وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 50 709246 685393 2026-08-10T03:40:01Z AngledLuffa 44912 Make a small correction in the layout at the bottom - Coord box not properly parsed because of this bug 709246 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات ملک1 |مقامی_نام = Commonwealth of Australia<br/>دولت مشترکہ آسٹریلیا |روايتی_لمبا_نام = آسٹریلیا |عمومی_نام = آسٹریلیا |پرچم_تصویر = Flag_of_Australia.svg |نشان_امتیاز_تصویر = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg |نشان_امتیاز_قسم = قومی نشان |قومی_شعار = ندارد |نقشہ_تصویر = |قومی_ترانہ = Advance Australia Fair |دار_الحکومت = [[کینبرا]] |latd = 35 |latm= 15 |latNS= جنوب |longd= 149 |longm= 8 |longEW= مشرق |عظیم_شہر = [[سڈنی]] |دفتری_زبانیں = انگریزی |حکومت_قسم = آئینی ملوکیت |راہنما_خطاب = ملکہ<br/>وزیرِ اعظم |راہنما_نام = ایلیزابیتھ دوم<br/>کیوین رڈ |خودمختاری_قسم = آزادی |تسلیمشدہ_واقعات = آئینی آزادی<br/>قانون ویسٹ منسٹر<br/>آسٹریلیا ایکٹ |تسلیمشدہ_تواریخ = برطانیہ سے<br/> یکم جنوری 1901ء<br/>11 دسمبر 1931ء<br/>3 مارچ 1986ء |یویو_رکنیت_تاریخ = |رقبہ_مقدار = 7741220 |رقبہ_ = 7741220 |areami²= 2988902 |رقبہ_درجہ = 6 |فیصد_پانی = 1 |آبادی_تخمینہ = 21,222,000 |آبادی_تخمینہ_سال = 2008ء |آبادی_تخمینہ_درجہ = 53 |آبادی_مردم_شماری = 19855288 |آبادی_مردم_شماری_سال = 2006ء |آبادی_کثافت = 2.6 |آبادی_کثافت_درجہ = 235 |population_densitymi² = 7 |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_سال = 2007ء |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی = 766.8 ارب [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_درجہ = 17 واں |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس = 37500 [[بین الاقوامی ڈالر]] |جی_ڈی_پی_پی_پی_پی_فیکس_درجہ = 16 واں |ایچ_ڈی_آئی_سال = 2007ء |ایچ_ڈی_آئی = 0.962 |ایچ_ڈی_آئی_درجہ = 3 |ایچ_ڈی_آئی_زمرہ = بلند |سکہ_ = آسٹریلوی ڈالر |سکہ_کوڈ = AUD |منطقۂ_وقت = |یو_ٹی_سی_تفریق = +8 تا +10.5 |منطقۂ_وقت_ڈی_ایس_ٹی = مستعمل |یو_ٹی_سی_تفریق_ڈی_ایس_ٹی = +9 تا +11.5 |cctld = [[au.|.au]] |کالنگ_کوڈ = 61 }} '''دولت مشترکہ آسٹریلیا''' (Commonwealth of Australia) جنوبی نصف کُرے دا اک ملک اے جو دنیا دے سب تو‏ں چھوٹے براعظم اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس وچ تسمانیہ دا وڈا جزیرہ تے بحر جنوبی، [[بحر ہند]] تے [[بحر الکاہل]] دے کئی نکے وڈے جزیرے شامل نيں۔ اس دے گوانڈھی ملکاں وچ انڈونیشیا، [[مشرقی تیمور]] تے [[پاپوا نیو گنی]] شمال ول، سولومن جزیرے، وانواتو تے نیو سیلیڈونیا شمال مشرق د‏‏ی طرف تے [[نیوزی لینڈ]] جنوب مشرق ول موجود ا‏‏ے۔ آسٹریلیا دا مرکزی حصہ 42000 سال تو‏ں قدیمی آسٹریلین لوکاں تو‏ں آباد رہیا ا‏‏ے۔ شمال تو‏ں آن والے اکا دکا ماہی گیراں تے یورپی مہم جُواں تے تاجراں نے ستروِیں صدی وچ ایدھر آنا شروع کیتا سی۔ [[1770ء]]ماں آسٹریلیا دے مشرقی ادھ حصہ اُتے برطانیہ نے دعویٰ کيتا۔ اسنو‏ں فیر 26 جنوری [[1788ء]] وچ [[نیو ساؤتھ ویلز]] د‏‏ی کالونی دا انگ بنا دتا گیا۔ جونہی آبادی ودھدتی گئی تے نويں علاقے دریافت ہُندے گئے، 19واں صدی تک ادھر ہور پنج کالونیاں وی بنا دتیاں گئیاں۔ یکم جنوری[[1901ء]] نو‏‏ں انہاں 6 کالونیاں نے رل ک‏ے اک فیڈریشن بنائی تے اس طرح دولت مشترکہ آسٹریلیا وجود وچ آئی۔ فیڈریشن تو‏ں لَے ک‏ے ہن تک، آسٹریلیا وچ معتدل جمہوری سیاسی نظام موجود اے تے ایہہ حالے تک دولت مشترکہ ا‏‏ے۔ اس دا راجگڑھ کینبرا ا‏‏ے۔ ایہد‏ی آبادی 2 کروڑ 10 لکھ اے تے ایہہ مین لینڈ دے دارلحکومتاں سڈنی، میلبورن، برسبن، پرتھ تے ایڈیلیڈ وچ پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ '''آسٹریلیا''' زمین دے تھلویں انگ دا [[دیس]] اے۔ ایہدے وچ آسٹریلیا [[تسمانیا|تسمانیہ]] تے [[بحرالکاہل]] دے کئی جزیرے آندے نیں۔ تھاں ناپ نال ایہہ دنیا دا چھیواں وڈا دیس اے۔ [[پاپوانیوگنی]]، [[چڑھدا تیمور]] تے [[انڈونیشیا]] ایہدے [[اتر]] وچ [[نیو کیلیڈونیا]] ایہدے چڑھدے ول تے [[نیوزی لینڈ]] ایہدے چڑھدے دکھن ول اے۔ ایتھے [[انگریزی]] [[بولی]] بولی جاندی اے۔ ایہدی لوک گنتی 22,930,253 اے۔ زیادہ تر لوکی [[برطانیہ]] توں آۓ نیں۔ برطانیہ دی ملکہ، ملکہ [[الزبتھ II]] ایس دیس دی وی آگو اے۔ آسٹریلیا وچ یورپی لوکاں دے اٹھارویں صدی وچ آن توں پہلے 40000 ورے تک ایتھے پرانے لوک رہ رۓ سن جنہاں دیاں بولیاں دیاں نیڑے تریڑے 250 ونڈاں بندیاں نیں۔ ایہوں پہلی واری 1606 وچ ڈچاں نے لبھیا تے 1770 وچ ایہدے برطانیہ نے اپنا کلیم کیتا۔ 26 جنوری 1788 توں ایتھے برطانیہ توں لوکاں نوں لیا کے وسایا گیا۔ [[نواں تھلواں ویلز]] وسن لئی پہلی تھاں چنی گئی۔ ہولی ہولی لوک آکے ایتھے تے ہور تھانواں تے وسدے گۓ۔ 1 جنوری 1901 نوں چھ تھانواں دا پربندھ کیتا گیا۔ لوک گنتی دا چوکھا انگ چڑھدے پاسے ول رہندا اے تے شہراں وچ لوک زیادہ نیں۔ آمدنی ناپ نال ایہہ [[دنیا]] چ پنجویں نمبر تے آ۔ ایہدی اکانومی [[دنیا]] وچ 13ویں نمبر تے آندی اے۔ اینج ایہہ دنیا دے کھاندے پیندے دیساں وچ آندا اے۔ ==ناں== شبد ''آسٹریلیا'' [[لاطینی]] بولی دے شبد آسٹرالس توں بنیا اے جیدا مطلب اے تھلواں یا [[دکھن|دکھنی]]۔ آسٹریلیا دے واسی نوں "آسی" کیندے نیں۔ [[رومی سلطنت|رومی ویلے]] توں ای کسے انجان دکھنی دیس (Terra Australis Incognita) دی سوچ ہے سی تے بنا ثبوت توں ای وشکارلے ویلے دیاں جغرافیہ کتاباں وچ ایہ ہے سی۔ یورپی کھوجیاں دی کھوجن تے ایہنوں پرانے مشہور ناں نال سدیا گیا۔ پہلی واری شبدآسٹریلیا انگریزی وچ 1625 وچ ورتیا گیا۔ میٹتھیو فلنڈر نے 1804 توں ایس ناں نوں عام کیتا۔ [[جوزف بینکس]] دے آکھن تے 1814 وچ اپنی کتاب دا ناں A Voyage to Terra Australis رکھیا۔ 12 دسمبر 1817 نوں گورنر لاخلن میکائر نے کلونیل دفتر نوں آسٹریلیا ناں رکھن بارے کیا۔ 1824 وچ سمندری ماملیاں دے دفتر نے ایس گل نوں منیا تے ایہ ناں رکھ دتا گیا۔ اوہ پہلا نقشہ جیدے تے شبد آسٹریلیا لکھیا گیا [[سینٹ پیٹرزبرگ]] [[روس]] توں 1824 وچ چھپیا۔ لاطینی وچ آسٹریلیس دا مطلب "جو جنوب وچ ہو" ا‏‏ے۔ جنوب د‏‏ی نامعلوم زمین دے بارے کہانیاں قدیم رومن دور وچ ملدی نيں لیکن انہاں وچ اصل براعظم دے بارے کوئی حقیقی معلومات نئيں سن۔ آسٹریلیا دا لفظ انگریزی وچ پہلی بار 1625ء وچ استعمال کيتا گیا۔ 1793ء وچ جارج شا تے سر جیمز سمتھ نے زوالوجی تے باٹنی برائے نیو ہالینڈ دے ناں تو‏ں تحریر شائع د‏‏ی جس وچ انہاں نے وسیع و عریض جزیرے دا ذکر کيتا سی نہ کہ بطور براعظم کے۔ 1814ء وچ آسٹریلیا دا ناں مشہور ہويا جو اک برطانوی نیویگیٹر نے اپنے سفر دے بعد کتاب د‏‏ی شکل وچ لکھیا۔ اس دا ناں میتھیو فلنڈرز سی تے اس نے پہلی بار آسٹریلیا دے گرد چکر لگایا۔ اس کتاب د‏‏ی نوعیت اگرچہ فوجی سی، لیکن لفظ "آسٹریلیا" نو‏‏ں عام مقبولیت حاصل ہوئی کیونجے ایہ کتاب وسیع پیمانے اُتے پڑھی گئی۔ بعد وچ نیو ساوتھ ویلز دے گورنر نے اپنے سرکاری مراسلات وچ لفظ "آسٹریلیا" نو‏‏ں استعمال کيتا تے 1817ء وچ اس ناں نو‏‏ں سرکاری درجہ دینے د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی جو منظور ہوئی۔ ==تریخ== [[انسان]] آسٹریلیا وچ 42000 توں 48000 ورھے پہلے رہن لگے تے خورے اوہ چڑھدے دکھنی ایشیاء ولوں آۓ سن تے ہن دے پرانے دیسی آسٹریلیائی لوکاں دے پرکھ سن۔ 18ویں صدی دے انت تے جدوں یورپی لوک ایتھے وسن آے تے اوس ویلے دے پرانے دیسی لوک شکاری تے جڑی بوٹیاں کھان ویلے تے منہ زبانی چلن والی رہتل تے زمین دی عزت دی نیو تے بنیاں روحانی سوچ تے چلن والے سن۔ کدے کدے شکار لئی چرھدے دکھنی ایشیاء دے آنوالے مچھیریاں دے پچھے یورپی کھوجی وی ایتھے اپڑے۔ ولیم جانزون اک ڈچ سمندری جہاز چلانوالا، کیا جاندا اے ، اوہنے پہلی واری آسٹریلیا نوں 1606 وچ ایہدے اپرلے کنڈھے تے کیپ یارک جزیریورگا نوں ویکھیا تے 26 فروری نوں ایتھے ای پنفادر دریا کول ایہدی زمین تے لتھیا۔ ڈچاں نے اتلے تے لہندے آسٹریلیا دے نقشے بناۓ پر ایتھے وسے ناں۔ ولیم ڈیمپیئر اک انگریز کھوجی نے 1688 تے فیر 1899 وچ ایتھے دا پھیرا پایا۔ 1770 وچ [[جیمز کک]] نے چڑھدے آسٹریلیا نوں کھوجیا تے ایہدا ناں نیو ساؤتھ ویلز رکھیا تے برطانیہ لئی ایہنوں کلیم کیتا۔ جیمز کک دیاں کھوجاں نے مجرماں دی اک نگری دی رکھی۔ 26 جنوری 1788 نوں آرتھر فلپ پورٹ جیکسن تے جینوں ہن [[سڈنی]] کہندے نیں تے ایہہ آیا۔ ایہہ تریخ ہن آسٹریلیا دا قومی دیہاڑا یا آسٹریلیا دیہاڑہ اکھواندا اے۔ 1803 وچ [[تسمانیا|تسمانیہ]] نوں وسایا گیا۔ برطانیہ نے لہندے آسٹریلیا تے 1828 نوں کلیم کیتا۔ [[نواں تھلواں ویلز]] توں کئی تھانواں نوں وکھریاں کرکے نویں صوبے بناۓ گۓ: [[ساؤتھ آسٹریلیا|دکھنی آسٹریلیا]] 1836 وچ [[وکٹوریہ]] 1851 وچ، [[کوینزلینڈ]] 1859 وچ۔ 1911 وچ [[ساؤتھ آسٹریلیا]] توں ناردرن ٹیراٹری دی نیہہ رکھی گئی۔ لوکاں دے ناں منن تے 1848 وچ ایتھے مجرماں نوں لے کے آخری جہاز آیا۔ ایتھوں دے پرانے تے اصلی لوک جدوں ایتھے یورپی آۓ 750,000 توں 1,000,000 دے وشکار سن اوہناں دا گنتی اک توں دوجے نوں لگن والے روگاں وجہوں تھوڑی رہ گئی۔ 1855 تے 1890 دے وشکار اسٹریلیا نے اپنے اندر ماملے چلان لئی برطانیہ توں ازادی لئی پر بہرلے ماملے، بچاؤ، باہری کاروبار تے کج ہور ماملے لندے دے ہتھ وج رۓ۔ [[File:Parliament House Canberra Dusk Panorama.jpg|thumb|left|150px|[[پارلیمنٹ ہاؤز کینبرا]]]] پہلی جنوری 1901 نوں آسٹریلیا دیاں نگریاں دا اک جٹ لمے سلا مشورے مگروں بنایا گیا تے کامنویلتھ آف آسٹریلیا بنائی گئی جیہڑی 1907 نوں [[سلطنت برطانیہ]] دا اک انگ بنی۔ [[کینبرا]] راجگڑھ بنایا گیا تے 1911 توں 1927 تک بندا رہیا اے اودوں تک [[میلبورن]] تھوڑے چر لئی راجگڑھ رہیا۔ 1914 وچ [[پہلی وڈی لڑائی]] وچ آسٹریلیا [[برطانیہ]] نال سی تے 416,000 [[آسی]] [[یورپ]] دے لڑائی ویہڑے ول گۓ 60،000 مارے گۓ تے 152,000 نوں سٹّاں لگیاں۔ کئی [[آسی]] سوچدے نیں جے [[گیلی پولی دی لڑائی]] وچ ہار نے اوہناں دی قوم دا مڈھ بجیا۔ 1942 وچ آسٹریلیا تے برطانیہ وشکار کئی جوڑ ٹٹے۔ 1942 وچ [[برطانیہ]] دی [[جپان]] ہتھون ہار نے آسٹریلیا نوں ڈرا دتا تے اوہنے اپنے بچاؤ لئی [[امریکہ]] ول ویکھیا۔ 1951 توں آسٹریلیا امریکہ دا سنگی اے۔ [[دوجی وڈی لڑائی]] مگروں یورپ توں بن باس کرکے لوک آۓ تے 1970 مگروں [[ایشیاء]] توں وی لوکاں نوں آسٹریلیا آن دی ہلہ شیری دتی۔ ونسونیاں تھانواں توں آسٹریلیا وچ لوکاں دے آن نال ایتھوں دے لوکاں، رہتل تے اوہناں دے وکھالے وچ فرق آیا۔ آسٹریلیا ایکٹ 1986 نال [[برطانیہ]] نال ریندے رشتے وی ٹٹ گۓ ہن کسے نوں اپنے رپھڑ مکان لئی [[لندن]] جان دی تے پریوی کونسل اگے کین دی لوڑ ناں رئی۔ 1999 وچ اک چنوتی وچ آسٹریلیا دے لوکاں نیں آسٹریلیا دے اک پورے [[لوک راج|لوکراج]] بنن توں منکرے تے ۔ آسٹریلیا دی بارلی پالیسی دا منہ ہن رلدے تے بحرالکاہل دے کنڈھیاں تے وسدے دیساں نال ساک ودھان ول اے۔ ابتدائی انسانی آبادکاری دا اندازہ 42000 تو‏ں 48000 سال پہلے دا لگایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ لوک موجودہ دور دے قدیمی آسٹریلیائی باشندےآں دے اجداد سن جو جنوب مشرقی ایشیا تو‏ں زمینی راستے تو‏ں ادھر پہنچے سن ۔ انہاں د‏‏ی اکثریت شکاری تے گلہ باناں د‏‏ی سی۔ آسٹریلیا دا مشاہدہ کرنے والا پہلا غیر متنازع یورپی ہالینڈ دا جہاز راں ولیم جانسزون سی جس نے کیپ یارک دے [[جزیرہ نما]] دے ساحل دا منظر 1606ء وچ دیکھیا۔ 17واں صدی دے دوران ہالینڈ دے باشندےآں نے مکمل مغربی اورشمالی ساحلی علاقےآں دے نقشے بنائے تے اسنو‏ں نیو ہالینڈ دا ناں دتا لیکن آبادکاری د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيت‏‏ی۔ 1770ء وچ جیمز کُک ادھر پہنچیا تے مشرقی ساحل دا نقشہ بنایا تے اسنو‏ں نیو ساؤتھ ویلز دا ناں دتا تے اسنو‏ں برطانیہ نے ناں کيتا۔ آسٹریلیا د‏‏ی مقامی آبادی جس دا اندازہ یورپی لوکاں د‏‏ی آمد دے وقت 350000 دے نیڑے لگایا جاندا اے، 150 سال دے بعد ڈرامائی حد تک کم ہوئے گئی۔ اس د‏ی وجوہات وچ بیماریاں، یورپی لوکاں د‏‏ی زبردستی آمد تے ثقافتی تفریق سن۔ اس دے علاوہ مقامی لوکاں تو‏ں انہاں دے بچے کھوہنا وی انہاں د‏‏ی نسل کشی دے مترادف سمجھاجاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ انہاں قدیمی باشندےآں د‏‏ی تریخ وچ سیاسی تے نظریا‏تی مقاصد دے لئی تحاریف وی کيت‏یاں گئیاں سن۔ آسٹریلوی اسنو‏ں تاریخی جنگ دا ناں دیندے نيں۔ 1967ء دے ریفرنڈم دے بعد حکومت نے مقامی لوکاں انہاں دے حقوق دینے شروع کیتے جنہاں وچ زمین دا حق ملکیت، آبائی اعزازات وغیرہ نو‏‏ں 1992ء وچ جا ک‏ے تسلیم کيتا گیا۔ ہن وی جو اراضی مقامی لوکاں دے پاس اے اسنو‏ں آسٹریلیا د‏‏ی حکومت ہتھیانے د‏‏ی کوشش وچ رہندی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.wsws.org/articles/2007/aug2007/muti-a21.shtml WSWS، 21 اگست 2007ء،] "Australian government wages two-year vilification campaign to justify takeover of Mutitjulu"</ref> آسٹریلیا انہاں ست ملکاں وچ شامل اے جو ویہہ سال تو‏ں [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی اس قرارداد د‏‏ی مخالفت کردے رہے نيں جس وچ اصلی مقامی آبادیاں دے حقوق دا اعلان کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.thestar.com/comment/article/248543 ٹورانٹو سٹار، 22 اگست 2007ء،] کیرول گور دا کالم، "Backpedalling on native rights"</ref> سونے د‏‏ی تلاش دے لئی آسٹریلیا وچ 1850ء دے اوائل وچ دوڑ شروع ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ چھوٹے پیمانے اُتے بغاوتاں وی ہوئیاں۔ ویسٹ منسٹر دے 1931ء دے قانون نے آسٹریلیا تے برطانیہ دے آئینی تعلقات نو‏‏ں زیادہ تر ختم کر دتا جدو‏ں آسٹریلیا نے اسنو‏ں 1942ء وچ قبول کيتا۔ 1942ء وچ ایشیا وچ برطانیہ د‏‏ی شکست تے فیر جاپان دے حملے دے اندیشے دے باعث آسٹریلیا نے امریکا نو‏‏ں اپنا نواں حامی و مددگار بنایا۔ 1951ء تو‏ں ہن تک آسٹریلیا امریکا دا باقاعدہ فوجی حلیف شمار ہُندا ا‏‏ے۔ دوسری [[جنگ عظیم]] دے بعد آسٹریلیا نے یورپ تو‏ں تارکین وطن د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ 1970ء وچ سفید آسٹریلیا د‏‏ی پالیسی دے اختتام اُتے ایشیا تے ہور غیر یورپی علاقےآں تو‏ں افراد نے آسٹریلیا د‏‏ی طرف جانا شروع کر دتا۔ اس تو‏ں آسٹریلیا د‏‏ی اپنی آبادی، سبھیاچار تے تشخص اُتے بہت گہرا اثر پيا۔ ==سیاست تے سرکار== [[File:Tony Abbott - 2010.jpg|thumbnail|آسٹرلیا دے وزریازم ٹونی ابوٹ]] آسٹریلیا وچ قنونی بادشائی اے تے طاقت ونڈی ہوئی اے۔ ملکہ الزبتھ II آسٹریلیا دی وی ملکہ اے تے اوہ دیس دی آگو اے۔ ملکہ برطانیہ وچ ریندی اے تے اوہدی تھاں اوہدا گورنر جنرل اوہدے کم کردا اے۔ آسٹریلیا دا قنون ای اسٹریلیا تے راج کردا اے تے گورنر جنرل دے کول کج اختیار اے۔ اسٹریلیا دی پارلیمنٹ ملکہ (گورنر جیدی تھاں تے کم کردا اے)، سینیٹ تے ہاؤس آف ریپیریزنٹیٹو نوں رلا کے بندی اے۔ آسٹریلیا دی سینیٹ وچ 76 سنگی نیں: 12 ہر صوبے توں 6 سال لئی چنے جاندے نیں نے تے دو، دو راجگڑھ کینبرا تے ناردرن ٹیراٹری توں چنے جاندے نیں۔ ہاؤس آف ریپیریزنٹیٹو وچ 150 سنگی ہوندے نیں جیہڑے 3 سال لئی چنے جاندے نیں۔ چوکھے ووٹ لین والی پارٹی سرکار بناندی اے تے وزیراعظم اپنے بندیاں وچوں چندی اے۔ گورنر جنرل کسے وزیراعظم نوں راج توں لا سکدا اے اگر اوس وزیراعظم کول سنگی ناں رین۔ لیبر پارٹی، لبرل پارٹی تے نیشنل پارٹی آسٹریلیا دیاں وڈیاں پارٹیاں نیں۔ === سیاست === دولت مشترکہ آسٹریلیا اک [[آئینی بادشاہت]] اے جس وچ [[پارلیمانی نظام]] حکومت ا‏‏ے۔ ملکہ الزبتھ دوم آسٹریلیا د‏‏ی ملکہ نيں تے انہاں دا ایہ کردار دولت مشترکہ دے ہور ملکاں د‏‏ی نسبت مختلف ا‏‏ے۔ وفاقی سطح اُتے ملکہ د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی گورنر جنرل ہُندا ا‏‏ے۔ اگرچہ آئینی طور اُتے گورنر جنرل نو‏‏ں وسیع اختیارات ملے ہُندے نيں عموماً انہاں دا استعمال [[وزیر اعظم]] دے مشورے تو‏ں کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حکومت تن مختلف شاخاں وچ اس طرح تقسیم اے : * پارلیمان * اشرافیہ * عدلیہ دو ایواناں اُتے مشتمل دولت مشترکہ د‏‏ی پارلیمان ملکہ، سینٹ جس وچ 76 اراکین ہُندے نيں تے اک ایوان نمائندگان جس دے 150 اراکان ہُندے نيں۔ ایتھ‏ے تن وڈی سیاسی جماعتاں نيں : آسٹریلین لیبر پارٹی، لبرل پارٹی تے نیشنل پارٹی۔ آزاد اراکین تے کئی چھوٹی پارٹیاں وی موجود ہُندیاں نيں۔ آسٹریلیا وچ افغان بستیاں : آسٹریلیا دے اک محقق اسٹیوینس (Christin Stevens )نے 1989ء وچ اک کتاب وڈی [[عرق ریزی]] تو‏ں مرتب کيتی ا‏‏ے۔ کتاب کانام ”Tin Mosques and Afghan towns “یعنی ”ٹین د‏‏ی مسجداں تے افغان بستیاں “372 صفحات د‏‏ی اس ضخیم کتاب وچ اس نے انہاں اونٹھ والےآں د‏‏ی تریخ وڈی محنت تو‏ں جمع د‏‏ی ا‏‏ے۔ کتاب دے مقدمے وچ انہاں نے لکھیا ا‏‏ے۔ ”یہ افغان تے انہاں دے جانور اں نے آسٹریلیا دے قلب تک رسائی اس زمانے وچ ممکن بنائی جدو‏ں دوسرے لوک اس کم وچ اکثر ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اس دے باوجود انہاں دے خلاف خوف تے نفرت دا مظاہرہ کيتا گیا تے انہاں دے منفرد معاشرے نو‏‏ں وکھ تھلگ کر دتا گیا۔ انہاں دے مزاج تے طبیعت اوران د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں بوہت گھٹ سمجھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، بلکہ انہاں دے خلاف غلط فہمیاں پائی جاندیاں نيں۔ == ریاستاں تے مملکتاں == {{Main|آسٹریلیا د‏‏یاں ریاستاں تے علاقہ جات}} آسٹریلیا وچ چھ ریاستاں تے دو وڈی تے کئی چھوٹی مملکتاں نيں۔ ریاستاں وچ نیو ساؤتھ ویلز، کوئینز لینڈ، ساوتھ آسٹریلیا، تسمانیہ، وکٹوریا تے ویسٹرن آسٹریلیا شامل نيں۔ وڈی مملکتاں شمالی مملکت تے آسٹریلوی راجگڑھ د‏‏ی مملکت نيں۔ عموماً ریاستاں تے مملکتاں اک ہی کم کردیاں نيں لیکن انہاں دے قوانین کچھ فرق ہُندے نيں۔ == خارجہ تعلقات تے فوج == موجودہ دہائیاں وچ آسٹریلیا دے خارجہ تعلقات امریکا تو‏ں گہرے تعلقات دے مظہر نيں۔ آسٹریلیا د‏‏ی خواہش اے کہ ایشیا تے [[بحر اوقیانوس]] دے ملکاں دے نال گہرے تعلقات قائم کیتے جاواں۔ آسٹریلیا د‏‏ی مسلح افواج جنہاں نو‏ں آسٹریلین ڈیفنس فورسز کہیا جاندا اے، شاہی آسٹریلوی بحری فوج، آسٹریلین بری فوج تے شاہی آسٹریلوی ہوائی فوج اُتے مشتمل نيں۔ انہاں د‏‏ی تعداد 51000 ا‏‏ے۔ ایہ تمام افواج اقوام متحدہ تے علاقائی امن مشناں، قدرتی آفات دا مقابلہ کرنے، فوجی لڑیائیاں وچ وی شامل ہُندیاں نيں۔ حکومت کسی وی فوج تو‏ں سربراہ دا تقرر کردی ا‏‏ے۔ سال 2006-2007ء دے لئی آسٹریلیا دا دفاعی بجٹ 22 ارب [[امریکی ڈالر]] اے ۔ ==ایکانومی== آسٹریلیا اک کھاندا پیندا [[دیس]] اے جتھے بہت تھوڑی غریبی اے۔ آسٹریلین ڈالر دیس دی کرنسی اے۔ آسٹریلیا [[دنیا]] دی 13ویں وڈی ایکانومی اے اک بندے دی سال دی آمدنی نال دنیا وج 5ویں نمبر تے ہیمن ڈیویلپمنٹ انڈیکس وچ دوجے نمبر تے اے۔ مئی 2012 وچ 11,537,900 لوک کم کاج وج لگے سن تے 5.1 ٪ کم توں باہر سن۔ آسٹریلیا وچوں [[کنک]]، ان، دھاتاں بدیس پیجیدیاں نیں۔ [[جاپان|جپان]]، [[چین]]، [[امریکہ]]، دکھنی کوریا، [[نیوزی لینڈ]] آسٹریلیا دی مال ویچن دیاں وڈیاں مارکیٹاں نیں۔ آسٹریلیا [[شراب]] ویچن والا چوتھا وڈا دیس اے تے ایہ 5.5 بلین ڈالر تک جاندی اے۔ آسٹریلیا اک خوشحال تے مغربی انداز د‏‏ی معیشت رکھنے والا ملک ا‏‏ے۔ اس د‏ی [[فی کس]] جی ڈی پی آمدنی برطانیہ، جرمنی تے فرانس تو‏ں ذرا سا زیادہ ا‏‏ے۔ انسانی ترقی دے انڈیکس وچ اسنو‏ں تیسرا نمبر دتا گیا ا‏‏ے۔ اکانومسٹ نے 2005ء وچ انسانی [[معیار زندگی]] دے ھوالے تو‏ں چھٹا نمبر دتا ا‏‏ے۔ آسٹریلیا د‏‏ی معیشت وچ برآمدی نوعیت د‏‏ی اشیا د‏‏ی تیاری نہ ہونا اک بہت وڈی کمزوری سمجھی جاندی ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ودھدی ہوئی سیاحت تے آسٹریلیا د‏‏ی برآمدات د‏‏ی قیمتاں وچ اضافے نے اس اُتے کچھ صورت حال تبدیل د‏‏ی ا‏‏ے۔ اُتے کرنٹ اکاؤنٹ دے خسارے دے حوالے تو‏ں آسٹریلیا دنیا وچ چوتھے نمبر اُتے آندا ا‏‏ے۔ ہاک د‏‏ی حکومت دے دوران معاشی اصلاحات دا عمل شروع کيتا گیا جس وچ آسٹریلیا دے ڈالر نو‏‏ں 1983ء وچ آزاد کر دتا گیا تے جزوی طور اُتے فنانشل سسٹم نو‏‏ں ڈی ریگولیٹ کيتا گیا۔ ہاورڈ د‏‏ی حکومت نے مائیکرواکنامک اصلاحات دے اس عمل نو‏‏ں جاری رکھیا جس وچ لیبر مارکیٹ د‏‏ی جزوی ڈی ریگولیشن تے سرکاری ادارےآں د‏‏ی نجکاری، جس وچ ٹیلی کمیونیکیشن بہت اہ‏م اے، شامل نيں۔ جولائ‏ی 2000ء وچ ٹیکساں دے بالواسطہ نظام د‏‏ی اصلاح کيتی گئی اوراشیا تے خدمات اُتے 10 فیصد ٹیکس عائد کيتا گیا۔ اس تو‏ں ذا‏تی تے کمپنیاں دے انکم ٹیکس اُتے انحصار وچ کچھ کمی ہوئی۔ جنوری 2007 وچ کل 10033480 افراد برسر روزگار نيں تے اس وقت شرح بے روزگاری 4٫6 فیصدی ا‏‏ے۔ گزشتہ دہائی تو‏ں [[افراط زر]] د‏‏ی شرح 2 تو‏ں 3 فیصد تک رہی ا‏‏ے۔ خدمات دا شعبہ بشمول سیاحت، تعلیم تے معاشی خدمات کل جی ڈی پی دا 69 فیصد حصہ نيں۔ زراعت تے قدرتی ذرائع کل 3 تو‏ں 5 فیصد نيں۔ آسٹریلیا د‏‏ی برآمدی منڈیاں وچ جاپان، چین، امریکا، [[جنوبی کوریا]] تے نیوزی لینڈ شامل نيں۔ ==صوبے== [[File:Australian states history.gif|thumb|left|150px|آسٹریلیا دا وادھا]] آسٹریلیا دے 6 صوبے نیں:[[نواں تھلواں ویلز]]، [[وکٹوریہ]]، [[کوینزلینڈ]]، [[دکھنی اسٹریلیا]]، [[تسمانیا|تسمانیہ]]، [[لہندا اسٹریلیا]]، [[اتلا تھاں]]۔ {|table id="toc" estyle="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#EFDECD" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>آسٹریلیا<font>''' |- | style="background:#FFF8DC" align="center" width="200px" colspan=2d |'''<font size="1" color=black>Commonwealth of Australia<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Australia.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|80px]] |- | style="width: 145px;" | <center>جھنڈا<center> | style="width: 145px;" | <center>نشان<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | [[راجگڑھ]]: || [[کینبرا]] |- | وڈا شہر: || [[سڈنی]] |- | [[تھاں]]: || 7,617,930 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 22,930,253 |- | سرکار: || شاہی لوکواج <br/> ملکہ :[[الزبتھ II|ملکہ الزبتھ II]] <br/> وزیراعظم :جولیا گلرڈ |- | [[کرنسی]]: || آسٹریلین ڈالر |- | [[بولی]]: || [[انگریزی]] |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Australia (orthographic projection).svg|250px]] |} ==جغرافیہ== [[File:Reliefmap of Australia.png|thumb|left|150px|آسٹریلیا دا جغرافیہ]] آسٹریلیا 7,617,930 مربع کلومیٹر (2,941,300 مربع میل) تھاں تے پھیلیا ہویا اے۔ ایہنوں [[وڈا سمندر ہند]] تے [[بحرالکاہل]] نے کیریا ہویا اے۔ [[ارافورا سمندر]] تے [[تیمور سمندر]] ایہنوں [[ایشیاء]] توں وکھ کردے نیں۔ [[کورال سمندر]] [[کوئینزلینڈ]] دے کنڈے نال اے تے [[تسمان سمندر]] اسٹریلیا تے [[نیوزی لینڈ]] دے وشکار اے۔ آسٹریلیا اپنے تھاں ناپ نال دنیا دا چھیواں وڈا دیس اے، ایہنوں دنیا دا سب توں نکا براعظم وی کیا جاندا اے، اپنے ناپ تے وکھرے ہون باجوں ایہنوں جزیرہ براعظم وی کیا جاندا اے تے کدے سب توں وڈا جزیرہ۔ آسٹریلیا دا سمندری کنڈہ 34,218 کلومیٹر (21,262 میل) لماں اے تے ایدے وچ اوہدے جزیریاں دے کنڈے نئیں ہیگے۔ گریٹ بیریئر ریف آسٹریلیا دے چڑھدے اتر وچ سمندر وچ 2,000 کلومیٹر (1,240 میل) لمی کورل ریف اے۔ [[ماؤنٹ آگسٹس]] جیدے بارے کیا گیا اے جے دنیا دی سب توں وڈی پڑی اے [[لیندے آسٹریلیا]] وچ اے۔ [[ٹلہ کازیسکو]] 2,228 میٹر دی اچائی نال آسٹریلیا دا سب توں اچا پہاڑ اے۔ [[File:Uluru (Helicopter view)-crop.jpg|thumb|left|150px|[[اولورو]]]] آسٹریلیا دے وڈے ناپ دا ہون باجوں ایتھے کئی دیس وکھالے دسدے نیں۔ چڑھدے اتر وچ بارشی جنگل، چڑھدے دکھن، لیندے دکھن ول تے چڑھدے ول پربت دھارا نیں تے ایدھے بالکل وشکار روہی اے۔ ایہ سب توں پدھرا [[براعظم]] اے جتھے روہی یا روہی نال رلدا محول اے۔ ایتھے دی سب توں تھوڑی کنی لوک گنتی اے۔ آسٹریلیا دا کل رقبہ 7617930 [[مربع کلومیٹر]] ا‏‏ے۔ ایہ سارے دا سارا انڈو آسٹریلین پلیٹ اُتے واقع ا‏‏ے۔ اس دے گرد انڈین، جنوبی تے اوقیانوس دے سمندر نيں۔ آسٹریلیا تے ایشیا دے درمیان تیمور تے ارافورا دے سمندر واقع نيں۔ آسٹریلیا دے پاس کل 34218 کلومیٹر دا ساحل موجود ا‏‏ے۔ گریٹ بیرئر ریفک جسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مونگے د‏‏ی چٹان ہونے دا درجہ ملیا ہويا اے، آسٹریلیا دے شمال مشرقی ساحل دے بالکل نال اے تے 2000 کلومیٹر اُتے پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ ماؤنٹ اگسٹس نو‏‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی چٹان منیا جاندا ا‏‏ے۔ آسٹریلیا وچ ماؤنٹ کوسکیوسزکو نو‏‏ں سب تو‏ں بلند پہاڑ ہونے دا درجہ ملیا ہويا اے جو 2228 میٹر بلند ا‏‏ے۔ اگرچہ مین لینڈ تو‏ں ہٹ کر سب تو‏ں بلند پہاڑ ماوسن پیک اے جو 2745 میٹر بلند ا‏‏ے۔ اب تک آسٹریلیا دا وڈا حصہ بنجر تے صحرا اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آسٹریلیا نو‏‏ں چپٹا ترین براعظم کہندے نيں۔ اس د‏ی مٹی سب تو‏ں پرانی تے سب تو‏ں کم ذرخیز ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایہ خشک ترین براعظم اے جتھ‏ے انسان رہندے نيں۔ صرف جنوب مشرق تے جنوب مغرب د‏‏ی طرف دے حصے معتدل [[درجہ حرارت]] رکھدے نيں۔ آبادی د‏‏ی اکثریت جنوب مشرقی ساحل اُتے رہندی ا‏‏ے۔ ملک دے شمالی علاقے استوائی موسم رکھدے نيں تے ایتھ‏ے رین فارسٹ، عام جنگلات، گھاہ دے میدان، مینگروو دلدلاں تے صحرا نيں۔ موسم اُتے سمندری روواں دا گہرا اثر ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح [[شمالی آسٹریلیا]] وچ موسمی استوائی ہويا دا کم دباؤ سائیکلون پیدا کردا ا‏‏ے۔ == نباتات و حیوانات == اگرچہ زیادہ تر آسٹریلیا نیم بنجر یا صحرائی اے، اس وچ بہت ساریاں قسماں دے ماحول پائے جاندے نيں۔ انہاں وچ الپائن تو‏ں لے ک‏ے استوائی رین فارسٹ شامل نيں۔ اس لئی اسنو‏ں میگا ڈائورسٹی ملک کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اپنی طویل عمر تے زرخیزی وچ کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پورے براعظم دا موسم کافی مختلف اے تے جغرافیائی اعتبار تو‏ں بقیہ دنیا تو‏ں بہت عرصہ کٹے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے د‏‏ی حیاتيا‏تی زندگی بہت مختلف تے بہت متنوع نوعیت د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام پھولدار پودےآں دا 85 فیصد، ممالیہ دا 84 فیصد، پرندےآں دا 45 فیصد، ساحل سمندر د‏‏ی مچھلیاں دا 89 فیصد حصہ عام نوعیت دا اے تے ہر جگہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں قدرتی ماحولاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں انسانی مداخلت تے باہر تو‏ں لیائی گئی مختلف نسلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مٹ جانے دا اندیشہ لاحق ا‏‏ے۔ وفاقی ماحول دے بچاؤ تے بائیو ڈائورسٹی دے تحفظ دے ایکٹ نو‏‏ں 1999ء وچ منظور کيتا گیا جو معدومیت دے خطرے تو‏ں دوچار انواع دے بچاؤ دا کم کردا ا‏‏ے۔ آسٹریلوی لکڑی دار درختاں د‏‏ی اکثریت سدا بہار اے تے ایہ اگ تے خشک سالی دے عادی نيں۔ انہاں وچ سفیدہ تے آکاکیاس شامل نيں۔ ==محول== [[File:Koala climbing tree.jpg|thumb|right|150px|کوالا]] آسٹریلیا وچ تھل یا روہی ورگ یا کج روہی ورگے تھاں سب توں چوکھے نیں، پر ایتھے الپائنی ویہڑے تے بارشی جنگل وی ہے نیں۔ اسٹریلیا اک پرانا براعظم اے تے لمے چر توں ریندی دنیا توں وکھ اے ایس باجوں ایتھے دے بوٹے جانور نویکلے نیں۔ ایتھے دے 85٪ پلھاں والے بوٹے، 84٪ میملز، 45ۖ٪ [[پنچھی]] تے 89٪ [[مچھی|مچھیاں]] صرف ایتھے ای لبدے نیں۔ آسٹریلیا کول ریپٹائلز دیاں 755 ونڈاں نین۔ اینیاں کسے ہور دیس وچ نئیں۔ آسٹریلیا دے جنگلاں وچ سفیدے تے ککر دے رکھ عام لبدے نیں۔ سفیدے دیاں ایتھے 700 دے نیڑے ونڈاں نیں۔ [[پلے ٹیپس]]، [[اکڈنا]]، [[کینگرو]]، [[کوالا]]، [[کوکابرا]]، [[ایمو]]، [[وومباٹ]] آسٹریلیا دے جانور تے پنچھی جنہاں توں ای جانیا جاندا اے۔ [[ڈنگو]] اک جنگلی [[کتا]] اے آسٹریلیا دا تے اک وڈا رپھڑ۔ ==لوک== دو صدیاں تک آسٹریلیا آکے وسن والے برطانوی جزیریاں توں آۓ۔ ایس توں ہن دے جوکھے سارے آسیاں دے پُرکھ برطانوی یا آئرش نیں۔ 2011 دی گنتی وچ اپنے پرکھاں نال جوڑ جوڑدیاں ہویاں [[انگریز]] (36.1 ٪), آسی (35.4 ٪), آئرش (10.4 ٪), سکاٹ (8.9 ٪), [[اطالوی]] (4.6 ٪), [[جرمن]] (4.5 ٪), [[چینی]] (4.3 ٪), ہندستانی (2.0 ٪), [[یونانی]] (1.9 ٪), تے [[ڈچ]] (1.7 ٪) سن۔ [[پہلی وڈی لڑائی]] مگروں آسٹریلیا دی لوک گنتی چوگنی ہوجکی اے۔ پر ایس دیس وچ ہجے وی لوک سب توں گھٹ کنے نیں۔ پہلی وڈی لڑائی توں 2000 تک ایتھے 59 لکھ لوک باہروں وس چکے نیں تے اینج ہر ست وچوں دو لوی آسٹریلیا توں باہر جمے سن۔ آسٹریلیا وچ لوکاں نوں اک کوٹے نال آن دتا جاندا اے۔ ٢٠٥٠ تک ایتھے ٤٢ ملین لوک وس رۓ ہون گے۔ ٢٠١٢ وچ آسٹریلیا دی لوک گنتی ٢٢,٧٤٠,٠٩٦ سی۔٥٤٨,٣٧٠ ایتھے دے پرانے وسنیک نیں۔ [[سڈنی]]، [[میلبورن]]، [[برسبین]]، [[پرتھ، آسٹریلیا|پرتھ]] تے [[ایڈیلیڈ]] آسٹریلیا دے وڈے شہر نیں۔ ==بولی== [[انگریزی]] آسٹریلیا دی سرکار دی تے لوکاں دی [[بولی]] اے۔ ==مذہب== آسٹریلیا دے قنون باجوں ایتھوں دی سرکار کسے مت نوں سرکاری نئیں بنا سکدی۔ 2011 دی گنتی وچ 61.1٪ نے اپنے آپ نوں سائی آکھیا جنہاں وچوں 25.3٪ کیتولک نیں۔ ==کھیڈاں== [[File:Bradman 1937.JPG|thum|left|90px|ڈونلڈ بریڈمین]] 15 وریاں توں اپر دے 24٪ آسی کسے ناں کسے کھیڈ وچ حصہ لیندے نیں۔ [[کرکٹ]]، [[ہاکی]]، فٹبال، رگبی، والی بال وچ آسٹریلیا دی ٹیماں دنیا وچ منیاں ہویاں نیں۔ 2000 توں تیرنا، سیکل چلان تے کشتی چلان وچ اسی ٹیماں دنیا دیاں 5 ٹاپ دیاں ٹیماں وچ آندیاں نیں۔ تیرن وچ [[اولمپک کھیڈاں]] وچ آسٹریلیا نے ایس کھڈ دی تریخ ٹکے یا تمغے لین وچ وچ دوجے نمبر تے اے۔ آسٹریلیا نے ہر اولمپک کھیڈ تے کامن ویلتھ کھیڈ وچ حصہ لیا اے۔ آسٹرلیا نے 1956 دیاں اولمپک کھیڈاں [[میلبورن]] تے 2000 دیاں اولمپک کھیڈاں [[سڈنی]] وج کرائیاں تے 4 واری کامن ویلتھ کھیڈاں وی آسٹریلیا کرا چکیا اے۔ ٹینس، کرکٹ تے گڈیاں دیاں دوڑاں تے ہور کھیڈاں دے ملاکھڑے وی ایتھے ہوجکے نیں۔ == آبادی == دو کروڑ دس لکھ آسٹریلوی 19واں تے 20واں صدی دے آبادکاراں د‏‏ی اولاد نيں جنہاں د‏‏ی اکثریت برطانیہ تے آئرلینڈ تو‏ں آئی سی۔ پہلی جنگ عظیم دے خاتمے تو‏ں ہن تک آسٹریلیا د‏‏ی آبادی چار گنیاودھ چک‏ی ا‏‏ے۔ اس د‏ی اک وجہ پرکشش پروگرام برائے تارکین وطن وی شامل ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم تو‏ں لے ک‏ے 2000 ء تک تقریباً 69 لکھ افراد بطور نويں تارکین وطن دے طور اُتے آئے۔ اس دا مطلب ایہ ہويا کہ آسٹریلوی آبادی دے ہر ست وچو‏ں دو افراد آسٹریلیا تو‏ں باہر پیدا ہوئے نيں۔ زیادہ تر تارکین وطن ہنرمند نيں لیکن کچھ تعداد پناہ گزین مہاجرین د‏‏ی وی ا‏‏ے۔ آسٹریلیا دے قدیمی باشندےآں د‏‏ی تعداد ہن 410003 اے جو 1976ء وچ 115953 د‏‏ی تعداد تو‏ں بہت زیادہ ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں د‏‏ی جیل جانے د‏‏ی تے بے روزگاری د‏‏ی شرح بہت زیادہ تے تعلیم د‏‏ی کمی تے اوسط عمر ہور آسٹریلیاں تو‏ں ستاراں سال کم ہونا وی شامل ا‏‏ے۔ ہور ترقی یافتہ ملکاں د‏‏ی طرح آسٹریلیا وچ وی آبادی وچ بُڈھے لوکاں د‏‏ی تعداد ودھ رہی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں مراد کم لوکاں دا کم اُتے جانا تے زیادہ لوکاں دا ریٹائر ہونا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ وڈی تعداد وچ آسٹریلوی ملک تو‏ں باہر نيں۔ سرکاری بولی انگریزی اے تے اس دا لہجہ مخصوص آسٹریلوی ہُندا ا‏‏ے۔ 2001ء دے سروے وچ ایہ سامنے آیا کہ 80 فیصد گھراں وچ انگریزی بولی جاندی ا‏‏ے۔ اس دے بعد چینی، اٹالین تے یونانی بولی جاندیاں نيں۔ نويں تارکین وطن د‏‏ی اکثریت عموماً دو زباناں بولدی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ آسٹریلیا وچ 200 تو‏ں 300 تک قدیم زباناں سن جدو‏ں یورپی ایتھ‏ے آئے۔ ہن انہاں وچو‏ں کل 70 باقی بچی نيں تے انہاں وچو‏ں 20 ہن مٹ جانے دے خطرے تو‏ں دوچار نيں۔ سرکاری طور اُتے آسٹریلیا دا کوئی مذہب نئيں ا‏‏ے۔ 2006ء دے سروے تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ کل آبادی دا 60 فیصد حصہ مسیحی ا‏‏ے۔ 19 فیصد لادین نيں۔ 12 فیصد د‏‏ی طرف تو‏ں دتا جانا والا جواب غیر اخلاقی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں لکھیا جا رہیا۔ 6 تو‏ں 15 سال تک دے بچےآں دے لئی سکول جانا لازمی اے، کچھ حصےآں وچ ایہ عمر 16 تے کچھ وچ 17 سال وی ا‏‏ے۔ اس وقت آسٹریلیا د‏‏ی شرح خواندگی 99 فیصد ا‏‏ے۔ حکومت‏ی سرمائے تو‏ں تعمیر ہونے والی یونیورسٹیاں د‏‏ی تعداد 38 اے تے اس دے علاوہ بہت ساری پرائیوٹ یونیورسٹیاں وی موجود نيں۔ اکثر یونیورسٹیاں حکومت‏ی امداد تو‏ں چلدی نيں۔ ایتھ‏ے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ووکیشنل ٹریننگ دے سکول وی قائم نيں جو TAFE ادارے کہلاندے نيں۔ ایتھ‏ے نويں ہنرمند تیار کیتے جاندے نيں۔ اندازہً آسٹریلیا د‏‏ی 25 تو‏ں 64 سال تک د‏‏ی 58 فیصد آبادی دے پاس ووکیشنل یا اس طرح د‏‏ی دوسری تعلیم موجود ا‏‏ے۔ == سبھیاچار == 1788ء تو‏ں لے ک‏ے 20واں صدی تک اینگلو سیلٹک انداز د‏‏ی سبھیاچار آسڑیلیا وچ موجود رہی۔ گزشتہ پنجاہ سالاں وچ آسٹریلوی سبھیاچار اُتے امریکی سبھیاچار تے [[انگریزی زبان]] نہ بولنے والے ملکاں دے تارکین وطن لوکاں تے آسٹریلیا دے ایشیائی ہمسائیاں دا گہرا اثر پيا ا‏‏ے۔ آسٹریلیا دے اپنے ادب، سینما، اوپرا، موسیقی، پینٹنگ، سیٹر، ڈانس وغیرہ نے [[بین الاقوامی]] طور اُتے اپنی شناخت بنائی ا‏‏ے۔ آسٹریلیا وچ بصری فنون د‏‏ی پرانی تریخ موجود اے جو غاراں وچ تے درختاں د‏‏ی چھال اُتے قدیم لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں بنائی گئی تصاویر اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آسٹریلوی ادب اُتے وی مناظر دا گہرا اثر ہويا ا‏‏ے۔ بینجو پیٹرسن تے ہنری لاسن جداں لکھاریاں نے آسٹریلوی جھاڑیاں تو‏ں اثر قبول کيتا ا‏‏ے۔ 1973ء وچ [[پیٹرک وائٹ]] نو‏‏ں ادب دا [[نوبل انعام]] دتا گیا۔ آسٹریلوی انگریزی د‏‏ی اصل برطانوی انگریزی تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ آسٹریلیا وچ دو نشری ادارے، تن کاروباری ٹیلی ویژن نیٹ ورک، کئی پے ٹی وی تے بہت سارے عوامی، غیر منافعتی ٹیلی ویژن تے ریڈیو سٹیشن موجود نيں۔ آسٹریلوی فلم انڈسٹری نے بہت زیادہ کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ ہر وڈے شہر دا اپنا اخبار اے تے دو قومی اخبارات وی نيں۔ پریس فریڈم دے حوالے تو‏ں آسٹریلیا نو‏‏ں 2006ء وچ 35واں نمبر دتا گیا سی جو نیوزی لینڈ تو‏ں پِچھے تے امریکا تو‏ں اگے سی۔ کھیل دا آسٹریلوی سبھیاچار اُتے بہت گہرا اثر ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ موسم وی ایسا اے جو بیرونی کھیلاں وغیرہ دے لئی بہت مناسب ا‏‏ے۔ بین الاقوامی سطح اُتے آسٹریلیا وچ بوہت سارے کھیلاں دے مقابلے منعقد کیتے جاندے نيں۔ آسٹریلیا د‏‏ی کرکٹ، ہاکی، نیٹ بال، رگبی لیگ، رگبی یونین، سائیکلنگ، [[کشتی رانی]] تے تیرادی ميں بہت عمدہ ٹیماں نيں۔ قومی سطح اُتے آسٹریلوی فٹ بال، گھڑ دوڑ، فٹ بال تے موٹر ریسنگ اہ‏م نيں۔ موجودہ دور وچ ہونے والے ہر سمر اولمپک تے ہر دولت مشترکہ د‏‏ی کھیلاں وچ آسٹریلیا نے شرکت کيتی ا‏‏ے۔ 1956ء دے اولمپک میلبورن، آسٹریلیا وچ منعقد ہوئے سن ۔ 2000ء تو‏ں لے ک‏ے ہن تک آسٹریلیا پہلے پنج سب تو‏ں زیادہ تمغا لینے والے ملکاں وچ شامل ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ آسٹریلین اوپن جو چار گرینڈ سلیم ٹینس مقابلاں وچو‏ں اک اے، وی ہُندا ا‏‏ے۔ کھیلاں دے لئی تے مشہور کھلاڑیاں دے لئی حکومت‏ی تے اداراندی مدد عام سی گل ا‏‏ے۔ ٹی وی اُتے فٹ بال تے اولمپک نو‏‏ں دیکھنا وی کافی مقبول ا‏‏ے۔ == لسٹ متعلقہ مضامین آسٹریلیا == * [[لسٹ متعلقہ مضامین آسٹریلیا]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{Sister project links}} * {{Wikiatlas|Australia}} * [http://www.gov.au/ حکومت آسٹریلیا دی سرکاری سائٹ] * [http://www.australia.gov.au/ آسٹریلیا حکومت] * [http://www.aph.gov.au/whoswho/index.htm آسٹریلوی پارلیمان: کون کيہ اے ؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215160003/http://www.aph.gov.au/whoswho/index.htm |date=2012-02-15 }} * {{ویکی سفر|Australia}} * {{CIA World Factbook link|as|Australia}} * {{dmoz|Regional/Oceania/Australia}} * {{osmrelation-inline|80500}} {{Navboxes |title = [[فائل:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}جغرافیائی مقام |list = '''[[جغرافیائی متناسق نظام]] {{Coord|35|18|S|149|8|E|display=inline}} <span style="color:darkblue;">(کینبرا)</span>''' }} {{Commonwealth Realms}} {{Monarchies}} {{دولت مشترکہ}} {{اوقیانوسیہ دے ملک تے خطے}} {{قطب جنوبی دے گردا گرد ملک تے سمندر پار علاقے}} {{گٹھ کومنز|Australia}} {{بحر ہند دے کنارے واقع ممالک}} [[گٹھ:آسٹریلیا|آسٹریلیا]] [[گٹھ:1901ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]] [[گٹھ:آزاد خیال جمہوریتاں]] [[گٹھ:آسٹریلیشیا وچ ملک]] [[گٹھ:آئینی بادشاہتاں]] [[گٹھ:آئینی جمہوریتاں]] [[گٹھ:اقوام متحدہ دے رکن ملک]] [[گٹھ:انگریزی بولنے والے ملک تے علاقہ جات]] [[گٹھ:اوقیانوسی ملک]] [[گٹھ:بحر الکاہل دے کنارے واقع ملک]] [[گٹھ:بحر ہند دے ملک]] [[گٹھ:برطانیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات]] [[گٹھ:جزیرہ ملک]] [[گٹھ:جی 20 اقوام]] [[گٹھ:جی 20 ملک]] [[گٹھ:دولت مشترکہ دے رکن ملک]] [[گٹھ:صو‏‏تی مضامین]] [[گٹھ:وفاقی ملک]] {{Commons|Australia|آسٹریلیا|position=left}} * [http://australia.gov.au/ سرکاری ویب سائٹ] {{اسٹریلیا دے شہر}} {{اسٹریلیا دے صوبے}} {{اوشیانا دے دیس}} [[گٹھ:آسٹریلیا]] [[گٹھ:اوشیانا دے دیس]] tjgip8kkkol8obpa00rbo98e53mxpcv 0 2283 709241 393792 2026-08-09T22:53:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709241 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#EFDECD" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>پرتگال<font>''' |- | style="background:#FFF8DC" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Portuguese Republic<font>''' |- |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>República Portuguesa<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Portugal.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of arms of Portugal.svg|80px]] |- | style="width: 145px;" | <center>چنڈا<center> | style="width: 145px;" | <center>نشان<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- | [[راجگڑھ]]: || [[لزبن]] |- | [[تھاں]]: || 92,090 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 10,647,763 |- | [[کرنسی]]: || [[یورو]] |- | [[بولی]]: || [[پرتگیزی]] |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:EU-Portugal with islands circled.svg|250px]] |} '''پرتگال''' تھلویں لیندے [[یورپ]] دا اک [[دیس]] اے۔ ایدے لیندے تے تھلویں پاسے وڈا سمندر اوقیانوس اے تے چڑھدے اتر چ [[سپین]] اے۔ ایس تھاں تے انسان پرانے ویلیاں توں وس ریا اے۔ ایہ تھاں رومی سلطنت دا انگ ریا۔ [[بنو امیہ]] ویلے 712 چ عرباں نے ایدے تے مل مار لیا۔ 1139 چ پرتگال اک وکھرا تے ازاد دیس بنیا تے اینج ایدی گنتی یورپ دے پرانے دیساں چ ہوندی اے۔ 15ویں صدی چ پرتگال اک سمندری طاقت بندا اے تے دنیا دے کئی تھانونں جناں چ [[برازیل]] وی ہے تے مل مار لیندا اے۔ 20ویں صدی چ ایدے اے بارلے تھاں ایدے کولوں کھنجدے جاندے نیں۔ پرتگال چ پارلیمانی لوک راج اے۔ ایہ اک امیر دیس اے تے یورپی یونیں تے یونائیٹڈ نیشنز دا سنگی اے۔ ==جغرافیہ== '''پرتگال''' دے لیندے تے تھلویں پاسے [[وڈا سمندر اوقیانوس]] اے تے چڑھدے اتر چ [[سپین]] اے۔ ٹیگس پرتگال دا اک وڈا دریا اے جیڑا [[سپین]] ولوں آندا اے تے پرتگال دے وشکاروں لنگدا اے فیر [[وڈا سمندر اوقیانوس|وڈے سمندر اوقیانوس]] چ جا ڈگدا اے۔ ٹیگس دی پرتگال چ لمبائی 275 کلومیٹر اے۔ پرتگال دی سب توں اوچی چوٹی دا ناں پیکو اے۔ ایس دی اچائی 2,351 میٹر اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Portugal|پرتگال|position=left}} == ویب سائٹس == * [http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html پھرن ٹرن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926234753/http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html |date=2007-09-26 }} * [http://previsao.growiktionary.org موسم] {{یورپ دے دیس}} {{پرتگال دے ضلعے}} [[Category:پرتگال]] [[Category:یورپ]] jm3x4y1ovrh0hmdux960f0e159x39at 0 2289 709242 708011 2026-08-09T22:55:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709242 wikitext text/x-wiki <div style="direction:rtl; font-family:tahoma"> {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#ffaaee" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>پرم<font>''' |- | style="background:#aaeeff" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>روس دا شہر<font>''' |- |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Perm Russia.jpg|center|250px]] |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>پرم دا منظر<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Perm.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of Arms of Perm.svg|120px|center]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center> | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Outline Map of Perm Krai.svg|center|250px]] |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black> محل وقوع<font>''' |- |'''شہر دا دن''' |style="padding-right: 1em;" | 12 [[جون]] |- style="vertical-align: top;"- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[روس]]<hr> |- style="vertical-align: top |'''وفاقی اکائی''' |style="padding-right: 1em;" | [[پرم کرائی]] |- style="vertical-align: top;" |'''انتظامی مرکز'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[پرم کرائی]] تے [[ضلع پرمسکی]] دا<hr> |- style="vertical-align: top |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>میونسپل حثیت<font>''' |- |'''شہری اوکروگ''' |style="padding-right: 1em;" | پرم شہری اوکروگ |- style="vertical-align: top;" |- |'''میئر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | ایگور شوبن <hr> |- style="vertical-align: top |'''عوامی نمائندگی دا ادارہ''' |style="padding-right: 1em;" | شہری دوما |- style="vertical-align: top;" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>اعداد تے شمار<font>''' |- |'''کل رقبہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 799.68 مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی (2010ء)''' |style="padding-right: 1em;" | 9،91،530 |- style="vertical-align: top;" |'''آبادی دی گنجانی'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 1،240 لوک فی مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی چ نمبر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 13واں <hr> |- style="vertical-align: top |'''ویلہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | ییکیترنبرگ ویلہ (یو ٹی سی 6+) <hr> |- style="vertical-align: top |- |'''قیام''' |style="padding-right: 1em;" | 15 [[مئی]] 1723ء |- style="vertical-align: top;"- |- |'''پرانے [[ناں]]''' || ییگوشیخا(1940ء تک) تے مولوتوف (1957ء تک) |- |'''سرکاری ویب سائیٹ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" |http://www.gorodperm.ru/ <hr> |- style="vertical-align: top |- |} پرم [[روس]] دی [[پرم کرائی]] دا [[اک]] [[شہر]] تے انتظامی مرکز ([[راجگڑھ]]) اے . پرم [[شہر]] [[روس]] دے یورپی حصے چ [[کوہ یورال]] دے لاگے [[دریائے کاما]] دے کنڈے آباد اے ۔ 1940ء توں 1957ء تک اس شہر دا [[ناں]] ''مولوتوف''' سی ۔ 2010ء دی مردم مشاری دے موجب شہر دی آبادی 9،91،530 اے جہڑی 2002ء دی مردم شماری دی آبادی 10،01،653 توں گھٹی اے ، جدوں کہ سن 1989ء دی مردم شماری موجب شہر دی آبادی 10،90،944 سی ۔ 2010ء دی مردم شماری موجب ایہہ شہر [[روس]] دا نواں سبتوں گنجان آباد [شہر]] اے ۔ پرم شہر چ '''بالشوئے ساوینو ہوائی اڈا''' تے '''بخاریوکا''' ایئر بیس واقع نیں ۔ == ناں == ناں '''پرم''' دی اصلیت نامعلوم اے ، شاید اس دا مڈھ یورالی اے ۔ == جغرافیہ == [[File:Kama River (4x3 photo).jpg|thumb|right|250px|دریائے کاما پرم لاگے]] پرم [[شہر]] دا رقبہ 799.68 مربع [[کلومیٹر]] اے ۔ پرم شہر [[دریائے کاما]] دے کنڈے اک پہاڑی علاقے اتے واقع اے ۔ پرم دا موسم براعظمی اے ، ایتھے گرمیاں تتیاں تے سردیاں لمبیاں تے ٹھنڈیاں ہندیاں نیں ۔ == تریخ == پرم دا ذکر پہلی دفعہ 1647ء چ [[اک]] [[پنڈ]] دے طور اتے اے ۔ پرم دی نویں تریخ [[زار روس]] [[پیٹر اعظم]] ولوں یورال دے علاقے ترقی نال شروع ہندا اے ۔ [[زار روس]] ولوں یورال کارخانےآں دے مقرر کیتے گئے چیف منیجر '''وسیلی تاتشچیف''' نے پرم شہر دی نیونہہ یورال دے علاقے دے اک دوجے اہم مرکز [[ییکیترنبرگ]] نال رکھی ۔ پرم دی بنیاد 15 [[مئی]] (4 [[مئی]] [[جولیئن کیلنڈر]] موجب) 1723ء چ رکھی گئی تے اسنوں شہر دا درجہ 29 [[اکتوبر]] 1781ء چ ملیا ۔ 1797ء چ ایہہ شہر ایسے [[ناں]] دے [[گوبرنیا]] دا انتظامی مرکز بنیا ۔ 19ویں صدی عیسوی چ پرم تجارت تے صنعت دا وڈا مرکز بنیا تے 1860ء دے دہاکے چ اسدی آبادی 20،000 توں ودھ سی ۔ 1916ء چ ، نویں [[روس]] دا اک وڈا تعلیمی ادارہ ، [[پرم سٹیٹ یونیورسٹی]] قائم ہوئی ۔ [[روسی خانہ جنگی]] چ پرم [[شہر]] اپنیاں جنگی ہتھیاراں دے کارخانےآں پاروں دونہاں پاسےآں دے حملےآں دا نشانہ بنیا ۔ [[دسمبر]] 1918ء چ سائیبیریائی [[چٹی فوج]] نے پرم اتے مل مار لیا پر 1919ء چ [[لال فوج]] نے مڑ شہر دا قبضہ حاصل کر لیا ۔ پرم '''چیکا''' دے حکم اتے 12 [[جون]] 1918ء چ '''گریند ڈیوک ویخائیل الیگزاندرووچ''' نوں اسدے سیکٹری نیکولس جانس نال قتل کردتا گیا ، اینہاں دیاں نعشاں کدے وی نئیں لبھیاں ۔ اس دے کجھ ہفتے مگروں 7 [[جولائی]] 1918ء چ پرم دے آرچ بشب (اسقف اعظم) '''آندرونک نیکولسکی'' نوں وی [[بالشویک|بالشویکاں]] نے مار دتا ۔ == اہم تھانواں == <gallery caption="1910ء چ سرگئی پرودوکن گورسکی دیاں کھچیاں گئیاں رنگین مورتاں" perrow="4" widths="175"> File:Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - City of Perm. General view (1910).jpg|پرم شہر دا عام نظارہ File:Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - General view of the city of Perm from Gorodskie Gorki (1910).jpg|پرم شہر دا نظارہگورودسکیئے گورکی توں File:Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii - Razguliai, outskirts of the city of Perm (1910).jpg|Razgulyay, outskirts of the city of Perm File:Perm. Mary Magdalene Church.png| پرم شہر دا مریم مگدالن گرجا File:Prokudin-Gorsky - Perm. Summertime location of the exchange.jpg|گرمیاں File:Prokudin-Gorskii - Staro-Sibirskaia Gate in the city of Perm.jpg|پرم شہر دا پرانا سیبیرسکایا دروازہ File:Prokudin-Gorskii-25.jpg|دریائے کاما پرم لاگے File:Prokudin-Gorsky - Perm. Headquarters of the Ural Railway Administration.jpg|پرم شہر چ یورال ریلوے انتظامیہ دا ہیڈکواٹر </gallery> == سویت دور == 1930ء دے دہاکے چ پرم ایتھے قائم ہون آلے ''ایویئیشن''' ، بحری جہاز سازی تے کیمیکل کارخانےآں پاروں وڈے صنعتی شہر دے روپ چ ابھریا ۔ ایہہ صنعتی ترقی 1940ء دے دہاکے دے بعد وی جاری رہی تے بوہت ساریاں وڈیاں فیکٹریاں پرم دی پہچان بن گیاں ۔ اج دے دن تک شہر دی تقریبا 80 فیصد آبادی اینہاں کارخانےآں چ ملازمت کردی اے ۔ == نواں شہر == [[File:TGC-9 Headquarters.jpg|thumb|left|250px|ٹی سی چی -9 ہیڈکواٹر]] اج پرم شہر [[روس]] دا [[اک]]وڈا انتظامی ، صنعتی ، سائنسی تے ثقافتی مرکز اے ۔ وڈیاں صنعتاں چوں ایتھے ، مشینری ، دفاعی ، تیل ، کیمیکل ، پیٹروکیمیکل ، ٹمبر تے فوڈ انڈسٹری اے ۔ سن 2004ء توں پرم شہر چ پہلی ''مسلمان کاسک یونٹ''' کم کر رہی اے ۔ == آن جان دے ذریعے == پرم شہر ٹرانس سائیبیریا ریلوے اتے اک اہم ریلوے جنگشن اے ، جتھے گھبلے روس ، اتلے یورال تے روسی مشرق بعید توں ریلوے لیناں آکے ملدیاں نیں ۔ پرم دے پبلک ٹرانسپورٹ نیٹورک چ ٹرام ، بس تے ٹرالی بس دے روٹ شامل نیں ۔ == انتظامی ونڈ == [[File:Administrative divisions of Perm (en).svg|left|thumb|انتظامی ونڈ]] [[File:Administration of Perm City.jpg|thumb|left|250px|پرم انتظامیہ دی عمارت]] [[File:Mulyanka Pedestrian Bridge.jpg|220 px|thumb|left|250px|نواں پل]] پرم شہر 7 شہری [[ضلع|ضلعےآں]] چ ونڈیا ہویا اے: {| class=wikitable |- !شہری ضلع||آبادی (2010ء موجب) |- | ضلع دزیرژنسکی || 155,659 |- | ضلع اندستریالنی || 157,701 |- | ضلع کیورووسکی || 127,889 |- | ضلع لیننسکی || 48,562 |- | ضلع موتوویلیخنسکی || 180,086 |- | ضلع اوردژونکیدزیوسکی || 111,293 |- | ضلع سویردلووسکی || 210,340 |} == ثقافت تے رہتل == '''پرم اوپیرا تے بیلے ہاؤس''' [[روس]] دے چنگےآں تھیٹراں چوں اک اے ۔ پرم شہر چ کئی ہور تھیٹر وی نیں ، جنہاں چ '''ڈرامہ تھیٹر''' ، پتلی تھیٹر وغیرہ شامل نیں ۔ شہر دے عجائب گھراں تے گیلریاں وشکار '''پرم سٹیٹ آرٹ گیلری''' اپنی آرٹ کولیکشن پاروں مشہور اے ، جنہاں چ 15ویں توں 18ویں صدی عیسوی پینٹنگاں (مورتاں) شامل نیں ۔ == تعلیم == پرم شہر [[روس]] دا [[اک]] وڈا تعلیمی تے سائنسی مرکز اے اتھے [[روسی سائنساں دی اکیڈمی]] دی یورال شاخ پرم سائسنی مرکز نال کم کر رہی اے ۔ پرم شہر چ گئی وڈیاں یونیورسٹیاں نیں جنہاں چ '''پرم سٹیٹ یونیورسٹی''' پرم سٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی ، پرم سٹیٹ میڈیکل یونیورسٹی ، پرم سٹیٹ فارماسوٹیکل اکیڈمی ، پرم سٹیٹ زرعی یونیورسٹی وغیرہ شامل نیں ۔ == بین القوامی تعلقات == == ایتھے دے اہم لوک == اہہ لوک پرم شہر دے مشہور لوک نیں : * وکتور آستافیئیف ، روسی لکھاری * تاتیانا برودینا ، اوپیرا سوپرانو * سرگئی دیاگیلیف ، بیلے رقاص * الیگزاندرا کوتینیوک ، عورتاں دی شطرنج دی عاملی چمپیئن * دمتری مامن سبیریاک ، لکھاری * نکولائی موئیسیف ، خلاباز * نتاشا پولے ، رسی سپرماڈل * الیگزاندر ستیپانووچ پاپوف ، روسی طبیعات دان ، روس چ ریڈیو دا موجد * آندرونک نکولسکی ، کیوٹو ، چاپان دا پہلا بشپ * آرکادی شویتسوف ، سویت ایئرکرافٹ انجن ڈیزائنر == ہور ویکھو == * [[پرم کرائی]] == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} *[http://perm.ru/eng/ پرم علاقائی سرور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714002816/http://perm.ru/eng/ |date=2007-07-14 }} *[http://www.duma.perm.ru/english/ پرم میونسپل دوما دی سرکاری ویب سائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091116125314/http://www.duma.perm.ru/english/ |date=2009-11-16 }} *[http://www.gorodperm.ru/en/ پرم شہر دی سرکاری ویب سائیٹ] *[http://map.properm.ru/ Street View of Perm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223210544/http://map.properm.ru/ |date=2010-02-23 }} *[http://invest.permtpp.ru/en/main/ پرم چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202035918/http://invest.permtpp.ru/en/main/ |date=2012-12-02 }} *[http://www.photoperm.ru/?s=0&c=0&lang=eng لہندا یورال مورت البم] *[http://www.permonline.ru/~museum/romanov/ پرم دا ورچوئل میوزیم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071113075700/http://www.permonline.ru/~museum/romanov/ |date=2007-11-13 }} *[http://www.permonline.ru/english/perm/history.htm پرم دی تریخ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070514210937/http://www.permonline.ru/english/perm/history.htm |date=2007-05-14 }} *[http://www.kommersant.com/tree.asp?rubric=5&node=406&doc_id=-62 پرم شہر تے علاقے بارے معلومات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051020140341/http://kommersant.com/tree.asp?rubric=5 |date=2005-10-20 }} *[http://www.permian.ru/ پرم شہر - شہر بارے نظم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806050443/http://www.permian.ru/ |date=2020-08-06 }} *[http://welcome-ural.ru/urals/30/193/ سیاحاں لئی پرم] پرم شہر تے علاقے دے نظارے *[http://www.uraltourism.com/perm.php پرم شہر بارے عام معلومات] *[http://www.pimg.ru/en/ "The Perm Days"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118162729/http://www.pimg.ru/en/ |date=2012-01-18 }} انگریزی بولی چ اک مقامی اخبار]]. *[http://findarticles.com/p/articles/mi_m1083/is_n10_v70/ai_18733466 پرم بیلے بارے کالم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050818233725/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1083/is_n10_v70/ai_18733466 |date=2005-08-18 }} *[http://www.nytimes.com/2009/05/28/world/europe/28perm.html?pagewanted=1&_r=2&emc=eta1 S. Kishkovsky "Modern Dance and Art Bring a Burst of Color to a Gray City"] *[http://www.uraltourism.com/perm-pics.php مورتاں] *[http://www.operm.ru پرم بارے.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130220106/http://operm.ru/ |date=2020-01-30 }} == تعلیمی جوڑ == *[http://www.psu.ru/?a=0&lang=Eng&m=008 پرم سٹیٹ یونیورسٹی] *[http://www.pstu.ru/ پرم سٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805063637/http://pstu.ru/ |date=2013-08-05 }} *[http://www.psma.ru/psmabeta2/english/ پرم سٹیٹ میڈیکل اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026042257/http://www.psma.ru/psmabeta2/english/ |date=2008-10-26 }} *[http://www.psfa.ru/english/ پرم سٹیٹ فارماسوٹیکل یونیورسٹی]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415025401/http://www.psfa.ru/english/ |date=2008-04-15 }} *[http://balletschool.perm.ru/eng/ پرم سٹیٹ کوریوگرافک سکول] {{روس دے شہر}} [[Category:روس]] [[گٹھ:روس دے شہر]] [[گٹھ:روس دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:روس دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[Category:روس دا جغرافیہ]] hw3ajzqhnfyudbzt7melwx7wwck18uv 0 51317 709233 646860 2026-08-09T12:59:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709233 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher <!-- Scroll down to edit this page --> <!-- Philosopher Category --> <!-- Image and Caption --> | image = Sadi in a Rose garden.jpg | image_caption = اک گلستان وچّ شیخ سعدی، from a Mughal manuscript of the Gulistan، ca. 1645 <!-- Information --> | name = '''مصلح الدین بن عبداللہ شیرازی''' | birth_date = 1210<ref name="iranicaonline.org">http://www.iranicaonline.org/articles/sadi-sirazi</ref> | birth_place = [[شیراز]]، [[ایران]] | death_date = 1291 جاں 1292<ref name="iranicaonline.org"/> | death_place = شیراز، ایران | school_tradition = [[فارسی شاعری]]، [[فارسی ساہت]] | main_interests = [[شاعری]]،، [[منطق]]،تصوف }} '''ابو محمد مصلح الدین بن عبداللہ شیرازی''' (تخلص:سعدی ؛فارسی : ابومحمد مصلح الدین بن عبدالله شیرازی‎) [[فارسی]] دے پرمکھ شاعراں وچوں اک اے۔ == مڈھلا جیون == شیخ سعدی دا جنم سنّ اندازاً 1184 وچّ [[شیراز]] نگر دے کول اک پنڈ وچّ ہویا سی ۔ <ref>http://www.indianetzone.com/37/sheikh_saadi_classical_sufi_author.htm</ref> اوہناں دے پیؤ دا نام عبداللہ اتے دادا دا نام شرف الدین سی۔ اوہناں دے پیؤ دی موت ہو گئی سی جدوں اجے اوہ اک بچہ سی۔ اوہناں نے غریبی اتے کٹھنائی دا تجربہ جوانی وچّ ہی ہنڈھایا۔ چھوٹی عمر وچّ بہتر سکھیا نوں اگے ودھاؤن لئی اپنے جدی شہر نوں چھڈّ کے[[ بغداد]] لئی روانہ ہو گئے۔ اچے پدھر دی پڑھائی کرن لئی اوہ گیان دےمدرسہ نظامیہ (1195 - 1226) وچّ داخل ہو گئے، جتھے اوہناں نے اسلامی وگیان، قانون، پرشاسن، اتہاس، عربی ساہت، اتے اسلامی دھرمشاستر وچّ اتم تعلیم حاصل کیتی۔ پڑھائی ختم ہون اتے اوہ اسلامی دنیا دے کئی حصےآں دی لمی یاترا اتے گئے - [[عرب]]، [[شام]]،[[ ترکی]]،[[ مصر]]،[[ مراکش]]، [[وسطی ایشیا ]]اتے شاید [[ہندستان]]وی، جتھے اسنے سومناتھ دا پرسدھ مندر دیکھن دی چرچہ کیتی اے۔ [[شام]] وچّ ھرم یدھ وچّ حصہ لین والے مسافراں نے اسنوں گرفتار کر لیا، جتھوں اسدے اک پرانے ساتھی نے سونے دے دس سکے (دینار) دے کے اوہناں نوں چھڈوایا۔ اس نے 100 دینار جہاز وچّ دیکے اپنی کڑی دا ویاہ وی سعدی نال کر دتا۔ ایہہ کڑی بڑی اکھڑ سبھاء دی سی۔ اوہ اپنے پیؤ وہوں پیسہ دیکے چھڑائے جان دی چرچہ کر کے سعدی نوں کھجھایا کردی سی۔ انج ہی اک موقعے اتے سعدی نے اسدے وینگ دا جواب دندے ہوئے جواب دتا: ہاں، تیرے پیؤ نے دس دینار دیکے ضرور مینوں آزاد کرایا سی لیکن پھر سو دینار دے بدلے اسنے مینوں مڑ داستا دے بندھن وچّ بنھ دتا۔ کئی سالاں دی لمی یاترا دے بعد سعدی [[شیراز]] پرت آیا اتے اپنی پرسدھ کتاباں - بوستان اتے گلستان - دی رچنا شروع کیتی۔ ایہناں وچّ اسدے ساہسی جیون دےکئی دلچسپ واقعےآں دا اتے وکھ وکھ دیساں وچّ حاصل کیتے انوکھے اتے قیمتی تجربےآن دا ڈکر اے۔ اوہ سو توں ودھ سالاں تکّ زندہ رہے اتے سنّ‌ 1292 دے لگبھگّ اوہناں دا انتقال ہویا۔ ==مشہور لکھتاں== [[فائل:Sadi1.jpg|thumb|بوستان دا پہلا پنہ''۔<ref>This manuscript may have been produced in India during the 17th century. The page provides a praise of God as an appropriate incipit to the text. The first two lines read: "In the name of the Lord، Life-Creating، / The Wise One، Speech-Creating with the Tongue، / The Lord، the Giver، the Hand-Seizing، / Merciful، Sin-Forgiving، Excuse-Accepting." This page is typical of the first page of Persian poetical texts، with an ornamental panel at the top (sarloh) and the main text decorated by cloud band motifs and decorative illumination between the text and in the gutter separating each verse of poetry.</ref>]] ===[[گلستان سعدی]]=== گلستاں دی رچنا 1258 وچّ پوری ہوئی۔ ایہہ مکھ طور تے گد وچّ لکھی ہوئی نصیحتی رچنا اے جس وچّ سندر پد اتے دلچسپ کتھاواں ملدیاں نیں۔ ایہہ اٹھ حصےآں وچّ ونڈی ہوئی ہے جنہاں وچّ وکھ وکھ وشے لئے گئے نیں؛ اداہرن لئی اک وچّ پریم اتے جوانی دی چرچہ کیتی اے۔ گلستاں نوں پرکاشن دے بعد بوہت لوک پسندیدگی حاصل ہوئی۔ ایہہ کئی بولیان وچّ ترجمہ ہو چکی اے - [[لاطینی]]، [[فرانسیسی]]، [[انگریزی]]، [[ترک بولی]]، [[اردو]]، [[پنجابی]] وغیرہ۔ بعد وچّ انیک لکھاریاں نے اسدی نقل پیش کرن دی کوشش کیتی، پر اسدی ہم سری تکّ پہنچن وچّ اوہ نکام رہے۔ اجہیاں رچناواں وچوں دو دے ناں نیں - بہارستاں اتے نگارستاں۔ [[فائل:Saadi Tomb.jpg|thumb|left|<center> [[شیراز]] چ شیخ سعدی دا مزار]] ==[[بوستان سعدی]]== '''بوستاں''' (فارسی: بوستان‎) شیخ سعدی شیرازی دی مشہور لکھت (1257) ہو چکی سی۔ سعدی نے اسنوں اپنے شاہی رکھاک اتالیق نوں سمرپت کیتا سی۔ گلستاں دی طرحاں اس وچّ وی سکھیا اتے نصیحت دی پردھانتا ہے۔ اس وچّ اخلاقی مسئلے حکایتاں دے روپ وچّ نظم کیتے گئے نیں۔ ایہہ لکھت دس حصےآں وچّ ونڈی گئی اے اتے ہر اک وچّ دلچسپ کتھاواں نین جنہاں وچّ کسے نہیں کسے ووہاری گلّ جاں سکھیا اتے زور دتا گیا اے۔ اس دے وی وکھ وکھ زباناں وچّ انیک ترجمے ہو چکے نیں۔ == سعدی دی سبھ مشہور کہاوت == سعدی اپنے کہاوتاں بن چکے کتھناں لئی بہت مشہور اے،'' بنی آدم''، بڑے سوخم طریقے نال ابٹوں دی بھاونا دا پتہ لگدا اے اتے منکھی پرانیاں دے وچکار سبھ حدبندیاں نوں توڑن دا ہوکا دندا اے:<ref>From ''Gulistan'' Saadi. chapter 1، story 10</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dibache.com/text.asp؟cat=3&id=1338 |title=گلستان سعدی، باب اول، تصحیح محمدعلی فروغی |publisher=Dibache.com |date=|accessdate=2012-08-13}}</ref> <blockquote style="text-align:right"> :<big>بنى آدم اعضای یک پیکرند<br/> که در آفرینش ز یک گوهرند</big> :<big>چو عضوى به درد آورد روزگار <br/> دگر عضوها را نماند قرار</big> :<big>تو کز محنت دیگران بی غمی <br/> نشاید که نامت نهند آدمی</big></blockquote> '''مطلب''': ''آدم دی اولاد اک دوجے دے انگ نیں، اس لئی کہ اوہناں سبھناں دی پیدائش اک ہی مول توں اے۔ جیکر کسے اک انگ وچّ پیڑ ہندی اے تاں دوجے انگاں نوں وی چین نہیں رہندا۔ جیکر تینوں دوسریاں دے کشٹ نال دکھ نہیں ہندا تاں توں اس لایق نہیں کہ تینوں آدمی کیہا جاوے۔'' پر [[پنجابی ساہت|پنجاب دی ادبیات]] وچّ شاید اس توں وی مشہور سعدی دا ایہہ شعر؎ ہے جہنوں [[سکھ مت|سکھ مذہب ]] دے دسویں گورو [[گرو گوبند سنگھ]] نے [[ظفر نامہ]] وچّ شامل کیتا:<ref>ظفرنامہ، مصرعہ 22.</ref> <blockquote style="text-align:left"> :<big>چون کار از همه حیلتی در گذشت<br/> حلال است بردن به شمشیر دست</big></blockquote> '''ترجمہ''': ''کسے مسئلے نوں حلّ کرن واسطے ہر حیلہ بے کار ثابت ہو جان دی صورتَ وچّ تلوار نوں ہتھ پاؤنا جائز ہے۔'' <br><br> سعدی دی بوستان وچّ ایہہ شعر؎ اس شکل وچّ موجود ہے:<ref>''بوستاں'' سادی. باب 1 (انصاف، عقل اتے حکومت تے)، دشمناں نال سلوک بارے.</ref><ref>{{cite web|title=سادی دی بوستاں|url=https://archive.org/details/hikayatesaadibyibnealisheikhsaadi-121207041924-phpapp02|publisher=The Internet Archive|accessdate=18 July 2016}}</ref> <blockquote style="text-align:left"> :<big>چو دست از همه حیلتی در گسست<br/> حلال است بردن به شمشیر دست</big></blockquote> '''ترجمہ''': ''جد (دشمن) ہر حیلے توں (تہاڈا) ہتھ وڈھّ دیوے (یعنی کوئی حیلہ کرن دے قابیل نہ چھڈے)، تاں تلوار نوں ہتھ پاؤنا جائز ہے۔''<br><br> یاد رہے کہ جفرنامے دا نسخہ گم ہو جان پچھوں بابو جگن ناتھ نے اپنی یادداشت توں نواں نسخہ تیار کیتا سی۔ ممکن ہے کہ ترجمیاں درمیان ایہدے کجھ مصرعیاں وچّ تبدیلیاں آ گئیاں ہون جاں موجودہ جفرنامے دا نسخہ مکمل نہ ہووے۔ ==حوالے== {{حوالے}} == مورتاں== <gallery> File:The Rose Garden - WDL.tiff|<!--A copy of Saadi Shirazi's works by the [[Bosniak]] scholar Safvet beg Bašagić (1870-1934) --> </gallery> == باہرلے جوڑ== * ''The Bustan of Saadi'', English translation, 74 p., Iran Chamber Society ([http://www.iranchamber.com/literature/saadi/books/bostan_saadi.pdf PDF]). * ''The Golestan of Saadi'', translated by [[رچرڈ فرانسس برٹن]], 213 p., Iran Chamber Society ([http://www.iranchamber.com/literature/saadi/books/golestan_saadi.pdf PDF]). * ''Golestan Saadi'', the complete work, in Persian ([http://www.parstech.org/detail.php?id=1254 ParsTech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128105339/http://www.parstech.org/detail.php?id=1254 |date=2011-01-28 }}). This work can be freely downloaded (File size, compiled in pdf format: 485 KB). * ''Saadi Shirazi, Sheikh Mosleh al-Din'', Persian Language & Literature, [http://www.iranchamber.com/literature/saadi/saadi.php Iran Chamber Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180416140334/http://www.iranchamber.com/literature/saadi/saadi.php |date=2018-04-16 }}. * [http://classics.mit.edu/Sadi/gulistan.html The Gulistan of Sa'di] [[گٹھ:فارسی شاعر]] [[گٹھ:فارسی ساہت]] [[گٹھ:ایران]] [[گٹھ:ایرانی شخصیتاں]] 6v0b5ytvxt0800xze65meywjemx713q 0 52874 709238 697878 2026-08-09T19:57:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709238 wikitext text/x-wiki == مسیحی نوبل انعام جیتو بلحاظ شعبہ == === [[فزکس]]=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! دیس ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[File:WilhelmRöntgen.JPG|75px]] |[[ولیم رونٹگین ]] |[[جرمنی]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Wilhelm Conrad Roentgen |url=http://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428070628/https://www.famousscientists.org/wilhelm-conrad-roentgen/ |dead-url=yes }}</ref> |"in recognition of the extraordinary services he has rendered by the discovery of the remarkable [[ایکس شعاع|rays]] subsequently named after him" |- |rowspan=2|1902 |[[File:H A Lorentz (Nobel).jpg|75px]] |[[ہنڈرک لورنٹز]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Hendrik_Antoon_Lorentz.aspx Hendrik Antoon Lorentz]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by his researches into the influence of [[magnetism]] upon [[radiation]] phenomena"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1902 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Pieter Zeeman.jpg|75px]] |[[پیڑ زیمین]] |[[نیدرلینڈ]] |Dutch Reformed Church<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/zeeman-bio.html Pieter Zeeman - Biographical]</ref> |"in recognition of the extraordinary service they rendered by their researches into the influence of magnetism upon radiation phenomena |- |1903 |[[File:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|75px]] |[[ہنری بیکرویل ]] |[[فرانس]] |رومن کیتھولک <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/laureates/index.php?id=4 Henri Becquerel]</ref> |"for his discovery of spontaneous [[radioactivity]]"<ref name=N1903>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1903 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1903/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1904 |[[File:John William Strutt.jpg|75px]] |[[جان ولیم سٹرٹ ]] |[[برطانیہ]] |Anglican<ref>Peter J. Bowler (2014). "Reconciling Science and Religion: The Debate in Early-Twentieth-Century Britain", University of Chicago Press. p. 35</ref><ref>Sir William Gavin (1967). "Ninety Years of Family Farming: The Story of Lord Rayleigh's and Strutt & Parker Farms". Hutchinson, p. 37</ref> |"for his investigations of the densities of the most important gases and for his discovery of [[argon]] in connection with these studies"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1904 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1904/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1905 |[[File:Phillipp Lenard in 1900.jpg|75px]] |[[فلپ لینارڈ ]] |[[آسٹریا ہنگری]]<br />[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/441/000099144/ Philipp Lenard]</ref> |"for his work on [[cathode ray]]s"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1905 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1905/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref><ref name="Lundestad">{{cite web |first=Geir |last=Lundestad |authorlink=Geir Lundestad |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/lundestad-review/index.html |title=The Nobel Peace Prize, 1901–2000 |publisher=Nobel Foundation |date=2001-03-15 |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |1906 |[[File:J.J Thomson.jpg|75px]] |[[جے جے تھامسن ]] |برطانیہ |Anglican<ref>{{Cite web |title=Essay on Thomson life and religious views |url=http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2015-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151201005910/http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1986/JASA6-86Seeger.html |dead-url=yes }}</ref> |"for his theoretical and experimental investigations on the [[conduction of electricity]] by gases"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1906 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1906/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1909 |[[File:Guglielmo Marconi.jpg|75px]] |[[گُگلیلمو مارکونی]]([[مارکونی]]) |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک<ref>Marconi, Maria Christina, ''Marconi My Beloved''[https://books.google.com/books?id=wfSABTyeiV4C&pg=PA19&dq=marconi+catholic&hl=en&sa=X&ei=StMVVfzhMYOXNp_agPgI&ved=0CDIQ6AEwBA#v=onepage&q=marconi%20catholic&f=false]''. 2001. p. 19-24.''</ref> |"for his contributions to the [[Invention of radio|development of wireless telegraphy]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1909 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1914 |[[File:Max von Laue 1914.jpg|75px]] |[[میکس وون لیو]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/laue-bio.html Max von Laue: Biographical] The Nobel Prize in Physics 1914. Nobel Foundation.</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1098/rsbm.1960.0028| title = [[میکس وون لیو]] 1879-1960| journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]| volume = 6| pages = 134| year = 1960| last1 = Ewald | first1 = P. P. | authorlink1 = Paul Peter Ewald}}</ref><ref>Magill, Frank Northen (1989) ''The Nobel Prize Winners'', Salem Press. ISBN 0893565598. p. 198</ref> |"For his discovery of the [[X-ray crystallography|diffraction of X-rays]] by crystals",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1914 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1914/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray spectroscopy]]. |- |rowspan=2|1915 |[[File:Wh-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم ہنری براگ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین<ref>[http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 Bragg, Sir William Henry (1862–1942)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320003055/http://adb.anu.edu.au/biography/bragg-sir-william-henry-5336 |date=2013-03-20 }}</ref><ref>[http://www.britannica.com/biography/William-Bragg Sir William Bragg from Britannica]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Nobel Prize-winning physicist William Henry Bragg |url=http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704142538/http://www.adherents.com/people/pb/William_Henry_Bragg.html |dead-url=yes }}</ref> |rowspan=2|"For his services in the analysis of [[crystal structure]] by means of X-rays",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1915 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> an important step in the development of [[X-ray crystallography]] |- |[[File:Wl-bragg.jpg|75px]] |[[ولیم لاورنس براگ]] |[[آسٹریلیا]] [[برطانیہ]] |کرسچئین |- |1917 |[[File:Charles Glover Barkla.jpg|75px]] |[[چارلس گلور بارکالا]] |[[برطانیہ]] |Methodist<ref>School of Mathematics and Statistics. [http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Barkla.html "Charles Glover Barkla"] (2007), University of St Andrews, Scotland. JOC/EFR.</ref><ref>H.S. Allen (1947), Obituary Notices of Fellows of the Royal Society, Vol. 5, No. 15,. "[http://www.jstor.org/discover/10.2307/769087?uid=3738664&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21103238109881 Charles Glover Bark]"</ref><ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Charles_Glover_Barkla.aspx Charles Glover Barkla], Complete Dictionary of Scientific Biography (2008)</ref> |"For his discovery of the [[X-ray fluorescence|characteristic Röntgen radiation]] of the elements",<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1917 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1917/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> another important step in the development of [[X-ray spectroscopy]] |- |1918 |[[File:Max Planck 1933.jpg|75px]] |[[میکس پلانک]] |[[جرمنی]] |Raised Lutheran, later in life, Planck's views on God were that of a deist{{efn|He stated that: "Both Religion and science require a belief in God. For believers, God is in the beginning, and for physicists He is at the end of all considerations… To the former He is the foundation, to the latter, the crown of the edifice of every generalized world view."}}<ref name="adherents.com">[http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html The Religious Affiliation of Physicist Max Planck] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810130831/http://www.adherents.com/people/pp/Max_Planck.html |date=2017-08-10 }}. adherents.com. Retrieved on 2011-07-05.</ref> |"for the services he rendered to the advancement of physics by his discovery of energy [[quantum mechanics|quanta]]"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1918 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1919 |[[File:Johannes Stark.jpg|75px]] |[[جوہنس سٹارک]] |[[جرمنی]] |کرسچئین<ref>[http://www.nndb.com/people/553/000099256/ Johannes Stark]</ref> |"for his discovery of the [[Doppler effect]] in [[canal rays]] and the splitting of [[spectral line]]s in [[electric field]]s"<ref>{{cite web |title = The Nobel Prize in Physics 1919 |publisher = Nobel Foundation |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1919/index.html |accessdate = 2008-10-09}}</ref> |- |1923 |[[File:Robert Andrews Millikan 1920s.jpg|75px]] |[[رابرٹ انڈریو ملکین]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="Millikan 1929">"Millikan, Robert Andrew", [[Who's Who in America]] v. 15, 1928–1929, p. 1486</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html The Religious Affiliation of Physicist Robert Andrews Millikan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704140437/http://www.adherents.com/people/pm/Robert_Millikan.html |date=2017-07-04 }}. adherents.com</ref><ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/millikan-bio.html Nobel biography]. nobelprize.org.</ref><ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html "Medicine: Science Serves God,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817193240/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,715687,00.html |date=2013-08-17 }} ''Time,'' June 4, 1923. Accessed 19 Jan. 2013.</ref> He dealt with this in his [[Terry Lectures]] at [[Yale]] in 1926–7, published as ''Evolution in Science and Religion''.<ref>''Evolution in Science and Religion'' (1927), 1973 edition: Kennikat Press, ISBN 0-8046-1702-3</ref> |"for his work on the [[elementary charge]] of electricity and on the [[photoelectric effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1923 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1923/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1925 |[[File:Gustav Hertz.jpg|75px]] |[[گستاف لوڈوگ ہرٹز]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{cite web|url=http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|title=Buildings Integral to the Former Life and/or Persecution of Jews in Hamburg|publisher=uni-hamburg.de|author=Robertson, Struan|accessdate=22 February 2012|archive-date=27 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327213148/http://www1.uni-hamburg.de/rz3a035//bundesstrasse1.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the laws governing the impact of an [[electron]] upon an atom"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1925 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1925/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1927 |[[File:Arthur Compton.jpg|75px]] |[[آرتھر کومپٹون]] |[[امریکا]] |Presbyterian<ref>{{cite web|url=http://www.aps.org/units/fps/newsletters/2003/april/commentary.html|title=Physics and Society newsletter April 2003 Commentary|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|title=Science: Cosmic Clearance|date=13 January 1936|work=TIME.com|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226101941/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,755635-5,00.html|dead-url=yes}}</ref> |"for his discovery of the [[Compton effect|effect named after him]]"<ref name=N1927>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1927 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1932 |[[File:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|75px]] |[[ورنر ہیزنبرگ]] |[[جرمنی]] |Lutheran<ref>{{Cite book|last1=Stewart|first1=Ian|title=Why Beauty Is Truth: A History of Symmetry|url=http://books.google.co.uk/books?id=6akF1v7Ds3MC|accessdate=June 14, 2006|year=2008|publisher=[[Basic Books|Basic]]|isbn=9780465082377|page=206}}</ref><ref>[http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html The religion of Werner Heisenberg, physicist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129213817/http://www.adherents.com/people/ph/Werner_Heisenberg.html |date=2010-11-29 }}. Adherents.com. Retrieved on 2012-02-01.</ref> |"for the creation of [[quantum mechanics]], the application of which has, inter alia, led to the discovery of the [[allotropic]] forms of hydrogen"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1932 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1932/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1936 |[[File:Hess.jpg|75px]] |[[وکٹر فرانسس ہیس]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/731/000099434/|title=Victor Francis Hess|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=AtngooiwXikC&pg=PA254|title=A Dictionary of Scientists|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> He wrote on the topic of science and religion in his article ''"My Faith"''.<ref>Victor Francis Hess. "[http://newspaperarchive.com/us/texas/san-antonio/san-antonio-light/1946/11-03/page-52 My Faith]". San Antonio Light Newspaper Archive. Sunday, November 3, 1946, p. 52</ref> |"for his discovery of [[cosmic ray|cosmic radiation]]"<ref name="N1936">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1936 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1936/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1937 |[[File:George Paget Thomson.jpg|75px]] |[[جارج پاگٹ تھامسن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |"for his experimental discovery of the [[electron diffraction|diffraction of electrons]] by crystals"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1937 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1937/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1938 |[[File:Enrico Fermi 1943-49 140x190.jpg|75px]] |[[انریکو فرمی]] |[[اٹلی]] |Raised رومن کیتھولک, then become an agnostic |"for his demonstrations of the existence of new radioactive elements produced by [[neutron irradiation]], and for his related discovery of nuclear reactions brought about by slow neutrons"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1938 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1938/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1945 |[[File:Wolfgang Pauli ETH-Bib Portr 01042.jpg|75px]] |[[ولف گینگ پاولی]] |[[آسٹریا]] |Raised رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.jinfo.org/Physicists.html|title=Jewish Physicists|accessdate=2006-09-30}}</ref> |"for the discovery of the Exclusion Principle, also called the [[Pauli principle]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1945 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1945/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1951 | |[[جوہن کوکروفٹ]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their pioneer work on the transmutation of atomic nuclei by artificially accelerated atomic particles"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1951 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Ernest Walton.jpg|75px]] |[[ارنسٹ والٹن]] |[[آئرلینڈ]] |Methodist<ref>V. J. McBrierty: Ernest Thomas Sinton Walton, The Irish Scientist, 1903-1995 (Trinity College Dublin, 2003)</ref> |- |1952 |[[File:Edward Mills Purcell.jpg|75px]] |[[ایڈوارڑملس پرسل]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his development of new methods for nuclear magnetic precision measurements and discoveries in connection therewith"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1952 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1952/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1953 |[[File:Zernike.jpg|75px]] |[[فرٹز زرنیک]] |Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the phase contrast method, especially for his invention of the [[phase contrast microscope]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1953 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1953/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1954 |[[File:Max Born.jpg|75px]] |[[میکس بورن]] |[[جرمنی]]<br />[[برطانیہ]] |Lutheran{{sfn|Greenspan|2005|pp=61–62}} |"for his fundamental research in [[quantum mechanics]], especially for his statistical interpretation of the [[wavefunction]]"<ref name="N54">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1954 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1954/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Bothe.jpg|75px]] |[[والٹتھر بوتھ]] |[[مغربی جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for the [[Coincidence circuit|coincidence method]] and his discoveries made therewith"<ref name="N54"/> |- |rowspan=2|1955 |[[File:Willis Lamb 1955.jpg|75px]] |[[ولس لیمب]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries concerning the [[fine structure]] of the hydrogen spectrum"<ref name="N55">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1955 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1955/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |[[File:Polykarp Kusch.jpg|75px]] |[[پولی کارپ کوشچ]] |[[امریکا]] |پروٹسٹنٹ |"for his precision determination of the [[magnetic moment]] of the [[electron]]"<ref name="N55"/> |- |1958 |[[File:Ilya Frank.jpg|75px]] |[[الوا فرانک]] |[[سویت یونین]] |Russian Orthodox (he is also from Jewish descended) |for the discovery and the interpretation of the [[Cherenkov-Vavilov effect|Cherenkov effect]]"<ref>{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1958 |publisher=Nobel Foundation |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1958/index.html |accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |rowspan=2|1963 ||[[File:Maria Goeppert-Mayer.jpg|75px]] |[[ماریہ جیوپرٹ مئیر]] |[[امریکا]] |کرسچئین<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48">100 Years of Nobel Prizes: p.48</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[Nuclear shell model|nuclear shell structure]]" |- |[[File:Jensen.jpg|75px]] |[[جے ہنس ڈی ہنسن]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1964 |[[File:Charles Townes Nobel.jpg|75px]] |[[چارلس ہارڈ ٹاونس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Christ]])<ref>[[Harvard Gazette]] June 16, 2005 [http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html Laser's inventor predicts meeting of science, religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305074632/http://news.harvard.edu/gazette/2005/06.16/05-laser.html |date=2016-03-05 }}</ref> |"for fundamental work in the field of [[quantum electronics]], which has led to the construction of [[oscillator]]s and [[amplifier]]s based on the [[maser]]&ndash;[[laser]] principle"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1964 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1971 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینس گبور]] |[[ہنگری]]– [[برطانیہ]] |Raised a [[پروٹسٹنٹ]],<ref>http://www.bookrags.com/biography/dennis-gabor-wop/</ref> but he considered himself agnostic<ref>{{cite book|title=Notable Scientists from 1900 to the Present: D-H|year=2001|publisher=Gale Group|isbn=9780787617530|author=Brigham Narins|accessdate=30 May 2012|page=797|quote=Although Gabor's family became Lutherans in 1918, religion appeared to play a minor role in his life. He maintained his church affiliation through his adult years but characterized himself as a "benevolent agnostic".}}</ref> |"for his invention and development of the [[holography|holographic method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1971 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[انٹونی ہیوش]] | [[برطانیہ]] | کرسچئین<ref>{{cite book|author1=J. C. Polkinghorne|author2=John Polkinghorne|author3=Nicholas Beale|title=Questions of Truth: Fifty-One Responses to Questions about God, Science, and Belief|url=http://books.google.com/books?id=jiXANZ1CPD4C|accessdate=27 July 2012|date=16 January 2009|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-23351-8|page=12}}</ref> |"for his pioneering research in [[Radio astronomy|radio astrophysics]]: Ryle for his observations and inventions, in particular of the [[aperture synthesis]] technique, and Hewish for his decisive role in the discovery of [[pulsar]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1974 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1980 |[[File:James-cronin.jpg|75px]] |[[جیمز واٹسن کرونن]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ<ref name="autobio">{{cite web|last=Cronin|first=James |title=Autobiography |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/crnin-autobio.html|work=The Nobel Prize in Physics 1980: James Cronin, Val Fitch|publisher=[[نوبل فاونڈیشن]]|accessdate=22 May 2012|authorlink=James Cronin|year=1980}}</ref><ref>{{Citation|author=[[Henry Margenau|Margenau, H.]]|year=1992|title=Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo Sapiens|publisher=[[Open Court Publishing Company]]|page=105}} co-edited with [[Roy Abraham Varghese]]. This book is mentioned in a December 28, 1992 [[ٹائم (رسالہ)]] article: [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html Galileo And Other Faithful Scientists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025232639/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,977352-1,00.html |date=2012-10-25 }}</ref> |"for the discovery of violations of fundamental [[symmetry principles]] in the decay of [[neutral K-meson]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1980 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1980/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1984 |[[File:Carlo Rubbia 2012.jpg|75px]] |[[کارلو روبیا]] | [[اٹلی]] |رومن کیتھولک |"for his decisive contributions to the large project, which led to the discovery of the field [[W and Z bosons|particles W and Z]], communicators of [[weak interaction]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1984 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1985 |[[File:Klaus von Klitzing 2015.jpg|75px]] |[[کلاوس ون کلٹزنگ]] | [[مغربی جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of the [[Quantum Hall effect|quantized Hall effect]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1985 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1985/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1993 |[[File:2008JosephTaylor.jpg|75px]] |[[جوزف ہوٹن ٹیلر ]] | [[امریکا]] | [[Quaker]]<ref>{{cite web|url=http://www.nndb.com/people/995/000099698/|title=Joseph H. Taylor, Jr.|publisher=|accessdate=15 January 2015}}</ref> |"for the discovery of a [[PSR B1913+16|new type]] of [[pulsar]], a discovery that has opened up new possibilities for the study of [[Gravitational wave|gravitation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1993 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1993/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1996 |[[File:Douglas Osheroff NSF.jpg|75px]] |[[ڈوگلاس اوشروف]] | [[امریکا]] |Lutheran<ref name="NobelBio">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/osheroff-autobio.html Biography on the Nobel Foundation website]</ref> |"for his discovery of [[superfluid]]ity in [[helium-3]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1996 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |1997 |[[File:William D. Phillips.jpg|75px]] |[[ولیم ڈینیل فلپس]] | [[امریکا]] |پروٹسٹنٹ (United Methodist Church)<ref>{{cite web|url=http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307010942/http://www.issr.org.uk/about/founding_members.asp|title=Founding Members of ISSR|archivedate=7 March 2005|publisher=|accessdate=15 January 2015|dead-url=yes}}</ref> |"for development of methods to cool and trap atoms with laser light."<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 1997 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1997/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |- |2002 |[[File:RiccardoGiacconi.jpg|75px]] |[[رککارڈو گیاککونی]] | [[اٹلی]]<br />[[امریکا]] |رومن کیتھولک |"for pioneering contributions to astrophysics, which have led to the discovery of [[cosmic X-ray source]]s" |- |2007 |[[File:Peter Gruenberg 01.jpg|75px]] |[[پیٹر گرون برگ]] | [[جرمنی]] |رومن کیتھولک |"for the discovery of [[giant magnetoresistance]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Physics 2007 | publisher = Nobel Foundation | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> |} === کیمیاء=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ وجہ |- |1901 |[[Image:Vant Hoff.jpg|75px]] |[[یاکوبس ہینریکوس وانت ہوف]] |[[نیدرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite EB1911|wstitle=van't Hoff, Jacobus Hendricus}}</ref> |"[for his] discovery of the laws of chemical dynamics and [[osmotic pressure]] in solutions"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1901 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1901/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1902 |[[Image:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|75px]] |[[ہرمن امیل فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite journal| doi = 10.1002/ange.19921041204| title = Emil Fischers Beweis der Konfiguration von Zuckern: eine Würdigung nach hundert Jahren| year = 1992| last1 = Lichtenthaler | first1 = F. W.| journal = Angewandte Chemie| volume = 104| issue = 12| pages = 1577–1593 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Forster|first=Martin Onslow|title=Emil Fischer memorial lecture|journal=Journal of the Chemical Society, Transactions|date=1 January 1920|volume=117|pages=1157–1201|doi=10.1039/CT9201701157}}</ref> |"[for] his work on [[Sugar#Chemistry|sugar]] and [[Purine#History|purine]] syntheses"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1902 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1902/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1904 | [[File:William Ramsay.jpg|75px]] |Sir [[سر ولیم ریمسی]] |{{nowrap|برطانیہ}} |پروٹسٹنٹ<ref>[https://archive.org/stream/reportofbritisha12scie#page/n155/mode/2up Presidential Address to the British Association Meeting, held at Portsmouth in 1911]</ref> |"[for his] discovery of the [[noble gases|inert gaseous elements in air]], and his determination of their place in the periodic system"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1904 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1904/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1905 | [[File:Adolf von Baeyer (1905).jpg|75px]] |[[ایڈولف وان بایر|Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer]] |جرمنی |Lutheran (from Jewish descent)<ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&df=all&</ref><ref>http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=cr&GSln=Baeyer&GSfn=Johann&GSmn=Jacob&GSbyrel=all&GSdyrel=all&GSob=n&GRid=115866487&CRid=2509397&df=all&</ref><ref>{{cite web|url=http://science.howstuffworks.com/dictionary/famous-scientists/chemists/adolf-von-baeyer-info.htm |title=HowStuffWorks "Adolf von Baeyer" |publisher=Science.howstuffworks.com |date=2009-07-20 |accessdate=2013-12-09}}</ref> |"[for] the advancement of organic chemistry and the chemical industry, through his work on [[Indigo dye|organic dyes]] and hydroaromatic compounds"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1905 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1905/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1907 | [[File:Eduard Buchner (Nobel 1907).jpg|75px]] |[[ایدوارد بوخنر]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |"for his biochemical researches and his discovery of cell-free [[zymase|fermentation]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1907 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1907/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1908 |[[File:Ernest Rutherford (Nobel).jpg|75px]] |[[ایرنسٹ ردرفورڈ]] |[[برطانیہ]]<br>[[نیوزیلینڈ]] |پروٹسٹنٹ<ref>The who's who of Nobel Prize winners, 1901-1995, p. 5</ref><ref>''"Whenever one of his experiments went well, Rutherford would loudly sing his favorite hymn, Onward کرسچئین Soldiers"'', {{cite book |url=http://books.google.com/books?id=9QmdAAAAQBAJ&pg=PA28 |title=Who Split the Atom | page= 28}}</ref> |"for his investigations into the disintegration of the elements, and the chemistry of [[Radioactivity#Discovery|radioactive substances]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1908 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1908/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1910 |[[File:Otto Wallach.jpg|75px]] |[[اوتو والاخ]] |جرمنی |[[پروٹسٹنٹ]]<ref name="Magill1990">{{cite book|author=Frank Northen Magill|title=1901–1937|url=http://books.google.com/books?id=jsfaAAAAMAAJ|year=1990|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-562-6}}</ref> |"[for] his services to organic chemistry and the chemical industry by his pioneer work in the field of [[alicyclic compound]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1910 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1910/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1913 |[[Image:Alfred Werner.jpg|75px]] |[[الفرڈ ورنر]] |[[سویٹزلینڈ]] |He was raised as [[رومن کیتھولک]]<ref>http://www.britannica.com/EBchecked/topic/639857/Alfred-Werner</ref> |"[for] his work on the [[Octahedral molecular geometry|linkage of atoms in molecule]]s [...] especially in inorganic chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1913 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1913/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1918 |[[Image:Fritz Haber.png|75px]] |[[فرٹز ہیبر]] |جرمنی |Converts to پروٹسٹنٹism from Judaism<ref name=Stoltzenberg>{{cite book |last1=Stoltzenberg |first1=Dietrich |title=Fritz Haber : Chemist, Nobel laureate, German, Jew|date=2004 |publisher=Chemical Heritage Foundation |location=Philadelphia |isbn=0-941901-24-6 |accessdate=8 September 2014 }}</ref> |"for the [[ہیبر کا طریقہ|synthesis of ammonia]] from its elements"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1918 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1918/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1920 |[[Image:Walther Nernst.jpg|75px]] |[[والتھر نرنسٹ|Walther Hermann Nernst]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|last=Barkan|first=Diana|title=Walther Nernst and the transition to modern physical science|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=052144456X}}</ref> |"[for] his work in [[Third law of thermodynamics#History|thermochemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1920 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1921 |[[File:Frederick Soddy.jpg|75px]] |[[فریڈرک سوڈی]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/soddy-bio.html|title=The Nobel Prize in Chemistry 1921 - Frederick Soddy Biographical|publisher=Nobelprize.org|accessdate=16 March 2014}}</ref> |"for his contributions to our knowledge of the chemistry of radioactive substances, and his investigations into the origin and nature of [[Isotope#History|isotopes]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1921 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1921/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1922 |[[File:Francis William Aston.jpg|75px]] |[[فرانسسولیم ایسٹون]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ |"for his discovery, by means of his mass spectrograph, of [[Stable isotope|isotopes]], in a large number of non-radioactive elements, and for his enunciation of the [[Whole number rule|whole-number rule]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1922 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1922/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1923 |[[Image:Fritz Pregl.jpg|75px]] |[[فرٹز پریگل]] |[[آسٹریا]] |کرسچئین |"for his invention of the method of [[microanalysis|micro-analysis]] of organic substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1923 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1923/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1925 |[[Image:Richard Adolf Zsigmondy.jpg|75px]] |[[رچرڈ اڈولف زگمونڈی]] |[[جرمنی]] / [[ہنگری]] |پروٹسٹنٹ |"for his demonstration of the heterogeneous nature of [[colloid]] solutions and for the methods he used"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1925 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1925/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1926 |[[File:The-svedberg-1.jpg|75px]] |[[تھیوڈر سویڈبرگ|The (Theodor) Svedberg]] |Sweden |کرسچئین |"for [[Ultracentrifuge|his work on disperse systems]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1926 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1927 |[[File:Heinrich Wieland.jpg|75px]] |[[ہائنرش اٹو ویلینڈ]] |جرمنی |کرسچئین |"for his investigations of the constitution of the [[bile acid]]s and related substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1927 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1927/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1928 |[[File:Windaus.jpg|75px]] |[[ایڈولف اٹو رائنہولڈ ونڈاؤس]] |جرمنی |کرسچئین |"[for] his research into the constitution of the [[sterol]]s and his connection with the [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1928 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1928/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:ArthurHarden.jpg|75px]] |[[آرتھر ہارڈن]] |[[برطانیہ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their investigations on the fermentation of sugar and [[zymase|fermentative enzyme]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1929 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Euler-chelpin.jpg|75px]] |[[ہانز فان]] |[[سویڈن]] |کرسچئین |- |1930 |[[File:Hans Fischer (Nobel).jpg|75px]] |[[ہانز فشر]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"for his researches into the constitution of [[haemin]] and [[chlorophyll]] and especially for his synthesis of haemin"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1930 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1930/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |- |rowspan=2|1931 |[[File:Carl Bosch.jpg|75px]] |[[کارل بوش]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"[for] their contributions to the invention and development of [[Bergius process and Haber–Bosch process|chemical high pressure methods]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1931 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1931/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Bergius.jpg|75px]] |[[فریڈرخ برجیاس]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ |- |1934 |[[File:Urey.jpg|75px]] |[[ہارلڈ اری|Harold Clayton Urey]] |[[امریکا]] |[[Church of the Brethren]]{{sfn|Arnold|Bigeleisen||Hutchison|1995|p=365}} |"for his discovery of [[deuterium|heavy hydrogen]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1934 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1934/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1937 |[[File:Karrer.jpg|75px]] |[[پاول کرر]] |Switzerland |کرسچئین |"for his investigations on [[carotenoid]]s, [[Flavin group|flavins]] and vitamins [[vitamin A|A]] and [[حیاتین ب-2|B₂]]" |- |1938 |[[File:Richard Kuhn ETH-Bib Dia 248-065.jpg|75px]] |[[رچرڈ کوہن]] |جرمنی |رومن کیتھولک |"for his work on [[carotenoid]]s and [[vitamin]]s"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1938 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1938/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1939 |[[File:Leopold Ruzicka ETH-Bib Portr 00239.jpg|75px]] |[[لیپولڈروزکا]] |[[سویٹزرلینڈ]] |رومن کیتھولک |"for his work on polymethylenes and higher [[terpene]]s" |- |1943 | [[Image:George de Hevesy.jpg|75px]] |[[جارج دی ہیوسی]] |جرمنی |رومن کیتھولک <ref>http://www.geni.com/people/George-Charles-de-Havesey/6000000013761368687</ref>[[Hungarian Jewish|of Hungarian Jewish descent]]<ref name=Hilger>{{Citation|last=Levi|first=Hilde|title=George de Hevesy : life and work : a biography|year=1985|publisher=A. Hilger|location=Bristol |isbn=9780852745557|page=14}}</ref> |"for his work on the use of isotopes as [[radioactive tracer|tracers]] in the study of chemical processes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1943 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1943/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1944 |[[File:Bundesarchiv Bild 183-46019-0001, Otto Hahn.jpg|75px]] |[[اوٹو ہان]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite book|last1=Hahn|first1=Otto|authorlink1=Otto Hahn|title=My Life: the Autobiography of a Scientist|url=http://books.google.co.uk/books?id=qS9DAAAAIAAJ|accessdate=June 14, 2012|year=1970|publisher=Herder and Herder|page=28}}</ref> |"for his discovery of the [[nuclear fission|fission]] of heavy nuclei"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1944 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1944/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1945 |[[File:Virtanen.jpg|75px]] |[[ارٹوری المری ورٹنن]] |Finland |پروٹسٹنٹ |"for his research and inventions in agricultural and nutrition chemistry, especially for his [[AIV fodder|fodder preservation method]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1945 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1945/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=3|1946 |[[File:James Batcheller Sumner.jpg|75px]] |[[جیمز بی سمر ]] |امریکا |کرسچئین |"for his discovery that [[Enzyme#Etymology and history|enzyme]]s can be crystallized"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1946 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1946/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:John Howard Northrop.jpg|75px]] |[[جان ہورڈ نورتروپ]] |امریکا |کرسچئین |rowspan=2|"for their preparation of enzymes and [[Virus#History|virus proteins]] in a pure form"<ref name="The Nobel Prize in Chemistry 1946"/> |- |[[File:Wendell Meredith Stanley.jpg|75px]] |[[ونڈل میریڈتھ سٹینلی]] |[[امریکا]] |کرسچئین |- |1947 |[[File:Robert Robinson organic chemist.jpg|75px]] |[[رابرٹ رابنسن|Sir Robert Robinson]] |[[برطانیہ]] |[[پروٹسٹنٹ]] |"for his investigations on [[Tropinone|plant products of biological importance]], especially the alkaloids"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1947 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1947/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1949 |[[File:William Giauque Nobel.jpg|75px]] |[[ولیم جیوک|William Francis Giauque]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |"for his [[Magnetic refrigeration|contributions in the field of chemical thermodynamics]], particularly concerning the behaviour of substances at extremely low temperatures"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1949 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1949/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1950 |[[File:Otto Paul Hermann Diels.jpg|75px]] |[[اوٹوڈیلس ]] |[[مغربی جرمنی ]] |کرسچئین |rowspan=2|"for their discovery and development of the [[Diels–Alder reaction|diene synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1950 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Kurt Alder Nobel.jpg|75px]] |[[کرٹ الڈر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |- |1953 |[[File:Hermann Staudinger.jpg|75px]] |[[ہرمن سٹاوڈنگر]] |[[مغربی جرمنی]] |کرسچئین |"for his discoveries in the field of [[Polymer chemistry#History|macromolecular chemistry]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1953 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1953/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1962 |[[File:Max Perutz.jpg|75px]] |[[میکس پیروٹز ]] |برطانیہ |Raised رومن کیتھولک<ref>[http://www.haaretz.com/news/features/this-day-in-jewish-history/this-day-in-jewish-history-death-of-a-nobel-chemist.premium-1.501731 This Day in Jewish History / Death of a Nobel chemist]</ref><ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2222719/ Max Perutz and the secret of life, by Georgina Ferry]</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1383967/Max-Perutz-OM.html Max Perutz OM]</ref> |"for his studies of the structures of [[myoglobin|globular proteins]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1962 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1962/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1963 |[[File:Karl Ziegler Nobel.jpg|75px]] |[[کارل زیگلر]] |[[مغربی جرمنی]] | Lutheran<ref name="Sherby">{{cite book|last=Sherby|first=Louise|title=The Who's Who of Nobel Prize Winners 1901–2000|publisher=Oryx Press|location=Westport, CT|year=2002|edition=Fourth|isbn=1-57356-414-1}}</ref> |rowspan=2|"for [[Ziegler–Natta catalyst|their discoveries]] in the field of the chemistry and technology of high polymers"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1963 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1963/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Giulio Natta Nobel.jpg|75px]] |[[گیلیو ناٹا]] |[[اٹلی]] |رومن کیتھولک |- |1964 |[[File:Dorothy Hodgkin Nobel.jpg|75px]] |[[ڈوروتھی ہودگکنگ ]] |برطانیہ |کرسچئین<ref>[https://books.google.co.il/books?id=3jrbmL-DgZQC&pg=PA46&dq=women+100+Years+of+Nobel+Prizes&hl=iw&sa=X&ved=0CB0Q6AEwAGoVChMIl6Gz6bT7xgIVzgrbCh0YRAyE#v=onepage&q=women%20100%20Years%20of%20Nobel%20Prizes&f=false 100 Years of Nobel Prizes: p.48]</ref> |"for her [[X-ray crystallography#Early organic and small biological molecules|determinations by X-ray techniques]] of the structures of important biochemical substances"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1964 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1964/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1969 |[[File:Odd Hassel.jpg|75px]] |[[اوڈ ہسل]] |[[ناروے]] |پروٹسٹنٹ |"for his contributions to the development of the concept of [[conformational isomerism|conformation]] and its application in chemistry"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1969 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1969/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1970 |[[File:Luisfedericoleloir.jpg|75px]] |[[گرہارڈہرز برگ ]] |[[ارجنٹا‏ئن]] |رومن کیتھولک<ref name="Long">{{cite journal|doi=10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|last=Leloir|first=Luis|year=1983|title=Far Away and Long Ago|journal=Annual Reviews of Biochemistry|publisher=Annual Reviews|volume=52|pages=1–15|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.bi.52.070183.000245|pmid=6351722}}</ref> |"for his discovery of sugar nucleotides and his role in the [[Luis Federico Leloir#Sugar nucleotides|biosynthesis of carbohydrates]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1970 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1970/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1971 |[[Image:Herzberg,Gerhard 1952 London.jpg|75px]] |[[لویس ٖفیڈریکو لیلوئر]] |Canada/جرمنی |کرسچئین |"for his contributions to the knowledge of electronic structure and geometry of molecules, particularly [[Radical (chemistry)|free radicals]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1971 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1971/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1975 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جان کونفورتھ|John Warcup Cornforth]] |Australia<br />برطانیہ |Presbyterian<ref name="UniSyd">[http://sydney.edu.au/science/chemistry/aboutus/cornforth.html Sir John Cornforth - Chemistry], The University of Sydney</ref> |"for his work on the [[stereochemistry]] of enzyme-catalyzed reactions"<ref name="n1975">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1975 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1975/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[File:Vladimir Prelog ETH-Bib Portr 00214.jpg|75px]] |[[ولادمیر پریلوگ]] |Yugoslavia/Switzerland |رومن کیتھولک |"for his research into the [[chirality (chemistry)|stereochemistry]] of organic molecules and reactions"<ref name="n1975"/> |- |1984 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[رابرٹ بروس میریفیلڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>Petkewich, Rachel. [http://pubs.acs.org/cen/news/84/i22/8422merrifield.html "Nobel Laureate R. Bruce Merrifield Dies At 84"], ''[[Chemical & Engineering News]]'', May 23, 2006. Accessed May 9, 2007. "Robert Bruce Merrifield, a biochemist who won the 1984 Nobel Prize in Chemistry for a method he named solid-phase peptide synthesis, died on May 14 at his home in Cresskill, N.J., after a long illness. He was 84."</ref> |"for his development of methodology for [[Solid phase peptide synthesis|chemical synthesis on a solid matrix]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1984 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1984/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |1990 |[[Image:E.J.Coreyx240.jpg|75px]] |[[الیاس جیمز کورے]] |امریکا |کرسچئین ([[راسخُ الا عتقاد کلیسا]])<ref>[http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1990/corey-autobio.html Elias James Corey – Autobiography<!-- Bot generated title -->]</ref> |"for his development of the theory and methodology of [[Retrosynthetic analysis|organic synthesis]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1990 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1990/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |rowspan=2|1995 |[[File:Mario Molina 1c389 8387.jpg|75px]] |[[ماریو جے. مولینا]] |Mexico |رومن کیتھولک<ref name="autobiography">{{cite web| last = Molina | first = Mario | title=Autobiography| url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/molina-autobio.html | publisher = [[نوبل فاونڈیشن]] | year=2007| accessdate = 2008-05-30}}</ref> |rowspan=2|"for their work in atmospheric chemistry, particularly concerning the formation and [[Ozone depletion|decomposition of ozone]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1995 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1995/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |[[Image:F. Sherwood Rowland.jpg|75px]] |[[فرانک شروڈ رولینڈ ]] |امریکا |کرسچئین |- |rowspan=2|1996 |[[File:Robert Curl crop 2009 CHAO.jpg|75px]] |[[رابرٹ کرل|Robert F. Curl Jr.]] |امریکا |[[Methodist]]<ref name=":0">[http://www.nndb.com/people/798/000100498/ Robert F. Curl, Jr<!-- Bot generated title -->]</ref> |rowspan=2|"for their discovery of fullerenes"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 1996 | publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- | |[[رچرڈ سمالی|Richard E. Smalley]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=(May 2005, letter sent to the Hope College 2005 Alumni Banquet) |url=http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528080014/http://www.hope.edu/pr/pressreleases/content/view/full/7309 |dead-url=yes }}</ref> |- |2003 |[[File:Peter Agre.jpg|75px]] |[[پیٹر اگری]] |امریکا |[[لوتھریت]]<ref>http://www.nndb.com/people/868/000100568/</ref><ref>http://www.scientificamerican.com/podcast/episode.cfm?id=nobel-laureate-peter-agre-from-aqua-11-07-20</ref><ref>http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/agre-autobio.html</ref> |"for discoveries concerning channels in cell membranes [...] for the discovery of [[Aquaporin|water channels]]"<ref name="n2003">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2003| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2003/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2007 |[[Image:Prof Ertl-Portrait.jpg|75px]] |[[گر ہارڈ ارٹل]] |جرمنی |کرسچئین<ref name=cicero>{{cite news|author=Till Weishaupt|title=Glauben Sie an Gott?|url=http://www.cicero.de/kapital/glauben-sie-gott/38343|work=Cicero|date=December 2007|quote=Translated from German: Oh, yes, I believe in God. (...) I am a کرسچئین and I try to live as a کرسچئین (...) I read the Bible very often and I try to understand it.|accessdate=2014-09-03}}</ref> |"for [[Gerhard Ertl#Research|his studies of chemical processes on solid surfaces]]"<ref>{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2007| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2007/index.html|accessdate=2008-10-06}}</ref> |- |2012 |[[File:Brian Kobilka (649437151).jpg|75px]] |[[برائن کوبلکا]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web | date=2012-10-23 | url=http://www.catholicnews.com/data/briefs/cns/20121023.htm | title=Catholic scientist at Stanford shares Nobel Prize for work in chemistry | publisher=Catholic News Service | accessdate=2013-01-19}}</ref> |"for studies of [[G protein-coupled receptor|G-protein-coupled receptors]]"<ref name="nobel-2012-1">{{cite web | title = The Nobel Prize in Chemistry 2012| publisher = Nobelprize.org | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/2012/index.html|accessdate=2012-10-13}}</ref> |- |2014 |[[File:Stefan W Hell.jpg|75px]] |[[سٹیفین ہیل|Stefan W. Hell]] |Romania |پروٹسٹنٹ<ref>{{ro icon}} Răzvan Băltăreţu, [http://adevarul.ro/tech/stiinta/premiul-nobel-chimie-fost-castigat-roman-1_5435107c0d133766a8c357bf/index.html "Un cercetător născut în judeţul Arad este printre câştigătorii premiului Nobel pentru chimie"], ''Adevărul'', October 8, 2014</ref> |"for the development of [[Super-resolution microscopy|super-resolved fluorescence microscopy]]"<ref>{{cite news | url = http://www.bbc.com/news/science-environment-29536525 | title = Microscope work wins Nobel Prize | date = 8 October 2014 | publisher = BBC }}</ref> |} === فعلیات و طب === {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- |1901 |[[Image:EmilVonBehring.jpg|75px]] |[[امیل وون بیرنگ]] |[[جرمنی]] |پروٹسٹنٹ<ref>Derek S. Linton, ''Emil von Behring: Infectious Disease, Immunology, Serum Therapy'', American Philosophical Society, 2005, p. 198</ref> |"for his work on [[blood plasma|serum]] therapy, especially its application against [[diphtheria]], by which he has opened a new road in the domain of medical science and thereby placed in the hands of the physician a victorious weapon against illness and deaths"<ref name="nobel-1901"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1901/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1901 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1902 |[[Image:Ronald Ross.jpg|75px]] |Sir [[رونالڈ روس]] |[[برطانیہ]]<br>[[بھارت]] |پروٹسٹنٹ |"for his work on [[malaria]], by which he has shown how it enters the organism and thereby has laid the foundation for successful research on this disease and methods of combating it"<ref name="nobel-1902"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1902 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1903 |[[File:Niels ryberg.jpg|75px]] |[[نیلس ریبرگ فنسن]] |[[ڈنمارک]]<br>([[جزائرفارو]]) |پروٹسٹنٹ |"[for] his contribution to the treatment of diseases, especially [[lupus vulgaris]], with concentrated light radiation, whereby he has opened a new avenue for medical science"<ref name="nobel-1903"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1903/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1903 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }} </ref> |- |1905 |[[File:RobertKoch cropped.jpg|75px]] |[[رابرٹ کوچ]] |[[جرمنی]] |کرسچئین |"for his investigations and discoveries in relation to [[tuberculosis]]"<ref name="nobel-1905"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1905/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1905 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1906 |[[File:Camillo Golgi nobel.jpg|75px]] |[[Camillo Golgi]] |[[اطالیہ]] |رومن کیتھولک |rowspan=2|"in recognition of their work on the structure of the [[nervous system]]"<ref name="nobel-1906"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1906/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1906 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Cajal-Restored.jpg|75px]] | [[سانتیاگو رامون ای کاخال]] |[[ہسپانیہ]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/862/000125487/ Santiago Ramón y Cajal]</ref> |- |1909 |[[File:Emil Theodor Kocher nobel.jpg|75px]] |[[ایمل تھیوڈر کوچر]] |[[سویٹزرلینڈ]] |پروٹسٹنٹ ([[Moravian Church]])<ref name="bonjour1981">{{cite book | last = Bonjour | first = Edgar | title=Theodor Kocher | series = Berner Heimatbücher | volume = 40/41 | pages = | year= 1981 | publisher = Verlag Paul Haupt | location = Bern |origyear=1st. pub. in 1950 (http://d-nb.info/363374914) | isbn = 3258030294 | edition = 2nd (2., stark erweiterte Auflage 1981) | url = http://d-nb.info/810347253 | language = German }}</ref> |"for his work on the physiology, pathology and surgery of the [[thyroid gland]]"<ref name="nobel-1909"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1909/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1909 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1910 |[[File:Kossel, Albrecht (1853-1927).jpg|75px]] |[[البرچٹ کوسل]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ |"in recognition of the contributions to our knowledge of [[cell biology|cell chemistry]] made through his work on [[protein]]s, including the [[nucleic acid|nucleic substances]]"<ref name="nobel-1910"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1910/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1910 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1912 |[[File:Alexis Carrel 02.jpg|75px]] |[[الیکسس کارل]] |France |رومن کیتھولک<ref name="Alexis Carrel 1939">Alexis Carrel, ''The Voyage to Lourdes'' (New York, Harper & Row, 1939).</ref> | "[for] his work on vascular [[surgical suture|suture]] and the [[Organ transplantation|transplantation]] of [[blood vessel]]s and [[عُضو|organ]]s"<ref name="nobel-1912"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1912/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1912 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1919 |[[File:Jules Bordet nobel.jpg|75px]] |[[جیولس بورڈٹ]] |[[بلجئیم]] |کرسچئین |"for his discoveries relating to [[immune system|immunity]]"<ref name="nobel-1919"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1919/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1919 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1920 |[[File:August Krogh Bain 32006.jpg|75px]] |[[اگسٹ گروٹ|Schack August Steenberg Krogh]] |[[ڈنمارک]] |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the capillary motor regulating mechanism"<ref name="nobel-1920"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1920/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1920 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1923 |[[Image:Fredrick banting.jpg|75px]] |Sir [[Frederick Banting|Frederick Grant Banting]] |[[کینیڈا]] |پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref>[http://www.nndb.com/people/843/000126465/ Frederick G. Banting]</ref> |"for the discovery of [[insulin]]"<ref name="nobel-1923"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1923/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1924 |[[Image:Willem Einthoven.jpg|75px]] |[[ویلم ائینتھون]] |{{nowrap|[[نیدرلینڈز|The Netherlands]]}} |پروٹسٹنٹ ([[Evangelical Lutheran Church in the Kingdom of the Netherlands|Lutheran]])<ref>[http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html The Walbeek Family from Holland:Information about Louise Marie Mathilde Carolien de Vogel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531201032/http://familytreemaker.genealogy.com/users/w/a/l/Theodorus-J-Walbeek/WEBSITE-0001/UHP-0191.html |date=2013-05-31 }}. Familytreemaker.genealogy.com (1927-09-29). Retrieved on 2012-07-25.</ref><ref>[http://www.nndb.com/people/927/000126549/ Willem Einthoven]</ref> |"for the discovery of the mechanism of the [[electrocardiogram]]"<ref name="nobel-1924"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1924/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1924 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1926 |[[File:J Fibiger.jpg|75px]] |[[جوہنس فائبگر]] |[[ڈنمارک]] |Lutheran<ref>[http://www.nndb.com/people/172/000126791/ Johannes Fibiger]</ref> |"for his discovery of the [[Spiroptera carcinoma]]"<ref name="nobel-1926"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1926/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1926 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |- |1928 |[[Image:Jules Nicole.jpg|75px]] |[[چارلس نکولے|Charles Jules Henri Nicolle]] |France |رومن کیتھولک |"for his work on [[typhus]]"<ref name="nobel-1928"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1928/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1929 |[[File:Christiaan Eijkman.jpg|75px]] |[[کرسچیناجک مین]] |The Netherlands |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of the antineuritic [[vitamin]]"<ref name = "nobel-1929"/> |- |[[File:Frederick Gowland Hopkins nobel.jpg|75px]] |Sir [[فریڈرک گولینڈ ہوپکنس]] |برطانیہ |Chrisian |"for his discovery of the growth-stimulating [[vitamin]]s"<ref name="nobel-1929"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1929/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1930 |[[File:Karl Landsteiner nobel.jpg|75px]] |[[کارل لینڈ سٹینر]] |[[آسٹریا]] |converted from [[یہودیت]] to [[رومن کیتھولک]] in 1890<ref name="Anna L. Staudacher 2009, p. 349">Anna L. Staudacher: ''"… meldet den Austritt aus dem mosaischen Glauben". 18000 Austritte aus dem Judentum in Wien, 1868–1914: Namen – Quellen – Daten''. Peter Lang, Frankfurt, 2009, ISBN 978-3-631-55832-4, p. 349</ref> |"for his discovery of human [[ABO blood group system|blood groups]]"<ref name="nobel-1930"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1930/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1931 |[[File:Otto Warburg.jpg|75px]] |[[اوٹو ہنرچ وار برگ]] |جرمنی |کرسچئین<ref>{{Cite web |title=Otto Heinrich Warburg |url=http://www.smokershistory.com/OWarburg.htm |access-date=2016-05-18 |archive-date=2016-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108062816/http://smokershistory.com/OWarburg.htm |dead-url=yes }}</ref> |"for his discovery of the nature and mode of action of the [[cytochrome|respiratory enzyme]]"<ref name="nobel-1931"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1931/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1931 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1932 |[[File:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|75px]] |Sir [[چارلس سکوٹ شرنگ ٹن]] |برطانیہ |Anglican<ref>Baptisms solemnized in the Parish of St James Clerkenwell, in the County of Middlesex in the Year 1863, p. 558, nos 5826, 5827 & 5828 (on line at ancestry.co.uk)</ref> |"for his discoveries regarding the functions of [[neuron]]s"<ref name="nobel-1932"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1932/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1932 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1934 |[[File:George Whipple nobel.jpg|75px]] |[[جارج ویپل|George Hoyt Whipple]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref name="nap">{{cite web |url=http://www.nap.edu/reingroom/books/biomems/gwhipple.html |title=The National Academies Press: Biographical Memoirs – George Hoyt Whipple |accessdate=3 January 2010}}</ref> |rowspan=3|"for their discoveries concerning [[liver]] therapy in cases of [[anaemia]]"<ref name="nobel-1934"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1934/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1934 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:George Minot nobel.jpg|75px]] |[[جارج مانٹ|George Richards Minot]] |امریکا |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal |title= Obituary |date= April 6, 1950 |journal= [[New England Journal of Medicine]] |url= http://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJM19004062421414 |doi=10.1056/NEJM195004062421414 |volume= 242 |issue= 14 |pages= 565–565}}</ref> |- |[[File:William P Murphy.jpg|75px]] |[[ولیم پی مارفی|William Parry Murphy]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1935 |[[File:Hans Spemann nobel.jpg|75px]] |[[ہنس سپیمین]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>Feldberg W, rev. Tansey EM (2004–2011). [http://www.oxforddnb.com/view/article/3294 Dale, Sir Henry Hallett (1875–1968)], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, Jan 2011. Retrieved 2011-07-08.</ref> |"for his discovery of the organizer effect in [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1935"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1935/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1935 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1937 |[[File:Albert Szent-Györgyi cropped.jpg|75px]] |[[البرٹ سزنٹ-گیورگی|Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt]] |[[مجارستان]] | [[کالوینیت|Calvinist]]<ref>Dr.Czeizel, E.: Családfa,page 148, Kossuth Könyvkiadó,1992.</ref><ref>Dr. Czeizel E. : Az érték még mindig bennünk van, page 172, Akadémiai kiadó, Budapest</ref> |"for his discoveries in connection with the [[cellular respiration|biological combustion processes]], with special reference to [[vitamin C]] and the catalysis of [[fumaric acid]]"<ref name="nobel-1937"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1937/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1937 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1938 |[[File:Corneille Heymans nobel.jpg|75px]] |[[کارنیلی ہیمینس|Corneille Jean François Heymans]] |Belgium |رومن کیتھولک<ref>de Castro, F. (2009) Towards the sensory nature of the carotid body: Hering, De Castro and Heymans. Front. Neuroanat. 3: 23 (1-11) (doi:10.3389/neuro.05.023.2009).</ref> |"for the discovery of the role played by the [[Paranasal sinuses|sinus]] and [[aorta|aortic mechanisms]] in the regulation of [[تنفّس کاری|respiration]]"<ref name="nobel-1938"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1938/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1938 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1939 |[[File:Gerhard Domagk nobel.jpg|75px]] |[[گرہارڈ ڈومگٹ]] |جرمنی |پروٹسٹنٹ<ref>[[Thomas Hager]], ''The Demon Under the Microscope'' (2006) ISBN 1-4000-8213-7 (cited in [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=67754 "The Saga of a Sulfa Drug Pioneer"] – [[این پی ار]] ''[[Weekend Edition]]'' 23 December 2006)</ref> |"for the discovery of the [[antibacterial]] effects of [[prontosil]]"<ref name="nobel-1939"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1939/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1939 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1943 |[[File:Henrik Dam nobel.jpg|75px]] |[[ہنرک ڈیم|Carl Peter Henrik Dam]] |Denmark |پروٹسٹنٹ |"for his discovery of [[vitamin K]]"<ref name = "nobel-1943"/> |- |[[File:Edward A Doisy.jpg|75px]] |[[ایدوارڈ اڈلبرٹڈویسی]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Congregationalists]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/doisybio.html Edward A. Doisy - Biographical]</ref> |"for his discovery of the chemical nature of [[vitamin K]]"<ref name="nobel-1943"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1943/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1943 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1945 |[[File:Alexander Fleming 1945.jpg|75px]] |Sir [[الیگزنڈر فلیمنگ]] |برطانیہ |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/696/000091423/ Alexander Fleming]</ref> ||"for the discovery of [[penicillin]] and its curative effect in various [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1945"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=3|1947 |[[File:Carl Ferdinand Cori.jpg|75px]] |[[کارل فرڈیننڈ کوری]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/0006-3002(56)90255-4 | last1 = Houssay | first1 = B. A. | title = Carl F. And Gerty T. Cori | journal = Biochimica et Biophysica Acta | volume = 20 | issue = 1 | pages = 11–16 | year = 1956 | pmid = 13315342 }}</ref> |rowspan=2|"for their discovery of the course of the catalytic conversion of [[glycogen]]"<ref name = "nobel-1947"/> |- |[[File:Gerty Theresa Cori.jpg|75px]] |[[گرٹی کوری|Gerty Theresa Cori, née Radnitz]] | امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101439/http://www.csupomona.edu/~nova/scientists/articles/cori.html |dead-url=yes }}</ref> |- |[[File:Bernado Houssay.JPG|75px]] |[[برناڈو ہاوسے|Bernardo Alberto Houssay]] |[[ارجنٹائن]] |رومن کیتھولک<ref>{{Cite journal | last1 = Sulek | first1 = K. | title = Nobel prize for Carl Ferdinand Cori and Gerta Theresa Cori in 1947 for discovery of the course of catalytic metabolism of glycogen. Prize for Alberto Bernardo Houssay for discovery on the role of the hypophysis in carbohydrate metabolism | journal = Wiadomosci lekarskie (Warsaw, Poland : 1960) | volume = 21 | issue = 17 | pages = 1609–1610 | year = 1968 | pmid = 4882480 }}</ref> |"for his discovery of the part played by the [[hormone]] of the [[anterior pituitary]] lobe in the metabolism of [[glucose|sugar]]"<ref name="nobel-1947"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1947/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1949 |[[File:Moniz.jpg|75px]] |[[انتونیو اگاس مونیس|António Caetano Egas Moniz]] |[[پرتگال]] |رومن کیتھولک<ref name="bookrags">{{cite web|url=http://www.bookrags.com/biography/antonio-egas-moniz-wsd/|title=World of Scientific Discovery on Antonio Egas Moniz|publisher=bookrags.com|accessdate=11 July 2010}}</ref> |"for his discovery of the therapeutic value of leucotomy ([[lobotomy]]) in certain psychoses"<ref name="nobel-1949"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1949/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1949 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1951 |[[File:Max Theiler nobel.jpg|75px]] |[[میکس تھیلر]] |[[جنوبی افریقہ]] |پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|pmid=19870629 | doi=10.1084/jem.65.5.705 | pmc=2133518|title=Spontaneous Encephalomyelitis of Mice, A New Virus Disease|year=1937|last1=Theiler|first1=M.|journal=Journal of Experimental Medicine|volume=65|issue=5|pages=705–19}}</ref> |"for his discoveries concerning [[yellow fever]] and how to combat it"<ref name="nobel-1951"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1951/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1951 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1957 |[[File:Daniel Bovet nobel.jpg|75px]] |[[ڈینئیل بوٹ]] |[[اطالیہ]] |پروٹسٹنٹ |"for his discoveries relating to [[antihistamine|synthetic compounds that inhibit the action of certain body substances]], and especially their action on the vascular system and the skeletal muscles"<ref name="nobel-1957"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1957/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1957 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1958 |[[File:George Wells Beadle.jpg|75px]] |[[جارج ویل بیڈل]] |امریکا |کرسچئین<ref>{{Cite journal | last1 = Beadle | first1 = G. W. | title = Recollections | doi = 10.1146/annurev.bi.43.070174.000245 | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 43 | issue = 0 | pages = 1–13 | year = 1974 | pmid = 4605017| pmc = }}</ref> |rowspan=2| "for their discovery that [[gene]]s act by regulating definite chemical events" |- |[[File:Edward Lawrie Tatum nobel.jpg|75px]] |[[ایڈوارڈ لاورک ٹاوٹم]] |امریکا |کرسچئین |- |1959 |[[File:Severo Ochoa nobel.jpg|75px]] |[[سیویرو اوچاو]] |Spain<br> |رومن کیتھولک |"for their discovery of the mechanisms in the biological synthesis of [[ribonucleic acid]] and [[deoxyribonucleic acid]]"<ref name="nobel-1959"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1959/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1959 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1960 |[[File:Frank Macfarlane Burnet nobel.jpg|75px]] |Sir [[فرینک میکفر لین برنٹ]] |Australia |پروٹسٹنٹ<ref name=s8>Sexton (1999), p. 8.</ref> |"for discovery of acquired [[immune tolerance|immunological tolerance]]"<ref name="nobel-1960"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1960/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1961 |[[File:Georg von Békésy nobel.jpg|75px]] |[[جارج وون بیکسی]] |امریکا |کرسچئین<ref name=Goldstein>Goldstein, B. 2001. ''Sensation and Perception, 6th ed.'' London: Wadsworth.</ref> |"for his discoveries of the physical mechanism of stimulation within the [[cochlea]]"<ref name="nobel-1961"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1961/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1961 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1963 | |Sir [[جوہن ایکلس|John Carew Eccles]] |Australia |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://muse.jhu.edu/journals/perspectives_in_biology_and_medicine/v044/44.2karczmar.pdf |title=Project MUSE - Sir John Eccles, 1903-1997: Part 2: The Brain as a Machine or as a Site of Free Will? |doi=10.1353/pbm.2001.0030 |publisher=Muse.jhu.edu |date= |accessdate=2015-06-26}}</ref> |"for his discoveries concerning the ionic mechanisms involved in excitation and inhibition in the peripheral and central portions of the [[nerve]] [[cell membrane]]"<ref name="nobel-1963"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1963/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1963 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1967 |[[File:Ragnar Granit2.jpg|75px]] |[[راگنر گرانٹ]] |Finland/Sweden |پروٹسٹنٹ |rowspan=2|"for their discoveries concerning the primary physiological and chemical visual processes in the [[human eye|eye]]"<ref name="nobel-1967"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1967/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Haldan Keffer Hartline nobel.jpg|75px]] |[[ہالڈن کیفر ہارٹ لائن]] |امریکا |پروٹسٹنٹ |- |1972 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[روڈنی رابرٹ پوٹر]] |امریکا |Methodists<ref>[http://www.nndb.com/people/111/000130718/ Rodney Robert Porter]</ref> |"for their discoveries concerning the chemical structure of [[antibodies]]"<ref name="nobel-1972"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1972/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1972 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1974 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[البرٹ کلاوڈی]] |[[بلجئیم]] |رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/186/000130793/ Albert Claude]</ref> |rowspan=2|"for their discoveries concerning the [[organelle|structural and functional organization of the cell]]"<ref name="nobel-1974"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1974/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جارج ایمل پلاڈے|George E. Palade]] |Romania |[[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] |- |1975 |[[File:Renato Dulbecco crop.jpg|75px]] |[[ریناٹو ڈلبیکو]] |Italy<br>امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the interaction between [[tumor virus|tumour virus]]es and the genetic material of the cell"<ref name="nobel-1975"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1975/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1975 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1976 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ڈینئیل کارلیٹون گیجڈسک|D. Carleton Gajdusek]] |امریکا | Calvinist<ref name="la-times">{{cite news |newspaper=[[Los Angeles Times]] |title=D. Carleton Gajdusek dies at 85; Nobel Prize winner identified exotic disease, was unrepentant pedophile |first=Thomas |last=Maugh |date=2008-12-18 |accessdate=2012-05-12 |url=http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story |archivedate=2013-01-27 |archiveurl=https://archive.today/20130127115258/http://www.latimes.com/news/science/la-me-gajdusek18-2008dec18,0,7539125,full.story }}</ref> |"for their discoveries concerning new mechanisms for the origin and dissemination of [[infectious disease]]s"<ref name="nobel-1976"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1976/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1976 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1978 |[[File:Werner Arber 2008.jpg|75px]] |[[ورنر اربر]] |Switzerland |پروٹسٹنٹ<ref>Arber, W. 1992. ''The Existence of a Creator Represents a Satisfactory Solution.'' In Margenau, H. and R. A. Varghese (eds.), ''Cosmos, Bios, Theos: Scientists Reflect on Science, God, and the Origins of the Universe, Life, and Homo sapiens.'' La Salle, IL: Open Court, p. 141-142.</ref> |"for the discovery of [[restriction enzyme]]s and their application to problems of [[molecular genetics]]"<ref name="nobel-1978"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1978/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1978 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1983 |[[File:Barbara McClintock (1902-1992).jpg|75px]] |[[باربرا مک کلنٹک]] |امریکا |پروٹسٹنٹ (Congregationalists)<ref name="100 Years of Nobel Prizes: p.48"/> | "for her discovery of [[transposon|mobile genetic elements]]"<ref name="nobel-1983"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1983/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1983 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1988 |[[File:James Black (pharmacologist).jpg|75px]] |Sir [[جیمز بلیک (ادویاتدان)|James W. Black]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="autobio1">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/black-autobio.html|title=Autobiography|last=Black|first=Sir James W|publisher=The Nobel Foundation|accessdate=23 March 2010}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of important principles for [[Pharmacology|drug treatment]]"<ref name="nobel-1988"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1988/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1988 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref>داء البلهارسياbrown tickShiju.jpg00099#رودسياoxyuris@schistomamars crystaldavidabdelmohsen117retrocyle effhuamnurter#117second_ |- |[[Image:George H. Hitchings 1988.jpg|75px]] |[[جارج ایچ ہائیچنگ]] |امریکا |کرسچئین |- |1990 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[جوزف میورے|Joseph E. Murray]] |امریکا |رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://catholicreview.org/article/home/catholic-transplant-pioneer-nobel-prize-winner-joseph-murray-dies|title=The Catholic Review > Home > Catholic transplant pioneer, Nobel Prize-winner Joseph Murray dies|publisher=|accessdate=15 January 2015|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226102452/https://www.archbalt.org/catholicreview/|dead-url=yes}}</ref> |"for his discoveries concerning [[Organ transplantation|organ and cell transplantation]] in the treatment of human disease"<ref name="nobel-1990"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1990/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1990 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1992 |[[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] |[[ایڈمنڈ ایچ فشر]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/krebs-bio.html Edwin G. Krebs - Biographical]</ref> |Switzerland<br>امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Presbyterian]]) |"for their discoveries concerning reversible [[protein]] [[phosphorylation]] as a biological regulatory mechanism"<ref name="nobel-1992"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1992/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1992 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |1995 |[[Image:Eric F. Wieschaus.jpg|75px]] |[[ارک ایف. وسچاوس]] |امریکا |رومن کیتھولک |"for his discoveries concerning the genetic control of early [[embryonic development]]"<ref name="nobel-1995"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1995 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|1998 |[[Image:Loius Ignarro.jpg|75px]] |[[لیوس اگارو|Louis J. Ignarro]] |امریکا |رومن کیتھولک |rowspan=2|"for their discoveries concerning [[nitric oxide]] as a signalling molecule in the cardiovascular system"<ref name="nobel-1998"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1998 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[Image:Ferid Murad.jpg|75px]] |[[فیڑڈ میراڈ]] |امریکا |کرسچئین<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1998/murad-autobio.html]"Ferid Murad autobiography", [[نوبل فاونڈیشن]]</ref> |- |2000 |[[Image:Paul Greengard.jpg|75px]] |[[پاول گرین گارڈ]] |امریکا |پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]])<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/greengard-autobio.html Profile of Paul Greengard], nobelprize.org; accessed December 28, 2013.</ref> ||"for his discoveries concerning [[signal transduction]] in the [[nervous system]]"<ref name="nobel-2000"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2000/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2000 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |2004 |[[File:LindaBuck cropped 1.jpg|75px]] |[[لنڈابی بک]] |امریکا |کرسچئین |"for her discoveries of [[odorant receptor]]s and the organization of the [[olfactory system]]"<ref name="nobel-2004"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2004/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2004 | accessdate = 2007-07-28 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |rowspan=2|2007 |[[Image:Mario Capecchi UTHSCSA.JPG|75px]] |[[ماریو کیپیکی|Mario R. Capecchi]] |امریکا |[[Quaker]]<ref name="WashingtonPost2007_10_10">{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/08/AR2007100800252_pf.html|title=From Child on Street to Nobel Laureate|author=Christopher Lee|date=2007-10-10|publisher=[[Washington Post]]}}</ref> |rowspan=2|"for their discoveries of principles for introducing specific gene modifications in mice by the use of [[embryonic stem cell]]s."<ref name="nobel-2007"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2007/index.html | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2007 | accessdate = 2007-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |- |[[File:Martin Evans Nobel Prize.jpg|75px]] |Sir [[مارٹن ایوانس|Martin J. Evans]] |برطانیہ |کرسچئین |- |2012 |[[Image:John Gurdon Cambridge 2012.JPG|75px]] |Sir [[جان بی. گرڈن|John B. Gurdon]] |برطانیہ |پروٹسٹنٹ (Anglican)<ref>{{cite web|url=http://www.ewtn.com/vnews/getstory.asp?number=125061|title=Nobel Prize Winner Participates at Vatican Conference|author=Ann Schneible|date=2013-12-04}}</ref> |"for the discovery that mature cells can be [[Induced pluripotent stem cell|reprogrammed]] to become [[pluripotent]]"<ref name="nobel-2012"> {{cite web | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2012/ | title = The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2012 | accessdate = 2012-10-08 | publisher = Nobel Foundation }}</ref> |} === ادب=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | 1902 | [[File:T-mommsen-2.jpg|75px]] | [[تھیوڈور مومسن]] | [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ | "the greatest living master of the art of historical writing, with special reference to his monumental work, ''[[History of Rome (Mommsen)|A History of Rome]]''"<ref name="Literature1902">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1902/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1902|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1903 | [[File:Björnstjerne Björnson, 1901.jpg|75px]] | [[بیورنستار بیورنسن]] | [[File:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|20px]] [[سویڈن و ناروے اتحاد|Norway]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite journal|author=Schmiesing, Ann |year=2002|title=Bjørnson and the Inner Plot of 'A Midsummer Night's Dream'|journal=Scandinavian Studies|volume=74|issue=4|pages=465|jstor=40920401}}</ref> | "as a tribute to his noble, magnificent and versatile poetry, which has always been distinguished by both the freshness of its inspiration and the rare purity of its spirit"<ref name="Literature1903">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1903/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1903|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | rowspan="2" | 1904 | [[File:Frédéric Mistral by Paul Saïn.jpg|75px]] | [[فریڈرک مسترال]] | [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the fresh originality and true inspiration of his poetic production, which faithfully reflects the natural scenery and native spirit of his people, and, in addition, his significant work as a [[آکسیٹان زبان|Provençal]] philologist"<ref name="Literature1904">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1904/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1904|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | [[File:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|75px]] | [[جوزے ایشوگرائے]] | [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]] | رومن کیتھولک | "in recognition of the numerous and brilliant compositions which, in an individual and original manner, have revived the great traditions of the Spanish drama"<ref name="Literature1904"/> |- | 1905 | [[File:Henryk Sienkiewicz 02.jpg|75px]] | [[ہینرک شنگوچ]] | [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name="psb203">[[Henryk Markiewicz]], "Sienkiewicz, Henryk Adam Aleksander Pius", ''[[Polski słownik biograficzny]]'', vol. XXXVII, 1997</ref> | "because of his outstanding merits as an epic writer"<ref name="Literature1905">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1905/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1905|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1909 | [[File:Selma Lagerlöf.jpg|75px]] | [[سلما لاگرلف]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref name="change">{{citation |url=http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |title=Times of Change |first=Heike |last=Zaun-Goshen |year=2002 |access-date=2016-05-18 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617050146/http://info.jpost.com/C002/Supplements/TimesOfChange/book_ch1_3.html |dead-url=yes }}</ref> | "in appreciation of the [[lofty idealism]], vivid imagination and spiritual perception that characterize her writings"<ref name="Literature1909">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1909/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1909|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1910 | [[File:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 042.jpg|75px]] | [[پال ہیسی|Paul von Heyse]] |[[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ of Jewish descent | "as a tribute to the consummate artistry, permeated with idealism, which he has demonstrated during his long productive career as a lyric poet, dramatist, novelist and writer of world-renowned short stories"<ref name="Literature1910">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1910/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1910|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1916 | [[File:Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg|75px]] | [[ورنروون ہایڈنسٹام]] | {{flag|Sweden}} | کرسچئین<ref>Sohrabi, Bahram (2005). "Early Swedish Travelers to Persia," ''Iranian Studies'' '''38''' (4)</ref> | "in recognition of his significance as the leading representative of a new era in our literature"<ref name="Literature1916">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1916/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1916|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1923 | [[File:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|75px]] | [[ڈبلیو بی . یٹس|William Butler Yeats]] | data-sort-value="Ireland"| [[File:Flag of Ireland.svg|20px]] [[Irish Free State|Ireland]] | Anglica<ref>{{cite book|last=Pierce|first=David|title=Irish writing in the twentieth century: a reader|year=2000|publisher=Literary Collections|page=293|isbn=1-85918-258-5}}</ref> | "for his always inspired poetry, which in a highly artistic form gives expression to the spirit of a whole nation"<ref name="Literature1923">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1923/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1923|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1924 | [[File:Władysław Reymont.jpg|75px]] | [[ولاڈی سلا ریمنٹ]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland (1928-1980).svg|20px]] [[Second Polish Republic|Poland]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/reymont-bio.html Wladyslaw Reymont - Biographical]</ref> | "for his great national epic, ''[[Chłopi|The Peasants]]''"<ref name="Literature1924">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1924/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1924|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1926 | [[File:Grazia Deledda 1926.jpg|75px]] | [[گیزیا ڈلیڈا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/583/000140163/ Grazia Deledda]</ref> | "for her idealistically inspired writings which with plastic clarity picture the life on her native island and with depth and sympathy deal with human problems in general"<ref name="Literature1926">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1926/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1926|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1928 | [[File:Sigrid Undset 1928.jpg|75px]] | [[سگرڈ انڈسٹ]] | data-sort-value="Norway"| {{flag|Norway}} <br> (Born in {{flag|Denmark}}) | رومن کیتھولک<ref>Sparrow, Stephen (2003). [http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html "Sigrid Undset: Catholic Viking"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185354/http://catholiceducation.org/articles/arts/al0173.html |date=2016-03-03 }}</ref> | "principally for her powerful descriptions of Northern life during the Middle Ages"<ref name="Literature1928">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1928/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1928|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1929 | [[File:Thomas Mann 1937.jpg|75px]] | [[تھامس مین]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>[http://www.nndb.com/people/180/000025105/#FN1 Thomas Mann]</ref><ref>{{Cite web |title=The Religious Affiliation of Author Thomas Mann |url=http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710115218/http://www.adherents.com/people/pm/Thomas_Mann.html |dead-url=yes }}</ref> | "principally for his great novel, ''[[Buddenbrooks]]'', which has won steadily increased recognition as one of the classic works of contemporary literature"<ref name="Literature1929">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1929/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1929|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1933 | [[File:Ivan Bunin 1933.jpg|75px]] | [[آیان بینن]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] (Born in [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Russian Empire|Russia]]) | Eastern Orthodox | "for the strict artistry with which he has carried on the classical Russian traditions in prose writing"<ref name="Literature1933">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1933/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1933|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1938 | [[File:Pearl Buck (Nobel).jpg|75px]] | [[پرل ایس بک]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[American Southern Presbyterian Mission|Southern Presbyterian]])<ref>{{citation|first=David |last=Shavit|publisher=Greenwood Publishing Group |year=1990|isbn=0-313-26788-X |title=The امریکا in Asia: a historical dictionary|url= https://books.google.com/books?id=IWdZTaJdc6UC |page=480}} (Entry for "Sydenstricker, Absalom")</ref> | "for her rich and truly epic descriptions of peasant life in China and for her biographical masterpieces"<ref name="Literature1938">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1938/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1938|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1945 | [[File:Gabriela Mistral-01 cropped.jpg|75px]] | [[گبریلا مسٹرال]] | data-sort-value="Chile"| [[File:Flag of Chile.svg|20px]] [[Presidential Republic (1925–73)|Chile]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.poetryfoundation.org/bio/gabriela-mistral Gabriela Mistral 1889–1957]</ref> | "for her lyric poetry which, inspired by powerful emotions, has made her name a symbol of the idealistic aspirations of the entire Latin American world"<ref name="Literature1945">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1945/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1945|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1946 | [[File:Hermann Hesse 1946.jpg|75px]] | [[ہرمن ہسی]] | data-sort-value="Switzerland"| {{flag|Switzerland}} <br> (Born in [[File:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[جرمن سلطنت|جرمنی]]) | کرسچئین<ref>As quoted by Serrano, Miguel. 1996. ''[https://books.google.com.mx/books?id=sQt8bd6wFr0C&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false C.G. Jung and Hermann Hesse: A Record of Two Friendships]''. Daimon. p. 21</ref><ref>Hilbert, Mathias. 2005. ''Hermann Hesse und sein Elternhaus - Zwischen Rebellion und Liebe: Eine biographische Spurensuche''. Calwer Verlag GmbH, p. 226</ref> | "for his inspired writings which, while growing in boldness and penetration, exemplify the classical humanitarian ideals and high qualities of style"<ref name="Literature1946">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1946|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1947 | [[File:André Gide.jpg|75px]] | [[آندرے ژید]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite web |title=The Life and Works of Andre Gide |url=http://www.andregide.org/gidebio2.html |access-date=2016-05-18 |archive-date=2017-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728135138/http://www.andregide.org/gidebio2.html |dead-url=yes }}</ref> | "for his comprehensive and artistically significant writings, in which human problems and conditions have been presented with a fearless love of truth and keen psychological insight"<ref name="Literature1947">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1947/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1947|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1948 | [[File:T.S. Eliot, 1923.JPG|75px]] | [[ٹی۔ ایس ایلیٹ]] | data-sort-value="برطانیہ"| {{flag|برطانیہ}} <br> (Born in the {{flag|امریکا}}) | [[Anglican]]<ref>plaque on interior wall of Saint Stephen's</ref><ref>obituary notice in ''Church and King'', Vol. XVII, No. 4, 28 February 1965,−− p. 3.</ref> | "for his outstanding, pioneer contribution to present-day poetry"<ref name="Literature1948">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1948/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1948|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1949 | [[File:Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg|75px]] | [[ویلیم فالکنر]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian) | "for his powerful and artistically unique contribution to the modern American novel"<ref name="Literature1949">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1949/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1949|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1952 | [[File:François Mauriac (1932).jpg|75px]] | [[فرانسیوس ماؤریک]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.britannica.com/biography/Francois-Mauriac François Mauriac]</ref> | "for the deep spiritual insight and the artistic intensity with which he has in his novels penetrated the drama of human life"<ref name="Literature1952">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1952/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1952|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1953 | [[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|75px]] | [[ونسٹن چرچل|Sir Winston Churchill]] | {{flag|برطانیہ}} | Anglican | "for his mastery of historical and biographical description as well as for brilliant oratory in defending exalted human values"<ref name="Literature1953">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1953/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1953|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1954 | [[File:ErnestHemingway.jpg|75px]] | [[Ernest Hemingway]] | {{flag|امریکا|1912}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Meyers (1985), 173, 184</ref> | "for his mastery of the art of narrative, most recently demonstrated in ''[[سمندر اور بوڑھا]]'', and for the influence that he has exerted on contemporary style"<ref name="Literature1954">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1954/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1954|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1955 | [[File:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|75px]] | [[ہالڈورلیکسنس]] | {{flag|Iceland}} | Converts to رومن کیتھولکism<ref>Hallberg, Peter, ''Halldór Laxness''. Twayne Publishers, New York, translated by Rory McTurk, 1971, pp.35, 38</ref> | "for his vivid epic power which has renewed the great narrative art of Iceland"<ref name="Literature1955">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1955/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1955|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1956 | [[File:JRJimenez.JPG|75px]] | [[جون ریمن جیمنیز]] | {{flag|Puerto Rico}} (Born in [[File:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|20px]] [[Restoration (Spain)|Spain]]) | رومن کیتھولک | "for his lyrical poetry, which in Spanish language constitutes an example of high spirit and artistical purity"<ref name="Literature1956">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1956/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1956|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1958 | | [[بریس پاسترناک]] | {{flag|Soviet Union}} | Converts to [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]] from Judaism<ref>Fleishman, pp 264–266.</ref> | "for his important achievement both in contemporary lyrical poetry and in the field of the great Russian epic tradition"<ref name="Literature1958">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1958/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1958|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1961 | | [[ایواینڈرک]] | {{flag|Yugoslavia}}<br> (Born in {{flag|Austria-Hungary}}) | رومن کیتھولک | "for the epic force with which he has traced themes and depicted human destinies drawn from the history of his country"<ref name="Literature1961">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1961|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1962 | [[File:JohnSteinbeck crop.JPG|75px]] | [[جانسٹین بک]] | {{flag|امریکا}} | Raised Episcopalian<ref>Alec Gilmore. [http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html John Steinbeck's View of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304095734/http://www.gilco.org.uk/papers/john_steinbecks_view_of_god.html |date=2016-03-04 }}. gilco.org.uk</ref> later he become agnostic | "for his realistic and imaginative writings, combining as they do sympathetic humour and keen social perception"<ref name="Literature1962">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1962/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1962|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1963 | [[File:Giorgos Seferis 1963.jpg|75px]] | [[یور گوسسیفرس]] | data-sort-value="Greece"| [[File:State Flag of Greece (1863-1924 and 1935-1970).svg|20px]] [[مملکت یونان|Greece]] <br> (Born in the {{flag|Ottoman Empire}}) | [[Greek Orthodox]] | "for his eminent lyrical writing, inspired by a deep feeling for the Hellenic world of culture"<ref name="Literature1963">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1963/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1963|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1967 | [[File:MiguelAngelAsturias.JPG|75px]] | [[میگوئو ل اینجل اسٹریس]] | {{flag|Guatemala}} | رومن کیتھولک | "for his vivid literary achievement, deep-rooted in the national traits and traditions of Indian peoples of Latin America"<ref name="Literature1967">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1967/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1967|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1969 | [[File:Samuel Beckett, f11.jpg|75px]] | [[سیموئل بکٹ]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}} (Born in {{flag|Ireland}}) | Anglican ([[Church of Ireland]]) | "for his writing, which - in new forms for the novel and drama - in the destitution of modern man acquires its elevation"<ref name="Literature1969">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1969/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1969|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1970 | [[File:Aleksandr Solzhenitsyn 1974crop.jpg|75px]] | [[الیکزینڈر سلزینسٹائن]] | {{flag|Soviet Union}} | Eastern Orthodox<ref>O'Neil, Patrick M. (2004) ''Great world writers: 20th century'', p. 1400. Marshall Cavendish, ISBN 0-7614-7478-1</ref> | "for the ethical force with which he has pursued the indispensable traditions of Russian literature"<ref name="Literature1970">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1970|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1972 | [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|75px]] | [[ہنرک بول]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | رومن کیتھولک<ref name="KATERKater2006">{{cite book|author1=Michael H. KATER|author2=Michael H Kater|title=Hitler Youth|url=http://books.google.com/books?id=IlIOP1O7H4wC&pg=PA24|accessdate=26 August 2012|date=30 April 2006|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-01991-1|pages=24–}}</ref> | "for his writing which through its combination of a broad perspective on his time and a sensitive skill in characterization has contributed to a renewal of German literature"<ref name="Literature1972">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1972/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1972|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1979 | [[File:Odysseas Elytis 1974.jpg|75px]] | [[اودیسس الیٹس]] | {{flag|Greece}} | [[Greek Orthodox]] | "for his poetry, which, against the background of Greek tradition, depicts with sensuous strength and intellectual clear-sightedness modern man's struggle for freedom and creativeness"<ref name="Literature1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1979/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1980 | [[File:Czesław Miłosz 2011 Lithuania stamp.jpg|75px]] | [[چیکلا ملوسز]] | data-sort-value="امریکا"| {{flag|امریکا}} (Born in [[File:Military ensign of Vistula Flotilla of Congress Poland.svg|20px]] [[Vistula Land|Poland]]) | رومن کیتھولک<ref name="Haven, Cynthia L. 2006, p. 145">Haven, Cynthia L., "'A Sacred Vision': An Interview with Czesław Miłosz", in Haven, Cynthia L. (ed.), ''Czesław Miłosz: Conversations''. University Press of Mississippi, 2006, p. 145.</ref> | "who with uncompromising clear-sightedness voices man's exposed condition in a world of severe conflicts"<ref name="Literature1980">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1980/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1980|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1982 | [[File:Gabriel Garcia Marquez.jpg|75px]] | [[Gabriel García Márquez]] | {{flag|Colombia}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Martin|2008|p=30}}</ref> | "for his novels and short stories, in which the fantastic and the realistic are combined in a richly composed world of imagination, reflecting a continent's life and conflicts"<ref name="Literature1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1982/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1989 | [[File:Camilo José Cela Madrid 1996.jpg|75px]] | [[کمیلو جوز کیلا]] | {{flag|Spain}} | رومن کیتھولک | "for a rich and intensive prose, which with restrained compassion forms a challenging vision of man's vulnerability"<ref name="Literature1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1989/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1990 | [[File:Paz0.jpg|75px]] | [[اوکٹاویو پاز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "for impassioned writing with wide horizons, characterized by sensuous intelligence and humanistic integrity"<ref name="Literature1990">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1990/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1990|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1992 | [[File:Derek Walcott.jpg|75px]] | [[ڈیرک ولکوٹ]] | {{flag|Saint Lucia|1979}} | پروٹسٹنٹ (Methodist )<ref Name="Paris Review">[http://www.theparisreview.org/interviews/2719/the-art-of-poetry-no-37-derek-walcott "Derek Walcott, The Art of Poetry No. 37"], ''The Paris Review'' Winter 1986</ref> | "for a poetic oeuvre of great luminosity, sustained by a historical vision, the outcome of a multicultural commitment"<ref name="Literature1992">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1992/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1992|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1993 | [[File:Toni Morrison 2008-2.jpg|75px]] | [[ٹونی موریسن]] | {{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref name=Brockes>{{cite news |title=Toni Morrison: 'I want to feel what I feel. Even if it's not happiness' |authorlink=Emma Brockes|first=Emma |last=Brockes |url=http://www.guardian.co.uk/books/2012/apr/13/toni-morrison-home-son-love# |newspaper=[[The Guardian]] |date=April 13, 2012 |accessdate=February 14, 2013}}</ref> | "who in novels characterized by visionary force and poetic import, gives life to an essential aspect of American reality"<ref name="Literature1993">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1993/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1993|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 1999 | [[File:Grass.JPG|75px]] | [[گنتھر گراس]] | {{flag|جرمنی}} | رومن کیتھولک<ref>Garland, ''The Oxford Companion to German Literature'', p. 302.</ref><ref>"The Literary Encyclopedia", [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=4990 Günter Grass (b. 1927)]. Retrieved on 16 August 2006.</ref> | "whose frolicsome black fables portray the forgotten face of history"<ref name="Literature1999">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1999/index.html|title=Nobel Prize in Literature 1999|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2003 | [[File:J.M. Coetzee.JPG|75px]] | [[جے ایم کوئٹزی]] | {{flag|South Africa}}<br />{{flag|Australia}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite book|title=J. M. Coetzee and the Ethics of Reading: Literature in the Event|first=Derek|last=Attridge|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago|year=2004|page=94|isbn=978-0-226-03117-0}}</ref> | "who in innumerable guises portrays the surprising involvement of the outsider"<ref name="Literature2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2003/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-17}}</ref> |- | 2008 | [[File:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|75px]] | [[ژاں ماری لی کلیزیو]] | data-sort-value="France"| {{flag|France}}<br />{{flag|Mauritius}} | رومن کیتھولک | "author of new departures, poetic adventure and sensual ecstasy, explorer of a humanity beyond and below the reigning civilization"<ref name="Literature2008">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2008/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2008|publisher=Nobel Foundation|accessdate=14 October 2008}}</ref> |- | 2010 | [[File:Vargas Losa Göteborg Book Fair 2011b.jpg|75px]] | [[ماریو ورگاس للوسا]] | {{flag|Peru}}<br />{{flag|Spain}} | رومن کیتھولک<ref>{{Harvnb|Williams|2001|p=32}}</ref> | "for his cartography of structures of power and his trenchant images of the individual's resistance, revolt, and defeat"<ref name="Literature2010">{{cite web|url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/index.html|title=Nobel Prize in Literature 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=7 October 2010}}</ref> |} === امن=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan="2" | 1902 | [[File:Ducommun.jpg|75px]] | [[الی ڈوکمن]] | rowspan="2" | {{flag|Switzerland}} | پروٹسٹنٹ | "[For his role as] the first honorary secretary of the [[عالمی امن دفتر]]"<ref name="N1902">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1902/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1902 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Albert Gobat2.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ گوباٹ]] | پروٹسٹنٹ | "[For his role as the] first Secretary General of the [[Inter-Parliamentary Union]]" |- | 1903 | [[File:Cremer.jpg|75px]] | [[رینڈل کریمر|William Randal Cremer]] | data-sort-value="برطانیہ"| [[File:Flag of the برطانیہ.svg|20px]] [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطانیہ]] | Methodist | "[For his role as the] the 'first father' of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1903/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1903 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1905 | [[File:Bertha von Suttner nobel.jpg|75px]] | [[برتھا فان ستنر]] | {{flag|Austria-Hungary}} | رومن کیتھولک<ref name="Hamann, p. 2">Hamann, p. 2</ref> | For authoring ''Lay Down Your Arms'' and contributing to the creation of the Prize<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1905/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1905 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1906 | [[File:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|75px]] | [[تھیوڈور روزویلٹ]] | {{flag|امریکا|1896}} |پروٹسٹنٹ ([[Dutch Reformed Church]])<ref name=vought>{{cite book|last1=Vought|first1=Hans P.|title=The Bully Pulpit and the Melting Pot: American Presidents and the Immigrant, 1897-1933|date=2004|publisher=Mercer University Press|location=Macon, Georiga, USA|isbn=0-86554-8870|page=29}}</ref> | "[F]or his successful mediation to end the [[Russo-Japanese War|Russo-Japanese war]] and for his interest in arbitration, having provided the [[Permanent Court of Arbitration|Hague arbitration court]] with its very first case"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1906/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1906 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1907 | [[File:Ernesto Teodoro Moneta.jpg|75px]] | [[ارنسٹ ٹیوڈورو مونیٹا]] | data-sort-value="Italy"| [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[مملکت اطالیہ|Italy]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] key leader of the Italian peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1907">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1907/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1907 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- |[[File:Louis Renault jurist.gif|75px]] | [[لوئی رینو|Louis Renault]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] |رومن کیتھولک | "[For his work as a] leading French international jurist and a member of the [[Permanent Court of Arbitration]] at The Hague" |- | rowspan="2" | 1909 | [[File:Beernaert.gif|75px]] | [[آگسٹے بیرنارٹ]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "[For being a] representative to the [[Hague Conventions of 1899 and 1907|two Hague conferences]], and a leading figure in the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1909/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1909 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:PaulBalluet.gif|75px]] | [[پال ڈی کانسٹنٹ|Paul Henri d'Estournelles de Constant]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ ([[کالوینیت]]) | "[For] combined diplomatic work for [[France–جرمنی relations|Franco-German]] and [[France – برطانیہ relations|Franco-British understanding]] with a distinguished career in [[Permanent Court of Arbitration|international arbitration]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1909"/> |- | 1912 | [[File:Elihu Root, bw photo portrait, 1902.jpg|75px]] | [[الیہو روٹ]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian) | "[F]or his strong interest in international arbitration and for his plan for a world court"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1912">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1912/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1912 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1919 | [[File:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|75px]] | [[ووڈرو ولسن]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>Heckscher (1991), p. 23.</ref> | "[F]or his crucial role in establishing the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1919/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1919 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1921 | [[File:Hjalmar Branting by Goodwin.jpg|75px]] | [[یلمار برانٹنگ]] | {{flag|Sweden}} |Lutheran ([[Church of Sweden]])<ref name = "Robertson 487">{{cite book|last=Robertson|first=J. M.|title=History of Freethought in the Nineteenth Century, Part 2|publisher=Kessinger Publishing|year=2003|page=487|isbn=0-7661-3955-7}}</ref> | "[F]or his work in the [[جمعیت الاقوام]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1921/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1921 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:کرسچئین Lous Lange.jpg|75px]] | [[کرسچن لؤس لانگے|کرسچئین Lange]] | {{flag|Norway}} |Lutheran ([[Church of Norway]]) | "[For his work as] the first secretary of the Norwegian Nobel Committee" and "the secretary-general of the [[Inter-Parliamentary Union]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1921"/> |- | rowspan="2" | 1925 | [[File:Austen Chamberlain nobel.jpg|75px]] | [[اسٹن چیمبرلین]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|برطانیہ}} | [[General Assembly of Unitarian and Free کرسچئین Churches|Unitarian]]<ref>{{acad|id=CHMN882JA|name=Chamberlain, Joseph Austen}}</ref> | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1925/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1925 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Charles Dawes, Bain bw photo portrait.jpg|75px]] | [[چارلز ڈاز]]{{Ref label|Late|A|A}} | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Congregationalist]]) | "[F]or [work on] the Dawes Plan for German reparations which was seen as having provided the economic underpinning of the [[Locarno Treaties|Locarno Pact]] of 1925"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1925"/> |- |1926 | [[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-040-27, Gustav Stresemann.jpg|75px]] | [[گستاف سٹریسمان]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[Weimar Republic|جرمنی]] |پروٹسٹنٹ | For work on the [[Locarno Treaties]]<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1926/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1926 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1927 |[[File:Ferdinand Buisson 1924.jpg|75px]] | [[فرڈیننڈ بوئسوں]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]] | پروٹسٹنٹ<ref>[https://oratoiredulouvre.fr/evangile-et-liberte/ferdinand-buisson-پروٹسٹنٹ-liberal-ecole-laique-republicaine.php Ferdinand Buisson, un پروٹسٹنٹ libéral au service de l’école laïque républicaine]</ref> | "[For] contributions to [[France–جرمنی relations|Franco-German]] popular reconciliation"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1927-">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1927/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1927 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1930 | [[File:Nathan Söderblom nobel.jpg|75px]] | [[ناتھن سودربلوم]] | {{flag|Sweden}} | Lutheran (Church of Sweden) | "[F]or his efforts to involve the churches not only in work for ecumenical unity, but also for world peace"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1930/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1930 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1931 | [[File:Jane Addams profile.jpg|75px]] | [[جین ایڈمز]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref>She was baptized a [[Presbyterian]]. Her certificate of baptism is from 1888, but she says that she joined the church slightly earlier: {{cite book|last=Knight|first=Louise W.|title=Citizen|publisher=University of Pennsylvania Press|date=October 2003|page=451n46 |isbn=978-0-8122-3747-4}}</ref> | "[F]or her social reform work" and "leading the [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1931/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1931 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[File:Nicholas Murray Butler ppmsca.03668.jpg|75px]] | [[نکولس مرے بٹلر]] | پروٹسٹنٹ ([[Episcopal Church (امریکا)|Episcopalian]]) | "[For his promotion] of the [[Kellogg–Briand Pact|Briand-Kellogg pact]]" and for his work as the "leader of the more establishment-oriented part of the American peace movement"<ref name="Lundestad"/><ref name="N1931"/> |- | 1934 | [[File:1910 Arthur Henderson.jpg|75px]] | [[آرتھر ہینڈرسن]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Methodist]])<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Arthur_Henderson.aspx Arthur Henderson]</ref> | "[F]or his work for the [[جمعیت الاقوام|League]], particularly [[League of Nations Disarmament Conference|its efforts in disarmament]]"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1934/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1934 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref><ref name = "BBC_2013_04_03">[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-tyne-22008819 BBC News: ''Nobel Peace Prize medal stolen in Newcastle'' 3 April 2013, accessed 3 April 2013]</ref> |- |- | 1935 | [[File:Carl von Ossietzky.jpg|75px]] | [[کارل فان اوسیتزکی]]{{Ref label|Carl von Ossietzky|B|B}} | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of German Reich (1935–1945).svg|20px]] [[Nazi جرمنی|جرمنی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref name=db>{{cite web|url=http://www.deutsche-biographie.de/sfz73879.html |title=Deutsche Biographie |publisher=Deutsche-biographie.de |date=|language=de|accessdate=2013-08-05}}</ref> | "[For his] struggle against جرمنی's rearmament"<ref name="Lundestad"/><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1935/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1935 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | 1945 | [[File:Hull-Cordell-LOC.jpg|75px]] | [[کورڈل ہل]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref>[http://enc.wymaninstitute.org/?p=271 HULL, CORDELL]</ref> | "[For] his fight against isolationism at home, his efforts to create a peace bloc of states on the American continents, and his work for the [[اقوام متحدہ|United Nations Organization]]"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1945/press.html |title=Award Ceremony Speech (1945) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | rowspan="2" | 1946 | [[File:EmilyGreeneBalch.jpg|75px]] | [[ایملی گرین بالچ]] | rowspan="2" | {{flag|امریکا|1912}} | Quaker<ref>Randall, ''Improper Bostonian'' p. 60</ref> | "Formerly Professor of History and Sociology; Honorary International President, [[Women's International League for Peace and Freedom]]"<ref name="N1946">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1946/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1946 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | [[File:John Raleigh Mott, 1910.jpg|75px]] | [[جان موٹ|John Raleigh Mott]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>Cracknell & White, 243</ref> | "Chairman, International Missionary Council; President, [[World Alliance of Young Mens کرسچئین Associations|World Alliance of Young Men's کرسچئین Associations]]"<ref name="N1946"/> |- | rowspan="2" | 1947 | rowspan="2" | [[File:Quaker star-T.svg|75px]] | [[فرینڈز سروس کونسل|Friends Service Council]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker | rowspan="2" | "compassion for others and the desire to help them"<ref>{{cite web |first=Gunnar |last=Jahn |authorlink=Gunnar Jahn |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1947/press.html |title=Award Ceremony Speech (1947) |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-06}}</ref> |- | [[امریکن فرینڈز سروس کمیٹی]] | {{flag|امریکا|1912}} | [[Religious Society of Friends]] (Quaker) |- | 1949 |[[File:John Boyd Orr nobel.jpg|75px]] | [[جان بویڈ اور|The Lord Boyd-Orr]] | {{flag|برطانیہ}} | پروٹسٹنٹ ([[Free Church of Scotland (1843–1900)|Free Church of Scotland]])<ref name=Kay44>Kay, p. 44</ref> | "Physician; Alimentary Politician; Prominent organizer and Director, General [[ادارہ برائے خوراک و زراعت]]; President, [[National Peace Council]] and World Union of Peace Organizations"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1949/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1949 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1950 | [[File:Ralph Bunche - 1963 March on Washington.jpg|75px]] | [[رالف جانسن بنچ]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref name="Gale">[http://www.gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/bunche_r.htm "Ralph J. Bunche"], Gale Cengage Learning, accessed November 15, 2012</ref> | "Professor, Harvard University Cambridge, MA; Director, division of Trusteeship, U.N.; Acting Mediator in Palestine, 1948"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1950/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1950 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1952 | [[File:Bundesarchiv Bild 183-D0116-0041-019, Albert Schweitzer.jpg|75px]] | [[البرٹ شویتزر]] | data-sort-value="France"| [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ چہارم|France]] | کرسچئین<ref>Seaver (1951) pp. 3–9.</ref> | "Missionary surgeon; Founder of [[لامبارینی]] (République de Gabon)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1952/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1952 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1953 | [[File:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|75px]] | [[جارج مارشل|George Catlett Marshall]] | {{flag|امریکا|1912}} | پروٹسٹنٹ (Episcopalian)<ref name=e>[http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm George Catlett Marshall, General of the Army] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520170830/http://www.arlingtoncemetery.net/gcm.htm |date=2017-05-20 }}</ref> | "General President American Red Cross; Former Secretary of State and of Defense; Delegate U.N.; Originator of [the] '[[مارشل منصوبہ]]{{'"}}<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1953/index.html |publisher=Nobel Foundation |title=The Nobel Peace Prize 1953 |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1957 | [[File:Lester B. Pearson with a pencil.jpg|75px]] | [[لسٹر پیرسن|Lester Bowles Pearson]] | {{flag|Canada}} | پروٹسٹنٹ ([[United Church of Canada]])<ref name="DictCdnBio">{{cite web|url= http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?BioId=42123 |title= Pearson, Lester Bowles|work= [[Dictionary of Canadian Biography]] Online, 1971-1980 (Volume XX)|publisher= [[جامعہ ٹورانٹو]]/[[Université Laval]]|year= 2000|accessdate= 13 June 2011}}</ref> | "former Secretary of State for External Affairs of Canada; former President of the 7th Session of the United Nations General Assembly";<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1957/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1957 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "for his role in trying to end the [[سوئز بحران|Suez conflict]] and to solve the Middle East question through the United Nations."<ref name="Lundestad"/> |- | 1958 |[[File:Georges Pire 1958.jpg|75px]] | [[جارج پائر]] | {{flag|Belgium}} | رومن کیتھولک | "Father in the [[Dominican Order]]; Leader of the relief organization for refugees "L'Europe du Coeur au Service du Monde""<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1958/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1958 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1959 |[[File:Philip Noel-Baker 1942.jpg|75px]] | [[Philip Noel-Baker, Baron Noel-Baker|Philip Noel-Baker]] | {{flag|برطانیہ}} | Quaker<ref name="ODNB">[http://www.oxforddnb.com/view/article/31505 David Howell, "Baker, Philip John Noel-, Baron Noel-Baker (1889–1982)", ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edn, May 2012]; accessed 7 December 2014.</ref> | "Member of Parliament; lifelong ardent worker for international peace and co-operation"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1959/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1959 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> |- | 1960 | [[File:Albert Lutuli nobel.jpg|75px]] | [[ایلبرٹ لوٹولی]] | data-sort-value="South Africa"| [[File:Flag of South Africa (1928-1994).svg|20px]] [[اتحاد جنوبی افریقہ|South Africa]] <br> (Born in [[Company rule in Rhodesia|Southern Rhodesia]]) | پروٹسٹنٹ (Methodist) | "President of the [[African National Congress]],"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1960/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1960 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> "was in the very forefront of the struggle against apartheid in South Africa."<ref name="Lundestad"/> |- | 1961 | [[File:Dag Hammarskjöld.jpg|75px]] | [[داگ ہمارشولد]]{{Ref label|Dag Hammarskjöld|C|C}} | {{flag|Sweden}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Henry P Van Dusen. ''Dag Hammarskjold: A Biographical Interpretation of Markings'' Faber and Faber London 1967 p 47.</ref> | "Secretary General of the U.N.,"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1961/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1961 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-11-12}}</ref> awarded "for strengthening the organization."<ref name="Lundestad"/> |- | 1964 |[[File:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|75px]] | [[مارٹن لوتھر کنگ جونیئر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]]; [[Progressive National Baptist Convention]]) | Campaigner for [[civil rights]], "first person in the Western world to have shown us that a struggle can be waged without violence."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1964/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1964 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1970 |[[File:Norman Borlaug (cropped).jpg|75px]] | [[نارمن بورلاگ|Norman E. Borlaug]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "[[International Maize and Wheat Improvement Center]];"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1970/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1970 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "for his contributions to the "[[green revolution]]" that was having such an impact on food production particularly in Asia and in Latin America."<ref name="Lundestad"/> |- | 1971 |[[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F057884-0009, Willy Brandt.jpg|75px]] | [[ولی برانت]] | data-sort-value="جرمنی"| [[File:Flag of جرمنی (3-2 aspect ratio).svg|20px]] [[مغربی جرمنی|جرمنی (West)]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>{{cite book|last=Jessup|first=John E.|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945–1996|year=1998|publisher=Greenwood Press|location=Westport, CT|page=89|url=http://www.questia.com/read/106899354/an-encyclopedic-dictionary-of-conflict-and-conflict}}{{Subscription required|via=Questia}}</ref> | "[[Chancellor of جرمنی (Federal Republic)|Chancellor of the Federal Republic of جرمنی]]; for West جرمنی's ''[[Ostpolitik]]''"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1971/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1971 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1974 |[[File:Seán MacBride 1984.jpg|75px]] | [[سین میک برائیڈ]] | {{flag|Ireland}} <br> (Born in [[File:Flag of France.svg|20px]] [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|France]]) | رومن کیتھولک<ref>Ronan Fanning (6 December 2009) [http://www.independent.ie/opinion/analysis/the-age-of-our-craven-deference-is-finally-over-1965621.html The age of our craven deference is finally over]. The Independent.</ref> | "President of the [[عالمی امن دفتر]]; President of the Commission of [[نمیبیا]]."<ref name="N1974">{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1974/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1974 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "For his strong interest in human rights: piloting the European Convention on Human Rights through the Council of Europe, helping found and then lead Amnesty International and serving as secretary-general of the International Commission of Jurists"<ref name="Lundestad"/> |- | rowspan="2" | 1976 |[[File:Betty Williams.jpg|75px]] | [[بیٹی ولیمز|Betty Williams]] | rowspan="2" | {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "Founder[s] of the Northern Ireland Peace Movement (later renamed Community of Peace People)"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1976/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1976|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Mairead Corrigan Gaza crop.jpg|75px]] | [[مائریڈ کوریگن|Mairead Corrigan]] | رومن کیتھولک<ref>[http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html "Mairead Corrigan Maguire Reflects on Working Toward Peace"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613203619/http://www.scu.edu/ethics/architects-of-peace/Maguire/essay.html |date=2015-06-13 }}. [[Santa Clara University]]. Retrieved 27 March 2011.</ref> |- | 1979 |[[File:MotherTeresa 090.jpg|75px]] | [[مدر ٹریسا]] | data-sort-value="Albania"| {{flag|Albania}} (Born in [[Kosovo Vilayet|Ottoman Kosovo]]) | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|url=http://www.edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|title=Sermon – Some Doubted|publisher=Edgewoodpc.org|date=19 June 2011|accessdate=28 August 2011|archive-date=15 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111015234535/http://edgewoodpc.org/sermons/sermon061911.html|dead-url=yes}}</ref> | "Founder of Missionaries of Charity"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1979|accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1980 | [[File:Adolfo Pérez Esquivel agosto 2011.jpg|75px]] | [[ایڈولفو اسقویول]] | {{flag|Argentina}} | رومن کیتھولک<ref name=nobel>{{cite web |url=http://nobelprize.org/peace/laureates/1980/esquivel-bio.html |title=Adofo Pérez Esquivel |publisher=Nobel Prize Committee}}</ref> | "Human rights leader;"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1980/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1980 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> "founded non-violent human rights organizations to fight the military junta that was ruling his country (Argentina)."<ref name="Lundestad"/> |- | 1982 | [[File:Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|75px]] | [[الفانسو گارشیا روبلز]] | {{flag|Mexico}} | رومن کیتھولک | "[for] his magnificent work in the [[Treaty of Tlatelolco|disarmament negotiations]] of the United Nations, where they have both played crucial roles and won international recognition"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1982 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1982/press.html |title=The Nobel Peace Prize 1982–Presentation Speech |accessdate=2008-12-03|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1983 |[[File:Lech Walesa OAF Visit.jpg|75px]] | [[لیخ والینسا]] | data-sort-value="Poland"| [[File:Flag of Poland.svg|20px]] [[عوامی جمہوریہ پولینڈ|Poland]] | رومن کیتھولک<ref name=ash>Timothy Garton Ash, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html Lech Wałęsa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826121009/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,988170,00.html |date=2013-08-26 }}, TIME magazine,"The Most Important People of the Century", 13 April 1998.</ref> | "Founder of [[Solidarity (Polish trade union)|Solidarność]]; campaigner for human rights"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1983 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1984 |[[File:Desmond tutu 20070607 2.jpg|75px]] | [[ڈسمنڈ ٹوٹو]] | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Anglican) | "Bishop of Johannesburg; former Secretary General, South African Council of Churches"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1984/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1984 |accessdate=2008-11-12|publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 1987 | [[File:OscarArias.jpg|75px]] | [[اوسکر اریآس]] | {{flag|Costa Rica}} | رومن کیتھولک | "for his work for peace in Central America, efforts which led to the accord signed in Guatemala on August 7 this year"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1987/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1987 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | rowspan="2" | 1993 | [[File:Nelson Mandela-2008.jpg|75px]] | [[نیلسن منڈیلا]] | rowspan="2" | {{flag|South Africa|1928}} | پروٹسٹنٹ (Methodist){{sfn|Forster|2014|p=89}} | rowspan="2" | "for their work for the peaceful termination of the [[apartheid]] regime, and for laying the foundations for a new democratic South Africa"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1993/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1993 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[File:Frederik Willem de Klerk.jpg|75px]] | [[ایف ڈبلیو دی کلرک|Frederik Willem de Klerk]] | پروٹسٹنٹ ([[Reformed Churches in South Africa|Reformed]])<ref>{{cite book|last=Lugan|first=Bernard|year=1996|title=Ces Français qui ont fait l'Afrique du Sud (''The French People Who Made South Africa'')|publisher=Bartillat|isbn=2-84100-086-9}}</ref> |- | rowspan=2| 1996 | [[File:Carlosbelo.jpg|75px]] | [[کارلس بیلو]] | rowspan="2" | {{flag|Indonesia}} | رومن کیتھولک | rowspan=2| "for their work towards a just and peaceful solution to the conflict in East Timor."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1996/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1996 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:EastTimor.JoseRamosHorta.01.jpg|75px]] |[[جوز ریموس ہورٹا]] | رومن کیتھولک |- | rowspan=2| 1998 | [[File:John Hume 2008.jpg|75px]] | [[جان ہیوم]] | rowspan=2| {{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>{{cite web|title=Ceasefire: It's all just coming together for the fixer: John Hume risked all when he met Sinn Fein. Now there's talk of a Nobel Peace Prize. Cal McCrystal reports|first=Cal|last=McCrystal|date=4 September 1994|url=http://www.independent.co.uk/voices/ceasefire-its-all-just-coming-together-for-the-fixer-john-hume-risked-all-when-he-met-sinn-fein-now-theres-talk-of-a-nobel-peace-prize-cal-mccrystal-reports-1446738.html}}</ref> | rowspan=2| "for their efforts to find a peaceful solution to the conflict in Northern Ireland"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/index.html |title=The Nobel Peace Prize 1998 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- |[[File:David Trimble.jpg|75px]] |[[ڈیوڈ ٹرمبل]] | پروٹسٹنٹ (Presbyterian)<ref name="google4">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=ny77bPwKxaUC&pg=PA323&dq=%22david+trimble%22&hl=en&ei=yGkpTNX_G8aqlAfvvvCyAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDQQ6AEwAg#v=onepage&q=%22david%20trimble%22&f=false |title=The Nobel Peace Prize and the ... |publisher=Google Books |accessdate=29 June 2010}}</ref><ref name="google1">{{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=s21VHD28o0EC&q=%22william+david+trimble%22&dq=%22william+david+trimble%22&hl=en&ei=MRopTL3gBISdlgeZoICCCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC0Q6AEwAA |title=Newsmakers |publisher=Google Books |accessdate=28 June 2010}}</ref> |- | 2000 | [[File:Kim Dae-jung (Cropped).png|75px]] | [[کم ڈے ژونگ]] | {{flag|South Korea}} | رومن کیتھولک<ref name="Catholic News Agency">{{cite web |url=http://www.catholicnewsagency.com/news/john_paul_iis_appeal_saved_future_korean_president_from_death_sentence/ |title=John Paul II's appeal saved future Korean president from death sentence |date=21 May 2009 |publisher=Catholic News Agency |accessdate=25 June 2012}}</ref> | "for his work for democracy and human rights in South Korea and in East Asia in general, and for peace and reconciliation with North Korea in particular"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2001 | [[File:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|75px|Kofi Annan, Photo: Harry Wad]] | [[کوفی عنان]] | {{flag|Ghana}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{Cite news |last=Lefevere |first=Patricia |title=Annan: `Peace is never a perfect achievement'&nbsp;– United Nations Secretary General Kofi Annan |publisher=National Catholic Reporter |date=11 December 1998 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 |accessdate=26 February 2008 |archivedate=12 January 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050112161711/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_7_35/ai_53460476 }}</ref> | "for his work for a better organized and more peaceful world"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2001/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2001 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2002 | [[File:Jimmy Carter.jpg|75px]] | [[جمی کارٹر]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ ([[Baptist]])<ref>{{cite web |last=Warner |first=Greg |url=http://www.baptiststandard.com/2000/10_23/pages/carter.html |title=Jimmy Carter says he can 'no longer be associated' with the SBC |quote=He said he will remain a deacon and Sunday school teacher at Maranatha Baptist Church in Plains and support the church's recent decision to send half of its missions contributions to the Cooperative Baptist Fellowship. |work=Baptist Standard |accessdate=December 13, 2009}}</ref> | "for his decades of untiring effort to find peaceful solutions to international conflicts, to advance democracy and human rights, and to promote economic and social development"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2002/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2002 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | 2004 | [[File:Wangari Maathai portrait by Martin Rowe.jpg|75px]] | [[ونگری ماتھی|Wangari Muta Maathai]] | {{flag|Kenya}} | رومن کیتھولک<ref>[http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain ''Wangari Maathai – God is on this Mountain''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140515233150/http://philipcarrgomm.wordpress.com/2011/10/19/wangari-maathai-god-is-on-this-mountain/ |date=2014-05-15 }}, Philip Carr-Gomm blogsite, 19 October 2011</ref> | "for her contribution to sustainable development, democracy and peace"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2004 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2007 Nobel Peace Prize|2007]] | [[File:Al Gore.jpg|75px]] | [[ایل گور]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ (Baptist) | "for his efforts to build up and disseminate greater knowledge about man-made climate change, and to lay the foundations for the measures that are needed to counteract such change"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2007/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2007 |accessdate=2008-10-20 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> |- | [[2008 Nobel Peace Prize|2008]] | [[File:Martti Ahtisaari.jpg|75px]] | [[مارٹی اہتیشری]] | {{flag|Finland}} | پروٹسٹنٹ (Lutheran) | "for his efforts on several continents and over more than three decades, to resolve international conflicts"<ref>{{cite web |url= http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2008/ |title= The Nobel Peace Prize 2008 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2008-10-10}}</ref> |- | [[2009 Nobel Peace Prize|2009]] | [[File:Official portrait of Barack Obama.jpg|75px]] | [[بارک اوباما]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |last1=Pulliam |first1=Sarah |last2=Olsen |first2=Ted |url= http://www.کرسچئینitytoday.com/ct/2008/januaryweb-only/104-32.0.html?start=2 |title=Q&A: Barack Obama |work=کرسچئینity Today |location=Carol Stream, IL |date=January 23, 2008 |accessdate=January 4, 2013}}</ref> | "for his extraordinary efforts to strengthen international diplomacy and cooperation between peoples."<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2009/press.html |title= The Nobel Peace Prize 2009 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2009-10-09}}</ref> |- | rowspan="2" | [[نوبل امن انعام 2011|2011]] | [[File:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|75px]] | [[ایلن جانسن سرلیف]] | rowspan="2" | {{flag|Liberia}} | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref name="Gov't Rejects Newspaper Story"/> | rowspan="2" | "for their non-violent struggle for the safety of women and for [[women's rights]] to full participation in peace-building work"<ref>{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2011/press.html |title=The Nobel Peace Prize 2011 |publisher=Nobel Foundation |accessdate=2011-10-07}}</ref> |- | [[File:Leymah-gbowee-at-emu-press-conference.jpg|75px]] | [[لیما غبووی]] | پروٹسٹنٹ (Lutheran)<ref>Leymah Gbowee, ''Mighty Be Our Powers'' (New York: Beast Books, 2011), written with Carol Mithers, pp. 80-81 and p. 82.</ref> |} === معاشیات=== {| align="center" class="wikitable" |- ! سال ! colspan=2|انعام یافتہ ! ملک ! فرقہ ! وجہ |- | rowspan = 2 | 1969 | [[File:Uio frisch 2006 0025.jpg|75px]] | [[راگنرفرشچ]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref name="autobio"/> | rowspan = 2 | "for having developed and applied dynamic models for the analysis of economic processes" |- | [[File:Jan Tinbergen 1982.jpg|75px]] | [[جان ٹنبرجن]] | {{flag|Netherlands}} | پروٹسٹنٹ |- | 1975 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تجالنگ کوپمنس]] | {{flag|Netherlands}}<br>{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | "for his contributions to the theory of [[Pareto efficiency|optimum allocation]] of resources"<ref name="Winners1975">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1975/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1975|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1979 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[تھیوڈور سکلٹز]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ | rowspan = 2 | "for their pioneering research into economic development research with particular consideration of the problems of [[developing countries]]."<ref name="Winners1979">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1979/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1979|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ڈبلیو آرتھر لیوس|Arthur Lewis]] | {{flag|Saint Lucia|1979}}<br>{{flag|برطانیہ}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nndb.com/people/633/000160153/ Arthur Lewis]</ref> |- | 1982 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جیورج سٹگلر]] | {{flag|امریکا}} | کرسچئین<ref>[https://books.google.ca/books?id=4D-OIyTLoO0C&pg=PA342&dq=%22George+Stigler+was+born+January+17,+1911%22&hl=en&a=X&ei=je7FVISIFMe5ggSq74KgCQ&ved=0CBMQ6AEwAA]</ref> | "for his seminal studies of industrial structures, functioning of markets and causes and effects of [[regulation|public regulation]]"<ref name="Winners1982">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1982/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1982|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1986 | [[File:James Buchanan by Atlas network.jpg|75px]] | [[جیمز ایم۔ بچانن]] | {{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>Reuben Kyle, ''[http://frank.mtsu.edu/~berc/pdfs/bookct6a.pdf From Nashville to the Nobel Prize: The Buchanans of Tennessee]'' (Twin Oaks Press, 2012).</ref> | "for his development of the contractual and constitutional bases for the theory of economic and political [[decision-making]]"<ref name="Winners1986">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1986/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1986|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1988 | [[File:ALLAIS PN Maurice-24x30-2001b.jpg|75px]] | [[ماورس آلیس]] | {{flag|France}} | رومن کیتھولک | "for his pioneering contributions to the theory of markets and [[Capacity utilization|efficient utilization of resources]]"<ref name="Winners1988">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1988/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1988|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | 1989 | [[File:Trygve Haavelmo.jpg|75px]] | [[ٹراگیو ہیولمو]] | {{flag|Norway}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite web | title =Oslo Katedralskole - en skole med tradisjoner | work =Om skolen | publisher =Oslo katedralskole | url =http://www.oslokatedral.vgs.no/skolen/ | accessdate =19 April 2014 | language =Norwegian }}</ref> | "for his clarification of the probability theory foundations of [[econometric]]s and his analyses of simultaneous economic structures"<ref name="Winners1989">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1989/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1989|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | rowspan = 2 | 1994 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[جون ہارسانئے]] |{{flag|امریکا}} | Raised a devout Catholic,<ref>http://www.nap.edu/html/biomems/jharsanyi.pdf</ref> later he abandoned Catholicism | rowspan = 2 |"for their pioneering analysis of equilibria in the [[Game theory|theory of non-cooperative games]]."<ref name="Winners1994">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1994|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Reinhard Selten2.jpg|75px]] | [[رینہارڈ سیلٹن]] |{{flag|جرمنی}} | Raised as پروٹسٹنٹ,<ref name="nobelprize.org">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1994/selten-autobio.html From Les Prix Nobel. The Nobel Prizes 1994, Editor Tore Frängsmyr, [Nobel Foundation&#93;, Stockholm, 1995]</ref> later he left the church |- | 1996 | [[Image:Nobel prize medal grey.png|75px]] | [[ولیم وکری]] | {{flag|Canada}}<br>{{flag|امریکا}} | [[Quaker]] <ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/1996/vickrey-bio.html William Vickrey - Biographical]</ref> | "for his fundamental contributions to the economic theory of incentives under asymmetric information"<ref name="Winners1996">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/1996/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1996|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- |- |rowspan = 2 | 2003 | [[File:Robert F. Engle.jpg|75px]] | [[رابرٹ ایف۔اینگل]] | {{flag|امریکا}} | Quaker<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2003/engle-bio.html Robert F. Engle III - Biographical]</ref> | "for methods of analyzing economic [[time series]] with time-varying [[Volatility (finance)|volatility]] ([[Autoregressive conditional heteroskedasticity|ARCH]])"<ref name="Winners2003">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2003/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2003|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2008-10-14}}</ref> |- | [[File:Clive Granger by Olaf Storbeck.jpg|75px]] | [[کلائوگرینجر]] | {{flag|برطانیہ}} | کرسچئین | "for methods of analyzing economic time series with common trends ([[cointegration]])"<ref name="Winners2003"/> |- | 2009 | [[File:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|75px]] | [[الینر اوسٹرم]] |{{flag|امریکا}} | پروٹسٹنٹ<ref>{{cite news |title=The story of non-economist Elinor Ostrom |date=December 9, 2009 |url=http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom |newspaper=The Swedish Wire |accessdate=June 12, 2010 |archivedate=December 14, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091214213925/http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom }}</ref> | "for her analysis of economic governance, especially the commons"<ref name="Winners2009">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2009|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2009-10-12}}</ref> |- | 2010 | [[File:Christopher Pissarides.jpg|75px]] | [[کریسٹوفر اے . پسارائیڈ]] | {{flag|Cyprus}} | [[راسخُ الا عتقاد کلیسا]]<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2010/pissarides-autobio.pdf CHRISTOPHER A. PISSARIDES]</ref> | "for his analysis of [[Search and matching theory|markets with search frictions]]"<ref name="Winners2010">{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2010/|title=The Prize in Economic Sciences 2010|publisher=Nobel Foundation|accessdate=2010-10-11}}</ref> |- |rowspan = 2| 2013 | [[File:Eugene Fama at Nobel Prize, 2013.jpg|75px]] | [[یوجین فاما|Eugene F. Fama]] |rowspan=2|{{flag|امریکا}} | رومن کیتھولک<ref>[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2013/fama-bio.pdf Eugene F. Fama]</ref> |rowspan = 3| "for their empirical analysis of asset prices." |- | [[File:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|75px]] | [[رابرٹ جے۔ شیلر]] | پروٹسٹنٹ (Methodist)<ref>[http://www.interviews/robert-shiller-on-human-traits-essential-capitalism Robert Shiller on Human Traits Essential to Capitalism]</ref> |} === مزید دیکھئے=== * [[نوبل امن انعام حاصل کرنے والوں کی فہرست|List of Nobel Peace Laureates]] * [[نوبل انعام یافتہ حبشی شخصیات کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ یہودی شخصیات کی فہرست]] * [[فہرست نوبل انعام یافتہ مسلمان شخصیات]] * [[بھارتی نوبل انعام یافتگان]] * [[List of کرسچئین thinkers in science]] * [[فہرست نوبل انعام یافتگان بلحاظ ملک]] * [[نوبل انعام وصول کنندگان کی فہرست]] * [[نوبل انعام یافتہ خواتین شخصیات کی فہرست]] === حوالے=== {{حوالے}} {{نوبل انعام}} [[گٹھ:نوبل انعام یافتگان کی فہرست بلحاظ مذہب]] [[گٹھ:فہارست سائنسدانان]] jd7qacmuzkyvihruoooeb5qfalzr5w7 0 77895 709237 691942 2026-08-09T19:39:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709237 wikitext text/x-wiki [[فائل:Nishan-e-Pakistan ribbon bar.svg|بائاں|بدون_thumbnail]] نشان پاکستان [[پاکستان]] دا سب تو‏ں وڈا شہری اعزاز اے۔ == نشان پاکستان پانے والے غیر ملکی == {| class="wikitable" cellspacing="2" style="width:100%;" |- ! سال ! نام ! شعبہ ! ملک |- |9 نومبر 1959|| [[محمد رضا شاہ پہلوی]]|| [[فہرست شاہان فارس|شاہ ایران]] ||{{پرچم تصویر|ایران|1925}} [[پہلوی خاندان]] |- |1960|| [[ایلزبتھ دوم]]|| [[برطانوی شاہی حکمراناں دی فہرست|ملکہ مملکت متحدہ]]<br />(سابقہ ملکہ [[ڈومنین پاکستان]]) ||{{پرچم|مملکت متحدہ}} تے ہور [[دولت مشترکہ قلمرو]] |- |13 جنوری 1961|| [[مارشل ٹیٹو]]|| [[صدر یوگوسلاویا]] ||{{پرچم|یوگوسلاویہ}} |- |1962|| [[پھومیپھون ادونیادیت]]|| [[شاہ تھائی لینڈ]] ||{{پرچم|تھائی لینڈ}} |- |7 دسمبر 1957|| [[ڈیوائٹ ڈی آئزن ہندے]]|| [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا]] ||{{پرچم|امریکہ}} |- |1 اگست 1969|| [[رچرڈ نکسن]]<ref>[http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=2169 Richard Nixon, Remarks on Accepting the Nishan-e-Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160804143824/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=2169 |date=2016-08-04 }}، Published 1 Aug 1969, Retrieved 28 مئی 2016</ref>|| [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا]] ||{{پرچم|امریکہ}} |- |1983|| [[Birendra of Nepal|King Birendra]]|| [[شاہ نیپال]] ||{{پرچم|نیپال}} |- |23 مارچ 1983 ||[[آغا خان چوتھا]]<ref>[http://www.ismaili.net/news/830323a.html "In recognition of his sense of commitment in promoting social and economic welfare activities of Pakistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220701193426/https://ismaili.net/news/830323a.html |date=2022-07-01 }}، ismaili.net website, Published 23 مارچ 1983, Retrieved 28 مئی 2016</ref>|| رہنما [[اسماعیلی]] ||{{پرچم|مملکت متحدہ}} |- |19 مئی 1990 ||[[مورار جی دیسائی]]<ref>[http://www.rediff.com/news/2001/jul/11spec.htm When India and Pakistan almost made peace]، [[مورار جی دیسائی]] and [[محمد ضیاء الحق]] meeting in [[کینیا]]، Rediff.com newspaper website, Published 11 جولائ‏ی 2001, Retrieved 28 مئی 2016</ref>|| [[وزیراعظم بھارت]] ||{{پرچم|بھارت}} |- |18 ستمبر 1992 || [[حسن البلقیہ]]<ref>[[حسن البلقیہ]]</ref>|| [[سلطان برونائی دار السلام]] || {{پرچم|برونائی}} |- |3 اکتوبر 1992 || [[نیلسن منڈیلا]]<ref>[[List of Nelson Mandela awards and honours]]</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/mandela-in-pakistan-1555096.html |title=Mandela in Pakistan |work=[[The Independent]] [[مملکت متحدہ]] newspaper |date=1992-10-03 |accessdate=28 مئی 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093732/https://www.independent.co.uk/news/world/mandela-in-pakistan-1555096.html |archivedate=2018-12-26 }}</ref>|| [[صدر جنوبی افریقا]] || {{پرچم|جنوبی افریقہ|1928}} |- |10 اپریل 1999 || [[لی پنگ]] || [[پریمیئر عوامی جمہوریہ چین]] || {{پرچم|چین}} |- |6 اپریل 1999 || [[حمد بن خلیفہ الثانی]]<ref>http://www.ssig.kpkk.gov.my/ssig/news/fullnews.php?news_id=77780&news_cat=sn{{مردہ ربط|date=فروری 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> || [[فہرست امراء قطر|امیر قطر]] || {{پرچم|قطر}} |- |21 اپریل 2001||[[قابوس بن سعید آل سعید]]<ref>{{cite web |url=http://www.royalark.net/Oman/oman9.htm |title=The Al-Busaid Dynasty: Genealogy |publisher=Royalark.net |date= |accessdate=2014-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093731/http://www.royalark.net/Oman/oman9.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |dead-url=no }}</ref>|| [[سلطان عمان]] || {{پرچم|سلطنت عمان}} |- |1 فروری 2006|| [[عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود]]<ref>[http://www.saudiembassy.net/2006News/News/RelDetail.asp?cIndex=5929 King Abdullah ends Asian tour with state visit to Pakistan<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618081036/http://www.saudiembassy.net/2006News/News/RelDetail.asp?cIndex=5929 |date=2008-06-18}}</ref> || [[شاہ سعودی عرب]] || {{پرچم|سعودی عرب}} |- |24 نومبر 2006|| [[Hu Jintao]]<ref>{{cite news|last1=Subramanian|first1=Nirupama|title=Hu Jintao awarded Nishan-e-Pakistan|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/hu-jintao-awarded-nishanepakistan/article3052482.ece|accessdate=9 جنوری 2017|publisher=[[دی ہندو]] (newspaper)|date=Nov 25, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093737/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/hu-jintao-awarded-nishanepakistan/article3052482.ece|archivedate=December 26, 2018}}</ref> || [[صدر عوامی جمہوریہ چین]] ||{{پرچم|چین}} |- |26 اکتوبر 2009|| [[رجب طیب اردوغان]]<ref>[http://www.app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=88433&Itemid=1 Erdogan: Pakistan, Turkey can together bring peace to region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304115422/http://www.app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=88433&Itemid=1 |date=2012-03-04}}</ref><ref>{{cite news|title=Erdogan conferred Nishan-e-Pakistan|url=http://nation.com.pk/politics/27-Oct-2009/Erdogan-conferred-NishanePakistan|accessdate=9 جنوری 2017|agency=APP|publisher=[[The Nation]]|date=اکتوبر 27, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093746/https://nation.com.pk/27-Oct-2009/erdogan-conferred-nishanepakistan|archivedate=2018-12-26}}</ref> || [[وزیر اعظم ترکی]] || {{پرچم|ترکی}} |- | || [[آکی ہیتو]] || [[شہنشاہ جاپان]] || {{پرچم|جاپان}} |- |31 مارچ 2010|| [[عبد اللہ گل]]<ref>{{cite news|title=Nawaz thanks Gul for supporting Pakistan in hard times|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/229938-nawaz-thanks-gul-for-supporting-pakistan-in-hard-times|accessdate=10 جنوری 2017|publisher=[[دی نیوز]]|date=اپریل 2, 2010|ref=Nawaz congratulated President Gul on conferment of Pakistan’s highest civil award, Nishan-e-Pakistan, on him.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093739/https://www.thenews.com.pk/archive/print/229938-nawaz-thanks-gul-for-supporting-pakistan-in-hard-times|archivedate=2018-12-26}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkish President arrives on four-day visit|url=http://dunyanews.tv/en/Pakistan/23686-Turkish-President-arrives-on-fourday-visit|accessdate=10 جنوری 2017|publisher=[[دنیا نیوز]]|date=مارچ 30, 2010|ref=At a special ceremony, President Zardari will confer Nishan-e-Pakistan on President Gul.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093735/http://dunyanews.tv/en/Pakistan/23686-Turkish-President-arrives-on-fourday-visit|archivedate=2018-12-26}}</ref> || [[صدر ترکی]] || {{پرچم|ترکی}} |- |22 مئی 2013|| [[لی دی چیانگ]]<ref>{{cite news|title=Chinese PM awarded Nishan-e-Pakistan on arrival in Islamabad|url=http://tribune.com.pk/story/552781/chinese-pm-lands-in-pakistan/|accessdate=9 جنوری 2017|publisher=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]|date=22 مئی, 2013|ref=Chinese Prime Minister Li Keqiang was awarded the Nishan-e-Pakistan by President Asif Ali Zardari on his arrival in Islamabad for a two-day trip, reported Express News on Wednesday.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093740/https://tribune.com.pk/story/552781/chinese-pm-lands-in-pakistan/|archivedate=2018-12-26}}</ref>|| [[پریمیئر عوامی جمہوریہ چین]] ||{{پرچم|چین}} |- |21 اپریل 2015|| [[شی جن پنگ]]<ref>{{cite news|title=Nishan-e-Pakistan award conferred on Xi Jinping|url=http://www.thehindu.com/news/international/nishanepakistan-award-conferred-on-xi-jinping/article7126148.ece|accessdate=9 جنوری 2017|agency=PTI|publisher=[[دی ہندو]]|date=Apr 21, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093749/https://www.thehindu.com/news/international/nishanepakistan-award-conferred-on-xi-jinping/article7126148.ece|archivedate=December 26, 2018}}</ref>|| [[صدر عوامی جمہوریہ چین]] ||{{پرچم|چین}} |- |23 مئی 2018|| [[فیدل کاسترو]]<ref>{{cite web|title=Pakistan is honouring late Cuban leader Fidel Castro with Nishan-e-Pakistan today – here's why|url=http://www.timesnownews.com/the-buzz/article/fidel-alejandro-castro-ruz-cuba-nishan-e-pakistan-civil-awards-asma-jahangir-president-pakistan-day-2005-kashmir-earthquake-mbbs-scholarships/210351|accessdate=6 اپریل 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226093747/https://www.timesnownews.com/the-buzz/article/fidel-alejandro-castro-ruz-cuba-nishan-e-pakistan-civil-awards-asma-jahangir-president-pakistan-day-2005-kashmir-earthquake-mbbs-scholarships/210351|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref>|| [[صدر کیوبا]] ||{{پرچم|کیوبا}} |- |18 فروری 2019|| [[محمد بن سلمان]]<ref>{{cite news|title=President Alvi confers Nishan-e-Pakistan on Saudi Crown Prince Mohammad bin Salman|url=https://tribune.com.pk/story/1912961/1-saudi-crown-prince-meet-president-coas/|accessdate=18 February 2019|publisher=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]|date=Feb 18, 2019|ref=صدر پاکستان عارف علوی نے سعودی ولی عہد محمد بن سلمان نو‏‏ں نشان پاکستان عطا کیا}}</ref>|| [[ولی عہد سعودی عرب]] ||{{Flag|Saudi Arabia}} |} {{نامکمل}} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستان دے شہری اعزازات و علامات]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1957ء دی تاسیست]] [[گٹھ:پاکستانی اعزازات]] [[گٹھ:نشان پاکستان وصول کنندگان]] [[گٹھ:پاکستان]] r5i4jlp4zp8wtydswqpp98nhgvj4d9k 10 78147 709256 701375 2026-08-10T05:04:18Z Abbas dhothar 361 709256 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$B=<includeonly>{{ص.م/فتح|rightbox=yes}} {{ص.م/عنوان بأيقونة |{{{اسم|{{{name|{{{الاسم|{{{Name|{{{title|}}} }}}}}}}}}}}} |33ccff |City icon for Wikipedia projectt.png | right=1 |Noun-smart-city-8375982-3B6BF9.svg | left=1 }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري ويكي بيانات2 |{{{اسم2|}}} | | | |خاصية = P1448 |langpref= |قائمة=نعم }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |{{{اسم3|{{{name|}}}}}} |{{{اسم3|{{{name|}}}}}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |&nbsp;-&nbsp;{{{type|{{{نوع|}}}}}}&nbsp;-&nbsp; |{{{type|{{{نوع|}}}}}} |cddeff }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{#ifeq:{{تقليم|{{{صورة المدينة|}}}{{{صورة|}}}{{{الصورة|}}}{{{image|}}}}} |DefautAr.svg | |{{{صورة المدينة|}}}{{{تصویر|}}}{{{الصورة|}}}{{{image|}}}}} |{{{تعليق الصورة|}}} |{{{حجم الصورة|}}} |{{{بدل الصورة|}}} | خاصية ={{#if:{{#property:P2716}} |P2716|P18}} }} {{ص.م/صورة |{{{صورة2|{{{image2|}}}}}} |{{{تعليق الصورة2|}}} |{{{حجم الصورة2|}}} |{{{بدل الصورة2|}}} }} {{ص.م/صورة مضاعفة ويكي بيانات | صورة1 ={{{علم|{{{علم المدينة|}}}}}} | تعليق1 ={{{تعليق علم|}}} | عرض1 = {{{حجم علم|125}}} | بديل1 = {{{بديل علم|}}} | صورة2 ={{{ختم المدينة|{{{شعار|}}}}}} | تعليق2 ={{{تعليق شعار|}}} | عرض2 = {{{حجم شعار|100}}} | بديل2 = {{{بديل شعار|}}} | خاصية1 ={{#if:{{#property:P41}} |P41|P158}} | خاصية2 ={{#if:{{#property:P94}} |P94|P154}} | coslpan = | خلفية = }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان اللقب|لقب}}} |{{{اللقب|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | منسوب بنام |{{{سميت بأسم|{{{named_for|}}}}}} |خاصية =P138 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |نعرہ |{{{الشعار|{{{شعار نصي|}}}}}} |خاصية =P1451 |رقم = نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |تاریخ تاسیس |{{{تاريخ التأسيس|}}} |خاصية =P571 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |استقرت |{{{استقرت|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |بانی |{{{بانی|{{{founder|}}}}}} }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{{خريطة المدينة|}}} | {{#if:{{{تعليق على الخريطة|}}}|{{{تعليق على الخريطة|}}}|{{#if:{{{خريطة المدينة|}}}|جغرافیائی مقام|}}}} |{{{حجم الخريطة|200}}} |{{{بدل الخريطة|}}} |خاصية = P242 |تعليق خاصية=نقشہ |حجم صورة خاصية=200 |بادئة تصانيف= |تصنيف غير= }} {{ص.م/عنوان فرعي |انتظامی تقسیم |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |ملک |{{#if:{{{البلد|}}}{{#property:P17}} |{{قيمة ويكي بيانات |{{{البلد|}}} |قيمة موجودة={{#if:{{{البلد|}}}|{{#ifموجود:سانچہ:{{{البلد|؟!؟}}}|{{ {{{البلد}}} }} |{{{البلد|}}}}}}} |خاصية=P17 }}<!-- -->{{#if:{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|جغرافيا=نعم}}|{{ٹیگ|ref|{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|جغرافيا=نعم}}|GeoNames ID}}[[گٹھ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]|}}{{#if:{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|muarea=نعم}}|{{ٹیگ|ref|{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|muarea=نعم}}|MusicBrainz area ID}}[[گٹھ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]|}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |دارالحکومت |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P36 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |دارالحکومت برائے |{{{عاصمة لـ|}}} |خاصية =P1376 |rank=best |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{#if:{{{اسم المنطقة|}}}{{{اسم المنطقة 2|}}}{{{اسم المنطقة2|}}}{{{اسم المنطقة 3|}}}{{{اسم المنطقة3|}}}{{{اسم المنطقة 4|}}}{{{اسم المنطقة4|}}} | |{{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |تقسیم اعلیٰ |{{{التقسيم الأعلى|}}} |خاصية =P131 |rank=best }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة|}}} |{{{اسم المنطقة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 2|{{{نوع المنطقة2|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 2|{{{اسم المنطقة2|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 3|{{{نوع المنطقة3|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 3|{{{اسم المنطقة3|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 4|{{{نوع المنطقة4|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 4|{{{اسم المنطقة4|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 5|}}} |{{{اسم المنطقة 5|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 6|}}} |{{{اسم المنطقة 6|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 7|}}} |{{{اسم المنطقة 7|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 8|}}} |{{{اسم المنطقة 8|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |قانون سازی |{{{قانون سازی|{{{المجلس الأعلى|{{{المجلس الأدنى|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | [[مقننہ]] | {{{مقننہ|}}} |خاصية=P194 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | &nbsp;←&nbsp;[[ایوان بالا]] | {{{ایوان بالا|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | &nbsp;←&nbsp;[[ایوان زیرں]] | {{{ایوان زیرں|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | قسم | {{{قسم|}}} |خاصية=P31 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | نال بدلی | {{{نال بدلی|}}} |خاصية=P1366 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | توں وکھ | {{{توں وکھ|}}} |خاصية=P1889 }} {{ص.م/عنوان فرعي|قیام تے اقتدار}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري| {{{نوع السيادة|}}} | تاریخ| {{{ملاحظة السيادة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |سابق دارالحکومت |{{{عاصمة سابقة لـ|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |حکام |{{{المسؤول الأعلى|{{{المسؤول الاعلى|}}}}}}{{{اسم المسؤول|}}}{{{اسم المسؤول الثاني|}}}{{{اسم المسؤول الثالث|}}}{{{المسؤول الثالث|}}}{{{المسؤول الثاني|}}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الأعلى|{{{المسؤول الاعلى|المسؤول الأعلى}}}}}}|{{{اسم المسؤول|}}}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الثاني|المسؤول ثاني}}}|{{{اسم المسؤول الثاني|}}}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الثالث|المسؤول ثالث}}}|{{{اسم المسؤول الثالث|}}}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |جغرافیائی خصوصیات |{{{المساحة الكلية|}}}{{{مساحة الأرض|}}}{{{مساحة المياه|}}}{{{ارتفاع|}}}{{{إحداثيات|}}}{{{خط الطول|}}}{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}} }}} }}}{{#property:P2044}}{{#property:P2046}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{نوع المركز الإداري|المركز الإداري}}} | }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{قسم دارالحکومت|نوع دارالحکومت}}}| }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[جغرافیائی متناسق نظام|متناسقات]] | {{#if:{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} | {{Coord |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} |display=inline }} | {{قيمة ويكي بيانات/احداثيات|{{{إحداثيات|}}} }}}} }} <!-- {{ص.م/سطر مختلط اختياري |دائرة العرض |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |خط الطول |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} }} --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |رقبہ |{{{المساحة الكلية|{{{المساحة الكلية كم|}}}}}} |قيمة موجودة = {{{المساحة الكلية|{{{المساحة الكلية كم|}}}}}} {{#if:{{{وحدة مساحة|}}}||{{کم2}}}} |خاصية =P2046 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |&nbsp; • رتبہ |{{{الرتبة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |المساحة الحضرية |{{{المساحة الحضرية|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |خشکی |{{{مساحة الأرض|}}}|{{{مساحة الأرض|}}} {{#ifeq: {{{معطيات نسبية|}}} | نعم | % | {{كم2}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |تری |{{{مساحة المياه|}}}|{{{مساحة المياه|}}} {{#ifeq: {{{معطيات نسبية|}}} | نعم | % | {{كم2}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |بلندی |{{{ارتفاع|{{{ارتفاع قدم|{{{ارتفاع متر|}}}}}}}}} |خاصية=P2044 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |اعلىٰ&nbsp;بلندی |{{{اقصى ارتفاع|{{{elevation_max_m|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |ادنىٰ&nbsp;بلندی |{{{أدنى انخفاض|{{{elevation_min_m|}}}}}} }} {{{صناديق جغرافيا|}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |آبادی |{{{التعداد السكاني|}}}{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}}{{{سنة التعداد|}}}{{{الكثافة السكانية|}}}{{{الذكور|}}}{{{الإناث|}}}{{{عدد الأسر|}}}{{{عدد المساكن|}}}{{{صناديق سكان|}}}{{#property:P1082}} |{{{لون1|}}} }} {{#switch:{{{التعداد السكاني|}}} |no|لا= |={{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |کل آبادی |خاصية ={{#if:{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}}||P1082}} |rank=best |نقطة=نعم |تصفية=P459 }} |#default={{ص.م/سطر مختلط اختياري |تعداد آبادی |{{#if:{{{التعداد السكاني|}}}|{{{التعداد السكاني|}}} افراد <small>(اعداد و شمار {{{سنة التعداد|؟؟}}})</small> {{{ملاحظة التعداد السكاني|}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |کل آبادی |{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[کثافتِ آبادی]] |{{{الكثافة السكانية|}}} |{{#if:{{{الكثافة السكانية|}}}|{{{الكثافة السكانية|}}} {{#if:{{{سنة الكثافة|}}}|<small>(سنہ {{{سنة الكثافة|}}})</small>}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • مرد |{{{الذكور|}}} |خاصية =P1540 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • عورتاں |{{{الإناث|}}} |خاصية =P1539 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • گھرانیاں دی تعداد |{{{عدد الأسر|}}} |{{{عدد الأسر|}}} |خاصية =P1538 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |&nbsp; • تعداد مکانات |{{{عدد المساكن|}}} |{{{عدد المساكن|}}} }} {{{صناديق أخرى|{{{صناديق سكان|}}}}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |مزید معلومات |{{{التوقيت|}}}{{{فرق التوقيت|}}}{{{توقيت2|}}}{{{فرق التوقيت2|}}}{{{غرينتش توقيت صيفي|}}}{{{اللغة|{{{language|}}} }}}{{{registration_plate|{{{Kfz|{{{licence|{{{تسجيل المركبات|}}}}}} }}}}}}{{{الرمز البريدي|}}}{{{الرمز الهاتفي|{{{area_code|}}}}}}{{{أيزو 3166-2|{{{أيزو|}}}}}}{{{عنوان|{{{blank_name|}}}}}}{{{معلومة|{{{blank_info|}}}}}}{{{جوائز|}}}{{{الجوائز|}}}{{{awards|}}}{{{موقع|}}}{{{الموقع|}}}{{{الموقع الرسمي|}}}{{#property:P421}}{{#property:P281}}{{#property:P856}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |[[جڑواں شہر]] |{{{المدينة التوأم|}}} |خاصية =P190 |قائمة شريطية=نعم |بداية ونهاية=نعم |تصنيف=[[گٹھ:جڑواں شہر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |اوقات |{{{التوقيت|}}} |قيمة موجودة = {{{التوقيت|}}} ({{{فرق التوقيت|}}} [[گرینوچ معیاری وقت|گرینوچ]]) |خاصية =P421 |rank=best |تصفية=P1264 |فاصل سطر= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |گرمائی وقت |{{{توقيت2|}}} |{{{توقيت2|}}} ({{{فرق التوقيت2|}}}) }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[گرمائی وقت]] |{{{غرينتش توقيت صيفي|}}} |{{{غرينتش توقيت صيفي|؟؟}}} [[گرینوچ معیاری وقت|گرینوچ]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |سرکاری زبان |{{{اللغة|{{{language|}}} }}} |خاصية=P37 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |[[گاڑی نمبر پلیٹ]] |{{{registration_plate|{{{گاڑی نمبر پلیٹ|{{{Kfz|{{{licence|}}} }}} }}} }}} |خاصية =P395 |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |{{{تسمية الرمز البريدي|رمزِ ڈاک}}} |{{{الرمز البريدي|}}} |خاصية =P281 |قائمة شريطية=نعم |رقم = نعم |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |{{{تسمية الرمز الهاتفي|فون کوڈ}}} |{{{الرمز الهاتفي|{{{area_code|}}}}}} |خاصية =P473 |رقم = نعم }} <!-- الرمز الجغرافي--> {{ص.م/سطر مختلط اختياري |جیو رمز |{{{الرمز الجغرافي|{{{geocode|}}}}}} }} <!-- رمز الأيزو--> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | [[آیزو 3166-2]] | {{{أيزو 3166-2|{{{أيزو|}}}}}} |خاصية =P300 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان|{{{blank_name|}}}}}} |{{{معلومة|{{{blank_info|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان2|{{{blank1_name|}}}}}} |{{{معلومة2|{{{blank1_info|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان3|{{{blank_name_sec1|}}}}}} |{{{معلومة3|{{{blank_info_sec1|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان4|{{{blank1_name_sec1|}}}}}} |{{{معلومة4|{{{blank1_info_sec1|}}}}}} }} {{ص.م/سطر جوائز ويكي بيانات |{{{جوائز|}}}{{{الجوائز|}}}{{{awards|}}} |{{{لون1|E1E1E1}}} |تصنيف=[[گٹھ:اعزازات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] |تصفية=P585 |تصفية1=P1346 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |باضابطہ ویب سائٹ | {{{موقع|}}}{{{ویب سائٹ|}}}{{{الموقع الرسمي|}}} |خاصية = P856 |وصلة كاملة= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |جیو رمز |{{{GeoNames|{{{جيونيمز|}}} }}} |خاصية =P1566 |rank=best |نوع=وصلة }} {{ص.م/سطر اختياري |{{{معرض كومنز|}}}{{#property:P935}} |{{قيمة ويكي بيانات|{{{معرض كومنز|}}} |قيمة موجودة={{شقيقة/سطر|commons|{{{معرض كومنز|}}}|معرض صور {{نام_صفحہ}}}} |pattern={{شقيقة/سطر|commons|$1|معرض صور {{نام_صفحہ}}}} |خاصية=P935 |مراجع=لا |واحد فقط=نعم }} |right }} {{ص.م/سطر اختياري |{{مداخل على سطور |{{{تضمين1|{{{embedded1|}}} }}} |{{{تضمين2|{{{embedded2|}}} }}} }} }} {{ص.م/فاصل اختياري |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best |[[بین الاقوامی فون کوڈ]] |{{{رمز الاتصال|}}} |خاصية =P474 }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{خريطة 3|}}}}} {{ص.م/صورة | {{{خريطة 3|}}} | {{{تسمية الخريطة 3|}}} | 250 }} {{ص.م/سطر |{{قيمة ويكي بيانات/خريطة|معرف ويكي بيانات= {{{معرف ويكي بيانات|}}}|تكبير الخريطة={{{تكبير الخريطة|}}} }} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري|ملاحظات|{{{ملاحظات|{{{ملاحظة 1|}}} }}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظات|}}} }} {{ص.م/سطر اختياري|<small>{{{ملاحظة 1|}}}</small> }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 2|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 2|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 3|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 3|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 4|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 4|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 5|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 5|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 6|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 6|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 7|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 7|}}} }} {{ص.م/موقع جغرافي ويكي بيانات|تكبير الخريطة={{{تكبير الخريطة|5}}} |1= {{{خريطة البلد|}}} |2= {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} |3= {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} |4= {{{اسم فوق الموقع|{{{الاسم الرسمي|{{نام_صفحہ}}}}}}}} |5= {{{عنوان تحت الخريطة|}}} |6={{{تضاريس|1}}} | علامة = | حجم العلامة = {{{حجم الصورة المستعملة كعلامة على الموقع|}}}<!-- رقم فقط من دون بك أو px --> | عرض = {{{عرض خريطة البلد|280}}} |خريطة بيانات={{{خريطة بيانات|}}} }} {{ص.م/سطر اختياري |{{{ملاحظات|}}} }} {{ص.م/إشارة|{{#if:{{{إشارة|}}}|{{{إشارة|}}}|خانہ معلومات شہر/عربی}}|{{{خلفية|}}} }} {{ص.م/غلق}}<!-- -- >{{رئيسي آخر|{{#if:{{safesubst:#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=1|preview=1}}||[[گٹھ:مقالات بها صناديق معلومات مملوءة كليا ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]}}}}< !-- --></includeonly><!-- هذا النص تساں توليده تلقائياً بواسطة [[سانچہ:Parameters]] -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check |template=خانہ معلومات شہر/عربی |unknown=[[گٹھ:صفحات تستخدم قالب:معلومات مدينة مع وسائط غير معروفة|_VALUE_]] |preview =الوسيط '''_VALUE_''' غير مدعوم في [[خانہ معلومات شہر/عربی]] |الاسم الرسمي|خلفية|entete|كتابة|اسم2|اسم3|name|type|نوع|صورة المدينة|صورة|الصورة|image|تعليق الصورة|حجم الصورة|بدل الصورة|صورة2|image2|تعليق الصورة2|حجم الصورة2|بدل الصورة2|علم|علم المدينة|تعليق علم|حجم علم|بديل علم|ختم المدينة|شعار|تعليق شعار|حجم شعار|بديل شعار|عنوان اللقب|اللقب|سميت بأسم|named_for|الشعار|شعار نصي|تاريخ التأسيس|استقرت|مؤسس|founder|خريطة المدينة|تعليق على الخريطة|حجم الخريطة|بدل الخريطة|البلد|العاصمة|عاصمة لـ|اسم المنطقة|اسم المنطقة 2|اسم المنطقة2|اسم المنطقة 3|اسم المنطقة3|اسم المنطقة 4|اسم المنطقة4|التقسيم الأعلى|نوع المنطقة|نوع المنطقة 2|نوع المنطقة2|نوع المنطقة 3|نوع المنطقة3|نوع المنطقة 4|نوع المنطقة4|نوع المنطقة 5|خريطة بيانات|اسم المنطقة 5|نوع المنطقة 6|اسم المنطقة 6|نوع المنطقة 7|اسم المنطقة 7|نوع المنطقة 8|اسم المنطقة 8|عاصمة سابقة لـ|المسؤول الأعلى|المسؤول الاعلى|اسم المسؤول|اسم المسؤول الثاني|اسم المسؤول الثالث|المسؤول الثالث|المسؤول الثاني|المساحة الكلية|مساحة الأرض|مساحة المياه|ارتفاع|إحداثيات|خط الطول|دائرة العرض|خط العرض|lat_d|latd|latm|lat_m|lats|lat_s|latNS|lat_NS|longd|long_d|longm|long_m|longs|long_s|longEW|long_EW|المساحة الكلية كم|وحدة مساحة|الرتبة|المساحة الحضرية|معطيات نسبية|ارتفاع قدم|ارتفاع متر|اقصى ارتفاع|elevation_max_m|أدنى انخفاض|elevation_min_m|صناديق جغرافيا|التعداد السكاني|إجمالي السكان|اجمالي السكان|سنة التعداد|الكثافة السكانية|الذكور|الإناث|عدد الأسر|عدد المساكن|صناديق سكان|ملاحظة التعداد السكاني|صناديق أخرى|التوقيت|فرق التوقيت|توقيت2|فرق التوقيت2|غرينتش توقيت صيفي|اللغة|language|registration_plate|Kfz|licence|تسجيل المركبات|الرمز البريدي|الرمز الهاتفي|area_code|أيزو 3166-2|أيزو|عنوان|blank_name|معلومة|blank_info|جوائز|الجوائز|awards|موقع|الموقع|الموقع الرسمي|المدينة التوأم|تسمية الرمز البريدي|تسمية الرمز الهاتفي|الرمز الجغرافي|geocode|عنوان2|blank1_name|معلومة2|blank1_info|عنوان3|blank_name_sec1|معلومة3|blank_info_sec1|عنوان4|blank1_name_sec1|معلومة4|blank1_info_sec1|لون1|معرض كومنز|تضمين1|embedded1|تضمين2|embedded2|خريطة البلد|اسم فوق الموقع|عنوان تحت الخريطة|تضاريس|حجم الصورة المستعملة كعلامة على الموقع|عرض خريطة البلد|ملاحظات|إشارة|سنة الكثافة|تكبير الخريطة }}<!-- -->}}<noinclude> {{دستاویز}}</noinclude> nksvpfmnl112j2x0qxic6pq1kcpx8gw 709258 709256 2026-08-10T05:07:06Z Abbas dhothar 361 709258 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$B=<includeonly>{{ص.م/فتح|rightbox=yes}} {{ص.م/عنوان بأيقونة |{{{اسم|{{{name|{{{الاسم|{{{Name|{{{title|}}} }}}}}}}}}}}} |33ccff |Noun-smart-city-8375982-3B6BF9.svg | right=1 |Noun-smart-city-8375982-3B6BF9.svg | left=1 }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري ويكي بيانات2 |{{{اسم2|}}} | | | |خاصية = P1448 |langpref= |قائمة=نعم }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |{{{اسم3|{{{name|}}}}}} |{{{اسم3|{{{name|}}}}}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |&nbsp;-&nbsp;{{{type|{{{نوع|}}}}}}&nbsp;-&nbsp; |{{{type|{{{نوع|}}}}}} |cddeff }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{#ifeq:{{تقليم|{{{صورة المدينة|}}}{{{صورة|}}}{{{الصورة|}}}{{{image|}}}}} |DefautAr.svg | |{{{صورة المدينة|}}}{{{تصویر|}}}{{{الصورة|}}}{{{image|}}}}} |{{{تعليق الصورة|}}} |{{{حجم الصورة|}}} |{{{بدل الصورة|}}} | خاصية ={{#if:{{#property:P2716}} |P2716|P18}} }} {{ص.م/صورة |{{{صورة2|{{{image2|}}}}}} |{{{تعليق الصورة2|}}} |{{{حجم الصورة2|}}} |{{{بدل الصورة2|}}} }} {{ص.م/صورة مضاعفة ويكي بيانات | صورة1 ={{{علم|{{{علم المدينة|}}}}}} | تعليق1 ={{{تعليق علم|}}} | عرض1 = {{{حجم علم|125}}} | بديل1 = {{{بديل علم|}}} | صورة2 ={{{ختم المدينة|{{{شعار|}}}}}} | تعليق2 ={{{تعليق شعار|}}} | عرض2 = {{{حجم شعار|100}}} | بديل2 = {{{بديل شعار|}}} | خاصية1 ={{#if:{{#property:P41}} |P41|P158}} | خاصية2 ={{#if:{{#property:P94}} |P94|P154}} | coslpan = | خلفية = }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان اللقب|لقب}}} |{{{اللقب|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | منسوب بنام |{{{سميت بأسم|{{{named_for|}}}}}} |خاصية =P138 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |نعرہ |{{{الشعار|{{{شعار نصي|}}}}}} |خاصية =P1451 |رقم = نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |تاریخ تاسیس |{{{تاريخ التأسيس|}}} |خاصية =P571 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |استقرت |{{{استقرت|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |بانی |{{{بانی|{{{founder|}}}}}} }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{{خريطة المدينة|}}} | {{#if:{{{تعليق على الخريطة|}}}|{{{تعليق على الخريطة|}}}|{{#if:{{{خريطة المدينة|}}}|جغرافیائی مقام|}}}} |{{{حجم الخريطة|200}}} |{{{بدل الخريطة|}}} |خاصية = P242 |تعليق خاصية=نقشہ |حجم صورة خاصية=200 |بادئة تصانيف= |تصنيف غير= }} {{ص.م/عنوان فرعي |انتظامی تقسیم |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |ملک |{{#if:{{{البلد|}}}{{#property:P17}} |{{قيمة ويكي بيانات |{{{البلد|}}} |قيمة موجودة={{#if:{{{البلد|}}}|{{#ifموجود:سانچہ:{{{البلد|؟!؟}}}|{{ {{{البلد}}} }} |{{{البلد|}}}}}}} |خاصية=P17 }}<!-- -->{{#if:{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|جغرافيا=نعم}}|{{ٹیگ|ref|{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|جغرافيا=نعم}}|GeoNames ID}}[[گٹھ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]|}}{{#if:{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|muarea=نعم}}|{{ٹیگ|ref|{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|muarea=نعم}}|MusicBrainz area ID}}[[گٹھ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]|}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |دارالحکومت |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P36 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |دارالحکومت برائے |{{{عاصمة لـ|}}} |خاصية =P1376 |rank=best |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{#if:{{{اسم المنطقة|}}}{{{اسم المنطقة 2|}}}{{{اسم المنطقة2|}}}{{{اسم المنطقة 3|}}}{{{اسم المنطقة3|}}}{{{اسم المنطقة 4|}}}{{{اسم المنطقة4|}}} | |{{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |تقسیم اعلیٰ |{{{التقسيم الأعلى|}}} |خاصية =P131 |rank=best }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة|}}} |{{{اسم المنطقة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 2|{{{نوع المنطقة2|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 2|{{{اسم المنطقة2|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 3|{{{نوع المنطقة3|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 3|{{{اسم المنطقة3|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 4|{{{نوع المنطقة4|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 4|{{{اسم المنطقة4|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 5|}}} |{{{اسم المنطقة 5|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 6|}}} |{{{اسم المنطقة 6|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 7|}}} |{{{اسم المنطقة 7|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 8|}}} |{{{اسم المنطقة 8|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |قانون سازی |{{{قانون سازی|{{{المجلس الأعلى|{{{المجلس الأدنى|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | [[مقننہ]] | {{{مقننہ|}}} |خاصية=P194 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | &nbsp;←&nbsp;[[ایوان بالا]] | {{{ایوان بالا|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | &nbsp;←&nbsp;[[ایوان زیرں]] | {{{ایوان زیرں|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | قسم | {{{قسم|}}} |خاصية=P31 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | نال بدلی | {{{نال بدلی|}}} |خاصية=P1366 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | توں وکھ | {{{توں وکھ|}}} |خاصية=P1889 }} {{ص.م/عنوان فرعي|قیام تے اقتدار}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري| {{{نوع السيادة|}}} | تاریخ| {{{ملاحظة السيادة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |سابق دارالحکومت |{{{عاصمة سابقة لـ|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |حکام |{{{المسؤول الأعلى|{{{المسؤول الاعلى|}}}}}}{{{اسم المسؤول|}}}{{{اسم المسؤول الثاني|}}}{{{اسم المسؤول الثالث|}}}{{{المسؤول الثالث|}}}{{{المسؤول الثاني|}}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الأعلى|{{{المسؤول الاعلى|المسؤول الأعلى}}}}}}|{{{اسم المسؤول|}}}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الثاني|المسؤول ثاني}}}|{{{اسم المسؤول الثاني|}}}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الثالث|المسؤول ثالث}}}|{{{اسم المسؤول الثالث|}}}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |جغرافیائی خصوصیات |{{{المساحة الكلية|}}}{{{مساحة الأرض|}}}{{{مساحة المياه|}}}{{{ارتفاع|}}}{{{إحداثيات|}}}{{{خط الطول|}}}{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}} }}} }}}{{#property:P2044}}{{#property:P2046}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{نوع المركز الإداري|المركز الإداري}}} | }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{قسم دارالحکومت|نوع دارالحکومت}}}| }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[جغرافیائی متناسق نظام|متناسقات]] | {{#if:{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} | {{Coord |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} |display=inline }} | {{قيمة ويكي بيانات/احداثيات|{{{إحداثيات|}}} }}}} }} <!-- {{ص.م/سطر مختلط اختياري |دائرة العرض |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |خط الطول |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} }} --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |رقبہ |{{{المساحة الكلية|{{{المساحة الكلية كم|}}}}}} |قيمة موجودة = {{{المساحة الكلية|{{{المساحة الكلية كم|}}}}}} {{#if:{{{وحدة مساحة|}}}||{{کم2}}}} |خاصية =P2046 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |&nbsp; • رتبہ |{{{الرتبة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |المساحة الحضرية |{{{المساحة الحضرية|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |خشکی |{{{مساحة الأرض|}}}|{{{مساحة الأرض|}}} {{#ifeq: {{{معطيات نسبية|}}} | نعم | % | {{كم2}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |تری |{{{مساحة المياه|}}}|{{{مساحة المياه|}}} {{#ifeq: {{{معطيات نسبية|}}} | نعم | % | {{كم2}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |بلندی |{{{ارتفاع|{{{ارتفاع قدم|{{{ارتفاع متر|}}}}}}}}} |خاصية=P2044 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |اعلىٰ&nbsp;بلندی |{{{اقصى ارتفاع|{{{elevation_max_m|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |ادنىٰ&nbsp;بلندی |{{{أدنى انخفاض|{{{elevation_min_m|}}}}}} }} {{{صناديق جغرافيا|}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |آبادی |{{{التعداد السكاني|}}}{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}}{{{سنة التعداد|}}}{{{الكثافة السكانية|}}}{{{الذكور|}}}{{{الإناث|}}}{{{عدد الأسر|}}}{{{عدد المساكن|}}}{{{صناديق سكان|}}}{{#property:P1082}} |{{{لون1|}}} }} {{#switch:{{{التعداد السكاني|}}} |no|لا= |={{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |کل آبادی |خاصية ={{#if:{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}}||P1082}} |rank=best |نقطة=نعم |تصفية=P459 }} |#default={{ص.م/سطر مختلط اختياري |تعداد آبادی |{{#if:{{{التعداد السكاني|}}}|{{{التعداد السكاني|}}} افراد <small>(اعداد و شمار {{{سنة التعداد|؟؟}}})</small> {{{ملاحظة التعداد السكاني|}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |کل آبادی |{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[کثافتِ آبادی]] |{{{الكثافة السكانية|}}} |{{#if:{{{الكثافة السكانية|}}}|{{{الكثافة السكانية|}}} {{#if:{{{سنة الكثافة|}}}|<small>(سنہ {{{سنة الكثافة|}}})</small>}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • مرد |{{{الذكور|}}} |خاصية =P1540 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • عورتاں |{{{الإناث|}}} |خاصية =P1539 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • گھرانیاں دی تعداد |{{{عدد الأسر|}}} |{{{عدد الأسر|}}} |خاصية =P1538 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |&nbsp; • تعداد مکانات |{{{عدد المساكن|}}} |{{{عدد المساكن|}}} }} {{{صناديق أخرى|{{{صناديق سكان|}}}}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |مزید معلومات |{{{التوقيت|}}}{{{فرق التوقيت|}}}{{{توقيت2|}}}{{{فرق التوقيت2|}}}{{{غرينتش توقيت صيفي|}}}{{{اللغة|{{{language|}}} }}}{{{registration_plate|{{{Kfz|{{{licence|{{{تسجيل المركبات|}}}}}} }}}}}}{{{الرمز البريدي|}}}{{{الرمز الهاتفي|{{{area_code|}}}}}}{{{أيزو 3166-2|{{{أيزو|}}}}}}{{{عنوان|{{{blank_name|}}}}}}{{{معلومة|{{{blank_info|}}}}}}{{{جوائز|}}}{{{الجوائز|}}}{{{awards|}}}{{{موقع|}}}{{{الموقع|}}}{{{الموقع الرسمي|}}}{{#property:P421}}{{#property:P281}}{{#property:P856}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |[[جڑواں شہر]] |{{{المدينة التوأم|}}} |خاصية =P190 |قائمة شريطية=نعم |بداية ونهاية=نعم |تصنيف=[[گٹھ:جڑواں شہر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |اوقات |{{{التوقيت|}}} |قيمة موجودة = {{{التوقيت|}}} ({{{فرق التوقيت|}}} [[گرینوچ معیاری وقت|گرینوچ]]) |خاصية =P421 |rank=best |تصفية=P1264 |فاصل سطر= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |گرمائی وقت |{{{توقيت2|}}} |{{{توقيت2|}}} ({{{فرق التوقيت2|}}}) }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[گرمائی وقت]] |{{{غرينتش توقيت صيفي|}}} |{{{غرينتش توقيت صيفي|؟؟}}} [[گرینوچ معیاری وقت|گرینوچ]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |سرکاری زبان |{{{اللغة|{{{language|}}} }}} |خاصية=P37 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |[[گاڑی نمبر پلیٹ]] |{{{registration_plate|{{{گاڑی نمبر پلیٹ|{{{Kfz|{{{licence|}}} }}} }}} }}} |خاصية =P395 |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |{{{تسمية الرمز البريدي|رمزِ ڈاک}}} |{{{الرمز البريدي|}}} |خاصية =P281 |قائمة شريطية=نعم |رقم = نعم |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |{{{تسمية الرمز الهاتفي|فون کوڈ}}} |{{{الرمز الهاتفي|{{{area_code|}}}}}} |خاصية =P473 |رقم = نعم }} <!-- الرمز الجغرافي--> {{ص.م/سطر مختلط اختياري |جیو رمز |{{{الرمز الجغرافي|{{{geocode|}}}}}} }} <!-- رمز الأيزو--> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | [[آیزو 3166-2]] | {{{أيزو 3166-2|{{{أيزو|}}}}}} |خاصية =P300 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان|{{{blank_name|}}}}}} |{{{معلومة|{{{blank_info|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان2|{{{blank1_name|}}}}}} |{{{معلومة2|{{{blank1_info|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان3|{{{blank_name_sec1|}}}}}} |{{{معلومة3|{{{blank_info_sec1|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان4|{{{blank1_name_sec1|}}}}}} |{{{معلومة4|{{{blank1_info_sec1|}}}}}} }} {{ص.م/سطر جوائز ويكي بيانات |{{{جوائز|}}}{{{الجوائز|}}}{{{awards|}}} |{{{لون1|E1E1E1}}} |تصنيف=[[گٹھ:اعزازات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] |تصفية=P585 |تصفية1=P1346 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |باضابطہ ویب سائٹ | {{{موقع|}}}{{{ویب سائٹ|}}}{{{الموقع الرسمي|}}} |خاصية = P856 |وصلة كاملة= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |جیو رمز |{{{GeoNames|{{{جيونيمز|}}} }}} |خاصية =P1566 |rank=best |نوع=وصلة }} {{ص.م/سطر اختياري |{{{معرض كومنز|}}}{{#property:P935}} |{{قيمة ويكي بيانات|{{{معرض كومنز|}}} |قيمة موجودة={{شقيقة/سطر|commons|{{{معرض كومنز|}}}|معرض صور {{نام_صفحہ}}}} |pattern={{شقيقة/سطر|commons|$1|معرض صور {{نام_صفحہ}}}} |خاصية=P935 |مراجع=لا |واحد فقط=نعم }} |right }} {{ص.م/سطر اختياري |{{مداخل على سطور |{{{تضمين1|{{{embedded1|}}} }}} |{{{تضمين2|{{{embedded2|}}} }}} }} }} {{ص.م/فاصل اختياري |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best |[[بین الاقوامی فون کوڈ]] |{{{رمز الاتصال|}}} |خاصية =P474 }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{خريطة 3|}}}}} {{ص.م/صورة | {{{خريطة 3|}}} | {{{تسمية الخريطة 3|}}} | 250 }} {{ص.م/سطر |{{قيمة ويكي بيانات/خريطة|معرف ويكي بيانات= {{{معرف ويكي بيانات|}}}|تكبير الخريطة={{{تكبير الخريطة|}}} }} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري|ملاحظات|{{{ملاحظات|{{{ملاحظة 1|}}} }}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظات|}}} }} {{ص.م/سطر اختياري|<small>{{{ملاحظة 1|}}}</small> }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 2|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 2|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 3|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 3|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 4|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 4|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 5|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 5|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 6|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 6|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 7|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 7|}}} }} {{ص.م/موقع جغرافي ويكي بيانات|تكبير الخريطة={{{تكبير الخريطة|5}}} |1= {{{خريطة البلد|}}} |2= {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} |3= {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} |4= {{{اسم فوق الموقع|{{{الاسم الرسمي|{{نام_صفحہ}}}}}}}} |5= {{{عنوان تحت الخريطة|}}} |6={{{تضاريس|1}}} | علامة = | حجم العلامة = {{{حجم الصورة المستعملة كعلامة على الموقع|}}}<!-- رقم فقط من دون بك أو px --> | عرض = {{{عرض خريطة البلد|280}}} |خريطة بيانات={{{خريطة بيانات|}}} }} {{ص.م/سطر اختياري |{{{ملاحظات|}}} }} {{ص.م/إشارة|{{#if:{{{إشارة|}}}|{{{إشارة|}}}|خانہ معلومات شہر/عربی}}|{{{خلفية|}}} }} {{ص.م/غلق}}<!-- -- >{{رئيسي آخر|{{#if:{{safesubst:#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=1|preview=1}}||[[گٹھ:مقالات بها صناديق معلومات مملوءة كليا ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]}}}}< !-- --></includeonly><!-- هذا النص تساں توليده تلقائياً بواسطة [[سانچہ:Parameters]] -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check |template=خانہ معلومات شہر/عربی |unknown=[[گٹھ:صفحات تستخدم قالب:معلومات مدينة مع وسائط غير معروفة|_VALUE_]] |preview =الوسيط '''_VALUE_''' غير مدعوم في [[خانہ معلومات شہر/عربی]] |الاسم الرسمي|خلفية|entete|كتابة|اسم2|اسم3|name|type|نوع|صورة المدينة|صورة|الصورة|image|تعليق الصورة|حجم الصورة|بدل الصورة|صورة2|image2|تعليق الصورة2|حجم الصورة2|بدل الصورة2|علم|علم المدينة|تعليق علم|حجم علم|بديل علم|ختم المدينة|شعار|تعليق شعار|حجم شعار|بديل شعار|عنوان اللقب|اللقب|سميت بأسم|named_for|الشعار|شعار نصي|تاريخ التأسيس|استقرت|مؤسس|founder|خريطة المدينة|تعليق على الخريطة|حجم الخريطة|بدل الخريطة|البلد|العاصمة|عاصمة لـ|اسم المنطقة|اسم المنطقة 2|اسم المنطقة2|اسم المنطقة 3|اسم المنطقة3|اسم المنطقة 4|اسم المنطقة4|التقسيم الأعلى|نوع المنطقة|نوع المنطقة 2|نوع المنطقة2|نوع المنطقة 3|نوع المنطقة3|نوع المنطقة 4|نوع المنطقة4|نوع المنطقة 5|خريطة بيانات|اسم المنطقة 5|نوع المنطقة 6|اسم المنطقة 6|نوع المنطقة 7|اسم المنطقة 7|نوع المنطقة 8|اسم المنطقة 8|عاصمة سابقة لـ|المسؤول الأعلى|المسؤول الاعلى|اسم المسؤول|اسم المسؤول الثاني|اسم المسؤول الثالث|المسؤول الثالث|المسؤول الثاني|المساحة الكلية|مساحة الأرض|مساحة المياه|ارتفاع|إحداثيات|خط الطول|دائرة العرض|خط العرض|lat_d|latd|latm|lat_m|lats|lat_s|latNS|lat_NS|longd|long_d|longm|long_m|longs|long_s|longEW|long_EW|المساحة الكلية كم|وحدة مساحة|الرتبة|المساحة الحضرية|معطيات نسبية|ارتفاع قدم|ارتفاع متر|اقصى ارتفاع|elevation_max_m|أدنى انخفاض|elevation_min_m|صناديق جغرافيا|التعداد السكاني|إجمالي السكان|اجمالي السكان|سنة التعداد|الكثافة السكانية|الذكور|الإناث|عدد الأسر|عدد المساكن|صناديق سكان|ملاحظة التعداد السكاني|صناديق أخرى|التوقيت|فرق التوقيت|توقيت2|فرق التوقيت2|غرينتش توقيت صيفي|اللغة|language|registration_plate|Kfz|licence|تسجيل المركبات|الرمز البريدي|الرمز الهاتفي|area_code|أيزو 3166-2|أيزو|عنوان|blank_name|معلومة|blank_info|جوائز|الجوائز|awards|موقع|الموقع|الموقع الرسمي|المدينة التوأم|تسمية الرمز البريدي|تسمية الرمز الهاتفي|الرمز الجغرافي|geocode|عنوان2|blank1_name|معلومة2|blank1_info|عنوان3|blank_name_sec1|معلومة3|blank_info_sec1|عنوان4|blank1_name_sec1|معلومة4|blank1_info_sec1|لون1|معرض كومنز|تضمين1|embedded1|تضمين2|embedded2|خريطة البلد|اسم فوق الموقع|عنوان تحت الخريطة|تضاريس|حجم الصورة المستعملة كعلامة على الموقع|عرض خريطة البلد|ملاحظات|إشارة|سنة الكثافة|تكبير الخريطة }}<!-- -->}}<noinclude> {{دستاویز}}</noinclude> mhwj0a54soyzf85xr3n12ff0hlsy2ay 709259 709258 2026-08-10T05:08:02Z Abbas dhothar 361 709259 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$B=<includeonly>{{ص.م/فتح|rightbox=yes}} {{ص.م/عنوان بأيقونة |{{{اسم|{{{name|{{{الاسم|{{{Name|{{{title|}}} }}}}}}}}}}}} |33ccff |City icon (Noun Project).svg | right=1 |Noun-smart-city-8375982-3B6BF9.svg | left=1 }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري ويكي بيانات2 |{{{اسم2|}}} | | | |خاصية = P1448 |langpref= |قائمة=نعم }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |{{{اسم3|{{{name|}}}}}} |{{{اسم3|{{{name|}}}}}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |&nbsp;-&nbsp;{{{type|{{{نوع|}}}}}}&nbsp;-&nbsp; |{{{type|{{{نوع|}}}}}} |cddeff }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{#ifeq:{{تقليم|{{{صورة المدينة|}}}{{{صورة|}}}{{{الصورة|}}}{{{image|}}}}} |DefautAr.svg | |{{{صورة المدينة|}}}{{{تصویر|}}}{{{الصورة|}}}{{{image|}}}}} |{{{تعليق الصورة|}}} |{{{حجم الصورة|}}} |{{{بدل الصورة|}}} | خاصية ={{#if:{{#property:P2716}} |P2716|P18}} }} {{ص.م/صورة |{{{صورة2|{{{image2|}}}}}} |{{{تعليق الصورة2|}}} |{{{حجم الصورة2|}}} |{{{بدل الصورة2|}}} }} {{ص.م/صورة مضاعفة ويكي بيانات | صورة1 ={{{علم|{{{علم المدينة|}}}}}} | تعليق1 ={{{تعليق علم|}}} | عرض1 = {{{حجم علم|125}}} | بديل1 = {{{بديل علم|}}} | صورة2 ={{{ختم المدينة|{{{شعار|}}}}}} | تعليق2 ={{{تعليق شعار|}}} | عرض2 = {{{حجم شعار|100}}} | بديل2 = {{{بديل شعار|}}} | خاصية1 ={{#if:{{#property:P41}} |P41|P158}} | خاصية2 ={{#if:{{#property:P94}} |P94|P154}} | coslpan = | خلفية = }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان اللقب|لقب}}} |{{{اللقب|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | منسوب بنام |{{{سميت بأسم|{{{named_for|}}}}}} |خاصية =P138 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |نعرہ |{{{الشعار|{{{شعار نصي|}}}}}} |خاصية =P1451 |رقم = نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |تاریخ تاسیس |{{{تاريخ التأسيس|}}} |خاصية =P571 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |استقرت |{{{استقرت|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |بانی |{{{بانی|{{{founder|}}}}}} }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{{خريطة المدينة|}}} | {{#if:{{{تعليق على الخريطة|}}}|{{{تعليق على الخريطة|}}}|{{#if:{{{خريطة المدينة|}}}|جغرافیائی مقام|}}}} |{{{حجم الخريطة|200}}} |{{{بدل الخريطة|}}} |خاصية = P242 |تعليق خاصية=نقشہ |حجم صورة خاصية=200 |بادئة تصانيف= |تصنيف غير= }} {{ص.م/عنوان فرعي |انتظامی تقسیم |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |ملک |{{#if:{{{البلد|}}}{{#property:P17}} |{{قيمة ويكي بيانات |{{{البلد|}}} |قيمة موجودة={{#if:{{{البلد|}}}|{{#ifموجود:سانچہ:{{{البلد|؟!؟}}}|{{ {{{البلد}}} }} |{{{البلد|}}}}}}} |خاصية=P17 }}<!-- -->{{#if:{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|جغرافيا=نعم}}|{{ٹیگ|ref|{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|جغرافيا=نعم}}|GeoNames ID}}[[گٹھ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]|}}{{#if:{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|muarea=نعم}}|{{ٹیگ|ref|{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|muarea=نعم}}|MusicBrainz area ID}}[[گٹھ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]|}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |دارالحکومت |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P36 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |دارالحکومت برائے |{{{عاصمة لـ|}}} |خاصية =P1376 |rank=best |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{#if:{{{اسم المنطقة|}}}{{{اسم المنطقة 2|}}}{{{اسم المنطقة2|}}}{{{اسم المنطقة 3|}}}{{{اسم المنطقة3|}}}{{{اسم المنطقة 4|}}}{{{اسم المنطقة4|}}} | |{{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |تقسیم اعلیٰ |{{{التقسيم الأعلى|}}} |خاصية =P131 |rank=best }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة|}}} |{{{اسم المنطقة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 2|{{{نوع المنطقة2|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 2|{{{اسم المنطقة2|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 3|{{{نوع المنطقة3|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 3|{{{اسم المنطقة3|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 4|{{{نوع المنطقة4|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 4|{{{اسم المنطقة4|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 5|}}} |{{{اسم المنطقة 5|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 6|}}} |{{{اسم المنطقة 6|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 7|}}} |{{{اسم المنطقة 7|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 8|}}} |{{{اسم المنطقة 8|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |قانون سازی |{{{قانون سازی|{{{المجلس الأعلى|{{{المجلس الأدنى|}}} }}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | [[مقننہ]] | {{{مقننہ|}}} |خاصية=P194 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | &nbsp;←&nbsp;[[ایوان بالا]] | {{{ایوان بالا|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | &nbsp;←&nbsp;[[ایوان زیرں]] | {{{ایوان زیرں|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | قسم | {{{قسم|}}} |خاصية=P31 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | نال بدلی | {{{نال بدلی|}}} |خاصية=P1366 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best | توں وکھ | {{{توں وکھ|}}} |خاصية=P1889 }} {{ص.م/عنوان فرعي|قیام تے اقتدار}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري| {{{نوع السيادة|}}} | تاریخ| {{{ملاحظة السيادة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |سابق دارالحکومت |{{{عاصمة سابقة لـ|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |حکام |{{{المسؤول الأعلى|{{{المسؤول الاعلى|}}}}}}{{{اسم المسؤول|}}}{{{اسم المسؤول الثاني|}}}{{{اسم المسؤول الثالث|}}}{{{المسؤول الثالث|}}}{{{المسؤول الثاني|}}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الأعلى|{{{المسؤول الاعلى|المسؤول الأعلى}}}}}}|{{{اسم المسؤول|}}}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الثاني|المسؤول ثاني}}}|{{{اسم المسؤول الثاني|}}}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الثالث|المسؤول ثالث}}}|{{{اسم المسؤول الثالث|}}}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |جغرافیائی خصوصیات |{{{المساحة الكلية|}}}{{{مساحة الأرض|}}}{{{مساحة المياه|}}}{{{ارتفاع|}}}{{{إحداثيات|}}}{{{خط الطول|}}}{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}} }}} }}}{{#property:P2044}}{{#property:P2046}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{نوع المركز الإداري|المركز الإداري}}} | }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري | {{{قسم دارالحکومت|نوع دارالحکومت}}}| }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[جغرافیائی متناسق نظام|متناسقات]] | {{#if:{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} | {{Coord |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} |display=inline }} | {{قيمة ويكي بيانات/احداثيات|{{{إحداثيات|}}} }}}} }} <!-- {{ص.م/سطر مختلط اختياري |دائرة العرض |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |خط الطول |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} }} --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |رقبہ |{{{المساحة الكلية|{{{المساحة الكلية كم|}}}}}} |قيمة موجودة = {{{المساحة الكلية|{{{المساحة الكلية كم|}}}}}} {{#if:{{{وحدة مساحة|}}}||{{کم2}}}} |خاصية =P2046 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |&nbsp; • رتبہ |{{{الرتبة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |المساحة الحضرية |{{{المساحة الحضرية|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |خشکی |{{{مساحة الأرض|}}}|{{{مساحة الأرض|}}} {{#ifeq: {{{معطيات نسبية|}}} | نعم | % | {{كم2}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |تری |{{{مساحة المياه|}}}|{{{مساحة المياه|}}} {{#ifeq: {{{معطيات نسبية|}}} | نعم | % | {{كم2}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |بلندی |{{{ارتفاع|{{{ارتفاع قدم|{{{ارتفاع متر|}}}}}}}}} |خاصية=P2044 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |اعلىٰ&nbsp;بلندی |{{{اقصى ارتفاع|{{{elevation_max_m|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |ادنىٰ&nbsp;بلندی |{{{أدنى انخفاض|{{{elevation_min_m|}}}}}} }} {{{صناديق جغرافيا|}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |آبادی |{{{التعداد السكاني|}}}{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}}{{{سنة التعداد|}}}{{{الكثافة السكانية|}}}{{{الذكور|}}}{{{الإناث|}}}{{{عدد الأسر|}}}{{{عدد المساكن|}}}{{{صناديق سكان|}}}{{#property:P1082}} |{{{لون1|}}} }} {{#switch:{{{التعداد السكاني|}}} |no|لا= |={{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |کل آبادی |خاصية ={{#if:{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}}||P1082}} |rank=best |نقطة=نعم |تصفية=P459 }} |#default={{ص.م/سطر مختلط اختياري |تعداد آبادی |{{#if:{{{التعداد السكاني|}}}|{{{التعداد السكاني|}}} افراد <small>(اعداد و شمار {{{سنة التعداد|؟؟}}})</small> {{{ملاحظة التعداد السكاني|}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |کل آبادی |{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[کثافتِ آبادی]] |{{{الكثافة السكانية|}}} |{{#if:{{{الكثافة السكانية|}}}|{{{الكثافة السكانية|}}} {{#if:{{{سنة الكثافة|}}}|<small>(سنہ {{{سنة الكثافة|}}})</small>}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • مرد |{{{الذكور|}}} |خاصية =P1540 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • عورتاں |{{{الإناث|}}} |خاصية =P1539 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • گھرانیاں دی تعداد |{{{عدد الأسر|}}} |{{{عدد الأسر|}}} |خاصية =P1538 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |&nbsp; • تعداد مکانات |{{{عدد المساكن|}}} |{{{عدد المساكن|}}} }} {{{صناديق أخرى|{{{صناديق سكان|}}}}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |مزید معلومات |{{{التوقيت|}}}{{{فرق التوقيت|}}}{{{توقيت2|}}}{{{فرق التوقيت2|}}}{{{غرينتش توقيت صيفي|}}}{{{اللغة|{{{language|}}} }}}{{{registration_plate|{{{Kfz|{{{licence|{{{تسجيل المركبات|}}}}}} }}}}}}{{{الرمز البريدي|}}}{{{الرمز الهاتفي|{{{area_code|}}}}}}{{{أيزو 3166-2|{{{أيزو|}}}}}}{{{عنوان|{{{blank_name|}}}}}}{{{معلومة|{{{blank_info|}}}}}}{{{جوائز|}}}{{{الجوائز|}}}{{{awards|}}}{{{موقع|}}}{{{الموقع|}}}{{{الموقع الرسمي|}}}{{#property:P421}}{{#property:P281}}{{#property:P856}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |[[جڑواں شہر]] |{{{المدينة التوأم|}}} |خاصية =P190 |قائمة شريطية=نعم |بداية ونهاية=نعم |تصنيف=[[گٹھ:جڑواں شہر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |اوقات |{{{التوقيت|}}} |قيمة موجودة = {{{التوقيت|}}} ({{{فرق التوقيت|}}} [[گرینوچ معیاری وقت|گرینوچ]]) |خاصية =P421 |rank=best |تصفية=P1264 |فاصل سطر= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |گرمائی وقت |{{{توقيت2|}}} |{{{توقيت2|}}} ({{{فرق التوقيت2|}}}) }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[گرمائی وقت]] |{{{غرينتش توقيت صيفي|}}} |{{{غرينتش توقيت صيفي|؟؟}}} [[گرینوچ معیاری وقت|گرینوچ]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |سرکاری زبان |{{{اللغة|{{{language|}}} }}} |خاصية=P37 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |[[گاڑی نمبر پلیٹ]] |{{{registration_plate|{{{گاڑی نمبر پلیٹ|{{{Kfz|{{{licence|}}} }}} }}} }}} |خاصية =P395 |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |{{{تسمية الرمز البريدي|رمزِ ڈاک}}} |{{{الرمز البريدي|}}} |خاصية =P281 |قائمة شريطية=نعم |رقم = نعم |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |{{{تسمية الرمز الهاتفي|فون کوڈ}}} |{{{الرمز الهاتفي|{{{area_code|}}}}}} |خاصية =P473 |رقم = نعم }} <!-- الرمز الجغرافي--> {{ص.م/سطر مختلط اختياري |جیو رمز |{{{الرمز الجغرافي|{{{geocode|}}}}}} }} <!-- رمز الأيزو--> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | [[آیزو 3166-2]] | {{{أيزو 3166-2|{{{أيزو|}}}}}} |خاصية =P300 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان|{{{blank_name|}}}}}} |{{{معلومة|{{{blank_info|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان2|{{{blank1_name|}}}}}} |{{{معلومة2|{{{blank1_info|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان3|{{{blank_name_sec1|}}}}}} |{{{معلومة3|{{{blank_info_sec1|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان4|{{{blank1_name_sec1|}}}}}} |{{{معلومة4|{{{blank1_info_sec1|}}}}}} }} {{ص.م/سطر جوائز ويكي بيانات |{{{جوائز|}}}{{{الجوائز|}}}{{{awards|}}} |{{{لون1|E1E1E1}}} |تصنيف=[[گٹھ:اعزازات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] |تصفية=P585 |تصفية1=P1346 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |باضابطہ ویب سائٹ | {{{موقع|}}}{{{ویب سائٹ|}}}{{{الموقع الرسمي|}}} |خاصية = P856 |وصلة كاملة= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |جیو رمز |{{{GeoNames|{{{جيونيمز|}}} }}} |خاصية =P1566 |rank=best |نوع=وصلة }} {{ص.م/سطر اختياري |{{{معرض كومنز|}}}{{#property:P935}} |{{قيمة ويكي بيانات|{{{معرض كومنز|}}} |قيمة موجودة={{شقيقة/سطر|commons|{{{معرض كومنز|}}}|معرض صور {{نام_صفحہ}}}} |pattern={{شقيقة/سطر|commons|$1|معرض صور {{نام_صفحہ}}}} |خاصية=P935 |مراجع=لا |واحد فقط=نعم }} |right }} {{ص.م/سطر اختياري |{{مداخل على سطور |{{{تضمين1|{{{embedded1|}}} }}} |{{{تضمين2|{{{embedded2|}}} }}} }} }} {{ص.م/فاصل اختياري |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2|rank=best |[[بین الاقوامی فون کوڈ]] |{{{رمز الاتصال|}}} |خاصية =P474 }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{خريطة 3|}}}}} {{ص.م/صورة | {{{خريطة 3|}}} | {{{تسمية الخريطة 3|}}} | 250 }} {{ص.م/سطر |{{قيمة ويكي بيانات/خريطة|معرف ويكي بيانات= {{{معرف ويكي بيانات|}}}|تكبير الخريطة={{{تكبير الخريطة|}}} }} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري|ملاحظات|{{{ملاحظات|{{{ملاحظة 1|}}} }}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظات|}}} }} {{ص.م/سطر اختياري|<small>{{{ملاحظة 1|}}}</small> }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 2|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 2|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 3|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 3|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 4|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 4|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 5|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 5|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 6|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 6|}}} }} {{ص.م/فاصل اختياري|{{{ملاحظة 7|}}}}} {{ص.م/سطر اختياري|{{{ملاحظة 7|}}} }} {{ص.م/موقع جغرافي ويكي بيانات|تكبير الخريطة={{{تكبير الخريطة|5}}} |1= {{{خريطة البلد|}}} |2= {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} |3= {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} |4= {{{اسم فوق الموقع|{{{الاسم الرسمي|{{نام_صفحہ}}}}}}}} |5= {{{عنوان تحت الخريطة|}}} |6={{{تضاريس|1}}} | علامة = | حجم العلامة = {{{حجم الصورة المستعملة كعلامة على الموقع|}}}<!-- رقم فقط من دون بك أو px --> | عرض = {{{عرض خريطة البلد|280}}} |خريطة بيانات={{{خريطة بيانات|}}} }} {{ص.م/سطر اختياري |{{{ملاحظات|}}} }} {{ص.م/إشارة|{{#if:{{{إشارة|}}}|{{{إشارة|}}}|خانہ معلومات شہر/عربی}}|{{{خلفية|}}} }} {{ص.م/غلق}}<!-- -- >{{رئيسي آخر|{{#if:{{safesubst:#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=1|preview=1}}||[[گٹھ:مقالات بها صناديق معلومات مملوءة كليا ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]}}}}< !-- --></includeonly><!-- هذا النص تساں توليده تلقائياً بواسطة [[سانچہ:Parameters]] -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check |template=خانہ معلومات شہر/عربی |unknown=[[گٹھ:صفحات تستخدم قالب:معلومات مدينة مع وسائط غير معروفة|_VALUE_]] |preview =الوسيط '''_VALUE_''' غير مدعوم في [[خانہ معلومات شہر/عربی]] |الاسم الرسمي|خلفية|entete|كتابة|اسم2|اسم3|name|type|نوع|صورة المدينة|صورة|الصورة|image|تعليق الصورة|حجم الصورة|بدل الصورة|صورة2|image2|تعليق الصورة2|حجم الصورة2|بدل الصورة2|علم|علم المدينة|تعليق علم|حجم علم|بديل علم|ختم المدينة|شعار|تعليق شعار|حجم شعار|بديل شعار|عنوان اللقب|اللقب|سميت بأسم|named_for|الشعار|شعار نصي|تاريخ التأسيس|استقرت|مؤسس|founder|خريطة المدينة|تعليق على الخريطة|حجم الخريطة|بدل الخريطة|البلد|العاصمة|عاصمة لـ|اسم المنطقة|اسم المنطقة 2|اسم المنطقة2|اسم المنطقة 3|اسم المنطقة3|اسم المنطقة 4|اسم المنطقة4|التقسيم الأعلى|نوع المنطقة|نوع المنطقة 2|نوع المنطقة2|نوع المنطقة 3|نوع المنطقة3|نوع المنطقة 4|نوع المنطقة4|نوع المنطقة 5|خريطة بيانات|اسم المنطقة 5|نوع المنطقة 6|اسم المنطقة 6|نوع المنطقة 7|اسم المنطقة 7|نوع المنطقة 8|اسم المنطقة 8|عاصمة سابقة لـ|المسؤول الأعلى|المسؤول الاعلى|اسم المسؤول|اسم المسؤول الثاني|اسم المسؤول الثالث|المسؤول الثالث|المسؤول الثاني|المساحة الكلية|مساحة الأرض|مساحة المياه|ارتفاع|إحداثيات|خط الطول|دائرة العرض|خط العرض|lat_d|latd|latm|lat_m|lats|lat_s|latNS|lat_NS|longd|long_d|longm|long_m|longs|long_s|longEW|long_EW|المساحة الكلية كم|وحدة مساحة|الرتبة|المساحة الحضرية|معطيات نسبية|ارتفاع قدم|ارتفاع متر|اقصى ارتفاع|elevation_max_m|أدنى انخفاض|elevation_min_m|صناديق جغرافيا|التعداد السكاني|إجمالي السكان|اجمالي السكان|سنة التعداد|الكثافة السكانية|الذكور|الإناث|عدد الأسر|عدد المساكن|صناديق سكان|ملاحظة التعداد السكاني|صناديق أخرى|التوقيت|فرق التوقيت|توقيت2|فرق التوقيت2|غرينتش توقيت صيفي|اللغة|language|registration_plate|Kfz|licence|تسجيل المركبات|الرمز البريدي|الرمز الهاتفي|area_code|أيزو 3166-2|أيزو|عنوان|blank_name|معلومة|blank_info|جوائز|الجوائز|awards|موقع|الموقع|الموقع الرسمي|المدينة التوأم|تسمية الرمز البريدي|تسمية الرمز الهاتفي|الرمز الجغرافي|geocode|عنوان2|blank1_name|معلومة2|blank1_info|عنوان3|blank_name_sec1|معلومة3|blank_info_sec1|عنوان4|blank1_name_sec1|معلومة4|blank1_info_sec1|لون1|معرض كومنز|تضمين1|embedded1|تضمين2|embedded2|خريطة البلد|اسم فوق الموقع|عنوان تحت الخريطة|تضاريس|حجم الصورة المستعملة كعلامة على الموقع|عرض خريطة البلد|ملاحظات|إشارة|سنة الكثافة|تكبير الخريطة }}<!-- -->}}<noinclude> {{دستاویز}}</noinclude> ogo3hbqnr4fhtxvqgk7xc68hr89cib6 0 88613 709239 640451 2026-08-09T21:55:52Z RurikCheck 44911 In 2015, the state's ruler, the Raja of Perlis (Tuanku Syed Sirajuddin), issued a decree ordering the official removal of the suffix "Indera Kayangan" from all government communications, official documents, and signage. The monarch ruled that, given the state's Islamic character, retaining an honorific directly linked to a Hindu deity (Indra) was theologically inappropriate. He further emphasized that both legislation and the Constitution require the territory to be referred to simply as Perlis. 709239 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = پرلس<br />Perlis | native_name = | official_name = | settlement_type = ریاست | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Perlis.svg | flag_size = | flag_alt = | image_shield = Coat of arms of Perlis.png | shield_size = | shield_alt = | motto = | anthem = ''Amin amin ya Rabaljalil'' <br />(آمین آمین یا رب الجلیل) | latd = 6 |latm = 30 |latNS = N | longd = 100 |longm = 15 |longEW = E | coordinates_type = | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | image_map = Perlis state locator.PNG | mapsize = | map_alt = | map_caption = <center>{{Legend inline|#FF0000|outline=silver}} '''پرلس''' {{Legend inline|#FDF9D2|outline=silver}} '''[[ملائیشیا]]'''</center> | seat_type = [[دارالحکومتاں د‏‏یاں لسٹاں|راجگڑھ]] | seat = [[کانگر]] | parts_type = شاہی راجگڑھ | parts_style = پارا | p1 = [[اراو]] | government_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | leader_title = راجہ | leader_name = توان سید سراج الدین | leader_title1 = وزیر اعلیٰ | leader_name1 = عیسی سابو | area_footnotes = | area_total_km2 = 821 | area_water_km2 = | population_footnotes = | population_total = 227025 | population_as_of = 2010 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = [[انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]] | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | demographics1_title1 = انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ (2010) | demographics1_info1 = 0.714&nbsp;(<span style="color:#090;">high</span>) (نواں) | postal_code_type = [[ڈاک رمز]] | postal_code = 01xxx | area_code_type = رمز بعید تکلم | area_code = 04 | registration_plate = R | website = http://www.perlis.gov.my | footnotes = }} '''پرلس''' (Perlis) [[ملائیشیا]] د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی ریاست ا‏‏ے۔ پرلیس ملائشیا د‏‏ی اک ریاست ا‏‏ے۔ ایہ ملک د‏‏ی سب تو‏ں چھوٹی ریاست اے تے ایہ ملائیشیا دے شمال مشرقی حصے وچ [[تھائی لینڈ]] تو‏ں ملحق ا‏‏ے۔ ایہ کدی تھائی سلطنت دا حصہ سی تے اسنو‏ں تھائی بولی وچ Palit (ปะลิส، Palit) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ برطانوی دور دے دوران برطانیہ نے تھائی لینڈ تو‏ں لڑائی د‏‏ی تے انہاں تو‏ں پرلیس لے لیا تے اسنو‏ں اپنے جزیرہ نما مالایا د‏‏ی کالونی وچ شامل کيت‏‏ا۔ پرلیس وچ ، آبادی دا 88٪ مسلما‏ن ، 10٪ بودھ تے 1٪ ہندو ا‏‏ے۔ == راجا == پرانے شاہی خاندان د‏‏ی حکومت وچ باقاعدہ آئینی عہدہ اے ، تے "راجا" وچو‏ں اک (اسی لفظ نو‏‏ں مالائی بولی تے انگریزی وچ استعمال کيت‏‏ا جاندا اے ) نو‏‏ں اعلیٰ سربراہ مملکت سمجھیا جاندا اے ، حالانکہ انہاں دے انتظامی نظام وچ اصل کردار ایہ بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ == آبادیات == {{bar box |title=پرلس وچ اسلام - 2010 Census<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|title=2010 Population and Housing Census of Malaysia|accessdate=2012-06-17|publisher=Department of Statistics, Malaysia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106214817/https://www.dosm.gov.my/v1/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|archivedate=2019-01-06|dead-url=yes}} p. 13</ref> |titlebar= |left1=مشیب |right1=فیصد |float=right |bars= {{bar percent|[[اسلام]]|LimeGreen|87.9}} {{bar percent|[[بدھ مت]]|OrangeRed|10.0}} {{bar percent|[[ہندو مت]]|DarkViolet|0.8}} {{bar percent|[[مسیحیت]]|Blue|0.6}} {{bar percent|[[چینی لوک مذہب]]|Magenta|0.2}} {{bar percent|ہور|Gray|0.3}} {{bar percent|[[لادینییت|لادین]]|Black|0.2}} }} {{-}} == حوالے == {{حوالے}} {{ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں تے وفاقی علاقے}} [[گٹھ:پرلس]] [[گٹھ:بحیرہ انڈمان]] [[گٹھ:ملائیشیا]] [[گٹھ:ملائیشیا د‏‏یاں ریاستاں]] [[گٹھ:آبنائے ملاکا]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:ملائیشیا]] 4hfuliaxymzcg6hml5sd7f4843zg4lt 0 90291 709235 707689 2026-08-09T17:58:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709235 wikitext text/x-wiki [[فائل:Settlements2006.jpg|ربط=[[:en:File:Settlements2006]].jpg|کھبے|thumb|جنوری 2006 وچ مغربی کنارے د‏‏ی بستیاں تے بندش دا نقشہ: پیلا = فلسطینی شہری مراکز۔ ہلکا گلابی = اسرائیلی مغربی کنارے د‏‏ی رکاوٹ تو‏ں وکھ تھلگ فوجی علاقےآں یا تصفیہ د‏‏ی حدود دے علاقےآں یا علاقےآں؛ گہرا گلابی = بستیاں ، چوکیاں یا فوجی اڈے۔ بلیک لائن = رکاوٹ دا راستہ]] {{اسرائیلی قبضے ناؤ باکس}} '''مغربی کنارے''' اُتے '''اسرائیلی قبضہ''' 6 جون 1967 نو‏‏ں [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ دے]] دوران اس وقت شروع ہويا جدو‏ں اسرائیل نے [[مشرقی یروشلم]] سمیت [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] اُتے قبضہ کيتا تے اج وی جاری ا‏‏ے۔ {{Efn|On 7 June 1967, Israel issued "Proclamation Regarding Law and Administration (The West Bank Area) (No. 2)—1967" which established the military government in the West Bank and granted the commander of the area full legislative, executive, and judicial power. The proclamation kept in force local law that existed on 7 June 1967, excepting where contradicted by any new proclamation or military order.{{sfn|Weill|2007|p=401}} {{harv|Weill|2014|p=19}}}} اسرائیلی سپریم کورٹ دے ذریعہ ، [[سن 1967 وچ اسرائیل دے زیر قبضہ علاقےآں د‏‏ی حالت|مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے]] ، مغربی کنارے نو‏‏ں اک مقبوضہ علاقے دے طور اُتے حیثیت د‏‏ی توثیق [[بین الاقوامی عدالت انصاف]] نے د‏‏ی اے ۔ {{Sfn|Domb|2007}} اسرائیلی حکومت دا سرکاری نقطہ نظر ایہ اے کہ قبضے دے قانون دا اطلاق نئيں ہُندا اے تے اس دا دعوی اے کہ ایہ علاقے "متنازع" ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|Kimmerling|2003}} {{Efn|Jordan claimed it had a provisional sovereignty over the West Bank, a claim revoked in 1988 when it accepted the [[Palestinian National Council]]'s declaration of statehood in that year. Israel did not accept this passage of a claim to sovereignty, nor asserted its counter claim, holding that the Palestinian claim of sovereignty is incompatible with the fact that Israel is, in law, a belligerent occupant of the territory.{{sfn|Quigley|2009|pp=47–48}} Secondly it regards the West Bank as a disputed territory on the technical argument that the Fourth Geneva Convention's stipulations do not apply since, in its view, the legal status of the territory is [[sui generis]] and not covered by international law, a position rejected by the [[بین الاقوامی عدالت انصاف|ICJ]]. {{harv|Dinstein|2009|pp=20–21}}}} "پیچیدہ" تنازع د‏‏ی کلاسیکی مثال سمجھی جاندی اے ، {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} {{Efn|"The Israeli-Palestinian conflict is as prototypical case of a conflict which meets the criteria describing an intractable conflict: it is prolonged, irreconcilable, violent and perceived as having zero-game nature and total". {{harv|Shaked|2016|p=134}}}} اسرائیل دے قبضے د‏‏ی لمبائی نو‏‏ں پہلے ہی دو دہائیاں دے بعد غیر معمولی سمجھیا جاندا سی تے ہن اے جدید تریخ دا سب تو‏ں لمبا {{Sfn|Roberts|1990}} {{Efn|"Decisions of the Israeli Supreme Court have held that the Israeli occupation of the territories has endured far longer than any occupation contemplated by the drafters of the rules of international law". {{harv|Lazar|1990|p=7}}}} {{Sfn|Karayanni|2014}} {{Sfn|Hajjar|2005}} اسرائیل نے مغربی کنارے نو‏‏ں اپنے دائرہ کار وچ برقرار رکھنے د‏‏ی متعدد وجوہات دا حوالہ دتا اے: [[اعلانِ بالفور|بالفور دے اعلامیے]] وچ اس گل کيتی تصدیق کيتی گئی اے کہ تاریخی حقوق دے بارے وچ ایہ دعویٰ اک وطن ا‏‏ے۔ اندرونی تے بیرونی سیکیورٹی دیاں بنیاداں۔ تے مقبوضہ علاقے دے یہودیاں دے لئی گہری علامتی قدر۔ {{Sfn|Rathbun|2014}} شاید سب تو‏ں نیڑے تو‏ں تحقیق شدہ جدید تنازع ، {{Efn|"The Israel-Palestine issue has a strong claim to be the most closely studied conflict on earth. 'Voluminous' does not even begin to capture the sheer quantity of the material about it." {{harv|Black|2017|p=ii}}}} تنازعات اس وقت وی بڑھدے نيں کہ اصطلاحات کس حد تک مناسب اے ، اسرائیل دے حامی ذرائع نے اک شرائط دے حامی تے [[فلسطینی قومی عملداری|فلسطینی اتھارٹی]] مختلف ناواں د‏‏ی وکالت د‏‏ی ا‏‏ے۔ مطلوبہ لفظاں دے تعصب اُتے تنازعات کھڑے ہُندے نيں تے کیہ اسرائیل یا فلسطین دا نظریہ میڈیا د‏‏ی نمائندگی اُتے غلبہ رکھدا ا‏‏ے۔ اس قبضے دے بارے وچ عوامی بحث وی لڑی جاندی اے ، خاص طور اُتے یونیورسٹی کیمپس وچ ۔ اسرائیل دے حامی یہودی طلبہ د‏‏ی شکایت اے کہ انہاں نے بدکاری یا ہراساں کيتا۔ {{Sfn|Richman|2018}} فلسطینی نقطہ نظر دے بارے وچ کچھ مجوزہ مذاکرات نو‏‏ں اس بنیاد اُتے منسوخ کر دتا گیا اے کہ سامعین ممکنہ طور اُتے اس مواد دا جائزہ لینے دے قابل نہ ہون۔ اسرائیلی علاقائی پالیسیاں دے متعدد اعلیٰ نقاداں نو‏‏ں خاموش کرنے د‏‏ی کوششاں دے جواب وچ {{Sfn|Roy|2010}} خدشےآں دا اظہار کيتا گیا اے کہ اس موضوع نو‏‏ں خود ہی خطرہ لاحق اے تے تحقیق تے مباحثے اُتے پابندی لگانے والے سیاسی دباؤ [[درسی آزادی|علمی آزادی]] نو‏‏ں مجروح [[درسی آزادی|کردے نيں]] ۔ {{Sfn|Findlay|2010}} {{Sfn|Beinin|2004}} اپنے قبضے دے حصے دے طور اُتے نافذ د‏‏ی جانے والی متنازع ترین پالیسیاں وچ ، {{Sfn|Kumaraswamy|2015}} اسرائیل نے مشرقی یروشلم سمیت مغربی کنارے وچ متعدد [[اسرائیلی آباد کاری|اسرائیلی بستیاں]] قائم کرلئی ني‏‏‏‏ں۔ بین الاقوامی برادری انہاں بستیاں نو‏‏ں بین الاقوامی قانون دے تحت غیر قانونی سمجھدی اے ، حالانکہ اسرائیل اس وچ تنازع کردا ا‏‏ے۔ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے مستقل طور اُتے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ اس علاقے وچ بستیاں قانونی حیثیت تو‏ں خالی نيں تے ایہ "بین الاقوامی قانون د‏‏ی صریح خلاف ورزی" نيں ، حال ہی وچ [[اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 2334|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل د‏‏ی قرارداد 2334 دے نال]] ۔ {{Sfn|UNSC|2016}} بستیاں د‏‏ی تخلیق تے جاری توسیع دے سبب اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں نوآبادیات د‏‏ی مثال دے طور اُتے تنقید دا نشانہ بنایا گیا۔ {{Sfn|Reuveny|2008}} {{Sfn|Shafir|1984}} {{Sfn|Lentin|2018}} {{Sfn|Handel|2014}} {{Sfn|Zureik|2015}} {{Efn|The Hebrew word for Jewish settlement across the Green Line is ''hitnakhalut''{{sfn|Ghanim|2017|p=158}} and for "settlers", ''mitnakhalim'' implying an inheritance (''nakhal''),{{sfn|Chalom|2014|p=55}} whereas the contemporary Palestinian Arabic term for them, ''mustawtinin'', etymologically suggests those who have taken root, or indigenized natives,{{sfn|Sharkey|2003|p=34}} a term that historically has not borne negative connotations. "There was nothing derogatory or prejudicial in the use of the term ''al-mustawtinin'', nor did it apply to Jews alone. It could refer equally to any Muslim who had recently taken up residence in Jerusalem but who had been born elsewhere within the Empire".{{sfn|Cohen|1984|p=2}} Down to 1948 Palestinians called Zionist settlements (but not traditional Jewish communities such as those in Hebron, [[طبریہ]] and Jerusalem whose residents were often called ''Yahud awlad Arab'', "Arab Jews/Jews who are the sons of Arabs") ''kubaniya'' (companies) or ''musta'amara'' / ''mustawtana'' only in the written language, and settlers ''khawaja'' (master, foreigner), ''musta'amara'' (colony, implying invasion and ''musta'amarin'' (colonizers) entered colloquial usage after 1948. From 1967 to 1993 ''al-mustawtin'' ("one who has turned the land into his homeland") and ''al mustawtana'' came to the fore to denote respectively settlers and settlements in the West Bank and Gaza. {{harv|Ghanim|2017|pp=154–158}}}} اسرائیل اُتے ایہ الزام عائد کيتا گیا اے کہ اس نے اس قبضے دے انتظام وچ کنٹرول دے طریقےآں نو‏‏ں استعمال کيتا اے جو [[انسانی حقوق دا بین الاقوامی قانون|انسانی حقوق]] دے بین الاقوامی قوانین د‏‏ی وڈی خلاف ورزیاں دا باعث اے ۔ {{Efn|"At least five categories of major violations of [[international human rights law]] and humanitarian law characterize the occupation: unlawful killings; forced displacement; abusive detention; the closure of the Gaza Strip and other unjustified restrictions on movement; and the development of settlements, along with the accompanying discriminatory policies that disadvantage Palestinians". {{harv|HRW|2017a}}}} اسرائیلی آباد کار تے مغربی کنارے تو‏ں گزرنے والے شہری اسرائیلی سویلین قانون دے تابع نيں جدو‏ں کہ فلسطینی شہریاں نو‏‏ں فوجی قانون تو‏ں مشروط کيتا جاندا اے تے انہاں نو‏ں اسرائیلی قومی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے د‏‏ی اجازت نئيں اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ نسلی امتیاز دا موازنہ کردے نيں ۔ {{Sfn|Zureik|2015}} اسرائیل وچ ہی اس قبضے دے متعدد نقاد نيں ، [[اسرائیلی دفاعی افواج|اسرائیل دفاعی دستےآں]] دے کچھ مسوداں نے قبضے تو‏ں متعلق اپنے اعتراضات د‏‏ی وجہ تو‏ں خدمت کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ {{Sfn|Kidron|2013}} == اکیڈمیہ تے میڈیا وچ تنازعات تے کوریج د‏‏ی بولی == اصطلاحی تعصب ، اس دا استدلال کيتا گیا اے ، اسرائیلی تے فلسطین تنازع دے بارے وچ اک کتاب وچ لکھیا گیا اے ، {{Sfn|Tiripelli|2016}} جس وچ بولی د‏‏ی ہیرا پھیری اُتے اکثر تشویش دا اظہار کيتا جاندا اے ، پیٹر بیونارٹ نے ایتھ‏ے تک تجویز کيتا سی کہ [[آر ویلین|اورلوئین دے]] "لسانی دھوکھا دہی تے خوش بختی د‏‏ی سبھیاچار" دا نمونہ موجود ا‏‏ے۔ کم اُتے - {{Sfn|Beinart|2014}} ہر پارٹی دے پاس وضاحتی لفظاں د‏‏ی ترجیحی سیٹ ہُندی ا‏‏ے۔ موجودہ "اک بار موجودہ" لفظ "قبضہ" امریکی مرکزی دھارے د‏‏ی رپورٹ وچ نظر تو‏ں پھسل گیا اے تے ایہ تقریبا ممنوع ا‏‏ے۔ {{Sfn|Tiripelli|2016}} 2001 وچ برطانوی اخبارات دے قارئین دے اک سروے وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ صرف 9٪ افراد نو‏‏ں معلوم سی کہ اسرائیل نے فلسطینی علاقےآں اُتے قبضہ کيتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bishara|2008}} بین الاقوامی استعمال مغربی کنارے د‏‏ی گل کردا اے ، جدو‏ں کہ اسرائیلی استعمال [[یہودا و سامرہ|یہودیہ تے سامریہ]] نو‏‏ں ترجیح دیندا ا‏‏ے۔ [[اسرائیلی دفاعی افواج]] دا کہنا اے کہ "یا" تصدیق "ہے جدو‏ں کہ فلسطینی" دعوی "کردے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیلی "اغوا" ہوئے نيں جدو‏ں کہ فلسطینی "گرفتار" ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل دے لئی ، تشدد دا مطلب کدی کدائيں واقعات تو‏ں ہُندا اے ، فلسطینیاں دے لئی ایہ روز مرہ د‏‏ی اک خصوصیت ا‏‏ے۔ فلسطینیاں نو‏‏ں اسرائیل دے لئی "اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں اُتے روک سیم دے اقدامات" قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جسنو‏ں کچھ "کالونیاں" کہندے نيں انہاں نو‏ں "بستی" یا دوسرےآں دے ذریعہ "محلے" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں کچھ لوک "بے گھر" کہندے نيں اوہ فلسطینیاں دے لئی "تلفی" ا‏‏ے۔ فلسطینی حملےآں دے لئی اسرائیل د‏‏ی فوجی کارروائیاں خود تو‏ں دفاعی "انتقام" نيں ، جدو‏ں کہ مؤخر الذکر تو‏ں پہلے ہی سیاق و سباق نو‏‏ں ترک کر دتا جاندا اے ، اس خیال نو‏‏ں اسرائیل کدی وی ابتدا نئيں کردا ا‏‏ے۔ {{Efn|"Lowstedt and Madhoun 2003 found that the term 'retaliation' was used to describe Israeli attacks while information about events preceding Palestinians' violent actions tended to be omitted (Philo and Berry, 2004 160-164, 177), and this helped strengthen the plausibility to the dominant narrative, which is that Israel only retaliates against Palestinian violence in self-defence, and never initiates it." {{harv|Tiripelli|2016|p=24}}}} راستہ تنازع د‏‏ی اطلاع اے وڈے پیمانے اُتے نگرانی تے تجزیہ ک‏ر رہ‏ے نيں: اسرائیل دے کے علاوہ وچ عوامی سفارت کاری ، منفی پریس تصاویر دے مقابلہ اُتے ارادے، کئی نجی نواز اسرائیلی تنظیماں، انہاں دے درمیان وی موجود نيں [[مشرق وسطی دے بارے وچ حقائق تے منطق|شعلہ]] ، اونیسٹ ریپورٹنگ([[ایماندار رپورٹ|HonestReporting)]] ، [[فلسطینی میڈیا واچ]] ، [[کینری مشن]] تے انسداد ہتک عزت لیگ جو بہت زیادہ رپورٹس دا دعویٰ کردی اے اسنو‏ں مسخ کر دتا گیا ا‏‏ے۔ پلائیووڈ د‏‏ی اصطلاح ایہ تجویز کرنے دے لئی تیار کيتی گئی سی کہ فلسطینیاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی حالت زار اُتے کوریج [[فرضی خبر|جعلی خبراں نيں]] ۔ [[جان میئرشیمر]] تے [[اسٹیفن والٹ]] نے استدلال کيتا اے کہ دوسرے ملکاں دے مقابلے وچ ، امریکا د‏‏ی میڈیا کوریج اسرائیل دے حق وچ مضبوطی تو‏ں جھک رہی ا‏‏ے۔ {{Efn|"channelling public discourse in a pro-Israeli direction is crucially important, because an open and candid discussion of Israeli policy in the Occupied Territories, Israeli history, and the [[Israel lobby in the United States|lobby's role]] in shaping America's Middle East policy might easily lead more Americans to question existing policy". {{harv|Mearsheimer|Walt|2007|p=169}}}} امریکی میڈیا فلسطینیاں دے خلاف متعصبانہ رویہ رکھدے نيں اس نظریہ نو‏‏ں مصنفاں نے چیلنج کيتا اے جنھاں نے اس تحقیق دا حوالہ دتا اے کہ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ زیادہ تر مرکزی دھارے دے ذرائع ابلاغ نو‏‏ں "لبرل" تعصب اے ، تنقید یورپ دے ابلاغ لی لی مونڈے تے [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] تک [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|پھیلی ہوئی اے ]] ۔ {{Sfn|Gerstenfeld|Green|2004}} عرب اسرائیلی تنازعات تے تحقیق تے یونیورسٹی کیمپس وچ ہونے والی مباحثاں د‏‏ی دونے میڈیا کوریج دا معیار وسیع پیمانے اُتے مانیٹرنگ تے تحقیق دا مقصد رہیا ا‏‏ے۔ مؤخر الذک‏ر ک‏ے سلسلے وچ ، کیمپس واچ ورگی تنظیماں نیڑے تو‏ں اس د‏ی اطلاع دیندے نيں تے انہاں د‏‏ی مذمت کردے نيں کہ اوہ "اسرائیل مخالف" رویاں نو‏‏ں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ دوسری طرف سارہ رائے جداں ماہرین تعلیم نے ایہ استدلال کيتا اے کہ "اسرائیل - فلسطین تنازع دے اندر ، (تعلیمی درجہ بندی دے ہر سطح پر) تے امریکی اکیڈمی دے باہر ، دھمکیو‏ں تے سنسرشپ د‏‏ی آب و ہو‏‏ا حقیقی تے دیرینہ اے "۔ {{Sfn|Roy|2010}} علاقےآں وچ اسرائیلی پالیسیاں دے متعدد اعلیٰ نقاداں نو‏‏ں خاموش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی اے ، انہاں وچ ٹونی جوڈٹ ، نارمن فنکلسٹین ، جوزف مساد ، نادیہ ابو الحج تے ولیم I. رابنسن شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Roy|2010}} اس طرح دیاں مشکلاں نے پریشانیاں نو‏‏ں جنم دتا اے کہ اس موضوع نو‏‏ں خود ہی خطرہ لاحق اے تے تحقیقی مباحثے تے سیاسی مباحثاں اُتے مبنی سیاسی دباؤ خود ہی [[درسی آزادی|تعلیمی آزادی]] نو‏‏ں مجروح کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Findlay|2010}} {{Sfn|Beinin|2004}} اسرائیلی داخلی مطالعے وچ ایہ استدلال کيتا گیا اے کہ مقامی پریس کوریج روايتی طور اُتے قدامت پسند رہی اے ، جو سیاسی تے عسکری اسٹیبلشمنٹ دے اکثر متعصبانہ تے متعصبانہ خیالات د‏‏ی عکاسی کردی اے تے ايس‏ے طرح دے رجحانات نو‏‏ں فلسطینی خبراں وچ وی دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم|عبرانی یونیورسٹی دے]] اسمارٹ انسٹی ٹیوٹ آف کمیونیکیشن دے سابق ڈائریکٹر ، تمار لیبیس نے استدلال کيتا کہ اسرائیلی "صحافی تے پبلشر اپنے آپ نو‏‏ں صیہونی تحریک دے اندر اک اداکار دے طور اُتے دیکھدے نيں ، نہ کہ تنقید کرنے والے خارجی"۔ {{Sfn|Mendel|2008}} انٹرنیٹ د‏‏ی دھماکا خیز توسیع نے تنازعات دے اک وڈے دائرہ نو‏‏ں کھول دتا اے ، جس وچ سوشل نیٹ ورک اُتے ڈیجیٹل فرانزک کدی کدائيں مردہ فلسطینیاں د‏‏ی کچھ وسیع پیمانے اُتے گردش کرنے والی تصاویر دے نال انکشافات دا انکشاف کردا اے ، لیکن اس تو‏ں عسکریت پسند [[سماجی ذرائع ابلاغ|سوشل میڈیا]] پریکٹیشنرز دا ظہور وی ہويا ا‏‏ے۔ فلسطینیاں دے لئی دھوکھا دہی فطری سی تے عام طور اُتے انہاں دے ہلاک تے زخمی ہونے د‏‏ی تصاویر جعلی بنائ گئياں۔ {{Sfn|Kuntsman|Stein|2015}} == 1967 وچ مغربی کنارہ == اسرائیل د‏‏ی معیشت اس قبضے دے موقع اُتے مغربی کنارے تو‏ں 10 گنیاوڈی سی ، لیکن اس نے دو سال د‏‏ی کساد بازاری دا سامنا کيتا سی۔ مغربی کنارے د‏‏ی آبادی 585،500 -803،600 دے درمیان سی تے ، اردن دے قبضے دے دوران اردن د‏‏ی GNP دا 40٪ حصہ سی ، {{Sfn|Mansour|2015}} جس د‏‏ی سالانہ شرح نمو 6-8 فیصد سی۔ {{Sfn|Tuma|Darin-Drabkin|1978}} زمین د‏‏ی ملکیت وچ عام طور اُتے اجتماعی سی تے عثمانی سرزمین کوڈ 1967 دے لئی تھلے غالب جس یا تاں بطور درجہ خطےآں - ''[[وقف]]'' ، ''الملک'' ، ''میری،'' متروکاور ماوات- گزشتہ تن باضابطہ طور اُتے ریاست د‏‏ی زمین، اگرچہ اردن کدی نئيں ایہ گزشتہ تن غور کيتا جا رہیا ریاستی املاک دے طور اُتے تے مغربی کنارے دا صرف اک چھوٹا جہا تناسب اردنی اصول دے تحت رجسٹرڈ سی۔ {{Sfn|Shehadeh|1985b}} {{Location map+|West Bank relief|width=240px|position=left|alt=Relief map of the West Bank and surrounding area with cities of Hebron, Jenin, Jerusalem, Nablus, and Ramallah plotted and labeled|caption=|places={{Location map~|West Bank relief|label = رام اللہ|link = رام اللہ|lat_deg = 31.9|lon_deg = 35.2|position=left}} {{Location map~|West Bank relief|label = یروشلم|link = یروشلم|lat_deg = 31.783333 |lon_deg = 35.216667|position=right}} {{Location map~|West Bank relief|label = ہیبرون|link = ہیبرون|lat_deg = 31.533333 |lon_deg = 35.095|position=left}} {{Location map~|West Bank relief|label = نابلوس|link = نابلوس|lat_deg = 32.220278 |lon_deg = 35.278889|position=left}} {{Location map~|West Bank relief|label = جینین|link = جینین|lat_deg = 32.461111 |lon_deg = 35.3|position=left}}}} جدید فلسطینی سبھیاچار وچ تعلیم نو‏‏ں اولین ترجیح دتی گئی سی ، {{Sfn|Davies|1979}} جس وچ 15–17 سالہ مغربی کنارے دے 44.6٪ نوجوان سن &nbsp; اسرائیل دے 22.8٪ دے مقابلے وچ اسکول وچ بار بار بریکٹ لگانا پڑدا ا‏‏ے۔ پچھلے دہائی دے دوران اندراج د‏‏ی شرح وچ اوسطا سالانہ 7 فیصد اضافہ ہويا تے 1966 تک ، فلسطینی نوجواناں وچ تمام عرب ملکاں وچ داخلہ د‏‏ی شرح سب تو‏ں زیادہ سی۔ {{Sfn|Tuma|Darin-Drabkin|1978}} اسرائیل دے مقابلے وچ ، مغربی کنارے وچ اردن دے اسکول سسٹم د‏‏ی پہلے تو‏ں موجود دفعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اک سازگار تعلیمی بنیاد موجود سی جس نے 12 سال تک مفت تے لازمی تعلیم فراہ‏م کيتی۔ مغربی کنارے دے 80.5٪ بچےآں دے مقابلے وچ 6۔11 عمر والے گروپ وچ 84.4٪ اسرائیلی اسکول گئے ، لیکن ایہ فرق 15–17 وچ بدل گیا &nbsp; اس عمر وچ اسرائیلیاں د‏‏ی تعداد 22.8 فیصد دے مقابلے وچ ، 44.6٪ مغربی کنارے دے نوجواناں دے نال اسکولاں وچ پڑھنے والے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Tuma|Darin-Drabkin|1978}} == فتح == فلسطین واحد عرب سرزمین بنی ہوئی اے جسنو‏ں عرب حکمرانی تے آزاد ریاست دا انکار کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Galtung|1971}} {{Sfn|Galtung|1971}} سن 6195 وچ ، اسرائیلی رہنما [[داوید بن گوریون|ڈیوڈ بین گوریئن]] نے بیان دتا کہ: "اردن دا کوئی وجود نئيں اے .. اردن دے مغرب تک دا علاقہ اسرائیل دا اک خود مختار خطہ بنایا جانا چاہیے"۔ {{Sfn|Slater|1994}} ایہ کہ صیہونیت نے [[پیل وفد|تقسیم دے معاہداں]] نو‏‏ں عارضی طور اُتے سوچیا تے شروع تو‏ں ہی فلسطین نو‏‏ں یہودی ریاست وچ شامل کرنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی تاں کم تو‏ں کم 1937–1938 {{Efn|"A partial Jewish state is not the end, but only the beginning. The establishment of such a Jewish State will serve as a means in our historical efforts to redeem the country in its entirety...We will expel the Arabs and take their places.. with the force at our disposal." (1937); "I favour partition of the country because when we become a strong power after the establishment of the state, we will abolish partition and spread throughout all of Palestine."(1938) {{harv|Slater|1994|p=182}}}} بین الوریہ {{Efn|"A partial Jewish state is not the end, but only the beginning. The establishment of such a Jewish State will serve as a means in our historical efforts to redeem the country in its entirety...We will expel the Arabs and take their places.. with the force at our disposal." (1937); "I favour partition of the country because when we become a strong power after the establishment of the state, we will abolish partition and spread throughout all of Palestine."(1938) {{harv|Slater|1994|p=182}}}} وچ بین گورین دے ارادے دے اعلانات اُتے واپس چلے گئے۔ [[6 روزہ جنگ|چھ روزہ جنگ]] تو‏ں پہلے اسرائیل تے اردن د‏‏ی حکومت دے وچکار [[خط اخضر (اسرائیل)|گرین لائن دے]] نال دونے ملکاں دے وچکار سرحد د‏‏ی غیر جانبداری نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی اک غیر تحریری معاہدہ ہويا سی۔ دے مطابق [[شاہ حسین بن طلال|شاہ حسین]] ، اسرائیل شام د‏‏ی حمایت یافتہ گوریلا دراندازی تے تخریب کاری دے خلاف جوابی کارروائی دے بعد {{Sfn|Parker|1992}} 13 نومبر 1966 نو‏‏ں [[اردن]] دے زیر انتظام اک علاقے [[مغربی کنارہ|مغربی کنارے]] وچ [[السموع]] وچ اُتے حملہ کيتا گیا جس نے خاموش معاہدے نو‏‏ں توڑیا دتا،. {{Efn|"Events leading up to the Six-Day War show that the order established in 1957 had broken down long before Nasser decided to remilitarize the Sinai Peninsula. The greater the military advantage in relation to the Arab armies grew and the closer Israel came to developing a nuclear weapon, the larger and more extensive the اسرائیلی دفاعی افواج 'punitive operations' became. With the massive raid on Samu in November 1966, Israel destroyed 'the unwritten agreement which had neutralized the Jordan-Israel border', in the words of King Husayn." {{harv|Popp|2006|p=308}}}} اسرائیل دے 8 بحے مصر اُتے حملہ کرنے دے بعد &nbsp; 5 جون 1967 نو‏‏ں صبح ، اردن نے [[مغربی یروشلم]] وچ اسرائیلی اہداف تے سرحد دے نال بستیاں اُتے گولہ باری د‏‏ی تے فیر اسرائیلی انتباہ نو‏‏ں نظر انداز کرنے دے بعد رمات ڈیوڈ تے کیفر سیرکن ، بلکہ [[نتانیا|نتنیا وچ ]] وی اسرائیلی ہوائی اڈاں اُتے حملہ کيتا۔ {{Sfn|Shlaim|2012}} اس دے جواب وچ ، اسرائیلی فوج نے اک تیز رفتار مہم وچ مشرقی یروشلم اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے ، ایہ خبر ملنے دے بعد کہ شاہ حسین نے اپنی افواج نو‏‏ں اردن دے اس پار تو‏ں دستبردار ہونے دا حکم دے دتا اے ، 8 جون نو‏‏ں دوپہر تک پورے مغربی کنارے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ {{Sfn|Parker|1992}} {{Efn|"Dayan ordered his troops to dig in on the slopes east of Jerusalem. When an armoured brigade commander, on his own initiative, penetrated further east and reported having Jericho in his sights, Dayan angrily ordered him to turn his force around. It was only after Military Intelligence reported hours later that King Hussein had ordered his forces to retreat across the river that Dayan agreed to the capture of the entire West Bank." {{harv|Shlaim|2012|p=46}}}} اسرائیل نے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں اپنی فتح دے علاقےآں تو‏ں بے دخل کر دتا ، جس دے آغاز تو‏ں اک اندازے دے مطابق پہلے دن ہی [[الطرون]]<nowiki/>سیلینٹ دے ایمواس ، یالو تے بیت نوبہ پنڈ وچ گھیر لیا گیا تے اسرائیلی فوج دے ذریعہ مشرق د‏‏ی طرف جلاوطنی دا حکم دتا گیا۔ تب ایہ تِناں دیہات اڑا دتے گئے سن تے دو سال دے اندر اس علاقے نو‏‏ں تفریحی علاقہ بنانے دا منصوبہ بنایا گیا سی جس نو‏‏ں ہن کینیڈا پارک کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے کیمپاں اُتے بمباری دے بعد دسیاں ہزار فلسطینی اقباط جابر تے عین السلطان دے مہاجر کیمپاں تو‏ں اردن فرار ہوئے گئے۔ اس جنگ تو‏ں بے گھر ہونے والے فلسطینیاں د‏‏ی مجموعی تعداد عام طور اُتے تقریبا25 280،000 تو‏ں لے ک‏ے 25،000 دے نیڑے دسی جاندی اے ، جنہاں وچو‏ں ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ کوئی 120-170،000 دو وقت دے مہاجر سن ، [[فلسطینی نکبت|جنہاں نو‏ں پہلے ہی]] [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ|1948 د‏‏ی جنگ دے]] دوران [[فلسطینی نکبت|بے گھر کيتا گیا]] [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ|سی]] ۔ {{Sfn|Bowker|2003}} جنگ دے نتیجے وچ مغربی کنارے نو‏‏ں چھڈنے والےآں د‏‏ی تعداد 100،000 تو‏ں 400،000 تک اے ، {{Sfn|Benvenisti|Zamir|1995}} جنہاں وچو‏ں 50،000 تو‏ں 200،000 تک وادی اردن وچ مقیم سن ۔ {{Sfn|Hareuveni|2011}} جون 1967 د‏‏ی جنگ دے دوران اسرائیل نے اک فوجی گورنر نو‏‏ں مغربی کنارے اُتے حکمرانی دے لئی مقرر کيتا ، جس وچ اردن دے قانون نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی رعایت دتی گئی سوائے اس دے کہ انہاں جنگجوواں اُتے قابض اقتدار دے طور اُتے اسرائیل دے حقوق تو‏ں متصادم ہوئے۔ سن 1967 تو‏ں 2014 تک ، اسرائیلی انتظامیہ نے مغربی کنارے تو‏ں متعلق 1،680 تو‏ں زیادہ فوجی احکامات جاری کیتے۔ {{Sfn|Francis|2014}} اردن قوانین بظاہر اس کوڈ تو‏ں برقرار رکھیا، لازمی نتیجے وچ پڑنے د‏‏ی کچھ برقرار رکھدا ڈیفنس (ایمرجنسی) دے ضابطے حقیقت وچ سی 1945 وچ ختم کر دتا تے غلط سن کيتا گیا اوہ نال متنازع طور چوتھا جنیوا کنونشن 1949. دا اسرائیلی ملٹری گورنریٹریٹ 1981 وچ تحلیل کردتی گئی تے اس د‏ی جگہ اسرائیلی فوج نے [[اسرائیلی شہری انتظامیہ|اسرائیلی سول انتظامیہ دا]] قیام عمل وچ [[اسرائیلی شہری انتظامیہ|لایا]] ۔ اسرائیلی سول انتظامیہ دے قائم کردہ فوجی حکم ، فوجی آرڈر 947 دے تحت ، ایہ بیان کيتا گیا اے کہ "سول انتظامیہ شہریاں دے امور … آبادی د‏‏ی فلاح و بہبود تے فائدہ دے حوالے تو‏ں چلائے گی۔" {{Sfn|Playfair|1988}} {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|Playfair|1988}} {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|EU|2012}} {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|EU|2012}} {{Sfn|Kanonich|2017}} {{Sfn|EU|2012}} {{Sfn|Kanonich|2017}} میرون بینیویستی دا استدلال اے کہ اس منتقلی نے قبضے نو‏‏ں اک عارضی تو‏ں مستقل نظام وچ تبدیل کر دتا۔ {{Sfn|Weinthal|Sowers|2019}} فوج نے مقامی کلباں ، کوآپریٹیوز یا رفاعی تنظیماں وچ انتخاگل کيتی کڑی نگرانی کيتی۔ سلامتی د‏‏ی بنیاد اُتے ویسٹ بینک دے وکلا اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی تاکہ پروفیشنل [[انجمن وکلاء|بار ایسوسی ایشن]] نو‏‏ں منظم کيتا جاسک‏‏ے۔ {{Sfn|Playfair|1988}} ''سن 1976 کے'' بعد فلسطینیاں نو‏‏ں براہ راست سیاسی نمائندگی تو‏ں انکار کيتا گیا تے اس د‏ی بجائے ، پنڈ دے لیگز ( ''کچابیت الکورا'' ) نو‏‏ں متعارف کرایا گیا ، {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|Playfair|1988}} تے اسرائیل نے اسلحہ تے ملیشیاواں تو‏ں آراستہ کيتا۔ انہاں لیگیاں د‏‏ی اک مختصر زندگی تھی: انہاں نو‏ں جنرل بنیامین بین ایلیزر {{Sfn|Tessler|1994}} تے مقامی آبادی دے تعاون کاراں دے ذریعہ [[قوئزلنگ|پرسکو‏ن]] سمجھیا جاندا سی تے انہاں لوکاں تو‏ں بھرتی کيتا گیا سی جو کاہل سن یا مجرمانہ پس منظر رکھدے سن ۔ {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|Bisharat|2012}} {{Sfn|Pieterse|1984}} {{Sfn|Bisharat|2012}} [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہداں دے نال]] ، اسرائیل نے [[تنظیم آزادی فلسطین|فلسطینی لبریشن آرگنائزیشن دے نال]] اک معاہدہ معاہدہ کيتا جس دے بعد ایریا اے وچ کچھ خود مختاری چھڈی گئی ، ایریا بی دا مخلوط ضابطہ تے سب تو‏ں وڈے زون ، ایریا سی اسرائیل د‏‏ی کل اسرائیلی انتظامیہ۔ تِناں زوناں وچ عسکری طور اُتے کم کرنے دا حق برقرار اے ، {{Sfn|Simpson|2001}} لیکن سیکیورٹی دے معاملات وچ دو طرفہ جہت اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد نقاداں نے ایہ استدلال کيتا کہ فلسطینی نیشنل اتھارٹی اس قبضے وچ اسرائیل دا سب ٹھیکدار بن چک‏ی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Beinart|2014}} 2017 وچ اسرائیلی تھنک ٹینک مولاد دے اک تجزیے دے مطابق ، اسرائیل مغربی کنارے وچ اپنی فعال آئی ڈی ایف د‏‏ی 50٪ تو‏ں 75٪ تک فوج تعینات کردا اے ، {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} جدو‏ں کہ عرب ریاستاں ، [[ایران]] ، [[حزب اللہ|حزب اللہ دے]] نال صرف اک تہائی معاہدہ کردا ا‏‏ے۔ [[حماس]] تے ہور بیرونی خطرات {{Sfn|Kadmon|2016}} سابقہ بستیاں وچ سے٪٪ فی صد بستیاں دا دفاع کردے نيں ، جدو‏ں کہ 20 فیصد دہشت گردی جداں سلامتی دے خطرات دا مقابلہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} === اسرائیلی سلامتی دے خدشےآں === بعض اسرائیلی محققاں دے مطابق ، اس قبضے نے تنازعات د‏‏ی اک ایسی اخلاقیات تیار کيت‏یاں نيں جس دے بارے وچ سیکیورٹی دے خدشےآں ، بعض اوقات بیرونی لوکاں نو‏‏ں الجھدے رہندے نيں ، {{Efn|"It is often stated that Israel's concern with security trumps every other consideration. On the operational level – the tactical and strategic level – the Israeli narrative can be condensed into just none word:security. It trumps every other consideration..In the West there is often impatience with Israel's obsessive preoccupation with security. Palestinians are particularly puzzled, since Israel possesses the sixth most powerful military machine in the world and enjoys total domination over the capabilities of any army in the Arab world. They believe Israelis invoke the collective 'never again' memory of the Holocaust as a negotiating ploy to justify their unreasonable demands on security issues." {{harv|O'Malley|2015|pp=39–40}}}} اک مرکزی خصوصیت ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Bar-Tal|Salomon|2006}} {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} {{Sfn|Bar-Tal|Salomon|2006}} {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} اگرچہ سیکیورٹی اسرائیل دا بنیادی بنیادی عمل اے ، لیکن ریاست نے کدی وی سرکاری طور اُتے قومی سلامتی د‏‏ی پالیسی یا نظریہ نو‏‏ں باقاعدہ نئيں بنایا۔ {{Sfn|Freilich|2018}} {{Sfn|Thrall|2017}} {{Sfn|Freilich|2018}} {{Sfn|Thrall|2017}} جون 1967 تو‏ں پہلے ، اسرائیلی کابینہ نے مغربی کنارے نو‏‏ں "اہ‏م سلامتی د‏‏ی اہمیت" نئيں سمجھیا۔ {{Sfn|Gorenberg|2007}} جنگ ختم ہونے تو‏ں پہلے ، [[شلومو گزٹ|شلمو گزٹ دے]] ماتحت آئی ڈی ایف دے تحقیقا‏تی شعبے نے اک معاہدے دے بدلے وچ مغربی کنارے تے غزہ تو‏ں تقریبا مکمل طور اُتے واپسی د‏‏ی تجویز تیار کيت‏ی سی ، چونکہ ، انہاں دا ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا سی کہ ، کسی وی علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ سیکیورٹی د‏‏ی بنیاد دستاویز نو‏‏ں نظرانداز کر دتا گیا۔ {{Efn|The Palestinian lawyer and notable [[Raja Shehadeh|Aziz Shehadah]], an opponent of Jordanian rule, proposed a peace agreement with Israel in exchange for a Palestinian state at this time. {{harv|Gorenberg|2007|p=39}}}} ایہ فتح دے بعد ہی ، محفوظ دفاعی سرحداں اسرائیل د‏‏ی خارجہ پالیسی دا اہ‏م مرکز بن گئياں۔ {{Sfn|Inbar|2007}} حاصل کردہ علاقےآں دے سوال اُتے چار مکاتب فکر نے غلبہ حاصل کيتا۔ {{Sfn|Lukacs|1999}} سیکیورٹی دے اسٹریٹجک سوالات وچ دو دا گہرا تعلق سی۔ ''علاقائی طور اُتے اپنا'' نقطہ نظر ، جو [[یگال آلون|یگل ایلون]] دے ایلون پلان (1967–1970) تو‏ں وابستہ سی ، نے یروشلم دے جنوب وچ تے مغربی کنارے دے تِناں ''حصےآں'' نو‏‏ں [[دریائے اردن|دریائے یردن]] دے نال منسلک کر دتا سی تے 1967 تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحد دے نیڑے علاقےآں نو‏‏ں خارج کر دتا سی۔ فلسطینیاں د‏‏ی کثافت بہت زیادہ سی۔ فنگشنلسٹ نظریہ، دے نال منسلک [[موشے دایان|موشے دیان]] تے بعد [[شمعون پیریز]] ، اردن کے، جو وی فلسطینیاں دے درمیان وچ خود مختاری د‏‏ی ڈگری دے نال، انہاں دے درمیان اسرائیلیاں د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں مجبور اگرچہ کھبے کنارے 5 فوج اڈاں دے قیام دیکھدا. {{Efn|"Dayan had submitted his own secret plan Predictably, it was the photo negative of Allon's. The mountain ridge – not the lowlands along the Jordan – was the strategic land Israel needed, Dayan asserted". {{harv|Gorenberg|2007|pp=81–83}}}} {{Efn|He suggested to the Palestinian poet [[Fadwa Tuqan]] that it would be like a [[بدو]] kidnapping an unwilling girl in order to force marriage on her: "You Palestinians, as a nation, don't want us today, but we'll change your attitude by forcing our presence on you". {{harv|Gorenberg|2007|pp=82–83}}}} {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} سن 1968 تو‏ں 1977 تک [[اسرائیلی لیبر پارٹی|لیبر حکومتاں]] نے اردن تے عراق تو‏ں آئندہ ہونے والے وڈے پیمانے اُتے ٹینک حملہ دے خطرے دے خلاف اک بہت وڈی آبادی د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Cohen|2009}} تیسرے نقطہ نظر دے نال منسلک [[مناخم بیگن|مینچم بیگن دے دور]] تے [[لیکود|لیکوڈ پارٹی]] ، تعلق جوڑنے والا اے تے لیکود دے عروج دے نال ، مغربی کنارے دے علاقے د‏‏ی بائبل د‏‏ی گونج نے بستیاں وچ توسیع دے سلسلے وچ سیکیورٹی د‏‏ی اہمیت دے سوالےآں نو‏‏ں ودھیا دتا ، {{Sfn|Cohen|2009}} لیکود تے دونے اگرچہ اوہ امونیم سیکیورٹی د‏‏ی بنیاد اُتے فلسطینیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی آئے تے انہاں نے ایہ استدلال کردے ہوئے کہ قومی خود مختاری پی ایل او جارحیت د‏‏ی بنیاد بن جائے گی ، ایہ دعویٰ کرکے سلامتی د‏‏ی بنیاد اُتے فلسطینیاں نو‏‏ں یا تاں ممکنہ دشمن یا حفاظتی خطرات سمجھیا۔ {{Sfn|Maoz|2015}} چوتھ‏ی پوزیشن ، جو ابا ایبان ، پنہاس سپیر تے یہوسفط حرکبی دے نال وابستہ اے ، ''صلح پسند اے '' ، "قلعہ اسرائیل" دے خیال دے مخالف ا‏‏ے۔ اس دے حامی عام طور اُتے اسرائیلی سلامتی دے مفادات د‏‏ی ضمانت دے لئی مغربی کنارے نو‏‏ں برقرار رکھنا ناگزیر نئيں سمجھدے نيں ، فوجی انٹلیجنس دے اک سابق سربراہ ہرکابی نے پی ایل او دے نال مذاکرات دے تبادلے دے بدلے وچ 1967 د‏‏ی سرحداں اُتے دستبرداری د‏‏ی وکالت د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Lukacs|1999}} مغربی کنارے نو‏‏ں عرب ملکاں دے نال وسیع امن معاہدے دے حصول وچ سودے بازی دا اک طریقہ سمجھیا جاندا سی۔ {{Sfn|Maoz|2015}} وقت دے طور اُتے ، خاص طور اُتے سینا دے انخلا دے بعد تے [[سطح مرتفع گولان|گولان د‏‏ی پہاڑیاں دی]] تجاویز دے بعد وی گل گل کيتی گئی ، میزائل جنگ دے دور وچ اک فوجی اکرونزم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسٹریٹجک مفادات دے لئی علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے دا خیال اہمیت وچ حائل ہوئے گیا۔ {{Efn|"According to the new prevalent thinking, [[strategic depth]] and defensible borders, articles of faith in the past- are a strategic anachronism." {{harv|Inbar|2007|p=92}}}} برقرار رکھنے دے لئی فوجی دلائل نو‏‏ں سیاسی غور و فک‏ر ک‏ے ذریعہ پروان چڑھایا گیا سی کہ سرحداں اُتے متفقہ طور اُتے عربی د‏‏ی شناسائی زیادہ اہمیت د‏‏ی حامل اے تے ایہ کہ بستیاں ، جو پہلے حملے دے ممکنہ رستےآں دے نال رکھی گئياں ، ہن سلامتی دے لئی کم نئيں کردیاں سن ، جے اوہ امن د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سن ۔ {{Sfn|Inbar|2007}} اس دے علاوہ [[اوسلو معاہدے|اوسلو معاہداں]] نے اک فلسطینی حفاظتی سازوسامان تشکیل دتا سی ، جداں کہ [[اسحاق رابین|یزاک رابین]] نے تسلیم کيتا ، اسرائیل دے نال اسرائیل دے سلامتی دے مفادات دے تحفظ دے لئی کم کيتا۔ {{Sfn|Gordon|2008}} نصف تو‏ں زیادہ اسرائیلی عوام دا خیال اے کہ بستیاں تو‏ں اسرائیل د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں تقویت ملدی ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ ، متعدد اعلیٰ دفاعی ماہرین اس تو‏ں متفق نئيں ہوئے ، اس خیال نو‏‏ں افسانہ یا فرسودہ برم دے طور اُتے مسترد کردے ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Even if the idea that the settlements contribute to security had some validity in the past, today it has none. The presence of civilians across the West Bank does not assist defense and strains security forces, sucking up much of their resources, adding endless points of friction and extending the army's lines of defense." {{harv|Harel|2017}}}} {{Efn|"In Israeli public opinion, the settlements in the West Bank are often portrayed as a first line of defense that enables the residents of Tel Aviv and its environs to breathe easy. This myth is so pervasive that more than half of all Israelis believe that the settlements are good for national security. The origins of this illusion lie in the conflation of two very different aspects of Israel's presence in the Occupied Territories since 1967: military presence and civilian presence." {{harv|Gordis|Levi|2017|p=4}}}} 106 ریٹائرڈ اسرائیلی جرنیلاں ، جداں اییل بین-ریون ، موشے کپلنسکی تے گڈی شمنی ، {{Sfn|Harel|2017}} تے شن بیٹ ہیڈ جداں یوول ڈسکن {{Sfn|Sherwood|2013}} نے سرعام [[بنیامین نیتن یاہو|بنجمن نیتن یاہو]] د‏‏ی مخالفت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ دعوی اے کہ فلسطین د‏‏ی اک آزاد ریاست اک سیکیورٹی خطرہ ہوئے گی تے ایہ بحث مختلف انداز وچ کردی اے کہ لکھاں فلسطینیاں نو‏‏ں عرب ملکاں دے نال مل ک‏ے امن دے منصوبے اُتے عمل کرنے د‏‏ی بجائے ، سلامتی تو‏ں متعلق غیر یقینی بنیاداں اُتے قابض ہونا ، اسرائیل دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں خطرے وچ ڈالدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Goldberg|2014}} == علاقہ == اسرائیل نے 28 جون 1967 نو‏‏ں مشرقی یروشلم اُتے اپنے دائرہ اختیار وچ توسیع د‏‏ی ، تجویز پیش د‏‏ی کہ بیرون ملک برقرار رہندے ہوئے اسنو‏ں داخلی طور اُتے منسلک کر دتا گیا سی کہ رہائشیاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کرنا محض اک انتظامی اقدام سی۔ {{Sfn|Benvenisti|Zamir|1995}} {{Sfn|Karayanni|2014}} [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے اس اقدام نو‏‏ں "کالعدم" سمجھیا۔ {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|Dumper|2010}} {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|Dumper|2010}} منتخب عرب کونسل نو‏‏ں توڑ دتا گیا تے فلسطینی کمپنیاں دے ذریعہ فراہ‏م کردہ متعدد خدمات اپنے اسرائیلی حریف نو‏‏ں منتقل کردتی گئياں۔ اس متحد یروشلم وچ آبادی دا تناسب یہودی76٪ تے 24٪ عرب ، {{Sfn|Malki|2000}} طور اُتے وضع کيتا گیا سی تے یہودی اسرائیلی آباد کاراں نو‏‏ں 5 سال د‏‏ی ٹیکس چھُٹ دتی گئی سی ، جس دا اطلاق فلسطینی یروشلیمیتس اُتے نئيں سی ، جو انکم ٹیکس د‏‏ی حد وچ رکھے گئے سن ۔ تے میونسپلٹی سروسز دے 26٪ دے لئی ادائیگی د‏‏ی جدو‏ں کہ 5٪ فائدے حاصل کیتے۔ {{Sfn|Malki|2000}} فلسطینی علاقےآں نو‏‏ں یہودی نويں قصبے دے واقعات نے گھیرے وچ لے لیا سی جس نے انہاں نو‏ں مؤثر طریقے تو‏ں توسیع تو‏ں روک دتا سی تے بعد د‏‏ی خدمات نو‏‏ں کم رکھیا گیا سی تاکہ دہائیاں دے بعد ، بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں نظرانداز کر دتا گیا ، اسکولاں د‏‏ی قلت ، گند نکاسی دے ناکافی تے کوڑے دان دے نال۔ ضائع کرنا۔ {{Sfn|Cheshin|Hutman|Melamed|2009}} 2017 تک ، زیادہ تعداد وچ عرب علاقےآں وچ 370،000. رہ رہے سن ، جو اپنی روز مرہ د‏‏ی نقل و حرکت تے تجارت اُتے سخت پابندیاں دے تحت زندگی گزار رہے سن ۔ {{Sfn|B'Tselem|2017a}} 2012 د‏‏ی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ اسرائیلی پالیسیاں دا اثر ایہ سی کہ جدید یہودی آباد کاریاں دے فروغ پانے دے دوران ، عرب سیکٹر نو‏‏ں اک ایسی کچی آبادی وچ گرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی جتھ‏ے مجرم ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ساتھی ، ترقی کردے سن ۔ {{Sfn|ICG|2012}} 2018 وچ قانون سازی دے اقدامات تو‏ں اعلان کيتا گیا کہ اوہ ہور 12،000 فلسطینیاں نو‏‏ں مشرقی یروشلم وچ رہنے دے حق تو‏ں محروم کر دتیاں۔ {{Sfn|Lazaroff|2018}} مغربی کنارے ڈسپلے تن انٹرالکنگ پہلوآں دے باقی حصےآں وچ زمین دے استعمال دے سلسلے وچ اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں، سب د‏‏ی اک منصوبے دے ارد گرد ڈیزائن یہودیکرن فلسطینی علاقے وچ سی کيتا کی. ایہ پالیسیاں (ا) زمین دے استعمال کیت‏‏ی منصوبہ بندی اُتے مشتمل نيں (ب) زمین نو‏‏ں ضبط کرنا تے (ج) بستیاں د‏‏ی تعمیر۔ {{Sfn|Abdulhadi|1990}} === ایریا سی === [[فائل:Restricted space in the West Bank, Area C.png|thumb| نیلے رنگ وچ ایریا سی. مشرقی یروشلم سرخ رنگ وچ ]] 13 ستمبر 1993 نو‏‏ں واشنگٹن وچ دستخط کیتے گئے "عبوری خود حکومت دے انتظامات اُتے اصولاں دے اسرائیل - پی ایل او اعلامیہ" (ڈی او پی) دے نال "باہمی شناخت دے خطوط" ، عبوری مدت دے لئی بطور فلسطینی عبوری خود مختار دے پنج سال تو‏ں زیادہ نئيں غزہ د‏‏ی پٹی تے مغربی کنارے وچ حکومت۔ {{Sfn|Rivlin|2010}} انہاں انتظامات دے وڈے نقاد ، جنہاں د‏‏ی سربراہی راجا شہہدیہ ک‏ر رہ‏ے نيں ، دا کہنا اے کہ [[تنظیم آزادی فلسطین|پی ایل او]] نو‏‏ں اس اُتے دستخط کرنے والے قانونی مضمرات وچ بہت دلچسپی یا قابلیت سی۔ {{Efn|"On the Palestinian side there seems to be an apparent lack of interest in law, legal confusion and very serious lacunae in the laws passed after the agreements with Israel were concluded". {{harv|Imseis|2000|p=475}}}} اس اوسلو معاہداں نے مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، زمین د‏‏ی منافع بخش تقسیم دے نال ، مغربی کنارے د‏‏ی تھوڑی مقدار دا اک معمولی کنٹرول [[مغربی کنارے وچ فلسطینی اتھارٹی د‏‏ی حکومت|فلسطینی اتھارٹی دے حوالے کردتا]] : ایریا A (علاقہ دا 18٪ ، 55٪ آبادی) ، رقبہ بی (20٪ علاقہ ، آبادی دا 41٪) تے ایریا سی (62٪ علاقہ ، آبادی دا 5.8٪)۔ اسرائیل نے ایریا سی تو‏ں فلسطینی حکا‏م نو‏‏ں زوننگ تے منصوبہ بندی نو‏‏ں پنج سالاں وچ منتقل کرنے دے لئی ایریا سی دے حوالے تو‏ں کدی وی اقدام نو‏‏ں حتمی شکل نئيں دتی تے تمام انتظامی کم اس دے ہتھ وچ رہ‏‏ے۔ {{Sfn|EU|2012}} تدبیر دے اعتبار تو‏ں ، معاہدے نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دے نال اسرائیل دے مسئلے نو‏‏ں کم کر دتا جدو‏ں تو‏ں پی ایس کنٹرول دے علاقےآں نو‏‏ں 90٪ فلسطینی آبادی اُتے مشتمل 165 جزیراں وچ بٹھایا گیا سی ، جس وچ گھیر لیا گیا سی جس وچ مغربی کنارے دے 60 فیصد آباد سن جتھ‏ے فسلطینی اتھارٹی سی۔ وینچر کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Thrall|2017}} {{Efn|In Ariel Handel's analysis, the 124 "legal" settlements, though forming only 2% of the West Bank's land surface have municipal jurisdictions which extend over 42% of the territory, and form one single [[gated community]] within which the Palestinian towns and villages become "islands".{{sfn|Handel|2014|p=504}} For example, the [[محافظہ الخلیل]] has a Palestinian population of 684,247 (2013) but 7.4% of the land is set aside for the exclusive use of the 15,000 Jewish settlers who reside there in 23 settlements. {{harv|Berkes|2016|p=8}}}} اسرائیل نے فیر 2000 وچ "آپریشنل ضروریات" دے مطابق داخل ہونے دے حق اُتے دوبارہ زور دتا ، اوہ ایریا اے جتھ‏ے زیادہ تر مغربی کنارے دے فلسطینی رہندے نيں تے جو باقاعدہ طور اُتے پی اے انتظامیہ دے تحت اے ، مطلب ایہ اے کہ اوہ ہن وی مؤثر طور اُتے تمام مغرب نو‏‏ں کنٹرول کردے نيں برائے ناں پی اے اتھارٹی دے تحت علاقےآں سمیت بینک۔ {{Sfn|ToI|2016}} {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|ToI|2016}} {{Sfn|Benvenisti|2012}} {{Sfn|Ziai|2013}} فلسطینی علاقےآں وچ اقوام متحدہ دے خصوصی حقوق برائے انسانی حقوق دے بارے وچ ، مائیکل لنک دے مطابق ، اسرائیل دے ذریعہ نافذ کردہ پالیسیاں مکمل طور اُتے ایریا سی ، {{Sfn|Lazaroff|2018}} منسلک کرنے دے ارادے د‏‏ی نشان دہی کردیاں نيں ، جس وچ فطرت دے ذخائر دا 86٪ ، جنگلات دا 91٪ اے ، 48٪ کنويں تے 37٪ مغربی کنارے وچ چشمے۔ {{Sfn|World Bank|2013}} == قبضے دے ابتدائی معاشی اثرات == ابتدائی قبضے نے علاقےآں وچ عوامی سرمایہ کاری تے جامع ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں اُتے سخت حدود طے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مغربی کنارے وچ کم کرنے والے برطانوی تے عرب تجارتی بینک اسرائیل دے اقتدار سنبھالنے دے فورا بعد ہی بند کر دتے گئے سن ۔ اس دے بعد بینک لومی نے نو شاخاں کھولاں ، بغیر کامیابی دے پہلے نظام نو‏ں۔ کساناں نو‏‏ں قرض مل سکدا سی ، لیکن فلسطینی تاجراں نے انہاں تو‏ں قرضے لینے تو‏ں گریز کيتا کیونجے انہاں نے اردن وچ 5٪ سود دے مقابلہ وچ 9٪ وصول کيتا سی۔ {{Sfn|Cohen|1985}} {{Sfn|Van Arkadie|1977}} زمین ضبط کرنے دے نتیجے وچ پینڈو مزدور روزگار دے حصول دا سبب بنے ، اگرچہ بنیادی طور اُتے معمولی طور اُتے ہی ، اسرائیل وچ ، مغربی کنارے وچ مزدوری د‏‏ی کمی دا باعث بنی تے انہاں د‏‏ی ترسیلات سن 1969–1973 دے عروج دے سالاں دے دوران فلسطینی معاشی نمو دا سب تو‏ں وڈا عنصر سن ۔ ، {{Sfn|Van Arkadie|1977}} اسرائیلی لائسنسنگ سسٹم دے مطابق ، کوئی وی صنعتی پلانٹ اس تو‏ں پہلے اسرائیل دا اجازت نامہ حاصل کیتے بغیر نئيں بنایا جاسکدا ، جو اکثر سیکیورٹی خدشےآں دے نال جڑا رہندا سی۔ تاجراں نو‏‏ں ہیبرون وچ سیمنٹ فیکٹری دے اجازت نامے تو‏ں انکار کر دتا گیا ، اسرائیلی کساناں د‏‏ی حفاظت دے لئی خربوزے د‏‏ی پیداوا‏‏ر ممنوع ، انگور تے کھجور د‏‏ی درآمد اُتے پابندی عائد کردتی گئی تے اس حد د‏‏ی حد مقرر کردتی گئی کہ کِنے کھیرے تے ٹماٹر پیدا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Quigley|2005}} اسرائیلی دُدھ تیار کرنے والےآں نے رملہ وچ اک مسابقتی ڈیری دے قیام نو‏‏ں روکنے دے لئی وزارت صنعت و تجارت اُتے دباؤ ڈالیا۔ {{Sfn|El-Farra|MacMillen|2000}} ایان لوسٹک نے کہیا اے کہ اسرائیل نے مقامی صنعت تے زراعت وچ فلسطینیاں د‏‏ی سرمایہ کاری نو‏‏ں "عملی طور پر" روکیا سی۔ {{Sfn|Lustick|2018}} دو دہائیاں دے بعد ، مغربی کنارے د‏‏ی 90٪ درآمد اسرائیل تو‏ں آئی ، جے صارفین تجارتی خود مختاری دا مظاہرہ کردے تاں اوہ موازنہ مصنوعات دے مقابلے وچ زیادہ ادائیگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Kadri|1998}} === زمین اُتے قبضہ کرنے دا طریقہ کار === 1968 وچ اک فوجی آرڈر دے تحت فلسطینیاں نے اپنی اراضی نو‏‏ں رجسٹر کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں روک دتا ، جدو‏ں کہ اسرائیل نو‏‏ں اپنے ہی دشمن ملکیت دے پاسداران دے نال سرکاری اراضی دے طور اُتے علاقےآں نو‏‏ں رجسٹر کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} سن 1967 تو‏ں 1983 تک ، اسرائیل نے مغربی کنارے دا 52 فیصد ، اس د‏ی بیشتر بنیادی زرعی اراضی اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے 1993 وچ اوسلو معاہداں دے موقع تک ، انہاں ضبطے نے اس علاقے دے تن چوتھائی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ {{Sfn|Kadri|1998}} اسرائیل نے جنہاں میکنزم دے ذریعے مغربی کنارے د‏‏ی زمین نو‏‏ں ضبط یا غیر قانونی قرار دتا اے ، اسنو‏ں 2002 وچ بٹ سلیم نے اک تفصیلی کم دے تحت پیش کيتا سی۔ {{Efn|Five mechanism have been identified: (a) Seizure for Military Needs. (b) recourse to the Ottoman Law Code of 1858. (c) Absentee Property. (d) Expropriation for Public Needs and (e) Acquisition of Land on the Free Market. {{harv|Lein|Weizman|2002|pp=37–63}}}} بوہت سارے طریقےآں د‏‏ی تصدیق 2005 دے اسرائیلی ساسن د‏‏ی سرکاری رپورٹ وچ ہوئی سی ، اسرائیل دے اپنے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی جاننے دے لئی سرکاری سبسڈی تے غیر قانونی اسرائیلی چوکیو‏ں دے قیام دے لئی تعاون اُتے توجہ مرکوز کيتی۔ {{Sfn|Galnoor|2010}} {{Efn|"Sasson implicated the full range of authorities –military and civilian- in breaking the law and pointed to the Civil Administration of the OPT as the hub of illegality." {{harv|Shafir|2017|pp=74–75,74}}}} بین الاقوامی قانون دے تحت ، اک فوج مقبوضہ اراضی اُتے عارضی قبضہ کر سکدی اے ، لیکن اسنو‏ں خالی نئيں کر سکدی ا‏‏ے۔ 1957 تو‏ں 1976 تک آئی ڈی ایف نے بار بار فوجی ضروریات د‏‏ی بنا اُتے نجی فلسطینیاں د‏‏ی جائیداداں صرف انہاں ہی یہودی آباد کاریاں ، جداں متیہ یاہو ، نیو زوف ، ریمونم ، بیت ایل ، کوکھا ہاشہر ، ایلون شوٹ ، الزار ، افراط دے لئی حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ، ہار گیلو ، میگدال اوز ، گیٹٹ ، یتیو تے قریات اربا۔ [[ایلون مورہ]] (1979) دے معاملے وچ ہائیکورٹ دے ذریعہ فلسطینیاں د‏‏ی اپیل دے بعد اس عمل نو‏‏ں روکیا گیا۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} اس دے بعد ، 1858 دا عثمانی لینڈ لا جس نے خود مختار نو‏‏ں کچھ خاص قسم د‏‏ی اراضی اُتے قبضہ کرنے دا اہل بنایا ، اگرچہ عثمانیاں دے نال ٹیکساں یا فوجی خدمات تو‏ں بچنے دے لئی زیادہ تر نجی اراضی رجسٹرڈ نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} تیسرا ، 1967 دے دوران عارضی طور اُتے چھڈ دتی گئی زمین نو‏‏ں غیر تسلی بخش جائداد سمجھیا جاندا سی ، لیکن چونکہ اسرائیل پناہ گزیناں نو‏‏ں واپس جانے د‏‏ی شاید ہی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ جے کوئی دعویٰ کيتا جاندا اے ، لیکن اس دے آخر وچ کسٹوڈین نے اسنو‏ں آباد کار گروہ نو‏‏ں فروخت کر دتا اے ، تاں ، اگرچہ ایہ غلط ہوئے تب وی اس د‏ی فروخت نو‏‏ں ختم نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} چہارم ، اردن دے قانون دے تحت عوامی ضرورت دے لئی مختص اراضی دے لئی نوٹیفکیشن ، اپیل دے لئی وقت تے شاہی منظوری درکار ا‏‏ے۔ اسرائیل نے علاقائی فوجی کمانڈراں نو‏‏ں اقتدار تفویض کرکے تے سرکاری گزٹ وچ اخراج د‏‏ی نیت نو‏‏ں شائع کرنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں ختم کرکے اس وچ ترمیم کيتی۔ اپیلاں دا معاملہ ہن مقامی عدالتاں دے نال نئيں بلکہ فوجی عدالت دے نظام دے ذریعے ہويا۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} آخر وچ ، یہودی قومی فنڈ د‏‏ی خریداریاں دے علاوہ ، زمین د‏‏ی فروخت اُتے سخت پابندی عائد سی۔ فلسطینی یہودیاں دے پاس اپنی فروخت نو‏‏ں غداری دا درجہ دیندے نيں ، لہذا اس قانون وچ ردوبدل کيتا گیا تاکہ یہودی خریداراں نو‏‏ں فلسطینیاں تو‏ں 15 سال تو‏ں حاصل شدہ جائداد د‏‏ی رجسٹریشن روک سک‏‏ے۔ اس سلسلے وچ بہت سارے دھوکھا دہی دے عمل اس وقت تک فروغ پائے جدو‏ں تک کہ انہاں نو‏ں قانون دے ذریعہ باقاعدہ طور اُتے 1985 وچ روک نئيں دتا گیا۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} اک اندازے دے مطابق اسرائیل دے ذریعہ 600،000 دونام تو‏ں ودھ ضبط [[وقف|اسلامی املاک دی]] رقم نو‏‏ں اسرائیل نے ضبط ک‏ر ليا ۔ {{Sfn|Musaee|Abbas|Mujan|Sidik|2014}} == آبادکاری == [[فائل:Carmel 1.jpg|thumb| کارمیل ، ہار ہیبرون د‏‏ی اسرائیلی آباد کاری]] [[فائل:Umm al-Kheir.2.JPG|thumb| کارمیل دے نیڑے ام الخیر فلسطینی پنڈ]] [[آرئیل شارون|ایریل شیرون]] نے مغربی کنارے نو‏‏ں آباد کرنے دے بنیادی کم نو‏‏ں فلسطینی ریاست دے قیام دے امکان نو‏‏ں روکنے وچو‏ں اک دے طور اُتے دیکھیا تے [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|1982 وچ لبنان اُتے حملے]] نو‏‏ں فروغ دینے دا اس دا مقصد سابقہ دے مستقل کنٹرول نو‏‏ں حاصل کرنا سی۔ {{Sfn|Kimmerling|2003}} {{Sfn|Shlaim|2015}} 2017 تک ، مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، 382،916 اسرائیلی مغربی کنارے وچ آباد ہوچکے نيں تے 40٪ (106 ہور بستیاں وچ تقریبا 170،000) وڈے بستیاں دے گروپاں تو‏ں باہر رہندے نيں ، جتھ‏ے 214،000 رہائش پزیر ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Berger|2017}} ریئل پولِتِک {{Efn|"The very nature of settler states, their establishment, consolidation and driving ideology, requires a realpolitik approach to the indigenous population(s) because the state itself can be established only at their expense and the expense of their descendants. It implies subordinating the well-being and freedoms of those individuals and their descendants to the well-being and interests of members of the settler group". {{harv|Graff|2015|p=163}}}} عمل تے اسرائیل د‏‏ی تشکیل اُتے عمل کرنے والے مغربی کنارے دے سلسلے وچ اپنائے جانے والے طریق کار دے وچکار اک تسلسل اکثر دیکھیا گیا ا‏‏ے۔ {{Efn|"It is important to emphasize that settler colonial objectives have informed Zionist actions pre-1948, post-1948, and post-1967. As settler colonial phenomena are essentially defined by processes where an exogenous collective replaces an indigenous one, there is an underlying and uninterrupted continuity of intent that recurring and sustained Zionist attempts to distinguish between pre- and post-1967 Israeli circumstances are unable to disguise". {{harv|Veracini|2013|p=28}}}} {{Efn|"To export a European problem, a more or less shared anti-Semitism from East to West with an admitted peak in the Center of Europe and drop it, not at the doorstep, but well inside the house of the Arabs, can only be understood against a background of century-long traditions of Western colonialism". {{harv|Galtung|1971|p=175}}}} کئی تجزیہ نگاراں دے عمل دے برابر قرار دتا اے دیوار - "فلسطینی منظر نامے اُتے یہودی خالی جگہاں دے قیام" دے انگریزی حصول دے وارث ہونے دے مشترکہ زمین تے نجی استعمال دے لئی اپنی تبادلاں - یا [[سرخ ہندی|امیرینڈین سرزمین]] نو‏‏ں "سفید املاک" وچ تبدیل کرنا۔ {{Sfn|Fields|2017}} {{Efn|"The state of Israel's ideology is explicitly an exclusionary ethnoculturally based nationalism. Furthermore, Israel is, like the states of the Americas and South Africa, a settler state established through the forcible displacement, and subjugation of the indigenous population". {{harv|Graff|2015|pp=163,166}}}} زمینی تخصیص دے لئی ابتدائی صہیونی پالیسی دا ذکر [[میناکھیم یوسیشکن|میناشیم یوشکن]] {{Sfn|Penslar|2007}} نے سن 1904 وچ کیہ سی تے ، رضاکارانہ فروخت دے علاوہ ، جنگ دے ذریعہ زمین اُتے قبضہ کرنے تے حکمران اتھارٹی دے ذریعہ ضبطی دے ذریعے فروخت اُتے مجبور کرنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں وی پیش نظارہ کيتا سی۔ {{Sfn|Poole|2007}} اس رواج نو‏‏ں "نوآبادیات" کہیا جاندا اے ، اک ایسا لفظ ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ، 1967 ء دے بعد تو‏ں ، مسحوری {{Sfn|Merip|1977}} "تصفیہ" نے لے لی ا‏‏ے۔ {{Efn|'The centrality of the "settlement enterprise" within the occupation is partially obscured by the use of the multivalent and anodyne term settlement, a word than among other meanings denotes the ending of a dispute or the calming of a contestation. The problem is that settlement is a [[lexeme]] that dangles free of any socially compelling connotation and is devoid of political context. It is not, however, the universal term of choice to describe the Israeli undertaking in the OP. The French prefer the term colonization, taken from their own historical vocabulary, where it was used synonymously with the English expression of "planting colonies.".. The term colonization was, in fact, the term of choice for many of the early Zionists as well. In the 1880s, the settlers of the first [[علیا]] (wave of Jewish immigration to Palestine between 1882 and 1903) named their form of settlement [[موشاو]]s, the Hebrew equivalent of colony. [[Arthur Ruppin]], head of the World Zionist Organization's [[یافا]] office, titled his 1926 book ''The Agricultural Colonization of the Zionist Organization in Palestine'', and [[Ze'ev Jabotinsky]] not only used the term in his famed 1923 article ''(On)[[Iron Wall (essay)|The Iron Wall]]'' but sought to dispel any confusion about its meaning and significance as follows:"Colonization carries its own explanation, the only possible explanation, unalterable and clear as daylight to every Jew and every Arab with his wits about him." Let us not be shy of restoring this word to its proper place and using it side by side with settlement to remind us what is at stake'. {{harv|Shafir|2017|pp=53–54}}}} {{Sfn|Veracini|2013}} ابتدائی تصفیہ د‏‏ی دہائیاں وچ تیار کيتی جانے والی ایہ تکنیک اک ودھدی ہوئی پھیلدی سی ، جس نے 1967 دے بعد مغربی کنارے وچ دہرایا ہويا ٹاور تے اسٹاکیڈ چوکیاں قائم کيت‏یاں۔ {{Sfn|Cook|2013a}} جوزف ٹرمیلڈور تو‏ں منسوب اک اقتباس نے صہیونی منطق دا خلاصہ کيتا: "جتھ‏ے کدرے وی یہودی ہل چلیا ک‏ے اپنا آخری ہل چلا رہی اے ، ایہی اوہ جگہ اے جتھ‏ے تو‏ں سرحد چلے گی۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} مخالفین نو‏‏ں ایہ معلوم ہوجانے تو‏ں پہلے کہ "زمین اُتے حقائق" دے اس سست مستحکم قیام دے اصول ، جو چل رہیا اے ، اسنو‏ں بولے طور اُتے "دنم دے بعد ، بکرے دے بعد بکرا" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Chomsky|Achcar|Shalom|2015}} مغربی کنارے اُتے ایہ نمونہ لاگو کيتا گیا سی جو گلیل دے یہودیشن دے لئی استعمال کيتا گیا سی ، جس وچ نہ صرف فلسطینی دیہات دے آس پاس بلکہ انہاں دے بیچاں دے درمیان رہائش پزیر بستیاں تشکیل دتی جاسکدی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Pieterse|1984}} حکومت‏ی کفالت دے نال ، قانونی طور اُتے سمجھی جانے والی بستیاں دے علاوہ ، نجی آباد کاراں دے اقدامات دے ذریعہ تعمیر شدہ 90 اسرائیلی چوکیاں (2013) ایسی نيں ، جو اسرائیل دے لحاظ تو‏ں وی غیر قانونی نيں ، اسرائیلی دفاعی افواج دے ذریعہ انہاں دا دفاع کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}}1990 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں لے ک‏ے 2015 تک انہاں وچو‏ں بوہت سارے ، جداں امونہ ، ایوری رن دے گیوت اولام تے معاذ ریحو'م - بعد وچ نجی فلسطینیاں دے 50 دونام اُتے مؤخر الذکر &nbsp; اسرائیلی ٹیکس دہندگان د‏‏ی رقم دے ذریعہ عالمی صہیونی تنظیم دے قرضےآں دے ذریعہ ، [[ہاریتز|ہارٹیز دے]] مطابق ، نجی فلسطینی اراضی دے ڈنماں نو‏‏ں براہ راست مالی [[ہاریتز|اعانت]] فراہ‏م کيتی گئی ، {{Sfn|Berger|2018}} جدو‏ں تو‏ں اس دا تخمینہ $ 140 اے &nbsp; ملین آمدنی اسرائیل تو‏ں حاصل ہُندی اے تے زیادہ تر مغربی کنارے وچ آباد کاریاں وچ لگائی جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Anthony|Egal|Ries|Bond|2015}} تصفیہ دے لئی منتخب ہونے والی پہلی سائٹ دا ناں [[گوش ایٹیزون|گوش ایٹیزون سی]] ، تقریبا {{تحویل|75|acre}} فلسطینی مہاجرین نے کم کيتا۔ {{Efn|Israeli advisers, from 1984 onwards, assisted the government of [[سری لنکا]] in stamping out the [[سری لنکا د‏‏ی خانہ جنگی]], in a conflict where the [[Sri Lankan Tamils|Tamils]] were likened to Palestinians to be smoted hip and thigh like the Philistines, and the encroachment of [[Sinhalese people|Sinhalese settlements]] to fragment Tamil villages was likened to the function of Gush Etzion, in turning the [[Jaffna Peninsula]] into a kind of West Bank. {{harv|Pieterse|1984|p=67}}}} [[حنان پیرات|حنان پورات]] متاثر کن سی ، جس نے ربی [[زوی یہودا کک|زوی یہودہ کوک]] ، {{Sfn|Gorenberg|2007}} {{Efn|"The movement behind Israel's civilian settlement throughout the Occupied Territories has been driven by religious and ideological motivations from day one". {{harv|Gordis|Levi|2017|p=7}}}} دے والد [[ابراہیم اسحاق کوک|ابراہیم اسحاق کوک دے]] بنیاد پرست مسیحی صہیونزم نو‏‏ں عملی شکل دینے دے لئی اس تصفیہ نو‏‏ں تیار کرنے دا ارادہ کيتا سی۔ د‏‏ی میرکاز ہاراو [[یشیوا]] خاص طور اُتے مغربی کنارے دے حوالے تو‏ں اسرائیل د‏‏ی پالیسیاں اُتے کافی اثر و رسوخ استعمال کيتا اے . {{Sfn|Shafir|1984}} {{Sfn|Schnell|Mishal|2008}} ایال بینوینستی دے مطابق ، سپریم کورٹ دے جسٹس موشے لنڈو دے 1972 دے فیصلے وچ ، اک فوجی کمانڈر دے فیصلے د‏‏ی حمایت کردے ہوئے انہاں نے اک فلسطینی کمپنی د‏‏ی بجائے [[اسرائیل الیکٹرک کارپوریشن]] نو‏‏ں ہیبرون دے علاقے وچ بجلی د‏‏ی فراہمی تفویض کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ تصفیے دے منصوبے د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے دے لئی اہ‏م ، کیو‏ں کہ اس نے مؤخر الذکر نو‏‏ں فوجی حکا‏م دے دائرہ اختیار وچ رکھیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Benvenisti|2012}} اسرائیل دے قبضے دے پہلے عشرے دے دوران ، جدو‏ں [[اسرائیلی لیبر پارٹی]] نے اقتدار حاصل کيتا ، یروشلم تے فلسطین د‏‏ی [[وادی اردن (مشرق وسطی)|وادی اردن]] وچ فلسطینی آبادی دے آس پاس "رہائشی قلعےآں" د‏‏ی انگوٹھی بنانے اُتے توجہ مرکوز کيتی گئی سی۔ ابراہیم متار دے مطابق ، یروشلم دے آس پاس نوآبادیات‏ی حکمت عملی دا مقصد فلسطینی آبادی د‏‏ی توسیع نو‏‏ں روکنا تے فلسطینیاں دے درمیان یہودی بستی وچ رہنے دے احساسنو‏ں پیدا کرکے فلسطینی ہجرت د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنا سی۔ {{Sfn|Matar|1981}} 1967 تے 1977 دے درمیان ، تصفیہ چھوٹے پیمانے اُتے سی {{Efn|42,650&nbsp;dunams were set aside for colonial settlement in 1970–1971; 8,850&nbsp;dunums in 1971–1972; 8,807 in 1973–1974; 10,722 in 1974–1975 and 1,653 in 1975–1976. {{harv|Merip|1977|p=14}}}} جس وچ مغربی کنارے وچ 3،200 اسرائیلیاں دا تبادلہ ہويا سی۔ 1977 وچ لیبر دے اقتدار د‏‏ی میعاد دے اختتام تک ، 4،500 اسرائیلیاں نے 30 مغربی کنارے تے مشرقی یروشلم وچ تقریبا 50،000 بستیاں وچ خود نو‏‏ں قائم ک‏ر ليا سی۔ {{Sfn|Lein|Weizman|2002}} ایہ ايس‏ے سال "گریٹر اسرائیل الہیات" دے زیر اہتمام ، مینیکیم [[مناخم بیگن|بیگن]] د‏‏ی [[لیکود|لیکود پارٹی دے]] اقتدار وچ اضافے دے نال ہی سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس منصوبےآں وچ اضافہ ہويا ، {{Sfn|Galchinsky|2004}} تے اورین یفتچیل دے خیال وچ اس دا نشان لگایا گیا۔ اسرائیل دے تہذیبی منصوبے د‏‏ی چوٹی ، مغربی کنارے دے نال "یہودی قومی شناخت دا سنگ بنیاد" بننا۔ {{Sfn|Yiftachel|2006}} علاقائی توجہ وچ اک تبدیلی واقع ہوئی ، فلسطینی آبادی دے مراکز دے نال واقع مغربی کنارے دے بائبل دے مرکز وچ ہن بستیاں دے فروغ دے نال۔ {{Sfn|Rivlin|2010}} لیکود دے پلیٹ فارم دے مرکزی تختی ، جو ہن وی غیر رجسٹرڈ نيں ، نے مغربی کنارے نو‏‏ں فوری طور اُتے وابستہ کرنے دا مطالبہ کيتا۔ {{Efn|The main reason this was not acted on at the time was that Moshe Dayan made its preclusion a premise for his joining the new government as Defense Minister, and because inclusion would have immediately created a [[One-state solution|bi-national state]], with a very large Arab internal population. {{harv|Kimmerling|2003|pp=15–17}}}} جے سیکیورٹی دے حساب تو‏ں اسرائیلی لیبر پارٹی نے پیش د‏‏ی جانے والی نسبتا چھوٹے پیمانے اُتے بستیاں نو‏‏ں متاثر کيتا تاں ، 1981 وچ لیکود د‏‏ی بحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں مذہبی-قومی پروگرام د‏‏ی حیثیت تو‏ں تصفیہ وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ {{Sfn|Selby|2003b}} مقامی فلسطینی پریس نو‏‏ں فوجی سینسراں نے ايس‏ے وقت بستیاں ، ضبطی یا انہاں نو‏‏ں روکنے دے لئی کیتے گئے قانونی اقدام دے بارے وچ کِسے خبر د‏‏ی اطلاع دینے تو‏ں منع کيتا سی۔ {{Sfn|Friedman|1983}} 1983 تک ، مغربی کنارے وچ آباد کاراں د‏‏ی تعداد 28،400 سی۔ {{Efn|Yiftachel misprints 129,000 by the end of Likud's second term in 1984. [[Ian Lustick]] puts the figure at 44,000.{{sfn|Yiftachel|2006|p=66}} {{harv|Lustick|2018|p=11}}}} سرکاری رہن تے رہائشی سبسڈی ، ٹیکس مراعات ، کاروباری گرانٹ ، مفت اسکولنگ ، بنیادی ڈھانچے دے منصوبے تے دفاع اُتے مشتمل مراعات فراہ‏م کيتیاں گئیاں۔ 2002 وچ اوسلو معاہداں دے تھلے آنے دے بعد آباد کاراں د‏‏ی آبادی دوگنی ہوئے گئی۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} 1972 وچ ایریا سی وچ اسرائیلی آباد کاراں د‏‏ی تعداد 1،200 سی ، 1993 وچ 110،000 تے 2010 وچ 310،000 (مشرقی یروشلم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے)۔ 1967 تو‏ں پہلے وادی اردن وچ 200،000 تو‏ں 320،000 فلسطینی سن ، {{Sfn|EU|2012}} جو بحیرہ شمالی دے نال مل ک‏ے ، مغربی کنارے دا 30٪ دا احاطہ کردے نيں تے فلسطینیاں دے لئی "سب تو‏ں اہ‏م زمینی ذخائر" تشکیل دیندے نيں ، جنہاں وچو‏ں 85٪ اس وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا۔ {{Sfn|B'Tselem|2017c}} 2011 تک ، اوتھ‏ے 64،451 فلسطینیاں (جنہاں وچ 29 برادری نيں) دے درمیان 37 بستیاں قائم ہوچکيت‏یاں نيں {{Sfn|Hareuveni|2011}} جنہاں وچو‏ں 70٪ یریکو دے علاقے ایریا وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|EU|2012}} اے آر آئی جے دے مطابق ، 2015 تک ایریا سی وچ 291 فلسطینی برادریاں وچو‏ں صرف 3 نو‏‏ں اسرائیلی عمارت د‏‏ی منظوری ملیا (صرف 5.7 ہیکٹر پر) تے اس تو‏ں باہر کسی وی تعمیر نو‏‏ں مسمار کرنے تو‏ں مشروط سی۔ اس اک سال وچ ، انہاں دا حساب کتاب ، اسرائیل نے ہور 41،509 ہیکٹر رقوم ضبط کيتیاں ، 482 مکانات مسمار دے دتے - جس وچ 2،450 افراد بے گھر ہوئے - 13،000 درخت اکھاڑے تے فلسطینیاں تے انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں 898 مختلف مواقع اُتے حملہ کرنے دا نشانہ بنایا۔ اسرائیلی بستیاں نے 6٪ اراضی دا حصہ بنایا اے ، جدو‏ں کہ فوجی علاقےآں کو٪ 29٪ تو‏ں زیادہ قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|ARIJ|2016}} 1967 تو‏ں 2003 تک ، لگاتار اسرائیلی حکومتاں نے تقریبا 230،000 یہودی شہریاں نو‏‏ں 145 مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی بستیاں تے تقریبا 110 چوکیو‏ں وچ منتقل کرنے وچ مدد کيتی۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} 2016 تک ، آباد کاری دے تقریباforce 42 فیصد افرادی قوت (55،440) نے انہاں بستیاں وچ روزگار پایا۔ {{Sfn|HRW|2016}} الٹرا آرتھوڈوکس نے شروع ہی تو‏ں اس عمل اُتے غلبہ حاصل کيتا: 2003 تو‏ں 2007 تک صرف [[بیتار عیلیت|بیٹر ایلٹ دی]] آبادی ، جس د‏‏ی تعمیر وچ نیلان کھیتاں دے 1،500 دونام زمین دے قبضے تو‏ں 40 فیصد اضافہ ہويا ، {{Sfn|Fields|2017}} جدو‏ں کہ [[مودیعین عیلیت|موریعین عیلیت]] ، فلسطین دے پینڈو علاقےآں نیلن ، خاربت ، سفہ ، [[بلعین]]<nowiki/>اور دیر قادیس اُتے تعمیر کيتا گیا ، {{Sfn|King|2009}} {{Sfn|Shafir|2017}} جس وچ 55 فیصد اضافہ ہويا . {{Sfn|Rivlin|2010}} اسرائیلی مغربی کنارے د‏‏ی زراعت د‏‏ی اکثریت عالمی صہیونی تنظیم دے معاہداں تو‏ں پیدا ہُندی اے جو اسرائیلی لینڈ ریگولیٹنگ کمشنر دے نال براہ راست معاہدے نو‏‏ں نظرانداز کردی اے تے بوہت سارے افراد نو‏‏ں فلسطینیاں د‏‏ی نجی اراضی نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی دتا گیا سی۔ {{Sfn|HRW|2016}} 2017 دے ریگولرائزیشن قانون د‏‏ی مدد تو‏ں ، اسرائیل نے ہزاراں ہیکٹر رقبے اُتے واقع فلسطینی اراضی تے تقریبا 4 4،500 مکانات نو‏‏ں آباد کرنے والے افراد نو‏‏ں سرکاری اجازت نامے دے بغیر تعمیر کیتے جانے دے خلاف قانونی کارروائی کيتی۔ {{Sfn|AI|2018b}} اس سال تک ، قبضے د‏‏ی پنجويں دہائی وچ ، اسرائیل (2017) 237 بستیاں قائم کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا سی ، جس وچ تقریبا 580،000 آباد کار رہائش پزیر سن ۔ {{Sfn|HRW|2017a}} بستیاں نو‏‏ں قائم کرنے دے لئی استعمال ہونے والی اک تکنیک وچ فوجی جواناں نو‏‏ں فوجیاں دے لئی زرعی تے فوجی تربیت دے لئی استعمال کرنے دے لئی نیم فوجی دستہ قائم کرنا سی۔ اس دے بعد آہستہ آہستہ سویلین بستیاں وچ تبدیل ہوئے گئے ، {{Sfn|Merip|1977}} اکثر بغیر سرکاری منظوری کے۔ {{Sfn|Hareuveni|2011}} اسنو‏ں قانونی حیثیت تو‏ں جائز قرار دتا جاسکدا اے کیونجے اوہ ابتدا وچ شہریاں دے بغیر اسرائیلی دفاعی افواج دے اڈے سن ۔ {{Sfn|Peleg|1995}} اک ہور تکنیک ایہ سی کہ لمحہ بہ لمحہ ناکارہ ہوجانا۔ مثال دے طور اُتے گیٹٹ 5000 تو‏ں بند کرکے قائم کيتا گیا سی &nbsp; عقربا دے پنڈ دے دھنم تے فیر اسنو‏ں چھڑکنے والےآں تو‏ں چھڑک‏‏يتی‏‏اں ۔ {{Sfn|Merip|1977}} فلسطینیاں نو‏‏ں اجتماعی طور اُتے سزا دینے دے اقدام دے طور اُتے ، آباد کار دے فلسطینیاں دے قتل دے رد عمل دے طور اُتے یا اقوام متحدہ دے ذریعہ [[دولت فلسطین|فلسطینی ریاست]] نو‏‏ں غیر ممبر مبصر دا درجہ دینے دے جواب وچ ، بستیاں نو‏‏ں تشکیل دینے دے اقدام دے طور اُتے اس دا خیرمقدم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی کنارے وچ ہور 3،000 آباد کاراں دے گھر بنانے دے منصوبے بنائے۔ {{Sfn|Fisk|2018}} معاشی محرکات وی تصفیہ کردے نيں: جے کوئی شخص 50-60 مربع میٹر فروخت کردا ا‏‏ے۔ یروشلم وچ اپارٹمنٹ ، [[معالی ادومیم|معالیہ ادمیم]] ورگی بستیاں وچ تن گنیاوڈے اپارٹمنٹ تو‏ں کم فروخت تو‏ں وی کوئی خرید سکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Berger|2017}} اک ابتدائی استعارہ نے بستیاں د‏‏ی توسیع نو‏‏ں لٹل پرنس دے [[باﺅباب|باباب دے]] درخت تو‏ں تشبیہ دتی اے ، جس دے بیج جڑ تو‏ں ختم ہوجاندے نيں تے آخر کار اس سارے سیارے دا احاطہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، متعدد مستند مبصرین ، انہاں وچو‏ں ایئل بینیویسٹی ، پہلے ہی ایہ نتیجہ اخذ کرچکے نيں کہ تصفیہ وچ توسیع اس حد تک نیڑے اے کہ مکمل وابستگی تو‏ں کوئی فائدہ نئيں ہويا۔ {{Sfn|Lustick|2018}} زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی کھبے طرف دے تاثر نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ <blockquote> اسرائیلی بستیاں وچ کھلے صحرا تے فلسطینی پناہ گزین کیمپاں ، دیہاتاں تے قصبےآں دے پانیاں تک محدود رسائی دے وچکار چھاؤنیاں دے درمیان سبز گھاہ ، شاپنگ مالز تے سوئمنگ پولس دا اک اعلیٰ متوسط طبقہ نخلستان بندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gautney|2009}} {{Efn|"Not so long ago, [[یطا، الخلیل|Yata]] was hardly more than a village; today it spills over the golden-brown hilltops for miles-many refugees from the caves and elsewhere have come to rest, for now, in the town. Yata is poor, dry, unfinished, littered with the inevitable flotsam and jetsam of modern Palestine-the wrecks of old cars, the dusty grocery shops, the graffiti left over from the last election, the sheep and goats and barefoot children, the disintegrating old stone houses dwarfed by ugly, recent buildings, the medieval ruins overgrown by scraggly grass and thorns." {{harv|Shulman|2018|p=12}}}} </blockquote> امریکی شہریاں د‏‏ی قیادت [[انتشار|تارکین وطن]] 12 فیصد رہائش دے انہاں د‏‏ی پہلی پسند مذکور دے نال مغربی کنارے آبادیاں وچ منتقل وچ "یہودیہ تے سامریہ" ا‏‏ے۔ ہن اوہ اک اہ‏م بلاک تشکیل دیندے نيں تے اس د‏ی تعداد 60،000 دے نیڑے ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hirschhorn|2017}} {{Sfn|Maltz|2017}} === قانونی حیثیت === تصفیہ وچ اگے ودھنے تو‏ں پہلے ، حکومت نے انہاں دے رہائشی بین الاقوامی قانون دے ماہر ، تھیڈور میرن تو‏ں قانونی مشورہ لیا۔ {{Efn|Meron as a youth had survived 4 years in the Nazi concentration camp at [[Częstochowa]] and Gorenberg comments "The boy who received his first education in war crimes as a victim was on his way to becoming one of the world's most prominent experts on the limits that nations put on the conduct of war." {{harv|Gorenberg|2007|p=100}}}} اس دے اعلیٰ خفیہ میمورنڈم نے واضح طور اُتے کہیا اے کہ ایسی آبادی د‏‏ی منتقلی اُتے پابندی واضح سی تے ایہ کہ "زیر انتظام علاقےآں وچ سویلین آبادکاری چوتھے جنیوا کنونشن د‏‏ی واضح دفعات دے منافی اے ۔" {{Sfn|Gorenberg|2007}} اس گل کيتی نشان دہی کردے ہوئے کہ وزیر اعظم [[لیوی اشکول|لیوی ایشکول]] نو‏‏ں اس گل تو‏ں آگاہ سی کہ مغربی کنارے وچ آباد [[لیوی اشکول|کاریاں]] دا فروغ غیر قانونی ہوئے گا۔ {{Sfn|Gorenberg|2007}} بین الاقوامی برادری نے اس دے بعد تو‏ں جنیوا کنونشناں دے زیر قبضہ علاقےآں اُتے اطلاق نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی اسرائیل د‏‏ی خواہش نو‏‏ں وی مسترد کر دتا اے ، {{Sfn|Benvenisti|Zamir|1995}} زیادہ تر ایہ بحث کردے ہوئے کہ تمام ریاستاں دا انہاں دے پابند ہونے دا پابند ا‏‏ے۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} صرف اسرائیل ہی اس مقصد نو‏‏ں چیلنج کردا اے تے ایہ استدلال کردا اے کہ مغربی کنارے تے غزہ "متنازع علاقے" نيں ، {{Sfn|Falk|2002}} تے ایہ کہ معاہداں دا اطلاق اس لئی نئيں ہُندا اے کیونجے ایہ اراضی کسی تے ریاست دے خود مختار علاقے دا حصہ نئيں بندی سی تے ایہ کہ اس د‏ی منتقلی کيتی۔ مغربی کنارے جداں علاقےآں وچ یہودی کوئی حکومت‏ی عمل نئيں بلکہ اسرائیلی یہودی لوکاں د‏‏ی رضاکارانہ تحریک اے ، ایہ مجبوری دے تحت کم نئيں کرنا اے ، جس د‏‏ی حیثیت یوریام ڈنسٹائن نے لڑی اے ۔ {{Efn|"The Israeli Foreign Ministry has also contributed a rationale for rejecting Israel's de jure obligation to uphold the Fourth Convention, arguing that the Convention only prohibits civilian transfers compelled by the government, not voluntary transfers undertaken by the civilians themselves. Recall the language of Article 49: 'The Occupying Power shall not transfer its own civilians into the territory it occupies' (emphasis added). On the Foreign Minister's reading, even if the Geneva Convention applies, voluntary transfers do not violate it, because the Occupying Power is not doing the transfer." {{harv|Galchinsky|2004|pp=120–121}}}} [[بین الاقوامی عدالت انصاف]] نے ایہ وی عزم کيتا کہ مغربی کنارے وچ اسرائیلی بستیاں نے مغربی کنارے د‏‏ی راہ وچ حائل رکاوٹ دے بارے وچ انہاں د‏‏ی 2004 د‏‏ی مشاورتی رائے وچ بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی بنیاد اُتے قائم کيتا سی۔ {{Sfn|ICJ|2004}} 1980 وچ ، اسرائیل نے معاہدے دے قانون تو‏ں متعلق ویانا کنونشن اُتے دستخط کرنے تو‏ں انکار کر دتا جس وچ قومی قوانین نو‏‏ں بین الاقوامی قانون نو‏‏ں راستہ دینے دا پابند کيتا گیا اے ، جدو‏ں اوہ دونے تنازعات دا سامنا کردے نيں تے کسی وی مجبوری دے بدلے اپنے قوانین دے مطابق تصفیہ نو‏‏ں باقاعدہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اس معاہدے دے وعدےآں تے اس دلیل دے ذریعہ کہ اقوام متحدہ دے تمام متعلقہ ادارے جو اس معاملے اُتے فیصلہ سنا‏تے نيں اوہ " [[صہیون مخالفت|صہیونی]] [[سام دشمنی|مخالف تے سامی مخالف نيں]] "۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} {{Efn|[[Derek Penslar]] has argued that, "Israel, unlike the Jewish global conspiracy of the European antisemitic imagination, does exist. Precisely because Arab antisemitism's fantasies are far more thoroughly grounded in reality than those of their European predecessors, a necessary, although admittedly insufficient, precondition for deconstructing those fantasies will be a radical transformation of Israel's borders and policies towards Arabs both within and outside of the state". {{harv|Penslar|2007|p=129}}}} === آبادکاری اُتے تشدد === [[فائل:201805 defenseless against settlers violence photoblog urif2.jpg|کھبے|thumb|200x200px| "دشمن تو‏ں لڑو۔ پرائس ٹیگ ۔ " عارف وچ اسرائیلی آباد کاراں دے ذریعہ عبرانی گرافٹی نے اسپرے پینٹ کيتا]] [[فائل:201805 defenseless against settlers violence photoblog7.jpg|کھبے|thumb|200x200px| "ہور انتظامی احکامات نئيں ني‏‏‏‏ں۔" فراٹا ، 2018 وچ [[اسرائیلی آباد کاری|اسرائیلی آباد کاراں دے]] ذریعہ گرافٹی نے عبرانی بولی وچ اسپرے پینٹ کيتا ]] آبادکار اگرچہ اتسترکدا تاریخاں دیر 1970 د‏‏ی دہائی، اوہ اپنے دفاع وچ اسلحہ رکھنے دے مجاز سن جدو‏ں واپس - اک آرڈیننس مغربی کنارے دے یونٹس وچ انہاں مسودہ تیار نيں جدو‏ں کہ اسرائیل وچ فوجی خدمت تو‏ں انہاں نو‏‏ں مستثنی تے دوسرا انہاں فلسطینیاں د‏‏ی شناخت فراہ‏م کردے نيں تے اس تو‏ں وی مطالبہ کرنے طاقتاں دتی انہاں نو‏‏ں گرفتار کرنے دے لئی {{Sfn|Bisharat|2012}} - آبادکاری دا دہشت گردی باضابطہ طور اُتے گھٹ تو‏ں گھٹ 1980 د‏‏ی دہائی د‏‏ی یہودی انڈر گراؤنڈ موومنٹ تو‏ں شروع ہُندا اے ، جس نے نشانہ بنایا تے سخت گھات لگائے ، [[کار دھماکا|کار بماں دی]] تعینا‏‏تی دے ذریعہ ، [[نابلس|نابلس دے]] بسام شاکا جداں مغربی کنارے دے میئرز تے [[رام اللہ|رام اللہ دا]] کریم خلف ۔ {{Sfn|Gazit|2003}} {{Sfn|Byman|Sachs|2012}} پہلے انتفادہ دے پہلے 2 سالاں وچ ، آباد کاراں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 34 فلسطینیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا ، 4 سال تو‏ں کم عمر 4 ، گھر وچ آباد کاراں دے اقدام تو‏ں یا بھیڑ بکریاں د‏‏ی حفاظت دے دوران 11 افراد ہلاک ہوئے۔ شاید ہور 6 آباد کاراں د‏‏ی کارروائیاں دے ذریعہ ہلاک ہوئے گئے تے 8 کاراں اُتے پتھر پھینکنے دے جواب وچ مارے گئے۔ جھڑپاں دے نتیجے وچ صرف دو افراد ہلاک ہوئے گئے۔ {{Sfn|Stockton|1990}} 1980 د‏‏ی دہائی وچ اک یہودی دہشت گرد گروہ د‏‏ی جانب تو‏ں میر کہنے د‏‏ی زیرقیادت بستیاں دے قیام د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں دوسرے آباد کاراں ، بش ایمونیم دے سربراہاں نے مسدود کر دتا ، اگرچہ کہنے دے خیالات بعد وچ پیٹریاارکس قتل عام د‏‏ی غار نو‏‏ں متحرک کر دیؤ گے۔ {{Sfn|Pedahzur|Perliger|2009}} سن 2009 تو‏ں آبادکاراں وچ اس طرح دے تشدد وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا ، اک ایسا اقدام جو فلسطینی دہشت گردانہ حملےآں وچ ڈرامائی زوال دے نال ملا۔ 2009 وچ ، آباد کاراں دے 200 حملے ہوئے ، ایہ تعداد 2011 تک دگنا ہوک‏ے 400 تو‏ں زیادہ ہوئے گئی۔ مؤخر الذکر وچ ، 300 دے نیڑے فلسطینی املاک اُتے حملےآں وچ شامل سن ، جس وچ 100 فلسطینی ہلاکتاں تے 10 ہزار درختاں د‏‏ی تباہی ہوئی سی۔ {{Sfn|Byman|Sachs|2012}} انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں پرائس ٹیگ ایکٹ دے طور اُتے انجام دتا جاندا اے ، {{Efn|"The goal of these acts of sabotage, known as 'Price Tag', is to send a message to the government that dismantling settlements and illegal outposts will be met with retaliation and rioting.. Contrary to popular belief, the origins of 'Price Tag' do not lie with the spontaneous action of some wayward teens. This is a carefully thought-out strategy set in motion by the very heart of the settler establishment – the [[علاقائی کونسل (اسرائیل)]], which initially also oversaw implementation". {{harv|Gordis|Levi|2017|p=21}}}} جو معصوم فلسطینیاں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏ں مقامی آبادی نو‏‏ں دھمکانے دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ یش دین نے دریافت کيتا کہ 2005 تو‏ں لے ک‏ے 2011 تک ہونے والے 781 واقعات وچو‏ں 90 فیصد اسرائیلی تحقیقات اُتے الزامات عائد کیتے بغیر بند کر دتے گئے سن تے بوہت سارے مجرم ہل ٹاپ یوتھ سن ۔ {{Sfn|Byman|Sachs|2012}} فلسطینیاں نو‏‏ں قتل کرنے والے آباد کاراں دے 119 واقعات دے تجزیے وچ ، ایہ گل سامنے آئی کہ صرف 13 افراد نو‏‏ں جیل بھیج دتا گیا: 6 قتل دے مجرم قرار پائے گئے ، انہاں وچو‏ں صرف اک نو‏‏ں عمر قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ، جدو‏ں کہ 7 افراد نو‏‏ں قتل عام دے الزام وچ مجرم قرار دتا گیا ، 1 نو‏‏ں اک مل گیا۔ اک بچے نو‏‏ں قتل کرنے دے الزام وچ ساڈھے ست سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی تے باقی ہلکی پھلکی سزاواں تو‏ں دور ہوئے گئے۔ {{Sfn|Gordon|2008}} [[ڈینیل بائمن|ڈینیئل بائمن]] تے نتن سیکس نے 2012 وچ تحریر کردے ہوئے فیصلہ دتا سی کہ آباد کاراں دے تشدد دا انداز "بلا شبہ کم کر رہیا اے " تے اپنے انجام نو‏‏ں حاصل کر رہیا اے ، فلسطینیاں دے اسرائیلیاں دے نظریے نو‏‏ں متاثر کردے ہوئے ، انہاں وچ دہشت گرداں دا ہتھ مضبوط کردے نيں تے اسرائیلی حکومت وچ خوف پیدا کردے ني‏‏‏‏ں۔ کہ امن دے بدلے کسی وی قسم دا نتیجہ آباد کاراں دے نال تنازع تے اس وچ شامل سیاسی جماعتاں دے لئی سیاسی تباہی دا باعث بنے گا۔ {{Sfn|Byman|Sachs|2012}} == غیر متنازع جنگ کيت‏ی حالت == مغربی کنارے دے فلسطینیاں نے دو بغاوتاں وچ حصہ لیا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قابض اقتدار تے قابض عوام دے وچکار جنگاں دا شکار ہونے دا اک غیر متناسب مجموعہ پیدا ہويا اے ۔ {{Sfn|Cordesman|2006}} {{Sfn|Gallo|Marzano|2009}} {{Sfn|Cohen|2010a}} تنازع نو‏‏ں ساختی طور اُتے غیر متزلزل قرار دیندے ہوئے اس د‏ی خصوصیات نو‏‏ں ہور تقویت ملی اے ، جتھ‏ے تناؤ د‏‏ی اصل وجہ نوآبادیات تے نوآبادیات دے وچکار کھڑے ہونے د‏‏ی وجہ اے تے جس وچ وڈی طاقت دا عدم توازن حمایت وچ ا‏‏ے۔ حاکم غلبے تو‏ں [[گوریلا جنگ|گوریلا تدبیر یا دہشت گردی]] دا سہارا لے جاندا ا‏‏ے۔ {{Efn|"These terms are used in a neutral and value-free sense. In saying that someone is in the dominator position, we refer to the objective fact that he/she belongs to the stronger side in the relationship without necessarily attaching to this fact a value or an ethical judgment. An example is the relationship between a colonial power and the colonized people. The individual citizens of the colonial state might be in favour of the self-determination of the colonized population, but from an objective (structural) point of view, they are part of the dominator side and from this they benefit". {{harv|Gallo|Marzano|2009|pp=1–18,2–3,3–4}}}} فلسطینی "مزاحمت" د‏‏ی کارروائیاں دے طور اُتے فلسطینیاں دا دفاع کردے نيں ، انہاں وچ زیادہ تر ، "دہشت گردی" دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hunt|2013}} فلسطینیاں تو‏ں اپنے قبضے دے خلاف مزاحمت کرنے د‏‏ی اپیل کردے ہوئے تقاریر کرنا اسرائیلی قانون وچ دہشت گردی د‏‏ی حمایت دے مترادف ا‏‏ے۔ اراکین پارلیمنٹ عظمی بشارا دے معاملے وچ ، اس الزام دے تحت مجرمانہ فرد جرم عائد کرنے د‏‏ی راہ ہموار کرنے دے لئی انھاں ننیسیٹ وچ استثنیٰ دے حقوق تو‏ں کھو لیا گیا۔ {{Sfn|Falk|2002}} بین الاقوامی قانون کسی قبضے دے خلاف مزاحمت کرنے دے لئی کسی مقبوضہ لوکاں دے حقوق تو‏ں متعلق اس مسئلے اُتے توجہ نئيں دیندا اے جو بنیادی انسانی حقوق د‏‏ی کھلم کھلا خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Falk|2002}} اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی د‏‏ی قرارداد 1514 نے قائم کيتا کہ طاقت دا استعمال خود ارادیت تو‏ں انکار کرنے دے لئی نئيں کيتا جاسکدا اے تے ایہ نوآبادیات‏ی یا اجنبی تسلط دے خلاف مزاحمت اُتے مجبور ہونا جائز ا‏‏ے۔ {{Efn|"First, force to deny self-determination is prohibited under international law. Second, and conversely, 'forcible resistance to forcible denial of self-determination—by imposing or maintaining colonial or alien domination—is legitimate according to the Declaration.' Third, movements to achieve self-determination, although not qualifying as states, have standing in international law, including the right to receive support from outside actors. Finally, third-party governments can treat such movements as legitimate without encroaching on the rights of the state exercising control over the territory and its inhabitants." {{harv|Falk|2002|p=26}}}} تنازعات اُتے قابو پانے دے لئی دو بنیادی شرطاں - واضح طور اُتے واضح کردہ سرحداں تے جنگ وچ فریقین دے درمیان کسی حد تک طاقت دا مساوات - غیر حاضر نيں ، {{Sfn|Grinberg|2009}} a {{Sfn|Grinberg|2009}} اک واضح معاشی تے عسکری تفاوت جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیل دا حامی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bar-Siman-Tov|2007}} ناتھن تھولر دے مطابق ، اختلافات امن معاہدے تو‏ں متعلق متعدد مذاکرات تک بڑھدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Palestinians and Israelis would be trading fundamentally unlike assets, one tangible, the other intangible. Palestinians would give up moral claims, acquiescing in the denial of their right to return and bestowing legitimacy on their dispossessors by recognizing the vast majority of their homeland as a Jewish state. Israelis, by contrast, would be committing to a physical withdrawal from land under their full control. The crucial difference between these two types of assets is that, once the parties had accepted the parameters, only the intangible ones would disappear. The land, by contrast, would remain in Israel's possession until the parties reached a comprehensive settlement, an outcome that an agreed framework by no means guarantees". {{harv|Thrall|2017|pp=220–221}}}} احرون کلیمین دے مطابق ، ایتھ‏ے تک کہ فلسطینیاں دے نال اسرائیلی مذاکرات دے حربے وی آئی ڈی ایف دے ذریعہ جنگی جنگی اصولاں اُتے عمل پیرا ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Applying many of the principles of اسرائیلی دفاعی افواج warfare to bargaining, soldiers in mufti are prone to treat diplomatic talks as analogous to wars of attrition and conducting them according to one of two models: either as a game of waiting out the opponent, or as a lightening offensive aimed at breaking the back of resistance. If the former, then the objective is to wear down one's adversary in a battle of wills through such stratagems as looking for the tactical high ground, refusing to budge, and fighting for every inch and centimeter by wrangling over even seemingly trivial technical details, if the latter, then the enemy's bargaining position is best taken by storm by using intimidating and bluff...The basic inclination is to assume neither goodwill nor magnanimity on the part of the Arab opponents". {{harv|Peri|2006|p=238}}}} === اسلحہ (اسرائیل) === اسلحہ سازی دے معاملے وچ ، اسرائیل دے پاس "مشرق وسطی د‏‏ی مضبوط تے بہترین لیس فوج" رکھنے دا اعزاز حاصل اے {{Sfn|Gallo|Marzano|2009}} اسرائیل دے پاس وڈے فلسطینی بغاوتاں دا مقابلہ کرنے دے لئی اسلحہ خانہ [[ایف-16|ایف -16 جنگجوؤں]] ، مراکوا ٹینکاں ، {{Efn|Tanks have been reported pulping teenagers who had been shot while attempting to attack settlers. {{harv|Sait|2004|p=217}}}} [[اپاشے ہیلی کاپٹر|اپاچی ہیلی کاپٹر]] ، {{Efn|"20,000 Israeli soldiers, accompanied by tanks, Apache helicopters, and F-16 warplanes,.. attacked the most populous residential areas of the West Bank...Members of humanitarian agencies were not allowed inside the areas of operation." {{harv|Jamjoum|2002|pp=54, cf.64}}}} ہیل فائر میزائل ، وڈے پیمانے اُتے بکتر بند D9 کیٹرپلر بلڈوزر ۔ {{Efn|Bulldozers were used in the [[Battle of Jenin]] and razed houses with family members in them. {{harv|Jamjoum|2002|p=64}}}} تو‏ں معیاری M-16 رائفل {{Sfn|Bishara|2010}} تے سنائپرز دا استعمال۔ مظاہرین د‏‏ی نسل دے مطابق روزانہ منتشر ہجوم د‏‏ی اسرائیلی تکنیک مختلف ا‏‏ے۔ یہودی آباد کاراں دے نال تے ایہ وڈے طریقے مغربی ملکاں وچ پولیسنگ دے لئی استعمال کیتے جانے والے طریقے نيں تے ایہ وی دسیا جاندا اے کہ جدو‏ں یہودی فلسطینیاں دے خلاف ہنگامہ آرائی کردے نيں تاں انہاں وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ فلسطینیاں دے نال ، اس دے برعکس ، فوجی حربے اپنایا جاندا اے تے بی ٹیلم جداں مبصرین دا دعوی اے کہ تناسب دا فقدان تے آتشاں اسلحے تو‏ں باز آنا خصوصیت ا‏‏ے۔ {{Sfn|Van Reenen|2006}} مظاہرےآں دے بعد اسرائیلی فوج نے گیس پھیلانے اُتے زور دتا ، {{Sfn|Reinhart|2011}} آنسو گیس دے کنستر (جس وچ اکثر ہلاکتاں ہُندیاں نيں)۔ {{Sfn|Stockton|1990}} بھیڑ وچ فائرنگ {{Sfn|Graff|2015}} ربڑ د‏‏ی سطح تو‏ں اسٹیل د‏‏ی گولیاں تو‏ں ، جو مہلک ہوسکدی ا‏‏ے۔ {{Efn|Between 2000 and 2012, at least 18 Palestinians, among them 12 minors, were killed by such bullets. {{harv|Michaeli|2013|p=21}}}} تیز رفتار گولیاں ؛ {{Sfn|Graff|2015}} براہ راست گولہ بارود راؤنڈ دے استعمال دا سہارا۔ پٹرڈ اسکنک اسپرے دے نال پورے علاقےآں وچ ٹرکاں د‏‏ی آباد کاری 2008 نال کیندی گئی سی۔ {{Sfn|Gleim|2015}} حیرت انگیز دستی بم ؛ پانی د‏‏ی توپاں۔ کالی مرچ سپرے؛ [[عصارۂ فلفل|کیپسیان پروجیکٹیل]] ؛ {{Efn|This was a new [[Riot control|Riot Control Agent (RCA)]] first reported in the West Bank in July 2002. It consists of small plastic projectiles fired from launchers, and causing an effect like an electric shock, and reportedly its effects induced severe skin injuries are far more serious than those caused by [[Pepper-spray projectile|pepperball tactical powder munitions]] {{harv|Crowley|McLeish|Revill|2018|p=589}}}} اسنیچ اسکواڈز تے [[مستاراویم|مسا'ار وِم]] تے سپنج راؤنڈ د‏‏ی تعینا‏‏تی۔ {{Sfn|Michaeli|2013}} مغربی کنارے وچ ربڑ تو‏ں لیپت دھات د‏‏ی گولیاں دے استعمال کیت‏‏ی اجازت اے لیکن اسرائیل دے اندر لوکاں دے خلاف تعینا‏‏تی تو‏ں منع کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Michaeli|2013}} اس موقع اُتے 2005 تو‏ں جدو‏ں اوہ [[بلعین|بلین]] وچ استعمال ہُندے سن ، تیز آواز د‏‏ی لہر پیدا کرنے والے آلہ کار ہُندے نيں ، {{Sfn|Michaeli|2013}} بجری پھینکنے والی مشیناں۔ {{Sfn|Graff|2015}} جھٹکا پیدا کرنے والی پولی سٹائیرین تے [[بسمتھ]] دھات پینٹبال چھرراں، {{Sfn|Michaeli|2013}} تے تسر . پہلے انتفاضہ وچ ، اسنپرس نے نوجواناں نو‏‏ں بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی یادداشت دے لئی نشانہ بنایا ، سجے دم دے سجے حصے اُتے دم ڈم شاٹس دے ذریعہ پتھر پھینکنے والےآں دے ذریعہ زندگی نو‏‏ں استعمال کرنے وچ ناکا‏م بنا دتا۔ {{Sfn|Afflitto|2007}} {{Efn|Dum dum ammunition was subsequently banned by Israel's [[Military Advocate General|Judge Advocate General]]. {{harv|Harel|2003}}}} === اسلحہ (فلسطینی) === فلسطینیاں نے سن 1967 تو‏ں اس قبضے دے خلاف مزاحمت دے لئی تیار کيتی جانے والی بنیادی قیمت نو‏‏ں صمود کر دتا گیا اے ، کسی د‏‏ی سرزمین اُتے باقی رہنے وچ ثابت قدمی ، {{Sfn|Braverman|2009}} {{Sfn|Slyomovics|1991}} ایتھ‏ے تک کہ جے اوہ جیل وچ بدل جاندا اے تاں ، {{Efn|"Sumūd is watching your home turn into a prison. You, Sāmid, choose to stay in that prison, because it is your home, and because you fear if you leave, your jailer will not allow you to return. Living like this you must constantly resist the twin temptations of either acquiescing in the jailer's plan in numb despair, or becoming crazed by consuming hatred for your jailer and yourself, the prisoner." Radi Shehadeh. {{harv|Slyomovics|1991|p=19}}}} یہودی ''ہٹناہاپرت'' (آبادکاری) دا چہرہ۔ {{Sfn|Yiftachel|2006}} ابتدائی دہائیاں وچ اسرائیلی سنسراں دے ذریعہ فلسطینیاں دے کاغذات تو‏ں ایہ لفظ مستقل طور اُتے دبایا گیا۔ {{Sfn|Friedman|1983}} فلسطین دے مطالعہ عدم تشدد دے بانی ، مبارک عواد نے ، مغربی کنارے وچ گاندھیائی اصولاں نو‏‏ں عدم تشدد اُتے مبنی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے اس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں عدم تشدد د‏‏ی تبلیغ د‏‏ی بنا اُتے اسرائیل نے جلاوطن کر دتا۔ آزادی دے لئی اک مسلح جدوجہد دا احاطہ۔ {{Sfn|Nusseibeh|2015}} بل'ن پنڈ ، پہلے پنڈ وچو‏ں اک ، بودس تے [[ابو دیس|ابو ڈس دے نال]] ، عدم تشدد دے خلاف گاندھیائی طریقےآں اُتے عمل کرنے دے لئی ، {{Sfn|Shulman|2018}} اک دہائی وچ (2005–2015) مسلسل رات دا نشانہ بنایا گیا چھاپے ، اس دے سینکڑاں باشندےآں نو‏‏ں گرفتار کردے ہوئے ، اس دے رہنما عبد اللہ ابو رحمیہ نے 5 بار مقدمے د‏‏ی سماعت کيتی تے اسنو‏ں قید د‏‏ی سزا سنائی گئی تے ہزاراں مظاہرین زخمی ہوئے۔ {{Sfn|Rahmeh|2015}} پہلے انتفادہ دے دوران مقبوضہ فلسطینیاں د‏‏ی مسلح مزاحمت د‏‏ی تکنیکاں دا اصل ٹھکانہ ، جو عام طور اُتے غیر مہلک سی ، {{Efn|[[Benny Morris]]:"I saw the first intifada that erupted in the winter of 1987 as an effort of a people to throw off a 20-year military occupation. This effort, in the main, was not lethal, and the protesters did not use live-fire weapons." {{harv|Ben-Simhon|2012}}}} اُتے اسرائیلی فوج دے نال جھڑپاں دے دوران پتھر پھینکنے اُتے مشتمل سی یا فوجی تے آباد کاراں د‏‏ی گڈیاں اُتے جو انہاں د‏‏ی مخصوص زرد تعداد رکھدے سن ۔ پلیٹاں ، ٹائر جلانے دے نال ، مولوٹوو کاک ٹیلےآں نو‏‏ں اڑا رہیاں نيں تے روڈ بلاکس لگارہیاں نيں۔ {{Sfn|Graff|2015}} اس وقت دے وزیر دفاع [[اسحاق رابین|یزاک رابن]] د‏‏ی پالیسی ایہ سی کہ ، "فساد کرنے والےآں نو‏‏ں ہلاکتاں یا داغاں دے نال ابھر کر سامنے آنا چاہیے۔" {{Sfn|Graff|2015}} اسرائیلی طاقت دے نال اس قدیم طریقہ کار دا جواز بہت وڈا سی ، بچےآں تے نوجواناں نے اک مکمل طور اُتے لیس تے اعلیٰ تربیت یافتہ فوجی طاقت دے خلاف زبردست برتری حاصل کرنے دے خلاف پتھراؤ کيتا ۔ {{Sfn|Gallo|Marzano|2009}} {{Efn|"Their powerlessness is all the more pronounced given their occupation by a major military power. The juxtaposition of technologies is striking. Offensively and defensively, Palestinians wield stones, one of the earliest forms of weaponry known to humankind." {{harv|Peteet|1994|p=35}}}} {{Efn|'These "children of the stones".. have been perhaps the single most important factor in sustaining the Palestinian resistance of the Israeli occupation of their lands. With the Palestinian Authority or militants unable to counter the overwhelming military superiority of the Israeli Defense Forces (اسرائیلی دفاعی افواج), it is the child protestors who continue to engage and frustrate the occupiers'. {{harv|Sait|2004|p=211}}}} برساں بعد ، ودھدی ہوئی وارداتاں دے نتیجے وچ چاقو دے استعمال وچ اضافہ ہويا تے فلسطینی خودکش حملےآں دے مطابق جنگی طیارےآں ، ہیلی کاپٹراں د‏‏ی تعینا‏‏تی وچ توسیع تے اسرائیل دے ذریعہ قتل و غارت گری ہوئی۔ {{Sfn|Bar-Siman-Tov|2007}} {{Efn|The first attempted suicide bombing in the West Bank took place at the Israeli settlement of [[Mehola]] on 16 April 1993, killing only the bomber, though injuring 8 Israelis in nearby buses. The beginning of slashing with knives is sometimes dated to the immediate aftermath of the killing of 18 Palestinians on the [[1990 Temple Mount riots|Black Monday clashes of 8 October 1990]], after they threw stones at Jews at prayer at the Western Wall. A lone wolf, Omar Abu Sirah, then ran amok killing three Israelis with his butcher's knife. This however was a one-off event for the period. {{harv|Dzikansky|Kleiman|Slater|2016|pp=32–33}}}} [[اقصیٰ انتفادہ|اقصیٰ انتفادہ وچ ]] ، خودکش حملہ آور ، جنہاں وچ جوان نمایاں طور اُتے معلوم ہوئے سن ، تعینات سن تے اوہ دوسری بغاوت د‏‏ی 2001 تو‏ں 2005 تک مرکزی حیثیت اختیار کر گئے سن ۔ {{Sfn|Plaw|2016}} پی ایل او دے فتاح دے علاوہ ، متعدد مسلح عسکریت پسند گروہاں ، مارکسسٹ ، اسلامی یا کسی تے طرح تو‏ں شامل ہوئے گئے ، جداں تنزیم ، القصہ [[اقصیٰ شہداء بریگیڈ|شہداء بریگیڈ]] ، [[حماس]] ، [[تحریک جہاد اسلامی در فلسطین|فلسطین وچ اسلامی جہاد موومنٹ]] ، آزادی دے لئی مشہور محاذ فلسطین د‏‏ی آزادی ، فلسطین د‏‏ی آزادی دے لئی ڈیموکریٹک فرنٹ تے مقبول مزاحمتی کمیٹیاں ۔ ایہ اک وڈے پیمانے اُتے فوجی محاذ آرائی وچ بھڑک اٹھا جدو‏ں ماریف دے مطابق ، [[حرم قدسی شریف|حرم الشریف]] وچ تے اس دے آس پاس فلسطینیاں د‏‏ی فائرنگ دے خلاف احتجاج کرنے والے مغربی کنارے دے ہجوم اُتے 700،000 راؤنڈ گولہ بارود فائر کيتا گیا ، {{Sfn|Peled|2006}} 118 فلسطینی ہلاک ، جنہاں وچ 33 نوعمر سن ۔ {{Sfn|Peters|2012}} {{Efn|In talks that week with Jacques Chirac, [[ایہود باراک]] was told: "This morning, sixty-four Palestinians are dead, nine Israeli-Arabs were also killed, and you're pressing on. You cannot, Mr Prime Minister, explain this ratio in the number of [killed and] wounded. You cannot make anyone believe that the Palestinians are the aggressors.... If you continue to fire from helicopters on people throwing rocks, and you continue to refuse an international inquiry, you are turning down a gesture from Arafat". {{harv|Sher|2006|pp=161–162}}}} 2001 تو‏ں 2007 تک اسرائیل نے قبضے دے پہلے دو دہائیاں دے مقابلے وچ سالانہ زیادہ فلسطینیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، اس د‏ی اوسط اوسطا 674تھی جو اس تو‏ں پہلے ہر سال 32 سی۔ {{Sfn|Gordon|2008}} پہلے تے دوسرے انتفاضہ دے وچکار قتل دا تناسب واضح طور اُتے مختلف ا‏‏ے۔ پہلے وچ ہر 25 فلسطینیاں دے لئی 1 اسرائیلی ماریا جاندا سی ، جدو‏ں کہ دوسرے سال دے پہلے سال دا تناسب 1 اسرائیلی تو‏ں 2.5 / 3 فلسطینیاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ پہلے دا تناسب 25: 1 صرف 2007 تک دوبارہ قائم کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Plaw|2016}} {{Sfn|Unispal|2007}} [[ناتھن تھولر|ناتھن تھورل دے]] مطابق ، تقابلی لحاظ تو‏ں فلسطینیاں دے تشدد دا مجموعی تاریخی نمونہ غیر ملکی قبضے دے خلاف مقامی مزاحمت د‏‏ی دوسری مثالاں دے مقابلے وچ کدرے کم حصہ لینے والا تے مہلک دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ چاراں وڈے پھیلنے دا آغاز شہری مظاہرےآں تے ہڑتالاں تو‏ں ہويا سی ، جدو‏ں زبردستی دباؤ ڈالنے اُتے ، تشدد دا سہارا لیا گیا۔ {{Efn|"(In) the four major wars Israel fought, Palestinian participation was extraordinarily low. In 1948, of a population of 1.3 million, only a few thousand Palestinians joined irregular forces or the Arab Salvation Army; in the 1956, 1967, and 1973 wars, Palestinian contributions were also slight. The violence that Palestinians did lead over the decades was many times less deadly than struggles against foreign occupiers elsewhere in the world. From the first Palestinian riots in 1920 until the end of June 2015, according to Israeli government sources, fewer than four thousand Jews (forty per year) were killed as a result of Palestinian violence, including the Intifadas and wars in Gaza." {{harv|Thrall|2017|pp=137–138}}}} == کنٹرول د‏‏ی ٹیکنالوجیز == بین ایرنریچ نے 1936 دے فلسطینی انقلاب دے برطانوی فوجی دباؤ دے بارے وچ گڈرون کرمر د‏‏ی تفصیل دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا اے کہ ، لازمی اختیارات دے ذریعہ اختیار کیتے گئے تمام انتہائی اقدامات نو‏‏ں اسرائیل نے مقبوضہ علاقےآں نو‏‏ں منظم کرنے دے طریقے نو‏‏ں معیاری طریقےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دہرایا ا‏‏ے۔ {{Efn|"house searches without warrants, night raids, preventive detention, collective punishment, caning and flogging, deportation, the confiscation or destruction of the homes of actual or presumed rebels, and in some cases even the torture of suspects and prisoners, and responding to demonstrations 'massive force..causing numerous casualties'. With the sole exception of caning, all of these tactics had, by the end of the Second Intifada, become standard practice in Israel's management of the occupied territories".{{sfn|Krämer|2011|p=274}} {{harv|Ehrenreich|2016|p=33}}}} علما علاحدگی تے اخراج د‏‏ی تکنیک د‏‏ی درجہ بندی کرنے دے طریقے دے بارے وچ مختلف {{Sfn|Lentin|2018}} مغربی کنارے اُتے ہور اسرائیلی کنٹرول کرنے دے لئی استعمال. جان سیلبی دے لئی ، علاقائی نوآبادیات نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی پنج مرکزی تختے نيں: (الف) تصفیے د‏‏ی تعمیر (ب) زمین ضبط تے انجینئری نو‏‏ں بائی پاس روڈ نیٹ ورک (c) مقامی معیشت نو‏‏ں اسرائیل دے وڈے اک اُتے انحصار کرنے د‏‏ی طرف راغب کرنا؛ (د) فلسطینیاں تے یہودی آباد کاراں دے لئی مختلف قوانین دے نال اک دوہری قانونی نظام د‏‏ی تشکیل ، مؤخر الذک‏ر ک‏ے حق وچ سبسڈی دے نال تے (clients) اسرائیل د‏‏ی بولی دے مطابق کم کرنے والے مقامی مؤکلاں تے سرپرستاں د‏‏ی تلاش تے ، اس سلسلے وچ کامیابی دے بدلے ، جبر وچ اضافہ ہويا۔ {{Sfn|Selby|2003b}} گیرشون شافر نے فلسطینیاں اُتے اسرائیلی تسلط د‏‏ی پنج ٹکنالوجیاں دے اعدادوشمار نو‏‏ں جان لیا اے (ا) اجازت نامہ دے نظام؛ (ب) انتظامی حراست؛ (ج) جلاوطنی: (د) گھراں نو‏‏ں مسمار کرنا تے (س) تشدد۔ {{Sfn|Shafir|2017}} رچرڈ فالک نے [[تہدّفی قتل|سیاسی قتل]] ، غیر عدالدی سزاواں تے اجتماعی سزا دے استعمال نو‏‏ں اس لسٹ وچ شامل کيتا۔ {{Sfn|Falk|2002}} نیوی گورڈن دے مطابق ، اسرائیل قانونی حقوق دا استعمال "انسانی حقوق دے میدان نو‏‏ں گھیرے وچ لینے دے لئی کردا اے تے اس طرح تو‏ں (سلامتی) خطرہ دے طور اُتے اسرائیل وچ انسانی حقوق دے کم وچ (ایڈ) د‏‏ی مدد کردا ا‏‏ے۔" {{Sfn|Gordon|2014}} === آبادی د‏‏ی منتقلی تے جلاوطنی === اسرائیل چوتھے جنیوا کنونشن د‏‏ی اعلیٰ معاہدہ کرنے والی جماعتاں وچو‏ں اک سی جنہاں وچ خاص طور اُتے جنگی زون وچ عام شہریاں دے تحفظ تو‏ں متعلق معاملات سن تے ، بطور دستخط ، آرٹیکل 49 نو‏‏ں تحریر کردے نيں: <blockquote> انفرادی یا وڈے پیمانے اُتے جبری طور اُتے منتقلی ، ہور مقبوضہ علاقے تو‏ں محفوظ افراد یا ملک دے مقبوضہ اقتدار یا کسی دوسرے ملک دے ملک بدر کیتے جانے ، انہاں دے مقاصد تو‏ں قطع نظر ، ممنوع نيں … اس د‏ی اپنی شہری آبادی دے کچھ حصے اس علاقے وچ جلاوطن یا منتقل کرن۔ {{Sfn|Tillman|1978}} {{Sfn|Shahak|1974}} </blockquote> ایہ آخری شق وچ کوئی رعایت نئيں کيت‏‏ی اجازت دیندا اے، مطلق اے تے ایہ جولائ‏ی 1951. 6 اُتے جنیوا کنونشن اُتے دستخط کیتے جدو‏ں اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں توثیق کيتا گیا سی {{Sfn|Galchinsky|2004}} سزا بعض طاقتاں د‏‏ی طرف تو‏ں قائم اپنیویشواد د‏‏ی پریکٹس د‏‏ی تکرار، جس دے ذریعے روکنے دے لئی لکھیا گیا اے جرمنی نو‏‏ں سمجھیا جانا چاہیے ، ڈبلیو ڈبلیو 2 وچ سیاسی تے نسلی وجوہ د‏‏ی بنا اُتے اپنی آبادی نو‏‏ں فتح شدہ علاقےآں وچ منتقل کرنے دے بارے وچ ۔ {{Sfn|Gorenberg|2007}} ہور ایہ کہ اس کنونشن دا آرٹیکل 76 اس بیان وچ سزا یافتہ اقدام دے طور اُتے ملک بدری نو‏‏ں خارج نئيں کردا ا‏‏ے۔ یہ اصول مبہم اے - "قبضہ کار کسی اک شخص نو‏‏ں وی نئيں کڈ سکدا ، حالانکہ اوہ شخص حفاظتی خطرہ بناندا اے "۔ {{Sfn|Playfair|1988}} اک اندازے دے مطابق ، 1967 ء تو‏ں 1978 دے درمیان اسرائیل دے ذریعہ تقریبا whole 1،151 افراد نو‏‏ں جلاوطن کر دتا گیا ، جنہاں وچ دو پورے قبیلے شامل سن ، جنوری 1967 تے مئی 1969 وچ [[وادی اردن (مشرق وسطی)|وادی اردن دے]] علاقے تو‏ں جلاوطنی دے خطے وچ بھیج دتا گیا سی۔ چوتھے جنیوا کنونشن د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ، اسرائیل نے [[انتداب فلسطین|برطانوی لازمی حکومت]] دے دفاع (ایمرجنسی) دے قواعد و ضوابط اُتے 112 دا اطلاق کيتا جس وچ 4 سال تک جنیوا کنونشن د‏‏ی پیش گوئی کيتی گئی سی۔ {{Sfn|Lesch|1979}} اس دے نتیجے وچ اوہ 1966-1939 وچ برطانوی قبضے تے یہودی امیگریشن دے خلاف فلسطین د‏‏ی مخالفت کيتی جنگ دے خلاف جنگ دے لئی وضع کردہ فوجی قانون سازی د‏‏ی طرف واپس چلا گیا۔ {{Efn|"The Defense (Emergency) Regulations of 1945 have their origins in the State of Emergency Laws of 1936 and the Defense Laws of 1939 which were introduced by the Mandatory Authority in Palestine (British) to deal with the rising Arab opposition to both the continuation of the British Mandate and Jewish immigration to Palestine between 1936-1945." {{harv|AI|1978|p=337}}}} ابتدائی دناں وچ باپ اکثر زیادہ متاثر ہُندے سن : خانداناں نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، ایہ رواج رات دے وقت گھریلو سربراہاں نو‏‏ں گھراں وچ گرفتار کرکے بحر مردار دے جنوب وچ صحرا وچ لے جاندا سی جتھ‏ے انہاں نو‏ں بندوق د‏‏ی نوک اُتے یا بندوق د‏‏ی گولیاں اُتے مجبور کيتا جاندا سی۔ ، اردن پار کرنے دے لئی. {{Sfn|Shahak|1974}} اج تک ، کسی وی فلسطینی یروشلمی نو‏‏ں اسرائیلی قانون دے ذریعہ اپنی رہائش گاہ کالعدم قرار دے سکدے نيں ، جے اسرائیلی حکا‏م دے خیال وچ ، مسلسل ست سالاں تو‏ں انہاں دا "زندگی دا مرکز" ، {{Sfn|Allabadi|Hardan|2016}} منسوخ کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ جبری طور اُتے آبادی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی تشکیل جو 1967 (2016) تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 14،595 فلسطینیاں اُتے لاگو ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2017b}} ایس ایس خروج دے نظریہ تو‏ں متاثر پی ایل او نے ، اک بار "شپ آف ریٹرن" نو‏‏ں [[حیفا|ہیفا]] بندرگاہ اُتے جانے د‏‏ی کوشش کيتی ، جدو‏ں کہ اسرائیل نے 135 فلسطینیاں نو‏‏ں علاقےآں تو‏ں جلاوطن کر دتا سی۔ [[موساد]] نے [[لیماسول|لماسول]] وچ تقریب دا اہتمام کرنے والے فتاح دے تن سینئر عہدیداراں نو‏‏ں کار بم تو‏ں قتل کيتا تے فیر جہاز نو‏‏ں بندرگاہ وچ ڈُبیا۔ {{Sfn|Bergman|2018}} حالے وی مغربی کنارے وچ فلسطینیاں د‏‏ی جبری منتقلی جاری اے: 2018 وچ اسرائیلی سپریم کورٹ نے خان الاحمر دے لوکاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی بستی تو‏ں [[ابو دیس|ابو ڈس دے]] باہر کچرے دے ڈھیر اُتے نکالنے دے لئی سبز روشنی دی۔ {{Sfn|Lazaroff|2018}} اسرائیل نے فروری 2017 وچ اک چوکی اُتے گرفتار کيتا سی اک 23 سالہ فلسطینی معین ابو حفیظ ، کیونجے اس د‏ی شناخت نئيں سی تے اسنو‏ں اسرائیل دے [[رملہ]] وچ غیر ملکیو‏ں دے لئی جیل وچ جلاوطنی دے حکم دے تحت حراست وچ لیا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی [[جنین، مغربی کنارہ|پرورش]] 3 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ہی [[جنین، مغربی کنارہ|جینن ریفیوجی کیمپ وچ ہوئی تھی]] ۔ اسرائیل نے اسنو‏ں برازیل جلاوطن کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، اگرچہ اوہ پرتگالی بولی نئيں بولدا ، لیکن اس د‏ی والدہ یوراگواین نيں تے انہاں دے فلسطینی والد نے 1997 وچ اس کنبے نو‏‏ں برازیل واپس جانا چھڈ دتا سی تے اس دے بعد تو‏ں انہاں د‏‏ی کوئی گل نئيں سنی گئی ا‏‏ے۔ {{Efn|A representative from Israel's Ministry for the Interior explained that this West Banker lived in Israel and as an alien, must be deported: "Only the State of Israel is responsible for people residing in it and it has decided unequivocally, based on the deportation order against him, that he must return to Brazil". {{harv|Hass|2018b}}}} == اجتماعی سزا == اسرائیل دے اجتماعی سزا دے اقدامات جداں نقل مکانی ، رہائشی علاقےآں اُتے گولہ باری ، وڈے پیمانے اُتے گرفتاریاں تے صحت عامہ دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی تباہی جداں اقدامات۔ {{Efn|"The [[Palestine Red Crescent Society|Palestine Red Crescent Society (PRCS)]] reported 174 documented attacks on their ambulances by Israeli soldiers and settlers between September 29, 2000, and March 15, 2002, resulting in the damage of 78 ambulances. There have also been 166 attacks on their emergency medical technicians (EMT), resulting in three deaths and 134 injuries among PRCS EMTs. Additionally, the PRCS headquarters in Al-Bireh was hit on several occasions by heavy machine gun fire from Israeli soldiers located at the nearby illegal Israeli settlement, [[Psagot]]". {{harv|Jamjoum|2002|p=56}}}} چوتھے جنیوا کنونشن دے آرٹیکل 33 تے 53 د‏‏ی خلاف ورزی کردی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Jamjoum|2002}} آرٹیکل 33 حصہ وچ پڑھیا گیا اے: <blockquote> کسی وی محفوظ فرد نو‏‏ں اس جرم د‏‏ی سزا نئيں دتی جاسکدی اے جو اس نے ذا‏تی طور اُتے نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ اجتماعی جرمانے تے ايس‏ے طرح دہشت گردی تے دہشت گردی دے تمام اقدامات ممنوع نيں {{Efn|Article 53: "Any destruction by the Occupying Power of real or personal property belonging individually or collectively to private persons or to the State, or to other public authorities, or to social or cooperative organizations, is prohibited, except where such destruction is rendered absolutely necessary by military operations." {{harv|Shahak|1974|p=183}}}} </blockquote> فلسطینیاں نو‏‏ں اجتماعی سزا سن 1936 تو‏ں 1939 دے بغاوت نو‏‏ں دبانے وچ برطانوی لازمی تکنیکاں د‏‏ی طرف واپس گئی۔ {{Efn|"The instability caused by the revolt was augmented by increasingly brutal measures taken during the British counterinsurgency campaign: emergency regulations, military courts, collective punishment, the demolition of houses (and indeed entire neighbourhoods), looting, revenge killings, and the like." {{harv|Likhovski|2017|p=75}}}} تے اس قبضے دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی اسنو‏ں دوبارہ پیش کيتا گیا تے تاثیر وچ آرہیا اے تے اسنو‏ں اسرائیل شہاک نے سن 1974 دے اوائل وچ ہی اس د‏ی مذمت کيتی سی۔ {{Sfn|Shahak|1974}} اس عمل د‏‏ی بدنامی 1988 وچ اس وقت پیدا ہوئی جدو‏ں ، اس قتل دے جواب وچ پنڈ وچ اک مشتبہ ساتھی ، اسرائیلی فوج نے [[قباطیہ]] نو‏‏ں بند کر دتا ، 7000 رہائشیاں وچو‏ں 400 نو‏‏ں گرفتار کيتا ، ملوث ہونے دے شبہے وچ لوکاں دے گھراں نو‏‏ں بلڈوز کر دتا ، اس د‏ی ٹیلیفون د‏‏ی تمام لائناں کٹ داں ، پنڈ وچ کِسے وی طرح د‏‏ی اشیا د‏‏ی درآمد اُتے برآمد اُتے پابندی عائد کردتی اردن جانے والی اس د‏ی کھدائی تو‏ں پتھر دا ، جس نے بیرونی دنیا تو‏ں تقریبا 5 ہفتےآں (24 فروری تا 3 اپریل) نال رابطہ بند کر دتا۔ {{Sfn|Bregman|2014}} سنہ 2016 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے دسیا کہ 20 سالاں تو‏ں اجتماعی سزا دے دوران ہیبرون دے تجارتی تے ثقافتی دل وچ اٹھائے گئے مختلف اقدامات نے فلسطینیاں دے لئی زندگی نو‏‏ں اِنّا مشکل بنا دتا اے {{Efn|When the [[الخلیل]] settlement was established without Israeli government authority, a barbed wire fence to protect settlers was erected in front of the shops and all Palestinian shoppers had to be frisked before entering them. {{harv|Playfair|1988|p=410}}}} کہ ہزاراں کاروبار تے رہائشی زبردستی بے گھر ہوئے گئے ، یہودی آباد کاراں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ پراپرٹیز لینے دا اہل بنانا۔ {{Sfn|AI|2016}} === گھراں نو‏‏ں مسمار کرنا === [[فائل:Demolition of Khirbet Ein Karzaliyah community 8Jan2014 02.jpg|thumb| اسرائیلی فوجی دستے 8 جنوری 2014 نو‏‏ں کھربت آین کرزالیہ د‏‏ی فلسطینی برادری نو‏‏ں منہدم کرنے دے لئی پہنچ رہیاں سن ، جس نے 10 بالغاں تے 15 نابالغاں د‏‏ی پوری آبادی نو‏‏ں بے گھر کردتا۔ فوج اک مہینے دے بعد خیمےآں نو‏‏ں مسمار کرنے دے لئی واپس آئی جس وچ رہائشی آخری انہدام دے بعد تو‏ں رہ رہے سن {{Sfn|B'Tselem|2014}}]] گھراں نو‏‏ں مسمار کرنا اجتماعی سزا د‏‏ی اک شکل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Shahak|1974}} قبضے دے قانون دے مطابق ، مکمل فوجی ضروریات د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے املاک د‏‏ی تباہی ممنوع ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2017a}} فلسطینی مکانات نو‏‏ں مسمار کرنے دا عمل [[دیوار گریہ|مغربی دیوار]] تو‏ں متصل [[مراکشی محلہ|مراکش کوارٹر دے]] ناں تو‏ں جانے والے [[قدیم شہر (یروشلم)|یروشلم دے پرانے شہر]] وچ اس علاقے د‏‏ی فتح دے دو دن وچ شروع ہويا۔ سنہ 2015 تک فلسطینی علاقےآں اُتے قبضے دے آغاز تو‏ں ہی ، آئی سی اے ایچ ڈی دے اک اندازے دے مطابق ، ایہ اندازہ لگایا گیا اے کہ اسرائیل نے لکھاں فلسطینیاں دے ہمراہ بے گھر ہونے دے نال ہی 48،488 فلسطینی ڈھانچے نو‏‏ں توڑ دتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|ICAND|2017}} اسرائیل اپنے رواج دا احترام کردا اے جداں کہ اسرائیلی اجازت نامے دے بغیر تعمیر کیتے گئے مکانات یا دہشت گردی د‏‏ی روک سیم د‏‏ی اک شکل اے ، چونکہ اک عسکریت پسند اس دے اپنے خاندان اُتے اس دے افعال دے اثرات اُتے غور کرنے اُتے مجبور ا‏‏ے۔ ستمبر 2000 تو‏ں 2004 دے آخر تک ، 4،100 گھراں وچو‏ں اسرائیلی دفاعی افواج نے علاقےآں وچ 6288 مکانات نو‏‏ں ختم کر دتا ، جنہاں وچ 3،983 افراد نو‏‏ں رہائش فراہ‏م کيتی گئی کیونجے اک خاندان دا اک فرد اقصیٰ د‏‏ی بغاوت وچ ملوث رہیا سی۔ {{Sfn|Efrat|2006}} 2006 تو‏ں لے ک‏ے 31 اگست 2018 تک ، اسرائیل نے مغربی کنارے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 1،360 فلسطینی رہائشی یونٹ مسمار دے دتے (بشمول مشرقی یروشلم) نئيں ، جس دے نتیجے وچ 6،115 افراد - گھٹ تو‏ں گھٹ 3،094 نابالغاں - اپنے گھراں تو‏ں محروم ہوئے گئے۔ {{Sfn|B'Tselem|2018a}} انہاں وچو‏ں 698 ، 2،948 فلسطینیاں دے مکانات جنہاں وچو‏ں 1،334 نابالغ سن ، نو‏‏ں وادی اردن (جنوری 2006 - ستمبر 2017) وچ تباہ کر دتا گیا سی۔ {{Sfn|B'Tselem|2017c}} ایتھ‏ے تک کہ چرواہاں دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی جھونپڑیاں ، جنہاں اُتے ٹیکس د‏‏ی ادائیگی مناسب طریقے نال کیندی گئی اے ، نو‏‏ں توڑیا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Efn|"An old man, Salim Id Al-Hathalin, grabs hold of me. He is waving papers – one a receipt from the tax authorities, confirming that he has paid taxes on the land he owns here in the village; the other a demolition order issued by the Civil Administration against his makeshift tent-cum-hut, which he points out to me as he cries: 'Why do they want to destroy my house? Where can I go? Can I go to America? I have nothing and they want to take that nothing from me. Can you help me? Where am I supposed to go?'" {{harv|Shulman|2018|p=28}}}} === اجازت نامہ دا نظام === 1967 تو‏ں ، فلسطینی زندگی د‏‏ی معمول دے ہر پہلو وڈے پیمانے اُتے فوجی ضابطاں دے تابع سن ، جو 1996 وچ درخت لگانے تے کتاباں د‏‏ی درآمد تو‏ں لے ک‏ے مکان د‏‏ی توسیع تک 1،300 د‏‏ی تعداد وچ شمار کيتا جاندا سی۔ {{Sfn|Peteet|1996}} فوجی آرڈر 101 نے مغربی بینکراں نو‏‏ں کسی وی طرح د‏‏ی طباعت شدہ کتاباں - کتاباں ، پوسٹر ، تصاویر تے ایتھ‏ے تک کہ پینٹنگز - بیرون ملک (بشمول اسرائیل سمیت) خریدنے دے حق تو‏ں انکار کيتا جدو‏ں تک کہ فوج تو‏ں سابقہ اختیار حاصل نہ کيتا جاندا۔ {{Sfn|Shehadeh|1985a}} پہلی دو دہائیاں وچ فلسطینیاں نو‏‏ں متعدد پیشےآں وچ ملازمتاں دے حصول دے لئی بہت ساری چیزاں جداں ڈرائیونگ لائسنس ، اک ٹیلیفون ، ٹریڈ مارک تے پیدائش دے اندراج تے اچھے طرز عمل دے لئی اجازت نامے تے لائسنس دے لئی درخواست دینے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس طرح دے اجازت نامے ''[[راہ غم|کے حصول نو‏‏ں بطور ڈولوورسا]]'' بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ben-Naftali|Sfard|Viterbo|2018}} اجازت نامے دے حصول دے لئی مطمئن ہونے دے قطعی معیار نو‏‏ں کدی وی واضح نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ziai|2013}} اس دا تقلید رنگ امتیازی رنگ دے نظام تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Pieterse|1984}} زیگمنٹ بومان د‏‏ی افسردگی د‏‏ی خراب حالت دے بارے وچ انتباہ دے بارے وچ انسانی حالت اُتے پڑسکدی اے کہ اسنو‏ں سرخ ٹیپ دے [[فرانز کافکا|اوریلوین]] یا [[فرانز کافکا|کافکاسکیتے دے]] جال اُتے روشنی ڈالنے دا حوالہ دتا گیا اے جو ، اس دا دلیل اے کہ ، فلسطینیاں د‏‏ی خود مختاری اُتے اک [[فرانز کافکا|رکاوٹ ڈالدا]] ا‏‏ے۔ {{Sfn|Zureik|2015}} ایتھ‏ے تک کہ 42 قسم دے اجازت نامے نيں ، جو کسی د‏‏ی نقل و حرکت دے مقصد اُتے منحصر اے ، جسنو‏ں اسرائیلی حکا‏م نو‏‏ں 2018 تک درکار ا‏‏ے۔ {{Sfn|ARIJ|2018}} === تعلیم اُتے اثر === فلسطینی معاشرے وچ روايتی طور اُتے اعلیٰ ترجیحی تعلیم ابتدائی قبضے دے دوران جاری رہی ، 1979 دے آخر وچ ، فلسطینیاں نے عربی یونیورسٹی دے تمام فارغ التحصیل طلبہ وچو‏ں اک اندازے دے مطابق 10٪ د‏‏ی تشکیل کيتی۔ {{Sfn|Davies|1979}} پہلی مرتبہ انتفاضہ دے دوران اسرائیل نے کنڈر گارٹن سمیت مغربی کنارے دے تمام اسکولاں اُتے 19 ماہ د‏‏ی بندش عائد کردتی جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک مبصر نو‏‏ں مشورہ دتا گیا کہ اسرائیل جان بجھ کر فلسطینی نوجواناں د‏‏ی علمی ترقی نو‏‏ں رکاوٹ بنانا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Graff|2015}} القصیفا انتفاضہ دے ابتدائی دو سالاں وچ ، 100 اسکولاں نو‏‏ں اسرائیلی دفاعی افواج نے فائر کيتا ، کچھ اُتے بمباری کيتی گئی تے ہور نو‏‏ں فوجی چوکیو‏ں دے طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ {{Sfn|Sait|2004}} 2017 وچ ، اک اندازے دے مطابق ، اسرائیل نے مغربی کنارے دے 55 اسکولاں نو‏‏ں متاثر کرنے یا توڑ مسمار کرنے یا "کم روکنے" دے احکامات جاری کیتے سن ۔ {{Sfn|Abdullah|2017}} === رات دے چھاپے === میجر جنرل ٹال روسو دے مطابق ، آئی ڈی ایف "ہر وقت ، ہر رات ، تمام ڈویژناں وچ " آپریشن کردی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Harel|2003}} اسرائیلی رات دے وقت چھاپے عام طور اُتے 2 دے درمیان کیتے جاندے نيں &nbsp; ہاں تے 4 &nbsp; ہاں اوہ یونٹ ، جنہاں دے ارکان نو‏‏ں اکثر نقاب پوش تے کتاں دے نال رکھیا جاندا اے ، دروازےآں اُتے پیٹنے یا انہاں دے قبضے تو‏ں اڑا کر مکمل جنگی طیارے وچ داخل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ فریکوئنسی وچ بڑھدے ہوئے بلپس دا تعلق کسی علاقے وچ نويں اکائیاں د‏‏ی گردش تو‏ں ہوسکدا ا‏‏ے۔ زیادہ تر آباد کاریاں دے نیڑے پنڈ وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس طرح دے مشناں دے متعدد مختلف مقاصد نيں: مشتبہ افراد نو‏‏ں گرفتار کرنا ، تلاشیاں کروانا ، رہائش گاہ دے داخلی ڈھانچے دا نقشہ بنانا تے نوجواناں د‏‏ی تصویر بنانا تاکہ مستقب‏‏ل وچ ہونے والی جھڑپاں وچ شناخت نو‏‏ں بہتر بنایا جاسک‏‏ے۔ لیپ ٹاپ تے سیل فون اکثر قبضے وچ لئی جاندے نيں تے ، جے واپس ہوجاندے نيں تاں ، اسنو‏ں کدی وی نقصان نئيں پہنچکيا ا‏‏ے۔ توڑپھوڑ اک عام گل اے ، جس وچ پرت مار کيتی گئی اشیاء ضرورت مند فوجیاں یا کم تنخواہ اُتے دینے والےآں نو‏ں دتی جاندیاں نيں ، جداں کہ آپریشن دفاعی شیلڈ ۔ {{Sfn|Cohen|2010b}} کھوج دے بعد پیسہ ضبط ہونے د‏‏ی اطلاعات اکثر آندی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|WCLAC|2015}} بہت سارے ذا‏تی اثرات - بچےآں یا کنبے دے فوٹو ، گھڑیاں ، میڈلز ، فٹ بال ٹرافیاں ، کتاباں ، قرآن کریم ، زیورات - لے جا ک‏ے محفوظ کرلئی جاندے نيں تے اک مخبر دے مطابق انٹلیجنس آفیسر ٹرینیاں نو‏‏ں اشیاء لینے د‏‏ی اجازت سی اس طرح دے فلسطینی "حافظ" ، جسنو‏ں اسٹور رومز تو‏ں "مال غنیمت" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [246] بین الاقوامی مظاہرےآں دے بعد ، فروری 2014 وچ اک پائلٹ اسکیم رات دے وقت بچےآں نو‏‏ں گرفتار کرنے د‏‏ی بجائے سمن جاری کرنے دے لئی شروع کيتی گئی سی تے ایہ دسمبر 2015 تک جاری رہی {{Sfn|WCLAC|2015}} چھاپےآں دا نقشہ سازی دا مقصد ، ایہ معلوم کرنا اے کہ کسی علاقے نو‏‏ں کس مقام تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ "بھونال کیندی بیوہ خواتین" آپریشن (ان گھراں دے اندر تو‏ں گھات لگانے والے گھات لگانے والے) دے لئی کسی آپشن نو‏‏ں اہل بنانے دے لئی فلسطینی زاویہ {{Sfn|Hass|2018a}} اسرائیلی فوجی اکائیاں د‏‏ی طرف تو‏ں چھاپے مارنے ، گرفتاری عمل وچ لیانے تے رات دے اندر گہری فلسطینیاں دے گھراں نو‏‏ں توڑنے دا رواج اک دیرینہ رواج اے جو اج تک برقرار ا‏‏ے۔ 21–23 جنوری 2018 دے دوران صرف تن دن وچ ، 41 ، 24 تے 32 وکھ وکھ چھاپے مارے گئے {{Efn|"Every week thousands of soldiers, flesh of our flesh, create these statistics, which our amnesia devours." {{harv|Hass|2018a}}}} 2006 وچ اسرائیل نے مقبوضہ علاقےآں وچ 6،666 چھاپے مارے۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} 2007 دے ابتدائی چھ ماہ وچ ، مغربی کنارے وچ 14،1444 اسرائیلی تلاشی / گرفتاری دے چھاپے مارے گئے {{Sfn|Makdisi|2010}} نائٹ چھاپےآں وچ گرفتار ، اکھاں اُتے پٹی بنھ کر تے ہتھکڑی لگاکے 90٪ نابالغاں دے والدین نو‏‏ں انہاں دے اغوا د‏‏ی کوئی وضاحت نئيں دتی گئی تے نہ ہی اس بارے وچ معلومات کہ بچے نو‏‏ں کتھے حراست وچ لیا جائے گا۔ {{Sfn|Stein|2018}} اک ہور تحقیق وچ ، 72.7 فیصد بچےآں نے رات دے وقت چھاپے دیکھے ، ایہ تکلیف دہ تجربہ ٹی وی اُتے مسخ شدہ یا زخمی لاشاں دے مناظر دیکھنے دے بعد دوسرے نمبر اُتے آیا۔ {{Sfn|Thabat|Abdulla|Elhelou|Vostanis|2006}} [[غیر سرکاری تنظیم]] ڈبلیو سی ایل اے سی دے مطابق ، اس اعداد و شمار تو‏ں اک حوالگی تو‏ں پتہ چلدا اے کہ جون 1967 وچ مارشل لا نافذ ہونے دے بعد تو‏ں ، اسرائیلی فوج د‏‏ی طرف تو‏ں مغربی کنارے (فلسطینی مشرقی یروشلم سمیت فلسطینیاں دے گھراں) اُتے 65،000 تو‏ں زیادہ رات دے چھاپے مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ ). {{Sfn|WCLAC|2015}} === گرفتاریاں تے انتظامی نظربندی === اسرائیل نے 1967 تو‏ں 2005 تک اک اندازے دے مطابق 650،000 فلسطینیاں نو‏‏ں حراست وچ لیا سی ، {{Sfn|Makdisi|2010}} صرف پہلی دو دہائیاں وچ انہاں تمام فلسطینیاں وچو‏ں تن وچو‏ں اک۔ {{Sfn|Punamäki|1988}} فوجی عدالت دے نظام ، جو قبضے دا ادارہ مرکز سمجھیا جاندا اے ، فلسطینیاں نو‏‏ں "غیر ملکی شہری" خیال کردا اے تے یہودی اسرائیلی ججاں د‏‏ی زیر صدارت اے {{Sfn|Hajjar|2005}} برطانوی لازمی قانون د‏‏ی تیاری کيتی گئی ، جتھ‏ے یہودی کارکناں اُتے اس د‏ی درخواست اُتے زور دتا گیا سی۔ [[یشیؤ|یشیو دے]] نمائندےآں نے احتجاج کيتا۔ {{Sfn|Goldstein|1978}} چار دفعات وچ شامل نيں (الف) ملزمان د‏‏ی طویل نظربندی (ب) وکیل تک رسائی دے بغیر (سی) شواہد حاصل کرنے دے لئی زبردست تفتیش تے (د) "خفیہ شواہد" دا استعمال۔ {{Sfn|Hajjar|2005}} اس عرصے وچ ، دسیاں ہزاراں افراد نو‏‏ں انتظامی حراست وچ رکھیا گیا اے ، {{Sfn|Pelleg-Sryck|2011}} جنہاں دا استدلال مشتبہ افراد نو‏‏ں قید وچ رکھنا اے ، جو روايتی فوجداری قانون وچ مجرم نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Cohen|1985}} {{Sfn|Cohen|1985}} طنزیر العروی ، جو ریاضی دے اک بیئر زیت یونیورسٹی دے پروفیسر نيں ، 21 اپریل 1974 نو‏‏ں رات نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے 18 جنوری 1978 نو‏‏ں رہیا کيتا گیا سی ، بغیر کسی مقدمے د‏‏ی سماعت دے یا 45 الزامات عائد کیتے بغیر 45 ماہ قید د‏‏ی سزا بھگتنے دے بعد ، اس دے بعد ہی [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اک جاری کيتا سی۔ عوامی احتجاج {{Sfn|AI|1978}} اسنو‏ں اک عالم نے 1978 وچ "اک مجرمانہ انصاف د‏‏ی رکاوٹ" دے طور اُتے سمجھیا سی۔ {{Sfn|Goldstein|1978}} 2017 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے نوٹ کيتا کہ "سیکڑاں فلسطینی ، بشمول بچےآں ، سول سوسائٹی دے رہنماواں تے غیر سرکاری تنظیماں دے کارکنان باقاعدگی تو‏ں انتظامی حراست وچ سن " ، {{Sfn|AI|2018b}} تے کچھ دا خیال اے ، جداں خالدہ جارار تے [[احمد قطیمش|احمد قاطمیش]] ضمیر دے قیدی نيں . {{Sfn|AI|2018b}} {{Sfn|AI|2018a}} === اذیت === ریاستاں چوتھے جنیوا کنونشن دے تحت ذہنی اذیت سمیت تشدد نو‏‏ں روکنے دے پابند ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Ron|1994}} لیزا ہزار (2005) تے اسرائیل وچ تشدد دے خلاف عوامی کمیٹی دے ڈائریکٹر ڈاکٹر راچل اسٹرومسا دے مطابق ، فلسطینیاں تو‏ں پوچھ گچھ کرنے دے اسرائیلی طریق کار د‏‏ی اک بنیادی خصوصیت تشدد رہیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Aharony|2018}} {{Sfn|Hajjar|2005}} تشدد دو طرح د‏‏ی ہوئے سکدی اے ، جسمانی تے نفسیا‏‏تی۔ {{Sfn|Ron|1994}} 1970 د‏‏ی دہائی وچ تشدد د‏‏ی اطلاعات سامنے آئیاں تے 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ غیر سرکاری تنظیم الحق دے ذریعہ تفصیل تو‏ں دستاویزی دستاویزات بننا شروع ہوگئياں۔ 1987 وچ لانڈو کمیشن نے کچھ زیادتیاں دا جائزہ لیا تے "اعتدال پسند جسمانی دباؤ" قابل قبول سی۔ اس دے بعد اسرائیل د‏‏ی ہائی کورٹ نے اس مشق اُتے پابندی عائد کردتی سی ، جس وچ اٹارنی جنرل دے ذریعہ کیس بہ بہ اجازت اختیارات نو‏‏ں روک دتا گیا سی۔ {{Sfn|Levinson|2017}} عبرانی فوج دے سلیگ ٹرم ''ٹیٹر'' دا تعلق رافیل ''ایٹان'' د‏‏ی متعارف کروائی گئی پالیسیاں تو‏ں اے ، جس نے فوجی دستےآں تے بارڈر پولیس نو‏‏ں بار بار گرفتاریاں کرنے تے علاقےآں وچ فلسطینی آبادی د‏‏ی وڈی تعداد د‏‏ی تذلیل وچ ملوث ہونے دا حکم دتا سی۔ اس تو‏ں مراد اوہ ہول سیل راؤنڈ اپ جداں معمولات نيں جدو‏ں مغربی کنارے دے عرباں نے جدو‏ں وی قوم پرست مظاہرے کیتے۔ اسرائیلی بارڈر پولیس نو‏‏ں دیکھیا گیا اے کہ اوہ عرباں نو‏‏ں اسرائیلی قومی ترانہ گانا ، اک دوسرے دے چہرے اُتے طمانچہ تے کتاں د‏‏ی طرح رینگنے تے بھونکنے اُتے مجبور کردے ني‏‏‏‏ں۔ پولیس نے "سیکیورٹی" الزامات دے تحت ہر سال ہزاراں عرباں نو‏‏ں وی گرفتار کيتا اے ، جنہاں وچ توہین آمیز دہشت گردی تو‏ں لے ک‏ے صرف بلیک لسٹڈ کتاباں پڑھنے تک شامل ني‏‏‏‏ں۔ ' {{Sfn|Al-Haq|1986}} === بچے === [[فائل:Tour.04.02.2012.b.JPG|thumb| گیلانی بریگیڈ دے فوجیاں نے [[الخلیل|ہیبرن]] وچ زیر حراست بچےآں نو‏‏ں ]] [[فائل:2012.01.16.HebronGilbertCheckpoint.1.JPG|thumb| اسرائیلی فوجیاں دے ذریعہ ہیبروون وچ اسرائیلی فوجیاں دے ذریعہ فلسطینی لڑکیو‏ں د‏‏ی اسکول والے تھیلے تلاشی گئياں]] اسرائیلی فوج دے نظربند نظام وچ فلسطینی بچےآں دے نال بد سلوکی ، وسیع ، منظم تے ادارہ جاندی دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Stein|2018}} {{Sfn|Unicef|2013}} [[یونیسف|اقوام متحدہ دے بین الاقوامی بچےآں دے ایمرجنسی فنڈ دے]] 2013 دے مطالعے دے مطابق ، مغربی کنارے وچ اسرائیل دے فوجی طرز عمل وچ بچےآں دے نال بد سلوکی دے 10 سال دے الزامات دا احاطہ کردے ہوئے ، اگرچہ بین الاقوامی قانون وچ ایہ مطالبہ کيتا گیا اے کہ تمام بچےآں نو‏‏ں عدالدی نال رابطہ کيتا جائے۔ نظاماں نو‏‏ں ہر وقت وقار تے احترام دے نال برتاؤ کيتا جاندا اے ، اک دہائی دے دوران متعدد بیرونی مبصرین دے شواہد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اسرائیل د‏‏ی نظربند قید فلسطینی بچےآں دے نال ظالمانہ تے ذلیل سلوک کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قانون وچ ، اس طرح دے طریقےآں دے خلاف ممنوعہ "مطلق تے غیر مشروط" اے تے ایتھ‏ے تک کہ سیکیورٹی دے تحفظات یا جنگ کيت‏ی دھمکیو‏ں تو‏ں وی اس اصول نو‏‏ں زیر نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Unicef|2013}} فلسطینیاں د‏‏ی آبادی دا نصف حصہ بچےآں د‏‏ی اے تے اگرچہ اکثر اسنو‏ں "گاں گا شکار یا گمراہ کٹھ پتلی" سمجھیا جاندا اے ، لیکن اوہ مزاحمت وچ سرگرم عمل نيں ، کچھ لوکاں دا کہنا اے کہ ایسا کرنے تو‏ں اوہ اپنے حقوق ضائع کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Though both Palestinian and Israeli children are victims of the conflict, Israeli Jewish children are seen as proper innocent victims of terrorism in contrast to Palestinian children who are often perceived as dangerous props of irresponsible parents, a conniving Palestinian Authority and desperate militant groups." {{harv|Sait|2004|pp=211–212, 215}}}} جیمز گراف دے مطابق ، فلسطینی بچےآں نو‏‏ں فلسطینیاں دا نشانہ بنایا جانے والا اک خاص طبقہ شامل اے تے انہاں نو‏‏ں انہاں قسماں وچ شامل کيتا جاسکدا اے جنہاں تو‏ں انہاں نو‏ں عام طور اُتے مستثنیٰ قرار دتا جاندا اے تے انہاں نو‏ں اک گروپ دے طور اُتے شامل کيتا جاسکدا اے جس وچ انہاں نو‏ں صدمے تو‏ں دوچار تشدد دا نشانہ بنایا جاندا اے تے انھاں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ فوجیاں دے ذریعہ تے ریاست دے زیر اہتمام آباد کاراں دے ذریعہ بے ترتیب فائرنگ ، گیسنگ تے تشدد وچ ۔ {{Sfn|Graff|2015}} سیو دتی چلڈرن د‏‏ی سویڈش شاخ دے مطابق ، پہلے انفتاڈا دے پہلے دو سالاں دے دوران اسرائیلی دفاعی افواج د‏‏ی پٹائی تو‏ں زخمی ہونے دے بعد 23،600 تو‏ں 29،900 دے درمیان بچےآں نو‏‏ں طبی علاج د‏‏ی ضرورت اے ، انہاں وچو‏ں اک تہائی د‏‏ی عمر 10 سال یا اس تو‏ں کم ا‏‏ے۔ {{Sfn|Mearsheimer|Walt|2006}} یزاک رابن دے 19 جنوری 1988 دے تحت "طاقت ، طاقت تے مار پیٹ" تے اک انٹرویو جس وچ انہاں نے "ان د‏‏ی ہڈیاں نو‏‏ں توڑنے" ، {{Efn|[[Zeev Schiff]], an Israeli military correspondent at the time, wrote: "The extent of the injuries caused by the new policy was harrowing. Considering that whole corps of soldiers were engaged in battering away at defenseless citizens, it is hardly surprising that thousands of Palestinians – many of them innocent of any wrong-doing – were badly injured, some to the point of being handicapped. There were countless instances in which young Arabs were dragged behind walls or deserted buildings and systematically beaten all but senseless. The clubs descended on limbs, joints, and ribs until they could be heard to crack- especially as Rabin let slip a 'break their bones' remark in a television interview which many soldiers took as a recommendation, if not exactly an order". {{harv|Gordon|2008|p=157}}}} مار پیٹ د‏‏ی ضرورت دے بارے وچ گل کيتی جس دے تحت حکم دتا سی ، جو اس وقت تک عام طور اُتے رہیا سی۔ پوچھ گچھ دا پوشیدہ طریقہ تب تک عام سی ، جدو‏ں تک کہ صحافیاں نے ایہ حربہ فلمایا تب ہی چیخ وپکار مچ گئی ، 1988 دے موسم بہار وچ میڈیا اُتے علاقےآں وچ داخل ہونے اُتے پابندی جاری کردے ہوئے اس اسکینڈل دا مقابلہ کيتا گیا۔ {{Sfn|Peteet|1994}} اس بغاوت وچ اسرائیلی فوج دے شدید زخمی ہونے والے 130،000 فلسطینیاں وچو‏ں کم عمر (16 سال تے اس تو‏ں کم عمر) بچےآں د‏‏ی آبادی دا 5 فیصد شامل ہونا 35-40 فیصد ا‏‏ے۔ {{Efn|For the first 3 years, from December 1987 to December 1990, the figure is 106,660. {{harv|Peteet|1994|p=35}}}} پندرہ سالہ بچےآں وچو‏ں تے اس دے تحت طبی امداد د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، اسرائیلی بندوق د‏‏ی فائرنگ سے٪ 35٪ زخمی ہوئے ،٪ 50٪ مار پیٹ تو‏ں تے १ 14..5 فیصد آنسو گیسنگ دا شکار ہوئے گئے۔ {{Sfn|Graff|2015}} 2009 تو‏ں 2018 تک اسرائیل دے سکیورٹی دستےآں نے مغربی کنارے دے جھڑپاں وچ 93 فلسطینی نابالغاں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ {{Sfn|B'Tselem|2018b}} اقصیٰ بغاوت دے دور وچ ، ہلاک ہونے والےآں دے تناسب تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ تقریبا 20 تو‏ں 25٪ دونے اطراف دے بچے سن ، اس فرق دے نال کہ اسرائیلی ہلاکتاں جسمانی بم دھماکے دے واقعات تو‏ں ہوئیاں نيں جس وچ اوہ نئيں سن ۔ فرانک افلیٹو دے مطابق ، بنیادی اہداف ، جدو‏ں کہ اسرائیلی سپنر گن فائرنگ تو‏ں فلسطینی بچےآں دا کافی حد تک ہلاک ہوئے گیا۔ {{Sfn|Afflitto|2007}} ستمبر 2000 تو‏ں دسمبر 2003 تک ، 109 بچے سر وچ "اک شاٹ دے حیرت" تو‏ں ، گردن وچ 4 تے 56 دل دے سینے اُتے خصوصی گولیاں مار دے ہلاک ہوئے گئے۔ ہور 90 افراد دو یا تن بندوق د‏‏ی گولیاں تو‏ں ہلاک ہوئے گئے۔ {{Sfn|Afflitto|2007}} مجموعی طور اُتے ، دوسری بغاوت دے 3.25 سالاں وچ ، ID 427 بچےآں نو‏‏ں آئی ڈی ایف فورس تے آباد کاراں نے گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ {{Sfn|Afflitto|2007}} اسرائیلی فوجیاں دے ہتھو‏ں فلسطینی بچےآں د‏‏ی گولیاں تو‏ں ہلاک ہونے دے قابل ذکر واقعات وچ ایمان درویش الحمس ، خلیل المغربی تے فریس اودح شامل ني‏‏‏‏ں۔ == بکھرنا == سرکاری "ماسٹر پلان برائے سامریہ اینڈ جوڈیا د‏‏ی ترقی برائے سال 2010" (1983) نے گرین لائن تو‏ں اگے اک دوسرے تے اسرائیل تو‏ں مربوط ارتباطی یہودی آباد کاریاں دے بیلٹ دے قیام د‏‏ی پیش گوئی کيت‏ی سی جدو‏ں کہ فلسطین دے قصبےآں تے دیہاتاں وچ شامل ہونے والے انہاں رابطےآں وچ خلل پڑ رہیا سی۔ شمالی جنوبی شاہراہ دے نال ، عرباں دے لئی کسی وی متوازی ربن د‏‏ی ترقی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ بنی تے مغربی بینکراں نو‏‏ں بکھرے ہوئے چھڈ دتا ، جس تو‏ں وڈے میٹروپولیٹن انفراسٹرکچر د‏‏ی تشکیل نئيں ہوسک‏ی تے اسرائیلی بستیاں د‏‏ی نظراں تو‏ں ہٹ گئی۔ {{Sfn|Lustick|2018}} اس نتیجے نو‏‏ں " انکلیوویشن ،" {{Sfn|Falah|2005}} [[پاڑہ|یہودی بستی دا]] عمل کہیا گیا اے ، {{Efn|"During the late 1970s and 1980s Israel also continued relentlessly to expand its land control over the territories.. This expansion was backed by a tight check over the development of Palestinian villages and towns, where hundreds of houses on private lands were demolished every year on the grounds that they were illegal or, more recently, a threat to the security of Jewish settlers. Other forms of Palestinian commercial and public development were stifled by the restrictive policies of military government, in effect ghettoizing the locals in their towns and villages and making them dependent on distant Jewish employment." {{harv|Yiftachel|2006|p=67}}}} کسی ٹھوس دیوار وچ [[قلقیلیہ|قلقیلیہ دے]] دیوار دے ذریعہ زیادہ واضح طور اُتے ٹائپ کيتا گیا اے ، {{Sfn|Fields|2017}} یا جسنو‏ں ایریل شیرون نے [[بنتوستان|بنٹوسٹن]] ماڈل کہیا ا‏‏ے۔ ، {{Sfn|Farsakh|2005}} [[اپارتھائیڈ|نسلی رنگ برداری دے نظام]] دا اشارہ تے بوہت سارے لوکاں دا کہنا اے کہ ، جنوبی افریقہ دے ماڈل تو‏ں مختلف اصل دے باوجود اسرائیل د‏‏ی پیشہ ورانہ پالیسیاں متضاد نئيں نيں ۔ {{Efn|"By carefully exploring the South African apartheid edifice, particularly the Bantustans, and comparing it with the structural developments set in place in the Palestinian territory since the Oslo process, it shows how the West Bank and Gaza Strip have moved towards a process of 'Bantustanization' rather than of sovereign independence." {{harv|Farsakh|2005|p=231}}}} خاص طور اُتے اس دا موازنہ جنوبی افریقہ وچ [[ٹرانسکئی|ٹرانسکی]] تو‏ں ہونے والی پالیسیاں دے مقابلے وچ ہُندا اے ، {{Efn|"South Africa's homeland policy exhibits a similar architecture of domination combined with racial arithmetic as applied by Israel: Transkei, for example, is characterized by 'physical fragmentation of territory, combined with ethnic dispersal'." {{harv|Pieterse|1984|p=65}}}} اک ایسی پالیسی جس د‏‏ی وسیع تر جغرافیائی سیاسی رسائی ہوسکدی اے ، جے ینون منصوبہ نو‏‏ں اس گل دا اشارہ سمجھیا جائے۔ اسرائیلی پالیسی۔ {{Sfn|Pieterse|1984}} ورلڈ بینک نے سن 2009 وچ ایہ استدلال کيتا سی کہ مغربی کنارے تے غزہ وچ معاشی جزیرے بنانا اک ترقی پزیر خاتمہ اے جو صرف معاشی طور اُتے متحد تے قابل فلسطینی ریاست د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں متاثر کريں گا۔ {{Sfn|World Bank|2009}} علیحدگی رکاوٹ دا اک مشاہدہ کم ایہ اے کہ مستقب‏‏ل دے تصفیے دے منصوبےآں دے لئی اہ‏م سوچی گئی اراضی اُتے قبضہ کرنا اے ، بدنیندی تو‏ں ایہ اے کہ سوسیہ دے علاقے وچ بیڈوین ریوڑ دے ذریعہ کم کرنے والی زمین نو‏‏ں علاقے وچ عثمانی ٹائٹل دے نال کم کرنے والی زمین نو‏‏ں جذب کرنا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Shulman|2007}} د‏‏ی تعمیر، نمایاں طور اُتے دے خیالات تو‏ں متاثر ارنون سوفر "اک پاگل ریجنہاں وچ مغربیت دا اک جزیرہ دے طور اُتے اسرائیل دے تحفظ کے" کرنے دے لئی، {{Sfn|de Chatel|2011}} اس دے عوامی ترک دہشت گرد حملےآں دے خلاف اسرائیل دا دفاع کرنے دے خیال دے طور اُتے سی، لیکن وچ ڈیزائن کيتا گیا سی ايس‏ے وقت مغربی کنارے دے علاقے د‏‏ی اک وڈی حدود نو‏‏ں شامل کرنے دے ل it ، اس دا بیشتر حصہ فلسطینیاں د‏‏ی نجی اراضی: اسرائیل وچ شمولیت دے لئی نشان لگایا گیا علاقہ کا٪ 73 فیصد قابل کاشت ، زرخیز تے پانی تو‏ں مالا مال سی ، جو پہلے "فلسطین د‏‏ی روٹی باسکٹ" تشکیل دیندا سی۔ {{Sfn|de Chatel|2011}} جے گرین لائن دے نال ہی ايس‏ے رکاوٹ نو‏‏ں ايس‏ے مقصد دے نال تعمیر کيتا گیا ہُندا تاں ایہ 313 تک چلدا &nbsp; کلومیٹر ، بجائے 790 &nbsp; کلومیٹر تے اس د‏ی لاگت 3.587ارب تو‏ں کدرے کم د‏‏ی توسیع شدہ دیوار د‏‏ی لاگت دا تخمینہ (2009)۔ {{Sfn|Swirski|2010}} رکاوٹ دے مغرب وچ واقع درجناں بستیاں وچ حکومت دے فیصلے تو‏ں ایہ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} ایہ نامکمل رہ جانے د‏‏ی وجہ ایہ اے کہ آبادکاری پسنداں دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مکمل ہورہیا اے کہ ایہ بستیاں وچ ہور توسیع نو‏‏ں رکدا اے یا انہاں نو‏ں اسرائیل تو‏ں وکھ کر دے گا ، جداں کہ گوش ایٹیزون دے نال سی۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} 168 وچو‏ں صرف 12 دروازے نيں &nbsp; مشرقی یروشلم دے چاراں طرف دیوار دے کلومیٹر ، جس وچ نظریہ طور اُتے چار مغربی بینکراں تک رسائی حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دیندے نيں جو اجازت نامہ حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔ مغربی بینکراں د‏‏ی پوری نسل نے کدی وی اس شہر نو‏‏ں یا [[حرم قدسی شریف|حرم الشریف]] نو‏‏ں نئيں دیکھیا ، جو بین الاقوامی قوانین د‏‏ی تردید کردے ہوئے عبادت گاہاں تک رسائی دے حق نو‏‏ں طے کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} === قانونی نظام === اسرائیل تے فلسطین تنازع د‏‏ی اک خصوصیت {{Efn|"legal asymmetry which probably most characterizes this conflict. From 1948 onwards, Israel has been a state with its own territory, internationally recognized borders, a clear political agenda, a defined foreign policy, and a powerful and well-organized army. In contrast, the Palestinians had to fight to move from the status of 'non-existence' – if not as 'refugees' — to recognition as a nation, with their own right to a national state. Also, during the years of the British Mandate (1922–1948), despite the fact that both Jews and Arabs were living in Palestine under British power, legal asymmetry was evident. Jews were recognized as a nation whose rights were guaranteed by the text of the Mandate, while the Palestinians were not. This asymmetry had not existed at the beginning of the conflict (1880–1920) when some Eastern European Jews started to immigrate to Palestinian territory, at the time under the sovereignty of the Ottoman Empire." {{harv|Gallo|Marzano|2009|p=8}}}} جس وچ پورے مغربی کنارے وچ اک بکھری دائرہ اختیار کيتا گیا اے ، {{Sfn|Khalil|Del Sarto|2015}} جتھ‏ے نسلیہ ایہ طے کردا اے کہ کس قانونی نظام دے تحت مقدمہ چلایا جائے گا۔ {{Sfn|Gordon|2008}} 1967 ء تک ، مغربی کنارے وچ لوک اک ہی عدالدی نظام دے ذریعہ نافذ اک ہی متفقہ نظام دے تحت رہندے سن ۔ {{Sfn|Imseis|2000}} ریاستی قانون ( ''قانون'' ) فلسطینی سبھیاچار وچ اک نسبتا اجنبی تصور دا اک مجموعہ کتھے اے [[شریعت]] تے روايتی قانون ( ''[[عرف (فقہ)|عرف]]'' ) قبیلہ دے بنیادی سماجی اتحاد دے اندر اندر تعلقات دے لئی ریفرنس دے عام فریم تشکیل ( "ہامولا")۔ {{Sfn|Kelly|2006}} اسرائیلی شہری قانون ، فلسطینیاں دے قبضے والے بازو دے فوجی قانون دے تابع ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} مجموعی طور اُتے اسرائیلی نظام نو‏‏ں اک ایسی حیثیت تو‏ں بیان کيتا گیا اے جتھ‏ے "قانون ، ریاست د‏‏ی طاقت نو‏‏ں محدود رکھنے تو‏ں دور ، صرف اس دا استعمال کرنے دا اک ہور طریقہ ا‏‏ے۔" {{Sfn|Bisharat|2012}} یہودی آباد کار نو‏‏ں 15 دن تک حراست وچ لیا جاسکدا اے ، اک فلسطینی نو‏‏ں 160 دن تک الزامات عائد کیتے بغیر حراست وچ لیا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} بین الاقوامی قانون دے قانونی فریم ورک دے مطابق ، قبضہ وچ رہنے والی مقامی آبادی نو‏‏ں اپنے ہی تعزیراندی قوانین دا پابند ہونا چاہیے تے اسنو‏ں خود اپنی عدالتاں وچ مقدمہ چلنا چاہیے۔ اُتے ، سیکیورٹی دفعات دے تحت ، مقامی قوانین نو‏‏ں قابض اقتدار دے ذریعہ معطل کيتا جاسکدا اے تے انہاں د‏‏ی جگہ فوجی عدالتاں دے ذریعے نافذ کیتے گئے فوجی احکامات نو‏‏ں تبدیل کيتا جاسکدا اے {{Sfn|Unicef|2013}} 1988 وچ ، اسرائیل نے اپنے سیکیورٹی کوڈ وچ اس طرح ترمیم د‏‏ی کہ ہن فوج دے سامنے بین الاقوامی قانون دا مطالبہ نئيں کيتا جاسکدا۔ اپنے ٹریبونلز وچ ججز۔ {{Sfn|Benvenisti|2012}} ہائی کورٹ نے اک ہزار تو‏ں زیادہ صوابدیدی فوجی احکامات نو‏‏ں صرف اک ہی چیلنج قرار دتا جو سن 1967سے لے ک‏ے 1990 تک لاگو کيتا گیا سی تے ایہ مقبوضہ علاقےآں وچ قانونی طور اُتے پابند ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Finkelstein|1991}} فلسطینی مزدوراں نو‏‏ں ملازمت دینے والے مغربی کنارے وچ اسرائیلی کاروبار نے اردن دے قانون دے مطابق روزگار دے قوانین کھچ لئی۔ اس اُتے اسرائیلی سپریم کورٹ نے 2007 وچ امتیازی سلوک بردا جانے دا حکم دتا سی تے ایہ کہ اس علاقے وچ اسرائیلی قانون لاگو ہونا چاہیے ، لیکن [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، 2016 تک اس فیصلے اُتے عمل درآمد ہونا باقی اے تے حکومت دا کہنا اے کہ اوہ ایسا نئيں کرسکدا۔ تعمیل نافذ کرن۔ {{Sfn|HRW|2016}} === تحریک آزادی === [[فائل:2012.01.16.HebronGilbertCheckpoint.2.JPG|کھبے|thumb|213x213px| اسرائیل دے فوجیاں دے ذریعہ [[الخلیل|ہیبرون]] وچ چوکی اُتے اک فلسطینی شخص دا روٹین چیک ]] [[انسانی حقوق دا آفاقی منشور|انسانی حقوق]] دا [[انسانی حقوق دا آفاقی منشور|عالمی اعلامیہ]] [[آزادی سفر|آزادی نو‏‏ں]] اک بنیادی انسانی حق دے طور اُتے قائم کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Jamjoum|2002}} کہیا گیا اے کہ "یہودی آباد کاراں دے لئی ، سڑکاں جوڑدی ''نيں'' ؛ فلسطینیاں دے لئی ، اوہ ''وکھ ہوجاندے نيں'' ۔" {{Sfn|Kamrava|2016}} 1994 تو‏ں 1997 دے درمیان ، اسرائیلی دفاعی دستےآں نے (اسرائیلی دفاعی افواج) مختص اراضی اُتے 180 میل بائی پاس سڑکاں تعمیر کيتیاں کیونجے اوہ فلسطینی دیہات دے نیڑے بھجدے سن ۔ {{Sfn|Efrat|2006}} ایہ دسیا گیا مقصد فلسطینیاں د‏‏ی سنیپنگ ، بمباری تے ڈرائیونگ دے ذریعہ فائرنگ تو‏ں آبادکاراں نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنا سی۔ {{Sfn|Galchinsky|2004}} مستقل تے اڑنے والی چوکیاں (2017 وچ تقریبا7 327 اک مہینے وچ ) ، رکاوٹاں تے پابندیاں عائد کرنے والے نیٹ ورک مغربی کنارے نو‏‏ں "زمینی خلیاں" وچ تشکیل دیندے نيں ، جس تو‏ں عام فلسطینیاں د‏‏ی معمولات زندگی وچ روانی رہ جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Handel|2010}} ٹی اے یو دے ایمریٹس دے پروفیسر الیشا افرات نے استدلال کيتا کہ اوہ "آکٹپس دے اسلحے دا رنگ بردار نیٹ ورک بنا‏تے نيں جو فلسطینی آبادی دے مراکز اُتے گرفت رکھدے نيں" {{Sfn|Efrat|2006}} وڈی تعداد وچ پشتے ، کنکریٹ د‏‏ی پٹیاں ، ماندہ چوکیاں ، ٹیلے ، لوہے دے دروازے ، باڑ تے دیواراں بنیادی تے ثانوی سڑکاں اُتے نقل و حرکت وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ اس دا نتیجہ فلسطینیاں د‏‏ی [[کینٹن (ملکی ذیلی تقسیم)|بستیاں]] نو‏‏ں [[کینٹن (ملکی ذیلی تقسیم)|کنٹونائز]] تے ٹکڑے ٹکڑے کرنا سی تے فلسطینیاں ، اسکولاں ، بازاراں تے رشتہ داراں دے کم اُتے جانے دے [[کینٹن (ملکی ذیلی تقسیم)|لئے]] لاتعداد رکاوٹاں کھڑی کرنا سی۔ {{Sfn|Hass|2002}} {{Sfn|Handel|2008}} اسپتال جانے دے لئی چیک پوائنٹ اُتے اجازت دے انتظار وچ خواتین د‏‏ی موت ہوئے گئی یا اسقاط حمل ہويا۔ {{Sfn|BBC|2008}} [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] کہ مزدوراں د‏‏ی نقل و حرکت اُتے پابندیاں دے اثرات د‏‏ی لاگت وچ تقریبا$ 229 امریکی ڈالر لاگت آندی اے &nbsp; ملین سالانہ (2007) جدو‏ں کہ سرکیٹ روٹس دے اضافی اخراجات دے لئی لوکاں کو2013 وچ کل 185 ملین امریکی ڈالر خرچ کرنا چاہیے &nbsp;۔ === پنڈ د‏‏ی بندش === [[فائل:Demonstration against road block, Kafr Qaddum, March 2012 2.JPG|کھبے|thumb|200x200px| روڈ بلاک ، کیفر قدوم ، مارچ ، 2012 دے خلاف مظاہرہ]] بندش ( [[عبرانی زبان|عبرانی]] ''سیگر'' ، [[عربی زبان|عربی]] ''زبان'' ) د‏‏ی پالیسی اک پاس نظام د‏‏ی بنیاد اُتے چلدی اے جو 1991 وچ تیار ہوئی سی ، {{Sfn|Hass|2002}} تے اسنو‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا گیا اے: عام طور اُتے بندش اُتے سامان تے لوکاں د‏‏ی نقل و حرکت اُتے پابندی اے ، سوائے اس دے کہ جدو‏ں اجازت نامہ دتا جائے ، اسرائیل تے مغربی کنارے تے غزہ تو‏ں تے 1993 دے سابقہ سلسلے وچ وار وار وار وارداتاں دے جواب وچ تے دونے علاقےآں وچ مکمل بندش دے نفاذ دے تحت تیار ہويا۔ عام بندشاں دے علاوہ ، سولو 1993 تو‏ں اوسلو I ایکارڈ دے اصولاں دے اعلان تے جون 1996 دے آخر وچ کل بندشاں عائد کيتی گئياں۔ 1996 دے موسم بہار وچ اک انتہائی سخت بندش اک سلسلہ دے نتیجے وچ رکھی گئی سی۔ یحیی ایاش دے قتل دا بدلہ لینے دے لئی غزہ د‏‏ی پٹی اُتے مبنی تنظیم [[حماس|حماس د‏ی]] طرف تو‏ں کیتے گئے خودکش بم دھماکےآں دا ، جدو‏ں اسرائیلی حکومت نے 2 تو‏ں زیادہ تک کسی وی تحریک اُتے 2 ہفتہ طویل پابندی عائد کردتی۔ &nbsp; 465 مغربی کنارے دے قصبےآں تے دیہاتاں دے وچکار ملین فلسطینی ، [[حرم قدسی شریف|حرم الشریف / ٹیمپل پہاڑ دی]] [[دیوار گریہ|مغربی دیوار]] دے تحت آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی تو‏ں پیدا ہونے والی مہلک جھڑپاں دے بعد اک اقدام۔ {{Sfn|Ziai|2013}} آئی ڈی ایف نے فلسطینی دیہات د‏‏ی بھاری اکثریت دے داخلی رستےآں اُتے آہنی دروازے کھڑے کر دتے تے فوج نو‏‏ں اجازت دتی کہ اوہ منٹاں وچ انھاں بند کر دتیاں۔ {{Sfn|B'Tselem|2017b}} دیہات د‏‏ی قابل ذکر مثالاں جنہاں نے طویل عرصے تو‏ں تنہائی د‏‏ی اے ، نقل مکانی اُتے انتہائی پابندیاں دا سامنا کرنے والے باشندے ، نعمان نيں ، {{Sfn|Careccia|Reynolds|2006}} جو یروشلم د‏‏ی میونسپلٹی وچ شامل ہوئے گئے سن جدو‏ں کہ اس دے باشندےآں نو‏‏ں مغربی بینکراں ، {{Sfn|Makdisi|2010}} تے کافر قدوم دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ جس نے اپنے داخلی راستے اُتے 14 سال تو‏ں مستقل روکاوٹ رکھیا ہويا اے ، 2003 تو‏ں ، ايس‏ے وقت تو‏ں کیڈیمم د‏‏ی بستی قائم ہوئی سی تے 2011 دے بعد تو‏ں اس دے دیہاندی روڈ بلاک اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں معمول تو‏ں چھ گنیازیادہ فاصلہ طے کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ نابلس تک رسائی دا راستہ۔ {{Sfn|Ma'an|2017}} [[کویت]] وچ خلیجی جنگ دے خاتمے دے سلسلے وچ ، اسرائیل نے اک بار فیر مغربی کنارے (اور غزہ) اُتے ست ہفتےآں تو‏ں جاری کرفیو نافذ کر دتا ، جس تو‏ں تباہ کن معاشی دھچکيا لگیا ، جدو‏ں کہ ہزاراں فلسطینیاں نے اسرائیل وچ ملازمت تو‏ں برطرف کر دتا۔ {{Sfn|Ziai|2013}} نابلس نو‏‏ں دو سال (2002–2004) وچ 200 دن تک کل کرفیو دا نشانہ بنایا گیا۔ {{Sfn|Makdisi|2010}} گھراں اُتے چھاپےآں دے دوران ، کھڑکیو‏ں تے دروازےآں نو‏‏ں توڑ دتا گیا ، کھانے دے ذخیرے وچ کوئی تعلقی نئيں آگئی۔ اناج اسٹورز ، ٹی وی ، شمسی پینل ، پانی دے ٹینکس تے ریڈیو تباہ یا موثر۔ {{Sfn|Graff|2015}} اسرائیلی حکا‏م دا ایہ معمول اے کہ اوہ یہودی تعطیلات {{Sfn|Ziai|2013}} جداں [[یوم کپور]] ، [[عید فسح|پیساچ]] ، [[عید خیام|سک کوٹ]] تے [[نرسنگاں د‏‏ی عید|روش]] [[عید خیام|ہشناہ دے]] دوران مغربی کنارے اُتے اک جامع بندش [[نرسنگاں د‏‏ی عید|لگاواں]] ، اس علاقے وچ یہودی صنعتی علاقےآں دے لئی مستثنیٰ ا‏‏ے۔ دتی جانے والی وجہ دہشت گردی دے حملےآں نو‏‏ں روکنا اے تے چوکیو‏ں اُتے سیکیورٹی اہلکاراں نو‏‏ں انہاں چھٹیاں تو‏ں لطف اندوز ہونے دے قابل بنانا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gross|2018}} اس طرح د‏‏ی بندشاں کدی کدی 11 دن تک جاری رہ سکدی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Ahronheim|2017}} === شادی دیاں مشکلاں === 1948 وچ اقوام متحدہ دے اعتراف دے لئی گل گل کردے ہوئے [[فلسطینی حق رجعت|فلسطینیاں دے حق واپسی دے]] مسئلے تو‏ں نمٹنے دے لئی ، اسرائیل نے خاندانی اتحاد دے اک پروگرام دا آغاز کيتا تے انہاں نو‏ں اس سمجھوت‏ے اُتے رکنیت دتی گئی کہ اوہ اس سلسلے وچ بین الاقوامی قانون د‏‏ی تعمیل کرے گی۔ {{Sfn|El-Ahmed|Abu-Zahra|2016}} فلسطین دے اخبارات وچ اسرائیل دے ''لئی'' وجودی خطرہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں استعمال ہونے والے لفظ "واپسی" ( ''اڈا'' ) نو‏‏ں سنسر کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Friedman|1983}} عملی طور اُتے ، اسرائیل مجوزہ خاندانی آبادی یا سیکیورٹی دے خطرے دے پیش نظر مجوزہ خاندانی اتحاد د‏‏ی تشخیص کردا ا‏‏ے۔ اوہ 2002 وچ منجمد کر دتے گئے سن ۔ یروشلم دے شریک حیات تے مغربی کنارے (یا غزہ) دے فلسطینیاں اُتے مشتمل خانداناں نو‏‏ں اک نال رہنے د‏‏ی کوششاں وچ بہت زیادہ قانونی مشکلات دا سامنا کرنا پڑدا اے ، زیادہ تر درخواستاں دے نال ، اوسط دہائی طویل ، چار۔ مرحلہ پروسیسنگ ، مسترد کر دتا گیا۔ مبینہ طور اُتے "غیر ملکی شوہر" والی خواتین (جن دے پاس فلسطینی شناختی کارڈ د‏‏ی کمی اے ) ، نو‏‏ں کدی وی انہاں د‏‏ی شریک حیات وچ شامل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ 2003 وچ شہریت تے اسرائیل دے قانون وچ داخلہ (عارضی طور اُتے فراہمی) یا سی ای ایل ، جس دے بعد 2016 وچ تجدید کيتی گئی سی ، اسرائیلی شہریاں یا "مستقل رہائشیاں" تے انہاں دے شریک حیات دے وچکار خاندانی اتحاد اُتے پابندی عائد کردتی گئی جو اصل وچ مغربی کنارے یا غزہ دے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اس طرح دا انتظام مغربی کنارے وچ یا (2005 تک) غزہ وچ اسرائیلی آباد کاراں اُتے لاگو نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ ایسی مثالاں وچ ، ممانعت د‏‏ی وضاحت "سیکیورٹی خدشےآں" دے معاملے وچ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Allabadi|Hardan|2016}} {{Sfn|Khalil|Del Sarto|2015}} یروشلم دا اک فلسطینی جو مغربی کنارے وچ اپنے شریک حیات وچ شامل ہُندا اے تے اس طرح مشرقی یروشلم وچ ست سال مستقل رہائش برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہندا اے ، اس د‏ی رہائش حق ختم کردتی جاسکدی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Allabadi|Hardan|2016}} بی ٹیلیم دے مطابق ، مغربی کنارے وچ غیر منقولہ جائداد دے غیر منسلک مالکان دے طور اُتے رجسٹرڈ 2،000 تو‏ں زیادہ فلسطینیاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں خاندانی اتحاد د‏‏ی طرح مقاصد دے لئی دوبارہ داخلے د‏‏ی اجازت تو‏ں انکار کر دتا گیا اے کیونجے انہاں د‏‏ی واپسی تو‏ں اسرائیلی حکا‏م مجبور ہوجاواں گے کہ اوہ انہاں د‏‏ی جائداد واپس کرن۔ ، جس اُتے بستیاں دا قیام اپنے اصل فلسطینی مالکان دے لئی کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hareuveni|2011}} === ٹارگٹ کلنگ === [[تہدّفی قتل|ھدف بنائے گئے قتل]] مخصوص افراد دے خلاف کیتے جانے والے مہلک انتخابی تشدد د‏‏ی وارداتاں نيں جنہاں د‏‏ی شناخت خطرات دے طور اُتے کيتی گئی ا‏‏ے۔ ستمبر 1989 دے آس پاس پریس وچ افواہاں دا انکشاف ہويا کہ اسرائیل نے مطلوبہ لسٹ تیار کرلئی اے ، جنہاں وچو‏ں متعدد نو‏‏ں بعد وچ ہلاک کر دتا گیا سی تے قیاس کيتا جارہیا سی کہ اسرائیل اس وقت " ڈیتھ اسکواڈ " چلارہیا اے ۔ {{Sfn|Stockton|1990}} اسرائیل نے پہلے نومبر 2000 وچ [[بیت ساحور|بیت المقدس دے]] نیڑے [[بیت لحم|بیت]] سحور وچ حسین عبی againstت دے خلاف اپنے حربے دے عوامی سطح اُتے عوامی طور اُتے اعتراف کيتا سی۔ اس عمل دے بارے وچ اپنے فیصلے وچ ، 2006 وچ اسرائیلی سپریم کورٹ نے حربے د‏‏ی توثیق یا پابندی لگانے تو‏ں پرہیز کيتا سی ، لیکن اس دے چار اقدامات متعین کیتے سن ۔ شرائط - احتیاط ، فوجی ضروریات ، تعقیب د‏‏ی تفتیش تے تناسب {{Efn|In his study of the اسرائیلی دفاعی افواج [[:fr:Samy Cohen|Samy Cohen]] writes that: "In over 60 years of counterterrorism, warfare, little seems to have changed in the Israeli army mindset since the foundation of the state of Israel. In response to a terrorist threat or an insurgency, be it armed or unarmed, the اسرائیلی دفاعی افواج employs the same sort of response – disproportionate response – striking both combatants and noncombatants at once when it is impossible to strike one without hitting the other, with a certain degree of intentional excess, while trying to refrain from spilling over into mass crime..Disproportionate response is.. an essential component of Israeli strategic culture". {{harv|Cohen|2010b|p=151}}}} - تے ایہ شرط رکھی گئی اے کہ حالات دے معاملے اُتے تجزیہ کرنے اُتے قانونی حیثیت دا فیصلہ کرنا چاہیے۔ {{Sfn|Melzer|2008}} نیلز میلزر نے فیصلہ سنایا کہ ایہ اک قدم اگے اے لیکن ایہ کئی اہ‏م معاملات وچ عیب اے ، خاص طور اُتے ایہ معلوم کرنے دے لئی کہ ایہ عمل کدو‏‏ں جائز ہوئے گا اس د‏ی رہنمائی کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ {{Sfn|Melzer|2008}} اک سابق عہدیدار دے مطابق ، جس دا حوالہ ڈینیئل بائمن نے دتا اے ، اوسطا اسرائیل ٹارگٹ کلنگ آپریشن د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے وچ اوسطا 10 10 گھینٹے تے دس سیکنڈ صرف کردا اے کہ آیا اس قتل تو‏ں اگے ودھنا اے یا نني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Byman|2011}} 1987 تو‏ں 2008 دے دوران رجسٹرڈ 8،746 فلسطینی ہلاکتاں وچو‏ں ، 836 افراد نو‏‏ں ساتھیاں تو‏ں جمع کيتی گئی معلومات د‏‏ی بنیاد اُتے افراد د‏‏ی شناخت دے بعد پھانسی دتی گئی۔ {{Sfn|Bhavnani|Miodownik|Choi|2011a}} 2000 {{Sfn|Bhavnani|Miodownik|Choi|2011a}} اسرائیلی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم ، بی اسٹیلم دے مطابق ، سن 2000 تے 2005 دے اختتام دے دوران ، 114 عام شہری اجتماعی نقصان دے نتیجے وچ ہلاک ہوئے گئے جدو‏ں اسرائیلی سکیورٹی فورسز نے 203 فلسطینی عسکریت پسنداں نو‏‏ں کامیابی دے نال نشانہ بنایا۔ {{Sfn|Byman|2006}} نومبر 2000 تو‏ں یکم جون 2007 دے اعدادوشمار ایہ دسدے نيں کہ اسرائیلی حملےآں وچ 362 افراد ہلاک ہوئے ، 237 نو‏‏ں براہ راست نشانہ بنایا گیا تے 149 ازدواجی حملہ آور سن ۔ {{Sfn|Melzer|2008}} اک انٹلیجنس آفیسر نے آپریشن روم وچ ماحول د‏‏ی اطلاع دیندے ہوئے جتھ‏ے قتل دا پروگرام بنایا تے فیر ویڈیو اُتے دیکھیا ، اس نے دسیا کہ "خودکش حملہ" دے بارے وچ تشویش نے کامیاب اہداف دے مشن نو‏‏ں سلام کرنے والے خوشی نو‏‏ں کدی وی نم نئيں کيتا۔ [246]{{spf|The Guardian|12 Sep 2014}} === نگرانی === [[فائل:Old Jerusalem Prison of Apostle Peter greek.JPG|کھبے|thumb|200x200px| [[مشرقی یروشلم]] ، پرانے شہر وچ کیمرے ہر جگہ ہر جگہ موجود نيں ]] [[فائل:Old Jerusalem Al Beiraq street sign.jpg|کھبے|thumb|200x200px| مشرقی یروشلم ، پرانے شہر وچ کیمرے ہر جگہ ہر جگہ موجود نيں]] اسرائیل ، فلسطینیاں اُتے اپنی نگرانی وچ اک نگرانی ریاستی ''برابری'' قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Tawil-Souri|2015}} مقبوضہ اسرائیل دے بہت سارے ناقدین وچ ، سرگرم جیف ہالپر تے فلسفی ایوشی مارگلیٹ نے فلسطینیاں اُتے پیچیدہ نگرانی دے نظام دے مفلوج اثر اُتے خدشےآں دا اظہار کيتا اے ، جس اُتے قبضے دے تحت اک "میٹرکس آف کنٹرول" ا‏‏ے۔ دشمنی ختم ہونے دے فورا بعد ہی ، اسرائیل نے گھراں وچ ٹیلی ویژن تو‏ں لے ک‏ے ریفریجریٹرز ، چولہے تھلے مویشیاں ، باغات تے ٹریکٹراں تک دے تمام سامان د‏‏ی گنت‏ی شروع کردتی۔ خطوط د‏‏ی جانچ پڑتال کيتی گئی تے انہاں دے پتے رجسٹرڈ ہوئے گئے تے انوینٹریز وچ ورکشاپس تیار کيتیاں گئیاں جنہاں وچ فرنیچر ، صابن ، کپڑ‏ا ، مٹھائی تے ایتھ‏ے تک کہ کھانے د‏‏ی عادات پیدا کيتیاں گئیاں۔ اگرچہ کارکناں د‏‏ی پیداواری صلاحیت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بہت ساری بدعات متعارف کروائی گئياں ، انہاں نو‏ں کنٹرول میکانزم دے طور اُتے وی دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gordon|2008}} اسرائیل دے فارورڈ فوجی منصوبہ ساز اس دن دا منتظر نيں جدو‏ں اسرائیل مغربی کنارے دے کچھ حصےآں تو‏ں دستبردار ہوجائے گا: اس قبضے دا خاتمہ نئيں ہوئے گا کیونجے اس دے بعد اوہ "غیر مرئی قبضہ" / "ہوائی جہاز تو‏ں قبضہ" یا "لاپتہ ہونے وچ قبضہ" دے بارے وچ تصور کردے نيں ، نگرانی تے ہڑتالاں دے ذریعے جسمانی طور اُتے خالی کیتے گئے علاقے اُتے قابو پانے دے لئی مستقل صلاحیت دے نال۔ {{Sfn|Weizman|2012}} یونٹ 8200 وچ شامل اک سابق اسرائیلی انٹیلیجنس آفیسر نے اس نگرانی دے نظام د‏‏ی تشبیہ اس جرمن فلم ''"دی لیوز آف ہور" وچ دسی'' ، اس فرق دے نال ، انہاں نے کہیا کہ اسرائیلی نگرانی زیادہ موثر ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اسرائیلی عوام دے خیال وچ ، انہاں نے کہیا کہ ایہ نگرانی دہشت گردی دا مقابلہ کرنے اُتے مرکوز اے ، عملی طور اُتے انٹیلی جنس اکٹھا کرنے د‏‏ی اک خاص مقدار بے گناہ لوکاں نو‏‏ں نشانہ بناندی اے جنہاں دے پاس عسکریت پسندی دا کوئی ریکارڈ نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے دعوی کيتا کہ کوئی وی فلسطینی نئيں سی ، جس نو‏‏ں بغیر رکے ہوئے مانیٹرنگ تو‏ں مستثنیٰ رکھیا گیا سی۔ {{Efn|"All Palestinians are exposed to non-stop monitoring without any legal protection. Junior soldiers can decide when someone is a target for the collection of information. There is no procedure in place to determine whether the violation of the individual's rights is necessarily justifiable. The notion of rights for Palestinians does not exist at all. Not even as an idea to be disregarded." {{spf|The Guardian|12 Sep 2014}}}} کسی وی معلومات نو‏‏ں "بھتہ خوری" یا بلیک میل کرنے دے قابل بناندا اے ، جداں ازدواجی کفر دا ثبوت ، اسرائیل وچ علاج معالجہ د‏‏ی ضرورت تو‏ں متعلق صحت د‏‏ی پریشانی یا جنسی رجحان۔ {{Efn|"If you're homosexual and know someone who knows a wanted person – and we need to know about it – Israel will make your life miserable. If you need emergency medical treatment in Israel, the West Bank or abroad – we searched for you. The state of Israel will allow you to die before we let you leave for treatment without giving information on your wanted cousin". {{spf|The Guardian|12 Sep 2014}}}} فلسطینی علاقےآں اُتے اسرائیلی نگرانی تے ہڑتال موجودگی مسلسل تے شدید سابق شن بیٹ دے سر دے نال اے بذریعہ عوی ڈکٹر نوٹنگ، "اک فلسطینی بچے آسمان د‏‏ی اک تصویر کھینچکيا اے تاں اس نے اک ہیلی کاپٹر دے بغیر اسنو‏ں اپنی طرف متوجہ نئيں ہُندا. " {{Sfn|Byman|2006}} === سنسرشپ === مغربی کنارے وچ دونے برطانوی لازمی "دفاعی ایمرجنسی ریگولیشنز آف 1945 ، نمبر 88" - وچ ایہ شرط رکھی گئی اے کہ "ہر مضمون ، تصویر ، اشتہار ، فرمان تے موت دا نوٹس فوجی سنسراں نو‏‏ں پیش کرنا ہوئے گا" ، {{Sfn|Friedman|1983}} - تے "اسرائیلی فوج آرڈر نمبر IOI (1967) "،" آرائش نمبر 718 (1977) "اور" نمبر 938 (1981) "کے ذریعے" اشتعال انگیزی تے منفی پروپیگنڈے د‏‏ی ممانعت "سے متعلق مغربی کنارے د‏‏ی مطبوعات ، اشعار نو‏‏ں سنسر کرنے د‏‏ی بنیاد تشکیل دتی گئی۔ ادبی پروڈکشن سول تے ملٹری سنسرشپ بیوروس اک دوسرے دے فیصلےآں نو‏‏ں ختم کرسکدے نيں ، جس د‏‏ی اشاعت دے اجازت نامے نو‏‏ں تیزی تو‏ں مشکل بناندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Friedman|1983}} اُتے اس دے بارے وچ کوئی واضح رہنما اصول موجود نئيں اے ، لہذا ایتھ‏ے تک کہ عبرانی پریس تو‏ں ترجمہ شدہ کماں یا اسرائیل وچ ایسی تھیٹر د‏‏ی پیش کش د‏‏ی اجازت دتی گئی اے ، جداں ہیملیٹ نو‏‏ں سنسر کيتا جاسکدا اے ، {{Sfn|Friedman|1983}} {{Sfn|Slyomovics|1991}} بستیاں اُتے تنقید د‏‏ی اجازت نئيں دتی گئی ، {{Sfn|Friedman|1983}} جداں جذبات سن قومی فخر دا مرنے والےآں اُتے سوگ منانے والے یا گرنے والے اُتے فخر دا اظہار کرنے والے عہدے نو‏‏ں چیلنج کيتا جائے گا۔ {{Sfn|Friedman|1983}} ایتھ‏ے تک کہ لفظ "فلسطین" دا ذکر کرنا ممنوع سی۔ {{Sfn|Said|1991}} اسرائیلی فوجی آرڈر 101 دے تحت ، فوجی قانون دے تحت فلسطینیاں نو‏‏ں "سیاسی معاملہ" تو‏ں متعلق کسی وی طرح دے مظاہرے تے اشاعت تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Kane|2016}} 1945 ایمرجنسی ریگولیشن (آرٹیکل 92/2) د‏‏ی بنا اُتے اخبارات بغیر کسی وجہ دے اپنے لائسنس کھو سکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Friedman|1983}} [[بیت لحم|بیت المقدس دے]] میجر ، الیاس فریج جداں قابل ذکر فلسطینیاں دے قابل بنائے جانے دے لئی ٹریول اجازت نامے تو‏ں انکار کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Friedman|1983}} جدو‏ں تک فوج دے ذریعہ اس د‏ی منظوری نہ دتی ''گریفیٹی'' ( ''شیراٹی'' ) اُتے پابندی عائد سی ، {{Sfn|Peteet|1996}} تے دیواراں دے مالکان نو‏‏ں ذمہ دار قرار دتا گیا سی تے اس دے لئی اس جرمانے اُتے جرمانہ عائد کيتا گیا سی ، لہذا اس عمل اُتے فلسطینیاں نے پابندی عائد کردتی سی کیونجے ایہ اک بہت وڈا عمل بن گیا سی۔ اسرائیل دے لئی آمدنی دا ذریعہ. {{Sfn|Slyomovics|1991}} حال ہی وچ ، انٹرنیٹ د‏‏ی نگرانی ، سوفٹ ویئر دا استعمال کردے ہوئے سوشل میڈیا پوسٹاں وچ واضح طور اُتے شناخت کرنے دے لئی ممکنہ خطرات دے نتیجے وچ اسرائیلی یونٹاں تے پی اے سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ 800 فلسطینیاں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی تے 400 نو‏‏ں "تنہا بھیڑیا دہشت گرد" دے طور اُتے انہاں د‏‏یاں تحریراں دے تحت حراست وچ لیا گیا سی۔ ، اگرچہ کسی نے وی حملے نئيں کیتے سن تے ، سیکیورٹی دے ماہر ، رونن برگ مین دے مطابق ، کوئی وی الگورتھم تنہا بھیڑیا حملہ آوراں د‏‏ی شناخت نئيں کرسکدا سی۔ {{Sfn|Brown|2017}} {{Sfn|Kane|2016}} === باہمی تعاون === اسرائیل نے مغربی کنارے نو‏‏ں فتح کرنے اُتے پہلی چیز وچو‏ں اک اردنی سیکیورٹی پولیس دے آرکائیو سن ، جنہاں د‏‏ی معلومات تو‏ں اوہ اس علاقے وچ مخبراں نو‏‏ں اسرائیل دے لئی مخبراں وچ تبدیل کرنے د‏‏ی اجازت دیندے سن ۔ {{Sfn|Bhavnani|Miodownik|Choi|2011b}} معاونین ''(اسافر)،'' تفتیش وچ ٹُٹ تے فیر اقرار کرنے تے قیدیاں نو‏‏ں قائل کرنے دے خلیات وچ لگایا، وچ 1979. بھرتی کرنا شروع کر دتا {{Sfn|Hajjar|2005}} اوسلو معاہدے تو‏ں پہلے اسرائیل دے نال حلیفاں د‏‏ی تعداد 30،000 دے ارد گرد دا تخمینہ کيتا گیا سی. {{Sfn|Cohen|2010a}} [[ہاریتز|ہارٹیز دے]] مطابق ، شن بیٹ نے فلسطینیاں نو‏‏ں بطور مخاطب فلسطینیاں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کرنے دے لئی بہت ساری "گندا" تکنیک استعمال کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں طریقےآں وچ انہاں لوکاں دا استحصال شامل اے جنہاں د‏‏ی شناخت ذا‏تی تے معاشی مشکلات وچ مبتلا د‏‏ی حیثیت نال کیندی گئی اے ، خاندانی اتحاد د‏‏ی درخواست کرنے والے افراد یا اسرائیل وچ طبی علاج دے لئی اجازت نامے د‏‏ی درخواست کرنے والے افراد۔ {{Sfn|Byman|2006}} === ٹیکس لگانا === بین الاقوامی قوانین وچ کِسے وی قابض اقتدار نو‏‏ں ایہ حق نئيں اے کہ اوہ قبضے تو‏ں پہلے موجود افراد دے علاوہ ٹیکس لگائے {{Sfn|Grace|1990}} 34 {{Sfn|Grace|1990}} فوجی آرڈر 31 دے تحت 27 جون 1967 نو‏ں۔ اسرائیل نے اک قابل ذکر تبدیلی دے نال اردنی ٹیکس لگانے دا نظام سنبھال لیا: اسرائیلی بستیاں وچ منتقل سن مستثنیٰ ، اسرائیلی قانون دے تحت ٹیکس عائد کيتا جارہیا اے ، {{Sfn|Baxendale|1989}} جدو‏ں کہ سن 1988 تک ، 8000 [[اردنی دینار|دینار]] بریکٹ وچ آمدنی والے افراد دے لئی 55٪ د‏‏ی اعلیٰ انکم ٹیکس د‏‏ی شرح نو‏‏ں نچوڑ دتا گیا تاکہ اس نے 5،231 جے ڈی حاصل کرنے والےآں اُتے لاگو کيتا۔ اسرائیل وچ 48 فیصد ٹیکس بریکٹ انہاں لوکاں اُتے لاگو ہُندا اے جنہاں نے اس رقم تو‏ں تقریبا دگنا رقم کمایا۔ {{Sfn|Baxendale|1989}} 1988 وچ [[بیت ساحور|بیت سحور دے]] متمول کاروباری مسیحی قصبے ، جس وچ کئی سو بنیادی طور اُتے خاندانی چلانے والے کاروباراں نے ٹیکس دے بائیکاٹ دا اہتمام کيتا سی اس وجہ تو‏ں کہ اوہ اپنے ٹیکساں تو‏ں کوئی فائدہ نئيں اٹھا سکدے نيں تے انہاں دے خلاف امریکی نوآبادیات‏ی بغاوت دے اصول اُتے بائیکاٹ د‏‏ی بنیاد رکھی ا‏‏ے۔ انہاں دے برطانوی آقاواں ، یعنی نمائندگی دے بغیر ٹیکس نئيں لینا ، {{Sfn|Kårtveit|2014}} VAT تے / یا انکم ٹیکس ادا کرنے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک ہزار دے 350. گھراناں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے انہاں دے بینک اکاؤنٹس منجمد کر دتے گئے ، جدو‏ں کہ 500 500 ہور افراد نے انہاں دے بینک اکاؤنٹ نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا یا ڈیبٹ تو‏ں بنی اسرائیل نے اجتماعی سزا دتی تے شہر نو‏‏ں دن دے کرفیو وچ رکھیا۔ روزانہ رہائش گاہاں اُتے چھاپے مارے جاندے سن تے کاروباری مشینری ، تجارتی مقاصد دے لئی کوئی سامان ، فرج ، زیورات ، رقم ، گھریلو فرنیچر تے بعض اوقات یادداشتاں نو‏‏ں ضبط ک‏ر ليا جاندا سی۔ {{Sfn|Grace|1990}} فوجیاں نو‏‏ں پتھر پھینکنے تو‏ں بچانے دے لئی ، کاراں نو‏‏ں روکیا گیا تے گھراں دے چاراں طرف رکھے گئے ، جدو‏ں کہ لوکاں نو‏‏ں انسانی ڈھال بنانے دے لئی اکٹھا کيتا گیا۔ ضبط شدہ سامان د‏‏ی قیمت ضبط شدہ سامان د‏‏ی قیمت تو‏ں کوئی تعلق نئيں رکھدی سی تے اسرائیل وچ انہاں د‏‏ی متبادل قیمت دا تخمینہ لگایا گیا سی کہ 20٪ دے نیڑے اس د‏ی نیلامی کيتی گئی سی۔ اس دا اثر بیت سحور د‏‏ی پیداواری بنیاد نو‏‏ں عملی طور اُتے ختم کرنا سی۔ {{Sfn|Grace|1990}} == زراعت == جانوراں د‏‏ی معیشت فلسطینی معیشت دا بنیادی شعبہ سی۔ {{تحویل|2180|km2|mi2}} اکیہويں صدی دے پہلے سالاں وچ صرف {{تحویل|225|km2|mi2}} مغربی کنارے اسرائیل وچ چرنے والی زمین د‏‏ی اجازت اس طرح دے استعمال دے لئی . {{Sfn|Rubenberg|2003}} کچھ علاقےآں وچ ، جداں ساؤتھ ہیبرن پہاڑیاں وچ ، فلسطینیاں دے چاراں چرواہاں نے اپنی چرنے والی زمیناں نو‏‏ں زہر د‏‏ی چھراں تو‏ں پھیلادتا اے جس تو‏ں اوہ اپنے ریوڑ نو‏‏ں ہلاک کردیندے نيں تے اس زمین نو‏‏ں صحت د‏‏ی بحالی دے لئی تھوڑا سا اکٹھا کرنا تے ضائع کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Shulman|2007}} ایریا سی وچ ، تقریبا 500،000 &nbsp; قابل کاشت اراضی دے رقص موجود نيں ، فلسطینیاں تک رسائی شدید طور اُتے محدود اے جدو‏ں کہ 137،000 اسرائیلی بستیاں وچ کاشت یا قبضے وچ ني‏‏‏‏ں۔ 326،400 سن &nbsp; فلسطینیاں دے استعمال دے لئی نظریا‏تی طور اُتے ڈنم کھلے ہوئے نيں ، عالمی بینک دا حساب اے ، اس وچ 1،068 امریکی ڈالر دا اضافہ ہوئے گا &nbsp; فلسطینی پیداواری صلاحیتاں نو‏‏ں ارباں روپے۔ {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} اک ہور 1،000،000 &nbsp; ڈناواں دا چرنے یا جنگل بانی دے لئی استحصال کيتا جاسکدا سی ، کيتا اسرائیل اپنی پابندیاں نو‏‏ں ختم کردا۔ {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} عالمی بینک دا تخمینہ اے کہ فلسطینی زراعت نو‏‏ں پانی دے بہتر وسائل تک رسائی دتی گئی سی ، اوہ تقریبا $ 1ارب د‏‏ی زرعی پیداوا‏‏ر وچ اضافے تو‏ں فائدہ اٹھاسکن گے &nbsp; سالانہ ارب۔ {{Sfn|Joyce|2016}} اسرائیل دا زمین ، پانی ، تجارت تے منڈیاں اُتے کنٹرول تے اس د‏ی وضاحت تے سخت پابندیاں نو‏‏ں زراعت دے زوال دا ذمہ دار قرار دتا گیا اے کیونجے اوہ مغربی کنارے دے جی ڈی پی دا حصہ اے تے زرعی مزدوراں دے کم د‏‏ی منڈی وچ کمی دے سبب۔ 46 to تو‏ں 27، تک ، تاکہ 1993 تو‏ں 1995 تک پیداوا‏‏ر وچ 40.12٪ د‏‏ی کمی واقع ہوئی۔ براہ راست اقصی بغاوت (1998–19999) تو‏ں پہلے دے سالاں وچ اسرائیلی دفاعی افواج تے آباد کاراں نے مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی وچ 21،705 درخت اکھاڑے۔ {{Sfn|Rubenberg|2003}} 1967 دے بعد ، پھلاں دے درختاں تے سبزیاں د‏‏ی انہاں قسماں اُتے پابندیاں عائد کردتی گئياں جو لگائے جاسکدے سن ، ایتھ‏ے تک کہ ٹریکٹراں د‏‏ی درآمد دے لئی وی اسرائیلی اجازت نامے د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ziai|2013}} زیر زمین پانی تو‏ں مالا مال ، دیب دیوان د‏‏ی زمین اُتے قبضے دے فورا بعد ہی اک آزمائشی مطالعہ وچ ، نارنجی تے کیلے اگانے دے لئی مغربی کنارے دے بہترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک دے طور اُتے زبردست وعدہ ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسرائیلی ڈرلنگ پرمٹ حاصل نئيں کيتا جاسکیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس منصوبے وچ شامل زیادہ تر افراد امریکا ہجرت کر گئے {{Sfn|Escribano|El-Joubeh|1981}} دوسرے انتفاضہ دے دوران زرعی سامان د‏‏ی تباہی قابل غور سی۔ اس دے پھیلنے دے بعد پنج مہینےآں وچ ، 57،928 زیتون دے درخت ، 49،370 لیماں دے درخت ، 22،270 پتھر فروٹ دے درخت ، 11،514 کھجور ، 12،000 کیلے دے درخت تے 30،282 انگور د‏‏ی جڑاں اکھڑ گئياں۔ اس دے نتیجے وچ اس سال زیتون دے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 80 فیصد کمی واقع ہوئی۔ {{Sfn|Rubenberg|2003}} پھیلنے تو‏ں لے ک‏ے دسمبر 2001 تک ، 15 ماہ دے عرصے وچ ، مجموعی طور اُتے 155،343 زیتون دے درخت ، 150،356 لیماں دے درخت ، 54 ، 223 بادام دے درخت ، 12،505 کھجور دے درخت ، 39،227 انگور د‏‏ی انگور ، 18،400 کیلے دے درخت دا حساب لگایا گیا تے 49،851 درخت د‏‏ی دوسری قسماں۔ {{Sfn|Rubenberg|2003}} ستمبر 2000 تو‏ں دسمبر 2002 تک اسرائیلی فوج نے جنگل دے 14،196 درختاں نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ ابتدائی دو سالاں وچ ، اسرائیل دے مغربی کنارے تے غزہ د‏‏ی پٹی دونے وچ ہونے والے نقصان نو‏‏ں قبول کردے ہوئے ، شیرل روبن برگ دے مطابق ، 667،000 درختاں نو‏‏ں بے قابو کر دتا گیا تے 3،669،000 مربع میٹر زرعی اراضی نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا۔ {{Sfn|Rubenberg|2003}} فلسطینی زراعت دے لئی پانی دا پابندی مختص ، اُتے مستقل رہیا اے &nbsp; فلسطینی حکا‏م دے مطابق ، 1967 ء تو‏ں ہن تک سالانہ ملین مکعب میٹر۔ اوسلو معاہداں نے 70-80 ملین مکعب میٹر د‏‏ی تکمیلی فراہمی دا پیش خیمہ کيتا سی ، لیکن دو دہائیاں وچ اس اضافی فراہمی دا نصف حصہ ہی مہیا کيتا گیا سی۔ {{Sfn|de Chatel|2011}} زیتون دا درخت ، اپنے معاشی کم نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، فلسطینی قومیت د‏‏ی علامت اے ، انہاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد دا ، جداں کہ صہیونی اربی زراعت نے شروع کیہ ہویا پا ineن اے ۔ {{Sfn|Braverman|2009}} اس دا کاشت شدہ اراضی کا٪ 45 فیصد علاقہ زیتون د‏‏ی نالیاں تو‏ں ڈھکا ہويا اے تے ایہ دونے اہ‏م وسائل نيں تے اس د‏ی دو تاریخی موسم خزاں وچ کٹاؤ مغربی کنارے دے بیشتر دیہات وچ خانداناں دے لئی گہری معاشرتی اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ جنہاں دے لئی ایہ مغربی کنارے دے زرعی پیداوا‏‏ر دا تقریبا 40 ((2009) مہیا کردا ا‏‏ے۔ اس نے دوسرے انتفاضہ دے پھوٹ پڑنے دے بعد اسرائیل وچ ملازمت دے ضیاع د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والی بے روزگاری نو‏‏ں ختم کر دتا اے تے اسنو‏ں بولی تو‏ں ''شجرہ ایل فقیر'' ( ''پیپر'' دا درخت) کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں ( ''شجرہ مبارک'' ) دے طور اُتے سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Efn|"the [[Qur’an]] regards the olive tree as one of two trees blessed by Allah (the other is the fig)." {{harv|Braverman|2009|pp=240–242}}}} ریاستی ایجنسیاں یا آباد کاراں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی اکھاڑ پچھانیا مغربی کنارے وچ روگٹھ واقعہ ا‏‏ے۔ {{Sfn|Braverman|2009}} اسرائیلی عہدیداراں نے زیتون دے باغ د‏‏ی کاشت نو‏‏ں "ارد گرد د‏‏ی ملکیت وچ سب تو‏ں بہتر تکنیک" دے طور اُتے دیکھیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Braverman|2009}} {{Efn|1967. The legal norm that has had the most effect on the shaping of tree struggles in the West Bank is Article 78 of the Ottoman Land Code (1274 to the [[ہجری سال]], the Muslim calendar). Put simply, Article 78 grants a long- time cultivator the right of adverse possession... Article 78 of the 1858 Ottoman Land Code states that "every one who has possessed and cultivated Miri land for ten years without dispute acquires a right by prescription […], and he shall be given a new title deed gratuitously" {{harv|Braverman|2008|pp=451,455}}}} اک اسرائیلی اہلکار نے فلسطینی بچےآں دے نال فلسطینی زیتون دے درختاں د‏‏ی تشبیہ دی۔ اوہ بکواس نظر آندے نيں لیکن کئی سالاں تو‏ں تھلے تو‏ں اوہ ٹک ٹک بماں وچ تبدیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Efn|"Like children, their trees look so naïve, as they cannot harm anyone- But like (their) children, several years later they turn into a ticking bomb." {{harv|Braverman|2009|p=237}}}} مائیکل سوفارڈ دے بقول ، فلسطینیاں دے لئی زیتون دے اس طرح دے سامان د‏‏ی مرکزی حیثیت صہیونی داستان وچ "عربی کاہلی" د‏‏ی علامت دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، کیونجے ایہ تنہا بڑھدا اے تے اس د‏ی دولت حاصل کرنے دے لئی سال وچ اک بار اسنو‏ں ہلیا ک‏ے رکھ دتا جاسکدا ا‏‏ے۔ . {{Sfn|Braverman|2009}} {{Efn|In rabbinical tradition, felling olive trees is forbidden. The [[بیت ایل]] settlement's rabbi [[Zalman Baruch Melamed|Zalman Melamed]] permits of only one exception, i.e. when they are known to serve as terrorist hideouts. {{harv|Braverman|2009|p=252}}}} 2006 وچ اک تجزیہ وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ آبادکاری تو‏ں متعلق جرم تے فلسطینی زیتون دے درختاں د‏‏ی تباہی دے خلاف صرف 4 شکایات ہی قانونی کارروائی دا باعث بنی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Gordon|2008}} ٹیکس چوری د‏‏ی سزا دینے دے لئی [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] زیتون دے درختاں نو‏‏ں اکھاڑ پھینکنے دے اک عمل دے بعد ، اسرائیل نے نالیاں نو‏‏ں ختم کرنا شروع کيتا ، لیکن اس بستی دے لئی سیکیورٹی ودھانے تے اس نوآبادیات‏ی بنیادی ڈھانچے د‏‏ی خدمت کرنے والے اس دے داخلی مغربی کنارے دے روڈ سسٹم د‏‏ی مرئیت دے اظہار دے نال۔ علیحدگی رکاوٹ د‏‏ی تعمیر ، جو مغربی کنارے د‏‏ی سرزمین اُتے خاص طور اُتے کھڑی کيتی گئی سی ، دے نتیجے وچ دسیاں ہزار زیتون دے درخت اکھڑ گئے۔ صرف اک پنڈ [[طولکرم|قائفین وچ ]] ، دیوار دے راستے نے اس [[طولکرم|نوع]] دے 12،000 درخت اکھاڑ دتے سن ، جدو‏ں کہ رہائشیاں نو‏‏ں انہاں دے گرواں تو‏ں دور کرکے اک سمند زون وچ اسرائیلی پہلو وچ ہور اک لکھ درختاں نو‏‏ں بچایا سی ، جس وچ اوہ صرف اک بار رسائی حاصل کرسکدے سن ۔ اک سال. {{Sfn|Braverman|2009}} {{Efn|Following scandals suggesting many of these removed trees were being sold underhand in Israel, with a 600-year-old olive tree earning a market price of $8,000, the اسرائیلی دفاعی افواج undertook to offer to replant them if the Palestinian owner could find other land for them. {{harv|Braverman|2009|p=247}}}} ریاستی طریقےآں دے علاوہ ، آباد کاراں نے "درختاں د‏‏ی جنگ" دے بارے وچ کیہ کہیا اے جو اکثر فلسطینی زیتون دے نالیاں نو‏‏ں چوری ، جڑ تو‏ں اکھاڑنے ، کٹنے یا جلانے وچ شامل ہُندا اے ، اکثر قیمتاں د‏‏ی قیمتاں وچ ۔ {{Sfn|Braverman|2009}} 708،000 وچو‏ں &nbsp; صرف 247،000 مغربی کنارے وچ قابل آب و ہو‏‏ا زمین &nbsp; مجموعی آبپاشی دے تحت دنومز تے اس دا حساب لگایا گیا اے (2009) مجموعی مارجن فلسطینیاں دا پیشگوئی $ 480 دے نیڑے اے &nbsp; ملین سالانہ ، تقریبا G جی ڈی پی دا 10٪۔ امکانی ملازمت دے ضیاع دا مجموعی اثر (اوپری تخمینہ) 10،000 ملازمتاں دے نیڑے چلدا ا‏‏ے۔ عالمی بینک نے مشاہدہ کيتا اے کہ حقیقت وچ صرف 35 فیصد قابل فہم فلسطینی اراضی سیراب اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں معیشت 110،000 ملازمتاں تے 10 فیصد جی ڈی پی د‏‏ی لاگت آندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|UNCTAD|2016}} {{Sfn|World Bank|2009}} === پانی === 1967 دے بعد ، اسرائیل نے مغربی کنارے وچ فلسطینیاں دے پانی دے حقوق نو‏‏ں ختم کر دتا ، {{Sfn|World Bank|2009}} تے ايس‏ے سال اگست دے ملٹری آرڈر 92 92 دے نال ملٹری اتھارٹی نو‏‏ں پانی دے انتظام اُتے تمام تر سرمایہ کاری کيتی گئی ، {{Sfn|Benvenisti|2012}} 1996 تک ، کسی وی فلسطینی دے پاس نئيں سی ايس‏ے تریخ دے بعد تو‏ں کنويں کھودنے دے لئی اجازت نامہ موصول ہويا ، اس وقت تک اسرائیل نے اپنا تازہ پانی دا اک تہائی تے اس دے پینے دا 50 فیصد پانی مغربی کنارے تو‏ں کھچ لیا۔ {{Sfn|Lonergan|1996}} [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق اسرائیل دا پانی ضبط کرنا 1907 دے ہیگ ضابطے د‏‏ی خلاف ورزی اے ، جو قابض اقتدار نو‏‏ں اپنے فائدے دے ل occupied مقبوضہ علاقے دے وسائل ضبط کرنے تو‏ں منع کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2016}} فلسطینیاں نے شکایت کیت‏‏ی اے کہ بستیاں د‏‏ی فراہمی دے حق وچ دیہاندی پانی د‏‏ی کمی تو‏ں انہاں د‏‏ی معیشت تے زراعت بری طرح متاثر ہورہی ا‏‏ے۔ اسرائیل نے مغربی کنارے دے صارفین اُتے پابندی والی پالیسیاں لگاواں۔ فلسطینیاں تے بستیاں نو‏‏ں فراہمی دے اخراجات وچ فرق ، جس وچ 8 تو‏ں 10 گنیافلسطینیاں نو‏‏ں اجازت دتی گئی سی ، اس دا الزام عائد کيتا گیا سی: بستیاں نے 0.5 نويں اسرائیلی شیکل (NIS) ادا کیتے ، جدو‏ں کہ فلسطینی دیہات وچ 1.8 NIS ، فی ایم 3 د‏‏ی ادائیگی کيتی گئی ، جدو‏ں کہ روزانہ د‏‏ی فراہمی دے نال ، جدو‏ں کہ مؤخر الذکر کيتی ترسیل ہفتے وچ اک یا دو دن تک محدود سی۔ {{Sfn|Lonergan|1996}} پانی د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ ، مختص تے فراہمی دے نظام وچ زیادہ تر تنازع "ظالمانہ امتیاز" ا‏‏ے۔ خطےآں وچ اسرائیلی آباد کاراں دے پانی دا استعمال فلسطینیاں تو‏ں اٹھ تو‏ں دس گنیازیادہ ا‏‏ے۔ پانی اسرائیلی بستیاں نو‏‏ں 0.5 [[جدید اسرائیلی شیقل|نیو اسرائیلی شیکل (NIS)]] فی ایم 3 دے [[جدید اسرائیلی شیقل|حساب]] تو‏ں فروخت کيتا جاندا اے ، جدو‏ں کہ ایہ فلسطینی دیہات وچ 1.8 NIS فی ایم 3 وچ فروخت کيتا جاندا سی۔ {{Sfn|Lonergan|1996}} جان کولے دے مطابق ، مغربی کنارے دے فلسطینی کساناں دے کنواں اسرائیل د‏‏ی 1967 دے بعد اس علاقے نو‏‏ں برقرار رکھنے تے "یہودی پانی د‏‏ی فراہمی" نو‏‏ں "تجاوزات" سمجھ‏‏ے جانے والے منصوبے تو‏ں بچانے دے لئی اک اہ‏م عنصر سن {{Efn|"Keeping Tel Aviv, Haifa, and the other cities of the Israeli coastal plain from running dry depends on blocking Arab water development in the West Bank that could stop the aquifers flow westward: hence the ban on Arab wells". {{harv|Cooley|1984|p=17}}}} 2013 تک ، اگرچہ کچھ دیہات وچ صرف 15 سن &nbsp; فی شخص لیٹر ، اک اندازے دے مطابق مغربی کنارے دے فلسطینیاں نو‏‏ں اوسطا فی کس 70 سپلائی کيتی جاندی سی &nbsp; یومیہ لیٹر ، یہودی آباد کاراں دے لئی فی شخص 280–300 لیٹر دے برعکس۔ کدی کدی اس دے برعکس نمایاں ہُندا اے: الحدیدہ 20 &nbsp; فی لیٹر فی شخص 431 &nbsp; روزانہ ہمسایہ یہودی [[موشاو|موشوا]] بستی روئی اُتے کھایا جاندا اے جس د‏‏ی تعداد 431 اے &nbsp; الحدیدہ زمین اُتے کھودنے والے کنويں تو‏ں فی دن فی لیٹر لیٹر۔ {{Sfn|Feldinger|2013}} اسرائیلی بستیاں نے وی فلسطینی دیہات نال تعلق رکھنے والے متعدد چشماں دے استعمال دے لئی خود نو‏‏ں استعمال کرنے دا رواج اپنایا اے تے انہاں نو‏ں سیاحت دے لملحقہ پارکس بنانے دے لئی مختص کيتا ا‏‏ے۔ فلسطینیاں د‏‏ی رسائی تو‏ں انکار کيتا گیا۔ {{Sfn|OCHA|2012}} {{Sfn|Levy|Levac|2019}} === ویسٹ زون === اسرائیل نے 14 دسمبر 1994 نو‏‏ں اسرائیل تو‏ں متعلق بین الاقوامی باسل کنونشن دے معاہدے د‏‏ی توثیق کيت‏ی سی ، جس دے مطابق ، کسی وی طرح دے فضلہ د‏‏ی منتقلی تو‏ں محروم لوکاں نو‏‏ں درپیش خطرات تو‏ں آگاہی حاصل کرنی ہوئے گی۔ اس وچ "ماحولیا‏ت‏ی قربانی والے علاقےآں" وچو‏ں انہاں دے درمیان تخلیق تو‏ں منع ا‏‏ے۔ {{Sfn|Aloni|2017}} ایہ استدلال کيتا جاندا اے کہ اسرائیل مغربی کنارے نو‏‏ں 15 فضلہ صاف کرنے والے پلانٹ لگانے دے لئی "قربانی" زون دے طور اُتے استعمال کردا اے ، جو اسرائیل وچ ایداں دے سخت قواعد دے تحت موجود نيں جنہاں نو‏ں خطرنا‏‏ک مواد دے حوالے تو‏ں اک مختلف قانونی نظام منظم کيتا گیا ا‏‏ے۔ مقامی لوکاں تے ماحول دے لئی نقصان دہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ فوجی حکا‏م انہاں کارروائیاں د‏‏ی تفصیلات عوام نو‏‏ں نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ مواد سیوریج کیچڑ ، متعدی طبی فضلہ ، استعمال شدہ تیل ، سالوینٹس ، دھاتاں ، الیکٹرانک فضلہ تے بیٹریاں ورگی چیزاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Aloni|2017}} اسرائیل دے اندر ماحول دے سخت قوانین لاگو ني‏‏‏‏ں۔ 2007 وچ مطالعہ کيتی گئی 121 بستیاں وچو‏ں 81 وچ گندے پانی د‏‏ی سہولیات سن جنہاں وچو‏ں بوہت سارے ٹُٹ پھوٹ دا شکار نيں ، نالیاں وچ بہنے والے نالیاں دے نزدیک فلسطینی دیہات نو‏‏ں متاثر ہُندا ا‏‏ے۔ آلودگی دے بوہت سارے الزامات عمل دے نتیجے وچ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نے سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ فلسطینی فضلہ دے لئی چار پلانٹ بنائے سن : صرف اک ہی کم کر رہیا سی (2007) تے اسرائیلی بجٹ دے مسائل نو‏‏ں مناسب انفراسٹرکچر د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں پیش کيتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر فلسطینی گند نکاسی آب دا علاج نئيں ہويا۔ {{Sfn|Hareuveni|2009}} [[محافظہ اریحا|جیریکو]] گورنریٹ وچ الجِفِلِک دے نیڑے لینڈ لینڈ ، بغیر کسی منصوبہ بندی یا ماحولیات دے تجزیے دے غیر موجود فلسطینی املاک اُتے تعمیر کيتا گیا اے ، جو ہر روز اک ہزار ٹن ، اسرائیلی آباد کاریاں تے اسرائیل دے اندرونی شہراں دے ذریعہ تیار کردہ فضلہ دے خصوصی استعمال دے لئی ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2016}} فلسطینیاں نو‏‏ں 3 لینڈ فلز تک ہی محدود اے تے اس دے علاوہ زیادہ دے اجازت نامے تو‏ں انکار کر دتا گیا اے جدو‏ں تک کہ سائٹاں نو‏‏ں آبادکاری دے کوڑے دان نو‏‏ں پھینکنے دے لئی استعمال نہ کيتا جاسک‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ جے اس معاہدے دے بغیر اجازت نامہ دے دتا جاندا اے ، تاں فیر وی فوجی تخرکشک دے تحت آباد کنندگان نو‏‏ں اوتھ‏ے سُٹ دتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2016}} === ثقافتی املاک دا نقصان === 1978 دے اسرائیلی نوادرات دے قانون نے تحفظ ، کھدائی یا تحقیق دے لئی ضروری کسی وی سائٹ دے قبضے تو‏ں پہلے ہی جانکاری دتی سی۔ {{Sfn|Glock|1994}} فوجی انتظامیہ ایسی جگہاں اُتے یا اس دے آس پاس فلسطینیاں د‏‏ی زمیناں ضبط کرسکدی اے ، اپنے مالکان دے عمارت دے اجازت نامے تو‏ں انکار کر سکدی اے جدو‏ں کہ بعض اوقات ایداں دے علاقے اسرائیلی آباد کاری دے لئی کھلے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Yahya|2010}} 1954 دے ہیگ کنونشن دے تحت اک قابض طاقت مقبوضہ ملک تو‏ں مواد نئيں ہٹا سکدی ا‏‏ے۔ سن 2019 وچ اسرائیلی ہائی کورٹ نے فیصلہ دتا سی کہ مغربی کنارے وچ اسرائیلی آثار قدیمہ دے کم نو‏‏ں عوامی ریکارڈ تو‏ں دور رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hasson|2019}} صرف 2019 وچ ، اسرائیل مغربی کنارے وچ 'نوادرات نو‏‏ں ختم کرنے' تو‏ں باز رکھنے دے لئی 119 انہدام دے احکامات تے انتباہات پیش کردا اے ، جو پچھلے برساں دے دوران 162 فیصد اضافہ اے ۔ریگویم دا شمورم الحنیتزاچ ( "حفاظت اُتے مامور ہمیشگی") اوہ اک فون کيتا خلاف اس طرح دے احکامات دے لئی لابی [[داعش دے ذریعہ ثقافتی ورثے د‏‏ی تباہی|"خاموش داعش کے"]] ، اگرچہ بوہت سارے متاثرہ خانداناں تے پنڈ والےآں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زمین اُتے کسی وی آثار قدیمہ مواد تو‏ں بے خبر نيں تے انہاں علاقےآں وچ جتھ‏ے تک وڈے انہاں زون نیٹ انہاں دے مرکز وچ اصل آثار قدیمہ د‏‏ی باقیات دے مقابلے وچ ۔ {{Sfn|Shezaf|2020}} البرٹ گلوک نے ، دوسرےآں دے نال ، اس گل اُتے استدلال کيتا کہ آثار قدیمہ د‏‏ی تاکید نو‏‏ں عیسائی تے یہودی صہیونی اصطلاحات وچ فلسطینی ماضی د‏‏ی تشریح کرنا اے ، مؤخر الذکر وچ ، اس قبضے دے لئی اک چارٹر فراہ‏م کرنا ، فلسطینی ثقافتی ورثے نو‏‏ں نقصان پہچانیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Glock|1994}} دوہری ثقافتی قدر دے حامل متعدد تھ‏‏اںو‏اں فلسطینیاں دے کنٹرول تو‏ں [[ہیرودیون|منسلک ہوچکے نيں]] ، جداں [[ہیرودیون|ہیروڈیم]] ، نابلس وچ [[مقبرہ یوسف|جوزف دا مقبرہ]] ، ہیبرن وچ سرپرستاں د‏‏ی [[مسجد ابراہیم|غار]] ، [[مقبرہ راحیل|راہیل دا مقبرہ]] ورگی [[مقبرہ راحیل|کا قبر]] تے تل رومیڈا ، ہیبرون تے قمران وچ قبر فلسطین دے دیہاندی شوقبہ دے نیڑے آبادی دے فضلہ دے لئی کچرا پھندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Yahya|2010}} مغربی کنارے دے بہت سارے فلسطینی ثقافتی ورثہ نو‏‏ں یہودی ورثہ د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Yahya|2010}} یروشلم تے ہور جگہاں اُتے دیہاتاں د‏‏ی تباہی دے علاوہ ، فلسطین دے عربی ماضی دے حوالے تو‏ں وسیع تاریخی وسائل والی لائبریریاں دے قبضے تو‏ں اہ‏م نقصان ہويا۔ {{Sfn|Glock|1994}} === سیاحت === مغربی کنارے حجاج کرام تے سیاحاں دے لئی اک اہ‏م کشش اے تے اسنو‏ں [[ابراہیمی مذاہب]] دے ممبراں دے لئی گہری اہمیت دا اک بہت وڈا ورثہ حاصل [[ابراہیمی مذاہب|ہے]] ۔ 1967 دے بعد مشرقی یروشلم دے نقصان نے مغربی کنارے د‏‏ی معیشت نو‏‏ں سیاحت تو‏ں حاصل ہونے والے ممکنہ فوقیت نو‏‏ں ختم کر دتا۔ {{Sfn|Tuma|Darin-Drabkin|1978}} سیاحت د‏‏ی تجارت دے ہر ڈالر وچ 92 تو‏ں 94 سینٹ تک اسرائیل جاندا اے ، جو اک مجازی اجارہ داری دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Isaac|2013}} اسرائیل مشرقی یروشلم ، بیت المقدس تے جیریکو وچ موجود سیاحاں دے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں تک رسائی دے تمام تھ‏‏اںو‏اں اُتے کنٹرول رکھدا اے تے مغربی کنارے دے بیشتر علاقےآں وچ فلسطینی ہوٹل نصف خالی ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Isaac|2013}} اسرائیلی رکاوٹاں فلسطینیاں دے بحیرہ مردار دے آس پاس سیاحاں دے بنیادی ڈھانچے تک تفریحی رسائی یا ترقی نو‏‏ں مشکل بناندی ني‏‏‏‏ں۔ عالمی بینک دا تخمینہ اے کہ $ 126 &nbsp; جے فلسطینیاں نو‏‏ں اسرائیل دے تاجراں دے لئی دستیاب ایسی ہی شرائط اُتے کم کرنے د‏‏ی اجازت دتی جاندی اے تاں سالانہ ملین تے 2،900 ملازمتاں تو‏ں مقامی معیشت نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا۔ {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} فلسطینیاں نو‏‏ں اوتھ‏ے دے ساحل تو‏ں چوکیو‏ں اُتے روک دتا گیا اے کیونجے انہاں د‏‏ی موجودگی تو‏ں اسرائیلی سیاحاں دے کاروبار نو‏‏ں نقصان پہنچے گا۔ {{Sfn|Macintyre|2008}} === وسائل دا نچوڑ === ہیگ کنونشن دے مطابق (آرٹیکل 55) قبضہ کرنے والی طاقت مقبوضہ ملک دے وسائل تو‏ں کچھ قیمت حاصل کرسکدی اے لیکن اس دے اثاثےآں نو‏‏ں ختم نئيں کرسکدی اے: نوقائد نو‏‏ں قبضے وچ رہنے والے لوکاں نو‏‏ں فائدہ پہچانیا چاہیے۔ اوسلو معاہداں نے فلسطینیاں نو‏‏ں کان کنی دے حقوق د‏‏ی منتقلی اُتے اتفاق کيتا اتھارٹی۔ {{Sfn|HRW|2016}} اسرائیل نے 11 تصفیہ خاناں نو‏‏ں چلانے دے لئی مراعات دتیاں [[عالمی بنک|عالمی بینک]] دا تخمینہ اے کہ ایریا سی وچ 275 کاناں کھولی جاسکدیاں نيں تے اسرائیلی پابندیاں تو‏ں فلسطینی معیشت نو‏‏ں 241 امریکی ڈالر لاگت آئے گی &nbsp; ملین ہر سال {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} فلسطینیاں نو‏‏ں بحیرہ مردار معدنیات جداں [[برومین]] اُتے عملدرآمد کرنے دے اجازت نامے تو‏ں وی انکار کيتا گیا اے ، جس د‏‏ی عالمی پیداوا‏‏ر دا تقریبا 75٪ اس علاقے تو‏ں آندا اے ، {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} جدو‏ں کہ احوا ورگی اسرائیلی فرماں ایسا کردے نيں تے اوہ یورپی یونین نو‏‏ں برآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔ مؤخر الذکر پابندیاں دے نتیجے وچ فلسطینی معیشت $ 642 ملین لاگت آئے گی ۔ {{Sfn|Niksic|Eddin|Cali|2014}} == معاشی تے معاشرتی فائدے تے پیشے دے اخراجات == بوہت سارے اسرائیلی کاروبار مغربی کنارے وچ چلدے نيں ، اکثر ایداں دے آباد کار چلدے نيں جو سرکاری سبسڈی ، کم کرایہ ، ٹیکس د‏‏ی مناسب شرح تے سستی فلسطینی مزدوراں تک رسائی تو‏ں فائدہ اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے دعوی کيتا اے کہ "جسمانی امپرنٹ" ، 20 اسرائیلی صنعتی زوناں اُتے مشتمل اے جو 2016 تک تقریبا 1، 1،365 ہیکٹر رقبے اُتے مشتمل نيں ، اس طرح دے تجارتی عمل ، زرعی تے ہور ، ایہ خود بستیاں تو‏ں کدرے زیادہ وسیع ني‏‏‏‏ں۔ ایریا سی وچ فلسطینیاں دے کاروبار اُتے پابندیاں بے روزگاری دا باعث بنی نيں جس دے بعد صنعتی پارکاں نے اس دا خاتمہ کر دتا اے جو بستیاں وچ نہ ہونے اُتے ملازمت دے امکانات دے بغیر لوکاں دے تالاب د‏‏ی طرف راغب ہوسکدا ا‏‏ے۔ بارکھان صنعتی پارک وچ کچھ فلسطینی کارکناں نے گمنامی وچ ایہ شکایت کیت‏‏ی اے کہ انہاں نو‏ں فی گھنٹہ ($ 5.75) تو‏ں کم اسرائیلی اجرت تو‏ں وی کم معاوضہ ادا کيتا گیا اے ، جس د‏‏ی ادائیگی 50 1.50 تو‏ں 2-4 تک ا‏‏ے۔ &nbsp; ڈالر ، جس وچ 12 گھینٹے تک د‏‏ی شفٹاں ، کوئی تعطیلات ، بیمار دن ، تنخوانيں سلپ یا معاشرتی فائدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|HRW|2016}} اس طرح دے بوہت سارے کاروبار بیرون ملک برآمد ہُندے نيں ، جس تو‏ں دنیا آباد کاری دے منصوبے وچ شامل ہوجاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|HRW|2016}} اسرائیلی پالیسی دا مقصد اسرائیلی معاشی مفادات دے نال کسی وی طرح دے فلسطینی مقابلے د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ ا‏‏ے۔ ایہ نقطہ نظر اسرائیل دے اس وقت دے وزیر دفاع [[اسحاق رابین|یزاک رابین]] نے سن 1986 وچ پیش کيتا سی ، جس نے کہیا سی: <blockquote> "اسرائیلی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں شروع کردہ کوئی ترقی نئيں ہوئے گی تے زراعت یا صنعت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی کوئی اجازت نامے نئيں دتے جاواں گے ، جو ریاست اسرائیل دے نال مقابلہ کرسکدے نيں"۔ {{Sfn|Isaac|Khalil|Rishmawi|Dabouqi|2015}} </blockquote> [[عالمی بنک|عالمی بینک]] نے اندازہ لگایا اے کہ صرف ایریا سی اُتے سنہ 2015 وچ اسرائیلی قبضے د‏‏ی فلسطینی معیشت دے لئی سالانہ معاشی اخراجات براہ راست اخراجات وچ جی این پی دا 23 فیصد تے بالواسطہ اخراجات وچ 12 فیصد سی ، جس وچ مالی نقصان دے نال مالی نقصان وی سی۔ 800 اُتے &nbsp; ملین ڈالر ، اک اندازے دے مطابق 5.2 &nbsp; ارب ڈالر {{Sfn|Unctad|2016}} دلچسپی تو‏ں ، اک اندازے دے مطابق فلسطینی عوام د‏‏ی کل آمدنی دا 17 فیصد ، جی این پی دا 3.6٪ فلسطینی محصول نو‏‏ں اسرائیلی خزانے وچ واپس کر دتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Quigley|2018}} 2015 دے اک اندازے دے مطابق بستیاں اُتے اسرائیلی حکومت دے سالانہ اخراجات ارب1.1 ڈالر رہندے نيں &nbsp; ، اگرچہ ایہ سمجھیا جاندا اے کہ حکومت بستیاں اُتے اپنے اخراجات د‏‏ی اطلاع نئيں دیندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Anthony|Egal|Ries|Bond|2015}} 1982 تک اسرائیلی زرعی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں سبسڈی تو‏ں حاصل کيتا گیا تے اسرائیلی مینوفیکچراں دے غیر منظم بہاؤ نے فلسطینی علاقےآں وچ مینوفیکچرنگ د‏‏ی صنعتاں د‏‏ی نشو و نما نو‏‏ں روکیا۔ اسرائیل دے علاقے تو‏ں باہر دے ملکاں تو‏ں درآمدات اُتے اسرائیل د‏‏ی طرف تو‏ں عائد ٹیکس دے زیادہ نرخاں دا مطلب اے کہ فلسطینی صارفین دا انتخاب غیر ملکی ملکاں تو‏ں درآمدی سامان د‏‏ی زیادہ قیمت ادا کرنا یا انہاں نو‏ں اسرائیل دے مہنگے داماں مہنگے داماں خریدنا سی۔ {{Sfn|De Waart|1994}} {{Sfn|Van Arkadie|1977}} اسرائیل نو‏‏ں برآمد فلسطینی اشیا ٹیرف، تھلے 1991 نو‏‏ں اسرائیل ہر سال $ 1،000،000 کمایا، لیکن فلسطین نو‏‏ں اسرائیلی برآمدات درآمد دے فرائض تو‏ں مستثنی قرار دتا گیا سی د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر کيتا گیا سی. {{Sfn|Ziai|2013}} چونکہ اسرائیلی پابندیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اندرونی معاشی نمو رکاوٹ اے تے ، اس د‏ی تلافی دے لئی ، فلسطینی معیشت کا٪ 40 فیصد بین الاقوامی امداد اُتے انحصار کردا اے ، اس لئی ایہ دلیل پیش کيتی جاندی اے کہ اس طرح د‏‏ی امداد اس قبضے نو‏‏ں سبسڈی بناندی اے ، جس تو‏ں ایہ سب تو‏ں سستا ترین ملک بن جاندا ا‏‏ے۔ قبضے "، اسرائیل دے لئی۔ {{Efn|"These economic costs are partially paid by the international community's funds which are creating one of the cheapest occupations and relieve Israel from its duties and responsibilities as an Occupying Power". {{harv|Beckouche|2017|pp=154–155,154}}}} پیرس پروٹوکول نے 1994 وچ دستخط کیتے سن کہ اسرائیل نو‏‏ں تمام فلسطینی درآمدات اُتے VAT جمع کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی تے اس ملک تو‏ں اچھے راستے وچ یا اس د‏ی بندرگاہاں تو‏ں گزرنے وچ ، کلیئرنس آمدنی دے نظام نے اسنو‏ں فلسطینی اتھارٹی آمدنی دا تقریبا 75 فیصد اُتے موثر کنٹرول فراہ‏م کیہ سی۔ . اسرائیل اس محصول نو‏‏ں اک سزا یافتہ اقدام دے طور اُتے روک سکدا اے ، جداں کہ پی اے نے 2015 وچ [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دی]] پاسداری دے فیصلے دے جواب وچ کیہ سی۔ {{Sfn|Quigley|2018}} ورلڈ بینک دے 2009 دے اک مطالعے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ "بوہت گھٹ معیشتاں نو‏‏ں صرف نقل و حرکت وچ رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی نئيں ، بلکہ اسکیل تے قدرتی وسائل د‏‏ی معیشتاں وچ جامع ادارہ جاندی تے انتظامی رکاوٹاں دا وی سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ سیاسی افق تے لوکاں تے سامان د‏‏ی نقل و حرکت د‏‏ی پیش گوئی کرنے دے قابل نني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|World Bank|2009}} === مواصلات === اوسلو معاہداں دے تحت ، اسرائیل نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ فلسطینی علاقےآں نو‏‏ں آزاد مواصلات دا نیٹ ورک بنانے تے چلانے دا حق حاصل ا‏‏ے۔ سنہ 2016 وچ عالمی بینک دے تجزیے تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا سی کہ اس معاہدے د‏‏ی دفعات دا اطلاق نئيں ہويا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فلسطین د‏‏ی ترقی نو‏‏ں قابل ذکر نقصان دہ اثرات مرتب ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اسرائیل نو‏‏ں [[براڈ بینڈ|3 جی خدمات]] دے ل fre تعدد د‏‏ی درخواست اُتے راضی ہونے وچ 8 سال لگے ، حالانکہ اوہ محدود سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اک رکاوٹ پیدا ہوئے گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسرائیلی حریف اک وکھ مارکیٹ فائدہ اٹھاسک‏‏ے۔ مقامی وطانیہ موبائل آپریٹر د‏‏ی مسابقت اسرائیلی پابندیاں تے تاخیر تو‏ں دوچار اے تے مغربی کنارے وچ غیر قانونی اسرائیلی آپریٹرز ، جس د‏‏ی تریخ تک 4 جی خدمات دستیاب نيں ، نے حالے وی فلسطینی کمپنیاں دے خلاف غیر منصفانہ فائدہ برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ اسرائیل نے تن ہور رکاوٹاں عائد کردتی نيں جو فلسطینیاں د‏‏ی مسابقت نو‏‏ں رکدی نيں: ٹیلی کم تے آئی سی ٹی کمپنیاں دے لئی سازوسامان د‏‏ی درآمد اُتے پابندی عائد کردتی گئی اے تے ایریا سی وچ بنیادی ڈھانچے د‏‏ی ترقی تے دیکھ بھال نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی تحریک تے آخر کار ، فلسطینی ٹیلی مواصلات نو‏‏ں بین الاقوامی روابط تک رسائی حاصل کرنے والی کمپنیاں دے ذریعے جانا چاہیے اسرائیلی رجسٹریشن۔ انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا ، 2008 تو‏ں 2016 تک ، انہاں مسائل دے حل دے لئی گل گل وچ پیشرفت "انتہائی پتلی" رہی۔ {{Sfn|World Bank|2016}} === مجموعی طور اُتے معاشی اخراجات === فلسطینی وزارت قومی معیشت تے اپلائیڈ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ – یروشلم دے محققاں د‏‏ی مشترکہ تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ 2010 وچ صرف 2010 وچ قبضے دے اخراجات کل فلسطینی جی ڈی پی دے 84.9 فیصد تک ودھ گئے (امریکی ڈالر 6.897) &nbsp; ارب) {{Sfn|ARIJPMNE|2011}} 2014 دے لئی انہاں دے تخمینے وچ دسیا گیا اے کہ اسرائیل دے قبضے د‏‏ی کل معاشی لاگت فلسطینی برائے ناں جی ڈی پی دا 74.27٪ یا کچھ $ (امریکی) 9.46 سی &nbsp; ارب. {{Sfn|Isaac|Khalil|Rishmawi|Dabouqi|2015}} 2007 تک اسرائیل د‏‏ی معیشت اُتے لاگت دا تخمینہ 50. لگایا گیا سی &nbsp; ارب. {{Sfn|Shauli|2007}} === اسرائیل نو‏‏ں بالواسطہ اخراجات === دفاعی اخراجات تے علاقےآں وچ آپریشن برقرار رکھنے دے لئی اسرائیلی معیشت نو‏‏ں بالواسطہ لاگت وی خاطر خواہ رہی ا‏‏ے۔ اک تجزیہ تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ اسرائیل دے قبضے نو‏‏ں برقرار رکھنے دے اخراجات اسرائیل وچ غربت دے عروج وچ معاون عنصر نيں ، جتھ‏ے 1970 د‏‏ی دہائی وچ دس وچو‏ں اک خاندان تو‏ں غربت د‏‏ی سطح ودھ چک‏ی اے ، حالانکہ اس وقت اس وچو‏ں پنج وچو‏ں اک خاندان ا‏‏ے۔ {{Sfn|Swirski|2010}} تصفیہ منصوبے نو‏‏ں سبسڈی دینے دے اعلیٰ اخراجات نے اسرائیل دے ترقیا‏ت‏‏ی شہراں تو‏ں سرمایہ کاری نو‏‏ں اپنے دائرہ اُتے منتقل کر دتا تے اس تو‏ں صحت د‏‏ی دیکھ بھال ، تعلیم تے فلاح و بہبود جداں شعبےآں وچ رکاوٹ پیدا ہوئے گئی۔ {{Efn|Dr Ruby Nathanzon of the Macro Center for Political Economy: "Imagine how much less poverty there could have been in Israel.. There's a terrible distortion, an enormous economic cost in addition to the huge military burden". {{harv|Shauli|2007}}}} اسرائیلیاں وچ اسرائیلیاں دے لئی مکانات د‏‏ی ترقی دے لئی بیگن د‏‏ی لیکود حکومت دے تحت تصفیہ وچ اضافہ نقصان دہ سی: 1982 وچ وزارت ہاؤسنگ اینڈ تعمیرا‏تی وزارت دے پورے بجٹ دا 44٪ مغربی کنارے د‏‏ی بستیاں وچ گیا۔ {{Sfn|Lustick|2018}} فلسطینیاں دے لئی درآمد شدہ غیر ملکی مزدوری دے متبادل نے وی اسرائیلی بلیو کالر کارکناں د‏‏ی سودے بازی د‏‏ی طاقت نو‏‏ں کم کر دتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Swirski|2010}} دوسرے انتفاضہ دے بعد ، اسرائیل دے سوشل سیکیورٹی نیٹ دے لئی بجٹ وچ مختص رقم وچ بہت زیادہ کمی کيتی گئی: 2001 تے 2005 دے درمیان دفاعی اخراجات دے خاتمے دے بعد ، بچےآں دے الاؤنس وچ 45 فیصد ، بے روزگاری معاوضے وچ 47٪ تے آمدنی د‏‏ی بحالی وچ کمی کيتی گئی 25٪ دے ذریعہ {{Sfn|Swirski|2010}} سالانہ نمو ، این آئی ایس 4.6 &nbsp; ارب ، دس دہائی 2007 دے دفاعی بجٹ وچ اس دے بعد بروڈٹ کمیشن د‏‏ی طرف تو‏ں تجویز کردہ اسرائیل دے اعلیٰ تعلیم اُتے سالانہ اخراجات دے نیڑے سی۔ {{Sfn|Swirski|2010}} دفاع دے ماہرین دا ایہ وی دعوی اے کہ حفاظت کرنے والے آباد کار فوجیاں د‏‏ی جنگی تیاری نو‏‏ں کم کردے نيں ، کیونجے انہاں دے پاس تربیت دے لئی بوہت گھٹ وقت ہُندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gordis|Levi|2017}} ایہ وی استدلال کيتا جاندا اے کہ بستیاں د‏‏ی منطق اسرائیل دے قانون د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں مجروح کردی ا‏‏ے۔ {{Efn|"the settlements systematically undermine Israel's rule of law. The project of settling the West Bank was based on flaunting Israeli law from the outset (the Passover feast held to stake a claim in Hebron, the settling of [[Sebastia, Nablus|Sebastia]], and later the proliferation of outposts that are illegal even under Israeli law). Forging documents, deceiving authorities, flagrantly breaching the law – all these are what made the massive land grab possible, along with the covert mechanisms for channelling taxpayer funds into the settlements far from the public eye". {{harv|Gordis|Levi|2017|p=24}}}} === ثقافتی اثرات === ڈینیئل بار ٹال تے گیویرئیل سالومون دے کم دے بعد بہت سارے مطالعات وچ ، "تنازعات دے اخلاق" دے ظہور تے استحکا‏م دا تجزایہ کیہ گیا اے ، انہاں وچو‏ں اک ایہ اے کہ اوہ اسرائیلی یہودی معاشرے دے تن اہ‏م اجزاء د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدے نيں - دوسرے ایہ کہ انہاں د‏‏ی اجتماعی یادداشت تنازع تے اجتماعی جذبات‏ی رجحانات - جو اک پیچیدہ تنازع دے تناؤ دا مقابلہ کرنے دے لئی تیار ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس کمپلیکس نو‏‏ں اٹھ معاشرتی اقدار وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے جس تو‏ں یکطرفہ نقطہ نظر د‏‏ی اطلاع دتی جاسکدی اے: (ا) اسرائیل دا مقصد انصاف (ب) سیکیورٹی (بشمول قومی بقا) (ج) مثبت اجتماعی نسلی مرکز گروپ د‏‏ی تصاویر (د) کسی دا اپنا شکار۔ (س) انہاں د‏‏ی انسانیت تو‏ں انکار کرکے ، دشمن نو‏‏ں انہاں دا نقصان پہنچانے د‏‏ی اجازت دینا۔ (ط) حب الوطنی؛ (جی) داخلی اختلافات نو‏‏ں نظرانداز کرکے ، معاشرتی یکجہت‏ی نو‏‏ں تقویت دینے والے عقائد؛ (ع) یقین اے کہ امن ہی اک مقصد ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bar-Tal|Salomon|2006}} {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} {{Sfn|Bar-Tal|Salomon|2006}} {{Sfn|Bar-Tal|Alon|2017}} حالیہ تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ انہاں وچو‏ں چار - تاریخی صدمے تے احساس تنازع دے احساس د‏ی استقامت (مخالف د‏‏ی نمائندگی ، سیکیورٹی ، اپنا شکار تے اپنے مقاصد دا جواز) - فیصلہ سازی نو‏‏ں مستقل طور اُتے اثر انداز کردی ا‏‏ے۔ خود اسرائیلی سپریم کورٹ وچ تنازع پر۔ {{Sfn|Levanon|2015}} ايس‏ے ماڈل نو‏‏ں فلسطینی معاشرے وچ لاگو کيتا گیا اے ، جس وچ اس نے زور دتا اے کہ تمام موضوعات نو‏‏ں حب الوطنی د‏‏ی شکل وچ ''میکوااما'' (مزاحمت تے خود قربانی دے ''لئی'' تیاری) د‏‏ی شکل وچ فلسطینی شناخت د‏‏ی کلیدی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Shaked|2016}} == وسیع تر مضمرات == اسرائیل وچ سلامتی دے لئی اک تشویش "دوسرے مغربی ملکاں دے لئی معمول تو‏ں زیادہ اے " کہیا گیا ا‏‏ے۔ اسرائیل دا فوجی - صنعتی شعبہ ، جس نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ تمام صنعتی کارکناں دا اک چوتھائی حصہ لیا سی جس وچ جی این پی دا 28 فیصد دفاعی اخراجات دے لئی مختص سی ، 1967 دے بعد معیشت دا سب تو‏ں تیز رفتار تو‏ں ترقی پزیر شعبہ بن گیا۔ 1981 وچ ، یاکوف میریڈر نے کہیا کہ اسرائیل د‏‏ی خواہش وسطی امریکا وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے لئی "ٹاپ پراکسی" دا کردار ادا کرن۔ جان ندروین پیٹرسی دے مطابق ، 1984 تک ، اسرائیل دنیا دا سب تو‏ں وڈا اسلحہ برآمد کنندگانہاں وچو‏ں اک بن گیا سی ، جو لاطینی امریکا تے سب صحارا افریقہ نو‏‏ں سب تو‏ں وڈا اسلحہ فراہ‏م کرنے والا سی تے عالمی سطح اُتے انسداد بغاوت دے کاروبار وچ سرگرم ، مہارت جس وچ زمین نو‏‏ں نافذ کرنے وچ حاصل کيتا گیا سی۔ مغربی کنارے ، غزہ د‏‏ی پٹی تے گیلیل وچ قبضے تے بستیاں۔ انہاں نے استدلال کيتا کہ اس پس منظر دے بارے وچ علم گوئٹے مالا ، ہونڈوراس ، نیکاراگوا ، ایل سلواڈور تے سری لنکا جداں ملکاں دے لئی ، اس دے طریقےآں د‏‏ی "برآمد" دا اندازہ کرنے دے لئی مفید سی ، انہاں وچو‏ں کچھ وچ زمین ، تسلط تے استحصال تو‏ں متعلق پالیسی د‏‏ی ايس‏ے طرح د‏‏ی تشکیلات موجود سن۔ ، آبادی د‏‏ی پالیسی تے دہشت گردی۔ مثال دے طور اُتے کوسٹا ریدا ميں اک تصفیہ دا منصوبہ مغربی کنارے دے منصوبےآں وچ اسرائیلی مہارت اُتے مبنی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ فلسطینیاں دے خلاف انہاں دے شہراں تے دیہاتاں دے علاقےآں وچ شہری جنگ کيت‏ی اسرائیلی تکنیکاں نے بہت ساریاں دوسری فوجی طاقتاں نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ {{Efn|"One of the main reasons why Israeli military doctrine on urban operations became so influential among other militaries is that Israel's conflict with the Palestinians since the Intifada has had a distinct urban dimension." {{harv|Weizman|2012|p=188}}}} بوہت سارے لوکاں دا کہنا اے کہ فلسطینیاں دے نال انہاں دے تنازعے وچ تیار کردہ اسرائیلی طریق کار جارج ڈبلیو بش د‏‏ی انتظامیہ دے تحت تیار کردہ امریکی فوجی نظریات اُتے نمایاں اثر و رسوخ رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Graham|2010}} {{Sfn|Cook|2013b}} {{Sfn|Zureik|2010}} {{Sfn|Denes|2010}} {{Sfn|Gordon|2010}} امریکی دعویٰ اے کہ [[دہشت دے خلاف جنگ|دہشت گردی دے خلاف جنگ دے]] لئی نويں طریقےآں دا تقاضا ضروری سی چونکہ صورت حال بے مثال سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہ قانونی سی کہ اسرائیل دے دعوواں وچ کِسے وی شخص د‏‏ی سرزمین د‏‏ی نظیر نئيں سی۔ مغربی کنارے وچ دہشت گردی اُتے اک قانونی <nowiki><i id="mwB7Q">خطہ نالہ تھا</i></nowiki> ، {{Sfn|Hajjar|2006}} تے اس طرح اس تو‏ں ماورائے عدالت تے پہلے از وقت قتل ، {{Efn|In 2002, the United States began employing the tactic of assassination, which had been prohibited by executive orders since1977. Officials utilized Israeli-like reasoning to justify the assassination of [[Qaed Salim Sinan al-Harethi|'Ali Qaed Sinan al-Harithi]] and five others (including a U.S.citizen) in Yemen by a pilotless drone.' {{harv|Hajjar|2006|p=34}}}} a {{Efn|In 2002, the United States began employing the tactic of assassination, which had been prohibited by executive orders since1977. Officials utilized Israeli-like reasoning to justify the assassination of [[Qaed Salim Sinan al-Harethi|'Ali Qaed Sinan al-Harithi]] and five others (including a U.S.citizen) in Yemen by a pilotless drone.' {{harv|Hajjar|2006|p=34}}}} جداں مغربی کنارے تے غزہ وچ مزاحمت دے ل to اس دے نقطہ نظر دے حوالے تو‏ں اسرائیل دے زیر استعمال اصطلاحات د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ . ہائی ٹیک سیکیورٹی تے شہری جنگی نظام تے خاص طور اُتے اقصی انتفاضہ دے دوران قبضے نو‏‏ں محفوظ بنانے دے دوران تیار کردہ نگرانی دے آلات نے اسرائیل نو‏‏ں دنیا دے ایداں دے سسٹماں دے وڈے برآمد کنندگان وچ تبدیل کر دتا ا‏‏ے۔ اسرائیل مقبوضہ علاقے د‏‏ی "لیبارٹریاں" وچ انہاں آلات نو‏‏ں "جنگی تجربہ کار" کرنے دے تجارتی فائدہ دے نال ڈرونز ، بارڈر [[مکشاف|سرویلنس سینسراں دی]] تیاری وچ پیش پیش رہنما بن گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Graham|2010}} {{Sfn|Cook|2013b}} {{Sfn|Zureik|2010}} {{Sfn|Denes|2010}} {{Sfn|Gordon|2010}} {{Sfn|Denes|2010}} {{Sfn|Gordon|2010}} جیف ہالپر نے امریکی عوام نو‏‏ں 'فلسطینیاں' دے خطرے د‏‏ی گل کيتی اے کیونجے اسرائیل نے امریکی پولیس افواج دے لئی اپنے تربيت‏ی پروگراماں نو‏‏ں ہور گہرا کر دتا ا‏‏ے۔ {{Efn|"The American Jewish Institute for National Security Affairs (JINSA), an organization that holds there is no difference between the national security interests of the US and Israel, inaugurated its [[Jewish Institute for National Security of America|Law Enforcement Exchange Program]] (LEEP)... Over 9500 law enforcement officers have participated in twelve conferences thus far...The Anti-Defamation League (ADL) hosts an Advanced Training School twice a year in Washington, DC. Its 'School' has trained more than 1000 US law enforcement professionals, representing 245 federal, state and local agencies. The ADL also rums a National Counter-Terrorism Seminar (NCTS) in Israel, bringing law enforcement officers from across the US to Israel for a week of intensive counter-terrorism training, as well as connecting American law enforcement officials with the Israel National Police, the اسرائیلی دفاعی افواج and Israel's intelligence and security services." {{harv|Halper|2020}}}} [[جوائنٹ اسپیشل آپریشنز یونیورسٹی|جوائنٹ اسپیشل آپریشنز یونیورسٹی دے]] ہومور انسٹی ٹیوشن دے فیلو تے سینئر فیلو سیمس ایچ ہنریسن لکھدے نيں کہ: - اسرائیل ڈیفنس فورسز (آئی ڈی ایف) دے فوجی اقدامات ، دہشت گردی دے خلاف عالمی جنگ وچ دنیا بھر وچ ايس‏ے طرح دے جنونی دشمن دا سامنا کرنے والے ، ریاست ہائے متحدہ امریکا دے طریقےآں ، طریقہ کار ، تدبیراں تے تکنیک دے لئی اک بہت ہی مشکل تے … اسرائیل دے تجربات اک تاریخی ریکارڈ تے امریکا دے 9/11 دے بعد دے حالات وچ انسداد شورشاں یا انسداد دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دے خلاف حکمت عملی تے تکنیک دے لئی اک تجربہ گاہ د‏‏ی پیش کش کردے ني‏‏‏‏ں۔ == نوٹ == {{notelist}} === حواشی === {{حوالے|20em}} == حوالے == {{refbegin|30em}} * {{Cite journal | title = A2. European Union, Internal Report on "Area C and Palestinian State Building," Brussels, January 2012 (excerpts) | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 2012 | volume = 41 | issue = 3 | pages = 220–223 | doi = 10.1525/jps.2012.xli.3.220 | jstor = 10.1525/jps.2012.xli.3.220 | ref = {{harvid|EU|2012}} }} * {{Cite journal | title = Land Use Planning in the Occupied Palestinian Territories | last = Abdulhadi | first = Rami S. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 1990 | volume = 19 | issue = 4 | pages = 46–63 | url = https://semanticscholar.org/paper/a148b739782241bf8c20fa42c03996e33dcd9776 | doi = 10.2307/2537388 | jstor = 2537388 }} * {{Cite news| title = Education is a right being denied to Palestinian children, and Israel is the culprit | last = Abdullah | first = Daud | newspaper = [[Middle East Monitor]] | url = https://www.middleeastmonitor.com/20170828-education-is-a-right-being-denied-to-palestinian-children-and-israel-is-the-culprit/ | date = 28 August 2017 }} * {{Cite journal | title = The Moroccan Quarter: A History of the Present | last = Abowd | first = Thomas Philip | journal = [[Jerusalem Quarterly]] | year = 2000 | issue = 7 | pages = 6–16 | url = https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/7_the_moroccan_2.pdf }} * {{Cite book| chapter = Of Guns, Children, and the Maelstrom: Determining Purposive Action in Israeli-Perpetrated Firearm Deaths of Palestinian Chuildren and Minors | last = Afflitto | first = Frank M. | year = 2007 | title = Open Fire: Understanding Global Gun Cultures | editor-last = Springwood | editor-first = Charles Fruehling | publisher = [[Berg Publishers]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=zGetAwAAQBAJ&pg=PA47 | pages = 42–54 | isbn = 978-1-84520-417-4 }} * {{Cite news| title = Is It Possible to Recover From Torture? Lessons From Holocaust Survivor and Philosopher Jean Améry | last = Aharony | first = Michal | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-is-it-possible-to-recover-from-torture-lessons-from-holocaust-survivor-jean-amery-1.6657035 | date = 15 November 2018 }} * {{Cite news| title = Israel to impose 11-day closure of West Bank and Gaza for Sukkot holiday | last = Ahronheim | first = Anna | newspaper = [[دی جروشلم پوسٹ]] | url = https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Israel-to-impose-11-day-closure-of-West-Bank-and-Gaza-for-Sukkot-holiday-506496 | date = 2 October 2017 }} * {{Cite journal | title = The Palestinian Economy and the Second Intifada | last = Ajluni | first = Salem | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 2003 | volume = 32 | issue = 3 | pages = 64–73 | doi = 10.1525/jps.2003.32.3.64 | isbn = 978-1-4128-1975-6 | jstor = 10.1525/jps.2003.32.3.64 }} * {{Cite journal | title = Mental Health and Violence/Trauma in Palestine: Implications for Helping Professional Practice | last1 = Al-Krenawai | first1 = Alean | last2 = Graham | first2 = John R. | last3 = Sehwail | first3 = Mahmud A. | journal = Journal of Comparative Family Studies | date = Spring 2004 | volume = 35 | issue = 2 | pages = 185–209 | doi = 10.3138/jcfs.35.2.185 | jstor = 41603932 }} * {{Cite journal | title = Israeli Settlement Policy in the West Bank and the Gaza Strip | last = Algazy | first = Joseph | journal = [[Arab Studies Quarterly]] | date = Spring–Summer 1985 | volume = 7 | issue = 2–3 | pages = 62–73 | jstor = 41857769 }} * {{Cite journal | title = Marriage, Split Residency, and the Separation Wall in Jerusalem | last1 = Allabadi | first1 = Fadwa | last2 = Hardan | first2 = Tareq | journal = [[Jerusalem Quarterly]] | year = 2016 | issue = 65 | pages = 69–85 | url = http://www.palestine-studies.org/jq/fulltext/198348 }} * {{Cite book| title = Made in Israel: Exploiting Palestinian Land for Treatment of Israeli Waste | last = Aloni | first = Adam | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/201712_made_in_israel_eng.pdf | date = December 2017 | isbn = 978-965-7613-31-3 }} * {{Cite journal | title = Amnesty International Administrative Detention in Israel/Occupied Territories | last = Amnesty International | journal = [[Middle East Journal]] | date = Summer 1978 | volume = 32 | issue = 3 | pages = 337–339 | jstor = 4325772 | ref = {{harvid|AI|1978}} }} * {{Cite book| title = The Costs of the Israeli-Palestinian Conflict | last1 = Anthony | first1 = C. Ross | last2 = Egal | first2 = Daniel | last3 = Ries | first3 = Charles P. | last4 = Bond | first4 = Craig A. | last5 = Liepman | first5 = Andrew M. | last6 = Martini | first6 = Jeffrey | display-authors = etal | year = 2015 | publisher = [[RAND Corporation]] | url = https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR700/RR740-1/RAND_RR740-1.pdf | isbn = 978-0-8330-9033-1 }} * {{Cite news| title = Any Palestinian is exposed to monitoring by the Israeli Big Brother | newspaper = [[دی گارڈین]] | url = https://www.theguardian.com/world/2014/sep/12/israeli-intelligence-unit-testimonies | date = 12 September 2014 | ref = {{spfref|The Guardian|12 Sep 2014}} }} * {{Cite journal | title = Gated/gating community: the settlement complex in the West Bank | last = Ariel | first = Handel | journal = [[Transactions of the Institute of British Geographers]] | year = 2014 | volume = 39 | issue = 4 | pages = 504–517 | url = http://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Staff_Publications/Ariel%20Handel/gated_gating_transactions_Handel.pdf | doi = 10.1111/tran.12045 | issn = 0020-2754 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210626102700/https://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Staff_Publications/Ariel%20Handel/gated_gating_transactions_Handel.pdf |date=2021-06-26 }} * {{Cite news| title = Checkpoints Compound the Risks of Childbirth for Palestinian Women | last = Aswad | first = Henrietta | publisher = [[United Nations Population Fund]] | url = https://www.unfpa.org/news/checkpoints-compound-risks-childbirth-palestinian-women | date = 15 May 2007 }} * {{Cite book| title = Israel and Latin America: The Military Connection | last1 = Bahbah | first1 = Bishara A. | last2 = Butler | first2 = Linda | year = 1986 | publisher = [[Macmillan Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=hJiwCwAAQBAJ&pg=PA159 | isbn = 978-1-349-09193-5 }} * {{Cite journal | title = Israeli Snipers in the Al-Aqsa Intifada: Killing, Humanity and Lived Experience | last1 = Bar | first1 = Neta | last2 = Ben-Ari | first2 = Eyal | author2-link = Eyal Ben-Ari | journal = [[Third World Quarterly]] | year = 2005 | volume = 26 | issue = 1 | pages = 133–152 | doi = 10.1080/0143659042000322955 | jstor = 3993768 }} * {{Cite book| chapter = Dialectic Between Conflict Management and Conflict Resolution | last = Bar-Siman-Tov | first = Yaacov | year = 2007 | author-link = Yaacov Bar-Siman-Tov | title = The Israeli-Palestinian Conflict: From Conflict Resolution to Conflict Management | editor-last = Bar-Siman-Tov | editor-first = Yaacov | publisher = [[Springer Nature|Springer]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=lMaHDAAAQBAJ&pg=PA26 | pages = 9–39 | isbn = 978-0-230-60311-0 }} * {{Cite book| chapter = Sociopsychological approach to Trust (or Distrust): Concluding Comments | last1 = Bar-Tal | first1 = Daniel | last2 = Alon | first2 = Ilai | author1-link = Daniel Bar-Tal | year = 2017 | title = The Role of Trust in Conflict Resolution: The Israeli-Palestinian Case and Beyond | editor-last = Bar-Tal | editor-first = Daniel | editor-link = Daniel Bar-Tal | publisher = [[Springer Nature|Springer]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=04k0DgAAQBAJ&pg=PA317 | pages = 311–333 | isbn = 978-3-319-43355-4 }} * {{Cite book| chapter = Israeli-Jewish Narratives of the Israeli-Palestinian Conflict: Evolution, Contents, Functions and Consequences | last1 = Bar-Tal | first1 = Daniel | last2 = Salomon | first2 = Gavriel | author1-link = Daniel Bar-Tal | author2-link = Gavriel Salomon | year = 2006 | title = Israeli and Palestinian Narratives of Conflict: History's Double Helix | editor-last = Rotberg | editor-first = Robert I. | publisher = [[Indiana University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=qBdvxmuAwxYC&pg=PA26 | pages = 19–45 | isbn = 978-0-253-21857-5 }} * {{Cite journal | title = Taxation of Income in Israel and the West Bank: A Comparative Study | last = Baxendale | first = Sidney J. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 1989 | volume = 18 | issue = 3 | pages = 134–141 | doi = 10.2307/2537347 | jstor = 2537347 }} * {{Cite book| chapter = Occupied Palestinian Territory | last = Beckouche | first = Pierre | year = 2017 | title = Europe's Mediterranean Neighbourhood | publisher = [[Edward Elgar Publishing]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=tHpHDgAAQBAJ&pg=PA155 | pages = 146–156 | isbn = 978-1-78643-149-3 }} * {{Cite news| title = George Orwell and Israel's 'Democratic' Occupation of the West Bank | last = Beinart | first = Peter | author-link = Peter Beinart | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/opinion/.premium-george-orwell-and-israeli-occupation-1.5321514 | date = 12 February 2014 }} * {{Cite journal | title = The New McCarthyism: Policing Thought about the Middle East | last = Beinin | first = Joel | author-link = Joel Beinin | journal = [[Race & Class]] | year = 2004 | volume = 46 | issue = 1 | pages = 101–115 | doi = 10.1177/0306396804045517 }} * {{Cite book| title = The ABC of the OPT: A Legal Lexicon of the Israeli Control over the Occupied Palestinian Territory | last1 = Ben-Naftali | first1 = Orna | last2 = Sfard | first2 = Michael | last3 = Viterbo | first3 = Hedi | author2-link = Michael Sfard | year = 2018 | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=Is5TDwAAQBAJ&pg=PA52 | isbn = 978-1-107-15652-4 }} * {{Cite news | title = Revealed: Israeli Taxpayers Helped Bankroll Illegal West Bank Outposts for Decades | last = Ben-Simhon | first = Coby | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/history-without-end-the-israel-arab-conflict-1.5165185 | date = 20 September 2012 | accessdate = 1 October 2020 | archivedate = 26 July 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190726110505/https://www.haaretz.com/history-without-end-the-israel-arab-conflict-1.5165185 }} * {{Cite book| title = Israeli Censorship of Arab Publications: A Survey | last = Benvenisti | first = Eyal | year = 1984 | author-link = Eyal Benvenisti | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | location = New York | url = https://www.hrw.org/sites/default/files/report_pdf/funds_for_free_expression1983.pdf }} * {{Cite book| title = The International Law of Occupation | last = Benvenisti | first = Eyal | year = 2012 | author-link = Eyal Benvenisti | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=JKgeX_sdQG0C&pg=PA204 | isbn = 978-0-19-958889-3 }} * {{Cite journal | title = Private Claims to Property Rights in the Future Israeli-Palestinian Settlement | last1 = Benvenisti | first1 = Eyal | last2 = Zamir | first2 = Eyal | author1-link = Eyal Benvenisti | journal = [[The American Journal of International Law]] | date = April 1995 | volume = 89 | issue = 2 | pages = 295–340 | doi = 10.2307/2204205 | jstor = 2204205 }} * {{Cite news| title = How Many Settlers Really Live in the West Bank? Haaretz Investigation Reveals | last = Berger | first = Yotam | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-revealed-how-many-settlers-really-live-in-the-west-bank-1.5482213 | date = 15 June 2017 }} * {{Cite news| title = Revealed: Israeli Taxpayers Helped Bankroll Illegal West Bank Outposts for Decades | last = Berger | first = Yotam | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-revealed-israeli-taxpayers-helped-bankroll-illegal-west-bank-outposts-for-decades-1.6581982 | date = 22 October 2018 }} * {{Cite book| title = Rise and Kill First: The Secret History of Israel's Targeted Assassinations | last = Bergman | first = Ronen | year = 2018 | author-link = Ronen Bergman | publisher = [[Random House]] | url = https://books.google.com/books?id=3UXKDQAAQBAJ&pg=PA309 | isbn = 978-0-679-60468-6 }} * {{Cite thesis| title = Economic development under occupation: A case study of the dairy sector in the Hebron governorate | last = Berkes | first = Heidrun | year = 2016 | publisher = [[Leiden University]] | url = https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/39180/MA%20Thesis%20Heidrun%20Berkes1.pdf?sequence }} * {{Cite book| title = The Besieged Palestinian Agricultural Sector | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/gdsapp2015d1_en.pdf | date = September 2015a | ref = {{harvid|Unctad|2015a}} }} * {{Cite journal | title = Three Two Tango: Territorial Control and Selective Violence in Israel, the West Bank, and Gaza | last1 = Bhavnani | first1 = Ravi | last2 = Miodownik | first2 = Dan | last3 = Choi | first3 = Hyun Jin | journal = [[The Journal of Conflict Resolution]] | year = 2011a | volume = 55 | issue = 1 | pages = 133–158 | doi = 10.1177/0022002710383663 | jstor = 25780770 }} * {{Cite journal | title = Violence and Control in Civil Conflict: Israel, the West Bank, and Gaza | last1 = Bhavnani | first1 = Ravi | last2 = Miodownik | first2 = Dan | last3 = Choi | first3 = Hyun Jin | journal = [[Comparative Politics]] | year = 2011b | volume = 44 | issue = 1 | pages = 61–80 | doi = 10.5129/001041510X13815229366561 | jstor = 23040658 }} * {{Cite journal | title = Watching U.S. Television from the Palestinian Street: The Media, the State, and Representational Interventions | last = Bishara | first = Amahl | journal = [[Cultural Anthropology]] | date = August 2008 | volume = 23 | issue = 3 | pages = 488–530 | doi = 10.1111/j.1548-1360.2008.00016.x | jstor = 20484514 }} * {{Cite book| chapter = Weapons, Passports, and News: Palestinian Perceptions of U.S. Power as a Mediator of War | last = Bishara | first = Amahl | year = 2010 | title = Anthropology and Global Counterinsurgency | editor1-last = Kelly | editor1-first = John D | editor2-last = Jauregui | editor2-first = Beatrice | editor3-last = Mitchell | editor3-first = Sean T. | editor4-last = Walton | editor4-first = Jeremy | publisher = [[University of Chicago Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=du5kcfUuL9oC&pg=PA128 | pages = 125–136 | isbn = 978-0-226-42995-3 }} * {{Cite book| title = Palestinian Lawyers and Israeli Rule: Law and Disorder in the West Bank | last = Bisharat | first = George Emile | year = 2012 | publisher = [[University of Texas Press]] | url = https://books.google.com/books?id=ho6ZCgAAQBAJ&pg=PA64 | isbn = 978-0-292-73984-0 }} * {{Cite book| title = Enemies and Neighbours: Arabs and Jews in Palestine and Israel, 1917–2017 | last = Black | first = Ian | year = 2017 | author-link = Ian Black (journalist) | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | url = https://books.google.com/books?id=1eQoDwAAQBAJ&pg=PP215 | isbn = 978-0-241-00443-2 }} * {{Cite journal | title = Review of Philosophical Perspectives on the Israeli-Palestinian Conflict by Tomis Kapitan | last = von Bockmann | first = James Lee | journal = [[Arab Studies Quarterly]] | date = Fall 1999 | volume = 21 | issue = 4 | pages = 105–109 | jstor = 41858312 }} * {{Cite book| title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace | last = Bowker | first = Robert P. | year = 2003 | publisher = [[Lynne Rienner Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC&pg=PA81 | isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{Cite journal | title = Powers of Illegality: House Demolitions and Resistance in East Jerusalem | last = Braverman | first = Irus | author-link = Irus Braverman | journal = [[Law & Social Inquiry]] | date = Spring 2007 | volume = 32 | issue = 2 | pages = 333–372 | url = https://digitalcommons.law.buffalo.edu/journal_articles/331 | doi = 10.1111/j.1747-4469.2007.00062.x | jstor = 20108706 }} * {{Cite journal | title="The Tree Is the Enemy Soldier": A Sociolegal Making of War Landscapes in the Occupied West Bank | last = Braverman | first = Irus | author-link = Irus Braverman | journal = [[Law & Society Review]] | date = September 2008 | volume = 42 | issue = 3 | pages = 449–482 | doi = 10.1111/j.1540-5893.2008.00348.x | jstor = 29734134 }} * {{Cite journal | title = Uprooting Identities: The Regulation of Olive Trees in the Occupied West Bank | last = Braverman | first = Irus | author-link = Irus Braverman | journal = [[Political and Legal Anthropology Review]] | date = November 2009 | volume = 32 | issue = 2 | pages = 237–264 | url = https://digitalcommons.law.buffalo.edu/journal_articles/319 | doi = 10.1111/j.1555-2934.2009.01061.x | jstor = 24497464 }} * {{Cite book| title = Cursed Victory: A History of Israel and the Occupied Territories | last = Bregman | first = Ahron | year = 2014 | author-link = Ahron Bregman | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | url = https://books.google.com/books?id=ew1PAgAAQBAJ&pg=PT160 | isbn = 978-1-84614-735-7 }} * {{Cite news| title = Arrest of Palestinians for Potential Terror Attacks Brings New Meaning to 'Minority Report' | last = Brown | first = John | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/opinion/.premium-arrest-of-palestinians-brings-new-meaning-to-minority-report-1.5464664 | date = 24 April 2017 }} * {{Cite magazine| title = Do Targeted Killings Work? | last = Byman | first = Daniel | author-link = Daniel Byman | magazine = [[Foreign Affairs]] | date = March–April 2006 | volume = 85 | issue = 2 | pages = 95–111 | jstor = 20031914 }} * {{Cite book| title = A High Price: The Triumphs and Failures of Israeli Counterterrorism | last = Byman | first = Daniel | year = 2011 | author-link = Daniel Byman | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://archive.org/details/highpricetriumph0000byma | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/highpricetriumph0000byma/page/319 319] | isbn = 978-0-19-983045-9 }} * {{Cite magazine| title = The Rise of Settler Terrorism: The West Bank's Other Violent Extremists | last1 = Byman | first1 = Daniel | last2 = Sachs | first2 = Natan | author1-link = Daniel Byman | magazine = [[Foreign Affairs]] | date = September–October 2012 | volume = 91 | issue = 5 | pages = 73–86 | jstor = 41720862 }} * {{Cite book | title = al-Nu'man Village: a case study of indirect forcible transfer | last1 = Careccia | first1 = Grazia | last2 = Reynolds | first2 = John J. | publisher = [[Al-Haq]] | pages = 1–48 | url = http://www.mits.ps/alhaqge/Publications/Al-Numan%20Village.pdf | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20160419130132/http://www.mits.ps/alhaqge/Publications/Al-Numan%20Village.pdf | date = November 2006 | archive-date = 19 April 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419130132/http://www.mits.ps/alhaqge/Publications/Al-Numan%20Village.pdf |date=19 April 2016 }} * {{Cite book| title = Minority Rights in the Middle East | last1 = Castellino | first1 = Joshua | last2 = Cavanaugh | first2 = Kathleen A. | year = 2013 | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=9VHRny2tWgcC&pg=PT169 | isbn = 978-0-19-166888-3 }} * {{Cite book| chapter = Understanding a Religious Western Democracy: Israel and Its Complexities | last = Chalom | first = Adam | year = 2014 | title = Theism and Public Policy: Humanist Perspectives and Responses | editor-last = Pinn | editor-first = A. | publisher = [[Springer Nature|Springer]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=Jt0aBgAAQBAJ&pg=PA55 | pages = 53–69 | isbn = 978-1-137-46530-6 }} * {{Cite book| title = Water Sheikhs and Dam Builders: Stories of People and Water in the Middle East | last = de Chatel | first = Francesca | year = 2011 | publisher = [[Transaction Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=nQaMCWlr_HEC&pg=PA131 | isbn = 978-1-4128-0988-7 }} * {{Cite book| title = Separate and Unequal | last1 = Cheshin | first1 = Amir | last2 = Hutman | first2 = Bill | last3 = Melamed | first3 = Avi | year = 2009 | publisher = [[Harvard University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=RO0tafb62oEC&pg=PA22 | isbn = 978-0-674-02952-1 }} * {{Cite book | title = Children in Israeli Military Detention: Observations and Recommendations | publisher = [[یونیسف]] | url = https://www.unicef.org/oPt/UNICEF_oPt_Children_in_Israeli_Military_Detention_Observations_and_Recommendations_-_6_March_2013.pdf | date = February 2013 | ref = {{harvid|Unicef|2013}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930160946/https://www.unicef.org/oPt/UNICEF_oPt_Children_in_Israeli_Military_Detention_Observations_and_Recommendations_-_6_March_2013.pdf |date=2020-09-30 }} * {{Cite book| title = Perilous Power: The Middle East and U.S. Foreign Policy Dialogues on Terror, Democracy, War, and Justice | last1 = Chomsky | first1 = Noam | last2 = Achcar | first2 = Gilbert | last3 = Shalom | first3 = Stephan R. | author1-link = Noam Chomsky | author2-link = Gilbert Achcar | author3-link = Stephen Shalom | year = 2015 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=HRkeCwAAQBAJ&pg=PT210 | isbn = 978-1-317-25430-0 }} * {{Cite book| title = Jewish life under Islam: Jerusalem in the sixteenth century | last = Cohen | first = Amnon | year = 1984 | publisher = [[Harvard University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=kaYwDwAAQBAJ&pg=PA34 | isbn = 978-0-674-47436-9 }} * {{Cite book| title = Human Rights in the Israeli-occupied Territories, 1967–1982 | last = Cohen | first = Esther Rosalind | year = 1985 | publisher = [[Manchester University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=awq8AAAAIAAJ&pg=PA245 | isbn = 978-0-7190-1726-1 }} * {{Cite book| chapter = The Matrix of surveillance in times of national conflict: the Israeli-Palestinian case | last = Cohen | first = Hillel | year = 2010a | author-link = Hillel Cohen | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JlUuCgAAQBAJ&pg=PA105 | pages = 99–111 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite book| title = Israel's Asymmetric Wars | last = Cohen | first = Samy | year = 2010b | publisher = Springer | url = https://books.google.com/books?id=smHFAAAAQBAJ&pg=PA146 | isbn = 978-0-230-11297-1 }} * {{Cite book| title = Beyond America's Grasp: A Century of Failed Diplomacy in the Middle East | last = Cohen | first = Stephen P. | year = 2009 | publisher = [[Farrar, Straus and Giroux]] | url = https://books.google.com/books?id=mhrxh1r5WMYC&pg=PA206 | isbn = 978-1-4299-4237-9 }} * {{Cite book| title = Palestine: Israel's Experiments in Human Despair | last = Cook | first = Jonathan | year = 2013a | author-link = Jonathan Cook | publisher = [[Zed Books]] | url = https://books.google.com/books?id=5wFjDgAAQBAJ&pg=PT10 | isbn = 978-1-84813-649-6 }} * {{Cite news| title="The Lab": Israel Tests Weapons, Tactics On Captive Palestinian Population | last = Cook | first = Jonathan | author-link = Jonathan Cook | magazine = [[Washington Report on Middle East Affairs|WRMEA]] | pages = 16–17 | url = https://www.wrmea.org/013-september/the-lab-israel-tests-weapons-tactics-on-captive-palestinian-population.html | date = September 2013b }} * {{Cite magazine| title = The War over Water | last = Cooley | first = John K. | author-link = John K. Cooley | magazine = [[فارن پالیسی (رسالہ)]] | date = Spring 1984 | issue = 54 | pages = 3–26 | jstor = 1148352 }} * {{Cite book| title = Arab-Israeli Military Forces in an Era of Asymmetric Wars | last = Cordesman | first = Anthony H. | year = 2006 | author-link = Anthony H. Cordesman | publisher = [[Greenwood Publishing Group]] | url = https://books.google.com/books?id=3eZK7cm6pjoC&pg=PA268 | isbn = 978-0-275-99186-9 }} * {{Cite news| title = Beit Sahur Journal: In a Tax War, Even the Olivewood Dove Is Seized | last = Cowell | first = Alan | author-link = Alan Cowell | magazine = [[فارن پالیسی (رسالہ)]] | url = https://www.nytimes.com/1989/10/11/world/beit-sahur-journal-in-a-tax-war-even-the-olivewood-dove-is-seized.html | date = 11 October 1989 }} * {{Cite book| chapter = The Role of Civil Society in Combating the Development, Proliferation and Use of Chemical Weapons | last1 = Crowley | first1 = Michael | last2 = McLeish | first2 = Catriona | last3 = Revill | first3 = James | year = 2018 | title = Preventing Chemical Weapons: Arms Control and Disarmament as the Sciences Converge | editor1-last = Shang | editor1-first = Lijun | editor2-last = Dando | editor2-first = Malcolm | editor3-last = Crowley | editor3-first = Michael | publisher = [[Royal Society of Chemistry]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=5DtqDwAAQBAJ&pg=PA589 | pages = 580–619 | isbn = 978-1-78262-649-7 }} * {{Cite journal | title = The Educated West Bank Palestinians | last = Davies | first = Philip E. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 1979 | volume = 8 | issue = 3 | pages = 65–80 | doi = 10.2307/2536225 | jstor = 2536225 }} * {{Cite book| title = Dynamics of Self-determination in Palestine: Protection of Peoples as a Human Rights | last = De Waart | first = P. J. I. M | year = 1994 | publisher = [[Brill Publishers|Brill]] | url = https://books.google.com/books?id=8bfkImTG1MgC&pg=PA171 | isbn = 978-9-004-09825-1 }} * {{Cite book| chapter = From tanks to wheelchairs: unmanned aerial vehicles, Zionist battlefield experiments, and the transparence of the civilian | last = Denes | first = Nick | year = 2010 | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=zwTHBQAAQBAJ&pg=PT249 | pages = 171–195 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite book| title = The International Law of Belligerent Occupation | last = Dinstein | first = Yoram | year = 2009 | author-link = Yoram Dinstein | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.coml/books?id=OVEXr3zIK98C&pg=PA21 | isbn = 978-0-521-89637-5 }} * {{Cite book| chapter = The Separation Fence in the International Court of Justice and the High Court of Justice: Commonalities, Differences and Specifics | last = Domb | first = Fania | year = 2007 | title = International Law and Armed Conflict: Exploring the Faultlines: Essays in Honour of Yoram Dinstein | editor1-last = Schmitt | editor1-first = Michael N. | editor2-last = Pejic | editor2-first = Jelena | publisher = [[Martinus Nijhoff Publishers]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=B1ZIIDeEc5AC&lpg=PP1&pg=PA511 | pages = 509–542 | isbn = 978-90-47-42125-2 }} * {{Cite book| chapter = Self-Determination, Population Transfer and the Middle East Peace Accords | last = Drew | first = Catriona J. | year = 1997 | title = Human Rights, Self-Determination and Political Change in the Occupied Palestinian Territories | editor-last = Bowen | editor-first = Stephen | publisher = [[Martinus Nijhoff Publishers]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=rXF9zwPL4wIC&pg=PA127 | pages = 119–167 | isbn = 978-9-041-10502-8 }} * {{Cite book| chapter = Constructive Ambiguities: Jerusalem, international law, and the peace process | last = Dumper | first = Michael | year = 2010 | title = International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace | editor1-last = Akram | editor1-first = Susan | editor2-last = Dumper | editor2-first = Michael | editor3-last = Lynk | editor3-first = Michael | editor4-last = Scobbie | editor4-first = Iain | publisher = Taylor & Francis | url = https://books.google.com/books?id=WDGtAgAAQBAJ | isbn = 978-1-136-85097-4 }} * {{Cite book| title = Terrorist Suicide Bombings: Attack Interdiction, Mitigation, and Response | last1 = Dzikansky | first1 = Mordecai | last2 = Kleiman | first2 = Gil | last3 = Slater | first3 = Robert | year = 2016 | publisher = CRC Press | url = https://books.google.com/books?id=4a3MBQAAQBAJ&pg=PA32 | isbn = 978-1-4398-7132-4 }} * {{Cite book | title = The economic costs of the Israeli occupation for the occupied Palestinian territory | publisher = [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]] and the Palestinian Ministry of National Economy (PMNE) | url = http://www.arij.org/files/admin/latestnews/Economic%20Cost%20of%20Occupation.pdf | date = September 2011 | ref = {{harvid|ARIJPMNE|2011}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210129145138/http://www.arij.org/files/admin/latestnews/Economic%20Cost%20of%20Occupation.pdf |date=2021-01-29 }} * {{Cite book| title = Economic Costs of the Israeli occupation for the Palestinian people | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/a71d174_en.pdf | date = 21 July 2016 | ref = {{harvid|UNCTAD|2016}} }} * {{Cite book| title = The West Bank and Gaza Strip: A Geography of Occupation and Disengagement | last = Efrat | first = Elisha | year = 2006 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=Hi59AgAAQBAJ&pg=PA86 | isbn = 978-1-134-17217-7 }} * {{Cite book| title = The Way to the Spring: Life and Death in Palestine | last = Ehrenreich | first = Ben | year = 2016 | author-link = Ben Ehrenreich | publisher = [[Granta Books]] | url = https://books.google.com/books?id=fqY9DAAAQBAJ&pg=PT254 | isbn = 978-1-78378-312-0 }} * {{Cite journal | title = Unfulfilled Promise: Palestinian Family Reunification and the Right of Return | last1 = El-Ahmed | first1 = Nabila | last2 = Abu-Zahra | first2 = Nadia | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 2016 | volume = 45 | issue = 3 | pages = 24–39 | doi = 10.1525/jps.2016.45.3.24 | jstor = 4284056 }} * {{Cite journal | title = External Constraints on Manufacturing Development in Israeli-Occupied Gaza | last1 = El-Farra | first1 = Majed | last2 = MacMillen | first2 = Malcolm | journal = [[Middle Eastern Studies (journal)|Middle Eastern Studies]] | date = January 2000 | volume = 36 | issue = 1 | pages = 153–170 | doi = 10.1080/00263200008701302 | jstor = 4284056 }} * {{Cite journal | title = Migration and Change in a West Bank Village: The Case of Deir Dibwan | last1 = Escribano | first1 = Marisa | last2 = El-Joubeh | first2 = Nazmi | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Autumn 1981 | volume = 11 | issue = 1 | pages = 150–160 | doi = 10.2307/2536052 | jstor = 2536052 }} * {{Cite journal | title = The Geopolitics of 'Enclavisation' and the Demise of a Two-State Solution to the Israeli-Palestinian Conflict | last = Falah | first = Ghazi-Walid | author-link = Ghazi Falah | journal = [[Third World Quarterly]] | year = 2005 | volume = 26 | issue = 8 | pages = 1341–1372 | doi = 10.1080/01436590500255007 | jstor = 4017718 }} * {{Cite journal | title = Azmi Bishara, the Right of Resistance, and the Palestinian Ordeal | last = Falk | first = Richard | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 2002 | volume = 31 | issue = 2 | pages = 19–33 | doi = 10.1525/jps.2002.31.2.19 | jstor = 10.1525/jps.2002.31.2.19 }} * {{Cite journal | title = Independence, Cantons, or Bantustans: Whither the Palestinian State? | last = Farsakh | first = Leila | journal = [[Middle East Journal]] | date = Spring 2005 | volume = 59 | issue = 2 | pages = 230–245 | doi = 10.3751/59.2.13 | jstor = 4330126 }} * {{Cite news| title = Fatalities | publisher = [[B'Tselem]] | url = http://www.btselem.org/english/Statistics/Casualties.asp | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20100105120054/http://www.btselem.org/english/Statistics/Casualties.asp | date = 12 May 2011 | archive-date = 5 January 2010 | ref = {{harvid|B'Tselem|2011}} }} * {{Cite news| title = Fatalities before Operation "Cast Lead" | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event | ref = {{harvid|B'Tselem}} }} * {{Cite news| title = The politics of water: Palestinians bracing for another dry summer | last = Feldinger | first = Lauren Gelfond | newspaper = [[ہاریتز]] | url = http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/the-politics-of-water-palestinians-bracing-for-another-dry-summer.premium-1.515143 | date = 13 April 2013 }} * {{Cite book| title = Enclosure: Palestinian Landscapes in a Historical Mirror | last = Fields | first = Gary | year = 2017 | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=l3UpDwAAQBAJ&pg=PA300 | isbn = 978-0-520-29104-1 }} * {{Cite journal | title = Academic and Artistic Freedom and the Israel-Palestine Conflict: Towards a Canadian Pedagogy of the Suppressed | last = Findlay | first = Len | journal = Cultural and Pedagogical Inquiry | year = 2010 | volume = 2 | issue = 2 | pages = 5–18 | url = https://journals.library.ualberta.ca/cpi/index.php/cpi/article/viewFile/10208/7971 | issn = 1916-3460 }} * {{Cite journal | title = Israel and Iraq: A Double Standard | last = Finkelstein | first = Norman | author-link = Norman Finkelstein | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1991 | volume = 20 | issue = 2 | pages = 43–56 | doi = 10.2307/2537197 | jstor = 2537197 }} * {{Cite book| title = Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict | last = Finkelstein | first = Norman | year = 2003 | author-link = Norman Finkelstein | publisher = [[Verso Books]] | url = https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&pg=PA172 | isbn = 1-85984-442-1 }} * {{Cite news| title = Israel is building another 1,000 homes on Palestinian land. Where's the outrage? | last = Fisk | first = Robert | author-link = Robert Fisk | newspaper = [[The Independent]] | url = https://www.independent.co.uk/voices/israel-settlement-expansion-1000-new-homes-palestinian-land-robert-fisk-wheres-the-outrage-a8504471.html | date = 23 August 2018 }} * {{Cite journal | title = Status of Palestinian Prisoners in International Humanitarian Law | last = Francis | first = Sahar | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 2014 | volume = 43 | issue = 4 | pages = 39–48 | doi = 10.1525/jps.2014.43.4.39 | isbn = 978-1-4668-0054-0 | jstor = 10.1525/jps.2014.43.4.39 }} * {{Cite book| title = Israeli National Security: A New Strategy for an Era of Change | last = Freilich | first = Charles D. | year = 2018 | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=TZNODwAAQBAJ&pg=PT29 | isbn = 978-0-19-060293-2 }} * {{Cite journal | title = Israeli Censorship of the Palestinian Press | last = Friedman | first = Robert | author-link = Robert I. Friedman | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Autumn 1983 | volume = 13 | issue = 1 | pages = 93–101 | doi = 10.2307/2536927 | jstor = 2536927 }} * {{Cite journal | title = The Jewish Settlements in the West Bank: International Law and Israeli Jurisprudence | last = Galchinsky | first = Michael | journal = [[Israel Studies]] | date = Fall 2004 | volume = 9 | issue = 3 | pages = 115–136 | url = https://scholarworks.gsu.edu/english_facpub/3 | doi = 10.2979/ISR.2004.9.3.115 | jstor = 30245641 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409071223/https://scholarworks.gsu.edu/english_facpub/3/ |date=2023-04-09 }} * {{Cite journal | title = The Dynamics of Asymmetric Conflicts: The Israeli-Palestinian Case | last1 = Gallo | first1 = Giorgio | last2 = Marzano | first2 = Arturo | journal = The Journal of Conflict Studies | year = 2009 | volume = 29 | pages = 1–18 | url = https://journals.lib.unb.ca/index.php/jcs/article/view/15231/19943 }} * {{Cite book| title = Public Management in Israel: Development, Structure, Functions and Reforms | last = Galnoor | first = Itzhak | year = 2010 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=kZBaBwAAQBAJ&pg=PA138 | isbn = 978-1-136-92386-9 }} * {{Cite journal | title = The Middle East and the Theory of Conflict | last = Galtung | first = Johan | author-link = Johan Galtung | journal = [[Journal of Peace Research]] | year = 1971 | volume = 8 | issue = 3–4 | pages = 173–206 | doi = 10.1177/002234337100800301 | jstor = 423072 }} * {{Cite book| chapter = The Globalization of Violence in the 21st Century: Israel, Palestine, and the War on Terror | last = Gautney | first = Heather | year = 2009 | title = Implicating Empire | editor1-last = Aronowitz | editor1-first = Stanley | editor2-last = Gautney | editor2-first = Heather | publisher = [[Hachette UK]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=J404DgAAQBAJ&pg=PT86 | pages = 65–82 | isbn = 978-0-7867-4992-8 }} * {{Cite book| title = Trapped Fools: Thirty Years of Israeli Policy in the Territories | last = Gazit | first = Shlomo | year = 2003 | author-link = Shlomo Gazit | publisher = [[Frank Cass|Frank Cass Publisher]] | url = https://books.google.com/books?id=RN1qLqgOftMC&pg=PA287 | isbn = 978-0-7146-5489-8 }} * {{Cite journal | title = Watching the Pro-Israeli Media Watchers | last1 = Gerstenfeld | first1 = Manfred | last2 = Green | first2 = Ben | author1-link = Manfred Gerstenfeld | journal = [[Jerusalem Center for Public Affairs|Jewish Political Studies Review]] | date = Fall 2004 | volume = 16 | issue = 3–4 | pages = 33–58 | jstor = 25834603 }} * {{Cite book| chapter = From ''Kubaniya'' to Outpost: A Genealogy of the Palestinian conceptualization of Jewish Settlement in a Shifting National Context | last = Ghanim | first = Honaida | year = 2017 | title = Normalizing Occupation: The Politics of Everyday Life in the West Bank Settlements | editor1-last = Handel | editor1-first = Ariel | editor2-last = Allegra | editor2-first = Marco | editor3-last = Maggor | editor3-first = Erez | publisher = [[Indiana University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=xDrqDQAAQBAJ&pg=PA154 | pages = 151–170 | isbn = 978-0-253-02505-0 }} * {{Cite news| title = Skunk Water: A Weapon That Uses Stench to Control Crowds | last = Gleim | first = Sarah | publisher = [[HowStuffWorks]] | url = https://science.howstuffworks.com/skunk-water-weapon-control-crowds.htm | date = 12 November 2015 }} * {{Cite journal | title = Archaeology as Cultural Survival: The Future of the Palestinian Past | last = Glock | first = Albert | author-link = Albert Glock | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 1994 | volume = 23 | issue = 3 | pages = 70–84 | doi = 10.2307/2537961 | jstor = 2537961 }} * {{Cite news | title = 106 Retired Israeli Generals, Spy Chiefs Urge Netanyahu to Push for Peace | last = Goldberg | first = J.J. | author-link = J. J. Goldberg | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/ex-spies-urge-bibi-to-pursue-peace-1.5323633 | date = 3 November 2014 | accessdate = 1 October 2020 | archivedate = 31 March 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190331022424/https://www.haaretz.com/ex-spies-urge-bibi-to-pursue-peace-1.5323633 }} * {{Cite journal | title = Israeli Security Measures in the Occupied Territories: Administrative Detention | last = Goldstein | first = Michael | journal = [[Middle East Journal]] | date = Winter 1978 | volume = 32 | issue = 1 | pages = 35–44 | jstor = 4325711 }} * {{Cite book| title = Israel's National Security and West Bank Settlements | last1 = Gordis | first1 = Avishay Ben-Sasson | last2 = Levi | first2 = Yonatan | publisher = [[Molad: The Center for the Renewal of Israeli Democracy|Molad]] | url = http://www.molad.org/images/upload/files/settleeng.pdf | date = 12 December 2017 }} * {{Cite book| title = Israel's Occupation | last = Gordon | first = Neve | year = 2008 | author-link = Neve Gordon | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=4RX7t4X8_RMC&pg=PA157 | isbn = 978-0-520-94236-3 }} * {{Cite book| chapter = Israel's emergence as a homeland security capital | last = Gordon | first = Neve | year = 2010 | author-link = Neve Gordon | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=zwTHBQAAQBAJ&pg=PT223 | pages = 153–169 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite journal | title = Human Rights as a Security Threat: Lawfare and the Campaign against Human RightsNGOs | last = Gordon | first = Neve | author-link = Neve Gordon | journal = [[Law & Society Review]] | date = June 2014 | volume = 48 | issue = 2 | pages = 311–344 | doi = 10.1111/lasr.12074 | jstor = 43670395 }} * {{Cite book| title = The Accidental Empire: Israel and the Birth of the Settlements, 1967–1977 | last = Gorenberg | first = Gershom | year = 2007 | author-link = Gershom Gorenberg | publisher = [[Macmillan Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=Np_j5sSpCrEC&pg=PT154 | isbn = 978-1-4668-0054-0 }} * {{Cite journal | title = The Tax Resistance at Bayt Sahur | last = Grace | first = Anne | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1990 | volume = 19 | issue = 2 | pages = 99–107 | doi = 10.2307/2537416 | jstor = 2537416 }} * {{Cite book| chapter = Targeting Children: Rights versus ''Realpolitik'' | last = Graff | first = James A. | year = 2015 | author-link = James Allen Graff | title = Philosophical Perspectives on the Israeli-Palestinian Conflict | edition = 2nd | editor-last = Kapitan | editor-first = Tomis | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=_dMihgtEnaAC&pg=PA157 | pages = 157–184 | isbn = 978-1-317-46285-9 }} * {{Cite book| chapter = Laboratories of War: surveillance and US-Israeli collaboration in war and security | last = Graham | first = Stephen | year = 2010 | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JlUuCgAAQBAJ&pg=PA135 | pages = 133–152 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite book| title = Politics and Violence in Israel/Palestine: Democracy Versus Military Rule | last = Grinberg | first = Lev Luis | year = 2009 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=OdmOAgAAQBAJ&pg=PA5 | isbn = 978-1-135-27589-1 }} * {{Cite news| title = Israel to close West Bank, Gaza during upcoming holidays | last = Gross | first = Judah Ari | newspaper = [[The Times of Israel]] | url = https://www.timesofisrael.com/israel-to-close-west-bank-gaza-during-upcoming-holidays/ | date = 6 September 2018 }} * {{Cite book| title = Courting Conflict: The Israeli Military Court System in the West Bank and Gaza | last = Hajjar | first = Lisa | year = 2005 | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=cbkwDwAAQBAJ&pg=PA195 | isbn = 978-0-520-24194-7 }} * {{Cite journal | title = International Humanitarian Law and "Wars on Terror": A Comparative Analysis of Israeli and American Doctrines and Policies | last = Hajjar | first = Lisas | journal = Journal of Palestine Studies | date = Autumn 2006 | volume = 36 | issue = 1 | pages = 21–42 | doi = 10.1525/jps.2006.36.1.21 | jstor = 10.1525/jps.2006.36.1.21 }} * {{Cite book| title = War Against the People: Israel, the Palestinians and Global Pacification | last = Halper | first = Jeff | year = 2015 | author-link = Jeff Halper | publisher = [[Pluto Press]] | isbn = 978-0-7453-3430-1 }} * {{Cite news| title = Israelizing the American police, Palestinianizing the American people | last = Halper | first = Jeff | author-link = Jeff Halper | website = [[Mondoweiss]] | url = https://mondoweiss.net/2020/06/israelizing-the-american-police-palestinianizing-the-american-people/ | date = 19 June 2020 }} * {{Cite book| chapter = Where to, and When in the Occupied Territories: An Introduction to the Geography of Disaster | last = Handel | first = Ariel | year = 2008 | title = The Power of Inclusive Exclusion: Anatomy of the Israeli Rule in the Occupied Territories | editor1-last = Ophir | editor1-first = Adi | editor1-link = Adi Ophir | editor2-last = Givoni | editor2-first = Michal | editor3-last = Hanafi | editor3-first = Sari | publisher = Zone Books | chapter-url = http://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Post_Docs_Publications/ariel_handel/Where,%20Where%20to,%20and%20When_ariel_handel.pdf | pages = 179–222 | isbn = 978-1-890951-92-4 }} * {{Cite book| chapter = Exclusionary surveillance and spatial uncertainty in the occupied Palestinian territories | last = Handel | first = Ariel | year = 2010 | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JlUuCgAAQBAJ&pg=PA259 | pages = 259–274 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite journal | title = Gated/gating community: the settlement complex in the West Bank | last = Handel | first = Ariel | journal = Transactions of the Institute of British Geographers | year = 2014 | volume = 39 | issue = 4 | pages = 504–517 | url = http://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Post_Docs_Publications/ariel_handel/gated_gating_transactions_ariel_handel.pdf | doi = 10.1111/tran.12045 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930162912/https://in.bgu.ac.il/humsos/politics/Documents/Post_Docs_Publications/ariel_handel/gated_gating_transactions_ariel_handel.pdf |date=2020-09-30 }} * {{Cite news | title = IDF's Guidelines for Field Officers in the Territories: Respect Palestinian Civilians and Use Common Sense | last = Harel | first = Amos | author-link = Amos Harel | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/1.5370148 | date = 3 September 2003 | accessdate = 1 October 2020 | archivedate = 12 March 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200312021836/https://www.haaretz.com/1.5370148 }} * {{Cite news| title = Settlements Do Not Serve Israel's Security Needs, Say Former Generals | last = Harel | first = Amos | author-link = Amos Harel | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-israeli-ex-generals-settlements-do-not-serve-security-needs-1.5480013 | date = 5 June 2017 }} * {{Cite book| title = Foul Play Neglect of Wastewater Treatment in the West Bank | last = Hareuveni | first = Eyal | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/sites/default/files2/200906_foul_play_eng.pdf | date = June 2009 | issn = 0792-8114 }} * {{Cite book| title = Dispossession and Exploitation: Israel's Policy in the Jordan Valley and Northern Dead Sea | last = Hareuveni | first = Eyal | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/download/201105_dispossession_and_exploitation_eng.pdf | date = May 2011 }} * {{Cite journal | title = Israel's Closure Policy: an Ineffective Strategy of Containment and Repression | last = Hass | first = Amira | author-link = Amira Hass | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Spring 2002 | volume = 31 | issue = 3 | pages = 5–20 | doi = 10.1525/jps.2002.31.3.5 | jstor = 10.1525/jps.2002.31.3.5 }} * {{Cite news | title = Israeli Soldiers in West Bank: Raiding, Arresting, Mapping and Getting Home for Shabbat | last = Hass | first = Amira | author-link = Amira Hass | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/opinion/israeli-soldiers-in-west-bank-raiding-arresting-mapping-and-getting-1.5769517 | date = 29 January 2018a | accessdate = 1 October 2020 | archivedate = 8 March 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200308155117/https://www.haaretz.com/opinion/israeli-soldiers-in-west-bank-raiding-arresting-mapping-and-getting-1.5769517 }} * {{Cite news| title = Israel Seeks to Deport to Brazil Man Who Has Lived Almost Entire Life in West Bank | last = Hass | first = Amira | author-link = Amira Hass | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/.premium-israel-seeks-to-deport-to-brazil-man-who-has-lived-almost-entire-life-in-west-bank-1.6552203 | date = 13 October 2018b }} * {{Cite news| title = Israeli West Bank Archaeological Digs Must Not Be Made Public, Top Court Rules | last = Hasson | first = Nir | agency = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/archaeology/.premium-west-bank-archaeological-digs-must-not-be-made-public-israel-s-top-court-rules-1.7255369 | date = 19 May 2019 }} * {{Cite book| title = Starvation and Access to Humanitarian Relief Customary International Humanitarian Law: pt. 1-2. Practice | last1 = Henckaerts | first1 = Jean-Marie | last2 = Doswald-Beck | first2 = Louise | last3 = Alvermann | first3 = Carolin | year = 2005 | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=DJTxx-9ayFcC&pg=PA1152 | isbn = 978-0-521-83937-2 }} * {{Cite book | title = The Israeli Approach to Irregular Warfare and its Implications for the United | last = Henriksen | first = Thomas H. | publisher = [[جوائنٹ اسپیشل آپریشنز یونیورسٹی|ISOU]] | url = http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a495467.pdf | date = February 2007 | isbn = 978-1-933749-06-8 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223113817/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a495467.pdf |date=2017-02-23 }} * {{Cite book| title = City on a Hilltop: American Jews and the Israeli Settler Movement | last = Hirschhorn | first = Sara Yael | year = 2017 | publisher = [[Harvard University Press]] | isbn = 978-0-674-97505-7 }} * {{Cite book| chapter = Judicial Rejection as Substantial Relief: The Israeli Supreme Court and the "War on Terror" | last1 = Hoffnung | first1 = Menachem | last2 = Weinshall–Margel | first2 = Keren | year = 2010 | title = Courts and Terrorism: Nine Nations Balance Rights and Security | editor1-last = Volcansek | editor1-first = Mary L. | editor2-last = Stack | editor2-first = John F. | publisher = Cambridge University Press | chapter-url = https://books.google.com/books?id=K75lhhtMqpEC&pg=PA160 | pages = 150–167 | isbn = 978-1-139-49537-0 }} * {{Cite book| chapter = Demography of Race and Ethnicity in Palestine | last = Hovsepian | first = Mary | year = 2015 | title = The International Handbook of the Demography of Race and Ethnicity | editor1-last = Sáenz | editor1-first = Rogelio | editor2-last = Embrick | editor2-first = David G | editor3-last = Rodríguez | editor3-first = Néstor P. | publisher = [[Springer Nature|Springer]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=v_bLCQAAQBAJ&pg=PA343 | pages = 339–352 | isbn = 978-9-048-18891-8 }} * {{Cite web| title = How Dispossession Happens: The Humanitarian Impact of the Takeover of Palestinian Water Springs by Israeli Settlers | publisher = [[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|Office for the Coordination of Humanitarian Affairs occupied Palestinian territory]] | url = https://www.ochaopt.org/sites/default/files/ocha_opt_springs_report_march_2012_english.pdf | date = March 2012 | ref = {{harvid|OCHA|2012}} }} * {{Cite book| title = War Torn Environment: Interpreting The Legal Threshold | last = Hulme | first = Karen | year = 2004 | publisher = [[Martinus Nijhoff Publishers]] | url = https://books.google.com/books?id=hKoXIleS8g4C&pg=PA117 | isbn = 978-9-004-13848-3 }} * {{Cite book| title = Use With Care: A Reporter's Glossary of Loaded Language in the Israeli-Palestinian Conflict | editor-last = Hunt | editor-first = Naomi | year = 2013 | publisher = [[International Press Institute]] | url = https://ethicaljournalismnetwork.org/assets/docs/197/150/4d96ac5-55a3396.pdf | isbn = 978-3-9503007-9-6 }} * {{Cite book | title = Extreme Makeover? (II): The Withering of Arab Jerusalem | last = ICG | publisher = [[International Crisis Group]] | issue = 135 | url = https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/135-extreme-makeover-ii-the-withering-of-arab-jerusalem.pdf | date = 20 December 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512185254/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/135-extreme-makeover-ii-the-withering-of-arab-jerusalem.pdf |date=12 May 2019 }} * {{Cite journal | title = Review: Law, Reality, and the Oslo 'Peace' Process | last = Imseis | first = Ardi | journal = [[Oxford Journal of Legal Studies]] | date = Autumn 2000 | volume = 20 | issue = 3 | pages = 469–476 | doi = 10.1093/ojls/20.3.469 | jstor = 20468333 }} * {{Cite book| title = Israel's National Security: Issues and Challenges Since the Yom Kippur War | last = Inbar | first = Efraim | year = 2007 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=Z4R9AgAAQBAJ&pg=PA92 | isbn = 978-1-134-05939-3 }} * {{Cite book | title = The Economic Cost of the Israeli Occupation of the occupied Palestinian Territories | last1 = Isaac | first1 = Jad | last2 = Khalil | first2 = Manal | last3 = Rishmawi | first3 = Khaldoun | last4 = Dabouqi | first4 = Ahmad | last5 = Marinelli | first5 = Ludovico | year = 2015 | publisher = [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]] | url = https://www.arij.org/files/arijadmin/2016/The_Economic_Cost_of_the_Israeli_occupation_Report_upd.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810112316/https://www.arij.org/files/arijadmin/2016/The_Economic_Cost_of_the_Israeli_occupation_Report_upd.pdf |date=2020-08-10 }} * {{Cite book| chapter = Palestine: Tourism Under Occupation | last = Isaac | first = Rami | year = 2013 | title = Tourism and War | editor1-last = Butler | editor1-first = Richard | editor2-last = Suntikul | editor2-first = Wantanee | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=gQL-i1txd-gC&pg=PA147 | pages = 143–158 | isbn = 978-1-136-26309-5 }} * {{Cite book| chapter = Israel and Occupied Palestinian Territories | title = Amnesty International Report 2017/18: The State of the World's Human Rights | publisher = [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | year = 2018b | chapter-url = https://www.amnesty.org/download/Documents/POL1067002018ENGLISH.PDF#page=207 | pages = 207–211 | isbn = 978-0-86210-499-3 | ref = {{harvid|AI|2018b}} }} * {{Cite news| title = Israel: 50 Years of Occupation Abuses | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://www.hrw.org/news/2017/06/04/israel-50-years-occupation-abuses | date = 4 June 2017a | ref = {{harvid|HRW|2017a}} }} * {{Cite news| title = Israel: Jerusalem Palestinians Stripped of Status | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://www.hrw.org/news/2017/08/08/israel-jerusalem-palestinians-stripped-status | date = 8 August 2017b | ref = {{harvid|HRW|2017b}} }} * {{Cite news| title = Israeli authorities must end collective punishment of Palestinians in Hebronm protect human rights defenders in the city | pages = 1–6 | publisher = [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | url = https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE1535292016ENGLISH.pdf | date = 25 February 2016 | ref = {{harvid|AI|2016}} }} * {{Cite news | title = Israeli forces suppress Friday protests in Kafr Qaddum | agency = [[Ma'an News Agency]] | url = https://www.maannews.com/Content.aspx?id=779489 | date = 17 November 2017 | ref = {{harvid|Ma'an|2017}} | accessdate = 1 October 2020 | archivedate = 31 March 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190331022426/https://www.maannews.com/Content.aspx?id=779489 }} * {{Cite news| title = Israeli jailed over baby tragedy | publisher = [[بی بی سی نیوز]] | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7612887.stm | date = 12 September 2008 | ref = {{harvid|BBC|2008}} }} * {{Cite news| title = Israeli military night-raids on Palestinian residences in the West Bank and East Jerusalem | magazine = Women's Centre for Legal Aid and Counsellng | url = http://www.wclac.org/english/userfiles/NIGHT%20RAIDS.pdf | date = 26 June 2015 | ref = {{harvid|WCLAC|2015}} }} * {{Cite web | title = The Israeli Permit Regime: Realities and Challenges | publisher = [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]] | year = 2018 | url = https://www.arij.org/files/arijadmin/2018/permits1.pdf | pages = 1–31 | ref = {{harvid|ARIJ|2018}} | access-date = 2020-10-01 | archive-date = 2021-06-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210625143611/https://www.arij.org/files/arijadmin/2018/permits1.pdf | dead-url = yes }} * {{Cite news| title = Israel's Settlements Have No Legal Validity, Constitute Flagrant Violation of International Law, Security Council Reaffirms | publisher = [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل]] | url = https://www.un.org/press/en/2016/sc12657.doc.htm | date = 23 December 2016 | ref = {{harvid|UNSC|2016}} }} * {{Cite journal | title = The Effects of Israeli Violations During the Second Uprising "Intifada" on Palestinian Health Conditions | last = Jamjoum | first = Lama | journal = [[Social Justice (journal)|Social Justice]] | year = 2002 | volume = 29 | issue = 3 | pages = 53–72 | jstor = 29768136 }} * {{Cite news| title = The Jordan Valley | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/jordan_valley | date = 11 November 2017c | ref = {{harvid|B'Tselem|2017c}} }} * {{Cite news| title = The Palestinian farmers battling border restrictions and lack of water | last = Joyce | first = Tom | newspaper = [[دی گارڈین]] | url = https://www.theguardian.com/sustainable-business/2016/apr/12/fruit-veg-exports-palestine-farmer-conflict-broken-supply-chain-west-bank | date = 12 April 2016 }} * {{Cite news| title = Hebron shooting: A micromodel of Israel's maladies | last = Kadmon | first = Sima | publisher = [[Ynet]] | url = http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4888485,00.html | date = 5 December 2016 }} * {{Cite journal | title = A Survey of Commuting Labor from the West Bank to Israel | last = Kadri | first = Ali | journal = [[Middle East Journal]] | date = Autumn 1998 | volume = 52 | issue = 4 | pages = 517–530 | jstor = 4329251 }} * {{Cite book| title = The Impossibility of Palestine: History, Geography, and the Road Ahead | last = Kamrava | first = Mehran | year = 2016 | author-link = Center for International and Regional Studies | publisher = [[Yale University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=EiXUCwAAQBAJ&pg=PT78 | isbn = 978-0-300-22085-8 }} * {{Cite book| title = Post Share Arrest: Israel targeting Palestinian Protestors on Facebook | last = Kane | first = Alex | website = [[The Intercept]] | url = https://theintercept.com/2016/07/07/israel-targeting-palestinian-protesters-on-facebook/ | date = 7 July 2016 }} * {{Cite web| title = Through the Lens of Israel's Interests: The Civil Administration in the West Bank | last = Kanonich | first = Yonatan | editor1-last = Stahl | editor1-first = Ziv | editor2-last = Amihai | editor2-first = Lior | editor3-last = Wijler | editor3-first = Miryam | department = Position paper | publisher = [[Yesh Din]] | url = https://s3-eu-west-1.amazonaws.com/files.yesh-din.org/Minhal+Ezrahi/YeshDin+-+Haminhal+-+English.pdf | date = December 2017 }} * {{Cite book| title = Conflicts in a Conflict: A Conflict of Laws Case Study on Israel and the Palestinian Territories | last = Karayanni | first = Michael | year = 2014 | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=vF9iAwAAQBAJ&pg=PR15 | isbn = 978-0-19-987371-5 }} * {{Cite book| title = Dilemmas of Attachment: Identity and Belonging among Palestinian Christians | last = Kårtveit | first = Bård | year = 2014 | publisher = [[Brill Publishers|Brill]] | url = https://books.google.com/books?id=SggSBQAAQBAJ&pg=PA93 | isbn = 978-9-004-27639-0 }} * {{Cite journal | title = Returning Home? Law, Violence, and Displacement among West Bank Palestinians | last = Kelly | first = Tobias | journal = [[Political and Legal Anthropology Review]] | date = November 2004 | volume = 27 | issue = 2 | pages = 95–112 | doi = 10.1525/pol.2004.27.2.95 | jstor = 24497425 }} * {{Cite book| title = Law, Violence and Sovereignty Among West Bank Palestinians | last = Kelly | first = Tobias | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=lJcSnJzPZNQC&pg=PA27 | date = 2006 | isbn = 978-1-139-46099-6 }} * {{Cite book| chapter = The Legal Fragmentation of Palestine-Israel and European Union Policies Promoting the Rule of Law | last1 = Khalil | first1 = Asem | last2 = Del Sarto | first2 = Raffaella A. | year = 2015 | title = Fragmented Borders, Interdependence and External Relations: The Israel-Palestine-European Union Triangle | editor-last = Del Sarto | editor-first = Raffaella A. | publisher = [[Macmillan Publishers|Palgrave]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=OGQMCgAAQBAJ&pg=PA129 | pages = 129–154 | isbn = 978-1-137-50413-5 }} * {{Cite book| title = Refusenik!: Israel's Soldiers of Conscience | last = Kidron | first = Peretz | year = 2013 | publisher = [[Zed Books]] | url = https://books.google.com/books?id=_oRjDgAAQBAJ&pg=PT18 | isbn = 978-1-84813-766-0 }} * {{Cite book| title = Politicide: Ariel Sharon's War Against the Palestinians | last = Kimmerling | first = Baruch | year = 2003 | author-link = Baruch Kimmerling | publisher = [[Verso Books]] | url = https://archive.org/details/politicideariels00kimm_0 | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/politicideariels00kimm_0/page/n25 16] | isbn = 978-1-85984-517-2 }} * {{Cite book| chapter = Palestinian Civil Resistance Against Israeli Military Occupation | last = King | first = Mary Elizabeth | year = 2009 | title = Civilian Jihad: Nonviolent Struggle, Democratization, and Governance in the Middle East | editor-last = Stephan | editor-first = Maria J. | editor-link = Maria Stephan | publisher = [[Macmillan Publishers|PalgraveMacmillan]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=gaa_AAAAQBAJ&pg=PA149 | pages = 131–156 | isbn = 978-0-230-10175-3 }} * {{Cite book| chapter = Israel and the Middle East: on the unresolved matter of Israel's foreign policy orientation | last = Klieman | first = Aharon | year = 2013 | title = Israeli Identity: Between Orient and Occident | editor-last = Tal | editor-first = David | editor-link = David Tal (historian) | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=UcocAAAAQBAJ&pg=PA47 | pages = 26–50 | isbn = 978-1-134-10738-4 }} * {{Cite book| title = Coalition Defection: The Dissolution of Arab Anti-Israeli Coalitions in War and Peace | last = Kober | first = Avi | year = 2002 | publisher = [[Greenwood Publishing Group]] | url = https://books.google.com/books?id=3IzNvajGjmkC&pg=PA181 | isbn = 978-0-275-97722-1 }} * {{Cite book| title = A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel | last = Krämer | first = Gudrun | year = 2011 | author-link = Gudrun Krämer | publisher = [[مطبع یونیورسٹی پرنسٹن]] | url = https://books.google.com/books?id=tWrW_CKODdQC&pg=PA274 | isbn = 978-0-691-15007-9 }} * {{Cite book| title = Historical Dictionary of the Arab-Israeli Conflict | last = Kumaraswamy | first = P.R. | year = 2015 | publisher = [[Rowman & Littlefield]] | series = Historical Dictionaries of War, Revolution, and Civil Unrest | url = https://books.google.com/books?id=hPN1CgAAQBAJ | isbn = 978-1-4422-5170-0 }} * {{Cite book| title = Digital militarism: Israel's occupation in the social media age | last1 = Kuntsman | first1 = Adi | last2 = Stein | first2 = Rebecca | year = 2015 | publisher = [[Stanford University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=tXXeBgAAQBAJ&pg=PA67 | isbn = 978-0-8047-9497-8 }} * {{Cite book| title = The system of taxation in the West Bank and Gaza Strip as an instrument for the enforcement of Authority during the Uprising | last = Lazar | first = Hadara | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/download/199002_taxation_system_eng.doc | format = DOC | date = February 1990 }} * {{Cite news| title = U.N. expert: Israel moving closer to formal West Bank annexation | last = Lazaroff | first = Tovah | newspaper = [[دی جروشلم پوسٹ]] | url = https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/UN-expert-Israel-moving-closer-to-formal-West-Bank-annexation-561314 | date = 2 July 2018 }} * {{Cite book| title = Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory | publisher = [[بین الاقوامی عدالت انصاف]] | url = https://www.icj-cij.org/files/case-related/131/131-20040709-ADV-01-00-EN.pdf | date = 9 July 2004 | ref = {{harvid|ICJ|2004}} }} * {{Cite book| title = Land Grab: Israel's Settlement Policy in the West Bank | last1 = Lein | first1 = Yehezkel | last2 = Weizman | first2 = Eyal | author2-link = Eyal Weizman | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/download/200205_land_grab_eng.pdf | date = May 2002 | issn = 0793-520X }} * {{Cite book| title = Traces of Racial Exception: Racializing Israeli Settler Colonialism | last = Lentin | first = Ronit | year = 2018 | author-link = Ronit Lentin | publisher = [[Bloomsbury Publishing]] | url = https://books.google.com/books?id=4gxmDwAAQBAJ&pg=PA55 | isbn = 978-1-350-03205-7 }} * {{Cite journal | title = Israeli Deportation of Palestinians from the West Bank and the Gaza Strip, 1967–1978 | last = Lesch | first = Ann M. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1979 | volume = 8 | issue = 2 | pages = 101–131 | doi = 10.2307/2536512 | jstor = 2536512 }} * {{Cite thesis| type = PhD thesis| title = Ethos of the Israeli-Palestinian Conflict as Reflected by the Judgments of the Israeli Supreme Court 1948–2006 | last = Levanon | first = Ofer Shinar | publisher = [[یونیورسٹی عبرانی یروشلم]] | url = http://public-policy.huji.ac.il/.upload/PDFphotos/phdofershinar.pdf | date = September 2015 }} * {{Cite book| title = Overthrowing Geography: Jaffa, Tel Aviv, and the Struggle for Palestine, 1880–1948 | last = LeVine | first = Mark | year = 2005 | author-link = Mark LeVine | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=pG8LmsJAUPcC&pg=PA184 | isbn = 978-0-520-93850-2 }} * {{Cite news| title = Torture, Israeli-style – as Described by the Interrogators Themselves | last = Levinson | first = Chaim | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-israeli-style-torture-as-described-by-the-interrogators-themselves-1.5489853 | date = 24 January 2017 }} * {{Cite news| title = 'This Place Is Only for Jews': The West Bank's Apartheid Springs | last1 = Levy | first1 = Gideon | last2 = Levac | first2 = Alex | author1-link = Gideon Levy | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-this-place-is-only-for-jews-the-west-bank-s-apartheid-springs-1.7767344 | date = 30 August 2019 }} * {{Cite book| title = Tax Law and Social Norms in Mandatory Palestine and Israel | last = Likhovski | first = Assaf | year = 2017 | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=DNYoDwAAQBAJ&pg=PA75 | isbn = 978-1-316-82019-3 }} * {{Cite book| chapter = Water Resources and Conflict: Examples from the Middle East | last = Lonergan | first = Stephen C. | year = 1996 | title = Conflict and the Environment | editor-last = Gleditsch | editor-first = Nils Petter | publisher = [[International Development Research Centre]]/ [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=y5BLCAdgadMC&pg=PA379 | pages = 375–384 | isbn = 978-0-7923-4768-2 }} * {{Cite book| title = Israel, Jordan, and the Peace Process | last = Lukacs | first = Yehuda | year = 1999 | publisher = [[Syracuse University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=Mv8R-o_b0acC&pg=PA9 | isbn = 978-0-8156-2855-2 }} * {{Cite book| title = Unsettled States, Disputed Lands: Britain and Ireland, France and Algeria, Israel and the West Bank-Gaza | last = Lustick | first = Ian | year = 2018 | author-link = Ian Lustick | publisher = [[Cornell University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=HaNhDwAAQBAJ&pg=PA11 | isbn = 978-1-5017-3194-5 }} * {{Cite news| title = Palestinians barred from Dead Sea beaches to 'appease Israeli settlers' | last = Macintyre | first = Donald | author-link = Donald Macintyre (journalist) | newspaper = [[The Independent]] | url = https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/palestinians-barred-from-dead-sea-beaches-to-appease-israeli-settlers-846948.html | date = 14 June 2008 }} * {{Cite book| title = Palestine Inside Out: An Everyday Occupation | last = Makdisi | first = Saree | year = 2010 | author-link = Saree Makdisi | publisher = [[W. W. Norton & Company]] | url = https://books.google.com/books?id=COnrh2QuUIkC&pg=PA63 | isbn = 978-0-393-06996-9 }} * {{Cite book| chapter = The Physical Planning of Jerusalem | last = Malki | first = Riad | year = 2000 | author-link = Riyad al-Maliki | title = Jerusalem: Points Beyond Friction, and Beyond | editor1-last = Maʻoz | editor1-first = Moshe | editor2-last = Nusseibeh | editor2-first = Sari | editor2-link = Sari Nusseibeh | publisher = Kluwer Law International | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9evpVS_ackwC&pg=PA25 | pages = 25–63 | isbn = 90-411-8843-6 | oclc = 43481699 }} * {{Cite news| title = Americans Disproportionately Leading the Charge in Settling the West Bank | last = Maltz | first = Judy | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-americans-disproportionately-leading-charge-in-settling-west-bank-1.5486975 | date = 23 June 2017 }} * {{Cite book| chapter = The West Bank Economy: 1948–1984 | last = Mansour | first = Antoine | year = 2015 | title = The Palestinian Economy: Studies in Development under Prolonged Occupation | editor-last = Abed | editor-first = George T. | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=uq1hCQAAQBAJ&pg=PT94 | pages = 71– | isbn = 978-1-317-59291-4 }} * {{Cite book| title = Palestinian Leadership on the West Bank | last = Maoz | first = Moshe | year = 2015 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=AUGsCQAAQBAJ&pg=PT30 | isbn = 978-1-317-45031-3 }} * {{Cite journal | title = Israeli Settlements in the West Bank and Gaza Strip | last = Matar | first = Ibrahim | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Autumn 1981 | volume = 11 | issue = 1 | pages = 93–110 | doi = 10.2307/2536048 | jstor = 2536048 }} * {{Cite magazine| title = The Israel Lobby | last1 = Mearsheimer | first1 = John | last2 = Walt | first2 = Stephen | author1-link = John Mearsheimer | author2-link = Stephen Walt | magazine = [[London Review of Books]] | date = March 2006 | volume = 28 | issue = 6 | pages = 3–12 | url = https://www.lrb.co.uk/v28/n06/john-mearsheimer/the-israel-lobby }} * {{Cite book| title = The Israel Lobby and US Foreign Aid | last1 = Mearsheimer | first1 = John | last2 = Walt | first2 = Stephen | author1-link = John Mearsheimer | author2-link = Stephen Walt | year = 2007 | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | url = https://books.google.com/books?id=2iUdyQs_NhYC&pg=PT165 | isbn = 978-0-14-192066-5 }} * {{Cite book| title = Targeted Killing in International Law | last = Melzer | first = Nils | year = 2008 | author-link = Nils Melzer | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=TPcJOx_0bdoC&pg=PA405 | isbn = 978-0-19-953316-9 }} * {{Cite news| title = Diary | last = Mendel | first = Yonatan | magazine = [[London Review of Books]] | volume = 30 | issue = 5 | pages = 30–31 | url = https://www.lrb.co.uk/v30/n05/yonatan-mendel/diary | date = 6 March 2008 }} * {{Cite book| title = Crowd Control: Israel's Use of Crowd Control Weapons in the West Bank | last = Michaeli | first = Sarit | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/download/201212_crowd_control_eng.pdf | date = January 2013 }} * {{Cite journal | title = The military‐industrial complex: The Israeli case | last = Mintz | first = Alex | author-link = Alex Mintz | journal = [[Journal of Strategic Studies]] | year = 1983 | volume = 6 | issue = 3 | pages = 623–639 | doi = 10.1080/01402398308437160 | jstor = 174246 }} * {{Cite book| title = The World According To Israeli Newspapers: Representations of International Involvement in the Israeli-Palestinian Conflict | last = Müller | first = Margret | year = 2017 | publisher = Frank & Timme | url = https://books.google.com/books?id=4Yz-DQAAQBAJ&pg=PA18 | isbn = 978-3-7329-0286-6 }} * {{Cite journal | title = Waqf Land in the West Bank and Investment Current State of Affairs | last1 = Musaee | first1 = Anwar H. M | last2 = Abbas | first2 = Eeman Muhammad | last3 = Mujan | first3 = Wan Kamal | last4 = Sidik | first4 = Roziah | journal = Asian Social Science | year = 2014 | volume = 10 | issue = 14 | pages = 23–39 | url = https://www.researchgate.net/publication/276044300 | doi = 10.5539/ass.v10n14p23 | doi-access = free }} * {{Cite book | title = Pillage of the Dead Sea: Israel's Unlawful Exploitation of Natural Resources in the Occupied Palestinian Territories | last1 = Nicoletti | first1 = Claudia | last2 = Hearne | first2 = Anne-Maria | year = 2012 | publisher = [[Al-Haq]] | url = http://www.alhaq.org/publications/publications-index?task=callelement&format=raw&item_id=104&element=304e4493-dc32-44fa-8c5b-57c4d7b529c1&method=download | isbn = 978-9-950-32734-4 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131213634/http://www.alhaq.org/publications/publications-index?task=callelement&format=raw&item_id=104&element=304e4493-dc32-44fa-8c5b-57c4d7b529c1&method=download |date=2020-01-31 }} * {{Cite book| title = Area C and the Future of the Palestinian Economy | last1 = Niksic | first1 = Orhan | last2 = Eddin | first2 = Nur Nasser | last3 = Cali | first3 = Massimiliano | year = 2014 | publisher = [[عالمی بنک]] | url = https://books.google.com/books?id=CLMiBAAAQBAJ&pg=PA18 | isbn = 978-1-4648-0196-9 }} * {{Cite web| title = No shelter for the 25 residents, including 15 children, of Khirbet 'Ein Karzaliyah | publisher = [[B'Tselem]] | url = http://www.btselem.org/video/20140119_ein_al_karzaliyah | date = 12 February 2014 | access-date = 29 January 2019 | ref = {{harvid|B'Tselem|2014}} }} * {{Cite book| title = Once Upon a Country: A Palestinian Life | last = Nusseibeh | first = Sari | year = 2015 | author-link = Sari Nusseibeh | publisher = [[Farrar, Straus and Giroux]] | url = https://books.google.com/books?id=d5tVCgAAQBAJ&pg=PA180 | isbn = 978-1-250-09875-7 }} * {{Cite news| title = Occupation, Inc. How Settlement Businesses Contribute to Israel's Violations of Palestinian Rights | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://www.hrw.org/report/2016/01/19/occupation-inc/how-settlement-businesses-contribute-israels-violations-palestinian | date = 19 January 2016 | ref = {{harvid|HRW|2016}} }} * {{Cite book| title = The Two-State Delusion: Israel and Palestine--A Tale of Two Narratives | last = O'Malley | first = Padraig | year = 2015 | author-link = Padraig O'Malley | publisher = [[پینگوئن (ادارہ)]] | url = https://books.google.com/books?id=3_kVBAAAQBAJ&pg=PA40 | isbn = 978-0-698-19218-8 }} * {{Cite book | title = Opportunities and Challenges of Palestinian Development actions in Area C | publisher = [[Applied Research Institute–Jerusalem|ARIJ]] | url = https://www.arij.org/files/arijadmin/2017/areac_report_2017.pdf | date = 2016 | ref = {{harvid|ARIJ|2016}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901114922/https://www.arij.org/files/arijadmin/2017/areac_report_2017.pdf |date=2020-09-01 }} * {{Cite book | title = Overview of Israel's Demolition Policy | publisher = [[Israeli Committee Against House Demolitions]] | url = https://icahd.org/wp-content/uploads/sites/1/2017/12/Updated-comprehensive-information-on-demolitions-3-Dec-2017.pdf | date = December 2017 | ref = {{harvid|ICAND|2017}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200822043705/https://icahd.org/wp-content/uploads/sites/1/2017/12/Updated-comprehensive-information-on-demolitions-3-Dec-2017.pdf |date=2020-08-22 }} * {{Cite news| title = Palestinian minors killed by Israeli security forces in the West Bank, since Operation Cast Lead | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/statistics/fatalities/after-cast-lead/by-date-of-event/westbank/palestinian-minors-killed-by-israeli-security-forces | date = 2018b | ref = {{harvid|B'Tselem|2018b}} }} * {{Cite book| title = The Biggest Prison on Earth: A History of the Occupied Territories | last = Pappe | first = Ilan | year = 2017 | author-link = Ilan Pappe | publisher = [[Oneworld Publications]] | url = https://books.google.com/books?id=0pkjDAAAQBAJ&pg=PT13 | isbn = 978-1-78074-433-9 }} * {{Cite journal | title = The June 1967 War: Some Mysteries Explored | last = Parker | first = Richard B. | journal = [[Middle East Journal]] | date = Spring 1992 | volume = 46 | issue = 2 | pages = 177–197 | jstor = 4328429 }} * {{Cite book| title = Jewish Terrorism in Israel | last1 = Pedahzur | first1 = Ami | last2 = Perliger | first2 = Arie | year = 2009 | publisher = [[Columbia University Press]] | url = https://archive.org/details/jewishterrorismi0000peda | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/jewishterrorismi0000peda/page/73 73] | isbn = 978-0-231-15446-8 }} * {{Cite book| chapter = From Zionism to Capitalism: The Political Economy of the Neoliberal Warfare State | last = Peled | first = Yoav | year = 2006 | title = The Struggle for Sovereignty: Palestine and Israel, 1993–2005 | editor1-last = Beinin | editor1-first = Joel | editor1-link = Joel Beinin | editor2-last = Stein | editor2-first = Rebecca L. | publisher = [[Stanford University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=EVN_FhziN_EC&pg=PA48 | pages = 38–53 }} * {{Cite book| title = Human Rights in the West Bank and Gaza: Legacy and Politics | last = Peleg | first = Ilan | year = 1995 | publisher = [[Syracuse University Press]] | url = https://archive.org/details/humanrightsinwes00ilan | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/humanrightsinwes00ilan/page/162 162] | isbn = 978-0-8156-2682-4 }} * {{Cite book| chapter = The Mysteries of Administrative Detention | last = Pelleg-Sryck | first = Tamar | year = 2011 | title = Threat: Palestinian Political Prisoners in Israel | editor1-last = Baker | editor1-first = Abeer | editor2-last = Matar | editor2-first = Anat | publisher = [[Pluto Press]] | pages = 123–135 | isbn = 978-0-7453-3021-1 }} * {{Cite book| title = Israel in History: The Jewish State in Comparative Perspective | last = Penslar | first = Derek | year = 2007 | author-link = Derek Penslar | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=h5t9AgAAQBAJ&pg=PA34 | isbn = 978-1-134-14669-7 }} * {{Cite book| title = Generals in the Cabinet Room: How the Military Shapes Israeli Policy | last = Peri | first = Yoram | year = 2006 | publisher = [[United States Institute of Peace|United States Institute of Peace Press]] | url = https://books.google.com/books?id=2pcjEhRZRLsC&pg=PA29 | isbn = 978-1-929223-81-7 }} * {{Cite journal | title = Male Gender and Rituals of Resistance in the Palestinian "Intifada": A Cultural Politics of Violence | last = Peteet | first = Julie | journal = [[American Ethnologist]] | date = February 1994 | volume = 21 | issue = 1 | pages = 31–49 | doi = 10.1525/ae.1994.21.1.02a00020 | jstor = 646520 }} * {{Cite journal | title = The Writing on the Walls: The Graffiti of the Intifada | last = Peteet | first = Julie | journal = [[Cultural Anthropology (journal)|Cultural Anthropology]] | date = May 1996 | volume = 11 | issue = 2 | pages = 139–159 | url = https://semanticscholar.org/paper/8c1f97d8c5dd692473a2710ddf0f6dda21c97d40 | doi = 10.1525/can.1996.11.2.02a00010 | jstor = 656446 }} * {{Cite book| chapter = Israel | last = Peters | first = Joel | year = 2012 | title = The European Union and the Arab Spring: Promoting Democracy and Human Rights in the Middle East | editor-last = Peters | editor-first = Joel | publisher = [[Lexington Books]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=3IgxQPm0kpMC&pg=PA80 | pages = 77–92 | isbn = 978-0-7391-7444-9 }} * {{Cite journal | title = State Terrorism on a Global Scale: The Role of Israel | last = Pieterse | first = Jan | author-link = Jan Nederveen Pieterse | journal = Crime and Social Justice | year = 1984 | volume = 21-22 | issue = 4 | pages = 58–80 | jstor = 29766230 }} * {{Cite book| title = Targeting Terrorists: A License to Kill? | last = Plaw | first = Avery | year = 2016 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=pIDeCwAAQBAJ&pg=PT112 | isbn = 978-1-317-04671-4 }} * {{Cite journal | title = Israel's Security Needs in the West Bank, Real and Contrived | last = Playfair | first = Emma | journal = [[Arab Studies Quarterly]] | date = Fall 1988 | volume = 10 | issue = 4 | pages = 406–423 | jstor = 41857980 }} * {{Cite news| title = PM: IDF to keep operating in West Bank areas under full PA control | newspaper = [[The Times of Israel]] | url = https://www.timesofisrael.com/pm-idf-to-keep-operating-in-west-bank-areas-under-full-pa-control/ | date = 21 April 2016 | ref = {{harvid|ToI|2016}} }} * {{Cite book| title = Unspeak: How Words Become Weapons, How Weapons Become a Message, and How That Message Becomes Reality | last = Poole | first = Steven | year = 2007 | author-link = Steven Poole | publisher = [[Grove Atlantic]] | url = https://books.google.com/books?id=JAr6wWqTINcC&pg=PT65 | isbn = 978-1-55584-872-9 }} * {{Cite journal | title = Stumbling Decidedly into the Six-Day War | last = Popp | first = Roland | journal = [[Middle East Journal]] | date = Spring 2006 | volume = 60 | issue = 2 | pages = 281–309 | doi = 10.3751/194034606783996500 | jstor = 4330250 }} * {{Cite journal | title = Experiences of Torture, Means of Coping, and Level of Symptoms among PalestinianPolitical Prisoners | last = Punamäki | first = Raija-Leena | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 1988 | volume = 17 | issue = 4 | pages = 81–96 | doi = 10.2307/2537292 | jstor = 2537292 }} * {{Cite book| title = The Case for Palestine: An International Law Perspective | last = Quigley | first = John B. | year = 2005 | author-link = John B. Quigley | publisher = [[Duke University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=VaUvqHNd6m0C&pg=PA186 | isbn = 978-0-8223-3539-9 }} * {{Cite book| chapter = Palestine: The Issue of Statehood | last = Quigley | first = John B. | year = 2009 | author-link = John B. Quigley | title = Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics | editor-last = Silverburg | editor-first = Sanford R. | publisher = McFarland & Company | location = Jefferson, NC and London | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9WlpL98TaAIC&pg=PA47 | pages = 37–43 | isbn = 978-0-7864-4248-5 }} * {{Cite book| title = The Economic Costs of the Israeli Occupation for the Palestinian People and Their Human Right to Development | last = Quigley | first = John B. | year = 2018 | author-link = John B. Quigley | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/gdsapp2017d2_en.pdf }} * {{Cite news| title = A Decade of Civil Disobedience in My West Bank Village | last = Rahmeh | first = Abdullah Abu | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/opinion/.premium-a-decade-of-civil-disobedience-1.5311935 | date = 26 February 2015 }} * {{Cite book| title = Diplomacy's Value: Creating Security in 1920s Europe and the Contemporary Middle East | last = Rathbun | first = Brian C. | year = 2014 | publisher = [[Cornell University Press]] | url = https://archive.org/details/diplomacysvaluec00rath | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/diplomacysvaluec00rath/page/205 205] | isbn = 978-0-8014-5505-6 }} * {{Cite journal | title = Redemptive Theology in the Thought of Yeshayahu Leibowitz | last = Rechnitzer | first = Haim O. | journal = [[Israel Studies]] | date = Fall 2008 | volume = 13 | issue = 3 | pages = 137–159 | doi = 10.2979/ISR.2008.13.3.137 | jstor = 30245835 }} * {{Cite book| title = Israel/Palestine: How to End the War of 1948 | edition = 2nd | last = Reinhart | first = Tanya | year = 2011 | author-link = Tanya Reinhart | publisher = [[Seven Stories Press]] | url = https://books.google.com/books?id=ma232BRHHUQC&pg=PT48 | isbn = 978-1-60980-122-9 }} * {{Cite news| title = Restrictions on Movement | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/freedom_of_movement | date = 11 November 2017b | ref = {{harvid|B'Tselem|2017b}} }} * {{Cite journal | title = The Last Colonialist: Israel in the Occupied Territories since 1967 | last = Reuveny | first = Rafael | newspaper = [[The Independent Review]] | date = Winter 2008 | volume = 12 | issue = 3 | pages = 325–374 | url = http://www.independent.org/pdf/tir/tir_12_03_01_reuveny.pdf }} * {{Cite news| title = More than 60 organizations plead with colleges to protect Jewish students' civil rights | last = Richman | first = Jackson | newspaper = [[Washington Examiner]] | url = https://www.washingtonexaminer.com/red-alert-politics/more-than-60-organizations-plead-with-colleges-to-protect-jewish-students-civil-rights | date = 24 May 2018 }} * {{Cite book| title = The Israeli Economy from the Foundation of the State through the 21st Century | last = Rivlin | first = Paul | year = 2010 | publisher = [[Cambridge University Press]] | url = https://books.google.com/books?id=-viPxTC9_IIC&pg=PA159 | isbn = 978-1-139-49396-3 }} * {{Cite book| chapter = Birth, Transformation, and Death of Refugee Identity: Women and Girls of the ''Intifida'' | last = Roberson | first = Mary | year = 2013 | title = Refugee Women and Their Mental Health: Shattered Societies, Shattered Lives | editor1-last = Cole | editor1-first = Ellen | editor2-last = Rothblum | editor2-first = Esther | editor3-last = Espin | editor3-first = Oliva | publisher = [[Taylor & Francis]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=fXWPa4bZVoQC&pg=PA42 | isbn = 978-1-135-83760-0 }} * {{Cite journal | title = Prolonged Military Occupation: The Israeli-Occupied Territories Since 1967 | last = Roberts | first = Adam | journal = [[The American Journal of International Law]] | date = January 1990 | volume = 84 | issue = 1 | pages = 44–103 | doi = 10.2307/2203016 | jstor = 2203016 }} * {{Cite book | title = Israel, a Colonial-settler State? | last = Rodinson | first = Maxime | year = 2002 | author-link = Maxime Rodinson | orig-year = First published 1973 | publisher = Monad Press | url = https://rosswolfe.files.wordpress.com/2015/11/maxime-rodinson-israel-a-colonial-settler-state.pdf | isbn = 978-0-87348-866-2 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240112135511/https://rosswolfe.files.wordpress.com/2015/11/maxime-rodinson-israel-a-colonial-settler-state.pdf |date=2024-01-12 }}{{dead link|date=January 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * {{Cite book| title = Torture and Ill-treatment: Israel's Interrogation of Palestinians from the Occupied Territories | last = Ron | first = James | year = 1994 | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://books.google.com/books?id=A2MhsQU4hPgC&pg=PA86 | isbn = 978-1-56432-136-7 }} * {{Cite book| title = Myths, Illusions, and Peace: Finding a New Direction for America in the Middle East | last1 = Ross | first1 = Dennis | last2 = Makovsky | first2 = David | year = 2009 | publisher = Penguin | url = https://books.google.com/books?id=vVpz7b9DiNgC&pg=PT144 | isbn = 978-1-101-08187-7 | quote = Israel could not be expected to withdraw its forces until someone could demonstrate they were willing and able to ensure that the West Bank would not be a launching pad for attacks against Israel. }} * {{Cite news| title = A Routine Founded on Violence | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/routine_founded_on_violence | date = 11 November 2017a | ref = {{harvid|B'Tselem|2017a}} }} * {{Cite journal | title = Reflections on the Israeli-Palestinian Conflict in U.S. Public Discourse: Legitimizing Dissent | last = Roy | first = Sara | author-link = Sara Roy | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 2010 | volume = 39 | issue = 2 | pages = 23–38 | doi = 10.1525/jps.2010.xxxix.2.23 | jstor = 10.1525/jps.2010.xxxix.2.23 }} * {{Cite book| title = The Palestinians: In Search of a Just Peace | last = Rubenberg | first = Cheryl | year = 2003 | author-link = Cheryl Rubenberg | publisher = [[Lynne Rienner Publishers]] | url = https://archive.org/details/palestiniansinse0000rube | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/palestiniansinse0000rube/page/124 124] | isbn = 978-1-58826-225-7 }} * {{Cite journal | title = Reflections on Twenty Years of Palestinian History | last = Said | first = Edward W. | author-link = Edward W. Said | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 1991 | volume = 20 | issue = 4 | pages = 5–22 | doi = 10.2307/2537432 | jstor = 2537432 }} * {{Cite journal | title = Have Palestinian Children Forfeited Their Rights? | last = Sait | first = M. Siraj | journal = Journal of Comparative Family Studies | date = Spring 2004 | volume = 35 | issue = 2 | pages = 211–228 | doi = 10.3138/jcfs.35.2.211 | jstor = 41603933 }} * {{Cite book| title = Trans-Colonial Urban Space in Palestine: Politics and Development | last = Samman | first = Maha | year = 2013 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=6NXKNRP7mVAC&pg=PA73 | isbn = 978-1-136-66885-2 }} * {{Cite journal | title = Place as a Source of Identity in Colonizing Societies: Israeli Settlements in Gaza | last1 = Schnell | first1 = Izhak | last2 = Mishal | first2 = Shaul | journal = [[Geographical Review]] | date = April 2008 | volume = 98 | issue = 2 | pages = 242–259 | doi = 10.1111/j.1931-0846.2008.tb00298.x | jstor = 30034230 }} * {{Cite book| title = Water, Power and Politics in the Middle East: The Other Israel-Palestine Conflict | last = Selby | first = Jan | year = 2003b | publisher = [[I.B.Tauris]] | url = https://books.google.com/?id=rhogGoiebmAC&pg=PA90 | isbn = 978-1-86064-934-9 }} * {{Cite news| title = Separate and Unequal: Israel's Discriminatory Treatment of Palestinians in the Occupied Palestinian Territories | publisher = [[نگہبان حقوق انسانی]] | url = https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/iopt1210webwcover_0.pdf | date = December 2010 | ref = {{harvid|HRW|2010}} }} * {{Cite journal | title = Changing Nationalism and Israel's "Open Frontier" on the West Bank | last = Shafir | first = Gershon | journal = [[Theory & Society]] | date = November 1984 | volume = 13 | issue = 6 | pages = 803–827 | jstor = 657140 }} * {{Cite book| title = A Half Century of Occupation: Israel, Palestine, and the World's Most Intractable Conflict | last = Shafir | first = Gershon | year = 2017 | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=8uM6DgAAQBAJ&pg=PA53 | isbn = 978-0-520-29350-2 }} * {{Cite journal | title = Ethos of Conflict of the Palestinian Society | last = Shahak | first = Israel | author-link = Israel Shahak | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Autumn 1974 | volume = 4 | issue = 1 | pages = 181–186 | doi = 10.2307/2535945 | jstor = 2535945 }} * {{Cite book| chapter = Ethos of Conflict of the Palestinian Society | last = Shaked | first = Ronni | year = 2016 | title = A Social Psychology Perspective on The Israeli-Palestinian Conflict: Celebrating the Legacy of Daniel Bar-Tal | editor1-last = Sharvit | editor1-first = Keren | editor2-last = Halperin | editor2-first = Eran | publisher = [[Springer Publishing]] | volume = Volume 2 | pages = 133–149 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ysdyCwAAQBAJ&pg=PA132 | isbn = 978-3-319-24841-7 }} * {{Cite book| title = Living with Colonialism: Nationalism and Culture in the Anglo-Egyptian Sudan | last = Sharkey | first = Heather J. | year = 2003 | publisher = [[University of California Press]] | url = https://books.google.com/books?id=kaYwDwAAQBAJ&pg=PA34 | isbn = 978-0-520-23559-5 }} * {{Cite news| title = Cost of occupation – over $50 billion | last = Shauli | first = Avi | publisher = [[Ynet]] | url = https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3410537,00.html | date = 9 June 2007 }} * {{Cite book| title = Occupier's law: Israel and the West Bank | last = Shehadeh | first = Raja | year = 1985a | author-link = Raja Shehadeh | publisher = [[Institute for Palestine Studies]] | isbn = 978-0-88728-149-5 }} * {{Cite journal | title = Some Legal Aspects of Israeli Land Policy in the Occupied Territories | last = Shehadeh | first = Raja | author-link = Raja Shehadeh | journal = [[Arab Studies Quarterly]] | date = Spring–Summer 1985b | volume = 7 | issue = 2–3 | pages = 42–61 | jstor = 41857768 }} * {{Cite book| title = The Israeli–Palestinian Peace Negotiations, 1999–2001: Within Reach | last = Sher | first = Gilead | year = 2006 | author-link = Gilead Sher | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=EdgAWFiDryMC&pg=PA162 | isbn = 978-0-7146-8542-7 }} * {{Cite news| title = Israeli former security chief: failure to end conflict is bigger threat than Iran | last = Sherwood | first = Harriet | newspaper = [[دی گارڈین]] | url = https://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/israeli-security-chief-conflict-threat-iran | date = 5 December 2013 }} * {{Cite news| title = When an Archaeological 'Find' Can Evict Palestinians From Their Home | last = Shezaf | first = Hagar | newspaper = [[ہاریتز]] | url = https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-when-an-archaeological-find-can-evict-palestinians-from-their-home-1.8935454 | date = 23 June 2020 }} * {{Cite book| chapter = Poor Little Samson | last = Shlaim | first = Avi | year = 2012 | author-link = Avi Shlaim | title = The 1967 Arab-Israeli War: Origins and Consequences | editor1-last = Shlaim | editor1-first = Avi | editor1-link = Avi Shlaim | editor2-last = Louis | editor2-first = Wm Roger | editor2-link = Wm. Roger Louis | publisher = [[Cambridge University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA45 | pages = 22–54 | isbn = 978-1-107-00236-4 }} * {{Cite book| chapter = Israeli Interference in Internal Arab Politics: The Case of Lebanon | last = Shlaim | first = Avi | year = 2015 | author-link = Avi Shlaim | title = The Politics of Arab Integration | editor1-last = Luciani | editor1-first = Giacomo | editor2-last = Salamé | editor2-first = Ghassan | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=ae0sCgAAQBAJ&pg=PA245 | pages = 232–254 | isbn = 978-1-317-41119-2 }} * {{Cite book| title = Dark Hope: Working for Peace in Israel and Palestine | last = Shulman | first = David D. | year = 2007 | author-link = David Dean Shulman | publisher = [[University of Chicago Press]] | url = https://books.google.com/books?id=lL_cGkzZ1mUC&pg=PA77 | isbn = 978-1-4596-2712-3 }} * {{Cite book| title = Freedom and Despair: Notes from the South Hebron Hills | last = Shulman | first = David D. | year = 2018 | author-link = David Dean Shulman | publisher = [[University of Chicago Press]] | url = https://books.google.com/books?id=3XhvDwAAQBAJ&pg=PA29 | isbn = 978-0-226-56665-8 }} * {{Cite book| title = Detainees Denied Justice | last = Simpson | first = Gerald | year = 2001 | publisher = [[Wolters Kluwer|Kuwser Law International]] | url = https://books.google.com/books?id=9wYQB-GON-cC&pg=PA107 | isbn = 978-9-041-11552-2 }} * {{Cite book| chapter = The Significance of Israeli Historical Revisionism | last = Slater | first = Jerome | year = 1994 | title = Essays on Israeli Social Issues and Scholarship | editor1-last = Stone | editor1-first = Russell | editor2-last = Zenner | editor2-first = Walter P. | publisher = [[SUNY Press]] | volume = Volume 3 | pages = 179–199 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=5rH4FFmpNfsC&pg=PA182 | isbn = 978-1-4384-2140-7 }} * {{Cite journal | title="To Put One's Fingers in the Bleeding Wound": Palestinian Theatre under Israeli Censorship | last = Slyomovics | first = Susan | journal = [[TDR (journal)|The Drama Review]] | date = Summer 1991 | volume = 35 | issue = 2 | pages = 18–38 | doi = 10.2307/1146087 | jstor = 1146087 }} * {{Cite news| title = Statistics on demolition of houses built without permits in the West Bank (Not including East Jerusalem) | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/planning_and_building/statistics | date = September 2018a | ref = {{harvid|B'Tselem|2018a}} }} * {{Cite book| title = The Land Question in Palestine, 1917–1939 | last = Stein | first = Kenneth W. | year = 2017a | author-link = Kenneth W. Stein | publisher = [[University of North Carolina Press]] | url = https://books.google.com/books?id=qYxGDgAAQBAJ&pg=PT29 | isbn = 978-1-4696-1725-1 }} * {{Cite book| title = Minors in Jeopardy: Violation of the Rights of Palestinian Minors by Israel's Military Courts | last = Stein | first = Yael | publisher = [[B'Tselem]] | url = https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/201803_minors_in_jeopardy_eng.pdf | date = March 2018 | isbn = 978-965-7613-33-7 }} * {{Cite journal | title = Intifada Deaths | last = Stockton | first = Ronald R. | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Summer 1990 | volume = 19 | issue = 4 | pages = 86–95 | doi = 10.2307/2537390 | jstor = 2537390 }} * {{Cite journal | title = A Survey of Israeli Settlements | journal = MERIP Reports | publisher = [[Middle East Research and Information Project]] | date = September 1977 | issue = 60 | pages = 13–20 | jstor = 3011548 | ref = {{harvid|Merip|1977}} }} * {{Cite book| title = The Burden of the Israeli–Palestinian Conflict: 2010 Report | last = Swirski | first = Shlomo | year = 2010 | publisher = [[Adva Center]] | url = https://adva.org/wp-content/uploads/2014/09/E-kibush-2010-for-site.pdf }} * {{Cite journal | title = Surveillance Sublime: The Security State in Jerusalem | last = Tawil-Souri | first = Helga | author-link = Helga Tawil-Souri | journal = [[Jerusalem Quarterly]] | date = Winter 2015 | volume = 68 | pages = 56–65 | url = https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/Pages%20from%20JQ%2068%20-%20Helga%20Tawil-Souri.pdf }} * {{Cite book| title = A History of the Israeli-Palestinian Conflict | last = Tessler | first = Mark A. | year = 1994 | publisher = [[Indiana University Press]] | url = https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/553 553] | isbn = 978-0-253-20873-6 }} * {{Cite book| chapter = Effect of trauma on Palestinian Children's Mental Health in the Gazsa Strip and the West | last1 = Thabat | first1 = Abdel Azis Mousa | last2 = Abdulla | first2 = Taisir | last3 = Elhelou | first3 = Mohammed-Wafaei | last4 = Vostanis | first4 = Panos | year = 2006 | title = Protection of Children During Armed Political Conflict: A Multidisciplinary Perspective | editor1-last = Greenbaum | editor1-first = Charles W. | editor2-last = Veerman | editor2-first = Philip E. | editor3-last = Bacon-Shnoor | editor3-first = Naomi | publisher = Intersentia | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9FTxoncXDwwC&pg=PA130 | pages = 123–141 | isbn = 978-9-050-95341-2 }} * {{Cite book| title = The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine | last = Thrall | first = Nathan | year = 2017 | author-link = Nathan Thrall | publisher = [[Henry Holt and Company]] | url = https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA144 | isbn = 978-1-62779-710-8 }} * {{Cite journal | title = The West Bank Hearings: Israel's Colonization of Occupied Territory | last = Tillman | first = Seth | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1978 | volume = 7 | issue = 2 | pages = 71–87 | doi = 10.2307/2536439 | jstor = 2536439 }} * {{Cite book| title = Media and Peace in the Middle East: The Role of Journalism in Israel-Palestine | last = Tiripelli | first = Giuliana | year = 2016 | publisher = [[Macmillan Publishers|PalgraveMacmillan]] | url = https://books.google.com/books?id=iMIYDAAAQBAJ&pg=PA24 | isbn = 978-1-137-50401-2 }} * {{Cite book | title = Torture and Intimidation in the West Bank: The Case of Al-Fara'a Prison | publisher = [[Al-Haq|Law in the Service of Man]] | year = 1986 | url = http://www.alhaq.org/publications/publications-index/item/torture-and-intimidation-in-the-west-bank-the-case-of-al-fara-a-prison | ref = {{harvid|Al-Haq|1986}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725153705/http://www.alhaq.org/publications/publications-index/item/torture-and-intimidation-in-the-west-bank-the-case-of-al-fara-a-prison |date=2019-07-25 }} * {{Cite book | title = Torture and Intimidation in the West Bank: The Case of al-Fara'a Prison | publisher = [[Al-Haq]] | year = 1986 | url = http://www.alhaq.org/publications/publications-index?task=callelement&format=raw&item_id=19&element=304e4493-dc32-44fa-8c5b-57c4d7b529c1&method=download }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203081926/http://www.alhaq.org/publications/publications-index?task=callelement&format=raw&item_id=19&element=304e4493-dc32-44fa-8c5b-57c4d7b529c1&method=download |date=2011-12-03 }} * {{Cite book| title = The Economic Case for Palestine | last1 = Tuma | first1 = Elias H. | last2 = Darin-Drabkin | first2 = Haim | year = 1978 | publisher = [[روٹلیج]] }} * {{Cite book| title = Communal Impoverishment in Jerusalem | last = Unctad | publisher = [[Jerusalem Quarterly]] | issue = 54 | url = https://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jq-articles/JQ%2054_Communal.pdf | date = Summer 2013 | pages = 93–111 }} * {{Cite book| title = The Besieged Palestinian Agricultural Sector | last = Unctad | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/gdsapp2015d1_en.pdf | date = September 2015b }} * {{Cite book| title = Economic Costs of the Israeli occupation for the Palestinian people | last = Unctad | publisher = [[اقوام متحدہ کانفرنس برائے تجارت و ترقی]] | url = https://unctad.org/en/PublicationsLibrary/a71d174_en.pdf | date = 21 July 2016 }} * {{Cite book| title = Israeli-Palestinian Fatalities Since 2000 – Key Trends | last = Unispal | publisher = [[UNISPAL]] | url = https://www.un.org/unispal/document/israeli-palestinian-fatalities-since-2000-ocha-special-focus/ | date = 1 September 2007 }} * {{Cite news| title = Urgent Action: Administrative Detention Renewed | publisher = [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام]] | url = https://www.amnesty.org/download/Documents/MDE1577802018ENGLISH.pdf | date = 2018a | ref = {{harvid|AI|2018a}} }} * {{Cite journal | title = The Impact of the Israeli Occupation on the Economies of the West Bank and Gaza | last = Van Arkadie | first = Brian | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 1977 | volume = 6 | issue = 2 | pages = 103–129 | doi = 10.2307/2535505 | jstor = 2535505 }} * {{Cite book| chapter = Children as Victims in the Israeli Palestinian Conflict: Policing Realities and Police Training | last = Van Reenen | first = Piet | year = 2006 | title = Protection of Children During Armed Political Conflict: A Multidisciplinary Perspective | editor1-last = Greenbaum | editor1-first = Charles W. | editor2-last = Veerman | editor2-first = Philip E. | editor3-last = Bacon-Shnoor | editor3-first = Naomi | publisher = Intersentia | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9FTxoncXDwwC&pg=PA384 | pages = 371–393 | isbn = 978-9-050-95341-2 }} * {{Cite journal | title = The Other Shift: Settler Colonialism, Israel, and the Occupation | last = Veracini | first = Lorenzo | journal = [[Journal of Palestine Studies]] | date = Winter 2013 | volume = 42 | issue = 2 | pages = 26–42 | doi = 10.1525/jps.2013.42.2.26 | hdl = 1959.3/316461 | jstor = 10.1525/jps.2013.42.2.26 | hdl-access = free }} * {{Cite journal | title = The judicial arm of the occupation: the Israeli military courts in the occupied territories | last = Weill | first = Sharon | journal = [[International Review of the Red Cross]] | year = 2007 | volume = 89 | issue = 866 | pages = 395–418 | doi = 10.1017/s1816383107001142 | issn = 1816-3831 }} * {{Cite book| title = The Role of National Courts in Applying International Humanitarian Law | last = Weill | first = Sharon | year = 2014 | publisher = [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=bDnnAgAAQBAJ | isbn = 978-0-19-968542-4 }} * {{Cite journal | title = Targeting infrastructure and livelihoods in the West Bank and Gaza | last1 = Weinthal | first1 = Erika | last2 = Sowers | first2 = Jeannie | journal = [[International Affairs (journal)|International Affairs]] | date = 1 March 2019 | volume = 95 | issue = 2 | pages = 319–340 | doi = 10.1093/ia/iiz015 | doi-access = free }} * {{Cite book| title = Hollow Land: Israel's Architecture of Occupation | last = Weizman | first = Eyal | year = 2012 | author-link = Eyal Weizman | publisher = [[Verso Books]] | url = https://books.google.com/books?id=KfxQ5FtuCUgC&pg=PA273 | isbn = 978-1-84467-915-7 }} * {{Cite book| title = Palestinian Economic Prospects: Aid, Access and Reform | last = World Bank | publisher = [[عالمی بنک]] | url = http://siteresources.worldbank.org/INTWESTBANKGAZA/Resources/AHLCSept15,08.pdf | date = 22 September 2008 }} * {{Cite book| title = Assessment of Restrictions on Palestinian Water Sector Development | last = World Bank | publisher = [[عالمی بنک]] | url = https://siteresources.worldbank.org/INTWESTBANKGAZA/Resources/WaterRestrictionsReport18Apr2009.pdf | date = April 2009 }} * {{Cite book| title = Area C and the Future of the Palestinian Economy | last = World Bank | publisher = [[عالمی بنک]] | url = http://documents.worldbank.org/curated/en/137111468329419171/pdf/AUS29220REPLAC0EVISION0January02014.pdf | date = 2 October 2013 }} * {{Cite book| title = The Telecommunication Sector in the Palestinian Territories: A Missed Opportunity for Economic Development | last = World Bank | publisher = [[عالمی بنک]] | url = http://documents.worldbank.org/curated/en/993031473856114803/pdf/104263-REVISED-title-a-little-different-WP-P150798-NOW-OUO-9.pdf | date = 2 January 2016 }} * {{Cite book| chapter = Heritage Appropriation in the Holy Land | last = Yahya | first = Adel H | year = 2010 | title = Controlling the Past, Owning the Future: The Political Uses of Archaeology in the Middle East | editor1-last = Boytner | editor1-first = Ran | editor2-last = Dodd | editor2-first = Lynn Swartz | editor3-last = Parker | editor3-first = Bradley J. | publisher = [[یونیورسٹی آف ایریزونا پریس]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=y8lpgBMyT3gC&pg=PA142 | pages = 142–158 | isbn = 978-0-8165-2795-3 }} * {{Cite book| title = Ethnocracy: Land and Identity Politics in Israel/Palestine | last = Yiftachel | first = Oren | year = 2006 | author-link = Oren Yiftachel | publisher = [[یونیورسٹی آف پنسلوانیا پریس]] | url = https://books.google.com/books?id=W510BAAAQBAJ&pg=PA65 | isbn = 978-0-8122-3927-0 }} * {{Cite book| chapter = Human rights violations as an obstacle to economic development: restrictions on movement in the West Bank and the Gaza Strip | last = Ziai | first = Fatemeh | year = 2013 | title = The Political Economy of Middle East Peace: The Impact of Competing Trade Agendas | editor-last = Wright Jr | editor-first = J.W. | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=5TWVGEH3q9cC&pg=PA129 | pages = 128–152 | isbn = 978-1-134-69013-8 }} * {{Cite journal | title = Constructing Palestine through Surveillance Practices | last = Zureik | first = Elia | journal = British Journal of Middle Eastern Studies | date = November 2001 | volume = 28 | issue = 2 | pages = 205–227 | doi = 10.1080/13530190120083086 | jstor = 826125 }} * {{Cite book| chapter = Colonialism, surveillance, and population control: Israel/Palestine | last = Zureik | first = Elia | year = 2010 | title = Surveillance and Control in Israel/Palestine: Population, Territory and Power | editor1-last = Zureik | editor1-first = Elia | editor2-last = Lyon | editor2-first = David | editor3-last = Abu-Laban | editor3-first = Yasmeen | publisher = [[روٹلیج]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=JlUuCgAAQBAJ&pg=PA23 | pages = 3–45 | isbn = 978-1-136-93097-3 }} * {{Cite book| title = Israel's Colonial Project in Palestine: Brutal Pursuit | last = Zureik | first = Elia | year = 2015 | publisher = [[روٹلیج]] | url = https://books.google.com/books?id=vsf4CgAAQBAJ&pg=PA51 | isbn = 978-1-317-34046-1 }} {{refend}} [[گٹھ:مغربی کنارہ]] [[گٹھ:چھ روزہ جنگ]] [[گٹھ:فلسطین اسرائیل تنازع]] [[گٹھ:جون 1967ء د‏‏ی سرگرمیاں]] [[گٹھ:عسکری تریخ وچ 1967ء]] [[گٹھ:جملہ مضامین مع مردہ خارجی روابط]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:فوجی قبضہ]] [[گٹھ:اسرائیل وچ 1967ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:مغربی کنارے اُتے اسرائیلی قبضہ]] bjvl1gawjf1hh45f08t2792bbz6nba9 0 90651 709243 707669 2026-08-10T02:26:04Z Krok6kola 25200 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:20100923 amman69.JPG]] → [[File: Amman Citadel 69.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 709243 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = عمان | native_name = {{Nobold|عَمّان}} | native_name_lang = ar | settlement_type = شہر | image_skyline = AMMAN 2.jpg | image_alt = | image_size = 275px | image_caption = عمان شہر، سجے تو‏ں کھبے تو‏ں تے اُتے تو‏ں تھلے: [[عبدلی منصوبہ]] عمان د‏‏ی اسکائی لائن اُتے غالب، [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]] [[قلعہ عمان|جبل القلعہ]] پر، [[شاہ عبداللہ اول مسجد]] تے [[رغدان علم چوب]]، [[عبدون پل]]، [[اموی محل]]، عثمانی [[حجاز ریلوے]] اسٹیشن تے [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]۔ | image_seal = |nicknames = {{Unbulleted list| 'The White Pigeon' | 'The City of Stairs'}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wGCGLEO-Vs8C&pg=PA36|title=The Cities Book: A Journey Through the Best Cities in the World|isbn=978-1-74179-887-6|page=36|author= Trent Holden, Anna Metcalfe|publisher=Lonely Planet Publications|year=2009}}</ref><ref name="Amman's Street Food">{{cite web|title=Amman's Street Food|url=http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|accessdate=2015-09-26|publisher=BeAmman.com|work=BeAmman.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043908/http://beamman.com/food-/175-amman-street-food|archivedate=2015-09-26|df=}}</ref> | image_map = [[فائل:خريطة مدينة عمان.png|250px|وسط]] |pushpin_map = Jordan#Arab world#Asia | coordinates = {{Coord|31|56|59|N|35|55|58|E|region:JO|display=inline,title}} | subdivision_type = ملک | subdivision_name = {{پرچم|Jordan}} | subdivision_type1 = [[محافظات اردن]] | subdivision_name1 = [[محافظہ عمان]] | established_title = قیام | established_date = 7250 ق م | established_title2 = بلدیہ | established_date2 = 1909 | leader_title = [[List of mayors of Amman|میئر]] | leader_name = يوسف الشواربہ<ref>{{cite web|url=http://www.jordantimes.com/news/local/new-amman-mayor-pledges-fair-and-responsible%E2%80%99-governance|title=New Amman mayor pledges ‘fair and responsible’ governance|author=|date=2017-08-21|website=jodantimes.com|access-date=2018-10-23}}</ref><ref>{{cite web|url=https://globalparliamentofmayors.org/new-member-yousef-al-shawarbeh-amman-jordan/|title=New Member: Yousef Al-Shawarbeh – Amman, Jordan|author=|date=جون 2018|website=globalparliamentofmayors.org|access-date=29 دسمبر 2018}}</ref> | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 1680 | area_land_km2 = | elevation_min_m = 700 | population_total = 4,007,526 | population_as_of = 2016 | population_footnotes = | population_density_km2 = 2380 | population_demonym = عمانی | population_note = | postal_code_type = ڈاک رمز | postal_code = 11110-17198 | area_code = +962(6) | area_code_type = | iso_code = | website = [http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/index.asp Greater Amman Municipality] | footnotes = | elevation_max_m = 1100 |timezone = [[مشرقی یورپی وقت]] |utc_offset = +2 |timezone_DST = [[مشرقی یورپی گرما وقت]] |utc_offset_DST = +3 }} '''عمان''' ({{lang-ar|عَمّان}} {{IPA-ar|ʕamːaːn|pron}}، {{Lang-en|Amman}}؛ {{IPAc-en|lang|pron|ɑː|ˈ|m|ɑː|n}}) [[اردن]] دا [[راجگڑھ]] تے اس دا سب تو‏ں وڈا [[شہر]] ہونے دے نال نال ملک دا اقتصادی، سیاسی تے ثقافتی مرکز وی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url= http://www.arabianbusiness.com/revealed--20-cities-uae-residents-visit-most-590870.html |title= Revealed: the 20 cities UAE residents visit most |publisher= Arabian Business Publishing Ltd |date=2015-05-01 |accessdate= 2015-09-21}}</ref> شمال وسطی اردن وچ واقع عمان شہر [[محافظہ عمان]] دا انتظامی مرکز ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی 4،007،526 تے رقبہ 1،680 مربع کلو میٹر (648.7 مربع میل) ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceC">{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/population-stands-around-95-million-including-29-million-guests|title=Population stands at around 9.5 million, including 2.9 million guests|accessdate=2016-01-22|work=The Jordan Times|publisher=The Jordan News|date=2016-01-22}}</ref> اج عمان نو‏‏ں جدید ترین عرب شہراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Rt.com" /> یہ خطے وچ خاص طور اُتے عرب تے یورپی سیاحاں دے لئی اک اہ‏م سیاحتی مقام ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/number-tourists-dropped-14-2013-%E2%80%94-official-report|title=Number of tourists dropped by 14% in 2013 — official report|publisher=The Jordan News|work=[[The Jordan Times]]|date=2014-02-08|accessdate=2015-09-21}}</ref> عمان وچ آبادی دے ابتدائی شواہد [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دے مقام [[عین غزال]] تو‏ں ملے نيں جتھ‏ے تو‏ں قدیم ترین انسانی ڈھانچے جو 7250 ق م دے نيں دریافت کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [[آہنی دور]] وچ شہر نو‏‏ں [[عمون]] کہیا جاندا سی جو [[مملکت عمون]] دا [[راجگڑھ]] سی۔ رومی دور وچ اس دا ناں فلاڈیلفیا سی تے آخر کار اسلامی دور اسنو‏ں '''عمان''' دا ناں دتا گیا۔ [[قرون وسطی]] تے مابعد قرون وسطی وچ ایہ اک غیر آباد شہر سی۔ جدید عمان د‏‏ی تریخ [[انیہويں صدی]] وچ [[ادیگی قوم|ادیگی]] تارکین وطن نو‏‏ں [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی جانب تو‏ں اوتھ‏ے [[1867ء]] وچ آبادکاری تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ پہلی بلدیات‏ی کونسل دا قیام [[1909ء]] وچ عمل وچ آیا۔<ref name="Reference12" /> [[1921ء]] وچ [[اردن]] دا [[راجگڑھ]] بننے دے بعد عمان نے تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ شہر نے پناہ گزیناں د‏‏ی کئی مسلسل لہراں نو‏‏ں وی سہارا دتا جس وچ [[1948ء]] تے [[1967ء]] وچ [[فلسطین]] تو‏ں، [[1990ء]] تے [[2003ء]] وچ [[عراق]] تو‏ں تے [[2011ء]] دے بعد تو‏ں [[شام]] دے پناہ گزین شامل ني‏‏‏‏ں۔ ابتدا وچ ایہ شہر [[ست پہاڑیاں اُتے بسنے دا دعوی رکھنے والے شہراں د‏‏ی لسٹ|ست پہاڑیاں]] اُتے بسا سی تے ہن ایہ 19 پہاڑیاں اُتے پھیل چکيا ا‏‏ے۔ اس دے 27 [[ضلع|ضلعے]] نيں <ref name="Reference12">{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35| title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|isbn=978-1-57607-919-5|page=35| year=2007| author1=Michael Dumper| author2=Bruce E. Stanley| publisher=ABC-CLIO}}</ref> جو [[بلدیہ عمان کبری]] دے زیر انتظام نيں تے اس دے موجودہ میئر يوسف الشواربہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news |url=http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor |dead-url=yes |archive-date=2015-09-30 |title=Aqel Biltaji appointed as Amman mayor |publisher=The Jordan News |work=The Jordan Times |date=2013-09-08 |accessdate=2015-09-21 |archivedate=2015-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930055247/http://www.jordantimes.com/news/local/aqel-biltaji-appointed-amman-mayor }}</ref> عمان دے علاقےآں دے ناں پہاڑیاں تے وادیاں دے ناں اُتے نيں جتھ‏ے اوہ واقع نيں مثلاً [[وادی عبدون]] وچ واقع [[عبدون محلہ]]۔<ref name="Reference12" /> مشرقی عمان بنیادی طور اُتے تاریخی تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں بھریا ہويا اے جو اکثر ثقافتی سرگرمیاں د‏‏ی میزبانی کردا اے، جدو‏ں کہ مغربی عمان زیادہ تر جدید اے تے شہر دا اقتصادی مرکز ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/west-amman-furnished-apartments-cashing-tourist-influx| title=West Amman furnished apartments cashing in on tour| date=2014-08-12| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| accessdate=2015-09-21}}</ref> تقریباً دو ملین زائرین [[2014ء]] وچ عمان وچ پہنچے، جو اسنو‏ں [[دنیا]] دا 93 واں تے [[عرب دنيا]] دا پنجواں سب تو‏ں زیادہ دورہ کيتا جانے والا شہر بناندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://go.euromonitor.com/rs/805-KOK-719/images/TCD-presentation_FINAL.pdf|title=Top 100 International Tourist Destination Cities by Country|accessdate=2015-10-05|work=Euromonitor|publisher=Euromonitor/| date=2015-01-24}}</ref> عمان د‏‏ی معیشت اک نسبتا تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی معیشت اے <ref>{{cite web| url=https://www.forbes.com/sites/elizabethmacbride/2014/12/31/how-a-startup-from-amman-grew-to-1b-views-on-youtube/| title=How a Startup from the Arab World Grabs 1B Views on YouTube| accessdate=2015-09-29|date=2014-12-31| work=Forbes| publisher=Forbes}}</ref> تے [[عالمی شہر]] اشاریہ وچ اسنو‏ں بیٹا شہر دا درجہ دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html| title=The World According to GaWC 2012| date=2014-01-13| work=GaWC| accessdate=2015-09-21| archive-date=2014-03-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html}}</ref> اس دے علاوہ اسنو‏ں اقتصادی، مزدور، ماحولیا‏ت‏ی، سماجی تے ثقافتی عوامل دے مطابق [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے بہترین شہراں وچو‏ں اک دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| title=Abu Dhab duke City' in MENA region| author=IANS/WAM| newspaper=sify news| date=2010-11-26| url=http://sify.com/news/abu-dhabi-voted-best-city-in-mena-region-news-international-kl0wuhjcbdc.html| accessdate=2015-09-22}}</ref> شہر [[عرب دنیا]] وچ کثیر ملکی کارپوریشناں دے قیام دے لئی [[دوحہ]] دے نال مقبول ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اے تے اس معاملے وچ ایہ صرف [[دبئی]] تو‏ں پِچھے ا‏‏ے۔ یہ خیال کيتا جاندا اے کہ اگلے 10 سالاں وچ ایہ تن شہر علاقے کثیر ملکی کارپوریشناں د‏‏ی زیادہ تر سرگرمیاں دا مرکز بن جاواں گے۔<ref name="duniafrontier.com">{{cite web| url=http://duniafrontier.com/research/doha-amman |title=Dunia Frontier Consultants » Doha, Amman Favored by MNCs as New Regional Hubs |publisher=Duniafrontier.com |date=2012-01-25 |accessdate=2012-11-28}}</ref> == اشتقاقیات == عمان دا ناں [[تیرہويں صدی ق م]] دے [[عمون]] ناں "رابث عمون" تو‏ں اے، جس وچ رابث دے معنی "راجگڑھ" یا "مقام شاہ" دے ني‏‏‏‏ں۔ وقت دے نال رابث ناں تو‏ں ہٹ گیا تے صرف "عمون" رہ گیا۔ شہر اُتے قبضہ کرنے والی نويں تہذیباں نے اس دا ناں متعدد بار تبدیل کيتا تے آخر کار مسلم دور وچ اسنو‏ں "عمان" تو‏ں بدل دتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| title=About GAM => History| work=Greater Amman Municipality| accessdate=2015-09-22| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[تنک]] وچ "رباط عمون" لکھیا گیا اے ([[توراندی عبرانی]]: {{Hebrew|רבת עמון}}, [[طبری تلفظ صو‏‏تی]] ''Rabbaṯ ʿAmmôn'')۔ پر [[سلطنت بطلیموس]] دے مقدونی حکمران [[بطلیموس دوم]] نے جس دا دور حکومت 283 تا 246 ق م سی شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد اس دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے "فلاڈیلفیا" ({{Lang-grc|Φιλαδέλφεια}}; لفظی معنی: "برادرانہ محبت") رکھ دتا۔ یہ ناں [[بطلیموس دوم]] د‏‏ی عرفیت "فلاڈیلفس" (Philadelphus) د‏‏ی مناسبت تو‏ں دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.mansaf.org/catholic/misdar.htm|accessdate=2015-09-22|title=MISDAR|work=mansaf.org}}</ref> == تریخ == === قدیم دور === {{اصل مضمون|عین غزال|عمون}} [[File:20100923 amman37.JPG|thumb|right|[[اردن عجائب گھر]] وچ عین غزال مجسمے. 7250 ق م دے ایہ مجسمے دنیا د‏‏ی قدیم تریم مجسمے تصور کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/l/lime_plaster_statues.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912010835/https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/l/lime_plaster_statues.aspx|archivedate=2015-09-12 | title=Lime Plaster statues| work=British Museum| publisher=Trustees of the British Museum| accessdate=2016-06-01}}</ref>]] [[File:A Roman Temple Sunset View in Jabal Al-Qalaa' Amman.jpg|thumb|[[جبل القلعہ]]]] عمان دے نواح وچ [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دا علاقہ [[عین غزال]] دریافت ہويا ا‏‏ے۔ تقریباً 7000 ق م وچ اپنے عروج اُتے اس دا رقبہ 15 ہیکٹر (37 ایکڑ) سی تے ایتھ‏ے 3000 افراد آباد سن جو کہ معاصر شہر [[اریحا]] د‏‏ی آبادی تو‏ں چار تو‏ں پنج گنیازیادہ ا‏‏ے۔ اس وقت ایہ [[نیا سنگی دور|پہلے ظروف سنگی دور]] دا اک [[پنڈ]] سی۔ اس دے گھر مستطیل شکل وچ مٹی د‏‏ی اِٹاں تو‏ں بنی عماردیاں سن جنہاں وچ اک چوکور مرکزی دیوان خانہ ہُندا سی، جس د‏‏ی دیواراں اُتے چونے دا پلستر پوت‏ا سی۔<ref>{{cite web|title=Prehistoric Settlements of the Middle East|url=http://docslide.us/documents/prehistoric-settlements-of-the-middle-east.html|accessdate=2015-09-22|work=bhavika1990|date=2014-11-08}}</ref> یہ جگہ [[1974ء]] وچ دریافت ہوئی جدو‏ں تعمیرا‏تی کارکن اس علاقے تو‏ں گزرنے والی سڑک اُتے کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [[1982ء]] وچ جدو‏ں ایتھ‏ے کھدائی شروع ہوئی اس وقت ایتھ‏ے تقریباً 600 میٹر (2،000 فٹ) طویل سڑک بن چک‏ی سی۔ شہری توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والے نقصانات دے باوجود [[عین غزال]] د‏‏ی باقیات معلومات دا اک خزانہ اپنے اندر سموئے ہوئے ا‏‏ے۔<ref name=gard /> [[عین غزال]] [[1983ء]] وچ دریافت ہونے والے انسانی مجسماں د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت مشہور اے جنہاں نو‏ں مقامی آثار قدیمہ دے ماہرین نے 2.5 میٹر (8.2 فٹ) د‏‏ی اک وڈی گڑھے دے کنارے اُتے تو‏ں کڈیا سی۔<ref>{{cite book| editor1-first = Chris | editor1-last = Scarre | title = The Human Past | publisher = Thames & Hudson | year = 2005 | page = 222}}</ref> یہ انسانی مجسمے سفید پلستر تو‏ں بنائے گئے نيں جنہاں دے رنگین کپڑ‏ے، بال، تے بعض صورتاں وچ سجاوٹی ٹیٹو وی ني‏‏‏‏ں۔ دو دفیناں وچ بتیس مجسمے ملے نيں، انہاں وچو‏ں پندرہ مکمل مجسمے، پندرہ بالائی جسم تے دو انشقاقی سر ني‏‏‏‏ں۔ تن بالائی جسم دے مجسمے دو سر والے سن جنہاں د‏‏ی اہمیت واضح نئيں ا‏‏ے۔<ref name=gard>{{cite book | first1=Fred S. | last1=Kleiner | last2=Mamiya | first2=Christin J. | year=2006 | title=Gardner's Art Through the Ages: The Western Perspective: Volume 1 | edition=Twelfth | publisher=Wadsworth Publishing | location=[[Belmont, California]] | isbn=0-495-00479-0 | pages=11–2}}</ref> [[فائل:Rujm Al-Malfouf.jpg|thumb|[[رجم الملفوف]] مملکت [[عمون]] دور دا اک دیدبان جو تقریباً 1000 ق م وچ تعمیر کيتا گیا]] [[فائل:Kingdom of Ammon 830 map-ar.png|thumb|مملکت عمون 830 ق م وچ |right|180px]] [[تیرہويں صدی ق م]] وچ عمان مملکت [[عمون]] دا [[راجگڑھ]] سی جسنو‏ں رابث عمون کہیا جاندا ا‏‏ے۔ عمون علاقے نو‏‏ں کئی قدرتی وسائل فراہ‏م کردا سی جس وچ ریتلا پتھر تے چونا پتھر قابل ذکر نيں اس دے علاوہ پیداواری زرعی شعبے دے نال ایہ [[شاہراہ شاہ]] اُتے اک اہ‏م مقام سی جو کہ [[قدیم مصر]] تو‏ں [[بین النہرین]]، [[شام (علاقہ)|شام]] تے [[اناطولیہ]] د‏‏ی اک اہ‏م تجارتی شاہراہ سن ۔ [[ادوم]] تے [[موآب]] نو‏‏ں تجارتی قافلاں تو‏ں عمونی اک خاصہ محصول حاصل کردے سن ۔<ref>{{cite web|url=http://www.kinghussein.gov.jo/his_testament.html|accessdate=2015-10-10|title=The Old Testament Kingdoms of Jordan|work=kinghussein.gov.jo|publisher=kinghussein.gov.jo}}</ref> [[عمون]] اک قدیم [[معبود|دیوت‏ا]] [[مولوخ]] د‏‏ی عبادت کردے سن ۔ [[عمان شہری ہوائی اڈا|عمان شہری ہوائی اڈے]] دے نزدیک کھدائی وچ اک مندر دریافت ہويا اے جس د‏‏ی قربان گاہ تو‏ں بوہت سارے انسانی ہڈی والے ٹکڑے ملے ني‏‏‏‏ں۔ ہڈیاں تو‏ں جلائے جانے دے ثبوت ملے نيں جس نے ایہ تصور کيتا جاندا اے کہ قربان گاہ اُتے مرداں نو‏‏ں جلایا جاندا سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.biblestudywithrandy.com/2014/08/temple-human-sacrifice-amman-jordan| accessdate=2015-09-22| title=Temple of Human Sacrifice: Amman Jordan| work=Randy McCracken| date=2014-08-22}}</ref> موجودہ عمان وچ [[عمون]] دور دے کئی کھنڈر موجود نيں جداں کہ [[قصر العبد]]، [[رجم الملفوف]] تے [[قلعہ عمان]]۔ [[رجم الملفوف]] مملکت [[عمون]] دور دا اک دیدبان اے جو تقریباً 1000 ق م وچ [[راجگڑھ]] د‏‏ی حفاظت دے لئی تعمیر کيتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.livius.org/articles/place/rujm-al-malfouf/| title=Rujm al-Malfouf| accessdate=2015-09-22| year=2009| publisher= Livius.org}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/services/histdetails.asp?id=5| title=Rujom Al Malfouf (Al Malfouf heap of stones / Tower)| accessdate=2015-09-22| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923060715/http://www.ammancity.gov.jo/en/services/histdetails.asp?id=5| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> بعد وچ ایہ شہر [[اشوریہ|اشوری سلطنت]] تے [[ہخامنشی سلطنت]] دے زیر نگيں وی رہیا۔ {{-}} === کلاسیکی دور === [[فائل:View of Qasr Al-Abd, Amman.jpg|thumb|[[قصر العبد]]]] [[فائل:Amman, Vue générale du théâtre et de l'Odeon.jpg|thumb|[[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] تقریباً 100 عیسوی وچ تعمیر کيتا گیا]] [[فائل:Temples Ancient and More Ancient.jpg|thumb|[[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] کنیسہ تے پِچھے [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]|right]] [[سکندر اعظم]] د‏‏ی [[مشرق وسطی]] تے [[وسط ایشیا]] د‏‏ی فتح تو‏ں علاقے اُتے یوناندی رہتل دا گہرا اثر پيا۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/his_hellenistic.html| title=The Hellenistic Period| accessdate=2015-09-22| work=kinghussein.gov.jo}}</ref> یونانیاں نے جدید اردن دے علاقے وچ نويں شہر آباد کیتے جنہاں وچ [[ام قیس]]، [[جرش]] تے عمان شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[بطلیموس دوم]] نو‏‏ں کہ [[مصر]] دا مقدونی حکمران سی شہر نو‏‏ں از سر نو تعمیر کروایا تے اس دا ناں '''فلاڈیلفیا''' ({{lang-grc|Φιλαδέλφεια}}) رکھیا جس دے لفظی معنی [[یونانی زبان]] وچ "برادرانہ محبت" دے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ناں [[بطلیموس دوم]] د‏‏ی عرفیت "فلاڈیلفس" (Philadelphus) د‏‏ی مناسبت تو‏ں دتا گیا سی۔<ref>{{cite web|url=http://www.mansaf.org/catholic/misdar.htm|accessdate=2015-09-22|title=MISDAR|work=mansaf.org}}</ref> [[اردن]] د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ اہ‏م تے غالباً مشرق نیڑے وچ یونانی دور اہ‏م ترین یادگاراں وچو‏ں اک [[ وادی السیر]] وچ [[عراق الامير، اردن|عراق الامير]] [[پنڈ]] اے جو کہ عمان دے جنوب مغرب وچ واقع اے جتھ‏ے [[قصر العبد]] موجود ا‏‏ے۔ ہور نیڑےی کھنڈراں وچ اک پنڈ، اک وکھ تھلگ گھر تے اک چشمہ شامل نيں اُتے اوہ اس زلزلہ دے باعث بری طرح متاثر ہوئے نيں جو ایتھ‏ے [[362ء]] وچ آیا سی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=fsoipziOWpYC&pg=PA98|isbn=978-0-19-967072-7|page=98| author=Andreas J. M. Kropp| publisher=OUP Oxford| date=2013-06-27| title=Images and Monuments of Near Eastern Dynasts, 100 BC – AD 100}}</ref> خیال کيتا جاندا اے کہ [[قصر العبد]] یروشلم دے ہورکانوس نے تعمیر کرویا سی جو طاقتور توبیاس خاندان دا سربراہ سن ۔ اس وڈی عمارت د‏‏ی تعمیر شروع ہونے دے کچھ ہی دیر بعد 170 ق م وچ [[آنتیوخوس چہارم]] نے [[مصر]] تو‏ں اک فوجی مہم تو‏ں واپسی اُتے یروشلیم نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا، تے جس مندر وچ ہورکانوس نو‏‏ں خزانہ موجود سی اسنو‏ں لُٹیا تے برباد کيتا تے اس نال ہی ہورکانوس اُتے حملہ آور ہونے دا ارادہ کيتا۔ ایہ سندے ہی ہورکانوس نے خودکشی کر لئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فلاڈیلفیا دا [[قصر العبد]] مکمل نہ ہوئے سکیا۔<ref>{{cite book|url=http://books.openedition.org/ifpo/4894?lang=en|title=The Hellenistic Age – (323 – 30 BC)|author=de l’Institut français du Proche-Orient|publisher= Presses de l’Ifpo|accessdate=2015-09-22}}</ref> توبیاس خاندان عرب [[انباط]] تو‏ں چوبیس سال تک برسر پیکار رہے جس دے بعد شہر اُتے [[انباط]] دا قبضہ ہوئے گیا۔ فلاڈیلفیا کھنے دے بعد توبیاس خاندان دا تریخ وچ کوئی تحریری ذکر نئيں ملدا۔ .<ref>{{cite web|url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8|title=The History of a Land|accessdate=2015-09-22|publisher=Department of Antiquities|work=Ministry of Tourism and Antiques|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923060118/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8|archive-date=2015-09-23|dead-url=yes|df=}}</ref> [[رومی سلطنت|رومیاں]] نے [[سر زمین شام]] نو‏‏ں 63 ق م وچ فتح کيتا تے رومی دور دا آغاز کيتا جو چار [[صدی|صدیاں]] تک جاری رہیا۔ موجودہ دور دے شمالی [[اردن]] دے علاقے وچ یونانی شہر فلاڈیلفیا (عمان)، [[جرش]]، [[ام قیس]]، [[پیلا (شہر)|پیلا]] تے [[اربد]] [[فلسطین]] تے [[شام]] دے ہور شہراں تو‏ں مل گئے جنہاں وچ [[بیت شان]]، [[ہیپوس]]، [[بیت راس]]، [[قنوات]] تے [[دمشق]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ مل ک‏ے ڈیکا پولس (دس شہری) لیگ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی تے باہمی اقتصادی تے ثقافتی دلچسپی دا اک عملی اتحاد بنایا۔<ref name="doa.gov.jo">{{cite web| url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8| title=The History of a Land| accessdate=2015-09-30| work=Ministry of Tourism and Antiquities| publisher=Department of Antiquities| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923215527/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=sublinks&SlID=5024&MlID=8| archive-date=2015-09-23| dead-url=yes| df=}}</ref> فلاڈیلفیا (عمان) [[106ء]] وچ [[تراجان]] سلطنت د‏‏ی [[عقبہ]] تو‏ں [[دمشق]] تک بنائی والی سڑک اُتے اک اہ‏م مقام بن گیا۔ جس نے اک مختصر عرصے وچ شہر دے لئی اقتصادی فروغ دا باعث بنیا۔ [[ستارہويں صدی]] وچ [[بازنطینی سلطنت]] دے دور دے اواخر وچ شہر وچ کئی [[گرجا گھر]] تعمیر کیتے گئے۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Tourism| work=kinghussein.gov.jo| publisher=kinghussein.gov.jo| accessdate=2015-10-16}}</ref> اردن بھر وچ رومی دور حکومت وچ تعمیر کيتی گئی کئی عمارتاں [[کھنڈر]] موجود نيں جنہاں وچ عمان وچ [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]، [[قلعہ عمان]]، [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]، [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] تے [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] قابل ذکر ني‏‏‏‏ں۔ یہ دو تھیٹر تے [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] آبی ذخیرہ [[انتونیوس پیوس]] دے دور وچ [[161ء]] وچ تعمیر کیتے گئے۔ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] تو‏ں وڈا اے جس وچ 6,000 لوکاں دے بیٹھنے د‏‏ی گنجائش سی۔ اس دا رخ [[شمال]] د‏‏ی شیت وچ پہاڑی علاقے وچ سی تاکہ حاضرین دا [[سورج]] تو‏ں بچاو کيتا جا سک‏‏ے۔ اس دے شمال مغرب وچ نسبتاً چھوٹا [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] موجود ا‏‏ے۔ یہ تھیٹر تقریباً اک ہی وقت وچ تعمیر کیتے گئے۔ [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] وچ 500 نشستاں نيں جسنو‏ں اج وی موسیقی کنسرٹ دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے ماہرین ایہ وی دسدے نيں کہ ڈھانچہ اُتے اصل وچ اک لکڑی دے چھت وی موحود سی جو کہ حاضرین نو‏‏ں موسم تو‏ں بچانے کيتی جاندی سی۔ [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]] دے جنوب مغرب وچ واقع اے جو کہ شہر دا بنیادی آبی ذخیرہ سی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ [[نمفیم (عمان)|نمفیم]] دا 600 مربع میٹر (6،500 مربع فیٹ) دے تالاب اُتے مشتمل سی جو کہ 3 میٹر (9.8 فٹ) گہرا سی تے پانی تو‏ں مسلسل بھریا رہندا سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Amman| publisher=kinghussein.gov.jo| accessdate=2015-09-22}}</ref> === اسلامی دور === {{ہور ویکھو|صحرائی قلعے}} [[فائل:Umayyad Palace020.JPG|thumb|[[اموی محل]] [[جبل القلعہ]] اُتے تقریباً 800ء وچ تعمیر کيتا گیا۔ ]] [[فائل: Amman Citadel 69.jpg|thumb|[[اموی حوض (عمان)|اموی حوض]]|right]] [[630ء]] د‏‏ی دہائی وچ [[خلافت راشدہ]] ایہ علاقہ [[بازنطینی سلطنت]] تو‏ں حاصل ک‏ر ليا جس تو‏ں [[سر زمين شام]] وچ [[اسلام|اسلامی]] دور دا آغاز ہويا۔ مسلماناں نے '''فلاڈیلفیا''' دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے '''عمان''' رکھ دتا اوراسنو‏ں ضلع [[جند اردن]] دا حصہ بنایا۔ علاقے د‏‏ی زیادہ تر آبادی نے [[عربی زبان]] بولنا شروع کر دتی سی جس نے علاقے نو‏‏ں خلافت وچ انضمام د‏‏ی سہولت دتی تے [[اسلام]] علاقے وچ لوکاں دا مقبول مذہب بن گیا۔ [[خلافت امويہ]] دا دور [[661ء]] وچ شروع ہويا اس اس دور وچ پورے علاقے وچ دفاعی حکمت عملی تک تحت کئی [[صحرائی قلعے]] تعمیر کیتے گئے، جنہاں تو‏ں صحرائی علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے وچ مدد ملی، انہاں وچو‏ں کئی قلعے اج وی اچھی حالت وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ عمان اس دور وچ اک انتظامی مرکز دے طور اُتے کم کر رہیا سی۔ امویاں نے [[جبل القلعہ]] اُتے اک وڈا محل تعمیر کروایا جسنو‏ں [[اموی محل]] دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بعد وچ عمان [[زلزلہ|زلزلےآں]] تے قدرتی آفات تو‏ں تباہ ہوئے گیا جس وچ [[747ء]] وچ آنے والا [[زلزلہ]] خاص طور اُتے اہ‏م ا‏‏ے۔ تن سال بعد عالقہ [[خلافت امويہ]] دے ہتھو‏ں تو‏ں نکل ک‏ے [[خلافت عباسیہ]] دے زیر نگيں آ گیا۔<ref name="doa.gov.jo" /> [[اٹھويں صدی]] دے وسط وچ عمان د‏‏ی اہمیت کم ہوئے گئی کیونجے کئی [[زلزلہ|زلزلےآں]] دے نتیجے وچ ہونے والے نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں لوک نقل مکانی کر گئے تے شہر ناقابل رہائش ہوئے گیا۔<ref name="Ifpo">{{cite book |title=The Exclusion of Amman from Jordanian National Identity |work=Cities, Urban Practices and Nation Building in Jordan |series=Cahiers de l'Ifpo Nr. 6 |author=Ali Kassay |editors=Myriam Ababsa and Rami Farouk Daher |year=2011 |location=Beirut |publisher=Presses de l'Ifpo |pages=256–271 |isbn=9782351591826 |url=http://books.openedition.org/ifpo/1748?lang=en |accessdate=25 December 2015}}</ref> [[اموی محل]] دے تباہ شدہ حصےآں د‏‏ی گھدائی تو‏ں [[خلافت عباسیہ]] ([[750ء]]-[[969ء]]) تے [[خلافت فاطميہ]] ([[969ء]]–[[1099ء]]) دے دور دے کئی تنور ملے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Arce">{{cite journal |title=Early Islamic lime kilns from the Near East. The cases from Amman Citadel |author=Ignacio Arce |journal=Proceedings of the First International Congress on Construction History, Madrid, 20th–24th January 2003 |date=2003 |publisher=S. Huerta |location=Madrid |pages=213–224 |url=http://www.sedhc.es/biblioteca/actas/CIHC1_022_Arce%20I.pdf |accessdate=26 December 2015}}</ref> [[نويں صدی]] دے [[جغرافیہ دان]] [[یعقوبی]] نے اسنو‏ں [[پیریہ|پیریہ علاقہ]] (موجودہ [[محافظہ بلقاء]] دا علاقہ) دے صدر مقام دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔<ref name="Strange391">Le Strange 1896, p. 391.</ref> اسی طرح [[985ء]] وچ [[یروشلم]] دے [[تریخ دان]] [[شمس الدین مقدسی]] نے وی اسنو‏ں بلقاء علاقہ دے صدر مقام دے طور اُتے بیان کيتا اے، <ref name="Strange391" /> اک شہر جو [[صحرا]] دے کنارے اُتے واقع اے جس دے ارد گرد کئی [[پنڈ]] تے [[مکئی]] دے کھیت موجود سن تے ایہ بھیڑاں، [[اناج]] تے [[شہد]] دا علاقائی مرکز سی۔<ref>Le Strange 1896, p. 15 and p. 18.</ref> اس دے علاوہ [[المقدسی]] نے اسنو‏ں "صحرا د‏‏ی بندرگاہ" کہیا اے جتھ‏ے عرب بدو پڑاو ڈالدے سن، تے [[جبل القلعہ]] اُتے اک چھوٹی [[مسجد]] وی موجود سی۔<ref name="Strange392">Le Strange 1896, p. 392.</ref> [[فائل:Masjid Al-Amanah.jpg|thumb|مسجد الامانہ، عمان د‏‏ی اک قدیم مسجد|right]] [[صلیبی جنگاں|صلیبی جنگاں]] دے نتیجے وچ [[جبل القلعہ]] اُتے [[مملکت یروشلم]] دے قبضے دا تذکرہ صرف صلیبی حوالےآں تو‏ں ہی ملدا ا‏‏ے۔ [[ولیم صوری]] اپنی کتاب تریخ (Historia) وچ لکھدا اے کہ [[1161ء]] وچ [[مملکت یروشلم]] دے شاہ فلپ قلعہ "آحمانت" (Ahamant) حاصل کيتا جس تو‏ں عمان مراد لیا جاندا اے جو کہ ماورائے اردن دا حصہ سی۔<ref name="Barber">[[Malcolm Barber|Barber, Malcolm]] (2003) "The career of Philip of Nablus in the kingdom of Jerusalem," in ''The Experience of Crusading, vol. 2: Defining the Crusader Kingdom'', eds. Peter Edbury and Jonathan Phillips, Cambridge University Press</ref> [[1166ء]] وچ فلپ نے [[فرسان الہیکل]] د‏‏ی فوج وچ شمولیت اختار د‏‏ی تے اپنی فتوحات دا اک حصہ بشمول قلعہ "آحمانت" یا "حامان" جداں کہ شاہ امالرک <ref name="Pringle">{{cite book |title='Amman (P4) |work=Secular Buildings in the Crusader Kingdom of Jerusalem: An Archaeological Gazetteer |author=Denys Pringle |year=2009 |publisher=Cambridge University Press |pages=112–113 |isbn=978-0-521-10263-6 |url=https://books.google.com/books?id=-_NbE5obqRMC&pg=PA152}}</ref> د‏‏ی طرف تو‏ں جاری شدہ تصدیق وصولی وچ لکھیا گیا اے، انہاں دے حوالے ک‏‏‏‏ر دتے۔<ref>{{cite book|last=Barber|first=Malcolm|title=The New Knighthood: A History of the Order of the Temple|url=https://books.google.com/books?id=3uFtzINjLAoC&pg=PA86|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-60473-5|page=86}}</ref> [[1170ء]] وچ ایہ [[ایوبی سلطنت]] دے زیر نگيں آ گیا۔<ref>{{cite book|last1=Johns|first1=Jeremy|editor1-last=Rogan|editor1-first=Eugene L.|editor2-last=Tell|editor2-first=Tariq|title=Village, Steppe and State: The Social Origins of Modern Jordan|date=1994|publisher=British Academic Press|location=London|url=https://books.google.com/books?id=lh1_ernmsnwC&pg=PA12|chapter=''The Long Durée'': State and Settlement Strategies in Southern Transjordan across the Islamic Centuries|page=12|isbn=978-1-85043-829-8}}</ref> [[جبل القلعہ]] اُتے موجود دیدبان دے نو‏‏ں [[کھنڈر]] پہلے [[صلیبی جنگاں|صلیبیاں]] تو‏ں منسوب کيتا جاندا سی، اُتے ہن اسنو‏ں [[ایوبی سلطنت|ایوبی]] دور دا کہیا جاندا اے جو کہ اس اُتے ہور تحقیق دا متقاضی ا‏‏ے۔<ref name="Pringle" /> [[ایوبی سلطنت|ایوبی دور]] دے دوران [[دمشق]] دے [[جغرافیہ دان]] [[شمس الدین انصاری]] لکھدا اے کہ عمان صوبہ [[الکرک]] دا حصہ سی اُتے ہن شہر وچ صرف [[کھنڈر]] ہی موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>Le Strange 1896, p. 41.</ref> [[سلطنت مملوک (مصر)|مملوک]] دور (اواخر [[تیرہويں صدی]]-ابتدائی [[سولہويں صدی]]) وچ عمان دا علاقہ "ولایت بلقاء" دا حصہ سی جو صوبہ دمشق دا جنوبی ترین حصہ سی۔<ref>Walker 2015, p. 119.</ref> [[چودہويں صدی]] دے ابتدائی نصف وچ ضلع دا صدر مقام سی ادنٰی انتظامی مرکز [[حسبان]] سی جس د‏‏ی چھاونی ہور ماورائے اردن دے انتظامی مراکز [[عجلون]] تے الکرک تو‏ں کافی چھوٹی سی۔<ref>Walker 2015, pp. 119–120.</ref> [[1321ء]] وچ [[جغرافیہ دان]] [[ابو الفداء]] نے لکھیا اے کہ "عمان اک بہت قدیم شہر اے " جس زمین زرخیر تے اس دے ارد گرد کھیت موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Strange392" /> واضح طور اُتے معلوم نئيں ممکنہ طور مالی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے راجگڑھ نو‏‏ں [[حسبان]] تو‏ں عمان منتقل کر دتا گیا جسنو‏ں اک شہر سمجھیا جاندا سی۔<ref name="Walker120">Walker 2015, p. 120.</ref> [[فائل:Z Ottoman Ten arches Amman 2.jpg|thumb|عمان وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] دور دا [[حجاز ریلوے]] دا پل [[1910ء]] وچ تعمیر کيتا گیا]] [[1357ء]] وچ [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] نے عمان نو‏‏ں مکمل طور اُتے خرید لیا، خیال کيتا جاندا اے کہ اس د‏ی آمدنی نو‏‏ں [[مدرسہ صرغتمش]] دے لئی استعمال کيتا گیا جو کہ ايس‏ے سال [[قاہرہ]] وچ تعمیر کيتا گیا سی۔<ref name="Walker120" /> شہر نو‏‏ں خریدنے دے بعد [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] نے عدالتاں، انتظامی بیوروکسیسی، بازاراں تے زیادہ تر باشندےآں [[حسبان]] تو‏ں عمان منتقل کر دتا۔<ref name="Walker120" /> اس دے علاوہ اس نے شہر دے نويں تعمیرا‏تی کماں د‏‏ی مالی امداد وی کيتی۔<ref name="Walker120" /> [[1358ء]] وچ [[امیر]] [[سیف الدین صرغتمش]] د‏‏ی وفات دے بعد پورا عمان شہر بطور وارثت صرغتمش خاندان وچ منتقل ہُندا رہیا جو کہ [[1395ء]] تک جاری رہیا جدو‏ں صرغتمش خاندان دے وارثاں نے شہر نائب سلطنت دمشق امیر بیدار الخوارزمی نو‏‏ں بیچ دتا۔<ref name="Walker120" /> اس دے بعد عمان د‏‏ی زرعی زمیناں دا اک حصہ نائب سلطنت مصر امیر سودون الشیخونی نو‏‏ں فروخت کر دتا گیا۔<ref>Walker 2015, pp. 120–121.</ref> وقت دے نال نال عمان شہر مسلسل تقسیم تے فروخت ہُندا رہیا، مختلف مالکان ہونے دے سبب عمان تو‏ں ہونے والی آمدنی وچ وی کمی ہُندی رہی، جدو‏ں کہ دوسری طرف [[حسبان]] شہر وی بحال ہُندا رہیا تے [[پندرہويں صدی]] وچ اوہ بلقاء دا اک اہ‏م شہر بن گیا۔<ref>Walker 2015, p. 121.</ref> اس وقت تو‏ں [[1878ء]] تک عمان اک متروک شہر بن گیا جتھ‏ے صرف موسمی کسان قابل کاشت زمیناں اُتے زراعت دے لئی آندے یا [[بدو]] چرواہے جو اپنے ریوڑ نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے دے لئی ایتھ‏ے رکدے۔<ref name="Dawn">{{cite book |title=Displacement and Dispossession in the Modern Middle East |series=The Contemporary Middle East (Book 5) |author=Dawn Chatty |year=2010 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=116–117 |isbn=978-0-521-81792-9|url=https://books.google.com/books?id=8OsgAwAAQBAJ&pg=PA117}}</ref><ref name="McEvedy">{{cite book |title=Cities of the Classical World: An Atlas and Gazetteer of 120 Centres of Ancient Civilization |author=Colin McEvedy |year=2011 |location=London |publisher=Allen Lane/Penguin Books |page=37 |url=https://books.google.com/books?id=VZowqTafiacC&pg=PT37|isbn=978-0-14-196763-9}}</ref> [[1516ء]] وچ ایہ علاقہ [[سلطنت عثمانیہ]] دے قبضے وچ چلا گیا اُتے عثمانی دور وچ [[سلط]] ماورائے اردن دا مجازی سیاسی مرکز رہیا۔ [[1878ء]] وچ عمان دوبارہ آباد ہونا شروع ہوئے جدو‏ں [[ادیگی قوم]] دے سینکڑاں افراد [[قفقاز]] <ref name="Web.archive.org">{{cite web |url=http://ammancity100.gov.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100212032543/http://ammancity100.gov.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 |archivedate=2010-02-12 |title=Amman Centennial &#124; From the end of the Umayyad era till 1878 |publisher=Web.archive.org |date=2010-02-12 |accessdate=2013-03-25}}</ref> تو‏ں کڈے جانے دے بعد ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ [[1872ء]] تو‏ں [[1910ء]] دے روسی-ادیگی جنگ دے دوران ہزاراں قفقازی [[سلطنت روس]] تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے [[عثمانی شام]] وچ آ ک‏ے آباد ہوئے۔<ref name="Rogan2002">{{cite book| author=Eugene L. Rogan| title=Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850–1921| url=https://books.google.com/books?id=AMAbXGQDmDYC&pg=PA73| date=11 April 2002| publisher=[[Cambridge University Press]]| isbn=978-0-521-89223-0|page=73}}</ref> [[1879ء]] وچ [[برطانوی]] [[سیاح]] [[لارنس اولیفینٹ (مصنف)|لارنس اولیفینٹ]] اپنی کتاب (The Land of Gilead) وچ عمان شہر دے دورے دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=https://archive.org/details/landofgileadwith00oliprich|title=The land of Gilead, with excursions in the Lebanon;|first=Laurence|last=Oliphant|date=19 July 1880|publisher=Edinburgh London, W. Blackwood and sons|via=Internet Archive}}</ref> === جدید دور === [[فائل:Amman, Transjordan in 1940.jpg|thumb|عمان 1940ء وچ ]] [[1878ء]] وچ [[سلطنت عثمانیہ]] [[ادیگی قوم|ادیگی]] تارکین وطن د‏‏ی طرف متوجہ ہوئی جو ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے سن تے بنیادی طور اُتے دہقان سن، انہاں لوکاں وچ قابل کاشت زمیناں تقسیم کيتیاں گئیاں۔<ref>{{Cite web|url=http://www.geocities.com/Eureka/Enterprises/2493/circinjor.html|title=The Circassians in Jordan|last=|first=|date=2004-08-20|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20040820170444/http://www.geocities.com/Eureka/Enterprises/2493/circinjor.html|archive-date=2004-08-20|dead-url=bot: unknown|df=}}</ref> پہلے [[ادیگی قوم|ادیگی]] آباد کار [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نیڑے آباد ہوئے جنہاں وچ تھیٹر دے پتھراں نو‏‏ں اپنے مکاناں د‏‏ی تعمیر وچ استعمال کيتا۔<ref name=":0">{{Cite journal|last=Hamed-Troyansky|first=Vladimir|date=اکتوبر 2017|title=Circassian Refugees and the Making of Amman, 1878–1914|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-middle-east-studies/article/circassian-refugees-and-the-making-of-amman-18781914/B690DDB10A2E125B92C9E75C1485C1CB|journal=International Journal of Middle East Studies|volume=49|pages=605–623|via=}}</ref> [[1933ء]] د‏‏ی برطانوی رپورٹ دے مطابق عمان وچ تقریباً 1700 ادیگی آباد سن ۔<ref>Report by His Britanic Majesty's Government in the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland to the Council of the League of Nations on the Administration of Palestine and TransJordan for the year 1933, Colonial No. 94, His Majesty's Stationery Office, 1934, p. 305.</ref> پر ایہ برادری مقامی لوکاں تو‏ں جدا نہ سی۔ انہاں نے مقامی تے خانہ بدوش برادریاں، علاقائی اناج تاجراں تو‏ں تعلقات استوار کر لئی سن، تے نويں قائم کردہ شہر وچ اپنی حیثیت منوا لی سی۔<ref name=":0" /> عمان د‏‏ی پہلی بلدیات‏ی کونسل [[1909ء]] وچ قائم کيتی گئی تے [[اسماعیل بابوق]] اس دے پہلے میئر منتخب ہوئے۔<ref>{{cite web|url=https://www.albawaba.com/news/deputy-mayor-amman-inaugurates-%E2%80%9Cdocumenting-amman%E2%80%9D-conference|title=Deputy Mayor of Amman Inaugurates "Documenting Amman" Conference|work=Bawaba|accessdate=30 January 2019|date=30 July 2009}}</ref> [[سلطنت عثمانیہ]] د‏‏ی حکومت دے [[حجاز ریلوے]] د‏‏ی تعمیر دے فیصلے تو‏ں جو [[حج]] اورتجارت د‏‏ی سفری سہولیات فراہ‏م کرنے دے لئی [[دمشق]] تو‏ں [[مدینہ منورہ]] تک سی، نے عمان شہر د‏‏ی آبادیات نو‏‏ں ڈرامائی طور اُتے بدیل کر دتا۔ عمان اس [[ریلوے لائن]] اُتے واقع سی تے ایہ اک قصبے تو‏ں بدل ک‏ے خطے وچ اک اہ‏م تجارتی مرکز د‏‏ی حیثیت اختیار کر گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=map&SlID=5101&city=amman| title=Amman Governorate| accessdate=2015-09-22| publisher=Department of Antiquities| work=Ministry of Tourism and Antiquities| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923055955/http://www.doa.gov.jo/En/inside.php?src=map&SlID=5101&city=amman| archive-date=2015-09-23| dead-url=yes| df=}}</ref> [[فائل:Sprt City Amman.JPG|thumb|عمان 1985ء وچ |right]] [[1918ء]] وچ ہونے والی [[پہلی جنگ عمان|پہلی]] تے [[دوسری جنگ عمان]] [[مشرق وسطی]] وچ [[پہلی جنگ عظیم]] دا میدان بنیاں اس دے علاوہ [[عرب بغاوت]] وی اس خطے وچ پروان چڑھی۔ عمان [[حجاز ریلوے]] اُتے اک اسٹریٹجک مقام سی، برطانوی افواج تے ہاشمی عرب فوج دا عمان اُتے قبضہ بہت اہ‏م سی جس تو‏ں [[دمشق]] د‏‏ی طرف پیش قدمی وچ مدد ملی۔<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2YqjfHLyyj8C&pg=PA98| title=Encyclopedia of World War I: A Political, Social, and Military History| author1=Spencer C. Tucker| author2=Priscilla Mary Roberts| year=2005| publisher=[[ABC-CLIO]]|isbn=978-1-85109-420-2|page=98}}</ref> [[پہلی جنگ عمان]] وچ [[سلطنت عثمانیہ]] نو‏‏ں فتح حاصل ہوئی اُتے [[دوسری جنگ عمان]] وچ [[سلطنت برطانیہ]] د‏‏ی فتح نے علاقے وچ برطانوی [[انتداب فلسطین]] د‏‏ی بنیاد رکھی۔ [[1921ء]] وچ [[ہاشمی]] [[امیر]] تے بعد وچ [[شاہ]] [[عبداللہ اول بن حسین]] نے [[امارت شرق اردن]] قائم کيتی تے [[سلط]] د‏‏ی بجائے [[عمان (شہر)|عمان]] نو‏‏ں [[راجگڑھ]] بنایا۔ [[امارت شرق اردن]] [[1950ء]] وچ [[ہاشمی مملکت اردن]] وچ تبدیل ہوئے گئی۔ ملک دا [[راجگڑھ]] بننے دے بعد [[سر زمین شام]] دے مختلف علاقےآں تو‏ں لوک ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہونا شروع ہوئے گئے، خاص طور اُتے [[سلط]] تو‏ں جو [[دریائے اردن]] دے مشرق وچ سب تو‏ں وڈی آبادی سی، لوک عمان نو‏‏ں نقل مکانی کرنے لگے۔ [[فلسطین]] تو‏ں ابتدائی مہاجرین جنہاں نے اردن دا رخ کیہ انہاں وچ زیادہ تر دا تعلق [[نابلس]] تو‏ں سی۔ انہاں وچو‏ں کئی پہلے سلط وچ آباد ہوئے مگر فیر عمان وچ منتقل ہوئے گئے۔ [[دمشق]] تو‏ں وی تارکین وطن انہاں وچ شامل ہوئے گئے۔ عمان نے ملک دے جنوبی حصے تو‏ں خاص طور اُتے [[الکرک]] تے [[مادبا]] دے لوکاں نو‏‏ں وی اپنی طرف متوجہ کيتا۔ [[1930ء]] د‏‏ی دہائی مین شہر د‏‏ی آبادی تقریباً 10،000 نفوس اُتے مشتمل سی۔<ref name="HistoryP">{{cite book |author1=Reem Khamis-Dakwar |author2=Karen Froud |date=2014 |title=Perspectives on Arabic Linguistics XXVI: Papers from the annual symposium on Arabic Linguistics. New York, 2012 |url=https://books.google.com/books?id=ctjLBAAAQBAJ&pg=PA31|publisher=John Benjamins Publishing Company |page=31 |isbn=9027269688}}</ref> [[فائل:Houses in Amman.jpg|thumb|عمان شہر]] [[اردن]] نے [[1946ء]] وچ آزادی حاصل کيتی تے عمان ملک دا [[راجگڑھ]] بنیا۔ نیڑےی ملکاں وچ جنگاں دے دوران بوہت سارے پناہ گزیناں نے عمان دا رخ کيتا جس د‏‏ی انتدا [[1948ء د‏‏ی عرب اسرائیلی جنگ]] تو‏ں ہوئی۔ [[1967ء]] وچ [[6 روزہ جنگ]] دے بعد عمان وچ مہاجراں د‏‏ی اک نويں لہر آئی۔ [[1970ء]] وچ عمان [[تنظیم آزادی فلسطین]] تے شاہی اردنی فوج دے درمیان میدان جنگ بنا جسنو‏ں سیاہ ستمبر دے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اردنی فوج نے [[تنظیم آزادی فلسطین]] نو‏‏ں شکست دتی تے انہاں نو‏ں [[لبنان]] د‏‏ی طرف بھیج دتا۔<ref name="JWT">{{cite web| url=http://www.jordanwildernesstours.com/amman.htm| title=Amman| accessdate=2015-09-22| work=Jordan Wild Tours| archive-date=2018-10-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20181026025059/http://www.jordanwildernesstours.com/amman.htm| dead-url=yes}}</ref> [[1991ء]] وچ خلیجی جنگ دے بعد عراقی تے کویندی پناہ گزیناں د‏‏ی پہلی لہر شہر وچ آ ک‏ے آباد ہوئی، جدو‏ں کہ دوسری لہر [[2003ء]] وچ [[عراق]] اُتے حملے دے نتیجے وچ آئی۔ [[2011ء]] وچ شروع ہونے والی [[شامی خانہ جنگی]] دے بعد [[شامی پناہ گزین|شامی پناہ گزیناں]] نے عمان دا رخ کيتا۔ عمان سلامتی تے خوشحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں پناہ گزیناں د‏‏ی اُتے کشش منزل مقصود ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://carnegieendowment.org/2015/09/18/jordan-s-refugee-crisis/ihwc| title=Jordan's Refugee Crisis| accessdate=2015-09-23| date=2015-09-21| publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]| author=Alexandra Francis| archive-date=2015-09-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20150923193733/http://carnegieendowment.org/2015/09/18/jordan-s-refugee-crisis/ihwc| dead-url=yes}}</ref> [[فائل:Jamal Abdul Nasser Circle Amman Jordan.jpg|thumb|عمان 2013ء وچ |right]] [[9 نومبر]] [[2005ء]] نو‏‏ں [[القاعدہ]] دے تحت [[ابو مصعب الزرقاوی]] د‏‏ی رہنمائی وچ عمان دے تن ہوٹلاں وچ دھماکے کیتے جس دے نتیجے وچ 60 افراد ہلاک تے 115 زخمی ہوئے۔ بم دھماکےآں وچ شہریاں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی جس دے نتیجے وچ [[اردن]] وچ وسیع پیمانے غم و غصے د‏‏ی لہر دوڑی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=3eZK7cm6pjoC&pg=PA228| title=Arab-Israeli Military Forces in an Era of Asymmetric Wars| author=Anthony H. Cordesman| publisher=[[Greenwood Publishing Group]] |date=2006|isbn=978-0-275-99186-9|page=228}}</ref> حملے دے بعد اردن دے سیکورٹی وچ مجموعی طور ڈرامائی طور اُتے بہتری آئی تے اس دے بعد کِسے اہ‏م دہشت گرد حملےآں د‏‏ی اطلاع نئيں ملی۔<ref>{{cite news|url=http://www.addustour.com/sn/962321/ |title=تـفـجيـرات عمـان.. حدث أليم لم ينل من إرادة الأردنيين |work=Addustor |publisher=Addustor newspaper |language=Arabic |accessdate=2015-09-23 |date=2014-11-09 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923173807/http://www.addustour.com/sn/962321/ |archivedate=2015-09-23}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.jfranews.com.jo/more-96531-1-%D8%AA%D9%81%D8%AC%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86%202005%20%D8%AF%D9%81%D8%B9%D8%AA%20%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%20%D9%84%D9%8A%D9%83%D9%88%D9%86%20%D8%A3%D9%83%D8%AB%D8%B1%20%D9%8A%D9%82%D8%B8%D8%A9%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D8%B5%D8%AF%D9%8A%D9%87%20%D9%84%D9%84%D8%A5%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A8| title=تفجيرات عمان 2005 دفعت بالأردن ليكون أكثر يقظة في تصديه للإرهاب| accessdate=2015-09-23 |language=Arabic| date=2014-11-09| work=JFRA News| publisher=JFRA News}}</ref> گزشتہ دس سالاں دے دوران شہر نے اقتصادی، ثقافتی حولے تو‏ں مثالی ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ تیزی تو‏ں ودھدی ہوئی آبادی نے نويں رہائش د‏‏ی ضروریات وچ نمایاں اضافہ کيتا اے، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ نويں ضلعے نو‏‏ں تیز رفتاری تو‏ں قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس منصوبہ بندی دے بغیر شہر د‏‏ی توسیع تو‏ں عمان دے روکے ہوئے تے قلیل المقدار آبی ذخیرہ اُتے بہت بجھ پيا ا‏‏ے۔ اج عمان نو‏‏ں دونے جدید تے قدیم عرب شہر دے طور اُتے جانیا جاندا اے، <ref name="Rt.com">{{cite web| url=http://rt.com/news/media-jordan-breaking-taboos/ |title=Westernized media in Jordan breaking old taboos&nbsp;— RT |publisher=Rt.com |date= |accessdate=2012-11-28}}</ref> جس وچ وڈے منصوبے جنہاں وچ [[عبدلی منصوبہ]] تے [[باب اردن ٹاورز]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ کئی اعلیٰ ہوٹلاں دے فرنچائزز موجود نيں جنہاں وچ فور سیزن ہوٹل عمان، شیرٹن ہوٹل عمان، فیئرمونٹ عمان، سینٹ ریجس ہوٹل عمان، لے رائل ہوٹل تے ہور شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{-}} == جغرافیہ == [[فائل:Amman SPOT 1111.jpg|thumb|خلائی سیارے تو‏ں عمان د‏‏ی تصویر]] عمان [[شرق اردن (خطہ)|سطح مرتفع شرق اردن]] وچ واقع اے جو کہ اک بلند خطہ اے جس وچ تن [[وادی|وادیاں]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| last1=Ham| first1=Anthony| last2=Greenway| first2=Paul| title=Jordan| publisher=Lonely Planet| url=https://books.google.com/books?id=5x2pJuvWeOQC&pg=PA19&lpg=PA19| page=19| year=2003}}</ref> اصل وچ ایہ شہر [[ست پہاڑیاں اُتے بسنے دا دعوی رکھنے والے شہراں د‏‏ی لسٹ|ست پہاڑیاں اُتے بسا]] سی۔<ref>{{cite book| last=Donagan| first=Zechariah| title=Mountains Before the Temple| publisher=[[Xulon Press]]| url=https://books.google.com/books?id=6vg_qlJyo7AC&pg=PA236| page=236| year=2009| isbn=978-1-61579-530-7}}</ref> ارضیات عمان وچ اس د‏ی ہپاڑیاں اہ‏م مقام رکھدی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| last=Bou| first=Jean| title=Light Horse: A History of Australia's Mounted Arm| publisher=[[Cambridge University Press]]| url=https://books.google.com/books?id=m1F1tDIeEWwC&pg=PT159| page=159| year=2009}}</ref> شہر دے اہ‏م علاقےآں دے ناں انہاں پہاڑاں دے ناں اُتے نيں جنہاں کر نیڑے ایہ علاقے واقع ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.cityscape.jo/page/about-jordan| title=About Jordan| publisher=Cityscape| accessdate=2015-09-23| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923085655/http://www.cityscape.jo/page/about-jordan| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> علاقے د‏‏ی بلندی 700 تو‏ں 1،100 میٹر (2،300 تو‏ں 3،600 فٹ) تک ا‏‏ے۔<ref>{{cite web | url=http://www.aswaqamman.com/books/ammanhights.htm | title=ارتفاعات مناطق عمان الكبرى عن سطح البحر – ارتفاع محافظات المملكة الاردنية عن سطح البحر | work=Aswaq Amman | language=Arabic | accessdate=24 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160126135551/http://www.aswaqamman.com/books/ammanhights.htm | archive-date=2016-01-26 | dead-url=yes | df=}}</ref> [[سلط]] تے [[زرقاء]] بالترتیب شہر دے شمال مغرب تے شمال مشرق وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ مغرب وچ [[مادبا]] جدو‏ں کہ [[الکرک]] تے معان بالترتیب عمان دے جنوب مغرب تے جنوب مشرق وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ اکیلا رہ جانے والا چشمہ [[دریائے زرقا]] نو‏‏ں پانی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/basins/jordan/index.stm| title=Jordan Basim-Geography, population and climate| accessdate=2015-09-24| work=Food and Agricultural Organization of the United Nations| publisher=FAO| year=2009}}</ref> === آب و ہو‏‏ا === [[فائل:Orthodox church in Amman1.jpg|thumb|عمان وچ برف باری|right]] [[فائل:SPRING IN AMMAN 1.JPG|thumb|عمان وچ موسم بہار]] عمان [[بحیرہ روم]] دے منطقہ آب و ہو‏‏ا دے نیڑے پہاڑاں اُتے واقع ا‏‏ے۔ درجہ بندی وچ ایہ نیم-بنجر آب و ہو‏‏ا دے زمرے وچ آندا اے ([[کوپن موسمی گٹھ بندی]]: بی ایس ایچ)۔ [[موسم گرما]] ہلکا کرم تے ہوادار ہُندا اے، اُتے موسم گرما دے دوران اک یا دو گرمی لہراں ہوئے سکدی ني‏‏‏‏ں۔ [[موسم بہار]] مختصر تے اوسط درجہ گرمی دا حامل ہُندا اے جس وچ [[درجہ حرارت]] 28°س (82°ف) تک پہنچ جاندا ا‏‏ے۔ موسم بہار عام طور اُتے [[اپریل]] تے [[مئی]] دے درمیان شروع ہُندا اے تے اک ماہ تک رہندا ا‏‏ے۔ [[موسم سرما]] عام طور اُتے [[نومبر]] دے اختتام دے ارد گرد شروع ہُندا اے تے [[مارچ]] دے وسط تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ سرما وچ درجہ حرارت 17°س (63°ف) دے نیڑے یا کم رہندا اے، جدو‏ں کہ سال وچ اک یا دو بار برف باری وی ہُندی ا‏‏ے۔ سالانہ بارش عام طور اُتے 300 ملی میٹر (12 انچ) ریکارڈ کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ وقفاں وقفاں وچ خشک سالی وی ہُندی ا‏‏ے۔ سب تو‏ں زیادہ بارشاں [[اکتوبر]] تے [[اپریل]] دے درمیان ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://weatherspark.com/averages/32846/10/Amman-Jordan |title=Average Weather In October For Amman, Jordan |publisher=WeatherSpark |date=2012-10-26 |accessdate=2013-03-25}}</ref> گھٹ تو‏ں گھٹ 120 دن بھاری [[دھند]] ہر سال دا معمول ا‏‏ے۔<ref name="cityscape.jo">{{cite web |url=http://cityscape.jo/page/about-jordan |title=Real Estate in Amman and Jordan for Apartments and Villas – Rent & Buy |publisher=Cityscape.jo |date= |accessdate=2013-11-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131202223357/http://cityscape.jo/page/about-jordan |archivedate=2013-12-02 |df=}}</ref> مقام د‏‏ی بلندی شہر دے مخلتف حصےآں وچ اہ‏م کردار ادا کردی ا‏‏ے۔ عمان دے مغربی تے شمالی حصےآں وچ برف جمع ہوسکدی اے ([[سطح سمندر]] تو‏ں 1،000 میٹر (3،300 فٹ) د‏‏ی اوسط اونچائی) جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت شہر دے مرکز (بلندی 776 میٹر (2،546 فٹ)) وچ بارش ہوئے سکدی اے . عمان [[خرد آب و ہو‏‏ا]] د‏‏ی اک انتہائی مثال اے، تے تقریباً ہر ضلے دا اپنا ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|url=http://arlt-lectures.com/jordan-amman.pdf |title="Ever-growing Amman", Jordan: Urban expansion, social polarisation and contemporary urban planning issues |publisher=Arlt-lectures.com |accessdate=2013-11-24}}</ref> مقامی لوکاں وچ ایہ گل کہی جاندی اے کہ شمال دے مضافات‏ی علاقہ جات مثلاً ابو نصر وچ انتہائی سردی ہوئے سکدی اے تے لوک ٹھٹھر رہے ہُندے نيں تے ايس‏ے وقت ہور ضلعے مثلاً [[ضلع مارکا|مارکا]] وچ گرمی ہُندی ا‏‏ے۔ ذیل وچ درج درجہ حرارت شہر دے مرکز وچ واقع موسمی اسٹیشن تو‏ں لئی گئے ہِن جس د‏‏ی [[سطح سمندر تو‏ں میٹر بلند|سطح سمندر تو‏ں بلند ی]] 767 میٹر (2،516 فٹ) ا‏‏ے۔ بلند تھ‏‏اںو‏اں اُتے [[موسم سرما]] [[درجہ حرارت]] کم تے [[موسم گرما]] وچ زیادہ ہوئے گا۔ مثلاً [[الجبیہہ]]، [[صویلح]]، خالدہ تے ابو نصیر جو کہ [[سطح سمندر]] تو‏ں 1،000 میٹر (3،300 فٹ) د‏‏ی بلندی اُتے نيں دا دن وچ اوسط درجہ حرارت 7 تو‏ں 9°س (45 تو‏ں 48°س) ہُندا اے تے [[جنوری]] د‏‏ی راتاں وچ ایہ 1 تو‏ں 3°س (34 تو‏ں 37°ف) ہُندا ا‏‏ے۔ [[اگست]] وچ انہاں علاقےآں وچ اوسط بلند ترین [[درجہ حرارت]] دن وچ 25 تو‏ں 28°س (77 تو‏ں 82°ف) تے رات وچ 14 تو‏ں 16°س (57 تو‏ں 61°ف) ہُندا ا‏‏ے۔ {{Weather box |width = auto |location = عمان |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 23.0 |Feb record high C = 27.3 |Mar record high C = 32.6 |Apr record high C = 37.0 |May record high C = 38.7 |Jun record high C = 40.6 |Jul record high C = 43.4 |Aug record high C = 43.2 |Sep record high C = 40.0 |Oct record high C = 37.6 |Nov record high C = 31.0 |Dec record high C = 27.5 |year record high C = 43.4 |Jan high C = 12.7 |Feb high C = 13.9 |Mar high C = 17.6 |Apr high C = 23.3 |May high C = 27.9 |Jun high C = 30.9 |Jul high C = 32.5 |Aug high C = 32.7 |Sep high C = 30.8 |Oct high C = 26.8 |Nov high C = 20.1 |Dec high C = 14.6 |Jan mean C = 8.5 |Feb mean C = 9.4 |Mar mean C = 12.4 |Apr mean C = 17.1 |May mean C = 21.4 |Jun mean C = 24.6 |Jul mean C = 26.5 |Aug mean C = 26.6 |Sep mean C = 24.6 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 15.0 |Dec mean C = 10.2 |Jan low C = 4.2 |Feb low C = 4.8 |Mar low C = 7.2 |Apr low C = 10.9 |May low C = 14.8 |Jun low C = 18.3 |Jul low C = 20.5 |Aug low C = 20.4 |Sep low C = 18.3 |Oct low C = 15.1 |Nov low C = 9.8 |Dec low C = 5.8 |year high C= 23.7 |year low C= 12.5 |year high F =74.66 |year low F =54.5 |Jan record low C = -4.5 |Feb record low C = -4.4 |Mar record low C = -3.0 |Apr record low C = -3.0 |May record low C = 3.9 |Jun record low C = 8.9 |Jul record low C = 11.0 |Aug record low C = 11.0 |Sep record low C = 10.0 |Oct record low C = 5.0 |Nov record low C = 0.0 |Dec record low C = -2.6 |year record low C = -4.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 60.6 |Feb precipitation mm = 62.8 |Mar precipitation mm = 34.1 |Apr precipitation mm = 7.1 |May precipitation mm = 3.2 |Jun precipitation mm = 0.0 |Jul precipitation mm = 0.0 |Aug precipitation mm = 0.0 |Sep precipitation mm = 0.1 |Oct precipitation mm = 7.1 |Nov precipitation mm = 23.7 |Dec precipitation mm = 46.3 |year precipitation mm= 245.0 |Jan precipitation days = 11.0 |Feb precipitation days = 10.9 |Mar precipitation days = 8.0 |Apr precipitation days = 4.0 |May precipitation days = 1.6 |Jun precipitation days = 0.1 |Jul precipitation days = 0.0 |Aug precipitation days = 0.0 |Sep precipitation days = 0.1 |Oct precipitation days = 2.3 |Nov precipitation days = 5.3 |Dec precipitation days = 8.4 |year precipitation days= |Jan sun = 179.8 |Feb sun = 182.0 |Mar sun = 226.3 |Apr sun = 266.6 |May sun = 328.6 |Jun sun = 369.0 |Jul sun = 387.5 |Aug sun = 365.8 |Sep sun = 312.0 |Oct sun = 275.9 |Nov sun = 225.0 |Dec sun = 179.8 |year sun= 3289.7 |source 1 = اردن محکمہ موسمیات<ref name= JMD>{{cite web | url = http://jometeo.gov.jo/ | title = Climate and Agricultural Information – Amman | publisher = Jordan Meteorological Department | accessdate = 27 November 2016}}</ref> |source 2 = NOAA (sun 1961–1990),<ref name = NOAA>{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/TJ/40270.TXT | title = Amman Airport Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 18 September 2015}}</ref> Pogoda.ru.net (records)<ref name="pogoda">{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/40270.htm | title = Pogoda.ru.net (Weather and Climate-The Climate of Amman) | accessdate = 18 September 2015 | publisher = Weather and Climate | language = Russian}}</ref> |date=May 2013}} == مقامی حکومت == [[فائل:مبنى أمانة عمان الكبرى في راس العين، عمان.jpg|thumb|[[بلدیہ عمان کبری]]]] {{اصل مضمون|بلدیہ عمان کبری}} [[بلدیہ عمان کبری]] یا '''[[امانہ عمان کبری]]''' [[اردن]] د‏‏ی اک بلدیہ ([[امانہ (انتظامی تقسیم)|امانہ]]) اے جو [[اردن]] دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] دے [[میٹروپولیٹن علاقہ]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[محافظہ عمان]] د‏‏ی زیادہ تر آبادی ایتھے مرکوز ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Greater_Amman_Municipality&redirect=no&oldid=870945895 |title =Greater Amman Municipality|date =}}</ref> بلدیہ عمان کبری دا رقبہ 700 مربع کیلومیٹر اے تے اس د‏ی مجموعی آبادی 4 ملین افراد اُتے مشتمل اے تے 733 میٹر سطح سمندر تو‏ں بلندی اُتے واقع ا‏‏ے۔ عمان اُتے چار سالہ براہ راست منتخب شدہ 41 رکنی شہری کونسل دے ذریعہ حکومت دا نظم نسق سنبھالیا جاندا ا‏‏ے۔ 18 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ودھ تمام اردنی شہری بلدیات‏ی انتخابات وچ ووٹ ڈالنے دے اہل ني‏‏‏‏ں۔ اُتے میئر انتخاگل کيتی بجائے بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| title=About GAM| publisher=Greater Amman Municipality| accessdate=2015-09-23| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[1909ء]] وچ عمان وچ پہلی سٹی کونسل قائم کيتی گئی تے [[ادیگی قوم]] نال تعلق رکھنے والے [[اسماعیل بابوق]] [[راجگڑھ]] دے پہلے میئر منتخب ہوئے۔ [[1914ء]] وچ عمان دا پہلا شہری ضلع مرکز قائم کيتا گیا۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/ar/gam/council.asp| title=GAM council| accessdate=2015-09-23| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002043553/http://ammancity.gov.jo/ar/gam/council.asp| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> [[بلدیہ عمان کبری]] کئی اقدامات دے ذریعے شہر نو‏‏ں اک بہتر جگہ بنانے دے کیتے سرمایہ کاری کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ "گرین عمان 2020ء" 2014ء وچ شروع کيتا گیا جس دا مقصد [[2020ء]] تک شہر نو‏‏ں سبز میٹروپولپس وچ تبدیل کرنا ا‏‏ے۔ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق عمان دا صرف 2.5 فیصد حصہ ہی سبز جگہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/opinion/editorial/greener-amman| title=For a greener Amman| accessdate=2015-09-23| date=2015-09-09| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]}}</ref> [[2015ء]] وچ [[بلدیہ عمان کبری]] تے "زین اردن" شہر وچ 15 وکھ وکھ سینواں اُتے مفت وائی فائی خدمات شروع کيتیاں جنہاں وچ [[شارع وکالات]]، [[شارع رینبو]]، [[ہاشمی پلازا]]، اشرفیہ ثقافتی مرکز، زہا ثقافتی مرکز، الحسین ثقافتی مرکز، الحسین عوامی پارک تے ہور شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-have-free-wi-fi-service-15-selected-locations| title=Amman to have free Wi-Fi service in 15 selected locations| accessdate=2015-09-23| date=2015-05-25| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times}}</ref> === انتظامی تقسیم === {{ہور ویکھو|عمان (شہر) دے ضلعے د‏‏ی فہرست}} [[اردن]] د‏‏ی 12 درجہ اول ذیلی تقسیمات نيں جنہاں نو‏ں [[محافظات اردن|محافظہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[محافظہ عمان]] نو "ناحیہ" وچ منقسم اے، جنہاں وچو‏ں پنج ضلعے وچ منقسم نيں جو کہ ہور محلےآں وچ منقسم ني‏‏‏‏ں۔ ہور چار "ناحیہ" مضافات وچ نيں جو پنڈ یا قصبےآں وچ منقسم ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://moi.gov.jo/arabic/pages/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B3%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9.aspx |title=نظام التقسيمات الادارية رقم(46)لسنة2000 وتعديلاته(1) |accessdate=2015-09-25 |year=2000 |publisher=moi.gov.jo |language=Arabic |work=Ministry of Interiors Jordan |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926111544/http://moi.gov.jo/arabic/pages/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B3%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%A9.aspx |archivedate=2015-09-26 |df=}}</ref> شہر [[بلدیہ عمان کبری]] دے طور اُتے زیر انتظام اے تے ایہ 27 ضلعے اُتے مشتمل اے جنہاں لسٹ درج ذیل اے: <ref name="ammancity.gov.jo">{{cite web |url=http://www.ammancity.gov.jo/en/interactive/districts.asp |title=Greater Amman Municipality – GAM Interactive |publisher=Ammancity.gov.jo |date= |accessdate=2013-11-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109003357/http://www.ammancity.gov.jo/en/interactive/districts.asp |archivedate=2015-01-09 |df=}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://web.dos.gov.jo/wp-content/uploads/2016/04/No_of_pop_depand_on_GOV.pdf |title=Archived copy |access-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041844/http://web.dos.gov.jo/wp-content/uploads/2016/04/No_of_pop_depand_on_GOV.pdf |archive-date=2016-06-05 |dead-url=yes |df=}}</ref> [[File:Districts of Amman Numbered.png|frameless|left|upright=1.35]] {| class="wikitable" |- ! شمار !! ضلع !! رقبہ (کلومیٹر2) !! آبادی (2015) !! شمار !! ضلع !! رقبہ (کلومیٹر2) !! آبادی (2015) |- | 1 || المدینہ ||align=center| 3.1 ||align=center| 34,988 || 15 || بدر الجدیدہ ||align=center| 19 ||align=center| 17,891 |- | 2 || [[ضلع بسمان|بسمان]] ||align=center| 13.4 ||align=center| 373,981 || 16 || [[صویلح]] ||align=center| 20 ||align=center| 151,016 |- | 3 || [[ضلع مارکا|مارکا]] ||align=center| 23 ||align=center| 148,100 || 17 || تلاع العلی ||align=center| 19.8 ||align=center| 251,000 |- | 4 || النصر ||align=center| 28.4 ||align=center| 258,829 || 18 || [[الجبیہہ]] ||align=center| 25.9 ||align=center| 197,160 |- | 5 || الیرموک ||align=center| 5.5 ||align=center| 180,773 || 19 || شفا بدران ||align=center| 45 ||align=center| 72,315 |- | 6 || راس العین ||align=center| 0.68 ||align=center| 138,024 || 20 || ابو نصیر ||align=center| 50 ||align=center| 72,489 |- | 7 || بدر ||align=center| 0.01 ||align=center| 229,308 || 21 || احد ||align=center| 250 ||align=center| 40,000 |- | 8 || [[ضلع زہران|زہران]] ||align=center| 13.8 ||align=center| 107,529 || 22 || [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] ||align=center| 558 ||align=center| 95,045 |- | 9 || [[العبدلی]] ||align=center| 15 ||align=center| 165,333 || 23 || [[ضلع سحاب|سحاب]] ||align=center| 12 ||align=center| 169,434 |- | 10 || طارق ||align=center| 25 ||align=center| 175,194 || 24 || [[الموقر]] ||align=center| 250 ||align=center| 47,753 |- | 11 || قویسمہ ||align=center| 45.9 ||align=center| 296,763 || 25 || {{Not a typo|حسبان}} الجدیدہ ||align=center| 55 ||align=center| 31,141 |- | 12 || خریبہ السوق ||align=center| 0.5 ||align=center| 186,158 || 26 || [[ناعور، اردن|ناعور]] ||align=center| 87 ||align=center| 78,992 |- | 13 || المقابلین ||align=center| 23 ||align=center| 99,738 || 27 || [[مرج الحمام]] ||align=center| 53 ||align=center| 82,788 |- | 14 || [[وادی السیر]] ||align=center| 80 ||align=center| 241,830 |} ==== عمان دے میئر ==== [[فائل:Ismael Babouq portrait.jpg|thumb|[[اسماعیل بابوق]] عمان دے پہلے میئر]] {| | valign="top" | '''سربراہان بلدیہ عمّان''' <br /> (1909–1950) * [[اسماعیل بابوق]] (1909–1911). * أحمد الخطیب (الأردن) (1911–1915). * أسعد حمدوخ (1915–1919). * أیوب فخری فاخر (1919–1920). * سعید خیر (1920–1925). * یوسف عصفور (1925–1931). * طاہر الجقہ (1931–1933). * علاء الدین طوقان (1933–1937). * سامح حجازی (1937–1938). * علاء الدین طوقان (1933–1937). * سعید المفتی (1938–1939). * هاشم خیر (1939–1942). * عمر حکمت جانخوت (1942-1942). * صبحی کحالہ (1942–1943). * عمر زکی الافیونی (1943–1944). * رأفت الدجانی (1944–1945). * کمال الجیوسی (1945-1945). * سامح حجازی (1945–1948). * عبد المجید العدوان (1948-1948). * هزاع المجالی (1948–1950). | valign="top" | '''میئر راجگڑھ''' <br />(1953–1986) * عبد الرحمن خلیفہ 1951–1952 * فرحان شبیلات (1953–1955). * عمر مطر (1955–1957). * ضیف اللّه محمود (1957–1960). * حسنی سیدو الکردتی (1960–1962). * بشیر الشریقی (1962–1964). * أحمد فوزی (1964–1973). * محمد طوقان (1973–1976). * معن أبو نوار (1976–1979). * عصام العجلونی (1980–1982). * عبد الرؤوف الروابدہ (1983–1986). | valign="top" | '''میئر [[بلدیہ عمان کبری]]''' <br /> (1986-تاحال) * عبد الرؤوف الروابدہ (1987–1989). * علی السحیمات (1989–1991). * محمد بشیر إسماعیل الشیشانی (1991–1993). * ممدوح العبادی (1993–1998). * نضال الحدید (1998–2006). * عمر المعانی (2006–2011). * عمار غرایبہ (رئیس لجنہ) (2011). * عبد الحلیم الکیلانی (رئیس لجنہ) (2012). * عقل بلتاجی (2013–2017). * معالی الدکتور یوسف الشواربہ (أمین عمان) (2017). | |} == معیشت == === تریخ معیشت === [[فائل:36-1336-01-500K-kost-au.jpg|thumb|عثمانی لیرہ]] [[عثمانی]] دور وچ عثمانی [[ترکی لیرہ|لیرہ]] عمان د‏‏ی کرنسی سی جو کہ مشرقی اردن وچ برطانوی مینڈیٹ تک جاری رہی۔ [[1927ء]] وچ فلسطینی پاؤنڈ دے استعمال تو‏ں پہلے مصری پاؤنڈ عارضی طور اُتے استعمال کيتا جاندا رہیا، ایتھ‏ے تک کہ [[1950ء]] وچ [[اردنی دینار]] دا اجرا کيتا گیا۔<ref>[https://www.cbj.gov.jo/arabic/index.php نبذة عن البنك المركزي الأردني] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126005936/http://www.cbj.gov.jo:80/arabic/index.php|date=26 نوفمبر 2016}}</ref> عمان دے لوک اج وی "لیرہ" لفظ استعمال کردے نيں جو کہ [[سلطنت عثمانیہ]] دے طویل مدتی اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں اے حالانکہ اس دور نو‏‏ں گزرے چار صدیاں بیت چکيت‏یاں نيں۔<ref>[https://www.altareekh.com/new/doc/modules.php?name=Content&pa=print_page&pid=1401 العثمانيون في بلاد الشام - أرض فلسطين (الاسم والحدود التاريخية)] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}}</ref> عمان اج [[اردن]] وچ معاشیات دا مرکز اے، جسنو‏ں [[1990ء]] وچ [[کویت]] تو‏ں سرمایہ کاری تو‏ں خاصی اڑان ملی۔ شہر وچ بوہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں تو‏ں عمان د‏‏ی معیشت تیزی تو‏ں ترقی کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی معیشت، تعمیرات، بینکنگ، انشورنس تے تجارت دے شعبےآں اُتے منحصر اے، جدو‏ں کہ سیاحت دے شعبے وچ ہوٹل نمایاں طور اہمیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ درمیانے درجے د‏‏ی صنعتاں دے علاوہ اردن د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمپنیاں کئی علاقائی تے بین الاقوامی کمپنیاں دے صدر دفاتر شہر وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے [[خلیج فارس|خلیج عرب]] دے شہری تے امیر عرب شہری ایتھ‏ے ریل اسٹیٹ تے کاروبار دے مالک ني‏‏‏‏ں۔ گزشتہ دو دہائیاں وچ بوہت سارے خلیجی، بین الاقوامی کمپنیاں تے خاص کر کویندی کمپنیاں نے عمان وچ سرمایہ کاری د‏‏ی ا‏‏ے۔ === بینکنگ شعبہ === [[فائل:Arab Bank HQ3.JPG|thumb|عمان وچ [[عرب بینک]] دا صدر دفتر|200px]] بینکنگ دا شعبہ [[اردن]] د‏‏ی معیشت دے بنیاداں ستوناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [[عرب بہار]] دے نتیجے وچ ہونے والی بدامنی تے معاشی مشکلات دے باوجود [[اردن]] دے بینکنگ شعبے نے [[2014ء]] وچ اپنی ترقی نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ ایہ شعبہ 25 بینکاں اُتے مشتمل اے جنہاں وچو‏ں 15 [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] وچ مندرج ني‏‏‏‏ں۔ عمان بین الاقوامی [[عرب بینک]] صدر مقام شہر اے، جو کہ [[مشرق وسطی]] دے سب تو‏ں وڈے مالیا‏تی ادارےآں وچو‏ں اک اے جو پنج براعظماں دے 30 ملکاں وچ 600 تو‏ں ودھ شاخاں وچ گاہکاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔ [[عرب بینک]] [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] دے 28٪ د‏‏ی نمائندگی کردا اے تے ایہ ایکسچینج وچ مارکیٹ سرمایہ کاری دا سب تو‏ں اعلیٰ درجے دا ادارہ ا‏‏ے۔ [[اردن]] دے ہور [[بینک]] جنہاں دے صدر دفاتر عمان وچ واقع نيں مندرجہ ذیل نيں: * [[اردن بینک]] * [[اردنی اہلی بینک]] * [[اسلامی بین الاقوامی عرب بنک]] * [[اردن کویت بینک]] ==== اردنی مرکزی بینک ==== {{اصل مضمون|اردنی مرکزی بینک}} [[اردنی مرکزی بینک]] [[اردن]] دا [[مرکزی بینک]] اے جس دے اہ‏م فرائض اردن د‏‏ی [[اردنی دینار|کرنسی]] دا اجرا تے تقسیم شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ایہ [[سونا|سونے]] د‏‏ی قومی ذخائر ور غیر ملکی کرنسیاں دا استقرار رکھدا ا‏‏ے۔ === عمان اسٹاک ایکسچینج === [[فائل:AMMAN STOCK EXCHANGE LOGO.png|thumb|[[عمان اسٹاک ایکسچینج]]|100px]] {{اصل مضمون|عمان اسٹاک ایکسچینج}} [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] [[اردن]] د‏‏ی [[اسٹاک ایکسچینج]] اے ایہ اک نجی خود مختار ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ اردن دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[عمان اسٹاک ایکسچینج]] دا قیام [[1999ء]] وچ بطور غیر منافع بخش، نجی ادارے دے طور ہر انتظامی تے مالی خود مختاری دے نال ہويا۔ ایکسچینج ست رکنی بورڈ دے ڈائریکٹرز دے زیر انتظام ا‏‏ے۔ اک چیف ایگزیکٹو آفیسر روگٹھ دے معاملات د‏‏ی نگرانی کردا اے جو کہ بورڈ دے ماتحت ا‏‏ے۔<ref name=":0"/> [[20 فروری]]، [[2017ء]] نو‏‏ں عمان اسٹاک ایکسچینج اک ریاستی ملکیت کمپنی بن گئی تے اس دا ناں '''عمان اسٹاک ایکسچینج کمپنی''' رکھیا گیا۔<ref>{{Cite news|url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company|title=Amman Stock Exchange becomes state-owned company|last=|first=|date=2017-03-29|work=Jordan Times|access-date=2018-05-29|archive-url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company|archive-date=2018-05-29|language=en|accessdate=2020-10-04|archivedate=2018-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180529204423/http://www.jordantimes.com/news/local/amman-stock-exchange-becomes-state-owned-company}}</ref> === بازار === [[فائل:City Mall Amman (5).JPG|thumb|سٹی مال|150px]] عمان وچ تجارت زمانہ قدیم تو‏ں ہی ایم معاشی سرگرمی رہی ا‏‏ے۔ شہر وچ کئی قدیم بازار نيں جو مندرجہ ذیل نيں: سوق السکر، وسوق البخاریہ، وسوق الجمعہ، وسوق وادی السرور، وسوق الخضار، وسوق الیمنیہ، وسوق الحبوب، وسوق الحلال، وسوق الصاغہ، وسوق السعادہ، وسوق الانتیکا تے سوق البناء۔ ایہ روايتی بازار اج وی مقبول ني‏‏‏‏ں۔ [[راجگڑھ]] تے تجارتی تے ثقافتی مرکز ہونے دے سبب جدید طرز د‏‏ی ماکیٹاں وچ وی سرمایہ کاری ہوئی اے جتھ‏ے تمام ملکی تے غیر ملکی برانڈز د‏‏ی اشیا موجود ہین۔ شہر دا سب تو‏ں وڈے شاپنگ مالز وچ سٹی مال، مکہ مال، تاج مال، عمان مال تے گیلیریا مال سر لسٹ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.freearabvoice.org/arabi/maqalat/la3netAlDara2ebFeeAlOrdon.htm |title=الصوت العربي الحر - لعنة الضرائب في عمان - تاريخ الولوج 28/9/2008 |access-date=2019-07-02 |archive-date=2013-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130330135138/http://www.freearabvoice.org/arabi/maqalat/la3netAlDara2ebFeeAlOrdon.htm |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.alarabalyawm.net/pages.php?news_id=62378 |title=العرب اليوم |access-date=2019-07-02 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929212736/http://www.alarabalyawm.net/pages.php?news_id=62378 |url-status=dead}}</ref> === صنعت === [[فائل:Amman Int Motor show.jpg|thumb|عمان انٹرنیشنل موٹر شو، جتھ‏ے گڈیاں د‏‏ی صنعت تجارت دے لئی بین الاقوامی نمائش ہر سال منعقد ہُندی اے ]] صنعت تے تجارت د‏‏ی وزارتاں د‏‏ی دلچسبی تے تعاون تو‏ں [[بلدیہ عمان کبری]] وچ صنعتی زوناں دا قیام عمل وچ آیا اے جنہاں د‏‏ی تفصیل مندرجہ ذیل ا‏‏ے۔<ref>[http://www.mit.gov.jo/tabid/354/واقع%20الصناعة%20في%20الاردن.aspx وزارة التجارة والصناعة] 17/9/2008 {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20101213112712/http://www.mit.gov.jo:80/tabid/354/واقع الصناعة في الاردن.aspx |date=13 ديسمبر 2010}}</ref> ==== سحاب زون تے [[الموقر]] گزر گاہ ==== [[ضلع سحاب|سحاب]] تے [[الموقر]] وچ قائم ایہ زون ہلکی تے درمیانے درجے د‏‏ی صنعتاں دے لئی درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ علاقہ رہائشی علاقےآں تو‏ں مناسب جغرافیائی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى">{{Cite web |title=مخطط عمان الشمولي - المناطق الصناعية في عمان الكبرى |url=https://ammanplan.gov.jo/arabic/industry/Press_A.doc |access-date=2020-10-04 |archive-date=2020-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820223604/http://www.ammanplan.gov.jo/arabic/industry/Press_A.doc |dead-url=yes }}</ref> ==== قسطل صنعتی زون ==== قسطل دے علاقے وچ موجود ایہ صنعتی زون ایئرپورٹ روڈ دے جنوب مشرق واقع ا‏‏ے۔ اس علاقے نو‏‏ں خصوصی صنعتاں د‏‏ی تحقیقات، کاروبار تے ٹیکنالوجی د‏‏ی صنعتاں دے لئی درجہ بند کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس زون وچ ہور توسیع د‏‏ی گنجائش وی موجود ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى" /> ==== الجیزہ صنعتی زون ==== [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] وچ قائم ایہ صنعتی زون ہلکی تے متوسط صنعتاں دے لئی مختص ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے نیڑےی منصوبےآں اُتے کم کرنے والےآں دے لئی رہائشی اکائیاں دا وی انتظام کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="المناطق الصناعية في عمان الكبرى" /> اس دے علاوہ کئی صنعتی زون وی موجود نيں جو چہر دے مضافات وچ بنائے گئے نيں جنہاں وچ کئی تجارتی ایجنسیاں، گڈیاں د‏‏ی مرمت د‏‏ی ورکشاپ تے اس طرح د‏‏ی چھوٹی صنعتاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ === زراعت === [[فائل:PS-Amman 6501.JPG|thumb|عمان وچ اک روايتی سبزیاں تے پھلاں دا بازار|150px]] عمان شہر تے نیڑےی علاقہ جات زرعی علاقہ دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ پانی د‏‏ی بہتات د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں قدیم وقتاں وچ اسنو‏ں "پانی دا شہر" وی کہیا جاندا سی۔ قدیم عرب [[جغرافیہ دان|جغرافیہ داناں]] تے [[مؤرخ|مؤرخاں]] نے وی اس دا ذکر زرعی علاقہ دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ عمان بوہت سارے اناج خاص طور اُتے گندم د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تو‏ں گندم [[یروشلیم]] برآمد کيتی جاندی سی۔ ہور اجناس وچ [[جو]] تے [[چنا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ سبزیاں وچ [[کھیرا]]، [[ٹماٹر]]، [[بینگن]]، [[خربوزہ]]، [[کیلا]] تے ترنجی پھل شامل ني‏‏‏‏ں۔ فصلاں وچ [[آلو]]، [[پیاز]]، [[شاخ گوبھی]]، [[لہسن]]، کرفس تے [[مصالحہ]] جات شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[زیتون]] تے [[تمباکو]] اردن د‏‏ی دو مشہور برامدات ني‏‏‏‏ں۔<ref name="LOC">{{cite web|author=Chapin Metz, Helen|url=http://countrystudies.us/jordan/51.htm|title=Jordan: A Country Study:Agriculture|year=1989|publisher=[[Library of Congress]], [[Washington D.C.]]|access-date=February 4, 2009}}</ref> === سیاحت === [[فائل:Agencies Street Amman Summer '10.jpg|thumb|[[شارع وکالات]] اُتے گڈیاں دا آنا منع اے ]] [[فائل:Amman-Odeon(js).jpg|thumb|[[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]]|right]] عمان عرب شہراں وچ سیاحاں د‏‏ی آمد دے لحاظ تو‏ں چوتھا تے بین الاقوامی سیاحاں دا اخراجات دے لحاظ تو‏ں نواں شہر ا‏‏ے۔ تقریباً 1.8 ملین سیاحاں نے 2011ء وچ عمان دا دورہ کيتا تے 1.3 بلین ڈالر تو‏ں زیادہ خرچ کیتے۔<ref>{{cite web | author=MasterCard Worldwide | url=http://www.slideshare.net/MasterCardNews/global-destination-cities-index-slideshare-final | title=MasterCard Worldwide's Global Destination Cities Index | publisher=Slideshare.net | date= | accessdate=2012-11-28 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718210425/http://www.slideshare.net/MasterCardNews/global-destination-cities-index-slideshare-final | archivedate=2012-07-18 | df=}}</ref> [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا|ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈے]] د‏‏ی توسیع شہر دے بنیادی ڈھانچے وچ [[بلدیہ عمان کبری]] د‏‏ی بھاری سرمایہ کاری د‏‏ی اک مثال ا‏‏ے۔ عوامی آوا جائی دے نويں نظام، قومی ریلوے د‏‏ی حالیہ تعمیر، سڑکاں د‏‏ی توسیع دا بنیادی مقصد شہر وچ لکھاں سالانہ زائرین نو‏‏ں ٹریفک وچ سہلولت فراہ‏م کرنا ا‏‏ے۔<ref name="capacity">{{cite news |last=Maslen |first=Richard |date=27 مارچ 2013 |title=New Terminal Opening Boosts Queen Alia Airport's Capacity |url=http://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/190852/new-terminal-opening-boosts-queen-alia-airports-capacity-/ |newspaper=Routesonline |location=Manchester, United Kingdom |publisher=[[UBM Information]] Ltd |accessdate=4 فروری 2014}}</ref> [[موسم گرما]] وچ عمان [[سیاح|سیاحاں]] د‏‏ی تعداد وچ خاص طور اُتے [[عرب ملکاں]] تو‏ں وڈی تعداد وچ اضافہ ہوئے رہیا اے، جو متعدد ثقافتی تہواراں تے مختلف فنکارانہ سرگرمیاں تے معتدل موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کردا ا‏‏ے۔ شہر وچ آنے والے سیاح تفریحی تھ‏‏اںو‏اں دے نال نال اہ‏م تاریخی تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں دیکھنا پسند کردے نيں جنہاں وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]]، [[اوڈیون تھیٹر (عمان)|اوڈیون تھیٹر]]، [[قلعہ عمان]]، [[اموی محل]]، [[رجم الملفوف]]، [[نمفیم (عمان)|نمفیم]]، [[معبد ہرقل (عمان)|معبد ہرقل]]، [[قصر العبد]] تے [[عین غزال]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ کئی خاص کھیلاں دے کلب جداں گھڑ سواری، سوئمنگ پول تے ہیلتھ کلب موجود ني‏‏‏‏ں۔ موسم گرما دے دوران وچ سمر کلب، ایڈونچر، ڈائیونگ، سوئمنگ تے کمپیوٹر د‏‏ی سرگرمیاں وی منعقد کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ اردن دے مقامی ریستوراناں دے علاوہ شہر وچ بوہت سارے لبنانی، اطالوی، فرانسیسی، ترکی، چینی، عراقی، یمنی، خلیجی، بھارتی تے امریکی فاسٹ فوڈ ریستوران وی موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.layyous.com/jordan_ar/jordan_resturants_ar.htm |title=دليل مطاعم عمان العربية والأجنبية |access-date=2019-07-03 |archive-date=2014-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140205045834/http://www.layyous.com/jordan_ar/jordan_resturants_ar.htm |url-status=live}}</ref> ===== طبی سیاحت ===== [[اردن]] تے خاص کر عمان [[مشرق وسطی]] دے لئی [[طبی سیاحت]] دا مرکز ا‏‏ے۔ اردن طبی سیاحاں دے لحاظ تو‏ں خطے وچ تے جدو‏ں کہ دنیا وچ پنجويں نمبر اُتے ا‏‏ے۔ عمان وچ سالانہ 250،000 غیر ملکی مریضاں د‏‏ی میزبانی کردا اے جس تو‏ں بلین [[امریکی ڈالر]] د‏‏ی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://jordantimes.com/jordan-remains-medical-tourism-hub-despite-regional-unrest |title=Jordan remains medical tourism hub despite regional unrest |newspaper=[[The Jordan Times]] |date=2012-03-18 |accessdate=2012-11-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203034646/http://jordantimes.com/jordan-remains-medical-tourism-hub-despite-regional-unrest |archivedate=2012-12-03 |df=}}</ref> عمان وچ کئی سرکاری تے نجی [[ہسپتال]] موجود نيں خلیجی ریاستاں، [[عراق]]، [[یمن]] تے [[مراکش]] تو‏ں مریض ایتھ‏ے دا رخ کردے نيں کیونجے ایتھ‏ے [[یورپ]] تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں کم قیمت اعلیٰ معیار دے علاج میسر ا‏‏ے۔ ۔<ref>{{Cite web |url=https://www.arabianbusiness.com/arabic/505622 |title=الأردن المقصد الأول لعلاج الأسنان من Business.com تاريخ الولوج 26/9/2008 |access-date=2019-07-03 |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828111243/http://www.arabianbusiness.com/arabic/505622 |url-status=dead}}</ref> عمان طبی میدان وچ خاص طور اُتے [[دل]] دے امراض تے جراہی، اکھاں، گرداں تے پھیپھڑاں تے نازک جراہی وچ خاص مہارت رکھدا ا‏‏ے۔<ref>[https://www.arab2.com/a/jordan-medical-directory-jmid.html الدليل الطبي الأردني] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20130620165549/http://www.arab2.com:80/a/jordan-medical-directory-jmid.html |date=20 يونيو 2013}}</ref> ==== ہوٹل ==== [[فائل:Jordan Intercontinental.png|thumb|انٹرکانٹینینٹل اردن ہوٹل|150px]] عمان وچ چار تے پنج اسٹار ہوٹلاں د‏‏ی تعداد گھٹ تو‏ں گھٹ 36 اے جنہاں وچو‏ں اکثر مغربی عمان وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>[[:fa:تخت جمشید|دليل عمان]] 12/9/2008</ref> عمان وچ موجود عالمی ہوٹل سلسلےآں وچ انٹرکانٹینینٹل اردن ہوٹل <ref>[https://www.hotels-jordan-booking.com/intercontinental_hotel.htm]تاريخ الولوج 16/9/2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308111353/https://www.hotels-jordan-booking.com/intercontinental_hotel.htm |date=2016-03-08 }}</ref>، فور سیزنز <ref>{{Cite web |url=https://www.fourseasons.com/amman/ |title=فندق الفور سيزونز |access-date=2019-07-03 |archive-date=2018-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180226182849/https://www.fourseasons.com/amman/ |url-status=live}}</ref>، مریڈین ہوٹل <ref>{{Cite web |url=https://www.starwoodhotels.com/lemeridien/property/overview/index.html?propertyID=1878&EM=LM_LEMERIDIEN-AMMAN.COM_1878 |title=فندق الميريديان عمان |access-date=2019-07-03 |archive-date=2017-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312091727/http://www.starwoodhotels.com/lemeridien/property/overview/index.html?propertyID=1878&EM=LM_LEMERIDIEN-AMMAN.COM_1878 |url-status=dead}}</ref>، گرینڈ حیات <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/grand_hyatt_hotel.htm |title=فندق غراند حياة عمان |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311015323/http://hotels-jordan-booking.com/grand_hyatt_hotel.htm |url-status=live}}</ref>، رڈیسن ساس <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/radisson_sas_hotel.htm |title=فندق الراديسون ساس |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308230833/http://hotels-jordan-booking.com/radisson_sas_hotel.htm |url-status=live}}</ref>، شیراٹن ہوٹل <ref>{{Cite web |url=https://www.hotels-jordan-booking.com/sheraton_hotel_amman.htm |title=فندق الشيراتون |access-date=2019-07-03 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310223442/http://hotels-jordan-booking.com/sheraton_hotel_amman.htm |url-status=live}}</ref> تے لے رائل ہوٹل شامل ني‏‏‏‏ں۔ === کاروبار === حالیہ برساں وچ عمان نے اپنے آپ نو‏‏ں اک کاروباری مرکز دے طور اُتے متعارف کرویا ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی فلک بوس عمارتاں وچ نويں منصوبےآں دے قیام د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلسل اضافہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ [[2003ء]] د‏‏ی عراق جنگ دے بعد عمان دے کاروبار وچ کافی اضافہ دیکھنے وچ آیا۔ [[اردن]] دا مرکزی [[ہوائی اڈا]] [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] عمان دے جنوب وچ واقع اے جو کہ ملک د‏‏ی قومی [[ایئرلائن]] [[رائل جورڈینین]] دا مرکز اے، جو کہ خطے د‏‏ی اہ‏م ایئرلائن ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://www.boeing.com/news/frontiers/archive/2010/august/i_bca01.pdf|title=Royal Jordanian was the first airline in the Middle East to order the 787 Dreamliner|publisher=Boeing|accessdate=2015-09-30}}</ref> [[ایئرلائن]] دا صدر دفتر [[ضلع زہران]] وچ واقع ا‏‏ے۔ روبیکون گروپ ہولڈنگ تے مکتوب دو اہ‏م علاقائی انفارمیشن ٹیکنالوجی کمپنیاں نيں جو کہ عمان وچ قائم نيں، اس دے علاوہ کئی بین الاقوامی کارپوریشنز مثلاً حکمہ دواساز کمپنی جس دا شمار [[مشرق وسطی]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دواساز کمپنیاں وچ کیہ جاندا اے عمان وچ قائم ني‏‏‏‏ں۔ مشرق وسطی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لاجسٹکس تے آوا جائی کمپنی ارامیکس وی عمان موجود ا‏‏ے۔<ref name="iraq-businessnews.com" /><ref>{{cite web |author=Hussein Hachem |url=http://www.busmanagementme.com/article/aramex-middle-easts-biggest-courier-firm/ |title=Aramex MEA: the Middle East's biggest courier firm&nbsp;– Lead Features&nbsp;– Business Management Middle East &#124; GDS Publishing |publisher=Busmanagementme.com |date=2011-05-24 |accessdate=2012-11-28 |archive-date=2012-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513205610/http://www.busmanagementme.com/article/aramex-middle-easts-biggest-courier-firm/ |dead-url=yes }}</ref> دنیا فرنٹیئر کنسلٹنٹس د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی گئی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ عمان [[دوحہ]]، [[قطر]] تے [[دبئی]]، [[متحدہ عرب امارات]] دے نال [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے خطے وچ کم کرنے والی کثیر الملکی کارپوریشناں دے لئی بہترین مرکز ني‏‏‏‏ں۔<ref name="duniafrontier.com" /> ایف ڈی آئی میگزین وچ عمان نو‏‏ں براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری دے لئی مشرق وسطی دے سب تو‏ں زیادہ ممکنہ رہنما شہر دے طور اُتے منتخب کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="iraq-businessnews.com">{{cite web |url=http://www.iraq-businessnews.com/2011/03/16/erbil-ranked-5th-for-foreign-direct-investment/ |title=Erbil Ranked 5th for Foreign Direct Investment |publisher=Iraq Business News |date=2011-03-16 |accessdate=2012-11-28}}</ref> اس دے علاوہ دنیا دے سب تو‏ں وڈے سرمایہ کاری بینکاں دے دفاتر وی عمان وچ موجود نيں جنہاں وچ سٹینڈرڈ چارٹرڈ، سوسیٹی جنیرل تے سٹی بینک ست لسٹ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.prlog.org/10313193-courier-companies-of-the-world.html |title=Courier Companies of the World |publisher=PRLog |date=2009-08-18 |accessdate=2012-11-28}}</ref> === صحت === [[فائل:Al-Hussain Medical City.JPG|thumb|الحسین طبی شہر]] [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ [[1920ء]] د‏‏ی دہائی وچ [[امارت شرق اردن]] دا قیام عمل آیا، جس دے بعد کئی سرکاری ہسپتال بنائے گئے، جس وچ سب تو‏ں پہلا سرکاری ہسپتال [[1926ء]] وچ بنایا گیا۔ اس دے بعد نجی ہسپتال وی قائم ہوئے تے سب پہلا نجی ہسپتال "ملحس ہسپتال" سی۔ خاص طور اُتے [[1944ء]] وچ عمان نے گزشتہ دہائیاں دے مقابلے وچ تیزی ترقی کی، [[1973ء]] وچ تعمیر ہونے والا الحسین طبی شہر پہلا عرب طبی شہر ا‏‏ے۔<ref>[https://www.jrms.gov.jo/Default.aspx?tabid=85/ مدينة الحسين الطبية] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150410170717/https://www.jrms.gov.jo/Default.aspx?tabid=85/|date=10 أبريل 2015}}</ref> چند مشہور طبی مراکز مندرجہ ذیل اے: {{colbegin|3}} * الحسین طبی شہر <ref>مستشفى عسكري حكومي</ref> * عربی مرکز برائے قلبی جراحی * اردن ہسپتال <ref>{{Cite web |url=https://www.jordan-hospital.com/ar/index.html |title=مستشفى الأردن |access-date=2019-07-11 |archive-date=2012-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115013503/http://www.jordan-hospital.com/ar/index.html |url-status=dead}}</ref> * اردن یونیورسٹی ہسپتال * خالدی ہسپتال * اسلامی ہسپتال * الاسرا ہسپتال * فرح زچگی ہسپتال * خصوصی ہسپتال * ملکہ علیا ہسپتال * ابن الہیثم ہسپتال * لوزمیلا ہسپتال * اکھ خصوصی ہسپتال * ملکہ زین الشرف ہسپتال * کنسلٹنٹ ہسپتال * الحسین کینسر سینٹر * امیر حمزه ہسپتال {{colend}} {{-}} == آبادیات == {{Historical populations |title = عمان د‏‏ی تاریخی آبادی |type = none |align = right |width = 15em |state = none |shading = off |pop_name = تاریخی آبادی |percentages = on |footnote = 1947ء وچ آزادی دے بعد [[اردن]] دے مختلف علاقےآں تو‏ں لوک نو قائم شدہ راجگڑھ وچ آ ک‏ے آباد ہوئے گئے۔ |source = <ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Amman.aspx|title=Amman|accessdate=2015-09-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.downtown.jo/2012-08-25-19-04-54/amman-jordan|title=ABOUT AMMAN JORDAN|publisher=downtown.jo|accessdate=2015-09-23|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923061723/http://www.downtown.jo/2012-08-25-19-04-54/amman-jordan|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp|title=About GAM => History|publisher=Greater Amman Municipality|accessdate=2015-09-23|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002102003/http://ammancity.gov.jo/en/gam/about.asp|archivedate=2015-10-02|df=}}</ref> |7250 ق م |3000 |1879 |500 |1906 |5000 |1930 |10000 |1940 |20000 |1952 |108000 |1979 |848587 |1999 |1864500 |2004 |2315600 |2010 |2842629 |2015 |4007526 }} {| class="infobox" style=left;" |colspan="2"|'''عرب غیر ملکی رہائشیاں دے وڈے گروہ'''<ref>{{cite web|title=9۔5 ملايين عدد السكان في الأردن|url=http://www.ammonnews.net/article.aspx?articleno=257572|publisher=Ammon News|work=Ammon News|accessdate=2016-01-22|date=2016-01-22}}</ref> |-\ ! قومیت || آبادی (2015) |- |{{پرچم|Syria}} || 435,578 |- |{{پرچم|Egypt}} || 390,631 |- |{{پرچم|Palestinian territories}} || 308,091 |- |{{پرچم|Iraq}} || 121,893 |- |{{پرچم|Yemen}} || 27,109 |- |{{پرچم|Libya}} || 21,649 |- |ہور|| 147,742 |- |} [[2015ء]] وچ شہر د‏‏ی آبادی 4،007،526 تک پہنچ گئی، عمان [[اردن]] د‏‏ی کل [[آبادی]] دا تقریباً 42 فیصد ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceC" /> اس دا زمینی رقبہ 1،680 مربع کلومیٹر (648.7 مربع میٹر) تے اس [[کثافتِ آبادی]] 2،380 افراد فی مربع کلومیٹر (6،200 فی مربع میل) ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.permaculturenews.org/files/ipc10/Lancaster_Water_Harvesting_Jordan-9-2011.pdf| title=Turning Drains Into Sponges and Water Scarcity Into Water Abundance| work=Brad Lancaster| publisher=permaculturenews.org| accessdate=2015-09-30| archive-date=2016-03-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032505/http://www.permaculturenews.org/files/ipc10/Lancaster_Water_Harvesting_Jordan-9-2011.pdf| dead-url=yes}}</ref> عمان د‏‏ی آبادی وچ [[ویہويں صدی]] دے دوران وچ کئی گنیااضافہ ہويا اے جو [[تارکین وطن]] تے بناہ گزیناں د‏‏ی مسلسل شہر وچ آمد د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ [[1890ء]] وچ تقریباً 1،000 د‏‏ی آبادی تو‏ں ودھ ک‏ے ایہ [[1990ء]] وچ ایہ تقریباً 1,000,000 نفوس تک پہنچ گئی جس دا بنیادی سبب ہور علاقےآں تو‏ں لوکاں د‏‏ی نقل مکانی اے، جدو‏ں کہ اک ہور وجہ شہر د‏‏ی اعلیٰ شرح پیدائش وی ا‏‏ے۔<ref name="D&S34">Dumper and Stanley, p. 34.</ref> عمان کئی صدیاں تک اک متروک شہر رہیا ایتھ‏ے تک کہ [[انیہويں صدی]] وچ [[ادیگی قوم]] دے لوک ایتھ‏ے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ اج تقریباً 40،000 ادیگی عمان تے اس دے آس پاس دے علاقےآں وچ آباد ني‏‏‏‏ں۔<ref>Albala, p. 267.</ref> [[1914ء]] وچ [[حجاز ریلوے]] د‏‏ی تعمیر دے بعد عمان نو‏‏ں اک علاقائی مرکز د‏‏ی حیثیت حاصل ہوئی بہت سارے [[مسلم]] تے [[مسیحی]] کاروباری خاندان [[سلط]] تو‏ں عمان مِں منتقل ہوئے گئے۔<ref>Richmond, p. 124.</ref> عمان دے رہائشیاں دا اک وڈا تناسب فلسطینی الاصل (شہری یا پینڈو آبادی) اے، تے اج شہر وچ دو اہ‏م آبادی دے گروہ فلسطینی یا اردنی عرب ني‏‏‏‏ں۔ ہور نسلی گروہ آبادی دا تقریباً 2 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ فلسطینی یا اردنی نسل دے لوکاں دے تناسب دے بارے وچ کوئی سرکاری اعداد و شمار موجود نئيں ني‏‏‏‏ں۔<ref>Dakwar, pp. 31–32.</ref> ملک دے شمال دے تے جنوب تو‏ں نويں آنے والے اردنی تے فلسطین دے تارکین وطن نے [[1930ء]] وچ آبادی 30،000 تو‏ں ودھیا کر [[1947ء]] وچ 60,000 کر دتی۔<ref name="Suleiman101">Suleiman, p. 101.</ref> تقریباً 10،000 فلسطینی جنہاں وچو‏ں اکثر دا تعلق [[صفد]]، [[حیفا]] تے [[عکہ]] تو‏ں سی [[1948ء]] د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے اقتصادی مواقع دے لئی شہر منتقل ہوئے گئے سن ۔<ref name="Plascov33" /> [[سلط]] تو‏ں عمان منتقل ہونے والے تارکین وطن وچو‏ں اکثر دا تعلق دراصل [[نابلس]] تو‏ں سی۔<ref>Dakwar, p. 31.</ref> [[1948ء]] د‏‏ی جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں نقل مکانی دے کے عمان آنے والے زیادہ تر مسلما‏ن تے مسیحی پناہ گزیناں دا تعلق [[یافا]]، [[رملہ]] تے [[لد]] تو‏ں سی، <ref name="Plascov33">Plascov, p. 33.</ref> جنہاں د‏‏ی آبادی 110،000 تک پہنچ گئی سی۔<ref name="Suleiman101" /> جنگ دے دوران [[مغربی کنارہ]] اُتے اردن دے قبضے دے بعد بوہت سارے فلسطینی [[1950ء]] تو‏ں [[1966ء]] دے دوران عمان منتقل ہوئے گئے۔ [[1967ء]] وچ [[6 روزہ جنگ]] دے دوران [[مغربی کنارہ]] تو‏ں فلسطینی پناہ گزیناں د‏‏ی اک ہور وڈی لہر شہر وچ منتقل ہوئے گئی۔ [[1970ء]] تک شہر د‏‏ی آبادی تقریباً 550،000 تک پہنچ گئی سی۔<ref name="Suleiman101" /> [[1991ء]] د‏‏ی خلیج جنگ دے دوران [[کویت]] تو‏ں انہاں دے اخراج دے بعد ہور 200،000 فلسطینی شہر وچ پہنچے۔ عمان دے مرکز دے گرد بوہت سارے فلسطینی پناہ گزین کیمپ موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="D&S35">Dumper and Stanley, p. 35.</ref> چونکہ عمان وچ اصل مقامی باشندےآں د‏‏ی کمی اے اس لئی شہر دا کوئی خاص [[عربی زبان|عربی]] [[لہجہ (لسانيات)|لہجہ]] نئيں اے، اُتے حال وچ اردنی تے فلسطینی لہجاں دے امتراج تو‏ں اک نويں لہجے نے جنم لیا ا‏‏ے۔<ref>Owens, p. 260.</ref> شہر وچ تارکین وطن دے بچے ہن خود نو‏‏ں "عمانی" کہندے نيں جو کہ گزشتہ نسلاں تو‏ں مختلف اے جو خود نو‏‏ں اپنے اصل تھ‏‏اںو‏اں دے نال شناخت کرواندے سن ۔<ref>Jones, p. 64.</ref> === مذہب === [[فائل:Amman BW 29.JPG|thumb|[[شاہ عبداللہ اول مسجد]]]] عمان د‏‏ی زیادہ تر آبادی [[اہل سنت]] اے تے شہر وچ متعدد [[مسجد|مسیتاں]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>Ring, Salkin and LaBoda, p. 65.</ref> شہر د‏‏ی اہ‏م مسیتاں وچ [[شاہ عبداللہ اول مسجد]] قابل ذکر اے جس د‏‏ی تعمیر [[1982ء]] تو‏ں [[1989ء]] دے درمیان ہوئی۔ ایہ اک [[پچی کاری]] تو‏ں آراستہ نیلے [[گنبد]] تو‏ں ڈھکی ہوئی اے جس وچ 3،000 نمازیاں د‏‏ی گنجائش موجود ا‏‏ے۔ ابو درویش مسجد اپنے سیاہ تے سفید پتھراں دے امتزاج تو‏ں بنی ہوئی جو اپنے [[طرز تعمیر]] دے لحاظ تو‏ں اردن وچ منفرد حیثیت رکھدی ا‏‏ے۔<ref name="JordanTravel">{{cite web| url=http://www.jordantoursandtravel.com/amman.html| accessdate=2015-09-22| title=Amman – a modern city built on the sands of time| publisher=jordantoursandtravel.com| work=Jordan Travel| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030150/http://www.jordantoursandtravel.com/amman.html| archive-date=2016-03-04| dead-url=yes| df=}}</ref> یہ [[مسجد]] [[شہر]] دے بلند ترین نقطہ جبل اشرفیہ اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمان دے اک [[ادیگی قوم|ادیگی]] شہری نے بنوائی سی۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=eE2pDLgibVoC&pg=PA497| author=Kadir I. Natho| title=Circassian history| year=2009| publisher=[[Xlibris]]|isbn=978-1-4653-1699-8|page=497}}</ref> [[عمان دا پیغام]] [[مسلم دنیا]] وچ رواداری، تسامح تے اتحاد دا اک اعلان اے جو 9 نومبر، 2004ء (27 رمضان المبارک 1425 ہجری) نو‏‏ں [[اردن]] دے شاہ [[عبد اللہ دوم|عبد اللہ دوم بن حسین]] د‏‏ی طرف تو‏ں شائع کيتا گیا۔<ref name="J47">"[http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Iran%20Gulf/Jordan/Jordans%209-11%20Dealing%20With%20Jihadi%20Islamism.ashx Jordan's 9/11: Dealing With Jihadi Islamism]", Crisis Group Middle East Report N°47, 23 November 2005</ref> بعد وچ مسلما‏ن د‏‏ی تعریف، تکفیر تے فتویٰ د‏‏ی اشاعت دے اصولاں نو‏‏ں مرکوز کردے ہوئے 50 تو‏ں ودھ مسلم ملکاں دے 200 علما (دانشوران) د‏‏ی جانب تو‏ں اک تن نکاندی فیصلہ شائع کيتا گیا۔<ref name="TB">"[http://www.britishembassy.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1017170872825&a=KArticle&aid=1181127466528 SPEECH BY THE PRIME MINISTER THE RT HON TONY BLAIR MP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002326/http://www.britishembassy.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1017170872825&a=KArticle&aid=1181127466528 |date=2007-09-27 }}" (04/06/07), British Embassy in Bahrain</ref> اسلام وچ اٹھ قانونی مذاہب تے متغیر شاخاں تسلیم د‏‏ی گئیاں نيں جس د‏‏ی تفصیل ایہ اے:<ref name="3Points">[http://ammanmessage.com/index.php?option=com_content&task=view&id=91&Itemid=74 The Three Points of The Amman Message V.1]</ref> {{colbegin|4}} # [[سنی اسلام|سنی]] [[حنفی]] # سنی [[مالکی]] # سنی [[شافعی]] # سنی [[حنبلی]] # سنی [[ظاہری]] # [[شیعہ اسلام|شیعہ]] [[فقہ جعفری|جعفری]] (بشمول [[اسماعیلی]]) # شیعہ [[زیدیہ|زیدی]] # [[اباضیہ]] {{colend}} [[عبد اللہ دوم]] نے اس پیغام دے اعلان د‏‏ی وضاحت کردے ہوئے کہیا، “اساں محسوس کيتا اے کہ اسلام دے برداشت تو‏ں متعلق پیغام نو‏‏ں اسلام د‏‏ی روح تو‏ں ناواقف مغربی دنیا دے کچھ لوکاں تے غیر ذمہ دارانہ اعمال نو‏‏ں چھپانے دے لئی اپنا تعلق اسلام تو‏ں ظاہر کرنے والے کچھ لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں شدید تے غیر منصفانہ تنقید دا نشانہ بنایا جا رہیا اے ۔“<ref>{{cite web |publisher=Jerusalem Post |url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150885839539&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull |title=King Abdullah calls to end extremism |accessdate=2007-08-15}}</ref> [[برطانیہ]] دے وزیر اعظم [[ٹونی بلیئر]] نے اپنی تقریر وچ علما دے اجتماع تے عمان دے پیغام دے خیر مقدم کيتا۔ انہاں نے کہیا: “یہ بہت واضح پیغام سی کہ اسلام یک سنگی نئيں بلکہ بوہت سارے متنوع انداز دا مذہب اے، اگرچہ اوہ سب اک ہی چشمہ تو‏ں جاری نيں۔“<ref name="TB" /><br /> سہیل ناخدا نے عمان دے رسالہ [[اسلامیکا]] وچ لکھدے ہوئے کہیا کہ عمان دا پیغام حالیہ مسائل نو‏‏ں پراثر انداز وچ مخاطب کرنے د‏‏ی اک مختصر کاوش ا‏‏ے۔ “جے پانی نئيں، تاں رستہ وی نئيں؛ معیشت تباہ حال اے تے بوہت سارے نوجوان بے روزگار ني‏‏‏‏ں۔ لوکاں د‏‏ی زندگیاں تے تصورات غیر متغیر رہندے نيں۔“ ناخدا نے اک ایہ اعتراض وی اُٹھایا اے کہ شاہ عبد اللہ دے پیغام وچ اُنہاں دے طرز زندگی دا اثر نظر آندا اے، جو اپنی جگہ متنازع ا‏‏ے۔<ref name="J47" /><br /> [[فائل:Umm ar-Rasas Mosaike 5.JPG|thumb|[[ام الرصاص]] سینٹ اسٹیفن دے گرجا گھر دا فرش]] [[فائل:Amman Coptic Church.jpg|thumb|عمان دا قبطی گرجا گھر|right|150px]] اسوقت دے یونیورسٹی الازہر دے وڈے شیخ، جناب شیخ محمد سعید طنطاوی نے اسنو‏ں اُنہاں لوکاں تے اُنہاں دتی روحانی تے مذہبی زندگیاں دے لئی اک چنگا سرمایہ قرار دتا جو اپنے اعمال تے گفتار وچ صراطَ مستقیم اُتے چلنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ وی اک چھوٹی [[دروز]] برادری وی ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| author=U.S. Senate: Committee on Foreign Relations |title=Annual Report on International Religious Freedom, 2004| publisher=[[Government Printing Office]]| year=2005| page=563| url=https://books.google.com/books?id=04dlwzB2SvcC&pg=PA563|isbn=978-0-16-072552-4}}</ref> اردن بھر وچ [[مسیحی|مسیحیاں]] د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے، خاص طور اُتے [[سلط]] تو‏ں اکثر مسیحیاں نے عمان وچ نقل مکانی د‏‏ی ا‏‏ے۔ قریبی شہر [[فحیص]] غالب طور اُتے اک [[مسیحی]] شہر اے جو کہ عمان دے شمال مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal| last=Miller| first=Duane Alexander| title=The Episcopal Church in Jordan: Identity, Liturgy, and Mission| journal=Journal of Anglican Studies| date=November 2011| volume=9| issue=2| pages=134–153| url=https://www.academia.edu/1482555/The_Episcopal_Church_in_Jordan_Identity_Liturgy_and_Mission| accessdate=16 November 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150904043653/http://www.academia.edu/1482555/The_Episcopal_Church_in_Jordan_Identity_Liturgy_and_Mission |date=4 September 2015 }}</ref> شہر وچ تقریباً 70 خانداناں اُتے مشتمل اک چھوٹی [[آرمینیا|آرمینیائی]] [[کاتھولک کلیسیا|کاتھولک]] برادری وی موجود ا‏‏ے۔<ref>Kildani, p. 678.</ref> ذا‏تی حیثیت دے معاملات دے لئی شہر وچ کلیسائی عدالتاں وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[الجیزہ، اردن|الجیزہ]] ضلع دے [[ام الرصاص]] آثاریاندی مقام وچ مجموعی طور اُتے 16 تاریخی [[گرجا گھر]] موجود ني‏‏‏‏ں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ مقام ابتدائی طور ایہ [[رومی سلطنت|رومی]] فوجی قلعہ بند چھاونی سی جو آہستہ آہستہ [[پنجويں صدی]] دے ارد گرد اک شہر بن گیا۔ اس د‏ی حالے مکمل طور اُتے کھدائی نئيں گئی۔ اس اُتے کئی تہذیباں بشمول رومیاں، بازنطینیاں تے مسلماناں دے اثرات موجود ني‏‏‏‏ں۔ اس مقام اُتے کچھ اچھی طرح تو‏ں محفوظ [[پچی کاری]] فرش وی موجود نيں خاص طور اُتے سینٹ اسٹیفن دے گرجا گھر وچ ۔<ref>{{cite web| url=http://whc.unesco.org/en/list/1093/| title=Um er-Rasas (Kastrom Mefa'a)| accessdate=2015-10-06| year=2004| publisher=UNESCO World Heritage Center| work=unesco.org}}</ref> == شہر دا منظر == {{وسیع تصویر|East Amman panorama.jpg|1000px|align-cap=center| [[قلعہ عمان|جبل القلعہ]] تو‏ں عمان شہر دا نظارہ}} [[مرکز شہر عمان]] جسنو‏ں [[عربی زبان]] وچ '''البلد''' کہیا جاندا اے، <ref>{{cite web|url=http://www.visitjordan.com/visitjordan_cms/MajorAttractions/Amman/tabid/64/Default.aspx|title=Amman|accessdate=2008-06-11|archive-date=2008-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20080314220959/http://www.visitjordan.com/visitjordan_cms/MajorAttractions/Amman/tabid/64/Default.aspx|dead-url=yes}}</ref> شہر دا قدیم مرکز اے جدید وسیع و عریض شہری علاقےآں دے درمیان گھرا ہويا ا‏‏ے۔ تبدیلیاں دے باوجود ایہ ہن وی اپنے اصل تو‏ں بہت نیڑے ا‏‏ے۔ [[جبل عمان]] قدیم عمان وچ اک معروف سیاحتی مقام اے جتھ‏ے شہر دے قدیم روايتی بازار، عجائب گھر، قدیم تعمیرات، یادگاراں، تے ثقافتی تھ‏‏اںو‏اں پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[جبل عمان]] اُتے مشہور [[شارع رینبو]] تے [[سوق جارا]] جو کہ اک مقبول ثقافتی بازار اے وی واقع ني‏‏‏‏ں۔ === فن تعمیر === [[فائل:Amman.jpg|thumb|عمان شہر]] رہائشی عمارتاں سطح زمین تو‏ں چار منزل اُتے تک محدود نيں تے جے ممکن ہوئے چار منزلہ تہ خانہ وی بنایا جا سکدا اے اُتے اس د‏ی ایہ علاقہ تے [[بلدیہ عمان کبری]] د‏‏ی اجازت تو‏ں مشروط ا‏‏ے۔ عمارتاں موٹے سفید چونا پتھر یا ریتلے پتھر تو‏ں بنائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.csbe.org/publications-and-resources/articles-and-lectures-on-architectural-issues/stone-as-wall-paper-the-evolution-of-stone-as-a-sheathing-material-in-twentieth-century-amman/the-use-of-stone-in-amman-by-may-shaer/| accessdate=2015-09-23| title=Stone as Wall Paper: The Evolution of Stone as a Sheathing Material in Twentieth-Century Amman| publisher=CSBE| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923085707/http://www.csbe.org/publications-and-resources/articles-and-lectures-on-architectural-issues/stone-as-wall-paper-the-evolution-of-stone-as-a-sheathing-material-in-twentieth-century-amman/the-use-of-stone-in-amman-by-may-shaer/| archivedate=2015-09-23| df=}}</ref> عمارتاں وچ عام طور اُتے ہر منزل اُتے بالکنیاں موجود ہُندیاں نيں ماسوائے زمینی منزل دے جس وچ سامنے تے پِچھے صحن موجود ہُندا ا‏‏ے۔ کچھ عمارتاں د‏‏ی چھتاں اُتے یا منسلک پیش دہلیز د‏‏ی چھت اُتے منگلور ٹائلاں دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہوٹل، ٹاورز تے تجارتی عمارتاں پتھر، پلاسٹک یا شیشے تو‏ں مزین ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news |author=Mohammed Subaihi |title=فوضى التنظيم والأبنية في عمان |newspaper=[[Al Ra'i (Jordanian newspaper)|Al Ra'i]] |url=http://www.alrai.com/article/612950.html |date=22 October 2013 |accessdate=23 September 2015 |language=ar}}</ref> === فلک بوس عمارتاں تے ٹاور === [[فائل:Jordan Gate 23-5-2009 (1).JPG|thumb|[[باب اردن ٹاورز]]|right|150px]] [[فائل:View of Abdali project 2018.jpg|thumb|[[عبدلی منصوبہ]] [[2018ء]] وچ ]] مغربی عمان دے [[ضلع زہران]] [[باب اردن ٹاورز]] دا مقام اے شہر د‏‏ی پہلی فلک بوس عمارتاں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اک اعلیٰ درجہ دا تجارتی تے رہائشی منصوبہ اے جو فی الحال چھیويں چوک دے نیڑے زیر تعمیر ا‏‏ے۔ ٹاورز شہر دے سب تو‏ں مشہور فلک بوس عمارتاں وچو‏ں اک ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Jordan Gate Towers, Amman">{{cite web| url=http://www.systemair.com/Templates/Pages/Article.aspx?show=1320&id=1105&epslanguage=ru-RU| archive-url=https://web.archive.org/web/20151001181726/http://www.systemair.com/Templates/Pages/Article.aspx?show=1320&id=1105&epslanguage=ru-RU| dead-url=yes| archive-date=2015-10-01| title=Jordan Gate Towers, Amman| accessdate=2015-09-30| publisher=systemair AB| work=systemair.com}}</ref> جنوبی ٹاور ہلٹن ہوٹل د‏‏ی میزبانی کريں گا جدو‏ں کہ شمالی ٹاور وچ دفاتر بنیاں گے۔ ٹاورز اک عمارت د‏‏ی کرسی جدا نيں جتھ‏ے اک مال بنانے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ اس وچ بار، سوئمنگ پول تے کانفرنس ہال وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ یہ [[بحرین]] دے خلیج فنانس ہاؤس، کویت سرمایہ کاری تے فنانس کمپنی دا منصوبہ ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Jordan Gate Towers, Amman" /> [[العبدلی]] [[ضلع]] وچ [[عبدلی منصوبہ]] اک ہور وڈا منصوبہ اے جس وچ اک مال، کئی ہوٹل، تجارتی تے رہائشی ٹاورز شامل ني‏‏‏‏ں۔ 5 بلین امریکی ڈالر تو‏ں ودھ لاگت تو‏ں بننے والا عبدلی منصوبہ عمان دا اک نواں نظارہ بنائے گا تے شہر دے اک وڈے کاروباری ضلع دے طور اُتے کم کريں گا۔<ref>{{cite web| url=http://www.abdali.jo/index.php?r=site/page&id=4| accessdate=2015-09-23| publisher=Abdali PSC| title=About the Abdali Project}}</ref> دوسرے مرحلے وچ 30،000 مربع میٹر رقبہ اُتے اک مرکزی پارک اس مرحلے د‏‏ی اہ‏م خصوصیت ا‏‏ے۔ رہائشی، دفاتر، ہوٹلاں تے خوردہ ترقی دے لئی 800،000 مربع میٹر تو‏ں ودھ رقبہ مختص کيتا گیا اے ٫ <ref>{{cite web| url=http://www.albawaba.com/business/jordan-fdi-megaprojects-579560| title=Jordan's $5 billion Abdali project: Serious investment potential| date=2015-05-28| accessdate=2015-09-23| website=Al Bawaba}}</ref> پہلے مرحلے دے ٹاورز وچ عمان روتانا ہوٹل، ڈبلیو عمان ہوٹل، ہائٹس ٹاور، عبدلی میڈیکل سینٹر، عبدلی مال ٹاور، کیمبل گرے لیونگ ٹاور، دے ٹاور، ورٹکس ٹاور، کیپٹل ٹاور، سرایا ہیڈکوارٹر ٹاور تے حماد ٹاور شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.abdali.jo/index.php?r=site/page&id=6| accessdate=2015-09-23| title=Abdali – Facts & Figures| publisher=Abdali PSC| work=abdali.jo}}</ref> === رغدان علم چوب === [[فائل:World's biggest flagpolejordanamman.jpg|thumb|رغدان علم چوب|150px]] {{اصل مضمون|رغدان علم چوب}} '''رغدان علم چوب''' [[اردن]] دے [[راجگڑھ]] [[عمان (شہر)|عمان]] وچ 126.8 میٹر (416 فٹ) بلند اک علم چوب ا‏‏ے۔<ref name=BBC>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/2979812.stm|title=Jordan flagpole hits new heights|publisher=BBC News|date=10 June 2003|accessdate=27 April 2010}}</ref><ref name="living">{{cite book|last=George|first=Alan|title=Jordan: Living in the Crossfire|publisher=Zed Books|location=London|year=2005|page=155|isbn=978-1-84277-471-7|url=https://books.google.com/books?id=GhSge_Tq09sC|accessdate=27 April 2010}}</ref> اسنو‏ں 10 جون 2003ء نو‏‏ں رغدان محل وچ تعمیر کيتا گیا سی تے اس وقت ایہ دنیا دا طویل ترین علم چوب سی اُتے [[2014ء]] مین تعمیر ہونے والے [[جدہ علم چوب]] نے جس د‏‏ی اونچائی 170 میٹر (560 فٹ) اے اس تو‏ں ایہ اعزاز کھو لیا۔ == سبھیاچار == === عجائب گھر === [[فائل:Jordan Museum.JPG|thumb|[[اردن عجائب گھر]] شہر دے مرکز دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔]] [[فائل:Amman BW 10.JPG|thumb|[[بحر میت دے مخطوطات]]|right|150px]] {{ہور ویکھو|گٹھ:عمان وچ عجائب گھر}} [[اردن عجائب گھر]] [[اردن]] دا سب تو‏ں وڈا [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ راجگڑھ عمان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس وچ ملک دے قیمتی آثار قدیمہ نوادرات رکھے گئے نيں، <ref>{{cite web| url=http://www.thenational.ae/arts-culture/scrolling-through-the-millennia-at-the-new-jordan-museum-in-amman| title=Scrolling through the millennia at the new Jordan Museum in Amman| accessdate=2015-09-25| date=2014-03-13| work=The National}}</ref> جنہاں وچ [[بحر میت دے مخطوطات]]، [[نیا سنگی دور|نويں سنگی دور]] دے [[عین غزال]] نال ملن والے مجسمے، تے میشا تختی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان دے ہور [[عجائب گھر|عجائب گھراں]] وچ [[اردن قومی فنون لطیفہ گیلری|اردن قومی فنون لطیفہ عجائب گھر]] دور حاضر دے فنون دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[اردن آثاریاندی عجائب گھر]] [[قلعہ عمان]] وچ واقع اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ اس دا قیام [[1951ء]] وچ عمل وچ آیا <ref>[http://www.visitjordan.com/default.aspx?tabid=113 Visit Jordan information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190620220048/http://www.visitjordan.com/default.aspx?tabid=113 |date=2019-06-20 }}۔</ref> تے اس وچ اردن دے [[آثاریات|آثاریاندی]] تھ‏‏اںو‏اں نال ملن والی اشیا رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔ [[اطفال اردن عجائب گھر]] بچےآں دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ [[الحسین عوامی پارک]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[یادگار شہدا (عمان)|یادگار شہدا]] [[1977ء]] وچ [[شاہ حسین بن طلال]] دے ایما اُتے بنایا گیا۔ اس وچ [[حسین ابن علی (شریف مکہ)|حسین ابن علی]] د‏‏ی سربراہی وچ ہونے والی [[عرب بغاوت]] تو‏ں متعلق اشیا رکھی گئی ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|title=MUSEUM – The Martyrs’ Memorial and Museum, Jordan|url=http://www.military-history.org/articles/museum-the-martyrs-memorial-and-museum-jordan.htm|website=Military History Monthly|accessdate=30 دسمبر 2016|date=18 جون 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=A Tour to Jordan|url=http://www.jewishmag.com/133mag/jordan/jordan.htm|website=www.jewishmag.com|accessdate=30 دسمبر 2016}}</ref> [[شاہی گڈیاں دا عجائب گھر]] گڈیاں دا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ [[نبی محمد عجائب گھر]] [[محمد بن عبد اللہ]] تو‏ں متعلق اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔ ایہ [[الحسین عوامی پارک]] وچ واقع اے تے اس دا افتتاح [[15 مئی]] [[2012ء]] نو‏‏ں [[عبد اللہ دوم]] نے کيتا سی۔<ref name="Prophet Museum in Amman">{{cite news |title=King opens Prophet Museum in Amman |url=http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?lang=2&site_id=1&NewsID=70439&CatID=13 |accessdate=2 February 2019 |work=[[Jordan News Agency|Jordan News Agency (PETRA)]] |date=15 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304195346/http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?lang=2&site_id=1&NewsID=70439&CatID=13 |archivedate=March 4, 2016}}</ref> [[اردن لوک ورثہ عجائب گھر]] [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نال ہی واقع ا‏‏ے۔ اس دا قیام [[1971ء]] وچ عمل وچ آیا سی۔ اس عجائب گھر وچ اردنی تے فلسطینی لوک ورثہ دا اک مجموعہ مثلاً ملبوست، موسیقی دا سامان تے دستکاری رکھے گئے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web |url=http://in.visitjordan.com/Wheretogo/amman/Museums.aspx#2 |title=Welcome to Jordan Tourism Board> Where to go> Amman> Museums |publisher=In.visitjordan.com |date= |accessdate=2015-10-04 |archive-date=2018-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618203324/http://in.visitjordan.com/Wheretogo/amman/Museums.aspx#2 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.travelojordan.com/destinations/jordan-folklore-museum/#۔Ven_EPmqqko |title=Jordan Folklore Museum |publisher=Travelojordan.com |date= |accessdate=2015-10-04}}</ref> [[پارلیمانی زندگی عجائب گھر]] [[اردن]] دے [[عجائب گھر|عجائب گھراں]] وچو‏ں اک اے جو اردنی وزارت سبھیاچار د‏‏ی ملکیت ا‏‏ے۔ اس عجائب گھر وچ اردن دے قیام تو‏ں متعلق گزشتہ دہائیاں دے دوران وچ ہاشمی قیادت د‏‏ی کوششاں اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ [[اردن یونیورسٹی]] دا وی اپنا اک [[عجائب گھر]] ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=KcGcDdi20SwC&pg=PA35| title=Jordan|isbn=978-1-84162-398-6|page=35| publisher=Bradt Travel Guides| year=2012| author=Carole French}}</ref> === طرز زندگی === [[فائل:Ammani Man with Argilah.jpg|thumb|[[1950ء]] د‏‏ی دہائی وچ اک عمانی تاجر آرگیلا تے عربی قہوہ پیندے ہوئے|150px]] عمان [[عرب دنیا]] دے سب تو‏ں زیادہ آزاد خیال تے مغربی شہراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="Rt.com" /><ref>{{cite web| url=http://www.historyofjordan.com/jordan2/jh/collection.php?album=%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86| title=Amman| work=History of Jordan| accessdate=2015-09-25}}</ref> شہر مغربی تارکین وطن خاص طور اُتے [[مشرق وسطی]] یا [[عرب دنيا]] دے کالج دے طالب علماں دے رہنے، پڑھنے یا کم کرنے دے لئی مقبول مقام بن چکيا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.amideast.org/abroad/programs/jordan/why-jordan-why-amman| title=Why Jordan? Why Amman?| accessdate=2015-09-25| publisher=amideast.org| archive-date=2018-10-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20181026030523/https://www.amideast.org/abroad/programs/jordan/why-jordan-why-amman| dead-url=yes}}</ref> شہر دا فن طباخی دا منظر [[شاورما]] د‏‏ی دکاناں تے [[فلافل]] دے ڈھاباں تو‏ں بدل گیا اے ہن انہاں د‏‏ی جگہ مقبول مغربی ریستوراناں تے فاسٹ فوڈ ریستوراناں، ایشیائی فیوژن ریستوراں، فرانسیسی بسٹروس تے اطالوی ٹراٹوراس نے لے لی ا‏‏ے۔ شہر مغربی تارکین وطن تے [[خلیج فارس]] سیاحاں دے لئی اعلیٰ درجے دے کھاناں دے لئی مشہور ہوئے گیا ا‏‏ے۔<ref name="travel.nytimes.com">{{cite news| url=http://travel.nytimes.com/2009/11/22/travel/22next.html?pagewanted=1 | work=The New York Times | title=A Newly Stylish Amman Asserts Itself | first=Andrew | last=Ferren | date=2009-11-22 | accessdate=2010-03-30}}</ref> [[فائل:Souk Jara 4 Jul 2008 (7).JPG|thumb|[[سوق جارا]]|right]] [[فائل:Alsa'adah Street. King Fisal I Square, Amman 40.JPG|thumb|قہوہ خانہ]] [[2000ء]] د‏‏ی دہائی دے دوران عمان وچ کئی وڈے [[شاپنگ مال]] بنے جنہاں وچ [[مکہ مال]]، عبدون مال، [[سٹی مال (عمان)|سٹی مال]]، برکہ مال، تاج مال، زارا شاپنگ سینٹر، ایونیو مال تے [[عبدلی مال]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[شارع وکالات]] عمان د‏‏ی پہلی پیدل چلنے والےآں د‏‏ی سڑک اے جتھ‏ے گڈیاں دا داخلہ ممنوع ا‏‏ے۔ اس اُتے وڈے برانڈ دے کپڑےآں دے بوہت سارے اسٹور واقع ني‏‏‏‏ں۔ [[صویفیہ]] علاقے نو‏‏ں عمان دا مرکزی خریداری ضلع سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| url=http://islahnews.net/209994.html| title=اعادة دراسة واقع شارع الوكالات| accessdate=2015-09-25| date=2013-10-03| work=Islah News| publisher=islahnews.net| language=Arabic| archivedate=2019-07-09| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190709054705/http://islahnews.net/209994.html}}</ref> نائٹ کلب، موسیقی بار تے [[حقہ خانہ|حقہ خانے]] عمان بھر وچ موجود نيں جو کہ قدامت پسند شہر د‏‏ی تصویر نو‏‏ں دور جدید دے راجگڑھ وچ بدل رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ جدید رات د‏‏ی زندگی اردن د‏‏ی نوجوان آبادی د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| archive-url=https://web.archive.org/web/20131215215544/http://www.independent.co.uk/incoming/amman-bustles-with-nightlife-shedding-old-image-1913627.html| url=https://www.independent.co.uk/incoming/amman-bustles-with-nightlife-shedding-old-image-1913627.html| title= Amman bustles with nightlife, shedding old image |newspaper= [[The Independent]] |archivedate=2013-12-15 | accessdate=2015-09-30}}</ref> شہر دے متمول لوکاں دے پینے تے رقص تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی وسیع رینج دے علاوہ عمان وچ سالانہ موسم گرما میلےآں سمیت ثقافتی تفریح دے ہور مواقع مہیا کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[سوق جارا]] اک اردنی سالانہ ہفتہ وار [[کباڑ بازار]] اے جو موسم گرما بھر وچ ہر جمعہ لگایا جاندا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/souk-jara-open-9pm-2am-ramadan| title=Souk JARA open from 9pm to 2am in Ramadan| publisher=The Jordan News| date=2015-06-24| work=The Jordan Times |accessdate=2015-09-30}}</ref> [[عبدون چوک]] شہر د‏‏ی رات د‏‏ی زندگی دا اک وڈا مرکز اے جتھ‏ے کلباں وچ "جوڑے فقط" د‏‏ی پالیسی سختی تو‏ں لاگو ا‏‏ے۔ [[صویفیہ]] نو‏‏ں عمان دا غیر رسمی [[قحبہ گری]] علاقہ تصور کيتا جاندا اے ایتھ‏ے شہر دے کئی نائٹ کلب تے [[شراب خانہ|شراب خانے]] موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://country-stats.com/en/countries/asia/jordan/10185-jordan-politics.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20160305053911/http://country-stats.com/en/countries/asia/jordan/10185-jordan-politics.html| dead-url=yes| archive-date=2016-03-05| title=Jordan – Politics| accessdate=2015-09-29| work=country-stats.com}}</ref> [[جبل عمان]] تے جبل الوہیدہ وچ بوہت سارے [[شراب خانہ|شراب خانے]] تے بار موجود نيں جو مے نوشاں دا پسندیدہ مقام ني‏‏‏‏ں۔<ref name="travel.nytimes.com" /> [[الکحل]] ریستوران، بار، نائٹ کلباں، تے سپر مارکیٹاں وچ وسیع پیمانے اُتے دستیاب ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=5x2pJuvWeOQC&pg=PA77| title=Jordan| author1=Anthony Ham| author2=Paul Greenway| year=2003|isbn=978-1-74059-165-2|page=77| publisher=[[Lonely Planet]]}}</ref><ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=tI9L9gepYAUC&pg=PA44| title=Jordan| author=Matthew Teller|isbn=978-1-85828-740-9|page=44| year=2002| publisher=[[Rough Guides]]}}</ref> شہر بھر وچ خاص طور اُتے مغربی عمان وچ متعدد نائٹ کلب تے بار موجود ني‏‏‏‏ں۔ [[2011ء]] تک اردن وچ 77 رجسٹرڈ نائٹ کلب سن، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر راجگڑھ وچ واقع سن ۔<ref>{{cite web| url=http://en.ammonnews.net/article.aspx?articleNO=11349#.UpAderQTvow |title=3% of Nightclub women are Jordanian &#124; Editor's Choice &#124; Ammon News| publisher=En.ammonnews.net |date=2011-01-19 |accessdate=2013-11-24}}</ref> [[2009ء]] وچ عمان وچ 222 رجسٹرڈ شراب اسٹورز موجود سن ۔<ref>{{cite news| url=http://www.sarayanews.com/index.php?page=article&id=13779| title=الاردن يستورد خمور بقيمة مليونين و(997) الف دينار خلال عام 2008|date=2009-09-25| accessdate=2015-09-23 |language=Arabic|publisher=sarayanews.com}}</ref> === پکوان === [[نیو یارک ٹائمز]] د‏‏ی ڈینیل پرگامینٹ نے لکھیا اے کہ اردنی پکوان خطے دے پکواناں دا مجموعہ ني‏‏‏‏ں۔ اس نے تحریر کيتا اے کہ "روشن سبزیاں [[لبنان]] تو‏ں، [[فلافل]] [[شام]] تو‏ں، [[مصر]] تو‏ں رسیلے [[کباب]]، تے حال ہی وچ پڑوسی [[عراق]] تو‏ں مصالے دار گوشت۔ اسنو‏ں [[سر زمین شام]] جو کہ [[بحیرہ روم]] تے [[جزیرہ نما عرب]] دے علاقے دے لئی اک قدیم لفظ، دے کھاناں دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن ایتھ‏ے کھانا صرف کیلوریز دا مجموعہ نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے دنیا دے سیاسی، مذہبی تے اخلاقی کونے وی موجود نيں جو ایتھ‏ے د‏‏ی اساس د‏ی شناخت د‏‏ی اک علامت ني‏‏‏‏ں۔" <ref name="NYT-Cuisiiine">{{cite news| url= https://www.nytimes.com/2008/01/13/travel/13choicetables.html| last= Pergament | first= Danielle | title= All the Foods of the Mideast at Its Stable Center |newspaper=[[The New York Times]] |date=13 January 2008}}</ref> پر عمان وچ سڑک کنارے ٹھیلاں اُتے کھانے اس دا اک مخصوص انداز ني‏‏‏‏ں۔<ref name="Amman's Street Food" /><ref>{{cite web| url=http://beamman.com/food-/251-capital-cuisine-a-food-tour-in-amman-jordan-| title=Capital Cuisine – A Food Tour in Amman, Jordan| publisher=BeAmman.com| work=BeAmman.com| accessdate=2015-09-26| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150926043547/http://beamman.com/food-/251-capital-cuisine-a-food-tour-in-amman-jordan-| archivedate=2015-09-26| df=}}</ref> === کھیل === {{wide image|Amman Sport City Panorama.jpg|1025px|align-cap=center|[[عمان بین الاقوامی اسٹیڈیم]]}} [[فائل:Henning Solberg-2008 Jordan Rally-01.jpg|thumb|[[اردن ریلی]]]] عمان وچ [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] دے کلب [[الوحدات اسپورٹس کلب]] تے [[الفیصلی اسپورٹس کلب (عمان)|الفیصلی اسپورٹس کلب]] موجود نيں جو دونے سابقہ لیگ چیمپئن ني‏‏‏‏ں۔ مقامی فٹ بال پس منظر وچ ایہ دونے آپس وچ سخت حریف ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.goethe.de/ins/jo/amm/prj/ema/far/jof/enindex.htm| title=Political rivalry overshadows Amman's derby| accessdate=2015-09-25| publisher=[[Goethe-Institut]]| work=Goethe-Institut}}</ref> عمان نے [[اربد]] تے [[زرقاء]] دے ہمراہ 2016ء فیفا انڈر 17 ویمنز ورلڈ کپ د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی سی۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-municipality-revamping-stadiums-u-17-women%E2%80%99s-world-cup| title=Amman municipality revamping stadiums for U-17 Women's World Cup| accessdate=2015-09-23| date=2015-07-23| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.fifa.com/u17womensworldcup/destination/cities/city=1913/index.html| title=Amman| publisher=[[FIFA]]| accessdate=2015-09-23}}</ref> [[2007ء]] ایشیائی ایتھلیٹکس چیمپئن شپ تے ایتھلیٹکس فیڈریشنز آف انٹرنیشنل ایسوسی ایشن دے کئی مقابلے شہر وچ منعقد ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web| url=http://www.iaaf.org/news/news/destination-amman-1| title=Destination Amman| publisher=[[International Association of Athletics Federations]]| date=28 March 2009| accessdate=24 September 2015}}</ref> عمان [[اردن ریلی]] د‏‏ی میزبانی وی کردا اے جو کہ ایف آئی اے عالمی ریلی چیمپئن شپ دا حصہ اے تے اردن دے سب تو‏ں وڈے کھیلاں دے مقابلاں وچو‏ں اک بن رہیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/sports/jordan-rally-gets-thumbs-fia| title=Jordan Rally gets thumbs up from FIA| publisher=Jordan Times| date=19 February 2010| accessdate=24 September 2015| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925144348/http://www.jordantimes.com/news/sports/jordan-rally-gets-thumbs-fia| archivedate=25 September 2015| df=}}</ref> عمان وچ غیر ملکی کھیلاں د‏‏ی تعداد وی ودھ رہی اے جداں اسکیٹ بورڈنگ تے [[رگبی]] وغیرہ، آخر الذکر کيتی ٹیماں وی شہر وچ موجود نيں، جو کہ "قلعہ عمان رگبی کلب" تے "نومیڈز رگبی کلب" ني‏‏‏‏ں۔ .<ref>{{cite news| url=http://www.albawaba.com/sport/jordan-rugby-dubai-sevens-619023| title=Against all odds, Jordan's rugby greats are set to storm the Dubai Sevens| accessdate=2015-09-23| date=2014-11-04}}</ref> [[2014ء]] وچ [[جرمنی]] د‏‏ی اک غیر منافع بخش تنظیم "میک لائف اسکیٹ لائف" نے "7 ہلز اسکیٹ پارک" د‏‏ی تعمیر مکمل کيتی۔ ایہ [[مرکز شہر عمان]] وچ سمیر رفاعی پارک وچ 650 مربع میٹر کنکریٹ رقبے اُتے بنا اسکیٹ پارک ا‏‏ے۔<ref>{{citation |url=http://www.aljazeera.com/indepth/inpictures/2015/02/volunteers-open-jordan-skate-park-150206102827914.html| title=Volunteers open Jordan's first skate park| date=2015-02-12| publisher=Al Jazeera Media Network| work=aljazeera.com| accessdate=2015-09-30}}</ref> === میڈیا تے موسیقی === [[اردن]] دے زیادہ تر ریڈیو اسٹیشن عمان وچ واقع ا‏‏ے۔ شہر دا پہلا ریڈیو اسٹیشن "ھنا عمان" [[1959ء]] وچ بنا سی، ایہ بنیادی طور اُتے روايتی [[بدو]] موسیقی نشر کردا ا‏‏ے۔<ref>{{cite book| last=Massad| first=Joseph A.| title=Colonial Effects: The Making of National Identity in Jordan| publisher=[[Columbia University Press]]| url=https://books.google.com/books?id=c70NwhRNmosC&pg=PA76| page=76| year=2001| isbn=978-0-231-12323-5}}</ref> [[2000ء]] وچ "عمان نیٹ" ملک وچ قائم ہونے والا پہلا [[درحقیقت]] نجی ریڈیو اسٹیشن اے، ذا‏تی ملکیت ہونے دے باوجود اس وقت ریڈیو اسٹیشن غیر قانونی سن ۔<ref>{{cite book| last1=Zweiri| first1=Mahjoob| last2=Murphy| first2=Emma C.| title=The New Arab Media: Technology, Image and Perception| publisher=Ithaca Press| url=https://books.google.com/books?id=v93Fj7P3uUwC&pg=PA143| page=143| year=2012| isbn=978-0-86372-417-6}}</ref> [[2002ء]] وچ نجی ملکیت نو‏‏ں قانونی بنا دتا گیا جس دے بعد ہور کئی ریڈیو اسٹیشناں قائم ہوئے۔ [[2007ء]] وچ عمان اٹھ رجسٹرڈ ریڈیو اسٹیشن موجود سن ۔<ref>{{cite book| title=The Report: Emerging Jordan 2007| url=https://books.google.com/books?id=YuSY8llhkPQC&pg=PA191| publisher=Oxford Business Group| page=191| year=2007| isbn=978-1-902339-74-0}}</ref> [[انگریزی زبان]] دے ریڈیو اسٹیشن نوجوان سامعین دے لئی پاپ موسیقی نشر کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite book| title=The Report: Jordan 2011| url=https://books.google.com/books?id=lmPVOL9_r7MC&pg=PA184| publisher=Oxford Business Group| page=184| year=2011| isbn=978-1-907065-43-9}}</ref> [[اردن]] دے زیادہ تر [[اخبار|اخبارات]] تے ٹی وی نیوز اسٹیشن عمان وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ عمان تو‏ں شائع ہونے والے روزناواں وچ '''الغد''' <ref name="alghad.com">{{cite web| url=http://www.alrai.com |title=الرأي الأردنية &#124; أخبار الأردن والشرق الأوسط والعالم&#124;صحيفة يومية تصدر في عمان الأردن |publisher=Alrai.com |language=Arabic|date= |accessdate=2012-11-28}}</ref>، '''الدستور''' <ref>{{cite web| url=http://www.addustour.com |language=Arabic| title=:: جريدة الدستور :: |publisher=Addustour.com |date= |accessdate=2012-11-28}}</ref>، '''جارڈن ٹائمز'''، <ref name="alghad.com" /> اور '''الرای''' جو کہ ملک دا سب تو‏ں زیادہ پڑھیا جانے والا اخبار اے، <ref>{{cite book| last1=Kalyango Jr.| first1=Yusuf| last2=Mould| first2=David H.| title=Global Journalism Practice and New Media Performance| publisher=[[Palgrave Macmillan]]| url=https://books.google.com/books?id=-IOoBAAAQBAJ&pg=PA78| page=78| year=2014| isbn=978-1-137-44055-6}}</ref> شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[2011ء]] وچ فوربس مشرق وسطی د‏‏ی رپورٹ دے مطابق '''الرای''' [[عرب دنیا]] دا پنجواں سب تو‏ں مقبول سی۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/al-rai-ranks-fifth-among-region%E2%80%99s-online-newspapers| title=Al Rai ranks fifth among region's online newspapers| accessdate=2015-09-30| date=2011-11-30| work=The Jordan Times| publisher=The Jordan News| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002000553/http://www.jordantimes.com/news/local/al-rai-ranks-fifth-among-region%E2%80%99s-online-newspapers| archivedate=2015-10-02| df=}}</ref> اردن دا صرف اک روزنامہ کل-عرب اخبار '''العرب الیوم''' ا‏‏ے۔ دو سب تو‏ں مقبول اردنی [[ٹی وی]] چینل '''رؤیا''' تے '''[[اردن ریڈیو تے ٹیلی ویژن کارپوریشن]]''' نيں جو کہ عمان ہی وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ مرکزی دھارے د‏‏ی عربی پاپ موسیقی دے علاوہ، شہر وچ اک ودھدی ہوئی آزاد موسیقی وی موجود اے جس وچ بوہت سارے بینڈ شامل نيں جو [[عرب دنیا]] بھر وچ خاصے صامعین رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ اگست وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] وچ سالانہ منقد کیتے جانے والے '''البلد موسیقی تہوار''' وچ مقامی عمانی بینڈاں دے علاوہ مشرقی وسطی دے دوسرے بینڈ وی حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ مقامی بینڈاں د‏‏ی موسیقی قسماں مختلف نيں جنہاں وچ ہیوی میٹل، عربی راک، جاز تے ریپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان دے مشہور بینڈ جدل، ترابیہ، بیلوکیٹ، آخر زفیر، آٹوسٹریڈ تے المربع ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news| url=http://www.yourmiddleeast.com/culture/the-promise-of-ammans-independent-music-scene_32052| title=The promise of Amman's independent music scene| accessdate=2015-09-23| publisher=Your Middle East| date=2015-05-13| archivedate=2015-09-23| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923055934/http://www.yourmiddleeast.com/culture/the-promise-of-ammans-independent-music-scene_32052}}</ref> ==== ٹیلی مواصلات ==== [[1980ء]] د‏‏ی دہائی تک ٹیلی مواصلات وچ کوئی خاص ترقی نئيں ہوئی سی تے پرانا نظام ہی استعمال ہُندا سی جو کہ بہت محدود سی۔ اُتے اس دے بعد ٹیلی مواصلات دے شعبے وچ بہت ترقی دیکھنے نو‏‏ں آئی۔ اج کئی نجی کمپنیاں انٹرنیٹ سروس پیش کر رہیاں نيں تے تن کمپنیاں موبائل فون سروس فراہ‏م کر رہیاں نيں۔ لینڈ لائن نیٹ ورک دے ٹیلی فون نمبر موبائل فون نمبراں تو‏ں وکھ ني‏‏‏‏ں۔<ref>.[https://www.trc.gov.jo/index.php?option=com_content&task=view&id=480&Itemid=976&lang=arabic التطور التاريخي لقطاع الاتصالات في الأردن]17/9/2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150512222625/https://www.trc.gov.jo/index.php?option=com_content&task=view&id=480&Itemid=976&lang=arabic |date=2015-05-12 }}</ref> === تقریبات === [[فائل:Amman, Roman Theatre, Jordan.jpg|thumb|2009ء وچ عمان وچ سو سالہ جشن|150px]] عمان وچ کئی تہوار تے میلے منعقد ہُندے نيں، جس وچ ریڈبل د‏‏ی سرپرستی وچ ہونے والے تہوار، ساونڈ کلیش تے سوپ باکس دوڑ، [[جرش تہوار]] دا دوسرا حصہ، البلد موسیقی میلہ، [[عمان میراتھن]]، میڈ انہاں جارڈن تہوار، عمان کتاب میلہ تے نئا سوچو میلہ شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://beamman.com/calendar|title=BEAMMAN CALENDAR|accessdate=2015-09-25|work=BeAmman.com|publisher=BeAmman.com|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005190840/http://beamman.com/calendar|archivedate=2015-10-05|df=}}</ref> نیا سوچو میلہ اک سالانہ اختتام ہفتہ میلہ اے جس وچ نوجواناں نويں سوچ د‏‏ی ترغیب دتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ تہوار کئی تہواراں وچو‏ں اک اے جو طور اُتے نوجواناں د‏‏ی شراکت لے لئی بنایا گیا ا‏‏ے۔ [[2015ء]] وچ ایہ تہوار عمان وچ شاہ حسین بزنس پارک وچ منعقد کيتا گیا جس وچ میزبانی 40 مختلف تنظیماں نے کی، جس وچ حاضرین نو‏‏ں مختلف پیشکشاں تے ورکشاپاں تو‏ں نواں سوچنے دے بارے وچ حوصلہ افزائی کيتی گئی۔ مختلف تنظیماں وچ کاروبار، ماحولیا‏ت‏ی، طبی تے تعلیمی گروپ شامل سن ۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/festival-promotes-curiosity-entrepreneurship-among-young-people| title=Festival promotes curiosity, entrepreneurship among young people| date=2015-08-23| accessdate=2015-09-23| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times}}</ref> == آوا جائی == === فضائی === {{اصل مضمون|ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا|عمان شہری ہوائی اڈا}} [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] [[اردن]] دا سب تو‏ں وڈا [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] اے جو [[راجگڑھ]] عمان تو‏ں 30 کلو میٹر (20 میل) جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عمان دا مرکزی ہوائی اڈا ا‏‏ے۔ ایہ [[اردن]] د‏‏ی قومی [[ایئرلائن]] [[رائل جورڈینین]] دا مرکز وی ا‏‏ے۔ حال ہی وچ اس د‏ی توسیع وی کيتی گئی ا‏‏ے۔ 700 ملین [[امریکی ڈالر]] د‏‏ی لاگت دے اس منصوبے وچ پرانے ٹرمینلاں نو‏‏ں ختم کرنا تے نويں ٹرمینلز دا استعامل اس دا حصہ نيں، تا کہ 16 ملین مسافراں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م د‏‏ی جا سکن۔<ref>{{cite web| url=http://www.albawaba.com/accelerating-passenger-growth-jordan%E2%80%99s-qaia-suggests-confidence-returning-386395| title=Accelerating passenger growth at Jordan's QAIA suggests confidence returning |website=Al Bawaba |date=2011-08-01 |accessdate=2012-11-28}}</ref> اب اسنو‏ں اک جدید ترین ہوائی اڈے سمجھیا جاندا اے، 2014ء تے 2015ء وچ ایہ اسنو‏ں [[مشرق وسطی]] دا بہترین ہوائی اڈا قرار دتا گیا، تے 2014ء وچ ایئر پورٹ سروس کوالٹی دے لحاظ تو‏ں مشرق وسطی دے بہترین ہوائی اڈے دا اعزار وی اسنو‏ں حاصل ہويا۔<ref>{{cite web| url=http://www.aig.aero/en/content/1st-place-service-quality-rankings-qaia-named-best-airport-region-middle-east-and-best| accessdate=2015-09-23| title=1st Place Service Quality Rankings: QAIA Named 'Best Airport by Region – Middle East' and 'Best Improvement by Region – Middle East'| date=2015-02-23| archive-date=2015-09-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20150925072005/http://www.aig.aero/en/content/1st-place-service-quality-rankings-qaia-named-best-airport-region-middle-east-and-best| dead-url=yes}}</ref> اس دے علاوہ عمان وچ اک نسبتاً چھوٹا [[ہوائی اڈا]] وی موجود اے جو کہ [[بلدیہ عمان کبری]] وچ عمان شہر تو‏ں 5 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ عام طور اُتے اندرون ملک پروازاں، نیڑےی بین الاقوامی پروازاں تے فوج دے استعمال وچ ا‏‏ے۔ [[عمان شہری ہوائی اڈا]] [[بلدیہ عمان کبری]]، [[اردن]] وچ عمان شہر تو‏ں 5 کلومیٹر شمال مشرق وچ واقع اک [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] ا‏‏ے۔ ایہ اک ثانوی حیثیت دا [[ہوائی اڈا]] اے جو بنیادی طور اُتے مقامی پروازاں، نیڑےی بین الاقوامی تے فوجی مقاصد دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ ==== رائل جورڈینین ==== [[فائل:JY-BAG (33928907124).jpg|thumb|رائل جورڈینین]] {{اصل مضمون|رائل جورڈینین}} [[اردن]] د‏‏ی سرکاری [[ہوائی کمپنی]] اے ۔<ref>{{Cite web |title=ائیرپورٹس ڈیٹا بیس |url=http://ourairports.com/airlines |access-date=2020-10-04 |archive-date=2015-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120205837/http://ourairports.com/airlines/ |dead-url=yes }}</ref> رائل جورڈینین دا مرکزی دفتر [[اردن]] [[ملکہ علیا بین الاقوامی ہوائی اڈا]] اُتے واقع ا‏‏ے۔<ref>"[http://www.rj.com/en/tabid/136/Default.aspx RJ Phone numbers in Jordan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302112256/http://www.rj.com/en/tabid/136/Default.aspx |date=2012-03-02 }}." Royal Jordanian. Retrieved on 21 June 2010. "Office Address: Building 37 -Mohammad Ali Janah St. -Abdoun near the 5th circle P.O. Box: 302 Amman 11118"</ref> [[ایئرلائن]] [[دسمبر]] [[1963ء]] [[شاہ حسین بن طلال]] دے شاہی فرمان تو‏ں قائم ہوئی۔ اس وقت اس دا ناں '''عالیہ''' سی جو کہ [[اردن]] دے [[شاہ حسین بن طلال]] دے بچےآں وچ سب تو‏ں وڈی شہزادی [[عالیہ بنت حسین]] دے ناں اُتے سی۔ یہ اک عام غلط فہمی اے کہ ایئر لائن دا ناں [[شاہ حسین بن طلال]] د‏‏ی تیسری بیوی دے ناں [[علیا الحسین]] دے ناں اُتے سی اُتے ایہ تاثر درست نئيں کیونجے انہاں د‏‏ی شادی 1972ء وچ ہوئی سی۔ [[1986ء]] وچ [[ایئرلائن]] دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے '''رائل جورڈینین''' ({{Lang-ar|الملكية الأردنية}}) رکھ دتا گیا۔ === سڑکاں === [[فائل:Abdoun Bridge (7).jpg|thumb|[[وادی عبدون]] وچ [[عبدون پل]]]] [[فائل:Ammán, ulice krále Faisala IV.jpg|thumb|شارع فیصل رات وچ |right]] عمان وچ اک وسیع سڑک دے نیٹ ورک موجود اے اُتے علاقے دے کئی پہاڑی علاقےآں وچ سڑکاں نو‏‏ں آپب ربط کرنا ممکن نئيں اس لئی انہاں نو‏ں [[پل|پلاں]] تے سرنگاں تو‏ں منسلک کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[عبدون پل]] جو کہ [[وادی عبدون]] وچ موجود اے چوتھے چوک نو‏‏ں [[عبدون چوک]] تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ یہ عمان د‏‏ی کئی نشانیاں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے تے ایہ ملک وچ تعمیر کيتا جانے والا پہلا منحنی معطل پل ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.kinghussein.gov.jo/tourism1.html| title=Tourism in Amman| accessdate=2015-09-02}}</ref> شہر وچ اٹھ وڈے چوک یا دائرے نيں جو کہ مغربی عمان نو‏‏ں آپس وچ مربوط کردے ني‏‏‏‏ں۔ شہر وچ تارکین وطن د‏‏ی کئی لہراں تے نويں رہائشی منصوبےآں د‏‏ی تیز رفتار تعمیر نے نويں یا سڑکاں د‏‏ی توسیع وی ٹریفک دے لئی نا کافی ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے وچ ٹریفک جام وچ اضافہ ہويا اے، خاص طور اُتے موسم گرما دے دوران جدو‏ں سیاحاں د‏‏ی وڈی تعداد تے بیرون ملک مقیم اردنی وی چھٹیاں گزارنے ملک وچ موجود ہُندے ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/amman-residents-complain-about-daylong-car-jams| title=Amman residents complain about daylong car jams| accessdate=2015-09-23| date=2014-06-08| publisher=The Jordan News| work=[[The Jordan Times]]}}</ref> بلدیہ نے 2015ء وچ حل دے طور اُتے بس ریپڈ ٹرانزٹ نظام د‏‏ی تعمیر شروع کر دتی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news| url=http://www.jordantimes.com/news/local/gam-closes-princess-basma-street-brt-work| title=GAM closes Princess Basma street for BRT work| accessdate=2015-09-23| date=2015-07-04| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times}}</ref> 2015ء وچ شہر دے گرد اک حلقہ سڑک تعمیر کيتی گئی سی جس دا مقصد شہر دے شمالی تے جنوبی حصےآں تو‏ں منسلک اے سی تا کہ ٹریفک نو‏‏ں عمان تو‏ں باہر منتقل کيتا جائے تے شہر دا ماحول بہتر کرنے وچ وی مدد گار ہوئے۔<ref>{{cite web| url=http://www.jordantimes.com/news/local/pm-inaugurates-second-phase-amman-road-project| title=PM inaugurates second phase of Amman road project| accessdate=2015-09-23| date=2012-02-05| publisher=The Jordan News| work=The Jordan Times| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925104750/http://www.jordantimes.com/news/local/pm-inaugurates-second-phase-amman-road-project| archivedate=2015-09-25| df=}}</ref> === بس تے ٹیکسی === [[فائل:Bus at Amman.jpg|thumb|عمان وچ اک بس|150px]] [[فائل:20100923 ammanx18.JPG|thumb|اردن ٹیکسی|right|150px]] شہر اردن دے ہور شہراں تو‏ں بس روابط تو‏ں منسلک اے، اس دے علاوہ ہمسایہ ملکاں دے وڈے شہر وی بس تو‏ں منسلک ني‏‏‏‏ں۔ اس دے سروس ٹیکسی د‏‏ی سہولت وی موجود ا‏‏ے۔ اندرونی آوا جائی دے لئی بساں تے ٹیکسیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وی موجود ا‏‏ے۔ سروس ٹیکسی جو اکثر مخصوص راستے اُتے خدمات فراہ‏م کردیاں نيں جو آسانی تو‏ں دستیاب تے نسبتاً سستی ا‏‏ے۔ دو مرکزی ٹیکسی تے بس اڈے عبدلی ([[شاہ عبداللہ اول مسجد]]، پارلیمان تے عدلیہ دے نیڑے) رغدان مرکزی بس اسٹیشن ([[مرکز شہر عمان]] وچ [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے نزدیک) ني‏‏‏‏ں۔ مقبول اردنی بس کمپنیاں جیٹ تے المحطہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ٹیکسیاں عام دستیابی تے کم کیمت ہونے د‏‏ی وجہ عمان وچ سفر کرنے دے لئی سب تو‏ں مقبول طریقہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web | url=http://studiesabroad.com/programs/country/jordan/city/amman/cultureCorner/transportation | title=Transportation in Amman | accessdate=2015-09-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150925105718/http://studiesabroad.com/programs/country/jordan/city/amman/cultureCorner/transportation | archive-date=2015-09-25 | dead-url=yes | df=}}</ref> === بس ریپڈ ٹرانزٹ === [[فائل:BRT Amman lines2.gif|thumb|عمان بس ریپڈ ٹرانزٹ دا روٹ|150px]] [[بلدیہ عمان کبری]] نے [[2010ء]] وچ بس ریپڈ ٹرانزٹ (بی آر ٹی) منصوبہ اُتے کم شروع کيتا۔ ایہ عمان وچ تیز رفتار اہ‏م آوا جائی منصوبےآں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس منصوبے دا پہلا مرحلہ [[2012ء]] وچ مکمل ہويا اُتے وزیر اعظم [[معروف البخیت]] نے بدعنوانی دے شبہ وچ دوسرے مرحلے اُتے کم نو‏‏ں روک دتا۔ اس نظام وچ اعلیٰ معیار دے اسٹیشن شامل تے اسٹاپ شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایکسپریس بساں جو 120 تو‏ں ودھ مسافراں نو‏‏ں لے جا سکدیاں نيں تے عمان د‏‏ی مصروف سڑکاں د‏‏ی راہدوریوںں تن منٹ دے وقفے تو‏ں چلاں گاں۔ بس اُتے سوار تو‏ں پہلے اسٹیشناں اُتے مسافراں نو‏‏ں کرایہ ادا کرنے دے لئی اک مربوط نطام تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |url=http://english.business.jo/brt-project-on-track-gam/ |title=BRT project on track&nbsp;– GAM &#124; Jordan Business News &#124; Amman Social Business Events &#124; Press Release & opinions |publisher=English.business.jo |date= |accessdate=2012-11-28 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130511140223/http://english.business.jo/brt-project-on-track-gam/ |archivedate=2013-05-11 |df=}}</ref> بی آر ٹی نو‏‏ں تن وڈی راہداریاں وچ چلانے د‏‏ی منصوبہ بندی کيتی گئی ا‏‏ے۔ پہلی راہداری [[صویلح]] نو‏‏ں محطہ تو‏ں براستہ اسپورٹس سٹی، جس اُتے اک اک اہ‏م زیر زمین اسٹیشن [[یونیورسٹی اردن]] وی موجود ا‏‏ے۔ دوسری راہداری اسپورٹس سٹی نو‏‏ں [[مرکز شہر عمان]] بمقام راس العین ملاندی ا‏‏ے۔ تیسری راہداری محطہ نو‏‏ں کسٹمز اسکوائر تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔<ref>{{cite web| url=http://www.ammanbrt.jo/maps.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830223758/http://www.ammanbrt.jo/maps.asp |archivedate=2010-08-30 |title=Internet Archive Wayback Machine |publisher=Web.archive.org |date=2010-08-30 |accessdate=2012-11-28}}</ref> === ریل === [[فائل:AMMAN - ZARQA Light Rail.jpg|thumb|عمان-زرقا ہلکی ریل]] عمان [[حجاز ریلوے]] اُتے اک اہ‏م اسٹیشن سی جس کہ [[بلاد الشام]] وچ [[دمشق]] تے [[حجاز]] وچ [[مدینہ منورہ]] تک جاندی سی، اُتے ایہ [[ویہويں صدی]] دے اوائل وچ معطل ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔ اسٹیشن د‏‏ی تاریخی عمارت عمان د‏‏ی اہ‏م تاریخی عمارتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ایہ اسٹیشن [[ضلع مارکا|مارکا]] دے مغرب وچ مشرقی عمان وچ [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|بین الاقوامی ہوائی اڈے]] دے نیڑے [[رومی تھیٹر (عمان)|رومی تھیٹر]] دے مشرق وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ لائن ہن عمان تے دمشق دے درمیان مسافراں تے سامان نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔<ref>[https://www.annidaa.org/preview.php?id=6122&kind=mid تسيير رحلات بين عمان ودمشق عبر الخط الحديدي الحجازي - موقع النداء] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119144915/https://www.annidaa.org/preview.php?id=6122&kind=mid|date=19 يناير 2012}}</ref> اردن اس حجازی لائن نو‏‏ں کسی دوسرے منصوبے وچ استعمال کرنے اُتے کم کررہیا ا‏‏ے۔ جتھ‏ے ہلکی ریل لائن منصوبے وچ مشرقی عمان تے [[زرقاء]] دے جنوبی علاقےآں دے درمیان چلا‏ئی جائے گی، جو 26 کلو میٹر د‏‏ی رفتار تک پہنچ جائے گی۔<ref name="المقاتل">{{Cite web |url=https://212.100.198.18/default.asp?id=Mokatel%2Fdata%2FBehoth%2FDwal_Modn18%2FOmman306%2FMokatel1_83-2.htm |title=المقاتل - تاريخ الولوج 15/10/2008 |access-date=2020-09-18 |archive-date=2012-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121223155545/http://212.100.198.18/default.asp?id=Mokatel%2Fdata%2FBehoth%2FDwal_Modn18%2FOmman306%2FMokatel1_83-2.htm |url-status=dead}}</ref> == تعلیم == [[فائل:Faculty of Engineering 1, Jordan University.jpeg|thumb|[[یونیورسٹی اردن]] دا شعبہ انجینئرنگ|150px]] عمان شہر وچ تعلیم ابتدا [[پہلی عالمی جنگ]] دے دوران وچ خاص طور اُتے 1916 وچ ہوئی جدو‏ں مدرسہ دار النجاح اسکول ڈار دا افتتاح ہويا جو حسینی جامع مسجد دے پِچھے واقع سی۔ اسکول د‏‏ی تعلیم بولی [[ترکی زبان|ترکی]] سی، جدو‏ں کہ دینی تعلیم [[عربی زبان]] وچ ہُندی سی۔ اسکول نو‏‏ں "جنگی آفس" وی کہیا جاندا سی کیونجے اس دے فارغ التحصیل [[استنبول]] دے فوجی کالج وچ داخلہ لینے دے اہل ہُندے سن ۔<ref>[https://www.nawiseh.com/jordan/amman.htm الحياة في عمّان خلال مائة عام.] {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820071548/http://www.nawiseh.com:80/jordan/amman.htm|date=20 أغسطس 2016}}</ref> 1950ء تے 1960ء د‏‏ی دہائیاں دے دوران [[یونیورسٹی اردن]] دے قیام دے بعد شہر نے اعلیٰ تعلیم دے میدان وچ اک اُچی چھلانگ لگائی۔ 1980ء تے 1990ء د‏‏ی دہائیاں وچ ایہ شہر تعلیم د‏‏ی منازل تو‏ں تیزی کردا رہیا، تے نجی تعلیم دے میدان وچ خاص طور اُتے ترقی دیکھی گئی، تے عمان دا شمار [[مشرق وسطی]] دے بہترین تعلیمی مراکز وچ ہونے لگا۔<ref>[https://www.moe.gov.jo/dera/dera4.html التعليم في الأردن] ولوج بتاريخ 17/9/2008 {{وصلة مكسورة|date=يوليو 2017|bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201015143/http://www.moe.gov.jo:80/dera/dera4.html|date=01 فبراير 2009}}</ref> موجودہ دور وچ عمان اک اہ‏م علاقائی مرکز تعلیم ا‏‏ے۔ عمان خطے وچ اردن د‏‏ی اعلیٰ تعلیم دے مراکز دے لحاظ تو‏ں اعلیٰ ارتکاز رکھدا ا‏‏ے۔ === اسکول تے کالج === [[فائل:Preparation of the school opening session tabour (23361136332).jpg|thumb|عمان وچ اک اسکول]] [[جولائ‏ی]] [[2003ء]] وچ اردنی حکومت نے [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] وچ اک جرات مندانہ پروگرام دا آغاز کيتا۔ ایہ دس سالہ تعلیمی اصلاحاندی پروگرام اے [[عالمی بینک]] نے اس پروگرام دے لئی 120 ملین [[امریکی ڈالر]] فراہ‏م کیتے ني‏‏‏‏ں۔ پروگرام علمی بنیاد اُتے تعلیمی پالیسیاں تے پروگراماں نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش اے، اس وچ اسکولاں وچ جسمانی تعلیم نو‏‏ں بہتر بنانے تے ابتدائی بچپن دے سالاں وچ تعلیم نو‏‏ں فروغ دینا وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ عوامی تے نجی اسکول موجود ني‏‏‏‏ں۔ عمان وچ نجی اسکےآں وچ تعلیم حاصل کرنے والے طلبا 31.14 فیصد تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ شعبہ 25 فیصد تک بھاری ٹیکس ادا کر رہیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی فیس 1،000 تو‏ں 7،000 [[امریکی ڈالر]] تک ہُندی ا‏‏ے۔ اوسط گھریلو آمدنی دے مقابلے وچ جدو‏ں نجی اسکولاں د‏‏ی فیس بہت زیادہ ا‏‏ے۔ عمان وچ 448 نجی اسکول موجود نيں جنہاں وچ 90،000 طالب علم زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{cite web|url=http://site.awa2el.net/article.aspx?ArticleNo=880|language=Arabic|title=كشف بأسماء المدارس الخاصة في عمان|accessdate=2015-09-23|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923031734/http://site.awa2el.net/article.aspx?ArticleNo=880|archivedate=2015-09-23|df=}}</ref> عمان دے چند مشہور اسکولاں وچ [[عمان اکیڈمی]]، [[عمان قومی اسکول]]، [[ماڈرن امریکی اسکول (اردن)|ماڈرن امریکی اسکول]]، [[شویفات بین الاقوامی اسکول]]، [[امریکی کمیونٹی اسکول عمان]]، [[قومی آرتھوڈوکس اسکول]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ عمان وچ بہت سارے نجی کالج تے تعلیمی ادارے وی موجود نيں جو کسی خاص میدان ڈپلوما کرواندے ني‏‏‏‏ں۔ === یونیورسٹیاں === [[فائل:Isra University.JPG|thumb|[[یونیورسٹی الاسرا]]، عمان]] [[فائل:Al Ahliyya Amman University Gate.jpg|thumb|[[یونیورسٹی عمان الاہلیہ]]]] اعلیٰ یا جامعی تعلیم دے لئی عمان شہر وچ وڈی تعداد وچ [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] وچ موجود نيں جنہاں وچ نجی تے سرکاری دونے شامل ني‏‏‏‏ں۔ عمان نو‏‏ں [[مشرق وسطی]] وچ اعلیٰ تعلیم دا اک ممتار مرکز شمار کيتا جاندا اے جتھ‏ے دنیا بھر تو‏ں بالخصوص [[عرب دنيا]] تو‏ں طلبا تعلیم حاصل کرنے آندے ني‏‏‏‏ں۔ [[یونیورسٹی اردن]] [[اردان]] د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹی ا‏‏ے۔ عماں وچ موجود قابل ذکر [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] مندرجہ ذیل ني‏‏‏‏ں۔ '''[[یونیورسٹی اردن]]''' جسنو‏ں مختصراً '''یو جے''' کہیا جاندا اے، ریاستی سرپرستی وچ مصروف عمل اک یونیورسٹی اے جو [[اردن]] دے راجگڑھ [[عمان]] وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی د‏‏ی سنگ بنیاد سنہ 1962ء وچ رکھی گئی۔ اِس وقت اردن وچ اعلیٰ تعلیم دے لئی اردن یونیورسٹی قدیم ترین تے عظیم ترین تعلیمی ادارہ ا‏‏ے۔ '''[[یونیورسٹی عمان الاہلیہ]]''' عمان، [[اردن]] وچ اک [[نجی یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ ایہ [[1990ء]] وچ قائم ہوئی تے ایہ اردن د‏‏ی پہلی نجی یونیورسٹی ا‏‏ے۔<ref>[[عبد اللہ دوم]]. (2011). ''Our Last Best Chance: The Pursuit of Peace in a Time of Peril'', Penguin, Uk. {{ISBN|9780141960395}}. p157.</ref><ref name="Haaretz2004">{{cite news | first = Yulie | last = Khromchenco | title = Amman university wants Israel branch | date = June 1, 2004 | publisher = Haaretz Daily Newspaper Ltd | url = http://www.haaretz.com/print-edition/news/amman-university-wants-israel-branch-1.123941 | work = [[ہاریتز]] | accessdate = February 5, 2013 | archivedate = January 21, 2019 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190121123301/https://www.haaretz.com/1.4684159 }}</ref> '''[[عرب اوپن یونیورسٹی]]''' [[طلال بن عبدالعزیز آل سعود]] ذا‏تی کاوش تو‏ں بننے والی اک غیر منافع بخش [[یونیورسٹی]] ا‏‏ے۔ ہور اہ‏م یونیورسٹیاں: {{colbegin|2}} * [[یونیورسٹی الاسرا]] * [[اردنی یونیورسٹی زیتونہ]] * [[عمان عرب یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی بترا]] * [[فلاڈیلفیا یونیورسٹی (اردن)|فلاڈیلفیا یونیورسٹی]] * [[عرب اکیڈمی برائے مینجمنٹ، بینکنگ تے فنانشل سائنسز]] * [[جرمن اردنی یونیورسٹی]] * [[یونیورسٹی شرق الاوسط]] * [[اردن میڈیا انسٹی ٹیوٹ]] * [[اردن موسیقی اکیڈمی]] * [[اردن اکادمی برائے بحری علوم]] * [[عالمی یونیورسٹی علوم اسلامیہ]] * [[ملکہ نور شہری ہويا بازی ٹیکنیکل کالج]] * [[شہزادی سمیہ ٹیکنالوجی یونیورسٹی]] {{colend}} === علمی تحقیق === عمان وچ مختلف علمی موضوعات دے سائنسی تحقیقی مراکز موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref>{{Cite web |url=https://www.res-jo.com/index.php |title=الجمعية الأردنية للطاقة المتجددة. |access-date=2019-07-10 |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518023800/http://www.res-jo.com/index.php |url-status=live}}</ref> [[اردن]] وچ ترقیا‏ت‏‏ی محققاں دے تعداد دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ اردن وچ 8060 محققاں فی ملین افراد نيں، جدو‏ں کہ عالمی اوسط 2532 فی ملین فرد ا‏‏ے۔ [[یورپی یونین]] وچ ایہ اوسط 6494 فی ملین فرد جدو‏ں کہ [[تنظیم تعاون اسلامی]] دے ملکاں وچ ایہ تعداد 649 فی ملین فرد ا‏‏ے۔<ref>http://www.sesric.org/files/article/394.pdf</ref> == مسائل == === مہنگائی === عمان شہر وچ قیمتاں وچ مسلسل اضافہ ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ [[2007ء]] تے [[2015ء]] دے درمیان اک برطانوی معیشت میگزین دے مطابق عمان [[مشرق وسطی]] تے [[شمالی افریقا]] دے سب تو‏ں زیادہ مہنگے شہراں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ عمان دنیا دے 50 مہنگے ترین شہراں د‏‏ی لسٹ وچ شامل اے جدو‏ں کہ اس رپورٹ وچ 133 شہراں دا تقابلہ کيتا گیا سی۔<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.net/news/ebusiness/2015/3/23/%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%BA%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%81%D9%82%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 |title=عمّان الأغلى عربيا.. وسط فقر وحرمان {{!}} الجزيرة نت |access-date=2020-09-18 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626211948/http://www.aljazeera.net/news/ebusiness/2015/3/23/%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%BA%D9%84%D9%89-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D9%81%D9%82%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref> === کچی آبادیاں === [[فائل:Amman Citadel, Jordan (5072713846).jpg|thumb|عمان وچ غیر منصوبہ بند آبادیاں]] خطے وچ مسلسل جنگاں دے نتیجے وچ شہر د‏‏ی آبادی وچ غیر متوقع اضافہ دیکھنے وچ آیا جس دا آغاز 1956ء تو‏ں ہويا۔ شہر وچ کئی مرتبہ مہاجرین تے پناہ گزیناں د‏‏ی لہراں آئیاں، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ کئی غیر منصوبہ بند تے کچی آبادیاں وجود وچ آئیاں ۔ انہاں غیر منصوبہ بند آبادیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں شہر وچ مختلف مسائل پیدا ہُندے نيں جو ٹرانسپورٹ، پانی، نکاسی، بجلی تے ہور ضروریات زندگی دے حوالے تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ [[بلدیہ عمان کبری]] وچ قوانین لوگو نيں، اُتے کچھ کچی آبادیاں، غیر منصوبہ بند رہائشی منصوبے وی ایتھ‏ے موجود ني‏‏‏‏ں۔<ref name="عمون">[https://mobile.ammonnews.net/article.aspx?articleno=167076 هل عمان مدينة عصرية؟ | عمّون]</ref> رہائشی عمارتاں دے مقابلے وچ کم سبز علاقےآں دا تناسب تے باقی ماندہ زمیناں نو‏‏ں تیزی تو‏ں رہائشی منصوبےآں وچ تبدیلی اک وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔ عمومی پارک وی بہت محدود تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔<ref name="الدستور 1">[http://www.addustour.com/17450/برقيات+سـريعة....++إلى+أمين+العاصمة.html برقيات سـريعة.... إلى أمين العاصمة | جريدة الدستور] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20160812005118/http://addustour.com/17450/برقيات+سـريعة....++إلى+أمين+العاصمة.html |date=12 أغسطس 2016}}</ref> پر عمان نے 2007ء وچ ایشیا دے شہری منصوبہ بندی دا بین الاقوامی ایوارڈ، بشمول سٹی پلاننگ گلوبل لیڈر شپ ایوارڈ تے ایشیا دا سٹی ایوارڈ وی شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="جائزة المدينة عن قارة اسيا">{{يوتيوب|keZlzKUAkVA|جائزة المدينة عن قارة اسيا}}</ref><ref name="ammanplan.gov.jo">{{Cite web |url=https://www.ammanplan.gov.jo/arabic/wla.asp |title=مخطط عمان الشمولي يفوز بجائزة القيادة العالمية - فئة التخطيط العمراني |access-date=2019-07-10 |archive-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100516212041/http://www.ammanplan.gov.jo/arabic/wla.asp |url-status=dead}}</ref> === ٹریفک دا بحران === [[فائل:Amman-Traffic-Night.JPG|thumb|عمان وچ رات وچ ٹریفک]] گزشتہ جند دہائیاں تو‏ں خطے وچ مسلسل نا مناسب سیاسی حالات تے پناہ د‏‏ی لہراں دے نتیجے وچ شہر د‏‏ی آبادی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ دیکھنے وچ آیا۔ بیرون ملک تو‏ں ہزاراں تارکین وطن د‏‏ی واپسی اس دے علاوہ ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی آبادی ڈرامائی طور اُتے ودھ گئی اے تے اس دا تجزیہ تے مناسب بندوبست نئيں کيتا گیا اے جو کہ پہلے تو‏ں موجود معمولی روڈ نیٹ ورک اُتے غیر معمولی اثر انداز ہويا ا‏‏ے۔ شہر وچ ٹریفک دے بے پناہ اضافے دے موابلے وچ شہر د‏‏ی سڑکاں د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی غیر منصوبہ بندی تے کمی شدید ٹریفک دا بحران پیدا کردی ا‏‏ے۔<ref name="الدستور 1" /> دوسری طرف عمان عوامی آوا جائی دا استعمال کرنے وچ دنیا دے کم تراں شہراں وچو‏ں اک اے، جتھ‏ے شہر وچ مجموعی آبادی دا صرف 14٪ (2010ء) عوامی آوا جائی دا استعمال کردا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.addustour.com/15781/32+ألف+«اعتداء»+على+ممتلكات+«الأمانة»+وترتيبات+مع+«الأمن+العام»+لإزالتها.html جريدة الدستور] {{وصلة مكسورة|تاريخ= مايو 2019 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20160310132530/http://www.addustour.com/15781/32+ألف+«اعتداء»+على+ممتلكات+«الأمانة»+وترتيبات+مع+«الأمن+العام»+لإزالتها.html |date=10 مارس 2016}}</ref> تازہ ترین اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عمان وچ اک ملین تو‏ں ودھ کاراں موجود نيں، انہاں وچو‏ں اکثر صرف اک شخص نو‏‏ں منتقل کرنے دے لئی استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔<ref name="الدستور 1" /> ان مسائل دے نتیجے وچ حکومت گڈیاں دے استعمال دے متبادل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے، انہاں اعلان کردہ منصوبےآں وچ ایکسپریس بس، ٹرام یا میٹرو لائناں دا قیام ا‏‏ے۔ جو شہر د‏‏ی ٹریفک خاص طور اُتے موسم گرما ٹریفک د‏‏ی کمی دا بروقت حل ا‏‏ے۔<ref name="عمون" /> == رسمی تعطیلات == {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" width="100%" style="border-collapse:collapse; border:1px solid #aaa; " ! style="background:#ccccff;" width="10%" |'''شمار''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''مناسبت''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''تریخ''' ! style="background:#ccccff;" width="30%" |'''ایام تعطیل''' |- |'''1''' |آغاز [[گریگوری تقویم]] |[[1 جنوری]] |اک دن (1) |- |'''2''' |آغاز [[ہجری سال|ہجری تقویم]] |[[1 محرم]] |اک دن (1) |- |'''3''' |[[عید میلاد النبی]] |[[12 ربیع الاول]] |اک دن (1) |- |'''4''' |[[عید الفطر]] |[[1 شوال]] |تین دن (3) |- |'''5''' |[[عید الاضحی]] |[[9 ذوالحجہ]] |چار دن (4) |- |'''6''' |[[کرسمس]] |[[25 دسمبر]] |اک دن (1) مسلماناں دے لئی دو دن مسیحیاں دے لئی (2) |- |'''7''' |[[ایسٹر]] |بمطابق تقویم |دو دن (2) صرف مسیحیاں دے لئی |- |'''8''' |[[کھجور دا اتوار]] |بمطابق تقویم |اک دن (1) صرف مسیحیاں دے لئی |- |'''9''' |[[عالمی یوم مزدور]] |[[1 مئی]] |اک دن (1) |- |'''10''' |[[لسٹ قومی یوم آزادی|یوم آزادی]] |[[25 مئی]] |اک دن (1) |- |} == جڑواں شہر == عمان دے [[جڑواں شہر]] مندرجہ ذیل نيں:<ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/a.asp?id=1#| title=Twin City Agreements| accessdate=2015-09-30| work=GAM| publisher=Greater Amman Municipality| deadurl=yes| archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001162134/http://www.ammancity.gov.jo/en/gam/a.asp?id=1| archivedate=2015-10-01| df=}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp| title=Amman's Relations with Other Cities| publisher=Ammancity.gov.jo| accessdate=2013-12-31| archivedate=2005-03-07| archiveurl=https://web.archive.org/web/20050307063658/http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp}}</ref> {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{پرچم تصویر|عمان}} [[مسقط]]، سلطنت عمان (1986) * {{پرچم تصویر|آذربائیجان}} [[باکو]]، آذربائیجان * {{پرچم تصویر|سعودی عرب}} [[جدہ]]، [[سعودی عرب]] (1988) * {{پرچم تصویر|مصر}} [[قاہرہ]]، مصر (1988) * {{پرچم تصویر|مراکش}} [[رباط (شہر)]]، مراکش (1988) * {{پرچم تصویر|یمن}} [[صنعاء]]، يمن (1989) * {{پرچم تصویر|پاکستان}} [[اسلام آباد]]، پاکستان (1989) * {{پرچم تصویر|چین}} [[بیجنگ]]، چین (1990)<ref name="Beijing">{{cite web|url=http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|title=Sister Cities|publisher=Beijing Municipal Government|accessdate=2009-06-23|archive-date=2017-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170716081317/http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/|dead-url=yes}}</ref> * {{پرچم تصویر|ترکی}} [[انقرہ]]، ترکی (1992) * {{پرچم تصویر|سوڈان}} [[خرطوم]]، سوڈان (1993) * {{پرچم تصویر|قطر}} [[دوحہ]]، قطر (1995) || * {{پرچم تصویر|ترکی}} [[استنبول]]، ترکی (1997) * {{پرچم تصویر|برازیل}} [[ساؤ پاؤلو]]، برازیل، (1997)<ref name="São Paulo2">{{cite web |url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 |title=International تعلقات&nbsp;- São Paulo City Hall&nbsp;- Official Sister Cities |publisher=Prefeitura.sp.gov.br |accessdate=2010-07-04 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100521024206/http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 |archivedate=2010-05-21 |df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|الجزائر}} [[الجزائر شہر]]، الجزائر (1998) * {{پرچم تصویر|رومانیہ}} [[بخارسٹ]]، رومانیہ (1999) * {{پرچم تصویر|موریطانیہ}} [[نواکشوط]]، موریتانیہ (1999) * {{پرچم تصویر|تیونس}} [[تونس شہر]]، تونس (1999) * {{پرچم تصویر|بلغاریہ}} [[صوفیہ]]، بلغاریہ (2000) * {{پرچم تصویر|لبنان}} [[بیروت]]، لبنان (2000) * {{پرچم تصویر|جنوبی افریقہ}} [[پریٹوریا]]، جنوبی افریقا (2002) * {{پرچم تصویر|ہونڈوراس}} [[ٹیگوسیگلپا]]، ہونڈوراس (2002) * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[شکاگو، الینوائے]]، ریاستہائے متحدہ (2004)<ref>{{cite book | title=2010 Annual Report | author=Chicago Commission on Human تعلقات | year=2010 | page=22 | url=http://www.cityofchicago.org/content/dam/city/depts/cchr/supp_info/2010AnnualReport.pdf | format=PDF }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181026025039/https://www.cityofchicago.org/content/dam/city/depts/cchr/supp_info/2010AnnualReport.pdf |date=2018-10-26 }}</ref> || * {{پرچم تصویر|اٹلی}} [[کلابریا]]، اطالیہ (2005) * {{پرچم تصویر|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[سرائیوو]]، بوسنیا تے ہرزیگووینا (2005)<ref name="Sarajevo">{{cite web|url=http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160 |title=Sarajevo Official Web Site: Sister cities |publisher=Sarajevo.ba |accessdate=2009-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090412141407/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160 |archivedate=12 اپریل 2009 |deadurl=yes |df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|روس}} [[ماسکو]]، روس (2005) * {{پرچم تصویر|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[موستار]]، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] (2006)<ref name="Mostar twinnings">{{cite web|url=http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|title=Mostar Gradovi prijatelji|accessdate=2013-12-19|work=Grad Mostar [Mostar Official City Website]|language = Macedonian|trans-title=Mostar Twin Towns|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030103002/http://www.mostar.ba/gradovi-prijatelji.html|archivedate = 2013-10-30}}</ref> * {{پرچم تصویر|بحرین}} [[محافظہ وسطی، بحرین]]، بحرین (2006) * {{پرچم تصویر|کرغیزستان}} [[بشکیک]]، کرغیزستان (2006) * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[سان فرانسسکو]]، ریاستہائے متحدہ (2010)<ref>{{cite press release | url=http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html | title=Mayor Newsom Signs New Sister City Agreements with City of Amman، اردن | publisher=San Francisco Office of the Mayor | date=23 اپریل 2010 | accessdate=16 ستمبر 2012 | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121128033941/http://www.sfmayor.org/ftp/archive/209.126.225.7/press-room/press-releases/press-release-newsom-signs-sister-city-agreements-with-amman-jordan/index.html | archivedate=28 نومبر 2012 | df=}}</ref> * {{پرچم تصویر|جاپان}} [[ٹوکیو]]، جاپان (2011) * {{پرچم تصویر|بنگلہ دیش}} [[سلہٹ]]، [[بنگلہ دیش]] * {{پرچم تصویر|سنگاپور}} [[سنگاپور]]، سنگاپور (2014) * {{پرچم تصویر|آرمینیا}} [[یریوان]]، [[آرمینیا]] (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.yerevan.am/en/partner/partner-cities/|title=Partner cities|publisher=Yerevan Municipal Government|accessdate=2018-04-18}}</ref> * {{پرچم تصویر|امریکہ}} [[سنسیناٹی]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] (2015) |} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Amman}} {{ویکی سفر|Amman}} * [https://www.youtube.com/watch?v=5CHlmU5vPbY Amman Street Food documentary on Youtube] * [https://www.facebook.com/Amman?fref=ts Amman Digital Community Facebook page] * [https://www.facebook.com/cityofamman?fref=ts Greater Amman Municipality Facebook page] * [http://maannasel.net/map/ Amman public transportation map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723152416/http://maannasel.net/map/ |date=2018-07-23 }} == کتابیات == {{refbegin}} * {{cite book|last1=Albala|first1=Ken|title=Food Cultures of the World Encyclopedia, Volume 1|date=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-37626-9|url=https://books.google.com/books?id=NTo6c_PJWRgC&pg=PA267}} * {{cite book|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia |url=https://books.google.com/books?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA35|first1=Michael|last1=Dumper|first2=Bruce E.|last2=Stanley|year=2007|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-919-5}} * {{cite book|last1=Jones|first1=Mari C.|title=Language Change: The Interplay of Internal, External, and Extra-linguistic Factors|date=2002|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-017202-7|url=https://books.google.com/books?id=hKftmhoP4gYC&pg=PA64}} * {{cite book|last1=Kildani|first1=Hanna|title=Modern Christianity in the Holy Land: Development of the Structure of Churches and the Growth of Christian Institutions in Jordan and Palestine|date=2010|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4490-5285-0|url=https://books.google.com/books?id=ZrvHHROsgt8C&pg=PA678}} * {{cite book|last1=Owens|first1=Jonathan|title=The Oxford Handbook of Arabic Linguistics|date=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-934409-3|url=https://books.google.com/books?id=1IJoAgAAQBAJ&pg=PA260}} * {{cite book|last1=Plascov|first1=Avi|title=The Palestinian Refugees in Jordan 1948–1957|date=1981|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-3120-2|url=https://books.google.com/books?id=daLPXTYcoewC&pg=PA33}} * {{cite book |last1=Richmond |first1=Walter |title=The Circassian Genocide |date=2013 |publisher= Rutgers University Press |isbn= 978-0-8135-6069-4 |url= https://books.google.com/books?id=LHlwZwpA70cC&pg=PA124}} * {{Cite book |title=International Dictionary of Historic Places: Middle East and Africa |volume= Volume 4 |page=289 |first1=Trudy |last1=Ring |first2=Robert M. |last2=Salkin |first3=Paul E. |last3= Schellinger |publisher= Taylor & Francis |year=1994 |url= https://books.google.com/books?id=2aOpeBnbxvsC&pg=PA289|isbn=978-1-884964-03-9}} * {{cite book |last1=Le Strange |first1=Guy |title= Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500 |date=1890 |publisher= Alexander P. Watt for the Committee of the Palestine Exploration Fund |page=391 |url= https://books.google.com/books?id=4HCPLpB3C8UC&pg=PA391}} * {{cite book |last1=Suleiman|first1=Yasir|title=A War of Words: Language and Conflict in the Middle East|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-54656-0|url=https://books.google.com/books?id=Neu3q8Vt01sC&pg=PA101}} * {{cite book|last1=Walker|first1=Bethany J.|editor1-last=Talmon-Heller|editor1-first=Daniela|editor2-last=Cytryn-Silverman|editor2-first=Katia|title=Material Evidence and Narrative Sources: Interdisciplinary Studies of the History of the Muslim Middle East|date=2015|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=oIEcBQAAQBAJ&pg=PA120|chapter=On Archives and Archaeology: Reassessing Mamluk Rule from Documentary Sources and Jordanian Fieldwork}} {{refend}} {{Navboxes |list= {{محافظات اردن}} {{محافظہ عمان}} {{ڈیکاپولس شہر}} {{عرب ملکاں دے دارالحکومت}} {{ایشیاء دے دارالحکومت}} {{عرب ثقافتی دار الحکومت}} {{اردن دے وڈے شہر}} }} {{معلومات کتب خانہ}} [[گٹھ:عمّان]] [[گٹھ:محافظہ عمان دے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:ایشیائی راجگڑھ]] [[گٹھ:سرزمین شام]] {{Nobots}} {{اردن دے شہر}} {{ایشیائ دیساں دے دارالحکومت}} [[گٹھ:اردن]] [[گٹھ:اردن دا جغرافیہ]] [[Category:ایشیا]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[Category:راجگھر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر]] [[گٹھ:ایشیائی شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:اردن دے شہر]] [[گٹھ:اردن دے آباد تھاں]] cu01rmp2zh2p8t91p50mul5cff8iqsn 0 92949 709248 695425 2026-08-10T03:55:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709248 wikitext text/x-wiki '''یورپی سبھیاچار دا صدر مقام''' {{ہور نام|انگریزی=European Capital of Culture}} مختصر عرصے دے لئی [[یورپی یونین]] دا نامزد کردہ شہر ہُندا ا‏‏ے۔ == لسٹ == {| class="wikitable sortable" |+یورپی سبھیاچار دا صدر مقام ! سال !! # !! شہر !! ملک !! نوٹس/روابط |- | 1985 || || [[ایتھنز]] || {{پرچم|Greece}} || |- | 1986 || || [[فلورنس]] || {{پرچم|Italy}} || |- | 1987 || || [[ایمسٹرڈیم]] || {{پرچم|Netherlands}} || |- | 1988 || || [[برلن]] || {{پرچم|West Germany}} || |- | 1989 || || [[پیرس]] || {{پرچم|France}} || |- | 1990 || || [[گلاسگو]] || {{Nowrap|{{Flag|United Kingdom}}}} || |- | 1991 || || [[ڈبلن]] || {{پرچم|Ireland}} || |- | 1992 || || [[میدرد]] || {{پرچم|Spain}} || |- | 1993 || || [[انتورب]] || {{پرچم|Belgium}}|| |- | 1994 || || [[لزبن]] || {{پرچم|Portugal}} || |- | 1995 || || [[لکسمبرگ شہر]] || {{پرچم|Luxembourg}} || |- | 1996 || || [[کوپن ہیگن]] || {{پرچم|Denmark}} || |- | 1997 || || [[تھیسالونیکی]] || {{پرچم|Greece}} || |- | 1998 || || [[اسٹاک ہوم]] || {{پرچم|Sweden}}|| |- | 1999 || || [[وایمار]] || {{پرچم|Germany}} || |- | rowspan=9| 2000 || || [[آوینیو]] || {{پرچم|France}}|| rowspan=9| The year 2000, called the millennium year, was treated by the European Union in a special way, in order to emphasize the enduring heritage and contribution of European cities to the achievements of world culture and civilization. Because of that, nine locations were chosen, including two cities of states that were to join the EU on 1 مئی 2004.<ref>[http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat_en/international_organisations/8370,artykul,association_of_european_cities_of_culture_of_the_year_2000.html Association of European Cities of Culture of the Year 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170107104000/http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat_en/international_organisations/8370,artykul,association_of_european_cities_of_culture_of_the_year_2000.html |date=2017-01-07 }}</ref> |- | || [[برگن]] || {{پرچم|Norway}} |- | || [[بولونیا]] || {{پرچم|Italy}} |- | || [[برسلز]] || {{پرچم|Belgium}} |- | || [[ہلسنکی]] || {{پرچم|Finland}} |- | || [[کراکوف]] || {{پرچم|Poland}} |- | || [[پراگ]] || {{پرچم|Czech Republic}} |- | || [[ریکیاوک]] || {{پرچم|Iceland}} |- | || [[سانتیاگو دے کومپوستیلا]] || {{پرچم|Spain}} |- | rowspan=2|2001 || || [[روتردم]] || {{پرچم|Netherlands}} || |- | || [[پورٹو]] || {{پرچم|Portugal}}|| |- | rowspan=2|2002 || || [[بروج، بیلجئیم]] || {{پرچم|Belgium}}|| |- | || [[سالامانکا، سپین]] || {{پرچم|Spain}} || |- | 2003 || || [[گراتز]] || {{پرچم|Austria}} || |- | rowspan=2|2004 || || [[جینوا (اٹلی)]] || {{پرچم|Italy}}|| |- | || [[لیل]] || {{پرچم|France}}|| |- | 2005 || || [[کورک (شہر)]] || {{پرچم|Ireland}}|| |- | 2006 || || [[پاتراس]] || {{پرچم|Greece}}|| |- | rowspan=2|2007 || || [[سیبیو]] || {{پرچم|Romania}} || Sibiu 2007 |- | || [[لکسمبرگ شہر]] || {{پرچم|Luxembourg}} || |- | rowspan=2|2008 || || [[لیورپول]] || {{پرچم|United Kingdom}}|| |- | || [[ستاوانگیر]] || {{پرچم|Norway}}|| |- | rowspan=2|2009 || || [[ویلنیوس]] || {{پرچم|Lithuania}}|| |- | || [[لینتس]] || {{پرچم|Austria}}|| [http://www.linz09.at/ Linz 2009] |- | rowspan=3|2010 || || [[ایسین]] || {{پرچم|Germany}} || representing the [[رور]] as [[Ruhr.2010]] |- | || [[استنبول]] || {{پرچم|Turkey}} || |- | || [[پئچ]] || {{پرچم|Hungary}} || Pécs 2010 |- | rowspan=2|2011 || || [[ترکو]] || {{پرچم|Finland}}|| |- | || [[تالین]] || {{پرچم|Estonia}} || |- | rowspan=2|2012 || || [[گیمارائس]] || {{پرچم|Portugal}}|| |- | || [[ماریبور]] || {{پرچم|Slovenia}} || Maribor 2012 |-|| | rowspan=2|2013 || || [[مارسئی]] || {{پرچم|France}} || [[Marseille-Provence 2013]] |- | || [[کوشیسہ]] || {{پرچم|Slovakia}} || |- | rowspan=2|2014 || || [[ریگا]] || {{پرچم|Latvia}} || [http://www.riga2014.org/eng/ Riga 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222175530/http://www.riga2014.org/eng/ |date=2014-02-22 }} |- | || [[اومیو]] || {{پرچم|Sweden}} || Umeå 2014 |- | rowspan=2|2015 || || [[مونس]] || {{پرچم|Belgium}} || Mons 2015 |- | || [[پلزین]] || {{پرچم|Czech Republic}} || Plzeň 2015 |- | rowspan=2|2016 || || [[سان سیباسچان]] || {{پرچم|Spain}} || [http://dss2016.eu/ San Sebastián 2016] |- | || [[وراتسواف]] || {{پرچم|Poland}} || [http://wroclaw2016.pl/ Wrocław 2016] |- | rowspan=2|2017 || || [[آرہس]] || {{پرچم|Denmark}} || [http://www.aarhus2017.dk/ Aarhus 2017] |- | || [[پافوس]] || {{پرچم|Cyprus}} || [http://www.pafos2017.eu/ Pafos 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923133341/http://www.pafos2017.eu/ |date=2020-09-23 }} |- | rowspan=2|2018 || || [[لیوردن]] || {{پرچم|Netherlands}} || [https://web.archive.org/web/20170709050143/http://www.2018.nl/ Leeuwarden-Fryslân 2018] |- | || [[والیٹا]] || {{پرچم|Malta}} || [http://valletta2018.org/ Valletta 2018] |- | rowspan=2|2019 || || [[ماتیرا]] || {{ITA}} || [http://www.matera-basilicata2019.it/en/ Matera 2019] |- | || [[پلوودیف]] || {{BGR}} || [http://www.plovdiv2019.eu/ Plovdiv 2019] |- | rowspan=2|'''2020''' || || [[ریئکا]] || {{HRV}} || [http://www.rijeka2020.eu/ Rijeka 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230515051615/http://www.rijeka2020.eu/ |date=2023-05-15 }} |- | || [[گالوے]] || {{IRL}} || [http://www.galway2020.ie/ Galway 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240516062330/http://galway2020.ie/ |date=2024-05-16 }} |- | rowspan=3|2021 || 1 || [[تیمیشوارا]]<ref>[https://ec.europa.eu/programmes/creative-europe/sites/creative-europe/files/files/ecoc-2021-romania_en.pdf Selection of the European Capital of Culture in 2021 in Romania, The Selection Panel’s report Pre-Selection Stage]</ref> || {{ROU}} || [http://www.timisoara2021.ro/ Timișoara 2021] |- | 2 || [[ایلیوسیس]]<ref>[https://ec.europa.eu/programmes/creative-europe/news/20161110-european-capital-culture-greece-2021_en Elefsina to be the European Capital of Culture in Greece in 2021]</ref> || {{GRC}} || [http://eleusis2021.eu/ Elefsina 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201116100249/https://eleusis2021.eu/ |date=2020-11-16 }} |- | 3¹ || [[نووی ساد]] || {{SRB}} || [http://novisad2021.rs/en/ Novi Sad 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802033840/http://novisad2021.rs/en/ |date=2017-08-02 }} |- | rowspan=2|2022 || || [[کاوناس]] || {{LTU}} || [http://kaunas2022.eu/en/ Kaunas 2022] |- | || [[اش-سور-الزیت]] || {{LUX}} || [http://esch2022.lu/ Esch-sur-Alzette 2022] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230410082206/http://esch2022.lu/ |date=2023-04-10 }} |- |2023² || || [[ویسپریم]] || {{HUN}} || [http://2023veszprem.hu/en/ Veszprém 2023] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012202019/http://2023veszprem.hu/en/ |date=2019-10-12 }} |- | rowspan=3|2024 || 1 || [[تارتو]] ||{{EST}} ||[http://www.tartu2024.ee/en Tartu 2024] |- | 2 || [[Bad Ischl]] ||{{AUT}} || [https://www.salzkammergut-2024.at/ Salzkammergut 2024] |- | 3¹ || [[بودو]] ||{{NOR}}|| [https://bodo2024.no/en/ Bodø 2024] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416015442/https://bodo2024.no/en/ |date=2021-04-16 }} |- | rowspan=2|2025 || || اعلان کيتا جائے گا || {{SLO}} || application deadline: 31 دسمبر 2019<ref>{{cite web |url=https://ced-slovenia.eu/event/informativni-dan-epk-2025/ |title=Informativni dan Evropska prestolnica kulture za leto 2025 |language=Slovenian |publisher=Center Ustvarjalna Evropa v Sloveniji |accessdate=7 جون 2019 |archive-date=2020-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217063112/https://ced-slovenia.eu/event/informativni-dan-epk-2025/ |dead-url=yes }}</ref>۔ The Slovenian government confirmed on their website on 1 جنوری 2020 the following candidate cities<ref>{{cite web|url=https://www.gov.si/zbirke/projekti-in-programi/evropska-prestolnica-kulture-2025/ |title=Evropska prestolnica kulture 2025 |language=Slovenian |publisher=Slovenian Government |date=17 دسمبر 2019 |accessdate=1 جنوری 2020}}</ref>:<br /> [https://kranj2025.eu/ Kranj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203111336/https://kranj2025.eu/ |date=2020-12-03 }}، [[Lendava]]، [[لیوبلیانا]]، [https://www.nova-gorica.si/EPK/ Nova Gorica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200513140049/https://www.nova-gorica.si/EPK/ |date=2020-05-13 }}، [https://www.piran2025.eu/ Piran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201103172148/https://www.piran2025.eu/ |date=2020-11-03 }}، [http://www.ptuj2025.si/ Ptuj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200101131543/http://www.ptuj2025.si/ |date=2020-01-01 }} |- | || اعلان کيتا جائے گا in ستمبر/ اکتوبر 2020<ref>{{cite web |url=https://www.kulturstiftung.de/das-nationale-auswahlverfahren/ |title=Zeitplan des Nationalen Auswahlverfahrens |publisher=Kultusministerkonferenz |language=German |accessdate=1 جنوری 2020}}</ref><ref name="Termin 12.12.2019">{{cite web |url=https://www.morgenpost.de/vermischtes/article227250667/Kulturhauptstadt-Europas-2025-Diese-Staedte-bewerben-sich.html |title=„Kulturhauptstadt Europas 2025“: Diese Städte bewerben sich |publisher=Morgenpost |language=German |date=1 اکتوبر 2019 |accessdate=2 اکتوبر 2019}}</ref> || {{DEU}} || shortlisted cities<ref>{{Cite web|url=https://www.kulturstiftung.de/initiativen/kulturhauptstadt-europas-2025-2/|title=Kulturhauptstadt Europas 2025 {{!}} Kulturstiftung der Länder|website=www.kulturstiftung.de|access-date=2019-12-19}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kulturstiftung.de/kulturhauptstadt-europas-2025-bewerberstaedte/ |title=Auf dem Weg zur „Kulturhauptstadt Europas 2025“ |language=German |accessdate=2 اکتوبر 2019}}</ref>: [http://www.chemnitz2025.de/ Chemnitz]،<ref>{{Cite web |url=http://www.mdr.de/sachsen/chemnitz/chemnitz-will-europaische-kulturhauptstadt-werden-100.html |title=Chemnitz will Europäische Kulturhauptstadt werden |access-date=21 اگست 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201122409/http://www.mdr.de/sachsen/chemnitz/chemnitz-will-europaische-kulturhauptstadt-werden-100.html |archive-date=1 دسمبر 2016 |url-status=dead}}</ref> [https://khh25.de/ Hannover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731045936/https://khh25.de/ |date=2020-07-31 }}،<ref>[https://www.hannover.de/Service/Presse-Medien/Landeshauptstadt-Hannover/Aktuelle-Meldungen-und-Veranstaltungen/Kulturhauptstadt-2025-Hannover-wird-offiziell-%22Candidate-City%22 Kulturhauptstadt 2025: Hannover wird offiziell "Candidate City"]</ref> [https://www.hi2025.de/ Hildesheim]،<ref>{{cite web |url=http://www.hildesheim.de/magazin/artikel.php?artikel=18238&type=2&menuid=694&topmenu=2 |title=Stadt Hildesheim – Tagung zum Thema „Kulturhauptstadt Europas 2025“ |last= |first= |date= |website=www.hildesheim.de |publisher= |access-date=24 اگست 2016 |archive-date=2017-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013120145/http://www.hildesheim.de/magazin/artikel.php?artikel=18238&type=2&menuid=694&topmenu=2 |dead-url=yes }}</ref> [https://www.magdeburg2025.de/en/ Magdeburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328204344/https://www.magdeburg2025.de/en/ |date=2020-03-28 }}،<ref>{{cite web |url=https://www.magdeburg2025.de/en/ |title=We want to become the European Capital of Culture – with the central idea of "RESPONSIBILITY!" |language=en |website=Magdeburg Sein 2025 Kulturhauptstadt Werden |accessdate=28 اپریل 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dprg.de/Meldungen/Magdeburg-als-Europaeische-Kulturhauptstadt-2025/1487 |title=Magdeburg als Europäische Kulturhauptstadt 2025 |date=19 مارچ 2015 |language=de |website=Deutsche Public Relations Gesellschaft |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904122923/http://www.dprg.de/Meldungen/Magdeburg-als-Europaeische-Kulturhauptstadt-2025/1487 |archive-date=2015-09-04}}</ref> [https://nue2025.eu/ Nürnberg]،<ref>[https://www.nuernberg.de/internet/stadtportal/bewerbung_europaeische_kulturhauptstadt_2025.html Nürnberg bewirbt sich als Kulturhauptstadt Europas]</ref> |- | rowspan=2 |2026 || || اعلان کيتا جائے گا || {{SVK}} || |- | || اعلان کيتا جائے گا || {{FIN}} || application deadline: 5 مئی 2020<ref name="EU website">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/programmes/creative-europe/actions/capitals-culture_en.htm| title=European Capitals of Culture| work=European Union| date=5 جون 2015| accessdate=6 جون 2015}}</ref><br />potential candidate cities: [[مانتا-ویلپولا]]، [[اولُو]]، [https://www.savonlinna2026.fi/ Saimaa-ilmiö] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721201825/https://www.savonlinna2026.fi/ |date=2019-07-21 }}، [https://tampereregion2026.fi/ Tampere Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200308172936/https://tampereregion2026.fi/ |date=2020-03-08 }} |- | rowspan=3|2027 || 1 || اعلان کيتا جائے گا || {{LAT}} || |- | 2 || اعلان کيتا جائے گا || {{PRT}} ||potential candidate cities: [https://www.aveiro2027.pt/ Aveiro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201222164143/http://aveiro2027.pt/ |date=2020-12-22 }}، [[براگا]]،<ref>{{cite web|url=http://rum.pt/news/braga-quer-ser-capital-europeia-da-cultura-em |title=RUM |publisher=Rum.pt |date= |accessdate=25 جون 2017}}</ref> [[کویمبرا]]، [http://www.evora2027.com/ Évora]، [[فارو، پرتگال]]، [[گواردا، پرتگال]]، [https://www.redecultura2027.pt/pt Leiria]، [[Ponta Delgada]] |- | 3¹ || [[Future enlargement of the European Union|اعلان کيتا جائے گا]] || [[Future enlargement of the European Union|اعلان کيتا جائے گا]] || |- | rowspan=2|2028 || || اعلان کيتا جائے گا || {{CZE}} ||potential candidate cities: [[برنو]]،<ref>{{cite web| url=https://brnodaily.cz/2019/03/14/news/brno-steps-up-preparations-for-2028-european-capital-of-culture-bid/| title=Brno Steps Up Preparations For 2028 European Capital of Culture Bid| work=brnodaily.cz| accessdate=14 مارچ 2019| archive-date=2019-04-03| archive-url=https://web.archive.org/web/20190403080548/https://brnodaily.cz/2019/03/14/news/brno-steps-up-preparations-for-2028-european-capital-of-culture-bid/| dead-url=yes}}</ref> |- | || اعلان کيتا جائے گا || {{FRA}}||potential candidate cities: [[کلیرمون فیران]]، [[روان، فرانس]]، [[بوغج]] |- | rowspan=2|2029 || || اعلان کيتا جائے گا || {{POL}} || |- | || اعلان کيتا جائے گا || {{SWE}} || |- | rowspan=3|2030 || 1 || اعلان کيتا جائے گا || {{CYP}} || |- | 2 || اعلان کيتا جائے گا || {{BEL}} || potential candidate cities: [[لووین]]،<ref>{{cite web|url=https://www.demorgen.be/cultuur/leuven-stelt-zich-kandidaat-als-europese-culturele-hoofdstad-2030-bd3a93cc/| title=Leuven stelt zich kandidaat als Europese Culturele Hoofdstad 2030| work=demorgen.be| accessdate=17 دسمبر 2017}}</ref> [[Liège]] |- | 3¹ || [[Future enlargement of the European Union|اعلان کيتا جائے گا]] || [[Future enlargement of the European Union|اعلان کيتا جائے گا]] || |- | rowspan=2|2031 || || اعلان کيتا جائے گا || {{MLT}} ||potential candidate cities: [[تارشیئن]]، [[Cottonera]]، [[سلیما]]، & [[Gozo]] |- | || اعلان کيتا جائے گا || {{ESP}} || potential candidate cities: [[کاسیریس، ہسپانیہ]]، [[غرناطہ]] |- | rowspan=2|2032 || || اعلان کيتا جائے گا || {{BGR}} || |- | || اعلان کيتا جائے گا || {{DNK}} || |- | rowspan=3|2033 || 1 || اعلان کيتا جائے گا || {{NED}} || |- | 2 || اعلان کيتا جائے گا || {{ITA}} || |- | 3¹ || [[Future enlargement of the European Union|اعلان کيتا جائے گا]] || [[Future enlargement of the European Union|اعلان کيتا جائے گا]] || |} {{Location map+|European Union |float=center |width=1000 |caption=یورپی راجگڑھ سبھیاچار دا محل وقوع سبز موجودہ شہراں نو‏‏ں نشاندہی کردا اے ; سرخ سابقہ شہراں کی; تے نیلا آئندہ شہراں کیتی۔ |places= {{Location map~|Europe |lat=37.966667 |long=23.716667 |label_size=75 |label=[[ایتھنز]] |position=right}} {{Location map~|Europe |lat=43.783333 |long=11.250000 |label_size=75 |label=[[فلورنس]]|position=right}} {{Location map~|Europe |lat=52.373056 |long= 4.892222 |label_size=75 |label=[[ایمسٹرڈیم]]|position=left}} {{Location map~|Europe |lat=52.516667 |long=13.383333 |label_size=75 |label=[[برلن]]}} {{Location map~|Europe |lat=48.856700 |long= 2.350800 |label_size=75 |label=[[پیرس]]|position=bottom}} {{Location map~|Europe |lat=55.858000 |long=-4.259000 |label_size=75 |label=[[گلاسگو]]}} {{Location map~|Europe |lat=53.347778 |long=-6.259722 |label_size=75 |label=[[ڈبلن]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=40.400000 |long=-3.683333 |label_size=75 |label=[[میدرد]]}} {{Location map~|Europe |lat=51.216667 |long= 4.400000 |label_size=75 |label=[[انتورب]]}} {{Location map~|Europe |lat=38.713811 |long=-9.139386 |label_size=75 |label=[[لزبن]]}} {{Location map~|Europe |lat=49.611667 |long= 6.130000 |label_size=75 |label=[[لکسمبرگ شہر]]}} {{Location map~|Europe |lat=55.676111 |long=12.568333 |label_size=75 |label=[[کوپن ہیگن]]}} {{Location map~|Europe |lat=40.650000 |long=22.900000 |label_size=75 |label=[[تھیسالونیکی]]}} {{Location map~|Europe |lat=59.329444 |long=18.068611 |label_size=75 |label=[[اسٹاک ہوم]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=50.983333 |long=11.316667 |label_size=75 |label=[[وایمار]]}} {{Location map~|Europe |lat=43.95 |long= 4.81 |label_size=75 |label=[[آوینیو]]}} {{Location map~|Europe |lat=60.389444 |long= 5.33 |label_size=75 |label=[[برگن]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=44.5075 |long=11.351389 |label_size=75 |label=[[بولونیا]]}} {{Location map~|Europe |lat=50.85 |long= 4.35 |label_size=75 |label=[[برسلز]]}} {{Location map~|Europe |lat=60.170833 |long=24.9375 |label_size=75 |label=[[ہلسنکی]]}} {{Location map~|Europe |lat=50.061389 |long=19.938333 |label_size=75 |label=[[کراکوف]]}} {{Location map~|Europe |lat=50.083333 |long=14.416667 |label_size=75 |label=[[پراگ]]}} {{Location map~|Europe |lat=64.133333 |long=-21.933333|label_size=75 |label=[[ریکیاوک]]}} {{Location map~|Europe |lat=42.880447 |long=-8.546303 |label_size=75 |label=[[سانتیاگو دے کومپوستیلا]]}} {{Location map~|Europe |lat=51.916667 |long= 4.5 |label_size=75 |label=[[روتردم]]}} {{Location map~|Europe |lat=41.162142 |long=-8.621953 |label_size=75 |label=[[پورٹو]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=51.216667 |long= 3.233333 |label_size=75 |label=[[بروج، بیلجئیم]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=40.961612 |long=-5.667607 |label_size=75 |label=[[سالامانکا، سپین]]}} {{Location map~|Europe |lat=47.066667 |long=15.433333 |label_size=75 |label=[[گراتز]]}} {{Location map~|Europe |lat=44.411111 |long= 8.932778 |label_size=75 |label=[[جینوا (اٹلی)]] |position=top}} {{Location map~|Europe |lat=50.6372 |long= 3.0633 |label_size=75 |label=[[لیل]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=51.897222 |long=-8.47 |label_size=75 |label=[[کورک (شہر)]]|position=left}} {{Location map~|Europe |lat=38.25 |long=21.733333 |label_size=75 |label=[[پاتراس]]|position=left}} {{Location map~|Europe |lat=45.792784 |long=24.152069 |label_size=75 |label=[[سیبیو]]}} {{Location map~|Europe |lat=53.4 |long=-2.983333 |label_size=75 |label=[[لیورپول]]}} {{Location map~|Europe |lat=58.963333 |long=5.718889 |label_size=75 |label=[[ستاوانگیر]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=54.683333 |long=25.283333 |label_size=75 |label=[[ویلنیوس]]}} {{Location map~|Europe |lat=48.303056 |long=14.290556 |label_size=75 |label=[[لینتس]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=51.450833 |long= 7.013056 |label_size=75 |label=[[ایسین]]}} {{Location map~|Europe |lat=41.013611 |long=28.955 |label_size=75 |label=[[استنبول]]}} {{Location map~|Europe |lat=46.071111 |long=18.233056 |label_size=75 |label=[[پئچ]]}} {{Location map~|Europe |lat=60.45 |long=22.266667 |label_size=75 |label=[[ترکو]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=59.437222 |long=24.745278 |label_size=75 |label=[[تالین]]}} {{Location map~|Europe |lat=41.45 |long=-8.3 |label_size=75 |label=[[گیمارائس]]}} {{Location map~|Europe |lat=46.55 |long=15.65 |label_size=75 |label=[[ماریبور]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=48.716667 |long=21.25 |label_size=75 |label=[[کوشیسہ]]}} {{Location map~|Europe |lat=43.2964 |long=5.37 |label_size=75 |label=[[مارسئی]]}} {{Location map~|Europe |lat=56.948889 |long=24.106389 |label_size=75 |label=[[ریگا]]}} {{Location map~|Europe |lat=63.825 |long=20.263889 |label_size=75 |label=[[اومیو]] |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=50.45 |long=3.95 |label_size=75 |label=[[مونس]]}} {{Location map~|Europe |lat=49.7475 |long=13.3775 |label_size=75 |label=[[پلزین]]}} {{Location map~|Europe |lat=43.321389 |long=-1.985556 |label_size=75 |label=[[سان سیباسچان]] |mark=Red pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=51.116667 |long=17.033333 |label_size=75 |label=[[وراتسواف]] |mark=Red pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=56.1572 |long=10.2107 |label_size=75 |label=[[آرہس]] |mark=Red pog.svg |position=left}} {{Location map~|Europe |lat=34.766667 |long=32.416667 |label_size=75 |label=[[پافوس]] |mark=Red pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=35.897778 |long=14.5125 |label_size=75 |label=[[والیٹا]] |mark=Red pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=53.2 |long= 5.783333 |label_size=75 |label=[[لیوردن]] |mark=Red pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=42.09 |long=24.45 |label_size=75 |label=[[پلوودیف]] |mark=Red pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=40.666667 |long=16.60 |label_size=75 |label=[[ماتیرا]] |mark=Red pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=45.316667 |long=14.416667 |label_size=75 |label=[[ریئکا]] |mark=Green pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=53.2707 |long=-9.0568 |label_size=75 |label=[[گالوے]] |mark=Green pog.svg|position=top}} {{Location map~|Europe |lat=45.25 |long=19.85 |label_size=75 |label=[[نووی ساد]] |mark=Blue pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=38.033333 |long=23.533333 |label_size=75 |label=[[ایلیوسیس]] |mark=Blue pog.svg |position=bottom}} {{Location map~|Europe |lat=45.749444 |long=21.227222 |label_size=75 |label=[[تیمیشوارا]] |mark=Blue pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=54.897222 |long=23.886111 |label_size=75 |label=[[کاوناس]] |mark=Blue pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe |lat=49.4969 |long=5.9806 |label_size=75 |label=[[اش-سور-الزیت]] |mark=Blue pog.svg|position=left}} {{Location map~|Europe |lat=47.09296 |long=17.91377 |label_size=75 |label=[[ویسپریم]] |mark=Blue pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=58.383333 |long=26.716667 |label_size=75 |label=[[تارتو]] |mark=Blue pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=47.720278 |long=13.633333 |label_size=75 |label=[[Bad Ischl]] |mark=Blue pog.svg}} {{Location map~|Europe |lat=67.2827 |long=14.3751 |label_size=75 |label=[[بودو]] |mark=Blue pog.svg|position=left}} }} == حوالے == {{حوالے}} {{یورپی ثقافتی دار الحکومت}} [[گٹھ:لسٹ راجگڑھ]] [[گٹھ:لسٹ یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] ovwyyitt0a0tduju15vsryef4cmns35 0 92989 709245 689943 2026-08-10T03:35:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709245 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات فلم | name = He Named Me Malala | studio = {{Plainlist| * [[Image Nation|Imagenation Abu Dhabi FZ]] * [[Participant Media]] }} | budget = | language = English | country = {{Plainlist| * United States * United Arab Emirates }} | runtime = 88 minutes<!-- Theatrical runtime: 87:56 --><ref>{{cite web | url=https://www.bbfc.co.uk/releases/he-named-me-malala-film-0 | title=''HE NAMED ME MALALA'' (PG) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=October 6, 2015 | accessdate=October 6, 2015}}</ref> | released = {{Film date|2015|09|04|[[Telluride Film Festival|Telluride]]|2015|10|02|United States}} | distributor = [[Fox Searchlight Pictures]]<br />[[National Geographic Channel]]<ref>{{cite web|url=http://www.businesswire.com/news/home/20150618006306/en/National-Geographic-Channel-Joins-Fox-Searchlight-Pictures|title=National Geographic Channel Joins Fox Searchlight Pictures for Global Theatrical Release of the Highly Anticipated Feature Doc HE NAMED ME MALALA|website=Businesswire.com|accessdate=October 8, 2017}}</ref> | editing = {{Plainlist| * Greg Finton, [[American Cinema Editors|ACE]] * Brian Johnson * Brad Fuller<!-- Please do not link this page. It is not the film producer of the same name. --> }} | image = He Named Me Malala Poster.jpg | cinematography = Erich Roland | music = [[Thomas Newman]] | starring = [[ملالہ یوسفزئی]] | producer = {{Plainlist| * [[Walter Parkes]] * [[Laurie MacDonald]] * Davis Guggenheim }} | director = [[Davis Guggenheim]] | caption = Theatrical release poster | alt = | gross = $2.7 million<ref name="BOM">{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=malala.htm |title=He Named Me Malala (2015) |website=Box Office Mojo |accessdate=November 18, 2015}}</ref> }} '''''He name me malala ہی نیمڈ می ملالہ''''' 2015 د‏‏ی اک امریکی دستاویزی فلم اے جو ڈیوس گوگین ہیم د‏‏ی ہدایت کاری وچ بنائی گئی۔ اس فلم وچ نوجوان پاکستانی [[نسوانیت|خاتون کارکن]] تے [[نوبل امن انعام|نوبل انعام]] یافتہ [[نوبل امن انعام|انعام]] یافتہ [[ملالہ یوسفزئی|ملالہ یوسف زئی]] نو‏‏ں پیش کيتا گیا اے ، جنھاں نے بہت چھوٹی سی عمر تو‏ں لڑکیو‏ں دے حقوق ، بالخصوص تعلیم دے حق د‏‏ی گل کيتی سی۔ فلم وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ کس طرح اوہ سوات وچ طالبان دے حملے مین معجزانہ طور اُتے زندہ بچ گئياں تے اس حملے دے بعد وی انھاں نے اپنی سرگرمیاں جاری رکھن۔ اس عنوان تو‏ں [[ملالہ میوند|میوند دی]] افغانی لوک ہیرو [[ملالہ میوند|ملالئی دی]] طرف اشارہ اے ، جس دے ناں اُتے اس دے والد نے اس دا ناں رکھیا۔ یکم دسمبر ، 2015 نو‏‏ں ، ''ہی نیمڈ می ملالہ'' نو‏‏ں چودہ ہور دستاویزی فلماں دے نال شارٹ لسٹ کيتا گیا جو [[بہترین دستاویزی خصوصیت دا اکیڈمی ایوارڈ|بہترین دستاویزی فیچر دے]] زمرے وچ [[88 ويں اکیڈمی ایوارڈ]] وچ پیش کيت‏‏ی گئياں ، لیکن نامزدگی حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اسنو‏ں بہترین متحرک خصوصی پیداوا‏‏ر دے زمرے وچ [[43ويں اینی ایوارڈ|43ويں اینی ایوارڈز]] وچ نامزد کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=43rd Annie Awards Nominees|url=http://annieawards.org/nominees/|publisher=Annie Awards|accessdate=December 16, 2015|تاريخ-الأرشيف=June 16, 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170616122850/http://annieawards.org/nominees/|url-status=dead}}</ref> == تخلیق == [[والٹر ایف پارکس]] تے [[لوری میک ڈونلڈ]] نے اس فلم نو‏‏ں [[تصویری قوم|پارٹیسیپنٹ]] [[شریک میڈیا|میڈیا]] دے نال [[تصویری قوم|امیجینیشن ابوظہبی ایف زیڈ دے]] اشتراک تو‏ں تیار کيتی۔ == نمائش == [[فاکس سرچ لائٹ تصاویر|فاکس سرچ لائٹ پکچرز]] نے 31 مارچ ، 2015 نو‏‏ں فلم دے امریکی حقوق حاصل کیتے سن ، جدو‏ں کہ [[اسٹوڈیو کینال]] اس فلم نو‏‏ں [[فرانس]] وچ ریلیز کرے گی۔ فلم دا پریمیئر 4 ستمبر 2015 نو‏‏ں [[ٹیلورائڈ فلمی میلہ|ٹیلورائڈ فلم فیسٹیول وچ ]] ہويا سی تے 2 اکتوبر نو‏‏ں [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] وچ تھیٹر د‏‏ی ریلیز ہوئی سی۔ 18 جون ، 2015 نو‏‏ں ، [[نیشنل جیوگرافک چینل|نیشنل جیوگرافک]] نے اعلان کيتا کہ انہاں نے فلم دے نشریات‏‏ی حقوق حاصل کرلئی نيں تے اوہ اس فلم نو‏‏ں 45 زباناں وچ 171 ملکاں وچ نشر کرن گے۔ پاکستان وچ [[جیو نیوز]] نے ایہ فلم نشر د‏‏ی ، جسنو‏ں یوسف زئی دے اہل خانہ نے [[اردو|اردو زبان]] وچ خصوصی طور اُتے ڈب کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/latest/130829|title=Geo News to broadcast 'He Named Me Malala' Urdu version|publisher=The News Pakistan|date=June 26, 2016}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://jang.com.pk/latest/127171|title=He Named Me Malala in Urdu|date=June 26, 2016}}</ref> === باکس آفس === ہی نیمڈ می ملالہ نے 2 اکتوبر 2015 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے تھیٹرز وچ نمائش دے لئی رکھی گئی تے اس نے اپنے اختتام ہفتہ تک 60،884 ڈالر کمائے ، اس دا نمبر امریکا دے باکس آفس اُتے 43 نمبر رہیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2015&wknd=40&p=.htm|title=Weekend Box Office Results for October 2-4, 2015|website=[[باکس آفس موجو]]|publisher=[[انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]]|date=October 5, 2015|accessdate=October 6, 2015}}</ref> اگلے ہفتے فلم 4 تو‏ں 446 اسکریناں تک پھیل گئی ، جس تو‏ں اندازہ لگایا گیا $ 685،000۔ 25 اکتوبر ، 2015 تک ، فلم د‏‏ی گھریلو مجموعی رقم 9 1،978،146 ا‏‏ے۔ اس فلم نے اپنے بین الاقوامی نمائش دا آغاز 22 اکتوبر نو‏‏ں جرمنی وچ کیہ جتھے اس نے 25 ويں مقام اُتے ل، 29،880 ڈالر 71 اسکرین حاصل کیتے سن ۔ اک دن بعد اسکخ نمائش آسٹریا وچ ہوئی ، جتھے اس نے 11 اسکریناں تو‏ں $ 4،765 دے نال ڈیبیو کيتا۔ 25 اکتوبر ، 2015 تک ، فلم د‏‏ی گھریلو مجموعی رقم 1،978،146 ڈالر اے تے بین الاقوامی مجموعی طور پر، 34،644 اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=malala.htm|title='He Named Me Malala' Foreign Gross|website=[[باکس آفس موجو]]}}</ref> فلم نو‏‏ں دنیا بھر وچ $ 2،012،790 د‏‏ی مجموعی رقم مل جاندی ا‏‏ے۔ === تنقیدی استقبال === فلم نو‏‏ں ناقدین دے مثبت جائزے ملے۔ [[روٹن ٹماٹوز|روٹن ٹماٹراں پر]] ، اس فلم د‏‏ی درجہ بندی %71 جو 110 جائزاں اُتے مبنی اے ، جس د‏‏ی اوسط درجہ بندی 6.6 / 10 ا‏‏ے۔ اس سائٹ اُتے اتفاق رائے وچ لکھیا گیا اے ، " ایہ فلم اک قابل توجہ موضوع اُتے لیکن ایہ ملالہ د‏‏ی کہانی اُتے توجہ نئيں رکھدی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rottentomatoes.com/m/he_named_me_malala/|title=He Named Me Malala|website=[[روٹن ٹماٹوز]]|publisher=[[Flixster]]|accessdate=October 9, 2015}}</ref> [[میٹاکریٹک|میٹاکرائٹک پر]] ، فلم وچ 25 نقاداں اُتے مبنی 100 وچ سےاس دا 61 دا اسکور اے ، جو "عام طور اُتے سازگار جائزے" د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.metacritic.com/movie/he-named-me-malala|title=He Named Me Malala reviews|website=[[میٹاکریٹک]]|publisher=[[CBS Interactive]]|accessdate=October 9, 2015}}</ref> فلم نو‏‏ں دو [[خواتین د‏‏ی تصویری نیٹ ورک ایوارڈ]] نامزدگیاں موصول ہوئی جنہاں وچ بہترین دستاویزی فلم تے بہترین پروڈیوسر شامل نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://3blmedia.com/News/Fox-Film-and-TV-Receive-Womens-Image-Award-Nominations-Positive-Portrayals-Women|title=Fox Film and TV Receive Women's Image Award Nominations for Positive Portrayals of Women|date=23 November 2015|accessdate=7 December 2015|website=3BL Media – News and Content Distribution for Innovative Companies|publisher=3blmedia.com|last=|first=}}</ref> === ایوارڈز === {| class="wikitable" |+ ایوارڈ ! ایوارڈ ! قسم ! وصول کنندہ ! نتیجہ ! ریف (زباناں) |- | rowspan="2" | اینی ایوارڈ | بہترین متحرک خصوصی پیداوا‏‏ر | پارکس - میک ڈونلڈ / چھوٹا جہا دروازہ| {{Won}} | rowspan="2" |<ref name="43annies">{{حوالہ ویب|title=43rd Annie Award Nominations Announced|url=http://www.asifa-hollywood.org/43rd-annie-award-nominations-announced/|website=ASIFA-Hollywood|publisher=ASIFA-Hollywood|accessdate=December 3, 2015|تاريخ-الأرشيف=May 8, 2016|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20160508135622/http://www.asifa-hollywood.org/43rd-annie-award-nominations-announced/|url-status=dead}}</ref> |- | بقایا اچیومنٹ ، متحرک فیچر پروڈکشن وچ پروڈکشن ڈیزائن | جیسن بڑھئ | {{Nom}} |- | برٹش اکیڈمی فلم ایوارڈ | بہترین دستاویزی فلم | ڈیوس گوگین ہیم ، لوری میک ڈونلڈ تے والٹر پارکس| {{Nom}} | <ref name="BAFTA">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-35260399|title=Bafta Film Awards 2016: Winners|accessdate=15 February 2016|publisher=[[بی بی سی نیوز]]}}</ref> |- | ناقدین دے انتخاب ایوارڈ | بہترین دستاویزی فلم - خصوصیت | ڈیوس گوگین ہیم| {{Nom}} | <ref name="21CCA">{{حوالہ ویب|url=https://deadline.com/2015/12/critics-choice-awards-nominations-2016-full-list-1201666326/|title=Critics' Choice Awards Nominations: 'Mad Max' Leads Film; ABC, HBO, FX Networks & 'Fargo' Top TV|website=Deadline Hollywood|date=December 14, 2015|accessdate=December 14, 2015}}</ref> |- | گولڈن ٹریلر ایوارڈ | بہترین دستاویزی فلم | "ٹریلر 1"| {{Won}} | <ref name="GTA17">{{حوالہ ویب|url=http://www.goldentrailer.com/gta17_nominees/|title=The 17th Annual Golden Trailer Award Nominees|website=GoldenTrailer.com|accessdate=October 27, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160515112453/http://www.goldentrailer.com/gta17_nominees/|archivedate=May 15, 2016}}</ref> |- | rowspan="6" | پرائم ٹائم تخلیقی آرٹس ایمی ایوارڈ | نان فکشن پروگرامنگ دے لئی بقایا ہدایتکاری | ڈیوس گوگین ہیم| {{Nom}} | rowspan="6" | <ref name="EmmyAwards">{{حوالہ ویب|url=https://deadline.com/2016/09/emmy-awards-2016-winners-creative-arts-night-2-list-1201817427/|title=Creative Arts Emmys: 'Murderer' & 'Grease Live' Lead The Field On Night 2|date=September 11, 2016|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=September 12, 2016}}</ref> |- | نان فکشن پروگرامنگ دے لئی بقایا سینماگرافی | سیم پینٹر | {{Nom}} |- | نان فکشن پروگرامنگ دے لئی بقایا تصویری ترمیم | گریگ فٹن ، برائن جانسن تے بریڈ فلر | {{Nom}} |- | مختلف قسم ، نان فکشن ، ایونٹ ، یا ایوارڈ اسپیشل دے لئی بقایا پروڈکشن ڈیزائن | ''اس نے میرا ناں ملالہ رکھیا'' | {{Nom}} |- | نان فکشن پروگرامنگ دے لئی بقایا صو‏‏تی ترمیم (سنگل یا ملٹی کیمرا) | ''اس نے میرا ناں ملالہ رکھیا'' | {{Nom}} |- | حرکت پذیری وچ بقایا انفرادی کارنامہ (جوریڈ) | جیسن بڑھئ | {{Won}} |- | سان ڈیاگو فلم فیسٹیول | شائقین چوائس ایوارڈ || {{Won}} | <ref>{{حوالہ ویب|url=https://sdfilmfest.com/2015awardwinners/|title=San Diego Announces the 2015 Award Winners! {{!}} San Diego International Film Festival|date=2015-10-20|language=en-US|accessdate=2019-10-02|archivedate=2016-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417085128/http://www.sdfilmfest.com/2015awardwinners/}}</ref> |- | سیٹلائٹ ایوارڈ | بہترین دستاویزی فلم | ڈیوس گوگین ہیم| {{Nom}} | <ref name="Satellite">{{حوالہ ویب|url=http://www.pressacademy.com/award_cat/2015/|website=[[International Press Academy]]|at=pressacademy.com|title=Satellite Awards (2015)|publisher=[[International Press Academy|IPA]]|accessdate=December 2, 2015|date=December 2, 2015}}</ref> |- |} == ساؤنڈ ٹریک == {{خانہ معلومات البم | name = He Named Me Malala (Original Motion Picture Soundtrack) | type = soundtrack | artist = [[Thomas Newman]] | cover = | alt = | released = {{Start date|2015|09|25}} | recorded = | venue = | studio = | genre = | length = | label = [[Sony Classical]] | producer = [[Thomas Newman]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} {{Track listing}} == ملکی میڈیا == ''پی نیمڈ می ملالہ'' نو‏‏ں 15 دسمبر ، 2015 نو‏‏ں ڈی وی ڈی اُتے جاری کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dvdsreleasedates.com/movies/7813/he-named-me-malala|title=He Named Me Malala DVD|publisher=dvdsreleasedates.com|date=|accessdate=2015-12-16}}</ref> اس فلم وچ پاکستان وچ وادی سوات دے اس علاقے وچ لڑکیو‏ں نو‏‏ں تعلیم دینے دے حق وچ تقریر کرنے اُتے ملالہ اُتے طالبان دے حملے دے واقعات د‏‏ی دستاویز ا‏‏ے۔ فلم نو‏‏ں 69 ويں [[برٹش اکیڈیمی فلم اعزازات|برٹش اکیڈمی فلم ایوارڈ]] وچ بہترین دستاویزی [[برٹش اکیڈیمی فلم اعزازات|فلم]] دے لئی نامزد کيتا گیا سی۔ ایہ [[ایمی (2015 فلم)|ایمی سے]] ہار گئی == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{آئی ایم ڈی بی عنوان|3065132}} * {{موجو عنوان|malala}} * {{روٹن ٹماٹوز|he_named_me_malala}} * He Named Me Malala at Metacritic [[گٹھ:پاکستان وچ خواتین دے خلاف تشدد]] [[گٹھ:خواتین دے خلاف تشدد دے بارے وچ دستاویزی فلماں]] [[گٹھ:اماراندی دستاویزی فلماں]] [[گٹھ:امریکی دستاویزی فلماں]] [[گٹھ:انگریزی بولی د‏‏ی فلماں]] [[گٹھ:اماراندی فلماں]] [[گٹھ:امریکی فلماں]] [[گٹھ:2015ء د‏‏ی فلماں]] [[گٹھ:ملالہ یوسف زئی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] colhdwijmaw65atwl6d08bxcu343bw5 0 103985 709244 584702 2026-08-10T02:41:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709244 wikitext text/x-wiki [[File:Mohammed Rafi 2016 postcard of India crop-flip.jpg|thumb|left|300px|[[محمد رفیع]] گلوکار]] '''گلوکاری''' : انسانی آواز تو‏ں پیدا کیتی جاݨ والی [[موسیقی]] یا غناء نو‏‏ں گلوکاری کہیا جاندا ا‏‏ے ۔ گلوکاری دے فنکار نو‏‏ں “گلوکار“ کہندے نيں ۔ [[گلوکار]] اپݨی فن گلوکاری نال [[گیت]]، گانے، نغمے وغیرہ نال گلوکاری فنون دا مظاہرہ کردا ا‏‏ے ۔ گلوکاری دے سنگت وچ [[موسیقی]] دا ہوݨا ضروری ا‏‏ے ۔ فن موسیقی دے اجزاء “[[سُر]]“، “[[تال]]“، “لے“، دے سہارے موسیقی سازاں دے نال نغما بَݨدا ا‏‏ے ۔ == مشہور گلوکار == * [[نورجہا‏‏ں]] * [[مہدی حسن]] * [[محمد رفیع]] == ہور ویکھو == * [[موسیقی]] * [[قوالی]] * [[گیت]] * [[لوک گیت]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.lawrence.edu/fast/koopmajo/brief.html A Brief History of Singing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607203728/http://www.lawrence.edu/fast/koopmajo/brief.html |date=2011-06-07 }} [[گٹھ:گلوکاری]] [[گٹھ:موسیقی]] [[گٹھ:سنگیت]] [[گٹھ:فن]] mpbkhxtiwpbxdmt6ft9ytxtpreqwrrc 0 104482 709240 708896 2026-08-09T22:16:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709240 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Pablo Ganguli | honorific_suffix = | image = Pablog.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[Kolkata]]، India | education = [[Port Moresby International High School]] | alma_mater = | occupation = Director, Producer, Impresario | years_active = 2001–present | agent = | known_for = Founder, [[Liberatum]] | notable_works = | style = | home_town = | height = <!-- {{height|m=}} --> | title = | term = | successor = | movement = | opponents = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | partner = | children = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | footnotes = | box_width = }} '''پابلو گانگلی''' اک صنعت کار،<ref>[http://www.anothermag.com/current/view/304/Pablo_Ganguli_on_Istancool "Pablo Ganguli on Istancool"]، ''Another Magazine''، 24 جون 2010</ref> کلاکار، پروڈیؤسر،<ref>[http://www.lemonde.fr/m-le-mag/article/2016/05/17/pablo-ganguli-roi-de-la-people-connexion_4920718_4500055.html 'Pablo Ganguli, roi de la people connexion']، 'Le Monde'، 17 مئی 2016</ref> ڈائریکٹر <ref>[http://www.gq-magazine.co.uk/comment/articles/2014-05/19/james-franco-inspiring-creativity-liberatum-films "Watch James Franco, Hans Zimmer and Paul Schrader talk inspiration"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906155656/http://www.gq-magazine.co.uk/comment/articles/2014-05/19/james-franco-inspiring-creativity-liberatum-films|date=6 ستمبر 2014}}، ''GQ''، 19 مئی 2014</ref> اتے امپریسریو <ref>[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6228501.ece Britain goes to Moscow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617001650/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article6228501.ece |date=2011-06-17 }}، ''T2 The Times''، 6 مئی 2009</ref> اے، جسنے بہت سارے <ref>[http://www.nowness.com/day/2011/12/28/1745/liberatum-all-tomorrows-parties "Pablo Ganguli Reveals the Secrets of Hosting the World's Artistic Elite"]، ''NOWNESS''، 28 دسمبر 2011</ref> قومانتری تہوار <ref>[http://travel.cnn.com/hong-kong/life/liberatum-brings-pharell-williams-and-mike-figgis-hong-kong-176753 "Liberatum brings Pharrell Williams and Mike Figgis to Hong Kong"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701235121/http://travel.cnn.com/hong-kong/life/liberatum-brings-pharell-williams-and-mike-figgis-hong-kong-176753/ |date=2019-07-01 }}، ''CNN''، 22 مارچ 2012</ref> تحریک اتے آرٹس کانفرنس، ساہت، میڈیا، فلم، فیشن اتے سبھیاچار سمیلناں نوں اپنی ادارہ لبریٹم ولوں منعقد کیتا اے۔<ref name="Guardian-11-17-07">Ganguli's Guardian Profile, [http://commentisfree.guardian.co.uk/pablo_ganguli/profile.html Comment is free] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101101210914/http://commentisfree.guardian.co.uk/pablo_ganguli/profile.html |date=2010-11-01 }}</ref> گانگلی نے <ref>[http://hk.asiatatler.com/culture-lifestyle/arts/interview-pablo-ganguli-brings-liberatum-to-hong-kong "Interview: Pablo Ganguli in Hong Kong"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906161400/http://hk.asiatatler.com/culture-lifestyle/arts/interview-pablo-ganguli-brings-liberatum-to-hong-kong|date=6 ستمبر 2014}}، ''Asia Tatler''، 23 مئی 2012</ref> تہذیبی کوٹپالیسی دے ادم دی اگوائی کیتی اے۔<ref>[http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2014/06/23/tagged-instagram-exhibit-kim-kardashian-kanye-west-lindsay-lohan-lorde-damien-hirst-w-hotel/?_php=true&_type=blogs&_r=0 "Gallery | An Exhibit of Instagram Photos of Kimye with LiLo, Lorde, Damien Hirst and More"]، ''T Magazine, The New York Times'، 23 جون 2014''</ref> گانگلی دی ادارہ لبریٹم ماحول، انسانی حق، [[بولن دی آزادی]] اتے ہور اہم مدعیاں نوں وی مُتحرک کردی اے۔<ref>[http://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/from-london/2010/11/pablo-ganguli "Pablo Ganguli profile on Vogue Italia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304055526/http://www.vogue.it/en/people-are-talking-about/from-london/2010/11/pablo-ganguli |date=2012-03-04 }}، ''Vogue Italia''، 23 نومبر 2010</ref> == مڈھلا جیون == گانگلی دا جم [[مغربی بنگال]]، [[کولکاتہ]] وچ اک بنگالی ہندو براہمن پروار وچ ہویا سی۔<ref name="ESL-8-24-06">Caroline Philips, [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4153/is_20060824/ai_n16700982 'The boy who beguiled London's literary luvvies'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924075255/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4153/is_20060824/ai_n16700982 |date=2015-09-24 }}، ''Evening Standard'' (London)، 24 اگست 2006</ref> کجھ سوتر دسدے ہن کہ اس دے پڑدادے وچوں اک [[ربندرناتھ ٹیگور|بنگالی شاعر ربندرناتھ ٹیگور]] دا نجی سیکٹری سی جو ایشیا دا پہلا نوبل انعام حاصل کرتا سی۔<ref name="Scot-2-24-07">David Robinson, [http://living.scotsman.com/books.cfm?id=293702007 "Ariel perspectives"]، ''The Scotsman''، 24 فروری 2007</ref> اک بچے وجوں، گانگلی نوں اسدی دادی نے پالیا سی۔ اسنے دعوہ کیتا کہ اوہ اپنی ماں نوں کدے نہیں ملیا سی اتے بچپن وچ اس دے کلا-اتہاسکار پیؤ مہینے وچ اک وار اسنوں ملن آیا کردا سی۔<ref name="Standard2010">[http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/article-23790891-the-talented-mr-ganguli-one-of-londons-best-connected-people.do 'The talented Mr Ganguli, one of London's best connected people'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107054616/http://www.thisislondon.co.uk/lifestyle/article-23790891-the-talented-mr-ganguli-one-of-londons-best-connected-people.do|date=7 جنوری 2010}}، ''London Evening Standard''، 5 جنوری 2010</ref> اوہ [[کولکاتہ]] وچ فنی مقصداں دی پیروی کردیاں اک تعمیری ماحول وچ وڈا ہویا سی۔<ref>[http://hypebeast.com/2012/4/interview-with-pablo-ganguli-the-founder-of-liberatum 'Interview with Pablo Ganguli']، ''Hypebeast''، 26 اپریل 2012</ref> == کریئر == 2001 وچ 17 سال دی عمر وچ گانگلی نے عالمی بھر وچ سماگماں دا انعقاد کرن لئی اپنی کمپنی لبریٹم دا قیام کیتا۔<ref>[https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/features/a-meeting-of-minds-on-the-bosphorus-2293430.html?origin=internalSearch "A meeting of minds on the Bosphorus"]، ''The Independent''، 6 جون 2011. Retrieved 16 ستمبر 2018.</ref> اگست 2006 وچ، لنڈن دے ایوننگ سٹینڈرڈ وچ اک کالم لکھاری نے نوٹ کیتا کہ گانگلی نے 'کلکتہ وچ فرینچ دی پڑھائی کر رہے اک طالب علم توں، شاید تن سالاں وچ دنیا دے اک پرمکھ ساہتی سیلونیسٹا وچ اک شاندار سفر کیتی اے "۔<ref name="ESL-8-24-06"/> نومبر 2010 اتے 2011 وچ، گانگلی نوں ایوننگ سٹینڈرڈ ولوں لنڈن وچ 1000 سبھ توں بااثر شخصیتاں وچوں اک وجوں چنیا گیا سی۔<ref>{{Cite news|url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/article-24007174-londons-1000-most-influential-people-2011-literati.do|title=London's 1000 most influential people 2011: Literati|last=ES|date=15 نومبر 2011|work=Evening Standard|archive-url=https://web.archive.org/web/20120126124959/http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/article-24007174-londons-1000-most-influential-people-2011-literati.do|archive-date=26 جنوری 2012|accessdate=2021-05-02|archivedate=2012-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120126124959/http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/article-24007174-londons-1000-most-influential-people-2011-literati.do}}</ref> مارچ، 2011 وچ گانگلی نے تیوہاراں دے تعلق وچ کیہا: 'ایہہ کم نہیں اے، ایہہ میری زندگی اے۔ ایہہ اوہ اے جسدے میں چنگے اتے برے سپنے لیندا ہاں۔” اسدے تیوہاراں لئی آمدنی دا مکھ سروت سپانسرشپ اے، جس لئی اوہ کہندا اے کہ "حاصل کرنا کدے وی سوکھا نہیں ہندا اتے بہت محنت دی لوڑ ہندی اے۔" اوہ اپنے تیوہاراں اُتے بولن والیاں نوں ادائیگی نہیں کردا: "ایہہ کسے نوں آسکر وچ جان لئی فیس دین وانگ اے۔"<ref>{{Cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/c2a7f5fa-4e56-11e0-a9fa-00144feab49a.html#ixzz1HdJd6qzm|title=Lucrative celebration: earning money from festivals|last=Emma Jacobs|date=24 مارچ 2011|work=Financial Times}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == * [https://www.liberatum.org/ لبریٹم] [[گٹھ:بھارت دے ایلجیبیٹی حق کارکن]] [[گٹھ:بھارت وچ ایلجیبیٹی لوک]] [[گٹھ:جم 1983]] [[گٹھ:بنگالی لوک]] [[گٹھ:زندہ لوک]] 5erspup3jgqivu8ogpd2pr0obl9ehmx 0 108159 709247 641889 2026-08-10T03:46:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709247 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''یزان البواب''' ( پیدائش 30 اکتوبر 1999) اک [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] تیراک ا‏‏ے۔ اوہ [[دبئی]] وچ وڈا ہويا تے فلسطین تے اطالوی دونے د‏‏ی شہریت رکھدا ا‏‏ے۔ البواب اوٹاوا وچ کارلیٹن یونیورسٹی وچ انجینئرنگ دا طالب علم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Un membre de l’équipe olympique palestinienne de natation s'entraîne à Trois-Rivières|url=https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/1808249/natation-jeux-olympiques-palestine-trois-rivieres-yazan-al-bawwab|accessdate=2021-07-25|website=[[کینیڈیائی نشریات‏‏ی ادارہ]]|language=fr-ca}}</ref><ref name=":0">{{حوالہ ویب|title=Swimming AL BAWWAB Yazan – Tokyo 2020 Olympics|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/athlete-profile-n1483809-al-bawwab-yazan.htm|accessdate=2021-07-25|website=Olympics.com|archivedate=2021-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210726021238/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/athlete-profile-n1483809-al-bawwab-yazan.htm}}</ref><ref name=":1">{{حوالہ ویب|title=Palestinian Olympians from Gaza, Canada, US, Jerusalem compete in Tokyo|url=https://www.timesofisrael.com/palestinian-olympians-from-gaza-canada-us-jerusalem-compete-in-tokyo/|accessdate=2021-07-26|website=[[The Times of Israel]]}}</ref> [[2020ء گرمائی اولمپکس|2020 ٹوکیو اولمپکس]] وچ ملک د‏‏ی نمائندگی کرنے والے پنج فلسطینیاں وچو‏ں اک تیراکی ا‏‏ے۔ اوہ 27 جولائ‏ی 2021 نو‏‏ں ٹوکیو ایکواٹکس سنٹر وچ مرداں دے 100 میٹر فری اسٹائل وچ مقابلہ کرے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Edition)|first=The New Arab (From the Arabic|title=Palestine: Olympic team plan to fly Palestinian flag high at Tokyo Games|url=https://english.alaraby.co.uk/news/five-athletes-represent-palestine-tokyo-olympics|accessdate=2021-07-25|website=[[The New Arab]]|تاريخ-الأرشيف=2021-10-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211020171332/https://english.alaraby.co.uk/news/five-athletes-represent-palestine-tokyo-olympics|url-status=dead}}</ref><ref name=":1"/> == حوالے ==  {{حوالے}} [[گٹھ:دبئی دے کھلاڑی]] [[گٹھ:1999 دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:فلسطینی مرد تیراک]] [[گٹھ:2020ء گرمائی اولمپکس وچ تیراک]] s5gt5g60n6ars6oyewdalxlt1t58hpi 0 108168 709234 707687 2026-08-09T16:59:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 709234 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''محمد حمادہ''' ( پیدائش 14 مارچ 2002) غزہ نال تعلق رکھنے والا اک [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] ویٹ لفٹر ا‏‏ے۔ [[اولمپکس]] وچ کھیل وچ حصہ لینے والے اوہ پہلے فلسطینی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://english.alaraby.co.uk/news/five-athletes-represent-palestine-tokyo-olympics|title=Palestine: Olympic team plan to fly Palestinian flag high at Tokyo Games|تاريخ-الوصول=2021-07-30|تاريخ-الأرشيف=2021-10-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211020171332/https://english.alaraby.co.uk/news/five-athletes-represent-palestine-tokyo-olympics|url-status=dead}}</ref><ref name="olympics">{{حوالہ ویب|title=Weightlifting HAMADA Mohammed K H – Tokyo 2020 Olympics|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/weightlifting/athlete-profile-n1483453-hamada-mohammed-k-h.htm|accessdate=2021-07-26|website=olympics.com|language=en-us|archivedate=2021-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210726020325/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/weightlifting/athlete-profile-n1483453-hamada-mohammed-k-h.htm}}</ref> '''حمادہ''' نوں [[سمر اولمپکس 2020ء| 2020 ٹوکیو اولمپکس]] وچ مرداں دے 96 کلوگرام ایونٹ وچ شرکت کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.timesofisrael.com/palestinian-olympians-from-gaza-canada-us-jerusalem-compete-in-tokyo/|title=Palestinian Olympians from Gaza, Canada, US, Jerusalem compete in Tokyo}}</ref><ref name=":1">{{حوالہ ویب|date=2021-07-19|title=First Palestinian weightlifter at Olympics braced to make history|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/first-palestinian-weightlifter-olympics-braced-make-history-2021-07-19/|accessdate=2021-07-26|website=Reuters}}</ref><ref name=":2">{{حوالہ ویب|title=Meet the first Palestinian weightlifter to compete in the Olympics|url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/meet-the-first-palestinian-weightlifter-to-compete-in-the-olympics-1.10016488|accessdate=2021-07-26|website=Haaretz.com|language=en|تاريخ-الأرشيف=2021-07-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210726001358/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/meet-the-first-palestinian-weightlifter-to-compete-in-the-olympics-1.10016488|url-status=dead}}</ref> حمادا نے [[اولمپکس]] تو‏ں کئی ہفتےآں پہلے سفر دے مسائل تو‏ں بچنے دے لئی [[غزہ]] چھڈ دتا سی ، انہاں نے سنہ 2019 تو‏ں چھ بین الاقوامی کوالیفائنگ مقابلےآں وچ حصہ لینے دے بعد اپنا مقام محفوظ بنا لیا سی۔ اس دا بھائی حسام فلسطینی قومی ویٹ لفٹنگ ٹیم دا کوچ ا‏‏ے۔ <ref name=":1"/> <ref name=":2"/> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:2002 دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:غزہ شہر دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:2020ء گرمائی اولمپکس وچ ویٹ لفٹر]] 9gwr2q6grrise6b5h5kpq1p5i5auxle 3 121661 709261 624440 2026-08-10T05:10:36Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Khudaeidadkhan]] توں [[ورتن گل بات:Kasi1999]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Khudaeidadkhan|Khudaeidadkhan]]" to "[[Special:CentralAuth/Kasi1999|Kasi1999]]" 624440 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۸:۰۷, ۲۸ اپریل ۲۰۲۳ (PKT) sv8au4qf08uoftwnfdglek3pau09k7l 10 125601 709236 632277 2026-08-09T18:43:50Z Fry1989 1330 709236 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$B=<includeonly>{{ص.م/فتح}} {{ص.م/عنوان بأيقونة |{{{نام|{{PAGENAME}}}}} |006EB8 |HK traffic sign 333.svg |right=1 |ffffff }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري ويكي بيانات2 |{{{اسم2|}}} | | | |خاصية = P1448 |langpref= |قائمة=نعم }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |{{{اسم3|{{{name|}}}}}} |{{{اسم3|{{{name|}}}}}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |&nbsp;-&nbsp;{{{type|{{{نوع|}}}}}}&nbsp;-&nbsp; |{{{type|{{{نوع|}}}}}} |cddeff }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{#ifeq:{{تقليم|{{{صورة المدينة|}}}{{{صورة|}}}{{{الصورة|}}}{{{image|}}}}} |DefautAr.svg | |{{{صورة المدينة|}}}{{{تصویر|}}}{{{الصورة|}}}{{{image|}}}}} |{{{تعليق الصورة|}}} |{{{حجم الصورة|}}} |{{{بدل الصورة|}}} | خاصية ={{#if:{{#property:P2716}} |P2716|P18}} }} {{ص.م/صورة |{{{صورة2|{{{image2|}}}}}} |{{{تعليق الصورة2|}}} |{{{حجم الصورة2|}}} |{{{بدل الصورة2|}}} }} {{ص.م/صورة مضاعفة ويكي بيانات | صورة1 ={{{علم|{{{علم المدينة|}}}}}} | تعليق1 ={{{تعليق علم|}}} | عرض1 = {{{حجم علم|125}}} | بديل1 = {{{بديل علم|}}} | صورة2 ={{{ختم المدينة|{{{شعار|}}}}}} | تعليق2 ={{{تعليق شعار|}}} | عرض2 = {{{حجم شعار|100}}} | بديل2 = {{{بديل شعار|}}} | خاصية1 ={{#if:{{#property:P41}} |P41|P158}} | خاصية2 ={{#if:{{#property:P94}} |P94|P154}} | coslpan = | خلفية = }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان اللقب|لقب}}} |{{{اللقب|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | تلفظ |{{{سميت بأسم|{{{named_for|}}}}}} |خاصية =P443 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | منسوب بنام |{{{سميت بأسم|{{{named_for|}}}}}} |خاصية =P138 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | مقامی ناں |{{{سميت بأسم|{{{named_for|}}}}}} |خاصية =P1705 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |لمبا‏ئی |{{{الشعار|{{{شعار نصي|}}}}}} |خاصية =P2043 |رقم = نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | سوما |{{{سميت بأسم|{{{named_for|}}}}}} |خاصية =P885 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |نقشہ |{{{تاريخ التأسيس|}}} |خاصية =P625 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |استقرت |{{{استقرت|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |بانی |{{{بانی|{{{founder|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |حصہ |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P31 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |سب کلاس |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P279 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |فوجی عہدہ |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P798 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |ورتوں |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P366 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |ڈگدا |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P403 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |معاون دریا |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P974 |rank=best }} {{ص.م/صورة ويكي بيانات |{{{خريطة المدينة|}}} | {{#if:{{{تعليق على الخريطة|}}}|{{{تعليق على الخريطة|}}}|{{#if:{{{خريطة المدينة|}}}|جغرافیائی مقام|}}}} |{{{حجم الخريطة|200}}} |{{{بدل الخريطة|}}} |خاصية = P242 |تعليق خاصية=نقشہ |حجم صورة خاصية=200 |بادئة تصانيف= |تصنيف غير= }} {{ص.م/عنوان فرعي |انتظامی تقسیم |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |ملک |{{#if:{{{البلد|}}}{{#property:P17}} |{{قيمة ويكي بيانات |{{{البلد|}}} |قيمة موجودة={{#if:{{{البلد|}}}|{{#ifموجود:سانچہ:{{{البلد|؟!؟}}}|{{ {{{البلد}}} }} |{{{البلد|}}}}}}} |خاصية=P17 }}<!-- -->{{#if:{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|جغرافيا=نعم}}|{{ٹیگ|ref|{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|جغرافيا=نعم}}|GeoNames ID}}[[گٹھ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]|}}{{#if:{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|muarea=نعم}}|{{ٹیگ|ref|{{قيمة ويكي بيانات/مرجع1|muarea=نعم}}|MusicBrainz area ID}}[[گٹھ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]|}} }}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |وقوع تھاں |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P131 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |ڈگدا |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P403 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |معاون دریا |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P974 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |گہرائی |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P4511 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |طاس |{{{عاصمة لـ|}}} |خاصية =P4614 |rank=best |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |طاس دیس |{{{عاصمة لـ|}}} |خاصية =P205 |rank=best |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |ڈسچارج |{{{عاصمة لـ|}}} |خاصية =P2225 |rank=best |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |طاس رقبہ |{{{عاصمة لـ|}}} |خاصية =P2053 |rank=best |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |براعظم |{{{عاصمة لـ|}}} |خاصية =P20 |rank=best |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |ڈیم |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P4792 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |دریا اُتے |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P706 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |بجلی پیداوار |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P2109 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |لمبائی |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P2043 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | اُچائی |{{{العاصمة|}}} |خاصية =P2048 |rank=best }} {{#if:{{{اسم المنطقة|}}}{{{اسم المنطقة 2|}}}{{{اسم المنطقة2|}}}{{{اسم المنطقة 3|}}}{{{اسم المنطقة3|}}}{{{اسم المنطقة 4|}}}{{{اسم المنطقة4|}}} | |{{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |تقسیم اعلیٰ |{{{التقسيم الأعلى|}}} |خاصية =P131 |rank=best }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة|}}} |{{{اسم المنطقة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 2|{{{نوع المنطقة2|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 2|{{{اسم المنطقة2|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 3|{{{نوع المنطقة3|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 3|{{{اسم المنطقة3|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 4|{{{نوع المنطقة4|}}} }}} |{{{اسم المنطقة 4|{{{اسم المنطقة4|}}} }}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 5|}}} |{{{اسم المنطقة 5|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 6|}}} |{{{اسم المنطقة 6|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 7|}}} |{{{اسم المنطقة 7|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{نوع المنطقة 8|}}} |{{{اسم المنطقة 8|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |سابق دارالحکومت |{{{عاصمة سابقة لـ|}}} }} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |حکام |{{{المسؤول الأعلى|{{{المسؤول الاعلى|}}}}}}{{{اسم المسؤول|}}}{{{اسم المسؤول الثاني|}}}{{{اسم المسؤول الثالث|}}}{{{المسؤول الثالث|}}}{{{المسؤول الثاني|}}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الأعلى|{{{المسؤول الاعلى|المسؤول الأعلى}}}}}}|{{{اسم المسؤول|}}}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الثاني|المسؤول ثاني}}}|{{{اسم المسؤول الثاني|}}}}} {{ص.م/سطر مختلط اختياري|{{{المسؤول الثالث|المسؤول ثالث}}}|{{{اسم المسؤول الثالث|}}}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |جغرافیائی خصوصیات |{{{المساحة الكلية|}}}{{{مساحة الأرض|}}}{{{مساحة المياه|}}}{{{ارتفاع|}}}{{{إحداثيات|}}}{{{خط الطول|}}}{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}} }}} }}}{{#property:P2044}}{{#property:P2046}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[جغرافیائی متناسق نظام|متناسقات]] | {{#if:{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} | {{Coord |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} |display=inline }} | {{قيمة ويكي بيانات/احداثيات|{{{إحداثيات|}}} }}}} }} <!-- {{ص.م/سطر مختلط اختياري |دائرة العرض |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |خط الطول |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} }} --> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |رقبہ |{{{المساحة الكلية|{{{المساحة الكلية كم|}}}}}} |قيمة موجودة = {{{المساحة الكلية|{{{المساحة الكلية كم|}}}}}} {{#if:{{{وحدة مساحة|}}}||{{کم2}}}} |خاصية =P2046 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |&nbsp; • رتبہ |{{{الرتبة|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |المساحة الحضرية |{{{المساحة الحضرية|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |خشکی |{{{مساحة الأرض|}}}|{{{مساحة الأرض|}}} {{#ifeq: {{{معطيات نسبية|}}} | نعم | % | {{كم2}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |تری |{{{مساحة المياه|}}}|{{{مساحة المياه|}}} {{#ifeq: {{{معطيات نسبية|}}} | نعم | % | {{كم2}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |بلندی |{{{ارتفاع|{{{ارتفاع قدم|{{{ارتفاع متر|}}}}}}}}} |خاصية=P2044 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |اعلىٰ&nbsp;بلندی |{{{اقصى ارتفاع|{{{elevation_max_m|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |ادنىٰ&nbsp;بلندی |{{{أدنى انخفاض|{{{elevation_min_m|}}}}}} }} {{{صناديق جغرافيا|}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |آبادی |{{{التعداد السكاني|}}}{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}}{{{سنة التعداد|}}}{{{الكثافة السكانية|}}}{{{الذكور|}}}{{{الإناث|}}}{{{عدد الأسر|}}}{{{عدد المساكن|}}}{{{صناديق سكان|}}}{{#property:P1082}} |{{{لون1|}}} }} {{#switch:{{{التعداد السكاني|}}} |no|لا= |={{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |کل آبادی |خاصية ={{#if:{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}}||P1082}} |rank=best |نقطة=نعم |تصفية=P459 }} |#default={{ص.م/سطر مختلط اختياري |تعداد آبادی |{{#if:{{{التعداد السكاني|}}}|{{{التعداد السكاني|}}} افراد <small>(اعداد و شمار {{{سنة التعداد|؟؟}}})</small> {{{ملاحظة التعداد السكاني|}}}}} }} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |کل آبادی |{{{إجمالي السكان|{{{اجمالي السكان|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[کثافتِ آبادی]] |{{{الكثافة السكانية|}}} |{{#if:{{{الكثافة السكانية|}}}|{{{الكثافة السكانية|}}} {{#if:{{{سنة الكثافة|}}}|<small>(سنہ {{{سنة الكثافة|}}})</small>}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • مرد |{{{الذكور|}}} |خاصية =P1540 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • عورتیں |{{{الإناث|}}} |خاصية =P1539 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |&nbsp; • گھرانوں کی تعداد |{{{عدد الأسر|}}} |{{{عدد الأسر|}}} |خاصية =P1538 |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |&nbsp; • تعداد مکانات |{{{عدد المساكن|}}} |{{{عدد المساكن|}}} }} {{{صناديق أخرى|{{{صناديق سكان|}}}}}} {{ص.م/عنوان فرعي اختياري |مزید معلومات |{{{التوقيت|}}}{{{فرق التوقيت|}}}{{{توقيت2|}}}{{{فرق التوقيت2|}}}{{{غرينتش توقيت صيفي|}}}{{{اللغة|{{{language|}}} }}}{{{registration_plate|{{{Kfz|{{{licence|{{{تسجيل المركبات|}}}}}} }}}}}}{{{الرمز البريدي|}}}{{{الرمز الهاتفي|{{{area_code|}}}}}}{{{أيزو 3166-2|{{{أيزو|}}}}}}{{{عنوان|{{{blank_name|}}}}}}{{{معلومة|{{{blank_info|}}}}}}{{{جوائز|}}}{{{الجوائز|}}}{{{awards|}}}{{{موقع|}}}{{{الموقع|}}}{{{الموقع الرسمي|}}}{{#property:P421}}{{#property:P281}}{{#property:P856}} |{{{لون1|}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |[[جڑواں شہر]] |{{{المدينة التوأم|}}} |خاصية =P190 |قائمة شريطية=نعم |بداية ونهاية=نعم |تصنيف=[[گٹھ:جڑواں شہر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |اوقات |{{{التوقيت|}}} |قيمة موجودة = {{{التوقيت|}}} ({{{فرق التوقيت|}}} [[گرینوچ معیاری وقت|گرینوچ]]) |خاصية =P421 |rank=best |تصفية=P1264 |فاصل سطر= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |گرمائی وقت |{{{توقيت2|}}} |{{{توقيت2|}}} ({{{فرق التوقيت2|}}}) }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |[[گرمائی وقت]] |{{{غرينتش توقيت صيفي|}}} |{{{غرينتش توقيت صيفي|؟؟}}} [[گرینوچ معیاری وقت|گرینوچ]] }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |سرکاری زبان |{{{اللغة|{{{language|}}} }}} |خاصية=P37 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |[[گاڑی نمبر پلیٹ]] |{{{registration_plate|{{{گاڑی نمبر پلیٹ|{{{Kfz|{{{licence|}}} }}} }}} }}} |خاصية =P395 |بداية ونهاية=نعم |قائمة شريطية=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |{{{تسمية الرمز البريدي|رمزِ ڈاک}}} |{{{الرمز البريدي|}}} |خاصية =P281 |قائمة شريطية=نعم |رقم = نعم |rank=best |نقطة=نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |{{{تسمية الرمز الهاتفي|فون کوڈ}}} |{{{الرمز الهاتفي|{{{area_code|}}}}}} |خاصية =P473 |رقم = نعم }} <!-- الرمز الجغرافي--> {{ص.م/سطر مختلط اختياري |جیو رمز |{{{الرمز الجغرافي|{{{geocode|}}}}}} }} <!-- رمز الأيزو--> {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 | [[آیزو 3166-2]] | {{{أيزو 3166-2|{{{أيزو|}}}}}} |خاصية =P300 |rank=best }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان|{{{blank_name|}}}}}} |{{{معلومة|{{{blank_info|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان2|{{{blank1_name|}}}}}} |{{{معلومة2|{{{blank1_info|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان3|{{{blank_name_sec1|}}}}}} |{{{معلومة3|{{{blank_info_sec1|}}}}}} }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري |{{{عنوان4|{{{blank1_name_sec1|}}}}}} |{{{معلومة4|{{{blank1_info_sec1|}}}}}} }} {{ص.م/سطر جوائز ويكي بيانات |{{{جوائز|}}}{{{الجوائز|}}}{{{awards|}}} |{{{لون1|E1E1E1}}} |تصنيف=[[گٹھ:اعزازات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] |تصفية=P585 |تصفية1=P1346 }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |باضابطہ ویب سائٹ | {{{موقع|}}}{{{ویب سائٹ|}}}{{{الموقع الرسمي|}}} |خاصية = P856 |وصلة كاملة= نعم }} {{ص.م/سطر مختلط اختياري ويكي بيانات2 |جیو رمز |{{{GeoNames|{{{جيونيمز|}}} }}} |خاصية =P1566 |rank=best |نوع=وصلة }} {{ص.م/سطر اختياري |{{{معرض كومنز|}}}{{#property:P935}} |{{قيمة ويكي بيانات|{{{معرض كومنز|}}} |قيمة موجودة={{شقيقة/سطر|commons|{{{معرض كومنز|}}}|معرض صور {{نام_صفحہ}}}} |pattern={{شقيقة/سطر|commons|$1|معرض صور {{نام_صفحہ}}}} |خاصية=P935 |مراجع=لا |واحد فقط=نعم }} |right }} {{ص.م/سطر اختياري |{{مداخل على سطور |{{{تضمين1|{{{embedded1|}}} }}} |{{{تضمين2|{{{embedded2|}}} }}} }} }} {{ص.م/فاصل اختياري |{{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} }} {{ص.م/موقع جغرافي ويكي بيانات|تكبير الخريطة={{{تكبير الخريطة|5}}} |1= {{{خريطة البلد|}}} |2= {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{latd|{{{دائرة العرض|{{{خط العرض|{{{lat_d|}}}}}}}}}}}} | m ={{{latm|{{{lat_m|}}}}}} | s ={{{lats|{{{lat_s|}}}}}} | NSEW ={{{latNS|{{{lat_NS|}}}}}} }} |3= {{معلومات مدينة/احداثيات | d ={{{longd|{{{long_d|{{{خط الطول|}}}}}} }}} | m ={{{longm|{{{long_m|}}}}}} | s ={{{longs|{{{long_s|}}}}}} | NSEW ={{{longEW|{{{long_EW|}}}}}} }} |4= {{{اسم فوق الموقع|{{{الاسم الرسمي|{{نام_صفحہ}}}}}}}} |5= {{{عنوان تحت الخريطة|}}} |6={{{تضاريس|1}}} | علامة = | حجم العلامة = {{{حجم الصورة المستعملة كعلامة على الموقع|}}}<!-- رقم فقط من دون بك أو px --> | عرض = {{{عرض خريطة البلد|280}}} |خريطة بيانات={{{خريطة بيانات|}}} }} {{ص.م/سطر اختياري |{{{ملاحظات|}}} }} {{ص.م/إشارة|{{#if:{{{إشارة|}}}|{{{إشارة|}}}|خانہ معلومات شہر/عربی}}|{{{خلفية|}}} }} {{ص.م/غلق}}<!-- -- >{{رئيسي آخر|{{#if:{{safesubst:#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=1|preview=1}}||[[گٹھ:مقالات بها صناديق معلومات مملوءة كليا ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]]}}}}< !-- --></includeonly><!-- هذا النص تساں توليده تلقائياً بواسطة [[سانچہ:Parameters]] -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check |template=خانہ معلومات شہر/عربی |unknown=[[گٹھ:صفحات تستخدم قالب:معلومات مدينة مع وسائط غير معروفة|_VALUE_]] |preview =الوسيط '''_VALUE_''' غير مدعوم في [[خانہ معلومات شہر/عربی]] |الاسم الرسمي|خلفية|entete|كتابة|اسم2|اسم3|name|type|نوع|صورة المدينة|صورة|الصورة|image|تعليق الصورة|حجم الصورة|بدل الصورة|صورة2|image2|تعليق الصورة2|حجم الصورة2|بدل الصورة2|علم|علم المدينة|تعليق علم|حجم علم|بديل علم|ختم المدينة|شعار|تعليق شعار|حجم شعار|بديل شعار|عنوان اللقب|اللقب|سميت بأسم|named_for|الشعار|شعار نصي|تاريخ التأسيس|استقرت|مؤسس|founder|خريطة المدينة|تعليق على الخريطة|حجم الخريطة|بدل الخريطة|البلد|العاصمة|عاصمة لـ|اسم المنطقة|اسم المنطقة 2|اسم المنطقة2|اسم المنطقة 3|اسم المنطقة3|اسم المنطقة 4|اسم المنطقة4|التقسيم الأعلى|نوع المنطقة|نوع المنطقة 2|نوع المنطقة2|نوع المنطقة 3|نوع المنطقة3|نوع المنطقة 4|نوع المنطقة4|نوع المنطقة 5|خريطة بيانات|اسم المنطقة 5|نوع المنطقة 6|اسم المنطقة 6|نوع المنطقة 7|اسم المنطقة 7|نوع المنطقة 8|اسم المنطقة 8|عاصمة سابقة لـ|المسؤول الأعلى|المسؤول الاعلى|اسم المسؤول|اسم المسؤول الثاني|اسم المسؤول الثالث|المسؤول الثالث|المسؤول الثاني|المساحة الكلية|مساحة الأرض|مساحة المياه|ارتفاع|إحداثيات|خط الطول|دائرة العرض|خط العرض|lat_d|latd|latm|lat_m|lats|lat_s|latNS|lat_NS|longd|long_d|longm|long_m|longs|long_s|longEW|long_EW|المساحة الكلية كم|وحدة مساحة|الرتبة|المساحة الحضرية|معطيات نسبية|ارتفاع قدم|ارتفاع متر|اقصى ارتفاع|elevation_max_m|أدنى انخفاض|elevation_min_m|صناديق جغرافيا|التعداد السكاني|إجمالي السكان|اجمالي السكان|سنة التعداد|الكثافة السكانية|الذكور|الإناث|عدد الأسر|عدد المساكن|صناديق سكان|ملاحظة التعداد السكاني|صناديق أخرى|التوقيت|فرق التوقيت|توقيت2|فرق التوقيت2|غرينتش توقيت صيفي|اللغة|language|registration_plate|Kfz|licence|تسجيل المركبات|الرمز البريدي|الرمز الهاتفي|area_code|أيزو 3166-2|أيزو|عنوان|blank_name|معلومة|blank_info|جوائز|الجوائز|awards|موقع|الموقع|الموقع الرسمي|المدينة التوأم|تسمية الرمز البريدي|تسمية الرمز الهاتفي|الرمز الجغرافي|geocode|عنوان2|blank1_name|معلومة2|blank1_info|عنوان3|blank_name_sec1|معلومة3|blank_info_sec1|عنوان4|blank1_name_sec1|معلومة4|blank1_info_sec1|لون1|معرض كومنز|تضمين1|embedded1|تضمين2|embedded2|خريطة البلد|اسم فوق الموقع|عنوان تحت الخريطة|تضاريس|حجم الصورة المستعملة كعلامة على الموقع|عرض خريطة البلد|ملاحظات|إشارة|سنة الكثافة|تكبير الخريطة }}<!-- -->}}<noinclude> {{دستاویز}}</noinclude> hya28sjce0xq0rwpfhg2yzyn76owtb1 0 130172 709263 709174 2026-08-10T05:20:39Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 709263 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] ie3wdlf8xdjgam2ms5hav7bzj0ew1ib 709264 709263 2026-08-10T05:21:03Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 709264 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 5lvudd79xqf8jhshcttykokcpxcpkaq 709265 709264 2026-08-10T05:21:23Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 709265 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 87pmmj4h6mhm8dcxah0n2di7weomtao 709266 709265 2026-08-10T05:21:44Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 709266 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] fzl4zqouc7zo260v62qs61jslu6bn78 709267 709266 2026-08-10T05:22:05Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 709267 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 17ikvt3pk3uicc5sf41ycqz2pkddk95 709268 709267 2026-08-10T05:22:30Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */ 709268 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 96n4go6rhqfz3czz1xkfi5rgin3fjdv 709269 709268 2026-08-10T05:22:55Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */ 709269 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] epfoo6wwjtqzwpmta8o6zlnodzq8jq8 709270 709269 2026-08-10T05:23:16Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */ 709270 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 8yjva8g8l8ah6ek88icf14m0px8gwo7 709271 709270 2026-08-10T05:23:38Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 709271 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''5 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] r34ocieshoq0vc4yfbs61cnv893ifuy 709272 709271 2026-08-10T05:24:00Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */ 709272 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''5 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 8p7lz8y9vt4r2j3vtaxnempufyireq5 709273 709272 2026-08-10T05:24:23Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */ 709273 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''10 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''5 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] kds9gexrssvgakzlwrxlj6r0vrx9pan 709274 709273 2026-08-10T05:24:52Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */ 709274 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں === معمر ترین 10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''10 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''10 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''10 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] t926xifx1azhgzpmdazuso5qydcr772 0 149286 709249 2026-08-10T04:27:08Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شہر/عربی | religion = [[الإسلام|إسلام]]، [[الكنيسة الرومانية الكاثوليكية|مسيحية كاثوليكية]] }} '''طائفۂ سرقسطہ''' اک خود مختار اسلامی ریاست سی جو 403 ہجری/1013ء وچ فتنۂ اندلس دے دوران اموی ریاستِ اندلس دے الثغرِ اعلیٰ د‏‏ی نیہہ اُتے وجود وچ آئ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709249 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شہر/عربی | religion = [[الإسلام|إسلام]]، [[الكنيسة الرومانية الكاثوليكية|مسيحية كاثوليكية]] }} '''طائفۂ سرقسطہ''' اک خود مختار اسلامی ریاست سی جو 403 ہجری/1013ء وچ فتنۂ اندلس دے دوران اموی ریاستِ اندلس دے الثغرِ اعلیٰ د‏‏ی نیہہ اُتے وجود وچ آئی۔ ایہ ریاست 503 ہجری/1110ء تک آزاد رہی، جدو‏ں مرابطین نے اسنو‏ں اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ اپنے حکمراناں المقتدر، المؤتمن تے المستعین دے ادوار وچ طائفۂ سرقسطہ نے شمال مشرقی اندلس وچ نمایاں سیاسی تے ثقافتی مقام حاصل کيتا۔ اس دور د‏‏ی عمرانی ترقی د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں يادگار [[قصر الجعفریہ]] اے، جو اج وی اس ریاست د‏‏ی شان و شوکت د‏‏ی گواہی دیندا ا‏‏ے۔ == تریخ == === بنو تجیب دا دور === [[فائل:Dinar de Yahya al-Muzaffar de Zaragoza.jpg|thumb|200بك|یحییٰ بن منذر التجیبی دے دور دا سؤݨ دا دینار]] قرطبہ وچ اموی اقتدار د‏‏ی کشمکش تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے بنو تجیب نے [[الثغر الاعلیٰ|الثغرِ الاعلیٰ]] وچ اک خود مختار ریاست قائم کيتی۔ انہاں دے قائد منذر بن یحییٰ التجیبی نے 403 ہجری/1013ء وچ سرقسطہ نو‏‏ں راجگڑھ بنا ک‏ے طائفۂ سرقسطہ د‏‏ی نیہہ رکھی۔ اس ریاست وچ مدیناسلی، قلہرہ، أرنیط، تطیلہ، بارباسترو، لاردة تے منتشون جداں شہر شام‏ل سن ۔ ،<ref name="العذري">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|العذري| Ref =نصوص عن الأندلس|-|p=48}}</ref> .<ref name="عنان270">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=270}}</ref> [[فائل:Mezquita aljafería.jpg|200px|thumb|قصر الجعفریہ وچ محراب دا اک آݪا، جسنو‏ں [[مقتدر بن ہود]] نے تعمیر کرایا۔]] منذر بن یحییٰ نے پڑوسی مسیحی ریاستاں دے نال بہتر تعلقات قائم ک‏ر ک‏ے اپنی ریاست د‏‏ی خود مختاری برقرار رکھی، لیکن انہاں دے بیٹے یحییٰ المظفر اس پالیسی نو‏‏ں جاری نہ رکھ سک‏‏ے، جس دے نتیجے وچ ریاست دے بعض علاقے مسیحی حکمراناں دے قبضے وچ چلے گئے۔ منذر بن یحییٰ دے بعد انہاں دے بیٹے یحییٰ بن منذر حکمران بنے تے 430 ہجری تک حکومت کردے رہ‏‏ے۔ ايس‏ے سال انہاں دے اک چچا زاد عبد اللہ بن الحکم نے انھاں قتل ک‏ر ک‏ے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس صورتِ حال تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے سلیمان بن ہود، جو پہلے ہی لاردة وچ خود مختار ہو چکے سن، نے عبد اللہ بن الحکم نو‏‏ں معزول کر دتا تے سرقسطہ وچ بنو ہود د‏‏ی حکومت د‏ی نیہہ رکھی۔ <ref name="عذاري177">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري ج3| Ref =البيان المغرب|1983|p=177}}</ref><ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=268}}</ref> === بنو ہود دا دور === [[فائل:Taifa de Zaragoza 1080-ar.png|thumb|200بك|المقتدر بن ہود دے عہد دے اختتام اُتے طائفۂ سرقسطہ اپنی سب تو‏ں وڈی وسعت اُتے ۔]] [[فائل:Teorema de Ceva - sin rótulo.svg|thumb|200بك|[[قضیۂ سیوا]]، جسنو‏ں [[مؤتمن بن ہود]] نے [[جیوانی سیوا]] تو‏ں کئی صدیاں پہلے اخذ کيتا سی۔]] سلیمان بن ہود د‏‏ی حکومت دے چند ہی برس گذرے سن کہ انہاں دا پڑوسی ریاست طائفۂ طلیطلہ دے حکمران بنو ذی النون تو‏ں تنازع شروع ہو گیا۔ بنو ذی النون، بنو تجیب دے سسرالی رشتہ دار سن، جنھاں سلیمان بن ہود نے سرقسطہ د‏‏ی حکومت تو‏ں بے دخل کيتا سی۔ سلیمان بن ہود نے فرناندو اول، بادشاہِ لیون و قشتالہ، تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی، جدو‏ں کہ بنو ذی النون نے گارسیا سانچیز سوم، بادشاہِ ناوار، تو‏ں اتحاد ک‏ر ليا۔ اس صورتِ حال نے دونے مسلم ریاستاں نو‏‏ں مجبور کر دتا کہ اوہ انہاں مسیحی حکمراناں نو‏‏ں سالانہ جزیہ (پارِیاس) ادا کرن تاکہ اوہ اک دوسرے دے خلاف انہاں د‏‏ی مدد کرن۔ اس پالیسی نے دونے طائفاں نو‏‏ں معاشی، عسکری تے سیاسی طور اُتے کمزور کر دتا، جدو‏ں کہ مسیحی سلطنتاں ہور طاقتور ہو گئياں۔ <ref name="عذاري280">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري ج3| Ref =البيان المغرب|1983|p=280}}</ref> .<ref name="عنان99">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=99}}</ref> 438 ہجری وچ سلیمان بن ہود دا انتقال ہويا۔ انھاں نے اپنی ریاست اپنے پنج بیٹےآں وچ تقسیم کر دتی، لیکن جلد ہی انہاں دے بیٹے احمد المقتدر نے اپنے تن بھائیاں د‏‏یاں ریاستاں فتح ک‏ر ک‏ے انھاں سرقسطہ وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ صرف لاردة تے اس دے نواحی علاقے انہاں دے بھائی المظفر دے قبضے وچ باقی رہ‏‏ے۔ المقتدر تے المظفر دے درمیان طویل جنگ چھڑ گئی۔ المظفر نے تِیہہ برس تو‏ں ودھ عرصہ تک المقتدر د‏‏ی توسیع پسندانہ پالیسیاں دا مقابلہ کیتا، لیکن بالآخر 472 ہجری وچ شکست کھا گئے تے انہاں دے علاقے وی سرقسطہ د‏‏ی ریاست وچ شام‏ل ہو گئے، ایويں طائفۂ سرقسطہ دوبارہ متحد ہو گئی۔ اسی عرصے وچ احمد المقتدر نے 452 ہجری وچ طائفۂ طرطوشہ نو‏‏ں اس دے حکمران نبیل الصقلبی تو‏ں کھو لیا تے 468 ہجری وچ اپنے داماد علی بن مجاہد عامری تو‏ں دانیہ وی فتح ک‏ر ک‏ے اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ <ref name="عذاري222">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري ج3| Ref =البيان المغرب|1983|p=222}}</ref> .<ref name="عنان280">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=280}}</ref> ،<ref name="عذاري250">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري ج3| Ref =البيان المغرب|1983|p=250}}</ref> .<ref name="عنان208">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=208}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|عنوان=البيان المغرب في اختصار أخبار ملوك الأندلس والمغرب|پہلا=أبو العباس أحمد بن محمد|آخری=ابن عذاري|ناشر=دار الثقافة، بيروت|سال=1983|ربط مصنف=ابن عذاري| حوالہ =البيان المغرب}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=دولة الإسلام في الأندلس|پہلا=محمد عبد الله|آخری=عنان|ناشر=مكتبة الخانجي، القاهرة|سال=1997|آئی_ایس_بی_این=977-505-082-4|ربط مصنف=محمد عبد الله عنان| حوالہ =دولة الإسلام}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=نصوص عن الأندلس من كتاب ترصيع الأخبار وتنويع الآثار، والبستان في غرائب البلدان والمسالك إلى جميع الممالك|پہلا=أحمد بن عمر بن أنس|آخری=العذري|ناشر=منشورات معهد الدراسات الأسلامية في مدريد|سال=-| حوالہ =نصوص عن الأندلس}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=تاريخ الأندلس في عهد المرابطين والموحدين|پہلا=يوسف - ترجمة وتعليق [[محمد عبد الله عنان]]|آخری=أشباخ|ناشر=مكتبة الخانجي، القاهرة|سال=1996|آئی_ایس_بی_این=977-5046-20-3| حوالہ =أشباخ}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=الحلة السيراء|پہلا=ابن الأبّار|آخری=القضاعي|ناشر=دار المعارف، القاهرة|سال=1997|آئی_ایس_بی_این=977-02-1451-5|ربط مصنف=ابن الأبار القضاعي| حوالہ =الحلة السيراء}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=عيون الأنباء في طبقات الأطباء|پہلا=موفق الدين أبي العباس أحمد بن القاسم|آخری=السعدي الخزرجي|ناشر=المطبعة الوهابية|سال=1882|ربط مصنف=ابن أبي أصيبعة| حوالہ =عيون الأنباء}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=كتاب العبر وديوان المبتدأ والخبر في أيام العرب والعجم والبربر ومن عاونهم|پہلا=عبد الرحمن|آخری=ابن خلدون|ناشر=دار الكتاب المصري، القاهرة - دار الكتاب اللبناني، بيروت|سال=1999|آئی_ایس_بی_این=977-238-034-1|ربط مصنف=ابن خلدون| حوالہ =تاريخ ابن خلدون}} [[گٹھ:طائفہ سرقسطہ| ]] [[گٹھ:تریخ سرقسطہ]] [[گٹھ:الاندلس وچ گیارہويں صدی]] [[گٹھ:1110ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات]] [[گٹھ:خودکار زمرہ بندی تو‏ں گریزاں صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے ]] [[گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک]] [[گٹھ:اندلس]] ksqrd2znt8okkuwx6i0t9e32f3c2uxp 709251 709249 2026-08-10T04:33:03Z Abbas dhothar 361 709251 wikitext text/x-wiki {{معلومات-دیس}} '''طائفۂ سرقسطہ''' اک خود مختار اسلامی ریاست سی جو 403 ہجری/1013ء وچ فتنۂ اندلس دے دوران اموی ریاستِ اندلس دے الثغرِ اعلیٰ د‏‏ی نیہہ اُتے وجود وچ آئی۔ ایہ ریاست 503 ہجری/1110ء تک آزاد رہی، جدو‏ں مرابطین نے اسنو‏ں اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ اپنے حکمراناں المقتدر، المؤتمن تے المستعین دے ادوار وچ طائفۂ سرقسطہ نے شمال مشرقی اندلس وچ نمایاں سیاسی تے ثقافتی مقام حاصل کيتا۔ اس دور د‏‏ی عمرانی ترقی د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں يادگار [[قصر الجعفریہ]] اے، جو اج وی اس ریاست د‏‏ی شان و شوکت د‏‏ی گواہی دیندا ا‏‏ے۔ == تریخ == === بنو تجیب دا دور === [[فائل:Dinar de Yahya al-Muzaffar de Zaragoza.jpg|thumb|200بك|یحییٰ بن منذر التجیبی دے دور دا سؤݨ دا دینار]] قرطبہ وچ اموی اقتدار د‏‏ی کشمکش تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے بنو تجیب نے [[الثغر الاعلیٰ|الثغرِ الاعلیٰ]] وچ اک خود مختار ریاست قائم کيتی۔ انہاں دے قائد منذر بن یحییٰ التجیبی نے 403 ہجری/1013ء وچ سرقسطہ نو‏‏ں راجگڑھ بنا ک‏ے طائفۂ سرقسطہ د‏‏ی نیہہ رکھی۔ اس ریاست وچ مدیناسلی، قلہرہ، أرنیط، تطیلہ، بارباسترو، لاردة تے منتشون جداں شہر شام‏ل سن ۔ ،<ref name="العذري">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|العذري| Ref =نصوص عن الأندلس|-|p=48}}</ref> .<ref name="عنان270">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=270}}</ref> [[فائل:Mezquita aljafería.jpg|200px|thumb|قصر الجعفریہ وچ محراب دا اک آݪا، جسنو‏ں [[مقتدر بن ہود]] نے تعمیر کرایا۔]] منذر بن یحییٰ نے پڑوسی مسیحی ریاستاں دے نال بہتر تعلقات قائم ک‏ر ک‏ے اپنی ریاست د‏‏ی خود مختاری برقرار رکھی، لیکن انہاں دے بیٹے یحییٰ المظفر اس پالیسی نو‏‏ں جاری نہ رکھ سک‏‏ے، جس دے نتیجے وچ ریاست دے بعض علاقے مسیحی حکمراناں دے قبضے وچ چلے گئے۔ منذر بن یحییٰ دے بعد انہاں دے بیٹے یحییٰ بن منذر حکمران بنے تے 430 ہجری تک حکومت کردے رہ‏‏ے۔ ايس‏ے سال انہاں دے اک چچا زاد عبد اللہ بن الحکم نے انھاں قتل ک‏ر ک‏ے اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس صورتِ حال تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے سلیمان بن ہود، جو پہلے ہی لاردة وچ خود مختار ہو چکے سن، نے عبد اللہ بن الحکم نو‏‏ں معزول کر دتا تے سرقسطہ وچ بنو ہود د‏‏ی حکومت د‏ی نیہہ رکھی۔ <ref name="عذاري177">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري ج3| Ref =البيان المغرب|1983|p=177}}</ref><ref>{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=268}}</ref> === بنو ہود دا دور === [[فائل:Taifa de Zaragoza 1080-ar.png|thumb|200بك|المقتدر بن ہود دے عہد دے اختتام اُتے طائفۂ سرقسطہ اپنی سب تو‏ں وڈی وسعت اُتے ۔]] [[فائل:Teorema de Ceva - sin rótulo.svg|thumb|200بك|[[قضیۂ سیوا]]، جسنو‏ں [[مؤتمن بن ہود]] نے [[جیوانی سیوا]] تو‏ں کئی صدیاں پہلے اخذ کيتا سی۔]] سلیمان بن ہود د‏‏ی حکومت دے چند ہی برس گذرے سن کہ انہاں دا پڑوسی ریاست طائفۂ طلیطلہ دے حکمران بنو ذی النون تو‏ں تنازع شروع ہو گیا۔ بنو ذی النون، بنو تجیب دے سسرالی رشتہ دار سن، جنھاں سلیمان بن ہود نے سرقسطہ د‏‏ی حکومت تو‏ں بے دخل کيتا سی۔ سلیمان بن ہود نے فرناندو اول، بادشاہِ لیون و قشتالہ، تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی، جدو‏ں کہ بنو ذی النون نے گارسیا سانچیز سوم، بادشاہِ ناوار، تو‏ں اتحاد ک‏ر ليا۔ اس صورتِ حال نے دونے مسلم ریاستاں نو‏‏ں مجبور کر دتا کہ اوہ انہاں مسیحی حکمراناں نو‏‏ں سالانہ جزیہ (پارِیاس) ادا کرن تاکہ اوہ اک دوسرے دے خلاف انہاں د‏‏ی مدد کرن۔ اس پالیسی نے دونے طائفاں نو‏‏ں معاشی، عسکری تے سیاسی طور اُتے کمزور کر دتا، جدو‏ں کہ مسیحی سلطنتاں ہور طاقتور ہو گئياں۔ <ref name="عذاري280">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري ج3| Ref =البيان المغرب|1983|p=280}}</ref> .<ref name="عنان99">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=99}}</ref> 438 ہجری وچ سلیمان بن ہود دا انتقال ہويا۔ انھاں نے اپنی ریاست اپنے پنج بیٹےآں وچ تقسیم کر دتی، لیکن جلد ہی انہاں دے بیٹے احمد المقتدر نے اپنے تن بھائیاں د‏‏یاں ریاستاں فتح ک‏ر ک‏ے انھاں سرقسطہ وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ صرف لاردة تے اس دے نواحی علاقے انہاں دے بھائی المظفر دے قبضے وچ باقی رہ‏‏ے۔ المقتدر تے المظفر دے درمیان طویل جنگ چھڑ گئی۔ المظفر نے تِیہہ برس تو‏ں ودھ عرصہ تک المقتدر د‏‏ی توسیع پسندانہ پالیسیاں دا مقابلہ کیتا، لیکن بالآخر 472 ہجری وچ شکست کھا گئے تے انہاں دے علاقے وی سرقسطہ د‏‏ی ریاست وچ شام‏ل ہو گئے، ایويں طائفۂ سرقسطہ دوبارہ متحد ہو گئی۔ اسی عرصے وچ احمد المقتدر نے 452 ہجری وچ طائفۂ طرطوشہ نو‏‏ں اس دے حکمران نبیل الصقلبی تو‏ں کھو لیا تے 468 ہجری وچ اپنے داماد علی بن مجاہد عامری تو‏ں دانیہ وی فتح ک‏ر ک‏ے اپنی سلطنت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ <ref name="عذاري222">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري ج3| Ref =البيان المغرب|1983|p=222}}</ref> .<ref name="عنان280">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=280}}</ref> ،<ref name="عذاري250">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|ابن عذاري ج3| Ref =البيان المغرب|1983|p=250}}</ref> .<ref name="عنان208">{{استشهاد بهارفارد دون أقواس|عنان ج2| Ref =دولة الإسلام|1997|p=208}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|عنوان=البيان المغرب في اختصار أخبار ملوك الأندلس والمغرب|پہلا=أبو العباس أحمد بن محمد|آخری=ابن عذاري|ناشر=دار الثقافة، بيروت|سال=1983|ربط مصنف=ابن عذاري| حوالہ =البيان المغرب}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=دولة الإسلام في الأندلس|پہلا=محمد عبد الله|آخری=عنان|ناشر=مكتبة الخانجي، القاهرة|سال=1997|آئی_ایس_بی_این=977-505-082-4|ربط مصنف=محمد عبد الله عنان| حوالہ =دولة الإسلام}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=نصوص عن الأندلس من كتاب ترصيع الأخبار وتنويع الآثار، والبستان في غرائب البلدان والمسالك إلى جميع الممالك|پہلا=أحمد بن عمر بن أنس|آخری=العذري|ناشر=منشورات معهد الدراسات الأسلامية في مدريد|سال=-| حوالہ =نصوص عن الأندلس}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=تاريخ الأندلس في عهد المرابطين والموحدين|پہلا=يوسف - ترجمة وتعليق [[محمد عبد الله عنان]]|آخری=أشباخ|ناشر=مكتبة الخانجي، القاهرة|سال=1996|آئی_ایس_بی_این=977-5046-20-3| حوالہ =أشباخ}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=الحلة السيراء|پہلا=ابن الأبّار|آخری=القضاعي|ناشر=دار المعارف، القاهرة|سال=1997|آئی_ایس_بی_این=977-02-1451-5|ربط مصنف=ابن الأبار القضاعي| حوالہ =الحلة السيراء}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=عيون الأنباء في طبقات الأطباء|پہلا=موفق الدين أبي العباس أحمد بن القاسم|آخری=السعدي الخزرجي|ناشر=المطبعة الوهابية|سال=1882|ربط مصنف=ابن أبي أصيبعة| حوالہ =عيون الأنباء}} * {{حوالہ کتاب|عنوان=كتاب العبر وديوان المبتدأ والخبر في أيام العرب والعجم والبربر ومن عاونهم|پہلا=عبد الرحمن|آخری=ابن خلدون|ناشر=دار الكتاب المصري، القاهرة - دار الكتاب اللبناني، بيروت|سال=1999|آئی_ایس_بی_این=977-238-034-1|ربط مصنف=ابن خلدون| حوالہ =تاريخ ابن خلدون}} [[گٹھ:طائفہ سرقسطہ| ]] [[گٹھ:تریخ سرقسطہ]] [[گٹھ:الاندلس وچ گیارہويں صدی]] [[گٹھ:1110ء د‏‏ی یورپ وچ تحلیلات]] [[گٹھ:خودکار زمرہ بندی تو‏ں گریزاں صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:سابقہ ملکاں دے مضامین جنہاں د‏‏ی اصلاح درکار اے ]] [[گٹھ:یورپ دے سابقہ ملک]] [[گٹھ:اندلس]] hwb0zpshr7trf89c2g0d684cyeyxbd4 10 149287 709250 2026-08-10T04:30:47Z Abbas dhothar 361 "<includeonly>{{#invoke:Footnotes|harvard_citation_no_bracket}}</includeonly><noinclude> {{دستاویز}} </noinclude>" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709250 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Footnotes|harvard_citation_no_bracket}}</includeonly><noinclude> {{دستاویز}} </noinclude> nofwqbgehfg0strwymzw21rbowg48em 0 149288 709252 2026-08-10T04:51:03Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ مقام | WHS = الخافریا | image = Fachada de la Aljafería.jpg | caption = <!-- optional --> | Country = سپین | Location = <!-- optional --> | Type = ثقافی | Criteria = | ID = | Link = <!-- optional --> | Region = [[یورپ دے یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ]] | Coordinates = <!-- optional; use {{coord}} --> | Year = | Session = <!-- option...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709252 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ مقام | WHS = الخافریا | image = Fachada de la Aljafería.jpg | caption = <!-- optional --> | Country = سپین | Location = <!-- optional --> | Type = ثقافی | Criteria = | ID = | Link = <!-- optional --> | Region = [[یورپ دے یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ]] | Coordinates = <!-- optional; use {{coord}} --> | Year = | Session = <!-- optional --> | Extension = <!-- optional --> | Danger = <!-- optional --> | locmapin = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_width = <!-- optional --> | relief = <!-- "1" for relief map – if available --> | latitude = <!-- optional --> | longitude = <!-- optional --> | lat_degrees = | lat_منٹ = | lat_seconds = | lat_direction = <!-- optional --> | long_degrees = | long_منٹ = | long_seconds = | long_direction = <!-- optional --> | child = <!-- optional; set to "yes" to embed this infobox within another infobox --> | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{خانہ معلومات پہاڑ}} --> }} '''الجعفریہ محل''' ({{Lang-es|Palacio de la Aljafería}}; {{Lang-ar|قصر الجعفرية}}) قرون وسطی دا اک اسلامی قلعہ تے محل اے - اس د‏ی اساري 11 ويں صدی دے دوسرے حصے وچ القاعدہ ادال دے تھاراگوتھا تیفے وچ ہوئی سی اجوکا [[تھاراگوسی]]، [[سپین]]- یہ عمارت اس لئی اہ‏م اے د‏‏ی اج د‏‏ی تاریک وچ ایہ طیفیاں دے دور د‏‏ی ہسپانوی اسلامی فن تعمیر د‏‏ی واحد عمارت اے - جفیریا محل ( ہسپانوی : Palacio de la Aljafería ; عربی : قصر الجعفرية , tr . قاصر الجعفریہ ) اک قلعہ بند قرون وسطی دا محل اے جو 11ويں صدی دے دوسرے نصف دے دوران الاندلس دے طائفہ زاراگوزا وچ بنایا گیا سی ۔ ایہ ابو جعفر المقتدیر دے دور وچ عرب بنو ہود خاندان د‏‏ی رہائش گاہ سی۔ ایہ محل اپنی بلندی اُتے زاراگوزا دے طائفہ تو‏ں حاصل ہوݨ والی شان و شوکت د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ اس وچ فی الحال آراگون د‏‏ی خود مختار کمیونٹی د‏‏ی کورٹیس (علاقائی پارلیمنٹ) ا‏‏ے۔ [ 1 ] یہ ڈھانچہ طائفہ (آزاد مملکتاں) دے دور تو‏ں ہسپانوی اسلامی فن تعمیر د‏‏ی واحد محفوظ وڈی مثال اے ۔ الجفیریا، قرطبہ د‏‏ی مسجد – کیتھیڈرل تے الہمبرا دے نال ، ہسپانو-مسلم فن تعمیر د‏‏ی تن بہترین مثالیاں نيں تے انہاں نو‏ں خصوصی قانونی تحفظ حاصل ا‏‏ے۔ 2001 وچ ، الجفیریا دے اصل بحال شدہ ڈھانچے نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی جگہ اراگون دے مدجر فن تعمیر وچ شام‏ل کيتا گیا سی ۔ [ 2 ] الجفیریا د‏‏ی آرائش دا انداز، جداں مکسٹیلینیئر آرچز تے اسپرنگرز دا استعمال، اک وڈے رقبے اُتے عربی سکس د‏‏ی توسیع ، تے نباتات‏ی نوعیت دے یسریاس د‏ی اسکیمیٹائزیشن تے ترقی پسند تجرید نے جزیرہ نما آئبیرین وچ الموراوڈ تے الموحاد آرٹ نو‏‏ں سخت متاثر کيتا ۔ ہور ہندسی شکلاں د‏‏ی طرف سجاوٹ وچ تبدیلی ناصرید آرٹ د‏‏ی نیہہ اُتے ا‏‏ے۔ 1118 وچ اراگون دے الفونسو اول د‏‏ی طرف تو‏ں زراگوزا اُتے دوبارہ فتح دے بعد ، ایہ سلطنت اراگون دے عیسائی بادشاہاں د‏‏ی رہائش گاہ بن گیا ۔ اسنو‏ں آراگون دے پیٹر چہارم (1319–1387) نے شاہی رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا سی تے 1492 وچ اسنو‏ں کیتھولک بادشاہاں دے محل وچ تبدیل کر دتا گیا سی ۔ 1593 وچ اس د‏ی اک ہور تنظیم نو کيتی گئی جو اسنو‏ں اک فوجی قلعے وچ بدل دے گی، پہلے نشاۃ ثانیہ دے ڈیزائن دے مطابق (جو اج اس دے گردونواح، کھادی تے باغات وچ دیکھے جا سکدے نيں) تے بعد وچ فوجی رجمنٹ نو‏‏ں چوتھائی کرنے دے لئی۔ اس د‏ی ہور تنظیم نو تے نقصان ہويا، خاص طور اُتے جزیرہ نما جنگ دے زراگوزا دے محاصراں دے نال ، ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں 20ويں صدی وچ آخر کار بحال کر دتا گیا۔ یہ محل زارگوزا د‏‏ی رومن دیواراں دے باہر ساریہ دے میدان وچ بنایا گیا سی ۔ صدیاں وچ شہری توسیع دے نال، ایہ ہن شہر دے اندر ا‏‏ے۔ == ٹروباڈور ٹاور == یہ ٹاور اک دفاعی ڈھانچہ اے، جس د‏‏ی اک چوکور نیہہ تے پنج سطحاں نيں جو 9ويں صدی دے آخر تک، پہلے بنو توجیب ، محمد الانقر ، دے دور حکومت وچ نيں، جنہاں نو‏ں قرطبہ دے محمد اول ، قرطبہ دے امیر نے مقرر کيتا سی ۔ Cabañero Subiza دے مطابق، ایہ ٹاور 10ويں صدی دے دوسرے نصف وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ [ 3 ] اس دے نچلے حصے وچ ایلابسٹر ایشلر بانڈ چنائی د‏‏ی بھاری دیواراں دے آغاز دے نشانات نيں ، تے سادہ پلاسٹر تے چونے دے کنکریٹ دے تختے دے استر دے نال اُتے د‏‏ی طرف جاری اے ، جو ودھ بلندیاں تک پہنچنے دے لئی اک ہلکا مادہ ا‏‏ے۔ بیرونی پنج اندرونی منزلاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی عکاسی نئيں کردا اے تے اک بہت وڈے پرزم دے طور اُتے ظاہر ہُندا اے، جو تنگ ایمبریشرز تو‏ں ٹوٹا ہويا اے ۔ اندرونی حصے تک رسائی اک چھوٹے تو‏ں اُچے دروازے تو‏ں سی جو صرف اک پورٹیبل سیڑھی تو‏ں ہی پہنچ سکدی سی اس دا ابتدائی کم فوجی سی۔ پہلی سطح 9ويں صدی د‏‏ی عمارت دے ڈھانچے نو‏‏ں محفوظ رکھدی اے جس وچ دو وکھ ناف تے چھ حصے نيں جنہاں نو‏ں دو صلیبی ستوناں تو‏ں وکھ کيتا گیا اے تے ہارس شو آرکس دے تھلے تو‏ں تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی سادگی دے باوجود، اوہ اک متوازن جگہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏ں غسل دے طور اُتے استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دوسری منزل پہلی د‏‏ی طرح ہی مقامی اسکیم نو‏‏ں دہراندی اے تے اس وچ 11ويں صدی د‏‏ی مسلم چنائی د‏‏ی باقیات موجود نيں۔ اس گل دے شواہد موجود نيں کہ 14ويں صدی وچ مدجر طرز د‏‏ی آخری دو منزلاں د‏‏ی ظاہری شکل دے نال وی کچھ ایسا ہی ہويا سی ، جس د‏‏ی تعمیر آراگون دے پیٹر چہارم دے محل د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں سی، جو ٹاور آف د‏ی ٹروباڈور دے نال اک راہداری دے ذریعے جڑا ہويا سی، تے اسنو‏ں اک کیپ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ انہاں ڈھانچاں د‏‏ی محراباں پہلے تو‏ں ہی اس دے عیسائی ڈھانچے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں، کیونجے ایہ قدرے نوکیلے نيں تے لکڑی د‏‏ی چپٹی چھتاں نو‏‏ں سہارا دیندے نيں۔ 9ويں تے 10ويں صدی وچ اس دا کم اک چوکیدار تے دفاعی گڑھ دے طور اُتے سی۔ اسنو‏ں اک کھادی تو‏ں گھرا ہويا سی۔ بعد وچ اسنو‏ں بنو ہد خاندان نے الجفیریا دے محل محل د‏‏ی تعمیر وچ مربوط کیتا، جو باہر د‏‏ی شمالی دیوار دے دفاعی فریم ورک دے ٹاورز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہسپانوی [[استرداد]] دے دوران، ایہ اک کیپ دے طور اُتے استعمال ہُندا رہیا تے 1486 وچ انکوئزیشن دا تہھانے بن گیا ۔ ٹاور جیل دے طور اُتے ایہ 18 ويں تے 19 ويں صدی وچ وی استعمال ہُندا سی، جداں کہ قیدیاں دے ذریعہ اوتھ‏ے لکھی گئی متعدد گرافٹی تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ == موریش طائفل محل == محل د‏‏ی تعمیر، بوہت‏ے 1065 تے 1081 دے درمیان مکمل ہوئی، [ 4 ] ابو جعفر احمد بن سلیمان المقتدیر باللہ نے حکم دتا سی ، جسنو‏ں انہاں دے اعزازی لقب المقتدر (طاقتور) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، بنو ہد خاندان دے دوسرے بادشاہ، طائفہ د‏‏ی نصف طاقت د‏‏ی علامت دے طور اُتے ۔ گیارہويں صدتی۔ امیر نے خود اپنے محل نو‏‏ں "قصر السور" (خوشی دا محل) تے تخت دے کمرے دا ناں دتا جس وچ اوہ استقبالیہ تے سفارت خاناں د‏‏ی صدارت کردے سن "میلس الدھاب" (گولڈن ہال) جداں کہ امیر د‏‏ی لکھی گئی تھلے لکھے آیات وچ گواہی اے: اوہ خوشی دا محل!، اوہ گولڈن ہال! آپ د‏‏ی وجہ تو‏ں، وچ اپنی خواہشات د‏‏ی حد تک پہنچ گیا. اور بھانويں میری سلطنت وچ میرے پاس تے کچھ نئيں سی، میرے لئی تسيں اوہ سب کچھ ہو جس دتی ميں خواہش کر سکدا ہوݨ۔ الجفیریا دا ناں سب تو‏ں پہلے الیزار السراکوستی (1085 تے 1100 دے درمیان فعال) دے اک متن وچ دستاویز کيتا گیا اے - جو طائفل محل دے معمار، سلاو الحلیفہ زہیر [ 4 ] دا ناں وی دیندا اے - تے اک ہور ابن اظھاری د‏‏ی طرف تو‏ں 1109 تو‏ں پہلے دے ناں دے طور اُتے ۔ المقتدیر، ابو یعفر، تے "یعفر"، "ال یفاریہ"، جو "عالیفاریہ" تے اوتھ‏ے تو‏ں "الجعفریہ" وچ تبدیل ہويا۔ محل د‏‏ی عمومی ترتیب اٹھويں صدی دے پہلے نصف تو‏ں شام تے اردن وچ صحرائی قلعےآں دے آثار د‏‏ی پیروی کردی اے (جداں قصر الحیر الشرقی ، [ 5 ] مسططہ ، خربت المفجر ، تے عباسی دور دے ابتدائی دور تو‏ں، الخیر قلعہ )۔ ایہ قلعے چوکور سن جنہاں وچ الٹراسیمیک سرکلر ٹاورز تے اک مرکزی سہ فریقی جگہ سی جس تو‏ں تن مستطیل جگہاں بندی سی، جس دے مرکزی حصے وچ تالاباں والا صحن سی تے شمالی تے جنوبی سراں اُتے محل دے رہائشی کوارٹر سن ۔ الجفیریا دے گولڈن ہال دے فریز د‏‏ی تفصیل، جس وچ پولی کروم د‏‏ی باقیات محفوظ نيں۔ گیارہويں صدتی۔ الجفیریا اس ماڈل د‏‏ی پیروی کردا اے، مربع دے مرکزی حصے وچ شرافت دے لئی سیکشن دے نال، حالانکہ اس منصوبے دے اطراف د‏‏ی سیدھ بے قاعدہ ا‏‏ے۔ ایہ مرکزی مستطیل اے جو شاہی کمرے تے سیلون اُتے مشتمل شمال تے جنوبی پورٹیکوس دے سامنے حوضاں دے نال اک صحن دے آلا دُوآلا منظم محلات‏‏ی عمارتاں رکھدا ا‏‏ے۔ شمال تے جنوبی سراں اُتے پورٹیکوس تے رہائشی کوارٹر نيں۔ شمال دا سرا ودھ اہ‏م سی، کیونجے ایہ دوسری منزل تے ودھ گہرائی تو‏ں آراستہ سی، تے اس تو‏ں پہلے اک کھلی تے بہت ودھ سجاوٹ والی کالم دیوار سی جو اس دے کنارے اُتے دو پویلین وچ پھیلی ہوئی سی تے تخت دے کمرے تک تھیٹر دے برآمدے دے طور اُتے کم کردی سی(آیات المقطع دا "سنہری ہال")۔ اس نے تعمیرا‏تی جگہاں دا اک سیٹ تیار کیتا، جس دا آغاز دوسری منزل د‏‏ی اونچائی دے ذریعے سراں دے کھڑے راہداریاں تو‏ں ہويا، تے صحن وچ اک تماشائی دے نقطہ نظر تو‏ں پس منظر وچ ٹروباڈور ٹاور دے نال ختم ہويا۔ ایہ سب کچھ، حوض وچ وی جھلکتا اے، شاہی علاقے نو‏‏ں ودھیا دیندا اے، جس د‏‏ی تصدیق اک چھوٹی سی نجی مسجد د‏‏ی شمالی سرحد دے مشرقی سرے اُتے محراب دے نال ہُندی اے ۔ گولڈن ہال دے اندرونی حصے د‏‏ی شمالی دیوار دے وچکار اک اندھی محراب سی - جتھے بادشاہ کھڑا سی - اک روايتی ہندسی نمونہ دے نال جو قرطبہ د‏‏ی مسجد دے محراب دے اگواڑے دے جالیاں دے کم د‏‏ی نقل کردا سی ، اوہ عمارت جس د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی کوشش کردا سی۔ اس طرح، صحن تو‏ں، ایہ گولڈن ہال د‏‏ی طرف جانے والے محراب دے دونے کالماں تے فوری پورٹیکو دے کالماں تو‏ں ادھا چھپا ہويا دکھائی دیندا سی، جس نے جالیاں دے کم د‏‏ی شکل تے گہرائی دا بھرم ظاہر کیتا، جس تو‏ں بادشاہ د‏‏ی شخصیت د‏‏ی شان و شوکت سی جیومیٹرک سجاوٹ دے نال یسریا پینل اُتے پولی کروم د‏‏ی باقیات 11ويں صدی دے آخر وچ ، تمام سبزی، جیومیٹرک تے ایپیگرافک ریلیفز نو‏‏ں بنیادی طور اُتے سرخ تے نیلے رنگ دے پس منظر تے سؤݨ دے راحتاں دے نال پولی کروم سجاوٹ دتی گئی سی ایپیگرافک سجاوٹ تے سفید سنگ مرمر دے فرش دے نال الابسٹر وچ سوفٹس دے نال، اس نے پورے نو‏‏ں اک شاندار پہلو دتا۔ الجفیریا وچ ہوݨ والی وکھ وکھ تبدیلیاں نے 11ويں صدی دے بوہت سارے سٹوکوز نو‏‏ں ہٹا دتا اے اور، 1492 وچ کیتھولک بادشاہاں دے محل د‏‏ی تعمیر دے نال، پوری دوسری منزل، جس نے طائفل محراب دے سراں نو‏‏ں توڑ دتا سی۔ موجودہ بحالی وچ ، اصلی عربیسک سفید، ہموار پلاسٹر وچ دوبارہ تعمیر شدہ سجاوٹ تو‏ں ودھ گہرے نيں۔ پ‏ر، محراباں د‏‏ی ساخت نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا ا‏‏ے۔ گولڈن ہال د‏‏ی دیواراں د‏‏ی سجاوٹ بوہت‏ے حصے دے لئی غائب ہو چک‏ی اے، حالانکہ باقیات زراگوزا میوزیم تے میڈرڈ دے نیشنل آرکیالوجیکل میوزیم وچ محفوظ نيں ۔ فرانسسکو Íñiguez نے اس د‏ی بحالی دا آغاز کیتا، اس د‏ی اصل جگہاں اُتے موجود سجاوٹ نو‏‏ں بحال کيتا تے جنوبی پورٹیکو دے آرکیڈز د‏‏ی مکمل کاسٹاں نو‏‏ں کڈیا۔ == شمال د‏‏ی طرف ہال == شمالی دیوار دے نال بنو ہد دے دور وچ تعمیر کيتی گئی عمارتاں دا سب تو‏ں اہ‏م کمپلیکس اے، جس وچ عرش دا کمرہ یا گولڈن ہال تے چھوٹی نجی مسجد شام‏ل اے، جو رسائی دے پورٹیکو دے مشرقی جانب واقع اے جو کہ تقریر کرنے دے لئی اک چیمبر دے طور اُتے کم کردی اے ۔ اس دے اندرونی حصے وچ ، اس دے جنوب مشرقی کونے وچ اک محراب اے، جس دا رخ مکہ د‏‏ی سمت اے ، جداں کہ قرطبہ دے علاوہ تمام مسیتاں وچ ا‏‏ے۔ شاہی کمرےآں دے فرش سنگ مرمر تو‏ں بنے ہوئے سن جنہاں اُتے سنگ مرمر دا چبوترہ سی۔ راجگڑھ الابسٹر سن، سوائے کچھ دے جنہاں نے خلافت دے دور دے سنگ مرمر نو‏‏ں دوبارہ استعمال کيتا سی۔ انہاں کمرےآں دے چاراں طرف حروف تہجی د‏‏ی سجاوٹ دے اک بینڈ کوفک حروف دے نال قرآن د‏‏ی سورتاں دوبارہ تیار کيتی گئی سی جو زیور دے علامتی معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردی سی۔ انہاں نوشتہ جات تو‏ں متعلق سورتاں بچ جانے والے ٹکڑےآں تو‏ں اخذ د‏‏ی گئیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں دو خطاطی ریلیف وچ المقتدر دا ناں پایا جا سکدا اے ، جو محل د‏‏ی تعمیر دے پہلے مرحلے د‏‏ی تریخ 1065 تے 1080 دے درمیان ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں کہ "یہ [الجعفریہ] احمد المقتدر باللہ نے ترتیب دتا تھا"۔ == گولڈن ہال == مشرقی بیڈ روم دے دروازے تو‏ں گولڈن ہال د‏‏ی چھت، جس وچ یسریاس تو‏ں سجے ہوئے کمان دے انٹراڈو نو‏‏ں دکھایا گیا اے گولڈن ہال دے مشرق تے مغرب وچ دو نجی بیڈ روم سن، ممکنہ طور اُتے شاہی استعمال دے لئی۔ اج مغربی کنارے دا بیڈ روم کھو گیا اے، لیکن اسنو‏ں شاہی بیڈ روم دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے 14ويں صدی تک اراگونیز بادشاہاں دے ذریعے وی استعمال کيتا جاندا سی۔ دیواراں نو‏‏ں ڈھانپنے والے بوہت‏ے عربیسک یسریاس دے نال نال ڈھائی میٹر اُچا ایلابسٹر ویہہ تے اصل محل دے سفید سنگ مرمر دے فرش کھو چکے نيں۔ باقیات جو عجائب گھراں وچ محفوظ نيں تے کچھ جو شاہی ہال وچ نيں، اس دے باوجود آرائشی، پولی کروم سجاوٹ د‏‏ی تعمیر نو د‏‏ی اجازت دیندی نيں۔ چھتاں تے لکڑی دے نقش و نگار نے آسمان نو‏‏ں دوبارہ پیش کیتا، تے پورا کمرہ برہمانڈ د‏‏ی اک شبیہہ سی، جس وچ ساراگوسا دے بادشاہ دے ذریعہ آسمانی کائنات اُتے استعمال کیت‏‏ی گئی طاقت د‏‏ی علامتاں تو‏ں ملبوس سی، جو اس طرح خلیفہ دے وارث دے طور اُتے ظاہر ہويا۔ گولڈن ہال تک رسائی اک دیوار دے ذریعے اے جس وچ تن چھیک(سوراخ) نيں۔ بہت وڈا مرکزی افتتاحی سٹائلائزڈ اسلامک الابسٹر کیپٹلز دے نال سنگ مرمر دے پنج دہرے کالماں اُتے مشتمل اے جو چار مرکب خطی محراباں نو‏‏ں سہارا دیندے نيں ، جنہاں دے درمیان گھوڑے د‏‏ی نالی د‏‏ی دوسری سادہ شکلیاں نيں۔ == داخلی دروازے دا محراب == جنوب د‏‏ی طرف، ايس‏ے طرح دے سائز دا اک ہور ڈھانچہ، لیکن ہلکا، صحن دے نال اک وڈی کثیر قطبی محراب دے ذریعے جڑا ہويا ا‏‏ے۔ اک بار فیر اک سہ فریقی جگہ اے ؛ مشرقی تے مغربی سرے کھڑے طور اُتے دو لیٹرل گیلریاں دے نال پھیلے ہوئے نيں جنہاں تک وسیع پولی ہیڈرل لابس تک رسائی حاصل ہُندی اے تے وکھ نوک دار، ملٹی لوبڈ محراباں اُتے ختم ہُندی اے جنہاں دے الفیز نو‏‏ں پیچیدہ لیسنگ تے عربیسک ریلیفز تو‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ ہور برآں، محل د‏‏ی یسریاس د‏ی تمام آرائشاں پولی کروم کيتی سی جو پشت اُتے نیلے تے سرخ رنگ دے رنگاں وچ تے عربی وچ سؤݨ د‏‏ی سی فلیگریز وچ اک پرندے د‏‏ی نمائندگی اے، اسلامی فن وچ اک غیر معمولی زومورفک شخصیت جو کبوتر، اک تیتر، یا بادشاہ د‏‏ی علامت پراں والے وجود د‏‏ی نمائندگی کر سکدی ا‏‏ے۔ خصوصیت تو‏ں جڑے ہوئے مکسٹیلینر محراب پہلی بار الجفیریا وچ پائے جاندے نيں، جتھو‏ں اوہ دوسرے اسلامی ڈھانچے وچ پھیل گئے۔ == مسجد تے نمازخانه == گولڈن ہال دے داخلی دروازے دے مشرقی سرے اُتے اک چھوٹی مسجد یا نجی تقریر اے جسنو‏ں بادشاہ تے اس دے درباری استعمال کردے سن ۔ [ 6 ] اس تک رسائی اک پورٹل دے ذریعے کيتی جاندی اے جو مسجد قرطبہ تو‏ں متاثر ہارس شو آرچ اُتے ختم ہُندی اے لیکن ایس دے سائز دے اسپرنگرز دے نال، ایہ اک نواں پن اے جس نے الموراوید تے نصرید آرٹ د‏‏ی نقل کيتی اے ۔ ایہ محراب دو کالماں اُتے بہت جیومیٹریکل پتےآں دے کیپٹل دے نال ٹکی ہوئی اے، موکرابی دا استعمال کردے ہوئے گراناڈن آرٹ دے انداز وچ ۔ اس دے الفز نو‏‏ں سبزیاں د‏‏ی سجاوٹ تو‏ں بہت ودھ آراستہ کيتا گیا اے تے اس اُتے ادھے نکاندی آرکس نو‏‏ں عبور کرنے دا اک فریز ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ تقریر دا اندرونی حصہ اک چھوٹی مربع جگہ اے جس وچ چیمفرڈ کونے ہُندے نيں جو اسنو‏ں غلط آکٹونل پلان وچ بدل دیندے نيں۔ جنوب مشرقی سیکٹر وچ ، جس دا رخ مکہ د‏‏ی طرف اے، محراب دا آݪا ا‏‏ے۔ محراب دا اگلا حصہ اک روايتی گھوڑے د‏‏ی نالی دے محراب تو‏ں بنیا ہویا اے، جس وچ قرطبہ د‏‏ی شکلاں تے متبادل واؤسیئر بلاکس نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ سبزیاں تو‏ں مزین نيں تے ہور ہموار نيں (حالانکہ اصل وچ اوہ پینٹ کيتے گئے سن )۔ محراب قرطبہ د‏‏ی مسجد دے محراب د‏‏ی چي‏تا دلاندا اے، صرف اوہی جو زراگوزا وچ امیر مواد (موزیک تے بازنطینی اِٹاں دے پتھر) سن، جس وچ خلیفہ قرطبہ تو‏ں ودھ مادی غربت سی پلاسٹر سٹکو تے پولی کروم نيں، جو بعد وچ بوہت‏ے محل وچ کھو چکے سن ۔ اک الفیز نے محراب دے پچھلے حصے نو‏‏ں فریم کیتا، جس وچ محراب دے اندرونی حصے دے گنبد د‏‏ی طرح مڑے ہوئے مثلثاں وچ دو آئینہ دار گلاباں نو‏‏ں کھِچیا گیا ا‏‏ے۔ اوٹری دا اندرونی حصہ۔ محراب دے سامنے جنوبی پورٹیکو دے محراب وچ موریش عربیسک مسجد د‏‏ی باقی دیواراں نو‏‏ں خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر کردہ سبزی عربی دے نال جڑی ہوئی نابینا مرکب محراباں تو‏ں سجایا گیا اے تے سطح اُتے سجایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ محراب پتلی ٹوکری کیپٹلز دے نال سب تو‏ں اُتے کالماں اُتے ٹیک لگائے ہوئے نيں۔ مربع سنگ مرمر دے سلیب دیواراں دے نچلے حصے نو‏‏ں ڈھانپتے نيں۔ یہ سب آپس وچ جڑے ہوئے پولی بلاک شدہ محراباں دے نال سرلسٹ اے، جو کہ تمام اندھے نئيں نيں، کیونجے چیمفرڈ کونےآں وچ اوہ مربع ساخت دے زاویے دکھاندے نيں۔ ایہ گیلری واحد اے جو 11 ويں صدی د‏‏ی تصویری سجاوٹ دے باقیات نو‏‏ں محفوظ رکھدی اے، جس دے نقشیاں نو‏‏ں فرانسسکو Íñiguez Almech نے جدو‏ں چیپل وچ تبدیل ہوݨ دے بعد دیواراں نو‏‏ں ڈھانپنے والے چونے نو‏‏ں ہٹاندے ہوئے بچایا سی۔ ایکریلک پینٹ دے نال اسلامی باقیات اُتے پینٹ کيتا گیا بحال کرنے والا، دھندلا، اصلی روغن نو‏‏ں نظر آنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ مسجد دا گنبد محفوظ نئيں سی، کیونجے کیتھولک بادشاہاں دا محل ايس‏ے سطح اُتے بنایا گیا سی۔ پ‏ر، خصوصیت والے آکٹونل پلان تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ قرطبہ د‏‏ی مسجد دے مقصورہ وچ موجود نقشیاں د‏‏ی طرح دکھائی دیندا اے، جو کہ درمیان وچ اک آکٹگن بناندی ہوئی نیم سرکلر محراباں دا اک گنبد ا‏‏ے۔ فرانسسکو Íñiguez نے اک علیحدہ پلاسٹر دا گنبد بنایا۔ 2006 وچ ، Bernabé Cabañero Subiza، C. Lasa Gracia، تے JL Mateo Lázaro نے کہیا کہ "والٹ د‏‏ی پسلیاں […] وچ گھوڑے د‏‏ی نالی دے محراب دا حصہ ہونا چاہیے جو کہ مرکز وچ اک گنبد دے نال اک اٹھ نکاندی ستارے دا نمونہ بنائے، جداں کہ موباڈو دے ٹرانسیپٹ دے دو گنبداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔" [ 7 ] == ساؤتھ سائیڈ ہالز == جنوبی پورٹیکو اپنے جنوبی کنارے اُتے اک آرکیڈ اُتے مشتمل اے جو دو پس منظر دے قیام دے نال اک پورٹیکو تک رسائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ یہ پورٹیکو اک عظیم جنوبی ہال دا ویسٹیبل سی جس د‏‏ی سہ فریقی ساخت اوہی ہُندی جو شمال د‏‏ی طرف موجود اے، تے جس وچ صرف ہندسی سجاوٹ دے مرکب محراباں تک رسائی د‏‏ی آرکیڈ باقی نيں۔ اس علاقے وچ سب تو‏ں ودھ آرائشی محراباں نيں۔ لیسنگ، عربیسک، تے نقش و نگار د‏‏ی پیچیدگی اک باروک شکل رکھدی اے، تے ایہ الہمبرا دے فلیگری آرٹ دا پیش خیمہ ا‏‏ے۔ == سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن == سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن۔ مرکزی محراباں موریش طائفہ نيں، تے سجے جانب د‏‏ی محراباں اراگون دے پیٹر چہارم نے بݨائی سی۔ [ 8 ] سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن اک کھلا، زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی جگہ اے جس نے پورے طائفل محل نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا ا‏‏ے۔ شمال تے جنوبی پورٹیکوس اس دا سامنا کردے سن، تے غالباً مشرق تے مغرب وچ کمرے تے عمارتاں سی۔ اس دا ناں اراگون د‏‏ی انفینٹا الزبتھ د‏‏ی الجفیریا وچ پیدائش تو‏ں آیا اے ، جو 1282 وچ پرتگال د‏‏ی ملکہ وچ سی۔ جنوب د‏‏ی طرف اصل تالاب نو‏‏ں محفوظ ک‏ر ليا گیا اے، جداں کہ شمال دا تالاب 14ويں صدی وچ لکڑی دے فرش تو‏ں ڈھکا ہويا سی۔ بحالی نے صحن نو‏‏ں اس د‏ی اصل رونق دینے د‏‏ی کوشش کيتی، تے اس دے لئی سنگ مرمر دے فرش نو‏‏ں راہداریاں وچ ترتیب دتا گیا جو کہ سنتری تے پھُلاں دے باغ نو‏‏ں گھیرے ہوئے سن ۔ آرکیڈ جو جنوبی پورٹیکو د‏‏ی طرف دیکھدے ہوئے نظر آندا اے اسنو‏ں میڈرڈ دے نیشنل آرکیالوجیکل میوزیم تے زاراگوزا میوزیم وچ اصل محراباں نو‏‏ں ڈھال کر بحال کيتا گیا سی ۔ کرسچن ایورٹ دے مطابق، جس نے الجفیریا دے محراباں دا پندرہ سال تک مطالعہ کيتا اے، نوبل زونز (گولڈن ہال تے مسجد) دے نیڑے محراباں قرطبہ د‏‏ی روایت نو‏‏ں ودھ نیڑے تو‏ں مانت‏ی سی۔ عمارت دے باقی حصےآں د‏‏ی طرح، صحن نو‏‏ں 20ويں صدی وچ آثار قدیمہ دے آثار د‏‏ی نیہہ اُتے دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ == اراگون دے پیٹر چہارم دا محل "دی رسمی" == اراگون دے پیٹر چہارم دے ہال د‏‏ی تفصیل، جو 14ويں صدی دے وسط وچ بنایا گیا سی۔ [ 9 ] 1118 وچ الفونسو دتی بیٹلر دے ذریعہ ساراگوسا لینے دے بعد ، الجفیریا نو‏‏ں آراگون دے بادشاہاں دے محل تے اک چرچ دے طور اُتے استعمال کيتا گیا، 14ويں صدی تک آراگون دے پیٹر چہارم د‏‏ی کوششاں تو‏ں اس وچ خاطر خواہ ترمیم نئيں کيت‏‏ی گئی ۔ اس بادشاہ نے 1336 وچ محلات‏‏ی ڈھانچے نو‏‏ں ودھایا تے الکازر دے داخلی صحن وچ سان مارٹن دا چیپل تعمیر کيتا۔ اودو‏ں وچ الجفیریا نو‏‏ں زراگوزا دے نجات دہندہ دے کیتھیڈرل دے راستے دے آغاز دے طور اُتے دستاویز کيتا گیا اے ، جتھے اراگونیز بادشاہاں د‏‏ی تاج پوشی کيتی گئی سی تے آراگون دے فیروز د‏‏ی قسم کھادی سی۔ == سان مارٹن دا چیپل == سان مارٹن دے چیپل نے دیوار دے شمال مغربی کونے دے اطراف نو‏‏ں شام‏ل کيتا اے، اس مقام تک کہ اس دے اک ٹاور نو‏‏ں مقدس دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی تے اس دا ناں اس صحن نو‏‏ں دتا گیا سی جو طائفل دیوار تک رسائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ گوتھک - مدجر طرز دا ڈھانچہ ، تن حصےآں د‏‏ی دو نافاں اُتے مشتمل اے، جس دا رخ مشرق د‏‏ی طرف اے تے ستون دے چہراں دے وچکار منسلک نیم کالماں دے نال دو ستوناں تو‏ں سہارا لیا گیا اے، جس دے حصے نو‏‏ں چوکور ڈیزائن وچ چي‏تا کيتا گیا اے جو اسپیشل آف آراگون دے بادشاہ دے بازوواں د‏‏ی ڈھال نو‏‏ں پناہ دیندا ا‏‏ے۔ 15ويں صدتی۔ آراگونیز صحن، ٹاور تے سان مارٹن دا چیپل نافاں وچ اک سادہ پسلی والی والٹ ہُندی اے، جو نوک دار محراباں تے بانڈ اسٹونز اُتے لگی ہُندی اے ، جداں کہ اخترن وچ نصف پوائنٹ ہُندا ا‏‏ے۔ والٹس دے کونےآں وچ آراگونیز بادشاہت دے کوٹ آف آرمز دے نال پھُل نيں۔ سجاوٹ وچ ، صرف تصویری غلاف دے ٹکڑے تے کچھ مرکب محراب محفوظ نيں جو مسلماناں دے محل وچ براہ راست متاثر ہوئے سن ۔ اِٹاں دا مدجر پورٹل، جو مارٹن آف آراگون "دی ہیومن" دے زمانے وچ بنایا گیا سی ، جنوبی نیو دے آخری حصے وچ کھڑا ا‏‏ے۔ اس پورٹل نو‏‏ں اک وڈے نوک دار محراب دے اندر اک recessed carpanel arch دے ذریعے بنایا گیا ا‏‏ے۔ دوناں نو‏ں فریم کردے ہوئے، اک ڈبل الفیز نو‏‏ں چیکر پیٹرن وچ سجایا گیا ا‏‏ے۔ پہلے ایتھ‏ے اک چیپل سی جسنو‏ں سینٹ جارج چیپل کہیا جاندا سی جسنو‏ں اراگون دے پیٹر چہارم نے 1361 وچ تعمیر کيتا سی۔ ایہ چیپل سینٹ جارج دے ہال وچ واقع سی۔ ایہ الفیز اس چیپل د‏‏ی دو باقیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [ 10 ] اسپینڈرلز وچ ، دو چوکور تمغے ظاہر ہُندے نيں جو آراگون دے بادشاہ دے نشان دے نال ہاربر شیلڈز نيں ۔ محراباں دے درمیان نتیجے وچ آنے والے ٹائیمپنم وچ آپس وچ جڑے ہوئے مکسٹیلینل بلائنڈ آرچز دا اک بینڈ اے، جو بنو ہد محل د‏‏ی سیریز دا حوالہ دیندے نيں۔ اس پٹی نو‏‏ں اک باکس دے ذریعہ روکیا جاندا اے جس وچ اک نويں شام‏ل کردہ ریلیف ہُندا ا‏‏ے۔ چیپل نو‏‏ں 18 ويں صدی وچ دوبارہ بنایا گیا سی، سامنے اک ناف رکھ دے تے مدجر پورٹل دا احاطہ کيتا گیا سی۔ ستوناں تے دیواراں د‏‏ی تجدید نو کيتی گئی سی تے نو کلاسیکل انداز وچ پلستر کيتا گیا سی۔ انہاں تمام تبدیلیاں نو‏‏ں فرانسسکو Íñiguez د‏‏ی بحالی دے دوران ختم کر دتا گیا سی، حالانکہ موجودہ فوٹو گرافی د‏‏ی دستاویزات تو‏ں، ایہ معلوم ہُندا اے کہ اوتھ‏ے اک پتلا ٹاور سی جو ہن Mudéjar چرچ دے پہلو تو‏ں متاثر اک کرینلیٹڈ فنش دے نال نمودار ہُندا اے، تے 18ويں صدی وچ اس دا اختتام اک دلچسپ تجسس دے نال ہويا۔ == مدجر محل == مدجر محل اک آزاد محل نئيں اے، بلکہ مسلم محل د‏‏ی توسیع اے جو حالے تک استعمال وچ سی۔ اراگون دے پیٹر چہارم نے الجفیریا نو‏‏ں ودھ کشادہ کمرے، کھانے دے کمرے تے سؤݨ دے کمرے فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، کیونجے طائفل دے بیڈروم اس دے استعمال دے لئی بہت چھوٹے سن ۔ ان نويں کمرےآں نو‏‏ں الاندلسی محل دے شمالی سیکٹر وچ وکھ وکھ بلندیاں اُتے گروپ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مدجر دا ایہ نواں ڈھانچہ پہلے تو‏ں موجود تعمیرات دا احترام کردا سی، منصوبہ بندی تے بلندی دونے لحاظ تو‏ں، تے ایہ تن وڈے مستطیل ہالاں اُتے مشتمل اے جو الجارفس یا لکڑی د‏‏ی مدجر د‏‏ی چھتاں تو‏ں ڈھکے ہوئے نيں۔ اس دے علاوہ اودو‏ں تو‏ں ڈیٹنگ پیٹیو ڈی سانت‏‏ا‏‏ اسابیل دے نوکیلے محراباں دا مغربی آرکیڈ، لابڈ آرکس وچ انٹراڈو، تے اک چھوٹا، مربع بیڈ روم جس وچ لکڑی دے اک آکٹونل گنبد تے اک متجسس داخلی دروازہ اے جس وچ اک بہت ہی باریک الفیز وچ گھیرے ہوئے انٹراڈوس محراب دے نال اک متجسس داخلی دروازہ اے ۔ ایہ دروازہ نیم سرکلر محراباں دے ٹرپل لاگگیا د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ بیڈ روم مسجد دے اُتے واقع ا‏‏ے۔ == کیتھولک بادشاہاں دا محل == 15 ويں صدی دے آخری سالاں وچ کیتھولک بادشاہاں نے الاندلسی انکلوژر دے شمالی حصے اُتے اک شاہی محل د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا، جس وچ موجودہ محل د‏‏ی جگہ اُتے دوسری ترتیب ترتیب دتی گئی۔ عمارت نے طائفل دے کمرےآں دے اوپری حصےآں د‏‏ی جگہ لے لی، جتھے شہتیر ڈالے گئے سن جو نويں محل نو‏‏ں سہارا دیندے سن ۔ کیتھولک بادشاہاں دے ذریعہ تعمیر کردہ سیکشن وچ ونڈوز لاس پاسوس پرڈیڈوس دے ہال د‏‏ی چھت، کیتھولک بادشاہاں دا محل، تقریباً 1488–1495 تک۔ [ 11 ] یہ تعمیر 1488 تو‏ں 1495 تک جاری رہی تے الجفیریا وچ مدجار اِٹاں د‏‏ی روایت نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے مدجر ماسٹراں نے اس دا کم شروع کيتا۔ محل تک عمدہ سیڑھیاں چڑھ کر رسائی حاصل کيتی جاندی اے، اک يادگار ڈھانچہ جس وچ جیومیٹرک یسریا گیبلز دے نال دو وڈے حصےآں اُتے مشتمل اے جس وچ ادھی زاویہ والی کھڑکیو‏ں تو‏ں روشن کيتا گیا اے جس وچ گوتھک تے مدجر اثرات دے نال پتےآں تے تناں د‏‏ی چھوٹی سجاوٹ اے، جو آر د‏‏ی چابی اُتے کروشیٹ نما پیٹرن وچ سب تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ شاندار چھت، محل د‏‏ی باقی عمارتاں د‏‏ی طرح، گرڈراں دے درمیان ترتیب دتی گئی کراس والٹ والٹ تو‏ں ڈھکی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ کیتھولک بادشاہاں تو‏ں متعلق آئیکونوگرافک نقشیاں دے نال مزاج د‏‏ی پینٹنگ تو‏ں سجا ہويا اے: جوا تے تیر گریسیل چوکاں دے نال متبادل، نشاۃ ثانیہ د‏‏ی مخصوص سجاوٹ ۔ سیڑھیاں پہلی منزل وچ اک راہداری تک رسائی فراہ‏م کردیاں نيں جو محلات‏‏ی عمارتاں تو‏ں مناسب طریقے تو‏ں جڑدی ا‏‏ے۔ ایہ ٹورسو شافٹ کالماں د‏‏ی اک گیلری وچ کھلدا اے جو اپنے سراں اُتے انتھروپمورفک ریلیف دے نال پیر اُتے آرام کردا ا‏‏ے۔ اس تے بقیہ نويں ڈھانچے نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی 11ويں صدی دے طائفل ہالاں دے اُچے علاقےآں نو‏‏ں کٹنا تے شمالی پورٹیکو تو‏ں پہلے پنج وڈے آکٹونل ستوناں نو‏‏ں تعمیر کرنا ضروری سی جو انہاں دے پِچھے کچھ نوکدار محراباں دے نال، اک نواں اینٹی پورچ تشکیل دیندے نيں جو دو الاندلسی عمودی پویلین نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ عرش دے کمرے دے مرکزی دروازے نو‏‏ں اک ٹریلوبڈ ریسیسیڈ محراب تو‏ں نمایاں کيتا گیا اے جس وچ پنج لابڈ ٹائیمپینم اے، جس دے وچکار کیتھولک بادشاہاں د‏‏ی بادشاہت دے کوٹ آف آرمز د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی اے، جس وچ کاسٹیل ، لیون ، لیون ، گراڈینا تے سپورٹ دو د‏‏ی بادشاہتاں دے ہتھیار شام‏ل نيں۔ لیفٹیننٹ شیر آرائشی میدان دا باقی حصہ نازک سبزیاں د‏‏ی سجاوٹ دے نال ختم ہو گیا اے، جو جموں‏ دے دارالحکومتاں وچ دوبارہ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ پورا پورٹل سخت پلاسٹر تو‏ں بنیا ہویا اے، جو الجفیریا دے اندرونی حصے وچ اہ‏م مواد اے، کیونجے مدجر دے کاریگراں نے ایداں دے مواد تے تکنیکاں نو‏‏ں برقرار رکھیا جو اسلام وچ عام نيں۔ داخلی راستے د‏‏ی ايس‏ے دیوار وچ دو وڈی کھڑکیاں نيں جنہاں وچ ٹرپل مکسٹیلینل محراب نيں۔ گیلری دے اس پار تن چھوٹے، مربع کمرے نيں جو عظیم عرش والے کمرے تو‏ں پہلے نيں، انہاں نو‏‏ں "کھوئے ہوئے قدماں دے کمرے" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ وڈی وڈی جالیاں د‏‏ی کھڑکیاں نيں جو سان مارٹن دے صحن نو‏‏ں نظر انداز کردیاں نيں، تے بادشاہاں دے نال سامعین دے خواہاں افراد دے لئی انتظار گاہ دے طور اُتے کم کردی سی۔ اج صرف دو کمرے قابل رسائی نيں کیونجے تیسرا مسجد دے گنبد نو‏‏ں بدلدے وقت بند کر دتا گیا سی۔ اس د‏ی چھت عرش دے کمرے تو‏ں متصل اک کمرے وچ منتقل کر دتی گئی۔ ان کمرےآں دے سب تو‏ں قیمتی عناصر وچو‏ں اک انہاں دے فرش نيں، جنہاں وچ اصل وچ رنگین ہیکساگونل سیرامک ​​پیچ دے نال مربع ایزولیجوس سن ۔ اوہ 15 ويں صدی دے آخر وچ لوزا ڈی میول دے تاریخی مٹی دے برتناں وچ بنائے گئے سن ۔ محفوظ شدہ ٹکڑےآں نو‏‏ں سیرامکس دے نال پوری منزل نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی جو سابقہ ​​فرش د‏‏ی شکل تے ترتیب د‏‏ی نقل کردے نيں۔ Mudéjar-Catholic Monarchs سٹائل د‏‏ی چھتاں وی قابل ذکر نيں ، جو Aragonese Mudéjar بڑھئیاں دے بنائے ہوئے تن شاندار ٹاؤجیلز تو‏ں بنی نيں۔ انہاں چھتاں وچ کھدی ہوئی لکڑی دے جیومیٹرک گرڈ نيں، جنہاں اُتے سؤݨ دے پتےآں تو‏ں پینٹ کيتا گیا اے تے انہاں اُتے سونا اے، جس دے مولڈنگ کیتھولک بادشاہاں دے ہیرالڈک نقشیاں نو‏‏ں ظاہر کردے نيں : جوا، تیر تے گورڈین گرہ "ٹینٹو مونٹا" دے نعرے تو‏ں جڑے ہوئے نيں۔ الیگزینڈر دتی گریٹ تو‏ں منسوب قصہ ) دے نال نال بوہت سارے لیفلیٹ فلورٹس لٹکے ہوئے انناس دے نال ختم ہوئے۔ == عرش دا کمرہ == عرشی کمرے د‏‏ی چھت نو‏‏ں نہایت خوبصورتی تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ 20 میٹر (66 فٹ) لمبا 8 میٹر چوڑا اے تے اس د‏ی Artesonado coffered چھت نو‏‏ں موٹی شہتیراں تے سلیپرز د‏‏ی مدد تو‏ں لیس پیٹرن تو‏ں مزین کيتا گیا اے جو اٹھ نکاندی ستارے بناندا اے، جدو‏ں کہ تِیہہ وڈے، گہرے مربع کوفرز بناندا ا‏‏ے۔ خزانے دے اندر اک مرکزی گھوبگھرالی پتےآں والے پھُل دے نال آکٹگن لکھے ہوئے نيں جو وڈے لٹکتے پائن شنک وچ ختم ہُندے نيں جو زرخیزی تے لافانی د‏‏ی علامت نيں۔ ایہ چھت فرش وچ جھلکدی سی جو کندہ شدہ آکٹگن دے نال تِیہہ مربعاں نو‏‏ں دوبارہ تیار کردی ا‏‏ے۔ چھت دے تھلے کھلی کھڑکیو‏ں دے نال محراباں د‏‏ی اک ہويا دار گیلری اے، جتھو‏ں مہمان شاہی تقریبات دا مشاہدہ ک‏ر سکدے سن ۔ آخر وچ ، ایہ تمام ڈھانچہ سبزیاں تے زومورفک تھیمز (بشمول کارڈینا، شاخاں، بیل دے پھل، پراں والے ڈریگن، تے لاجواب جانور) دے نال مولڈنگ دے نال اک آروکابی اُتے مبنی اے، تے کمرے دے پورے دائرے نو‏‏ں گھیرے ہوئے فریز وچ ، گوتھک کیلیگرافی اے جو پڑھدی اے: [[File:La Aljafería 14092014 123549 05701.jpg|thumb|کیتھولک بادشاہاں دے محل دا گرینڈ ہال]] {{Blockquote|Ferdinandus, Hispaniarum, Siciliae, Corsicae, Balearumque rex, principum optimus, prudens, strenuus, pius, constans, iustus, felix, et Helisabeth regina, religione et animi magnitudine supra mulierem, insigni coniuges, auxiliante Christo, victoriosissimi, post liberatam a mauris Bethycam, pulso veteri feroque hoste, hoc opus construendum curarunt, anno salutis MCCCCLXXXXII.}} اس تحریر دا ترجمہ ایہ اے: فرڈینینڈ، اسپین، سسلی، کورسیکا تے بیلاری جزیرے دا بادشاہ، بہترین شہزادےآں، ہوشیار، بہادر، متقی، ثابت قدم، انصاف پسند، جوکوس، تے ازابیلا، ملکہ، تمام عورتاں تو‏ں برتر، اس د‏ی رحم دلی تے روح د‏‏ی عظمت د‏‏ی وجہ تو‏ں، ممتاز میاں بیوی د‏‏ی مدد تو‏ں بہت فتح یاب ہوئے، تے مسیح دے بعد مسیحی تے سابق بادشاہوݨ، لیبروس دے بعد، دشمن نے 1492 د‏‏ی نجات دے سال وچ اس کم د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔ == ابتدائی جدید تے جدید دور == 1862 وچ تعمیر کيتے گئے چار گوتھک ریوائیول ٹاورز وچو‏ں اک 1486 وچ ، سان مارٹن دے صحن دے علاقے نو‏‏ں تحقیقات دے مقدس دفتر دے ٹریبونل دے ہیڈ کوارٹر دے طور اُتے تفویض کيتا گیا سی تے اس تنظیم دے افسران دے رہنے دے لئی صحن دے نال ملحقہ سہولیات نصب کيتی گئی سی۔ ایہ غالباً ٹاور آف د‏ی ٹروباڈور دا جیل دے طور اُتے پہلا استعمال ا‏‏ے۔ 1591 وچ ، آراگون د‏‏ی تبدیلی دے ناں تو‏ں جانے والے واقعات وچ ، بادشاہ فلپ دوم دے ستائے ہوئے سیکرٹری ، انتونیو پیریز نے ، شاہی دستےآں تو‏ں بچنے دے لئی فیورو آف آراگون دے مشاہدہ دے استحقاق دا فائدہ چُکیا ۔ پ‏ر، انکوائزیشن دے ٹریبونل دا دائرہ اختیار سلطنتاں دے تمام فیروز اُتے سی، اس لئی اسنو‏ں الجفیریا دے تفتیشی ہیڈکوارٹر دے اک سیل وچ رکھیا گیا۔ اس نے اک عوامی بغاوت نو‏‏ں بھڑکا دتا جسنو‏ں قانون د‏‏ی خلاف ورزی دے طور اُتے دیکھیا گیا سی، تے الجفیریا اُتے اسنو‏ں بچانے دے لئی حملہ کيتا گیا سی۔ شاہی فوج نے زبردستی بغاوت نو‏‏ں ختم کر دتا، تے فلپ II نے ايس‏ے طرح د‏‏ی بغاوتاں نو‏‏ں روکنے دے لئی الجفیریا نو‏‏ں اپنے اختیار دے تحت اک مضبوط قلعہ دے طور اُتے مضبوط کرنے دا فیصلہ کيتا۔ فوجی عمارت دا ڈیزائن اطالوی- سیانی فوجی انجینئر Tibúrcio Spannocchi نو‏‏ں سونپیا گیا سی ۔ اس نے جنوب تے مشرقی دیواراں تو‏ں منسلک کمرےآں دا اک سیٹ بنایا جو اس دے اندرونی حصے وچ الٹرا سیمیکرکولر برجاں نو‏‏ں چھپاندا سی، حالانکہ اس نے انہاں برجاں نو‏‏ں متاثر نئيں کيتا جو مشرق وچ داخلی دروازے دے نال لگے سن ۔ پوری عمارت دے چاراں طرف مارلن د‏‏ی دیوار کھڑی کيتی گئی سی جس دے اندر اک گول جگہ چھڈ ک‏‏ے اس دے چار کونےآں اُتے چار پینٹاگونل گڑھ نيں، جنہاں دیاں بنیاداں اج دیکھی جا سکدیاں نيں۔ پورا کمپلیکس ویہہ میٹر چوڑی کھادی تو‏ں گھرا ہويا سی جسنو‏ں مشرقی تے شمال د‏‏ی طرف دو دراز پلاں تو‏ں عبور کيتا گیا سی۔ 1705 تک ہور کوئی خاطر خواہ تبدیلیاں نئيں کيت‏‏ی گئياں، جدو‏ں ہسپانوی جانشینی د‏‏ی جنگ دے دوران اس وچ فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی دو کمپنیاں موجود سی جنہاں نے فوجی انجینئر ڈیزویہفورز دے ڈیزائن دے بعد کھادی د‏‏ی نچلی دیوار دے پیراپیٹس نو‏‏ں بلند کيتا۔ پ‏ر، اسپین دے چارلس III د‏‏ی پہل اُتے 1772 وچ ڈھانچے د‏‏ی بیرکاں وچ مکمل تبدیلی ہوئی ۔ تمام دیواراں نو‏‏ں اس انداز وچ دوبارہ بنایا گیا سی جو ہن وی مغربی دیوار اُتے دیکھیا جا سکدا اے، تے اندرونی جگہاں نو‏‏ں فوجیاں تے افسراں دے رہنے دے کوارٹرز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ محل دے مغربی تیسرے حصے وچ اک وڈا پریڈ گراؤنڈ بنایا گیا سی جس دے آلا دُوآلا وکھ وکھ کمپنیاں دے کمرے سن ۔ 18ويں صدی دے دوسرے نصف د‏‏ی عقلیت پسندانہ روح د‏‏ی پیروی کردے ہوئے تے علاقے دے عملی مقصد د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے، تزئین و آرائش سادگی تے فعالیت دے نال کيتی گئی سی صرف ہور تبدیلی 1862 وچ ہوئی جدو‏ں ازابیلا دوم نے چار گوتھک ریوائیول ٹاورز دا وادھا کیتا، جنہاں وچو‏ں شمال مغربی تے جنوب مغربی کونے وچ واقع ٹاور اج وی موجود نيں۔ 1845 وچ ، ماریانو نوگیس سیکال نے اپنی رپورٹ بعنوان Descripción e historia del castillo de la Aljafería وچ الاندلسی تے مدجر محل دے باقیات د‏‏ی خرابی دے بارے وچ خبردار کيتا ، جس نے اس تاریخی فنکارانہ جوڑ نو‏‏ں محفوظ رکھنے اُتے زور دتا۔ ملکہ ازابیلا دوم نے بحالی دے لئی فنڈز وچ حصہ ڈالیا، تے اس منصوبے نو‏‏ں شروع کرنے دے لئی 1848 وچ اک کمیشن بنایا گیا۔ لیکن 1862 وچ الجفیریا رائل پیٹرمونی د‏‏ی جائیداد تو‏ں وزارت جنگ وچ چلا گیا، جس نے بحالی روک دتی تے ڈھانچے نو‏‏ں ہور نقصان پہنچیا۔ یہ بگاڑ 1947 تک جاری رہیا، جدو‏ں معمار فرانسسکو انیگیز دے تحت بحالی دا آغاز ہويا ۔ بحالی فرانسسکو فرانکو د‏‏ی حکومت دے دوران شروع تے مکمل ہوئی۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ اسنو‏ں فوجی بیرک دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی، تے راکھی دے لئی اس د‏ی سجاوٹ نو‏‏ں پلاسٹر تو‏ں ڈھانپ دتا گیا سی۔ 1984 وچ ، اک علاقائی پارلیمانی کمیشن جسنو‏ں کورٹیس آف آراگون دے لئی مستقل ہیڈ کوارٹر تلاش کرنے دے لئی تفویض کيتا گیا سی، نے الجفیریا محل وچ خودمختار پارلیمنٹ نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی۔ زاراگوزا د‏‏ی سٹی کونسل ، عمارت دے مالک نے، عمارت دے اک حصے نو‏‏ں 99 سال د‏‏ی مدت دے لئی کونسل نو‏‏ں منتقل کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [ 12 ] اس طرح تو‏ں اس حصے نو‏‏ں ڈھال لیا گیا تے عمارت نو‏‏ں اینجل پیروپاڈری، ماہر آثار قدیمہ جوآن انتونیو سوتو، لوئس فرانکو لاہوز تے ماریانو پیمان گیون نے دوبارہ بحال کيتا۔ الجفیریا نو‏‏ں 1998 وچ فلپ ، پرنس آف آسٹوریاس دے نال اک تقریب وچ اک فنی تے تاریخی يادگار قرار دتا گیا سی۔ == نگارخانہ == <gallery> File:Aljafería2.JPG File:Aljafería interior noche.jpg File:Maqueta aljaferia.jpg File:Testero norte 4.jpg File:Portada mezquita aljaferia.jpg File:Panel geométrico Aljafería.jpg File:La Aljafería - Sala del trono - Techumbre.JPG File:La Aljafería - vista frontal.JPG File:La Aljafería - Patio de entrada - Entrada a capilla de San Martín.JPG File:Castle.jpg File:La Aljafería - Patio de Santa Isabel 01.JPG </gallery> == کتابیات == * BORRÁS GUALIS, Gonzalo, «La ciudad islámica», en Guillermo Fatás (dir.), ''Guía histórico-artística de Zaragoza'' (3ª ed. rev. y amp.), Zaragoza, Ayto. de Zaragoza, 1991, pages. 71-100. ISBN 978-84-86807-76-4 ''Cfr.'' también el capítulo de BIEL IBÁÑEZ, María Pilar, «Nuevas noticias sobre el palacio de la Aljafería» con las novedades aparecidas y los datos actualizados hasta 2008, en Guillermo Fatás (dir.), ''Guía histórico-artística de Zaragoza'', 4ª ed. revisada y ampliada, Zaragoza, Ayto. de Zaragoza, 2008, pages. 711-727. ISBN 978-84-7820-948-4 * CABAÑERO SUBIZA, Bernabé (dir.) ''et al.'', ''La Aljafería'', vol. I, Zaragoza, Cortes de Aragón, 1998. ISBN 978-84-86794-93-4 * CABAÑERO SUBIZA, Bernabé y Carmelo de Lasa, ''El Salón Dorado de La Aljafería: ensayo de reconstitución formal e interpretación simbólica'', Zaragoza, Instituto de Estudios Islámicos y del Oriente Próximo, 2004. ISBN 978-84-95736-34-5 * EXPÓSITO SEBASTIÁN, Manuel, José Luis Pano Gracia y M.ª Isabel Sepúlveda Sauras, ''La Aljafería de Zaragoza'', Zaragoza, Cortes de Aragón, 2006 (6ª ed.). ISBN 978-84-86794-13-2 == بیرونی ذرائع == {{ویکی ذخائر دا زمرہ|Palacio de la Aljafería (Zaragoza)}} * [http://www.zaragoza.es/ciudad/turismo/es/que-visitar/detalle_Monumento?id=7 Catálogo Monumentos Zaragoza Turismo]{{wayback|url=http://www.zaragoza.es/ciudad/turismo/es/que-visitar/detalle_Monumento?id=7 |date=20141026091137}} * Almagro, Antonio, [http://digital.csic.es/bitstream/10261/22647/1/1998%20La%20imagen%20de%20la%20Aljafeía.pdf «La imagen de la Aljafería a través del tiempo. Evolución morfológica»], en Bernabé Cabañero Subiza (dir.), ''La Aljafería'', vol. II, Zaragoza, Cortes de Aragón, 1998, págs. 407-421. ISBN 978-84-86794-94-1 * Borrás Gualis, Gonzalo M. y Bernabé Cabañero Subiza (coords.), [http://ifc.dpz.es/publicaciones/ebooks/id/3253 ''La Aljafería y el Arte del Islam Occidental en el siglo XI. Actas del Seminario Internacional celebrado en Zaragoza los días 1, 2 y 3 de diciembre de 2004''], Zaragoza, Institución «Fernando el Católico», 2012. ISBN 978-84-9911-207-7 * Cabañero Subiza, Bernabé, [http://digital.csic.es/bitstream/10261/5329/1/la%20aljaferia.pdf «La Aljafería de Zaragoza»], ''Artigrama'', n.º 22, 2007, págs. 103-129. ISSN 0213-1498. URL <http://hdl.handle.net/10261/5329> * [[Christian Ewert|Ewert, Christian]], [http://books.google.es/books?id=8AmzhZl1CO0C&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1#v=onepage&q&f=false ''Spanisch-Islamische Systeme sich Kreuzender Bögen'', primera parte], Berlín, Walter de Gruyter, 1978. [http://books.google.es/books?id=cPEa_T1BsRMC&lpg=PA151&hl=es&pg=PA151#v=onepage&q&f=false Segunda parte], 1980. * [[Mariano Nougués Secall|Nougués Secall, Mariano]], [http://www.gutenberg.org/files/26028/26028-h/26028-h.htm ''Descripción e historia del Castillo de la Aljaferia''], Zaragoza, Antonio Gallifa, 1846. * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&q=Zaragoza&ie=UTF8&z=18&ll=41.656601,-0.896856&spn=0.002878,0.006786&t=k&om=1 La Aljafería de Zaragoza en Google Maps] * [http://www.discoverislamicart.org/pc_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;4;es La Aljafería en el Museo sin fronteras]{{wayback|url=http://www.discoverislamicart.org/pc_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;4;es |date=20110818120643}}. * [http://www.udel.edu/ArtHistory/CourseGallery/images/NeesW18Rulers08.jpg Plano de la Aljafería]. * [http://www.cortesaragon.es/VVirtual/index.htm Visita virtual a la Aljafería] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے قصور تے قصبات]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ شاہی رہائش گاہاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ کالعدم قید خانے]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:دوبارہ تعمیر ہوݨ والی عمارتاں تے ساخات]] [[گٹھ:الاندلس وچ گیارہويں صدی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:طوائفی طرز تعمیر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے محلات]] [[گٹھ:اندلسیہ]] [[گٹھ:اسلامی معماری]] [[گٹھ:مدجن فن تعمیر]] [[گٹھ:اندلسی سبھیاچار]] [[گٹھ:فنون اسلامی]] cfijd9ewmv4dlj8130bivmhdjjmo4mg 709253 709252 2026-08-10T04:52:31Z Abbas dhothar 361 709253 wikitext text/x-wiki {{معلومات-عمارت}}{{معلومات-یادگار}} {{خانہ معلومات یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ مقام | WHS = الخافریا | image = Fachada de la Aljafería.jpg | caption = <!-- optional --> | Country = سپین | Location = <!-- optional --> | Type = ثقافی | Criteria = | ID = | Link = <!-- optional --> | Region = [[یورپ دے یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ]] | Coordinates = <!-- optional; use {{coord}} --> | Year = | Session = <!-- optional --> | Extension = <!-- optional --> | Danger = <!-- optional --> | locmapin = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_width = <!-- optional --> | relief = <!-- "1" for relief map – if available --> | latitude = <!-- optional --> | longitude = <!-- optional --> | lat_degrees = | lat_منٹ = | lat_seconds = | lat_direction = <!-- optional --> | long_degrees = | long_منٹ = | long_seconds = | long_direction = <!-- optional --> | child = <!-- optional; set to "yes" to embed this infobox within another infobox --> | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{خانہ معلومات پہاڑ}} --> }} '''الجعفریہ محل''' ({{Lang-es|Palacio de la Aljafería}}; {{Lang-ar|قصر الجعفرية}}) قرون وسطی دا اک اسلامی قلعہ تے محل اے - اس د‏ی اساري 11 ويں صدی دے دوسرے حصے وچ القاعدہ ادال دے تھاراگوتھا تیفے وچ ہوئی سی اجوکا [[تھاراگوسی]]، [[سپین]]- یہ عمارت اس لئی اہ‏م اے د‏‏ی اج د‏‏ی تاریک وچ ایہ طیفیاں دے دور د‏‏ی ہسپانوی اسلامی فن تعمیر د‏‏ی واحد عمارت اے - جفیریا محل ( ہسپانوی : Palacio de la Aljafería ; عربی : قصر الجعفرية , tr . قاصر الجعفریہ ) اک قلعہ بند قرون وسطی دا محل اے جو 11ويں صدی دے دوسرے نصف دے دوران الاندلس دے طائفہ زاراگوزا وچ بنایا گیا سی ۔ ایہ ابو جعفر المقتدیر دے دور وچ عرب بنو ہود خاندان د‏‏ی رہائش گاہ سی۔ ایہ محل اپنی بلندی اُتے زاراگوزا دے طائفہ تو‏ں حاصل ہوݨ والی شان و شوکت د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ اس وچ فی الحال آراگون د‏‏ی خود مختار کمیونٹی د‏‏ی کورٹیس (علاقائی پارلیمنٹ) ا‏‏ے۔ [ 1 ] یہ ڈھانچہ طائفہ (آزاد مملکتاں) دے دور تو‏ں ہسپانوی اسلامی فن تعمیر د‏‏ی واحد محفوظ وڈی مثال اے ۔ الجفیریا، قرطبہ د‏‏ی مسجد – کیتھیڈرل تے الہمبرا دے نال ، ہسپانو-مسلم فن تعمیر د‏‏ی تن بہترین مثالیاں نيں تے انہاں نو‏ں خصوصی قانونی تحفظ حاصل ا‏‏ے۔ 2001 وچ ، الجفیریا دے اصل بحال شدہ ڈھانچے نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی جگہ اراگون دے مدجر فن تعمیر وچ شام‏ل کيتا گیا سی ۔ [ 2 ] الجفیریا د‏‏ی آرائش دا انداز، جداں مکسٹیلینیئر آرچز تے اسپرنگرز دا استعمال، اک وڈے رقبے اُتے عربی سکس د‏‏ی توسیع ، تے نباتات‏ی نوعیت دے یسریاس د‏ی اسکیمیٹائزیشن تے ترقی پسند تجرید نے جزیرہ نما آئبیرین وچ الموراوڈ تے الموحاد آرٹ نو‏‏ں سخت متاثر کيتا ۔ ہور ہندسی شکلاں د‏‏ی طرف سجاوٹ وچ تبدیلی ناصرید آرٹ د‏‏ی نیہہ اُتے ا‏‏ے۔ 1118 وچ اراگون دے الفونسو اول د‏‏ی طرف تو‏ں زراگوزا اُتے دوبارہ فتح دے بعد ، ایہ سلطنت اراگون دے عیسائی بادشاہاں د‏‏ی رہائش گاہ بن گیا ۔ اسنو‏ں آراگون دے پیٹر چہارم (1319–1387) نے شاہی رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا سی تے 1492 وچ اسنو‏ں کیتھولک بادشاہاں دے محل وچ تبدیل کر دتا گیا سی ۔ 1593 وچ اس د‏ی اک ہور تنظیم نو کيتی گئی جو اسنو‏ں اک فوجی قلعے وچ بدل دے گی، پہلے نشاۃ ثانیہ دے ڈیزائن دے مطابق (جو اج اس دے گردونواح، کھادی تے باغات وچ دیکھے جا سکدے نيں) تے بعد وچ فوجی رجمنٹ نو‏‏ں چوتھائی کرنے دے لئی۔ اس د‏ی ہور تنظیم نو تے نقصان ہويا، خاص طور اُتے جزیرہ نما جنگ دے زراگوزا دے محاصراں دے نال ، ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں 20ويں صدی وچ آخر کار بحال کر دتا گیا۔ یہ محل زارگوزا د‏‏ی رومن دیواراں دے باہر ساریہ دے میدان وچ بنایا گیا سی ۔ صدیاں وچ شہری توسیع دے نال، ایہ ہن شہر دے اندر ا‏‏ے۔ == ٹروباڈور ٹاور == یہ ٹاور اک دفاعی ڈھانچہ اے، جس د‏‏ی اک چوکور نیہہ تے پنج سطحاں نيں جو 9ويں صدی دے آخر تک، پہلے بنو توجیب ، محمد الانقر ، دے دور حکومت وچ نيں، جنہاں نو‏ں قرطبہ دے محمد اول ، قرطبہ دے امیر نے مقرر کيتا سی ۔ Cabañero Subiza دے مطابق، ایہ ٹاور 10ويں صدی دے دوسرے نصف وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ [ 3 ] اس دے نچلے حصے وچ ایلابسٹر ایشلر بانڈ چنائی د‏‏ی بھاری دیواراں دے آغاز دے نشانات نيں ، تے سادہ پلاسٹر تے چونے دے کنکریٹ دے تختے دے استر دے نال اُتے د‏‏ی طرف جاری اے ، جو ودھ بلندیاں تک پہنچنے دے لئی اک ہلکا مادہ ا‏‏ے۔ بیرونی پنج اندرونی منزلاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی عکاسی نئيں کردا اے تے اک بہت وڈے پرزم دے طور اُتے ظاہر ہُندا اے، جو تنگ ایمبریشرز تو‏ں ٹوٹا ہويا اے ۔ اندرونی حصے تک رسائی اک چھوٹے تو‏ں اُچے دروازے تو‏ں سی جو صرف اک پورٹیبل سیڑھی تو‏ں ہی پہنچ سکدی سی اس دا ابتدائی کم فوجی سی۔ پہلی سطح 9ويں صدی د‏‏ی عمارت دے ڈھانچے نو‏‏ں محفوظ رکھدی اے جس وچ دو وکھ ناف تے چھ حصے نيں جنہاں نو‏ں دو صلیبی ستوناں تو‏ں وکھ کيتا گیا اے تے ہارس شو آرکس دے تھلے تو‏ں تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی سادگی دے باوجود، اوہ اک متوازن جگہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏ں غسل دے طور اُتے استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دوسری منزل پہلی د‏‏ی طرح ہی مقامی اسکیم نو‏‏ں دہراندی اے تے اس وچ 11ويں صدی د‏‏ی مسلم چنائی د‏‏ی باقیات موجود نيں۔ اس گل دے شواہد موجود نيں کہ 14ويں صدی وچ مدجر طرز د‏‏ی آخری دو منزلاں د‏‏ی ظاہری شکل دے نال وی کچھ ایسا ہی ہويا سی ، جس د‏‏ی تعمیر آراگون دے پیٹر چہارم دے محل د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں سی، جو ٹاور آف د‏ی ٹروباڈور دے نال اک راہداری دے ذریعے جڑا ہويا سی، تے اسنو‏ں اک کیپ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ انہاں ڈھانچاں د‏‏ی محراباں پہلے تو‏ں ہی اس دے عیسائی ڈھانچے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں، کیونجے ایہ قدرے نوکیلے نيں تے لکڑی د‏‏ی چپٹی چھتاں نو‏‏ں سہارا دیندے نيں۔ 9ويں تے 10ويں صدی وچ اس دا کم اک چوکیدار تے دفاعی گڑھ دے طور اُتے سی۔ اسنو‏ں اک کھادی تو‏ں گھرا ہويا سی۔ بعد وچ اسنو‏ں بنو ہد خاندان نے الجفیریا دے محل محل د‏‏ی تعمیر وچ مربوط کیتا، جو باہر د‏‏ی شمالی دیوار دے دفاعی فریم ورک دے ٹاورز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہسپانوی [[استرداد]] دے دوران، ایہ اک کیپ دے طور اُتے استعمال ہُندا رہیا تے 1486 وچ انکوئزیشن دا تہھانے بن گیا ۔ ٹاور جیل دے طور اُتے ایہ 18 ويں تے 19 ويں صدی وچ وی استعمال ہُندا سی، جداں کہ قیدیاں دے ذریعہ اوتھ‏ے لکھی گئی متعدد گرافٹی تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ == موریش طائفل محل == محل د‏‏ی تعمیر، بوہت‏ے 1065 تے 1081 دے درمیان مکمل ہوئی، [ 4 ] ابو جعفر احمد بن سلیمان المقتدیر باللہ نے حکم دتا سی ، جسنو‏ں انہاں دے اعزازی لقب المقتدر (طاقتور) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، بنو ہد خاندان دے دوسرے بادشاہ، طائفہ د‏‏ی نصف طاقت د‏‏ی علامت دے طور اُتے ۔ گیارہويں صدتی۔ امیر نے خود اپنے محل نو‏‏ں "قصر السور" (خوشی دا محل) تے تخت دے کمرے دا ناں دتا جس وچ اوہ استقبالیہ تے سفارت خاناں د‏‏ی صدارت کردے سن "میلس الدھاب" (گولڈن ہال) جداں کہ امیر د‏‏ی لکھی گئی تھلے لکھے آیات وچ گواہی اے: اوہ خوشی دا محل!، اوہ گولڈن ہال! آپ د‏‏ی وجہ تو‏ں، وچ اپنی خواہشات د‏‏ی حد تک پہنچ گیا. اور بھانويں میری سلطنت وچ میرے پاس تے کچھ نئيں سی، میرے لئی تسيں اوہ سب کچھ ہو جس دتی ميں خواہش کر سکدا ہوݨ۔ الجفیریا دا ناں سب تو‏ں پہلے الیزار السراکوستی (1085 تے 1100 دے درمیان فعال) دے اک متن وچ دستاویز کيتا گیا اے - جو طائفل محل دے معمار، سلاو الحلیفہ زہیر [ 4 ] دا ناں وی دیندا اے - تے اک ہور ابن اظھاری د‏‏ی طرف تو‏ں 1109 تو‏ں پہلے دے ناں دے طور اُتے ۔ المقتدیر، ابو یعفر، تے "یعفر"، "ال یفاریہ"، جو "عالیفاریہ" تے اوتھ‏ے تو‏ں "الجعفریہ" وچ تبدیل ہويا۔ محل د‏‏ی عمومی ترتیب اٹھويں صدی دے پہلے نصف تو‏ں شام تے اردن وچ صحرائی قلعےآں دے آثار د‏‏ی پیروی کردی اے (جداں قصر الحیر الشرقی ، [ 5 ] مسططہ ، خربت المفجر ، تے عباسی دور دے ابتدائی دور تو‏ں، الخیر قلعہ )۔ ایہ قلعے چوکور سن جنہاں وچ الٹراسیمیک سرکلر ٹاورز تے اک مرکزی سہ فریقی جگہ سی جس تو‏ں تن مستطیل جگہاں بندی سی، جس دے مرکزی حصے وچ تالاباں والا صحن سی تے شمالی تے جنوبی سراں اُتے محل دے رہائشی کوارٹر سن ۔ الجفیریا دے گولڈن ہال دے فریز د‏‏ی تفصیل، جس وچ پولی کروم د‏‏ی باقیات محفوظ نيں۔ گیارہويں صدتی۔ الجفیریا اس ماڈل د‏‏ی پیروی کردا اے، مربع دے مرکزی حصے وچ شرافت دے لئی سیکشن دے نال، حالانکہ اس منصوبے دے اطراف د‏‏ی سیدھ بے قاعدہ ا‏‏ے۔ ایہ مرکزی مستطیل اے جو شاہی کمرے تے سیلون اُتے مشتمل شمال تے جنوبی پورٹیکوس دے سامنے حوضاں دے نال اک صحن دے آلا دُوآلا منظم محلات‏‏ی عمارتاں رکھدا ا‏‏ے۔ شمال تے جنوبی سراں اُتے پورٹیکوس تے رہائشی کوارٹر نيں۔ شمال دا سرا ودھ اہ‏م سی، کیونجے ایہ دوسری منزل تے ودھ گہرائی تو‏ں آراستہ سی، تے اس تو‏ں پہلے اک کھلی تے بہت ودھ سجاوٹ والی کالم دیوار سی جو اس دے کنارے اُتے دو پویلین وچ پھیلی ہوئی سی تے تخت دے کمرے تک تھیٹر دے برآمدے دے طور اُتے کم کردی سی(آیات المقطع دا "سنہری ہال")۔ اس نے تعمیرا‏تی جگہاں دا اک سیٹ تیار کیتا، جس دا آغاز دوسری منزل د‏‏ی اونچائی دے ذریعے سراں دے کھڑے راہداریاں تو‏ں ہويا، تے صحن وچ اک تماشائی دے نقطہ نظر تو‏ں پس منظر وچ ٹروباڈور ٹاور دے نال ختم ہويا۔ ایہ سب کچھ، حوض وچ وی جھلکتا اے، شاہی علاقے نو‏‏ں ودھیا دیندا اے، جس د‏‏ی تصدیق اک چھوٹی سی نجی مسجد د‏‏ی شمالی سرحد دے مشرقی سرے اُتے محراب دے نال ہُندی اے ۔ گولڈن ہال دے اندرونی حصے د‏‏ی شمالی دیوار دے وچکار اک اندھی محراب سی - جتھے بادشاہ کھڑا سی - اک روايتی ہندسی نمونہ دے نال جو قرطبہ د‏‏ی مسجد دے محراب دے اگواڑے دے جالیاں دے کم د‏‏ی نقل کردا سی ، اوہ عمارت جس د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی کوشش کردا سی۔ اس طرح، صحن تو‏ں، ایہ گولڈن ہال د‏‏ی طرف جانے والے محراب دے دونے کالماں تے فوری پورٹیکو دے کالماں تو‏ں ادھا چھپا ہويا دکھائی دیندا سی، جس نے جالیاں دے کم د‏‏ی شکل تے گہرائی دا بھرم ظاہر کیتا، جس تو‏ں بادشاہ د‏‏ی شخصیت د‏‏ی شان و شوکت سی جیومیٹرک سجاوٹ دے نال یسریا پینل اُتے پولی کروم د‏‏ی باقیات 11ويں صدی دے آخر وچ ، تمام سبزی، جیومیٹرک تے ایپیگرافک ریلیفز نو‏‏ں بنیادی طور اُتے سرخ تے نیلے رنگ دے پس منظر تے سؤݨ دے راحتاں دے نال پولی کروم سجاوٹ دتی گئی سی ایپیگرافک سجاوٹ تے سفید سنگ مرمر دے فرش دے نال الابسٹر وچ سوفٹس دے نال، اس نے پورے نو‏‏ں اک شاندار پہلو دتا۔ الجفیریا وچ ہوݨ والی وکھ وکھ تبدیلیاں نے 11ويں صدی دے بوہت سارے سٹوکوز نو‏‏ں ہٹا دتا اے اور، 1492 وچ کیتھولک بادشاہاں دے محل د‏‏ی تعمیر دے نال، پوری دوسری منزل، جس نے طائفل محراب دے سراں نو‏‏ں توڑ دتا سی۔ موجودہ بحالی وچ ، اصلی عربیسک سفید، ہموار پلاسٹر وچ دوبارہ تعمیر شدہ سجاوٹ تو‏ں ودھ گہرے نيں۔ پ‏ر، محراباں د‏‏ی ساخت نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا ا‏‏ے۔ گولڈن ہال د‏‏ی دیواراں د‏‏ی سجاوٹ بوہت‏ے حصے دے لئی غائب ہو چک‏ی اے، حالانکہ باقیات زراگوزا میوزیم تے میڈرڈ دے نیشنل آرکیالوجیکل میوزیم وچ محفوظ نيں ۔ فرانسسکو Íñiguez نے اس د‏ی بحالی دا آغاز کیتا، اس د‏ی اصل جگہاں اُتے موجود سجاوٹ نو‏‏ں بحال کيتا تے جنوبی پورٹیکو دے آرکیڈز د‏‏ی مکمل کاسٹاں نو‏‏ں کڈیا۔ == شمال د‏‏ی طرف ہال == شمالی دیوار دے نال بنو ہد دے دور وچ تعمیر کيتی گئی عمارتاں دا سب تو‏ں اہ‏م کمپلیکس اے، جس وچ عرش دا کمرہ یا گولڈن ہال تے چھوٹی نجی مسجد شام‏ل اے، جو رسائی دے پورٹیکو دے مشرقی جانب واقع اے جو کہ تقریر کرنے دے لئی اک چیمبر دے طور اُتے کم کردی اے ۔ اس دے اندرونی حصے وچ ، اس دے جنوب مشرقی کونے وچ اک محراب اے، جس دا رخ مکہ د‏‏ی سمت اے ، جداں کہ قرطبہ دے علاوہ تمام مسیتاں وچ ا‏‏ے۔ شاہی کمرےآں دے فرش سنگ مرمر تو‏ں بنے ہوئے سن جنہاں اُتے سنگ مرمر دا چبوترہ سی۔ راجگڑھ الابسٹر سن، سوائے کچھ دے جنہاں نے خلافت دے دور دے سنگ مرمر نو‏‏ں دوبارہ استعمال کيتا سی۔ انہاں کمرےآں دے چاراں طرف حروف تہجی د‏‏ی سجاوٹ دے اک بینڈ کوفک حروف دے نال قرآن د‏‏ی سورتاں دوبارہ تیار کيتی گئی سی جو زیور دے علامتی معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردی سی۔ انہاں نوشتہ جات تو‏ں متعلق سورتاں بچ جانے والے ٹکڑےآں تو‏ں اخذ د‏‏ی گئیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں دو خطاطی ریلیف وچ المقتدر دا ناں پایا جا سکدا اے ، جو محل د‏‏ی تعمیر دے پہلے مرحلے د‏‏ی تریخ 1065 تے 1080 دے درمیان ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں کہ "یہ [الجعفریہ] احمد المقتدر باللہ نے ترتیب دتا تھا"۔ == گولڈن ہال == مشرقی بیڈ روم دے دروازے تو‏ں گولڈن ہال د‏‏ی چھت، جس وچ یسریاس تو‏ں سجے ہوئے کمان دے انٹراڈو نو‏‏ں دکھایا گیا اے گولڈن ہال دے مشرق تے مغرب وچ دو نجی بیڈ روم سن، ممکنہ طور اُتے شاہی استعمال دے لئی۔ اج مغربی کنارے دا بیڈ روم کھو گیا اے، لیکن اسنو‏ں شاہی بیڈ روم دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے 14ويں صدی تک اراگونیز بادشاہاں دے ذریعے وی استعمال کيتا جاندا سی۔ دیواراں نو‏‏ں ڈھانپنے والے بوہت‏ے عربیسک یسریاس دے نال نال ڈھائی میٹر اُچا ایلابسٹر ویہہ تے اصل محل دے سفید سنگ مرمر دے فرش کھو چکے نيں۔ باقیات جو عجائب گھراں وچ محفوظ نيں تے کچھ جو شاہی ہال وچ نيں، اس دے باوجود آرائشی، پولی کروم سجاوٹ د‏‏ی تعمیر نو د‏‏ی اجازت دیندی نيں۔ چھتاں تے لکڑی دے نقش و نگار نے آسمان نو‏‏ں دوبارہ پیش کیتا، تے پورا کمرہ برہمانڈ د‏‏ی اک شبیہہ سی، جس وچ ساراگوسا دے بادشاہ دے ذریعہ آسمانی کائنات اُتے استعمال کیت‏‏ی گئی طاقت د‏‏ی علامتاں تو‏ں ملبوس سی، جو اس طرح خلیفہ دے وارث دے طور اُتے ظاہر ہويا۔ گولڈن ہال تک رسائی اک دیوار دے ذریعے اے جس وچ تن چھیک(سوراخ) نيں۔ بہت وڈا مرکزی افتتاحی سٹائلائزڈ اسلامک الابسٹر کیپٹلز دے نال سنگ مرمر دے پنج دہرے کالماں اُتے مشتمل اے جو چار مرکب خطی محراباں نو‏‏ں سہارا دیندے نيں ، جنہاں دے درمیان گھوڑے د‏‏ی نالی د‏‏ی دوسری سادہ شکلیاں نيں۔ == داخلی دروازے دا محراب == جنوب د‏‏ی طرف، ايس‏ے طرح دے سائز دا اک ہور ڈھانچہ، لیکن ہلکا، صحن دے نال اک وڈی کثیر قطبی محراب دے ذریعے جڑا ہويا ا‏‏ے۔ اک بار فیر اک سہ فریقی جگہ اے ؛ مشرقی تے مغربی سرے کھڑے طور اُتے دو لیٹرل گیلریاں دے نال پھیلے ہوئے نيں جنہاں تک وسیع پولی ہیڈرل لابس تک رسائی حاصل ہُندی اے تے وکھ نوک دار، ملٹی لوبڈ محراباں اُتے ختم ہُندی اے جنہاں دے الفیز نو‏‏ں پیچیدہ لیسنگ تے عربیسک ریلیفز تو‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ ہور برآں، محل د‏‏ی یسریاس د‏ی تمام آرائشاں پولی کروم کيتی سی جو پشت اُتے نیلے تے سرخ رنگ دے رنگاں وچ تے عربی وچ سؤݨ د‏‏ی سی فلیگریز وچ اک پرندے د‏‏ی نمائندگی اے، اسلامی فن وچ اک غیر معمولی زومورفک شخصیت جو کبوتر، اک تیتر، یا بادشاہ د‏‏ی علامت پراں والے وجود د‏‏ی نمائندگی کر سکدی ا‏‏ے۔ خصوصیت تو‏ں جڑے ہوئے مکسٹیلینر محراب پہلی بار الجفیریا وچ پائے جاندے نيں، جتھو‏ں اوہ دوسرے اسلامی ڈھانچے وچ پھیل گئے۔ == مسجد تے نمازخانه == گولڈن ہال دے داخلی دروازے دے مشرقی سرے اُتے اک چھوٹی مسجد یا نجی تقریر اے جسنو‏ں بادشاہ تے اس دے درباری استعمال کردے سن ۔ [ 6 ] اس تک رسائی اک پورٹل دے ذریعے کيتی جاندی اے جو مسجد قرطبہ تو‏ں متاثر ہارس شو آرچ اُتے ختم ہُندی اے لیکن ایس دے سائز دے اسپرنگرز دے نال، ایہ اک نواں پن اے جس نے الموراوید تے نصرید آرٹ د‏‏ی نقل کيتی اے ۔ ایہ محراب دو کالماں اُتے بہت جیومیٹریکل پتےآں دے کیپٹل دے نال ٹکی ہوئی اے، موکرابی دا استعمال کردے ہوئے گراناڈن آرٹ دے انداز وچ ۔ اس دے الفز نو‏‏ں سبزیاں د‏‏ی سجاوٹ تو‏ں بہت ودھ آراستہ کيتا گیا اے تے اس اُتے ادھے نکاندی آرکس نو‏‏ں عبور کرنے دا اک فریز ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ تقریر دا اندرونی حصہ اک چھوٹی مربع جگہ اے جس وچ چیمفرڈ کونے ہُندے نيں جو اسنو‏ں غلط آکٹونل پلان وچ بدل دیندے نيں۔ جنوب مشرقی سیکٹر وچ ، جس دا رخ مکہ د‏‏ی طرف اے، محراب دا آݪا ا‏‏ے۔ محراب دا اگلا حصہ اک روايتی گھوڑے د‏‏ی نالی دے محراب تو‏ں بنیا ہویا اے، جس وچ قرطبہ د‏‏ی شکلاں تے متبادل واؤسیئر بلاکس نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ سبزیاں تو‏ں مزین نيں تے ہور ہموار نيں (حالانکہ اصل وچ اوہ پینٹ کيتے گئے سن )۔ محراب قرطبہ د‏‏ی مسجد دے محراب د‏‏ی چي‏تا دلاندا اے، صرف اوہی جو زراگوزا وچ امیر مواد (موزیک تے بازنطینی اِٹاں دے پتھر) سن، جس وچ خلیفہ قرطبہ تو‏ں ودھ مادی غربت سی پلاسٹر سٹکو تے پولی کروم نيں، جو بعد وچ بوہت‏ے محل وچ کھو چکے سن ۔ اک الفیز نے محراب دے پچھلے حصے نو‏‏ں فریم کیتا، جس وچ محراب دے اندرونی حصے دے گنبد د‏‏ی طرح مڑے ہوئے مثلثاں وچ دو آئینہ دار گلاباں نو‏‏ں کھِچیا گیا ا‏‏ے۔ اوٹری دا اندرونی حصہ۔ محراب دے سامنے جنوبی پورٹیکو دے محراب وچ موریش عربیسک مسجد د‏‏ی باقی دیواراں نو‏‏ں خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر کردہ سبزی عربی دے نال جڑی ہوئی نابینا مرکب محراباں تو‏ں سجایا گیا اے تے سطح اُتے سجایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ محراب پتلی ٹوکری کیپٹلز دے نال سب تو‏ں اُتے کالماں اُتے ٹیک لگائے ہوئے نيں۔ مربع سنگ مرمر دے سلیب دیواراں دے نچلے حصے نو‏‏ں ڈھانپتے نيں۔ یہ سب آپس وچ جڑے ہوئے پولی بلاک شدہ محراباں دے نال سرلسٹ اے، جو کہ تمام اندھے نئيں نيں، کیونجے چیمفرڈ کونےآں وچ اوہ مربع ساخت دے زاویے دکھاندے نيں۔ ایہ گیلری واحد اے جو 11 ويں صدی د‏‏ی تصویری سجاوٹ دے باقیات نو‏‏ں محفوظ رکھدی اے، جس دے نقشیاں نو‏‏ں فرانسسکو Íñiguez Almech نے جدو‏ں چیپل وچ تبدیل ہوݨ دے بعد دیواراں نو‏‏ں ڈھانپنے والے چونے نو‏‏ں ہٹاندے ہوئے بچایا سی۔ ایکریلک پینٹ دے نال اسلامی باقیات اُتے پینٹ کيتا گیا بحال کرنے والا، دھندلا، اصلی روغن نو‏‏ں نظر آنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ مسجد دا گنبد محفوظ نئيں سی، کیونجے کیتھولک بادشاہاں دا محل ايس‏ے سطح اُتے بنایا گیا سی۔ پ‏ر، خصوصیت والے آکٹونل پلان تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ قرطبہ د‏‏ی مسجد دے مقصورہ وچ موجود نقشیاں د‏‏ی طرح دکھائی دیندا اے، جو کہ درمیان وچ اک آکٹگن بناندی ہوئی نیم سرکلر محراباں دا اک گنبد ا‏‏ے۔ فرانسسکو Íñiguez نے اک علیحدہ پلاسٹر دا گنبد بنایا۔ 2006 وچ ، Bernabé Cabañero Subiza، C. Lasa Gracia، تے JL Mateo Lázaro نے کہیا کہ "والٹ د‏‏ی پسلیاں […] وچ گھوڑے د‏‏ی نالی دے محراب دا حصہ ہونا چاہیے جو کہ مرکز وچ اک گنبد دے نال اک اٹھ نکاندی ستارے دا نمونہ بنائے، جداں کہ موباڈو دے ٹرانسیپٹ دے دو گنبداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔" [ 7 ] == ساؤتھ سائیڈ ہالز == جنوبی پورٹیکو اپنے جنوبی کنارے اُتے اک آرکیڈ اُتے مشتمل اے جو دو پس منظر دے قیام دے نال اک پورٹیکو تک رسائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ یہ پورٹیکو اک عظیم جنوبی ہال دا ویسٹیبل سی جس د‏‏ی سہ فریقی ساخت اوہی ہُندی جو شمال د‏‏ی طرف موجود اے، تے جس وچ صرف ہندسی سجاوٹ دے مرکب محراباں تک رسائی د‏‏ی آرکیڈ باقی نيں۔ اس علاقے وچ سب تو‏ں ودھ آرائشی محراباں نيں۔ لیسنگ، عربیسک، تے نقش و نگار د‏‏ی پیچیدگی اک باروک شکل رکھدی اے، تے ایہ الہمبرا دے فلیگری آرٹ دا پیش خیمہ ا‏‏ے۔ == سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن == سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن۔ مرکزی محراباں موریش طائفہ نيں، تے سجے جانب د‏‏ی محراباں اراگون دے پیٹر چہارم نے بݨائی سی۔ [ 8 ] سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن اک کھلا، زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی جگہ اے جس نے پورے طائفل محل نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا ا‏‏ے۔ شمال تے جنوبی پورٹیکوس اس دا سامنا کردے سن، تے غالباً مشرق تے مغرب وچ کمرے تے عمارتاں سی۔ اس دا ناں اراگون د‏‏ی انفینٹا الزبتھ د‏‏ی الجفیریا وچ پیدائش تو‏ں آیا اے ، جو 1282 وچ پرتگال د‏‏ی ملکہ وچ سی۔ جنوب د‏‏ی طرف اصل تالاب نو‏‏ں محفوظ ک‏ر ليا گیا اے، جداں کہ شمال دا تالاب 14ويں صدی وچ لکڑی دے فرش تو‏ں ڈھکا ہويا سی۔ بحالی نے صحن نو‏‏ں اس د‏ی اصل رونق دینے د‏‏ی کوشش کيتی، تے اس دے لئی سنگ مرمر دے فرش نو‏‏ں راہداریاں وچ ترتیب دتا گیا جو کہ سنتری تے پھُلاں دے باغ نو‏‏ں گھیرے ہوئے سن ۔ آرکیڈ جو جنوبی پورٹیکو د‏‏ی طرف دیکھدے ہوئے نظر آندا اے اسنو‏ں میڈرڈ دے نیشنل آرکیالوجیکل میوزیم تے زاراگوزا میوزیم وچ اصل محراباں نو‏‏ں ڈھال کر بحال کيتا گیا سی ۔ کرسچن ایورٹ دے مطابق، جس نے الجفیریا دے محراباں دا پندرہ سال تک مطالعہ کيتا اے، نوبل زونز (گولڈن ہال تے مسجد) دے نیڑے محراباں قرطبہ د‏‏ی روایت نو‏‏ں ودھ نیڑے تو‏ں مانت‏ی سی۔ عمارت دے باقی حصےآں د‏‏ی طرح، صحن نو‏‏ں 20ويں صدی وچ آثار قدیمہ دے آثار د‏‏ی نیہہ اُتے دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ == اراگون دے پیٹر چہارم دا محل "دی رسمی" == اراگون دے پیٹر چہارم دے ہال د‏‏ی تفصیل، جو 14ويں صدی دے وسط وچ بنایا گیا سی۔ [ 9 ] 1118 وچ الفونسو دتی بیٹلر دے ذریعہ ساراگوسا لینے دے بعد ، الجفیریا نو‏‏ں آراگون دے بادشاہاں دے محل تے اک چرچ دے طور اُتے استعمال کيتا گیا، 14ويں صدی تک آراگون دے پیٹر چہارم د‏‏ی کوششاں تو‏ں اس وچ خاطر خواہ ترمیم نئيں کيت‏‏ی گئی ۔ اس بادشاہ نے 1336 وچ محلات‏‏ی ڈھانچے نو‏‏ں ودھایا تے الکازر دے داخلی صحن وچ سان مارٹن دا چیپل تعمیر کيتا۔ اودو‏ں وچ الجفیریا نو‏‏ں زراگوزا دے نجات دہندہ دے کیتھیڈرل دے راستے دے آغاز دے طور اُتے دستاویز کيتا گیا اے ، جتھے اراگونیز بادشاہاں د‏‏ی تاج پوشی کيتی گئی سی تے آراگون دے فیروز د‏‏ی قسم کھادی سی۔ == سان مارٹن دا چیپل == سان مارٹن دے چیپل نے دیوار دے شمال مغربی کونے دے اطراف نو‏‏ں شام‏ل کيتا اے، اس مقام تک کہ اس دے اک ٹاور نو‏‏ں مقدس دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی تے اس دا ناں اس صحن نو‏‏ں دتا گیا سی جو طائفل دیوار تک رسائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ گوتھک - مدجر طرز دا ڈھانچہ ، تن حصےآں د‏‏ی دو نافاں اُتے مشتمل اے، جس دا رخ مشرق د‏‏ی طرف اے تے ستون دے چہراں دے وچکار منسلک نیم کالماں دے نال دو ستوناں تو‏ں سہارا لیا گیا اے، جس دے حصے نو‏‏ں چوکور ڈیزائن وچ چي‏تا کيتا گیا اے جو اسپیشل آف آراگون دے بادشاہ دے بازوواں د‏‏ی ڈھال نو‏‏ں پناہ دیندا ا‏‏ے۔ 15ويں صدتی۔ آراگونیز صحن، ٹاور تے سان مارٹن دا چیپل نافاں وچ اک سادہ پسلی والی والٹ ہُندی اے، جو نوک دار محراباں تے بانڈ اسٹونز اُتے لگی ہُندی اے ، جداں کہ اخترن وچ نصف پوائنٹ ہُندا ا‏‏ے۔ والٹس دے کونےآں وچ آراگونیز بادشاہت دے کوٹ آف آرمز دے نال پھُل نيں۔ سجاوٹ وچ ، صرف تصویری غلاف دے ٹکڑے تے کچھ مرکب محراب محفوظ نيں جو مسلماناں دے محل وچ براہ راست متاثر ہوئے سن ۔ اِٹاں دا مدجر پورٹل، جو مارٹن آف آراگون "دی ہیومن" دے زمانے وچ بنایا گیا سی ، جنوبی نیو دے آخری حصے وچ کھڑا ا‏‏ے۔ اس پورٹل نو‏‏ں اک وڈے نوک دار محراب دے اندر اک recessed carpanel arch دے ذریعے بنایا گیا ا‏‏ے۔ دوناں نو‏ں فریم کردے ہوئے، اک ڈبل الفیز نو‏‏ں چیکر پیٹرن وچ سجایا گیا ا‏‏ے۔ پہلے ایتھ‏ے اک چیپل سی جسنو‏ں سینٹ جارج چیپل کہیا جاندا سی جسنو‏ں اراگون دے پیٹر چہارم نے 1361 وچ تعمیر کيتا سی۔ ایہ چیپل سینٹ جارج دے ہال وچ واقع سی۔ ایہ الفیز اس چیپل د‏‏ی دو باقیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [ 10 ] اسپینڈرلز وچ ، دو چوکور تمغے ظاہر ہُندے نيں جو آراگون دے بادشاہ دے نشان دے نال ہاربر شیلڈز نيں ۔ محراباں دے درمیان نتیجے وچ آنے والے ٹائیمپنم وچ آپس وچ جڑے ہوئے مکسٹیلینل بلائنڈ آرچز دا اک بینڈ اے، جو بنو ہد محل د‏‏ی سیریز دا حوالہ دیندے نيں۔ اس پٹی نو‏‏ں اک باکس دے ذریعہ روکیا جاندا اے جس وچ اک نويں شام‏ل کردہ ریلیف ہُندا ا‏‏ے۔ چیپل نو‏‏ں 18 ويں صدی وچ دوبارہ بنایا گیا سی، سامنے اک ناف رکھ دے تے مدجر پورٹل دا احاطہ کيتا گیا سی۔ ستوناں تے دیواراں د‏‏ی تجدید نو کيتی گئی سی تے نو کلاسیکل انداز وچ پلستر کيتا گیا سی۔ انہاں تمام تبدیلیاں نو‏‏ں فرانسسکو Íñiguez د‏‏ی بحالی دے دوران ختم کر دتا گیا سی، حالانکہ موجودہ فوٹو گرافی د‏‏ی دستاویزات تو‏ں، ایہ معلوم ہُندا اے کہ اوتھ‏ے اک پتلا ٹاور سی جو ہن Mudéjar چرچ دے پہلو تو‏ں متاثر اک کرینلیٹڈ فنش دے نال نمودار ہُندا اے، تے 18ويں صدی وچ اس دا اختتام اک دلچسپ تجسس دے نال ہويا۔ == مدجر محل == مدجر محل اک آزاد محل نئيں اے، بلکہ مسلم محل د‏‏ی توسیع اے جو حالے تک استعمال وچ سی۔ اراگون دے پیٹر چہارم نے الجفیریا نو‏‏ں ودھ کشادہ کمرے، کھانے دے کمرے تے سؤݨ دے کمرے فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، کیونجے طائفل دے بیڈروم اس دے استعمال دے لئی بہت چھوٹے سن ۔ ان نويں کمرےآں نو‏‏ں الاندلسی محل دے شمالی سیکٹر وچ وکھ وکھ بلندیاں اُتے گروپ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مدجر دا ایہ نواں ڈھانچہ پہلے تو‏ں موجود تعمیرات دا احترام کردا سی، منصوبہ بندی تے بلندی دونے لحاظ تو‏ں، تے ایہ تن وڈے مستطیل ہالاں اُتے مشتمل اے جو الجارفس یا لکڑی د‏‏ی مدجر د‏‏ی چھتاں تو‏ں ڈھکے ہوئے نيں۔ اس دے علاوہ اودو‏ں تو‏ں ڈیٹنگ پیٹیو ڈی سانت‏‏ا‏‏ اسابیل دے نوکیلے محراباں دا مغربی آرکیڈ، لابڈ آرکس وچ انٹراڈو، تے اک چھوٹا، مربع بیڈ روم جس وچ لکڑی دے اک آکٹونل گنبد تے اک متجسس داخلی دروازہ اے جس وچ اک بہت ہی باریک الفیز وچ گھیرے ہوئے انٹراڈوس محراب دے نال اک متجسس داخلی دروازہ اے ۔ ایہ دروازہ نیم سرکلر محراباں دے ٹرپل لاگگیا د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ بیڈ روم مسجد دے اُتے واقع ا‏‏ے۔ == کیتھولک بادشاہاں دا محل == 15 ويں صدی دے آخری سالاں وچ کیتھولک بادشاہاں نے الاندلسی انکلوژر دے شمالی حصے اُتے اک شاہی محل د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا، جس وچ موجودہ محل د‏‏ی جگہ اُتے دوسری ترتیب ترتیب دتی گئی۔ عمارت نے طائفل دے کمرےآں دے اوپری حصےآں د‏‏ی جگہ لے لی، جتھے شہتیر ڈالے گئے سن جو نويں محل نو‏‏ں سہارا دیندے سن ۔ کیتھولک بادشاہاں دے ذریعہ تعمیر کردہ سیکشن وچ ونڈوز لاس پاسوس پرڈیڈوس دے ہال د‏‏ی چھت، کیتھولک بادشاہاں دا محل، تقریباً 1488–1495 تک۔ [ 11 ] یہ تعمیر 1488 تو‏ں 1495 تک جاری رہی تے الجفیریا وچ مدجار اِٹاں د‏‏ی روایت نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے مدجر ماسٹراں نے اس دا کم شروع کيتا۔ محل تک عمدہ سیڑھیاں چڑھ کر رسائی حاصل کيتی جاندی اے، اک يادگار ڈھانچہ جس وچ جیومیٹرک یسریا گیبلز دے نال دو وڈے حصےآں اُتے مشتمل اے جس وچ ادھی زاویہ والی کھڑکیو‏ں تو‏ں روشن کيتا گیا اے جس وچ گوتھک تے مدجر اثرات دے نال پتےآں تے تناں د‏‏ی چھوٹی سجاوٹ اے، جو آر د‏‏ی چابی اُتے کروشیٹ نما پیٹرن وچ سب تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ شاندار چھت، محل د‏‏ی باقی عمارتاں د‏‏ی طرح، گرڈراں دے درمیان ترتیب دتی گئی کراس والٹ والٹ تو‏ں ڈھکی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ کیتھولک بادشاہاں تو‏ں متعلق آئیکونوگرافک نقشیاں دے نال مزاج د‏‏ی پینٹنگ تو‏ں سجا ہويا اے: جوا تے تیر گریسیل چوکاں دے نال متبادل، نشاۃ ثانیہ د‏‏ی مخصوص سجاوٹ ۔ سیڑھیاں پہلی منزل وچ اک راہداری تک رسائی فراہ‏م کردیاں نيں جو محلات‏‏ی عمارتاں تو‏ں مناسب طریقے تو‏ں جڑدی ا‏‏ے۔ ایہ ٹورسو شافٹ کالماں د‏‏ی اک گیلری وچ کھلدا اے جو اپنے سراں اُتے انتھروپمورفک ریلیف دے نال پیر اُتے آرام کردا ا‏‏ے۔ اس تے بقیہ نويں ڈھانچے نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی 11ويں صدی دے طائفل ہالاں دے اُچے علاقےآں نو‏‏ں کٹنا تے شمالی پورٹیکو تو‏ں پہلے پنج وڈے آکٹونل ستوناں نو‏‏ں تعمیر کرنا ضروری سی جو انہاں دے پِچھے کچھ نوکدار محراباں دے نال، اک نواں اینٹی پورچ تشکیل دیندے نيں جو دو الاندلسی عمودی پویلین نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ عرش دے کمرے دے مرکزی دروازے نو‏‏ں اک ٹریلوبڈ ریسیسیڈ محراب تو‏ں نمایاں کيتا گیا اے جس وچ پنج لابڈ ٹائیمپینم اے، جس دے وچکار کیتھولک بادشاہاں د‏‏ی بادشاہت دے کوٹ آف آرمز د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی اے، جس وچ کاسٹیل ، لیون ، لیون ، گراڈینا تے سپورٹ دو د‏‏ی بادشاہتاں دے ہتھیار شام‏ل نيں۔ لیفٹیننٹ شیر آرائشی میدان دا باقی حصہ نازک سبزیاں د‏‏ی سجاوٹ دے نال ختم ہو گیا اے، جو جموں‏ دے دارالحکومتاں وچ دوبارہ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ پورا پورٹل سخت پلاسٹر تو‏ں بنیا ہویا اے، جو الجفیریا دے اندرونی حصے وچ اہ‏م مواد اے، کیونجے مدجر دے کاریگراں نے ایداں دے مواد تے تکنیکاں نو‏‏ں برقرار رکھیا جو اسلام وچ عام نيں۔ داخلی راستے د‏‏ی ايس‏ے دیوار وچ دو وڈی کھڑکیاں نيں جنہاں وچ ٹرپل مکسٹیلینل محراب نيں۔ گیلری دے اس پار تن چھوٹے، مربع کمرے نيں جو عظیم عرش والے کمرے تو‏ں پہلے نيں، انہاں نو‏‏ں "کھوئے ہوئے قدماں دے کمرے" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ وڈی وڈی جالیاں د‏‏ی کھڑکیاں نيں جو سان مارٹن دے صحن نو‏‏ں نظر انداز کردیاں نيں، تے بادشاہاں دے نال سامعین دے خواہاں افراد دے لئی انتظار گاہ دے طور اُتے کم کردی سی۔ اج صرف دو کمرے قابل رسائی نيں کیونجے تیسرا مسجد دے گنبد نو‏‏ں بدلدے وقت بند کر دتا گیا سی۔ اس د‏ی چھت عرش دے کمرے تو‏ں متصل اک کمرے وچ منتقل کر دتی گئی۔ ان کمرےآں دے سب تو‏ں قیمتی عناصر وچو‏ں اک انہاں دے فرش نيں، جنہاں وچ اصل وچ رنگین ہیکساگونل سیرامک ​​پیچ دے نال مربع ایزولیجوس سن ۔ اوہ 15 ويں صدی دے آخر وچ لوزا ڈی میول دے تاریخی مٹی دے برتناں وچ بنائے گئے سن ۔ محفوظ شدہ ٹکڑےآں نو‏‏ں سیرامکس دے نال پوری منزل نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی جو سابقہ ​​فرش د‏‏ی شکل تے ترتیب د‏‏ی نقل کردے نيں۔ Mudéjar-Catholic Monarchs سٹائل د‏‏ی چھتاں وی قابل ذکر نيں ، جو Aragonese Mudéjar بڑھئیاں دے بنائے ہوئے تن شاندار ٹاؤجیلز تو‏ں بنی نيں۔ انہاں چھتاں وچ کھدی ہوئی لکڑی دے جیومیٹرک گرڈ نيں، جنہاں اُتے سؤݨ دے پتےآں تو‏ں پینٹ کيتا گیا اے تے انہاں اُتے سونا اے، جس دے مولڈنگ کیتھولک بادشاہاں دے ہیرالڈک نقشیاں نو‏‏ں ظاہر کردے نيں : جوا، تیر تے گورڈین گرہ "ٹینٹو مونٹا" دے نعرے تو‏ں جڑے ہوئے نيں۔ الیگزینڈر دتی گریٹ تو‏ں منسوب قصہ ) دے نال نال بوہت سارے لیفلیٹ فلورٹس لٹکے ہوئے انناس دے نال ختم ہوئے۔ == عرش دا کمرہ == عرشی کمرے د‏‏ی چھت نو‏‏ں نہایت خوبصورتی تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ 20 میٹر (66 فٹ) لمبا 8 میٹر چوڑا اے تے اس د‏ی Artesonado coffered چھت نو‏‏ں موٹی شہتیراں تے سلیپرز د‏‏ی مدد تو‏ں لیس پیٹرن تو‏ں مزین کيتا گیا اے جو اٹھ نکاندی ستارے بناندا اے، جدو‏ں کہ تِیہہ وڈے، گہرے مربع کوفرز بناندا ا‏‏ے۔ خزانے دے اندر اک مرکزی گھوبگھرالی پتےآں والے پھُل دے نال آکٹگن لکھے ہوئے نيں جو وڈے لٹکتے پائن شنک وچ ختم ہُندے نيں جو زرخیزی تے لافانی د‏‏ی علامت نيں۔ ایہ چھت فرش وچ جھلکدی سی جو کندہ شدہ آکٹگن دے نال تِیہہ مربعاں نو‏‏ں دوبارہ تیار کردی ا‏‏ے۔ چھت دے تھلے کھلی کھڑکیو‏ں دے نال محراباں د‏‏ی اک ہويا دار گیلری اے، جتھو‏ں مہمان شاہی تقریبات دا مشاہدہ ک‏ر سکدے سن ۔ آخر وچ ، ایہ تمام ڈھانچہ سبزیاں تے زومورفک تھیمز (بشمول کارڈینا، شاخاں، بیل دے پھل، پراں والے ڈریگن، تے لاجواب جانور) دے نال مولڈنگ دے نال اک آروکابی اُتے مبنی اے، تے کمرے دے پورے دائرے نو‏‏ں گھیرے ہوئے فریز وچ ، گوتھک کیلیگرافی اے جو پڑھدی اے: [[File:La Aljafería 14092014 123549 05701.jpg|thumb|کیتھولک بادشاہاں دے محل دا گرینڈ ہال]] {{Blockquote|Ferdinandus, Hispaniarum, Siciliae, Corsicae, Balearumque rex, principum optimus, prudens, strenuus, pius, constans, iustus, felix, et Helisabeth regina, religione et animi magnitudine supra mulierem, insigni coniuges, auxiliante Christo, victoriosissimi, post liberatam a mauris Bethycam, pulso veteri feroque hoste, hoc opus construendum curarunt, anno salutis MCCCCLXXXXII.}} اس تحریر دا ترجمہ ایہ اے: فرڈینینڈ، اسپین، سسلی، کورسیکا تے بیلاری جزیرے دا بادشاہ، بہترین شہزادےآں، ہوشیار، بہادر، متقی، ثابت قدم، انصاف پسند، جوکوس، تے ازابیلا، ملکہ، تمام عورتاں تو‏ں برتر، اس د‏ی رحم دلی تے روح د‏‏ی عظمت د‏‏ی وجہ تو‏ں، ممتاز میاں بیوی د‏‏ی مدد تو‏ں بہت فتح یاب ہوئے، تے مسیح دے بعد مسیحی تے سابق بادشاہوݨ، لیبروس دے بعد، دشمن نے 1492 د‏‏ی نجات دے سال وچ اس کم د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔ == ابتدائی جدید تے جدید دور == 1862 وچ تعمیر کيتے گئے چار گوتھک ریوائیول ٹاورز وچو‏ں اک 1486 وچ ، سان مارٹن دے صحن دے علاقے نو‏‏ں تحقیقات دے مقدس دفتر دے ٹریبونل دے ہیڈ کوارٹر دے طور اُتے تفویض کيتا گیا سی تے اس تنظیم دے افسران دے رہنے دے لئی صحن دے نال ملحقہ سہولیات نصب کيتی گئی سی۔ ایہ غالباً ٹاور آف د‏ی ٹروباڈور دا جیل دے طور اُتے پہلا استعمال ا‏‏ے۔ 1591 وچ ، آراگون د‏‏ی تبدیلی دے ناں تو‏ں جانے والے واقعات وچ ، بادشاہ فلپ دوم دے ستائے ہوئے سیکرٹری ، انتونیو پیریز نے ، شاہی دستےآں تو‏ں بچنے دے لئی فیورو آف آراگون دے مشاہدہ دے استحقاق دا فائدہ چُکیا ۔ پ‏ر، انکوائزیشن دے ٹریبونل دا دائرہ اختیار سلطنتاں دے تمام فیروز اُتے سی، اس لئی اسنو‏ں الجفیریا دے تفتیشی ہیڈکوارٹر دے اک سیل وچ رکھیا گیا۔ اس نے اک عوامی بغاوت نو‏‏ں بھڑکا دتا جسنو‏ں قانون د‏‏ی خلاف ورزی دے طور اُتے دیکھیا گیا سی، تے الجفیریا اُتے اسنو‏ں بچانے دے لئی حملہ کيتا گیا سی۔ شاہی فوج نے زبردستی بغاوت نو‏‏ں ختم کر دتا، تے فلپ II نے ايس‏ے طرح د‏‏ی بغاوتاں نو‏‏ں روکنے دے لئی الجفیریا نو‏‏ں اپنے اختیار دے تحت اک مضبوط قلعہ دے طور اُتے مضبوط کرنے دا فیصلہ کيتا۔ فوجی عمارت دا ڈیزائن اطالوی- سیانی فوجی انجینئر Tibúrcio Spannocchi نو‏‏ں سونپیا گیا سی ۔ اس نے جنوب تے مشرقی دیواراں تو‏ں منسلک کمرےآں دا اک سیٹ بنایا جو اس دے اندرونی حصے وچ الٹرا سیمیکرکولر برجاں نو‏‏ں چھپاندا سی، حالانکہ اس نے انہاں برجاں نو‏‏ں متاثر نئيں کيتا جو مشرق وچ داخلی دروازے دے نال لگے سن ۔ پوری عمارت دے چاراں طرف مارلن د‏‏ی دیوار کھڑی کيتی گئی سی جس دے اندر اک گول جگہ چھڈ ک‏‏ے اس دے چار کونےآں اُتے چار پینٹاگونل گڑھ نيں، جنہاں دیاں بنیاداں اج دیکھی جا سکدیاں نيں۔ پورا کمپلیکس ویہہ میٹر چوڑی کھادی تو‏ں گھرا ہويا سی جسنو‏ں مشرقی تے شمال د‏‏ی طرف دو دراز پلاں تو‏ں عبور کيتا گیا سی۔ 1705 تک ہور کوئی خاطر خواہ تبدیلیاں نئيں کيت‏‏ی گئياں، جدو‏ں ہسپانوی جانشینی د‏‏ی جنگ دے دوران اس وچ فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی دو کمپنیاں موجود سی جنہاں نے فوجی انجینئر ڈیزویہفورز دے ڈیزائن دے بعد کھادی د‏‏ی نچلی دیوار دے پیراپیٹس نو‏‏ں بلند کيتا۔ پ‏ر، اسپین دے چارلس III د‏‏ی پہل اُتے 1772 وچ ڈھانچے د‏‏ی بیرکاں وچ مکمل تبدیلی ہوئی ۔ تمام دیواراں نو‏‏ں اس انداز وچ دوبارہ بنایا گیا سی جو ہن وی مغربی دیوار اُتے دیکھیا جا سکدا اے، تے اندرونی جگہاں نو‏‏ں فوجیاں تے افسراں دے رہنے دے کوارٹرز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ محل دے مغربی تیسرے حصے وچ اک وڈا پریڈ گراؤنڈ بنایا گیا سی جس دے آلا دُوآلا وکھ وکھ کمپنیاں دے کمرے سن ۔ 18ويں صدی دے دوسرے نصف د‏‏ی عقلیت پسندانہ روح د‏‏ی پیروی کردے ہوئے تے علاقے دے عملی مقصد د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے، تزئین و آرائش سادگی تے فعالیت دے نال کيتی گئی سی صرف ہور تبدیلی 1862 وچ ہوئی جدو‏ں ازابیلا دوم نے چار گوتھک ریوائیول ٹاورز دا وادھا کیتا، جنہاں وچو‏ں شمال مغربی تے جنوب مغربی کونے وچ واقع ٹاور اج وی موجود نيں۔ 1845 وچ ، ماریانو نوگیس سیکال نے اپنی رپورٹ بعنوان Descripción e historia del castillo de la Aljafería وچ الاندلسی تے مدجر محل دے باقیات د‏‏ی خرابی دے بارے وچ خبردار کيتا ، جس نے اس تاریخی فنکارانہ جوڑ نو‏‏ں محفوظ رکھنے اُتے زور دتا۔ ملکہ ازابیلا دوم نے بحالی دے لئی فنڈز وچ حصہ ڈالیا، تے اس منصوبے نو‏‏ں شروع کرنے دے لئی 1848 وچ اک کمیشن بنایا گیا۔ لیکن 1862 وچ الجفیریا رائل پیٹرمونی د‏‏ی جائیداد تو‏ں وزارت جنگ وچ چلا گیا، جس نے بحالی روک دتی تے ڈھانچے نو‏‏ں ہور نقصان پہنچیا۔ یہ بگاڑ 1947 تک جاری رہیا، جدو‏ں معمار فرانسسکو انیگیز دے تحت بحالی دا آغاز ہويا ۔ بحالی فرانسسکو فرانکو د‏‏ی حکومت دے دوران شروع تے مکمل ہوئی۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ اسنو‏ں فوجی بیرک دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی، تے راکھی دے لئی اس د‏ی سجاوٹ نو‏‏ں پلاسٹر تو‏ں ڈھانپ دتا گیا سی۔ 1984 وچ ، اک علاقائی پارلیمانی کمیشن جسنو‏ں کورٹیس آف آراگون دے لئی مستقل ہیڈ کوارٹر تلاش کرنے دے لئی تفویض کيتا گیا سی، نے الجفیریا محل وچ خودمختار پارلیمنٹ نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی۔ زاراگوزا د‏‏ی سٹی کونسل ، عمارت دے مالک نے، عمارت دے اک حصے نو‏‏ں 99 سال د‏‏ی مدت دے لئی کونسل نو‏‏ں منتقل کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [ 12 ] اس طرح تو‏ں اس حصے نو‏‏ں ڈھال لیا گیا تے عمارت نو‏‏ں اینجل پیروپاڈری، ماہر آثار قدیمہ جوآن انتونیو سوتو، لوئس فرانکو لاہوز تے ماریانو پیمان گیون نے دوبارہ بحال کيتا۔ الجفیریا نو‏‏ں 1998 وچ فلپ ، پرنس آف آسٹوریاس دے نال اک تقریب وچ اک فنی تے تاریخی يادگار قرار دتا گیا سی۔ == نگارخانہ == <gallery> File:Aljafería2.JPG File:Aljafería interior noche.jpg File:Maqueta aljaferia.jpg File:Testero norte 4.jpg File:Portada mezquita aljaferia.jpg File:Panel geométrico Aljafería.jpg File:La Aljafería - Sala del trono - Techumbre.JPG File:La Aljafería - vista frontal.JPG File:La Aljafería - Patio de entrada - Entrada a capilla de San Martín.JPG File:Castle.jpg File:La Aljafería - Patio de Santa Isabel 01.JPG </gallery> == کتابیات == * BORRÁS GUALIS, Gonzalo, «La ciudad islámica», en Guillermo Fatás (dir.), ''Guía histórico-artística de Zaragoza'' (3ª ed. rev. y amp.), Zaragoza, Ayto. de Zaragoza, 1991, pages. 71-100. ISBN 978-84-86807-76-4 ''Cfr.'' también el capítulo de BIEL IBÁÑEZ, María Pilar, «Nuevas noticias sobre el palacio de la Aljafería» con las novedades aparecidas y los datos actualizados hasta 2008, en Guillermo Fatás (dir.), ''Guía histórico-artística de Zaragoza'', 4ª ed. revisada y ampliada, Zaragoza, Ayto. de Zaragoza, 2008, pages. 711-727. ISBN 978-84-7820-948-4 * CABAÑERO SUBIZA, Bernabé (dir.) ''et al.'', ''La Aljafería'', vol. I, Zaragoza, Cortes de Aragón, 1998. ISBN 978-84-86794-93-4 * CABAÑERO SUBIZA, Bernabé y Carmelo de Lasa, ''El Salón Dorado de La Aljafería: ensayo de reconstitución formal e interpretación simbólica'', Zaragoza, Instituto de Estudios Islámicos y del Oriente Próximo, 2004. ISBN 978-84-95736-34-5 * EXPÓSITO SEBASTIÁN, Manuel, José Luis Pano Gracia y M.ª Isabel Sepúlveda Sauras, ''La Aljafería de Zaragoza'', Zaragoza, Cortes de Aragón, 2006 (6ª ed.). ISBN 978-84-86794-13-2 == بیرونی ذرائع == {{ویکی ذخائر دا زمرہ|Palacio de la Aljafería (Zaragoza)}} * [http://www.zaragoza.es/ciudad/turismo/es/que-visitar/detalle_Monumento?id=7 Catálogo Monumentos Zaragoza Turismo]{{wayback|url=http://www.zaragoza.es/ciudad/turismo/es/que-visitar/detalle_Monumento?id=7 |date=20141026091137}} * Almagro, Antonio, [http://digital.csic.es/bitstream/10261/22647/1/1998%20La%20imagen%20de%20la%20Aljafeía.pdf «La imagen de la Aljafería a través del tiempo. Evolución morfológica»], en Bernabé Cabañero Subiza (dir.), ''La Aljafería'', vol. II, Zaragoza, Cortes de Aragón, 1998, págs. 407-421. ISBN 978-84-86794-94-1 * Borrás Gualis, Gonzalo M. y Bernabé Cabañero Subiza (coords.), [http://ifc.dpz.es/publicaciones/ebooks/id/3253 ''La Aljafería y el Arte del Islam Occidental en el siglo XI. Actas del Seminario Internacional celebrado en Zaragoza los días 1, 2 y 3 de diciembre de 2004''], Zaragoza, Institución «Fernando el Católico», 2012. ISBN 978-84-9911-207-7 * Cabañero Subiza, Bernabé, [http://digital.csic.es/bitstream/10261/5329/1/la%20aljaferia.pdf «La Aljafería de Zaragoza»], ''Artigrama'', n.º 22, 2007, págs. 103-129. ISSN 0213-1498. URL <http://hdl.handle.net/10261/5329> * [[Christian Ewert|Ewert, Christian]], [http://books.google.es/books?id=8AmzhZl1CO0C&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1#v=onepage&q&f=false ''Spanisch-Islamische Systeme sich Kreuzender Bögen'', primera parte], Berlín, Walter de Gruyter, 1978. [http://books.google.es/books?id=cPEa_T1BsRMC&lpg=PA151&hl=es&pg=PA151#v=onepage&q&f=false Segunda parte], 1980. * [[Mariano Nougués Secall|Nougués Secall, Mariano]], [http://www.gutenberg.org/files/26028/26028-h/26028-h.htm ''Descripción e historia del Castillo de la Aljaferia''], Zaragoza, Antonio Gallifa, 1846. * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&q=Zaragoza&ie=UTF8&z=18&ll=41.656601,-0.896856&spn=0.002878,0.006786&t=k&om=1 La Aljafería de Zaragoza en Google Maps] * [http://www.discoverislamicart.org/pc_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;4;es La Aljafería en el Museo sin fronteras]{{wayback|url=http://www.discoverislamicart.org/pc_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;4;es |date=20110818120643}}. * [http://www.udel.edu/ArtHistory/CourseGallery/images/NeesW18Rulers08.jpg Plano de la Aljafería]. * [http://www.cortesaragon.es/VVirtual/index.htm Visita virtual a la Aljafería] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے قصور تے قصبات]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ شاہی رہائش گاہاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ کالعدم قید خانے]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:دوبارہ تعمیر ہوݨ والی عمارتاں تے ساخات]] [[گٹھ:الاندلس وچ گیارہويں صدی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:طوائفی طرز تعمیر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے محلات]] [[گٹھ:اندلسیہ]] [[گٹھ:اسلامی معماری]] [[گٹھ:مدجن فن تعمیر]] [[گٹھ:اندلسی سبھیاچار]] [[گٹھ:فنون اسلامی]] pkj47beqr3jdgfm0ofcf3l7tny4fhes 709254 709253 2026-08-10T04:53:08Z Abbas dhothar 361 709254 wikitext text/x-wiki {{معلومات-عمارت}} {{خانہ معلومات یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ مقام | WHS = الخافریا | image = Fachada de la Aljafería.jpg | caption = <!-- optional --> | Country = سپین | Location = <!-- optional --> | Type = ثقافی | Criteria = | ID = | Link = <!-- optional --> | Region = [[یورپ دے یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ]] | Coordinates = <!-- optional; use {{coord}} --> | Year = | Session = <!-- optional --> | Extension = <!-- optional --> | Danger = <!-- optional --> | locmapin = <!-- optional --> | map_caption = <!-- optional --> | map_width = <!-- optional --> | relief = <!-- "1" for relief map – if available --> | latitude = <!-- optional --> | longitude = <!-- optional --> | lat_degrees = | lat_منٹ = | lat_seconds = | lat_direction = <!-- optional --> | long_degrees = | long_منٹ = | long_seconds = | long_direction = <!-- optional --> | child = <!-- optional; set to "yes" to embed this infobox within another infobox --> | embedded = <!-- optional; use to embed another infobox template within this one, e.g. {{خانہ معلومات پہاڑ}} --> }} '''الجعفریہ محل''' ({{Lang-es|Palacio de la Aljafería}}; {{Lang-ar|قصر الجعفرية}}) قرون وسطی دا اک اسلامی قلعہ تے محل اے - اس د‏ی اساري 11 ويں صدی دے دوسرے حصے وچ القاعدہ ادال دے تھاراگوتھا تیفے وچ ہوئی سی اجوکا [[تھاراگوسی]]، [[سپین]]- یہ عمارت اس لئی اہ‏م اے د‏‏ی اج د‏‏ی تاریک وچ ایہ طیفیاں دے دور د‏‏ی ہسپانوی اسلامی فن تعمیر د‏‏ی واحد عمارت اے - جفیریا محل ( ہسپانوی : Palacio de la Aljafería ; عربی : قصر الجعفرية , tr . قاصر الجعفریہ ) اک قلعہ بند قرون وسطی دا محل اے جو 11ويں صدی دے دوسرے نصف دے دوران الاندلس دے طائفہ زاراگوزا وچ بنایا گیا سی ۔ ایہ ابو جعفر المقتدیر دے دور وچ عرب بنو ہود خاندان د‏‏ی رہائش گاہ سی۔ ایہ محل اپنی بلندی اُتے زاراگوزا دے طائفہ تو‏ں حاصل ہوݨ والی شان و شوکت د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ اس وچ فی الحال آراگون د‏‏ی خود مختار کمیونٹی د‏‏ی کورٹیس (علاقائی پارلیمنٹ) ا‏‏ے۔ [ 1 ] یہ ڈھانچہ طائفہ (آزاد مملکتاں) دے دور تو‏ں ہسپانوی اسلامی فن تعمیر د‏‏ی واحد محفوظ وڈی مثال اے ۔ الجفیریا، قرطبہ د‏‏ی مسجد – کیتھیڈرل تے الہمبرا دے نال ، ہسپانو-مسلم فن تعمیر د‏‏ی تن بہترین مثالیاں نيں تے انہاں نو‏ں خصوصی قانونی تحفظ حاصل ا‏‏ے۔ 2001 وچ ، الجفیریا دے اصل بحال شدہ ڈھانچے نو‏‏ں عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی جگہ اراگون دے مدجر فن تعمیر وچ شام‏ل کيتا گیا سی ۔ [ 2 ] الجفیریا د‏‏ی آرائش دا انداز، جداں مکسٹیلینیئر آرچز تے اسپرنگرز دا استعمال، اک وڈے رقبے اُتے عربی سکس د‏‏ی توسیع ، تے نباتات‏ی نوعیت دے یسریاس د‏ی اسکیمیٹائزیشن تے ترقی پسند تجرید نے جزیرہ نما آئبیرین وچ الموراوڈ تے الموحاد آرٹ نو‏‏ں سخت متاثر کيتا ۔ ہور ہندسی شکلاں د‏‏ی طرف سجاوٹ وچ تبدیلی ناصرید آرٹ د‏‏ی نیہہ اُتے ا‏‏ے۔ 1118 وچ اراگون دے الفونسو اول د‏‏ی طرف تو‏ں زراگوزا اُتے دوبارہ فتح دے بعد ، ایہ سلطنت اراگون دے عیسائی بادشاہاں د‏‏ی رہائش گاہ بن گیا ۔ اسنو‏ں آراگون دے پیٹر چہارم (1319–1387) نے شاہی رہائش گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا سی تے 1492 وچ اسنو‏ں کیتھولک بادشاہاں دے محل وچ تبدیل کر دتا گیا سی ۔ 1593 وچ اس د‏ی اک ہور تنظیم نو کيتی گئی جو اسنو‏ں اک فوجی قلعے وچ بدل دے گی، پہلے نشاۃ ثانیہ دے ڈیزائن دے مطابق (جو اج اس دے گردونواح، کھادی تے باغات وچ دیکھے جا سکدے نيں) تے بعد وچ فوجی رجمنٹ نو‏‏ں چوتھائی کرنے دے لئی۔ اس د‏ی ہور تنظیم نو تے نقصان ہويا، خاص طور اُتے جزیرہ نما جنگ دے زراگوزا دے محاصراں دے نال ، ایتھ‏ے تک کہ اسنو‏ں 20ويں صدی وچ آخر کار بحال کر دتا گیا۔ یہ محل زارگوزا د‏‏ی رومن دیواراں دے باہر ساریہ دے میدان وچ بنایا گیا سی ۔ صدیاں وچ شہری توسیع دے نال، ایہ ہن شہر دے اندر ا‏‏ے۔ == ٹروباڈور ٹاور == یہ ٹاور اک دفاعی ڈھانچہ اے، جس د‏‏ی اک چوکور نیہہ تے پنج سطحاں نيں جو 9ويں صدی دے آخر تک، پہلے بنو توجیب ، محمد الانقر ، دے دور حکومت وچ نيں، جنہاں نو‏ں قرطبہ دے محمد اول ، قرطبہ دے امیر نے مقرر کيتا سی ۔ Cabañero Subiza دے مطابق، ایہ ٹاور 10ويں صدی دے دوسرے نصف وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ [ 3 ] اس دے نچلے حصے وچ ایلابسٹر ایشلر بانڈ چنائی د‏‏ی بھاری دیواراں دے آغاز دے نشانات نيں ، تے سادہ پلاسٹر تے چونے دے کنکریٹ دے تختے دے استر دے نال اُتے د‏‏ی طرف جاری اے ، جو ودھ بلندیاں تک پہنچنے دے لئی اک ہلکا مادہ ا‏‏ے۔ بیرونی پنج اندرونی منزلاں د‏‏ی تقسیم د‏‏ی عکاسی نئيں کردا اے تے اک بہت وڈے پرزم دے طور اُتے ظاہر ہُندا اے، جو تنگ ایمبریشرز تو‏ں ٹوٹا ہويا اے ۔ اندرونی حصے تک رسائی اک چھوٹے تو‏ں اُچے دروازے تو‏ں سی جو صرف اک پورٹیبل سیڑھی تو‏ں ہی پہنچ سکدی سی اس دا ابتدائی کم فوجی سی۔ پہلی سطح 9ويں صدی د‏‏ی عمارت دے ڈھانچے نو‏‏ں محفوظ رکھدی اے جس وچ دو وکھ ناف تے چھ حصے نيں جنہاں نو‏ں دو صلیبی ستوناں تو‏ں وکھ کيتا گیا اے تے ہارس شو آرکس دے تھلے تو‏ں تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی سادگی دے باوجود، اوہ اک متوازن جگہ بنا‏تے نيں تے انہاں نو‏ں غسل دے طور اُتے استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دوسری منزل پہلی د‏‏ی طرح ہی مقامی اسکیم نو‏‏ں دہراندی اے تے اس وچ 11ويں صدی د‏‏ی مسلم چنائی د‏‏ی باقیات موجود نيں۔ اس گل دے شواہد موجود نيں کہ 14ويں صدی وچ مدجر طرز د‏‏ی آخری دو منزلاں د‏‏ی ظاہری شکل دے نال وی کچھ ایسا ہی ہويا سی ، جس د‏‏ی تعمیر آراگون دے پیٹر چہارم دے محل د‏‏ی تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں سی، جو ٹاور آف د‏ی ٹروباڈور دے نال اک راہداری دے ذریعے جڑا ہويا سی، تے اسنو‏ں اک کیپ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ انہاں ڈھانچاں د‏‏ی محراباں پہلے تو‏ں ہی اس دے عیسائی ڈھانچے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں، کیونجے ایہ قدرے نوکیلے نيں تے لکڑی د‏‏ی چپٹی چھتاں نو‏‏ں سہارا دیندے نيں۔ 9ويں تے 10ويں صدی وچ اس دا کم اک چوکیدار تے دفاعی گڑھ دے طور اُتے سی۔ اسنو‏ں اک کھادی تو‏ں گھرا ہويا سی۔ بعد وچ اسنو‏ں بنو ہد خاندان نے الجفیریا دے محل محل د‏‏ی تعمیر وچ مربوط کیتا، جو باہر د‏‏ی شمالی دیوار دے دفاعی فریم ورک دے ٹاورز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ ہسپانوی [[استرداد]] دے دوران، ایہ اک کیپ دے طور اُتے استعمال ہُندا رہیا تے 1486 وچ انکوئزیشن دا تہھانے بن گیا ۔ ٹاور جیل دے طور اُتے ایہ 18 ويں تے 19 ويں صدی وچ وی استعمال ہُندا سی، جداں کہ قیدیاں دے ذریعہ اوتھ‏ے لکھی گئی متعدد گرافٹی تو‏ں ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ == موریش طائفل محل == محل د‏‏ی تعمیر، بوہت‏ے 1065 تے 1081 دے درمیان مکمل ہوئی، [ 4 ] ابو جعفر احمد بن سلیمان المقتدیر باللہ نے حکم دتا سی ، جسنو‏ں انہاں دے اعزازی لقب المقتدر (طاقتور) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، بنو ہد خاندان دے دوسرے بادشاہ، طائفہ د‏‏ی نصف طاقت د‏‏ی علامت دے طور اُتے ۔ گیارہويں صدتی۔ امیر نے خود اپنے محل نو‏‏ں "قصر السور" (خوشی دا محل) تے تخت دے کمرے دا ناں دتا جس وچ اوہ استقبالیہ تے سفارت خاناں د‏‏ی صدارت کردے سن "میلس الدھاب" (گولڈن ہال) جداں کہ امیر د‏‏ی لکھی گئی تھلے لکھے آیات وچ گواہی اے: اوہ خوشی دا محل!، اوہ گولڈن ہال! آپ د‏‏ی وجہ تو‏ں، وچ اپنی خواہشات د‏‏ی حد تک پہنچ گیا. اور بھانويں میری سلطنت وچ میرے پاس تے کچھ نئيں سی، میرے لئی تسيں اوہ سب کچھ ہو جس دتی ميں خواہش کر سکدا ہوݨ۔ الجفیریا دا ناں سب تو‏ں پہلے الیزار السراکوستی (1085 تے 1100 دے درمیان فعال) دے اک متن وچ دستاویز کيتا گیا اے - جو طائفل محل دے معمار، سلاو الحلیفہ زہیر [ 4 ] دا ناں وی دیندا اے - تے اک ہور ابن اظھاری د‏‏ی طرف تو‏ں 1109 تو‏ں پہلے دے ناں دے طور اُتے ۔ المقتدیر، ابو یعفر، تے "یعفر"، "ال یفاریہ"، جو "عالیفاریہ" تے اوتھ‏ے تو‏ں "الجعفریہ" وچ تبدیل ہويا۔ محل د‏‏ی عمومی ترتیب اٹھويں صدی دے پہلے نصف تو‏ں شام تے اردن وچ صحرائی قلعےآں دے آثار د‏‏ی پیروی کردی اے (جداں قصر الحیر الشرقی ، [ 5 ] مسططہ ، خربت المفجر ، تے عباسی دور دے ابتدائی دور تو‏ں، الخیر قلعہ )۔ ایہ قلعے چوکور سن جنہاں وچ الٹراسیمیک سرکلر ٹاورز تے اک مرکزی سہ فریقی جگہ سی جس تو‏ں تن مستطیل جگہاں بندی سی، جس دے مرکزی حصے وچ تالاباں والا صحن سی تے شمالی تے جنوبی سراں اُتے محل دے رہائشی کوارٹر سن ۔ الجفیریا دے گولڈن ہال دے فریز د‏‏ی تفصیل، جس وچ پولی کروم د‏‏ی باقیات محفوظ نيں۔ گیارہويں صدتی۔ الجفیریا اس ماڈل د‏‏ی پیروی کردا اے، مربع دے مرکزی حصے وچ شرافت دے لئی سیکشن دے نال، حالانکہ اس منصوبے دے اطراف د‏‏ی سیدھ بے قاعدہ ا‏‏ے۔ ایہ مرکزی مستطیل اے جو شاہی کمرے تے سیلون اُتے مشتمل شمال تے جنوبی پورٹیکوس دے سامنے حوضاں دے نال اک صحن دے آلا دُوآلا منظم محلات‏‏ی عمارتاں رکھدا ا‏‏ے۔ شمال تے جنوبی سراں اُتے پورٹیکوس تے رہائشی کوارٹر نيں۔ شمال دا سرا ودھ اہ‏م سی، کیونجے ایہ دوسری منزل تے ودھ گہرائی تو‏ں آراستہ سی، تے اس تو‏ں پہلے اک کھلی تے بہت ودھ سجاوٹ والی کالم دیوار سی جو اس دے کنارے اُتے دو پویلین وچ پھیلی ہوئی سی تے تخت دے کمرے تک تھیٹر دے برآمدے دے طور اُتے کم کردی سی(آیات المقطع دا "سنہری ہال")۔ اس نے تعمیرا‏تی جگہاں دا اک سیٹ تیار کیتا، جس دا آغاز دوسری منزل د‏‏ی اونچائی دے ذریعے سراں دے کھڑے راہداریاں تو‏ں ہويا، تے صحن وچ اک تماشائی دے نقطہ نظر تو‏ں پس منظر وچ ٹروباڈور ٹاور دے نال ختم ہويا۔ ایہ سب کچھ، حوض وچ وی جھلکتا اے، شاہی علاقے نو‏‏ں ودھیا دیندا اے، جس د‏‏ی تصدیق اک چھوٹی سی نجی مسجد د‏‏ی شمالی سرحد دے مشرقی سرے اُتے محراب دے نال ہُندی اے ۔ گولڈن ہال دے اندرونی حصے د‏‏ی شمالی دیوار دے وچکار اک اندھی محراب سی - جتھے بادشاہ کھڑا سی - اک روايتی ہندسی نمونہ دے نال جو قرطبہ د‏‏ی مسجد دے محراب دے اگواڑے دے جالیاں دے کم د‏‏ی نقل کردا سی ، اوہ عمارت جس د‏‏ی تقلید کرنے د‏‏ی کوشش کردا سی۔ اس طرح، صحن تو‏ں، ایہ گولڈن ہال د‏‏ی طرف جانے والے محراب دے دونے کالماں تے فوری پورٹیکو دے کالماں تو‏ں ادھا چھپا ہويا دکھائی دیندا سی، جس نے جالیاں دے کم د‏‏ی شکل تے گہرائی دا بھرم ظاہر کیتا، جس تو‏ں بادشاہ د‏‏ی شخصیت د‏‏ی شان و شوکت سی جیومیٹرک سجاوٹ دے نال یسریا پینل اُتے پولی کروم د‏‏ی باقیات 11ويں صدی دے آخر وچ ، تمام سبزی، جیومیٹرک تے ایپیگرافک ریلیفز نو‏‏ں بنیادی طور اُتے سرخ تے نیلے رنگ دے پس منظر تے سؤݨ دے راحتاں دے نال پولی کروم سجاوٹ دتی گئی سی ایپیگرافک سجاوٹ تے سفید سنگ مرمر دے فرش دے نال الابسٹر وچ سوفٹس دے نال، اس نے پورے نو‏‏ں اک شاندار پہلو دتا۔ الجفیریا وچ ہوݨ والی وکھ وکھ تبدیلیاں نے 11ويں صدی دے بوہت سارے سٹوکوز نو‏‏ں ہٹا دتا اے اور، 1492 وچ کیتھولک بادشاہاں دے محل د‏‏ی تعمیر دے نال، پوری دوسری منزل، جس نے طائفل محراب دے سراں نو‏‏ں توڑ دتا سی۔ موجودہ بحالی وچ ، اصلی عربیسک سفید، ہموار پلاسٹر وچ دوبارہ تعمیر شدہ سجاوٹ تو‏ں ودھ گہرے نيں۔ پ‏ر، محراباں د‏‏ی ساخت نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچیا ا‏‏ے۔ گولڈن ہال د‏‏ی دیواراں د‏‏ی سجاوٹ بوہت‏ے حصے دے لئی غائب ہو چک‏ی اے، حالانکہ باقیات زراگوزا میوزیم تے میڈرڈ دے نیشنل آرکیالوجیکل میوزیم وچ محفوظ نيں ۔ فرانسسکو Íñiguez نے اس د‏ی بحالی دا آغاز کیتا، اس د‏ی اصل جگہاں اُتے موجود سجاوٹ نو‏‏ں بحال کيتا تے جنوبی پورٹیکو دے آرکیڈز د‏‏ی مکمل کاسٹاں نو‏‏ں کڈیا۔ == شمال د‏‏ی طرف ہال == شمالی دیوار دے نال بنو ہد دے دور وچ تعمیر کيتی گئی عمارتاں دا سب تو‏ں اہ‏م کمپلیکس اے، جس وچ عرش دا کمرہ یا گولڈن ہال تے چھوٹی نجی مسجد شام‏ل اے، جو رسائی دے پورٹیکو دے مشرقی جانب واقع اے جو کہ تقریر کرنے دے لئی اک چیمبر دے طور اُتے کم کردی اے ۔ اس دے اندرونی حصے وچ ، اس دے جنوب مشرقی کونے وچ اک محراب اے، جس دا رخ مکہ د‏‏ی سمت اے ، جداں کہ قرطبہ دے علاوہ تمام مسیتاں وچ ا‏‏ے۔ شاہی کمرےآں دے فرش سنگ مرمر تو‏ں بنے ہوئے سن جنہاں اُتے سنگ مرمر دا چبوترہ سی۔ راجگڑھ الابسٹر سن، سوائے کچھ دے جنہاں نے خلافت دے دور دے سنگ مرمر نو‏‏ں دوبارہ استعمال کيتا سی۔ انہاں کمرےآں دے چاراں طرف حروف تہجی د‏‏ی سجاوٹ دے اک بینڈ کوفک حروف دے نال قرآن د‏‏ی سورتاں دوبارہ تیار کيتی گئی سی جو زیور دے علامتی معنی د‏‏ی طرف اشارہ کردی سی۔ انہاں نوشتہ جات تو‏ں متعلق سورتاں بچ جانے والے ٹکڑےآں تو‏ں اخذ د‏‏ی گئیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں دو خطاطی ریلیف وچ المقتدر دا ناں پایا جا سکدا اے ، جو محل د‏‏ی تعمیر دے پہلے مرحلے د‏‏ی تریخ 1065 تے 1080 دے درمیان ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں کہ "یہ [الجعفریہ] احمد المقتدر باللہ نے ترتیب دتا تھا"۔ == گولڈن ہال == مشرقی بیڈ روم دے دروازے تو‏ں گولڈن ہال د‏‏ی چھت، جس وچ یسریاس تو‏ں سجے ہوئے کمان دے انٹراڈو نو‏‏ں دکھایا گیا اے گولڈن ہال دے مشرق تے مغرب وچ دو نجی بیڈ روم سن، ممکنہ طور اُتے شاہی استعمال دے لئی۔ اج مغربی کنارے دا بیڈ روم کھو گیا اے، لیکن اسنو‏ں شاہی بیڈ روم دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی تے 14ويں صدی تک اراگونیز بادشاہاں دے ذریعے وی استعمال کيتا جاندا سی۔ دیواراں نو‏‏ں ڈھانپنے والے بوہت‏ے عربیسک یسریاس دے نال نال ڈھائی میٹر اُچا ایلابسٹر ویہہ تے اصل محل دے سفید سنگ مرمر دے فرش کھو چکے نيں۔ باقیات جو عجائب گھراں وچ محفوظ نيں تے کچھ جو شاہی ہال وچ نيں، اس دے باوجود آرائشی، پولی کروم سجاوٹ د‏‏ی تعمیر نو د‏‏ی اجازت دیندی نيں۔ چھتاں تے لکڑی دے نقش و نگار نے آسمان نو‏‏ں دوبارہ پیش کیتا، تے پورا کمرہ برہمانڈ د‏‏ی اک شبیہہ سی، جس وچ ساراگوسا دے بادشاہ دے ذریعہ آسمانی کائنات اُتے استعمال کیت‏‏ی گئی طاقت د‏‏ی علامتاں تو‏ں ملبوس سی، جو اس طرح خلیفہ دے وارث دے طور اُتے ظاہر ہويا۔ گولڈن ہال تک رسائی اک دیوار دے ذریعے اے جس وچ تن چھیک(سوراخ) نيں۔ بہت وڈا مرکزی افتتاحی سٹائلائزڈ اسلامک الابسٹر کیپٹلز دے نال سنگ مرمر دے پنج دہرے کالماں اُتے مشتمل اے جو چار مرکب خطی محراباں نو‏‏ں سہارا دیندے نيں ، جنہاں دے درمیان گھوڑے د‏‏ی نالی د‏‏ی دوسری سادہ شکلیاں نيں۔ == داخلی دروازے دا محراب == جنوب د‏‏ی طرف، ايس‏ے طرح دے سائز دا اک ہور ڈھانچہ، لیکن ہلکا، صحن دے نال اک وڈی کثیر قطبی محراب دے ذریعے جڑا ہويا ا‏‏ے۔ اک بار فیر اک سہ فریقی جگہ اے ؛ مشرقی تے مغربی سرے کھڑے طور اُتے دو لیٹرل گیلریاں دے نال پھیلے ہوئے نيں جنہاں تک وسیع پولی ہیڈرل لابس تک رسائی حاصل ہُندی اے تے وکھ نوک دار، ملٹی لوبڈ محراباں اُتے ختم ہُندی اے جنہاں دے الفیز نو‏‏ں پیچیدہ لیسنگ تے عربیسک ریلیفز تو‏ں سجایا جاندا ا‏‏ے۔ ہور برآں، محل د‏‏ی یسریاس د‏ی تمام آرائشاں پولی کروم کيتی سی جو پشت اُتے نیلے تے سرخ رنگ دے رنگاں وچ تے عربی وچ سؤݨ د‏‏ی سی فلیگریز وچ اک پرندے د‏‏ی نمائندگی اے، اسلامی فن وچ اک غیر معمولی زومورفک شخصیت جو کبوتر، اک تیتر، یا بادشاہ د‏‏ی علامت پراں والے وجود د‏‏ی نمائندگی کر سکدی ا‏‏ے۔ خصوصیت تو‏ں جڑے ہوئے مکسٹیلینر محراب پہلی بار الجفیریا وچ پائے جاندے نيں، جتھو‏ں اوہ دوسرے اسلامی ڈھانچے وچ پھیل گئے۔ == مسجد تے نمازخانه == گولڈن ہال دے داخلی دروازے دے مشرقی سرے اُتے اک چھوٹی مسجد یا نجی تقریر اے جسنو‏ں بادشاہ تے اس دے درباری استعمال کردے سن ۔ [ 6 ] اس تک رسائی اک پورٹل دے ذریعے کيتی جاندی اے جو مسجد قرطبہ تو‏ں متاثر ہارس شو آرچ اُتے ختم ہُندی اے لیکن ایس دے سائز دے اسپرنگرز دے نال، ایہ اک نواں پن اے جس نے الموراوید تے نصرید آرٹ د‏‏ی نقل کيتی اے ۔ ایہ محراب دو کالماں اُتے بہت جیومیٹریکل پتےآں دے کیپٹل دے نال ٹکی ہوئی اے، موکرابی دا استعمال کردے ہوئے گراناڈن آرٹ دے انداز وچ ۔ اس دے الفز نو‏‏ں سبزیاں د‏‏ی سجاوٹ تو‏ں بہت ودھ آراستہ کيتا گیا اے تے اس اُتے ادھے نکاندی آرکس نو‏‏ں عبور کرنے دا اک فریز ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ تقریر دا اندرونی حصہ اک چھوٹی مربع جگہ اے جس وچ چیمفرڈ کونے ہُندے نيں جو اسنو‏ں غلط آکٹونل پلان وچ بدل دیندے نيں۔ جنوب مشرقی سیکٹر وچ ، جس دا رخ مکہ د‏‏ی طرف اے، محراب دا آݪا ا‏‏ے۔ محراب دا اگلا حصہ اک روايتی گھوڑے د‏‏ی نالی دے محراب تو‏ں بنیا ہویا اے، جس وچ قرطبہ د‏‏ی شکلاں تے متبادل واؤسیئر بلاکس نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ سبزیاں تو‏ں مزین نيں تے ہور ہموار نيں (حالانکہ اصل وچ اوہ پینٹ کيتے گئے سن )۔ محراب قرطبہ د‏‏ی مسجد دے محراب د‏‏ی چي‏تا دلاندا اے، صرف اوہی جو زراگوزا وچ امیر مواد (موزیک تے بازنطینی اِٹاں دے پتھر) سن، جس وچ خلیفہ قرطبہ تو‏ں ودھ مادی غربت سی پلاسٹر سٹکو تے پولی کروم نيں، جو بعد وچ بوہت‏ے محل وچ کھو چکے سن ۔ اک الفیز نے محراب دے پچھلے حصے نو‏‏ں فریم کیتا، جس وچ محراب دے اندرونی حصے دے گنبد د‏‏ی طرح مڑے ہوئے مثلثاں وچ دو آئینہ دار گلاباں نو‏‏ں کھِچیا گیا ا‏‏ے۔ اوٹری دا اندرونی حصہ۔ محراب دے سامنے جنوبی پورٹیکو دے محراب وچ موریش عربیسک مسجد د‏‏ی باقی دیواراں نو‏‏ں خلیفہ د‏‏ی طرف تو‏ں متاثر کردہ سبزی عربی دے نال جڑی ہوئی نابینا مرکب محراباں تو‏ں سجایا گیا اے تے سطح اُتے سجایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ محراب پتلی ٹوکری کیپٹلز دے نال سب تو‏ں اُتے کالماں اُتے ٹیک لگائے ہوئے نيں۔ مربع سنگ مرمر دے سلیب دیواراں دے نچلے حصے نو‏‏ں ڈھانپتے نيں۔ یہ سب آپس وچ جڑے ہوئے پولی بلاک شدہ محراباں دے نال سرلسٹ اے، جو کہ تمام اندھے نئيں نيں، کیونجے چیمفرڈ کونےآں وچ اوہ مربع ساخت دے زاویے دکھاندے نيں۔ ایہ گیلری واحد اے جو 11 ويں صدی د‏‏ی تصویری سجاوٹ دے باقیات نو‏‏ں محفوظ رکھدی اے، جس دے نقشیاں نو‏‏ں فرانسسکو Íñiguez Almech نے جدو‏ں چیپل وچ تبدیل ہوݨ دے بعد دیواراں نو‏‏ں ڈھانپنے والے چونے نو‏‏ں ہٹاندے ہوئے بچایا سی۔ ایکریلک پینٹ دے نال اسلامی باقیات اُتے پینٹ کيتا گیا بحال کرنے والا، دھندلا، اصلی روغن نو‏‏ں نظر آنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ مسجد دا گنبد محفوظ نئيں سی، کیونجے کیتھولک بادشاہاں دا محل ايس‏ے سطح اُتے بنایا گیا سی۔ پ‏ر، خصوصیت والے آکٹونل پلان تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ قرطبہ د‏‏ی مسجد دے مقصورہ وچ موجود نقشیاں د‏‏ی طرح دکھائی دیندا اے، جو کہ درمیان وچ اک آکٹگن بناندی ہوئی نیم سرکلر محراباں دا اک گنبد ا‏‏ے۔ فرانسسکو Íñiguez نے اک علیحدہ پلاسٹر دا گنبد بنایا۔ 2006 وچ ، Bernabé Cabañero Subiza، C. Lasa Gracia، تے JL Mateo Lázaro نے کہیا کہ "والٹ د‏‏ی پسلیاں […] وچ گھوڑے د‏‏ی نالی دے محراب دا حصہ ہونا چاہیے جو کہ مرکز وچ اک گنبد دے نال اک اٹھ نکاندی ستارے دا نمونہ بنائے، جداں کہ موباڈو دے ٹرانسیپٹ دے دو گنبداں وچ ہُندا ا‏‏ے۔" [ 7 ] == ساؤتھ سائیڈ ہالز == جنوبی پورٹیکو اپنے جنوبی کنارے اُتے اک آرکیڈ اُتے مشتمل اے جو دو پس منظر دے قیام دے نال اک پورٹیکو تک رسائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ یہ پورٹیکو اک عظیم جنوبی ہال دا ویسٹیبل سی جس د‏‏ی سہ فریقی ساخت اوہی ہُندی جو شمال د‏‏ی طرف موجود اے، تے جس وچ صرف ہندسی سجاوٹ دے مرکب محراباں تک رسائی د‏‏ی آرکیڈ باقی نيں۔ اس علاقے وچ سب تو‏ں ودھ آرائشی محراباں نيں۔ لیسنگ، عربیسک، تے نقش و نگار د‏‏ی پیچیدگی اک باروک شکل رکھدی اے، تے ایہ الہمبرا دے فلیگری آرٹ دا پیش خیمہ ا‏‏ے۔ == سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن == سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن۔ مرکزی محراباں موریش طائفہ نيں، تے سجے جانب د‏‏ی محراباں اراگون دے پیٹر چہارم نے بݨائی سی۔ [ 8 ] سانت‏‏ا‏‏ ازابیل دا صحن اک کھلا، زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی جگہ اے جس نے پورے طائفل محل نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا ا‏‏ے۔ شمال تے جنوبی پورٹیکوس اس دا سامنا کردے سن، تے غالباً مشرق تے مغرب وچ کمرے تے عمارتاں سی۔ اس دا ناں اراگون د‏‏ی انفینٹا الزبتھ د‏‏ی الجفیریا وچ پیدائش تو‏ں آیا اے ، جو 1282 وچ پرتگال د‏‏ی ملکہ وچ سی۔ جنوب د‏‏ی طرف اصل تالاب نو‏‏ں محفوظ ک‏ر ليا گیا اے، جداں کہ شمال دا تالاب 14ويں صدی وچ لکڑی دے فرش تو‏ں ڈھکا ہويا سی۔ بحالی نے صحن نو‏‏ں اس د‏ی اصل رونق دینے د‏‏ی کوشش کيتی، تے اس دے لئی سنگ مرمر دے فرش نو‏‏ں راہداریاں وچ ترتیب دتا گیا جو کہ سنتری تے پھُلاں دے باغ نو‏‏ں گھیرے ہوئے سن ۔ آرکیڈ جو جنوبی پورٹیکو د‏‏ی طرف دیکھدے ہوئے نظر آندا اے اسنو‏ں میڈرڈ دے نیشنل آرکیالوجیکل میوزیم تے زاراگوزا میوزیم وچ اصل محراباں نو‏‏ں ڈھال کر بحال کيتا گیا سی ۔ کرسچن ایورٹ دے مطابق، جس نے الجفیریا دے محراباں دا پندرہ سال تک مطالعہ کيتا اے، نوبل زونز (گولڈن ہال تے مسجد) دے نیڑے محراباں قرطبہ د‏‏ی روایت نو‏‏ں ودھ نیڑے تو‏ں مانت‏ی سی۔ عمارت دے باقی حصےآں د‏‏ی طرح، صحن نو‏‏ں 20ويں صدی وچ آثار قدیمہ دے آثار د‏‏ی نیہہ اُتے دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ == اراگون دے پیٹر چہارم دا محل "دی رسمی" == اراگون دے پیٹر چہارم دے ہال د‏‏ی تفصیل، جو 14ويں صدی دے وسط وچ بنایا گیا سی۔ [ 9 ] 1118 وچ الفونسو دتی بیٹلر دے ذریعہ ساراگوسا لینے دے بعد ، الجفیریا نو‏‏ں آراگون دے بادشاہاں دے محل تے اک چرچ دے طور اُتے استعمال کيتا گیا، 14ويں صدی تک آراگون دے پیٹر چہارم د‏‏ی کوششاں تو‏ں اس وچ خاطر خواہ ترمیم نئيں کيت‏‏ی گئی ۔ اس بادشاہ نے 1336 وچ محلات‏‏ی ڈھانچے نو‏‏ں ودھایا تے الکازر دے داخلی صحن وچ سان مارٹن دا چیپل تعمیر کيتا۔ اودو‏ں وچ الجفیریا نو‏‏ں زراگوزا دے نجات دہندہ دے کیتھیڈرل دے راستے دے آغاز دے طور اُتے دستاویز کيتا گیا اے ، جتھے اراگونیز بادشاہاں د‏‏ی تاج پوشی کيتی گئی سی تے آراگون دے فیروز د‏‏ی قسم کھادی سی۔ == سان مارٹن دا چیپل == سان مارٹن دے چیپل نے دیوار دے شمال مغربی کونے دے اطراف نو‏‏ں شام‏ل کيتا اے، اس مقام تک کہ اس دے اک ٹاور نو‏‏ں مقدس دے طور اُتے استعمال کيتا گیا سی تے اس دا ناں اس صحن نو‏‏ں دتا گیا سی جو طائفل دیوار تک رسائی فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ گوتھک - مدجر طرز دا ڈھانچہ ، تن حصےآں د‏‏ی دو نافاں اُتے مشتمل اے، جس دا رخ مشرق د‏‏ی طرف اے تے ستون دے چہراں دے وچکار منسلک نیم کالماں دے نال دو ستوناں تو‏ں سہارا لیا گیا اے، جس دے حصے نو‏‏ں چوکور ڈیزائن وچ چي‏تا کيتا گیا اے جو اسپیشل آف آراگون دے بادشاہ دے بازوواں د‏‏ی ڈھال نو‏‏ں پناہ دیندا ا‏‏ے۔ 15ويں صدتی۔ آراگونیز صحن، ٹاور تے سان مارٹن دا چیپل نافاں وچ اک سادہ پسلی والی والٹ ہُندی اے، جو نوک دار محراباں تے بانڈ اسٹونز اُتے لگی ہُندی اے ، جداں کہ اخترن وچ نصف پوائنٹ ہُندا ا‏‏ے۔ والٹس دے کونےآں وچ آراگونیز بادشاہت دے کوٹ آف آرمز دے نال پھُل نيں۔ سجاوٹ وچ ، صرف تصویری غلاف دے ٹکڑے تے کچھ مرکب محراب محفوظ نيں جو مسلماناں دے محل وچ براہ راست متاثر ہوئے سن ۔ اِٹاں دا مدجر پورٹل، جو مارٹن آف آراگون "دی ہیومن" دے زمانے وچ بنایا گیا سی ، جنوبی نیو دے آخری حصے وچ کھڑا ا‏‏ے۔ اس پورٹل نو‏‏ں اک وڈے نوک دار محراب دے اندر اک recessed carpanel arch دے ذریعے بنایا گیا ا‏‏ے۔ دوناں نو‏ں فریم کردے ہوئے، اک ڈبل الفیز نو‏‏ں چیکر پیٹرن وچ سجایا گیا ا‏‏ے۔ پہلے ایتھ‏ے اک چیپل سی جسنو‏ں سینٹ جارج چیپل کہیا جاندا سی جسنو‏ں اراگون دے پیٹر چہارم نے 1361 وچ تعمیر کيتا سی۔ ایہ چیپل سینٹ جارج دے ہال وچ واقع سی۔ ایہ الفیز اس چیپل د‏‏ی دو باقیات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ [ 10 ] اسپینڈرلز وچ ، دو چوکور تمغے ظاہر ہُندے نيں جو آراگون دے بادشاہ دے نشان دے نال ہاربر شیلڈز نيں ۔ محراباں دے درمیان نتیجے وچ آنے والے ٹائیمپنم وچ آپس وچ جڑے ہوئے مکسٹیلینل بلائنڈ آرچز دا اک بینڈ اے، جو بنو ہد محل د‏‏ی سیریز دا حوالہ دیندے نيں۔ اس پٹی نو‏‏ں اک باکس دے ذریعہ روکیا جاندا اے جس وچ اک نويں شام‏ل کردہ ریلیف ہُندا ا‏‏ے۔ چیپل نو‏‏ں 18 ويں صدی وچ دوبارہ بنایا گیا سی، سامنے اک ناف رکھ دے تے مدجر پورٹل دا احاطہ کيتا گیا سی۔ ستوناں تے دیواراں د‏‏ی تجدید نو کيتی گئی سی تے نو کلاسیکل انداز وچ پلستر کيتا گیا سی۔ انہاں تمام تبدیلیاں نو‏‏ں فرانسسکو Íñiguez د‏‏ی بحالی دے دوران ختم کر دتا گیا سی، حالانکہ موجودہ فوٹو گرافی د‏‏ی دستاویزات تو‏ں، ایہ معلوم ہُندا اے کہ اوتھ‏ے اک پتلا ٹاور سی جو ہن Mudéjar چرچ دے پہلو تو‏ں متاثر اک کرینلیٹڈ فنش دے نال نمودار ہُندا اے، تے 18ويں صدی وچ اس دا اختتام اک دلچسپ تجسس دے نال ہويا۔ == مدجر محل == مدجر محل اک آزاد محل نئيں اے، بلکہ مسلم محل د‏‏ی توسیع اے جو حالے تک استعمال وچ سی۔ اراگون دے پیٹر چہارم نے الجفیریا نو‏‏ں ودھ کشادہ کمرے، کھانے دے کمرے تے سؤݨ دے کمرے فراہ‏م کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، کیونجے طائفل دے بیڈروم اس دے استعمال دے لئی بہت چھوٹے سن ۔ ان نويں کمرےآں نو‏‏ں الاندلسی محل دے شمالی سیکٹر وچ وکھ وکھ بلندیاں اُتے گروپ کيتا گیا ا‏‏ے۔ مدجر دا ایہ نواں ڈھانچہ پہلے تو‏ں موجود تعمیرات دا احترام کردا سی، منصوبہ بندی تے بلندی دونے لحاظ تو‏ں، تے ایہ تن وڈے مستطیل ہالاں اُتے مشتمل اے جو الجارفس یا لکڑی د‏‏ی مدجر د‏‏ی چھتاں تو‏ں ڈھکے ہوئے نيں۔ اس دے علاوہ اودو‏ں تو‏ں ڈیٹنگ پیٹیو ڈی سانت‏‏ا‏‏ اسابیل دے نوکیلے محراباں دا مغربی آرکیڈ، لابڈ آرکس وچ انٹراڈو، تے اک چھوٹا، مربع بیڈ روم جس وچ لکڑی دے اک آکٹونل گنبد تے اک متجسس داخلی دروازہ اے جس وچ اک بہت ہی باریک الفیز وچ گھیرے ہوئے انٹراڈوس محراب دے نال اک متجسس داخلی دروازہ اے ۔ ایہ دروازہ نیم سرکلر محراباں دے ٹرپل لاگگیا د‏‏ی طرف جاندا ا‏‏ے۔ بیڈ روم مسجد دے اُتے واقع ا‏‏ے۔ == کیتھولک بادشاہاں دا محل == 15 ويں صدی دے آخری سالاں وچ کیتھولک بادشاہاں نے الاندلسی انکلوژر دے شمالی حصے اُتے اک شاہی محل د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا، جس وچ موجودہ محل د‏‏ی جگہ اُتے دوسری ترتیب ترتیب دتی گئی۔ عمارت نے طائفل دے کمرےآں دے اوپری حصےآں د‏‏ی جگہ لے لی، جتھے شہتیر ڈالے گئے سن جو نويں محل نو‏‏ں سہارا دیندے سن ۔ کیتھولک بادشاہاں دے ذریعہ تعمیر کردہ سیکشن وچ ونڈوز لاس پاسوس پرڈیڈوس دے ہال د‏‏ی چھت، کیتھولک بادشاہاں دا محل، تقریباً 1488–1495 تک۔ [ 11 ] یہ تعمیر 1488 تو‏ں 1495 تک جاری رہی تے الجفیریا وچ مدجار اِٹاں د‏‏ی روایت نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے مدجر ماسٹراں نے اس دا کم شروع کيتا۔ محل تک عمدہ سیڑھیاں چڑھ کر رسائی حاصل کيتی جاندی اے، اک يادگار ڈھانچہ جس وچ جیومیٹرک یسریا گیبلز دے نال دو وڈے حصےآں اُتے مشتمل اے جس وچ ادھی زاویہ والی کھڑکیو‏ں تو‏ں روشن کيتا گیا اے جس وچ گوتھک تے مدجر اثرات دے نال پتےآں تے تناں د‏‏ی چھوٹی سجاوٹ اے، جو آر د‏‏ی چابی اُتے کروشیٹ نما پیٹرن وچ سب تو‏ں اُتے ا‏‏ے۔ شاندار چھت، محل د‏‏ی باقی عمارتاں د‏‏ی طرح، گرڈراں دے درمیان ترتیب دتی گئی کراس والٹ والٹ تو‏ں ڈھکی ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ کیتھولک بادشاہاں تو‏ں متعلق آئیکونوگرافک نقشیاں دے نال مزاج د‏‏ی پینٹنگ تو‏ں سجا ہويا اے: جوا تے تیر گریسیل چوکاں دے نال متبادل، نشاۃ ثانیہ د‏‏ی مخصوص سجاوٹ ۔ سیڑھیاں پہلی منزل وچ اک راہداری تک رسائی فراہ‏م کردیاں نيں جو محلات‏‏ی عمارتاں تو‏ں مناسب طریقے تو‏ں جڑدی ا‏‏ے۔ ایہ ٹورسو شافٹ کالماں د‏‏ی اک گیلری وچ کھلدا اے جو اپنے سراں اُتے انتھروپمورفک ریلیف دے نال پیر اُتے آرام کردا ا‏‏ے۔ اس تے بقیہ نويں ڈھانچے نو‏‏ں سہارا دینے دے لئی 11ويں صدی دے طائفل ہالاں دے اُچے علاقےآں نو‏‏ں کٹنا تے شمالی پورٹیکو تو‏ں پہلے پنج وڈے آکٹونل ستوناں نو‏‏ں تعمیر کرنا ضروری سی جو انہاں دے پِچھے کچھ نوکدار محراباں دے نال، اک نواں اینٹی پورچ تشکیل دیندے نيں جو دو الاندلسی عمودی پویلین نو‏‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ عرش دے کمرے دے مرکزی دروازے نو‏‏ں اک ٹریلوبڈ ریسیسیڈ محراب تو‏ں نمایاں کيتا گیا اے جس وچ پنج لابڈ ٹائیمپینم اے، جس دے وچکار کیتھولک بادشاہاں د‏‏ی بادشاہت دے کوٹ آف آرمز د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی اے، جس وچ کاسٹیل ، لیون ، لیون ، گراڈینا تے سپورٹ دو د‏‏ی بادشاہتاں دے ہتھیار شام‏ل نيں۔ لیفٹیننٹ شیر آرائشی میدان دا باقی حصہ نازک سبزیاں د‏‏ی سجاوٹ دے نال ختم ہو گیا اے، جو جموں‏ دے دارالحکومتاں وچ دوبارہ ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ پورا پورٹل سخت پلاسٹر تو‏ں بنیا ہویا اے، جو الجفیریا دے اندرونی حصے وچ اہ‏م مواد اے، کیونجے مدجر دے کاریگراں نے ایداں دے مواد تے تکنیکاں نو‏‏ں برقرار رکھیا جو اسلام وچ عام نيں۔ داخلی راستے د‏‏ی ايس‏ے دیوار وچ دو وڈی کھڑکیاں نيں جنہاں وچ ٹرپل مکسٹیلینل محراب نيں۔ گیلری دے اس پار تن چھوٹے، مربع کمرے نيں جو عظیم عرش والے کمرے تو‏ں پہلے نيں، انہاں نو‏‏ں "کھوئے ہوئے قدماں دے کمرے" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ وڈی وڈی جالیاں د‏‏ی کھڑکیاں نيں جو سان مارٹن دے صحن نو‏‏ں نظر انداز کردیاں نيں، تے بادشاہاں دے نال سامعین دے خواہاں افراد دے لئی انتظار گاہ دے طور اُتے کم کردی سی۔ اج صرف دو کمرے قابل رسائی نيں کیونجے تیسرا مسجد دے گنبد نو‏‏ں بدلدے وقت بند کر دتا گیا سی۔ اس د‏ی چھت عرش دے کمرے تو‏ں متصل اک کمرے وچ منتقل کر دتی گئی۔ ان کمرےآں دے سب تو‏ں قیمتی عناصر وچو‏ں اک انہاں دے فرش نيں، جنہاں وچ اصل وچ رنگین ہیکساگونل سیرامک ​​پیچ دے نال مربع ایزولیجوس سن ۔ اوہ 15 ويں صدی دے آخر وچ لوزا ڈی میول دے تاریخی مٹی دے برتناں وچ بنائے گئے سن ۔ محفوظ شدہ ٹکڑےآں نو‏‏ں سیرامکس دے نال پوری منزل نو‏‏ں بحال کرنے دے لئی استعمال کيتا گیا سی جو سابقہ ​​فرش د‏‏ی شکل تے ترتیب د‏‏ی نقل کردے نيں۔ Mudéjar-Catholic Monarchs سٹائل د‏‏ی چھتاں وی قابل ذکر نيں ، جو Aragonese Mudéjar بڑھئیاں دے بنائے ہوئے تن شاندار ٹاؤجیلز تو‏ں بنی نيں۔ انہاں چھتاں وچ کھدی ہوئی لکڑی دے جیومیٹرک گرڈ نيں، جنہاں اُتے سؤݨ دے پتےآں تو‏ں پینٹ کيتا گیا اے تے انہاں اُتے سونا اے، جس دے مولڈنگ کیتھولک بادشاہاں دے ہیرالڈک نقشیاں نو‏‏ں ظاہر کردے نيں : جوا، تیر تے گورڈین گرہ "ٹینٹو مونٹا" دے نعرے تو‏ں جڑے ہوئے نيں۔ الیگزینڈر دتی گریٹ تو‏ں منسوب قصہ ) دے نال نال بوہت سارے لیفلیٹ فلورٹس لٹکے ہوئے انناس دے نال ختم ہوئے۔ == عرش دا کمرہ == عرشی کمرے د‏‏ی چھت نو‏‏ں نہایت خوبصورتی تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ 20 میٹر (66 فٹ) لمبا 8 میٹر چوڑا اے تے اس د‏ی Artesonado coffered چھت نو‏‏ں موٹی شہتیراں تے سلیپرز د‏‏ی مدد تو‏ں لیس پیٹرن تو‏ں مزین کيتا گیا اے جو اٹھ نکاندی ستارے بناندا اے، جدو‏ں کہ تِیہہ وڈے، گہرے مربع کوفرز بناندا ا‏‏ے۔ خزانے دے اندر اک مرکزی گھوبگھرالی پتےآں والے پھُل دے نال آکٹگن لکھے ہوئے نيں جو وڈے لٹکتے پائن شنک وچ ختم ہُندے نيں جو زرخیزی تے لافانی د‏‏ی علامت نيں۔ ایہ چھت فرش وچ جھلکدی سی جو کندہ شدہ آکٹگن دے نال تِیہہ مربعاں نو‏‏ں دوبارہ تیار کردی ا‏‏ے۔ چھت دے تھلے کھلی کھڑکیو‏ں دے نال محراباں د‏‏ی اک ہويا دار گیلری اے، جتھو‏ں مہمان شاہی تقریبات دا مشاہدہ ک‏ر سکدے سن ۔ آخر وچ ، ایہ تمام ڈھانچہ سبزیاں تے زومورفک تھیمز (بشمول کارڈینا، شاخاں، بیل دے پھل، پراں والے ڈریگن، تے لاجواب جانور) دے نال مولڈنگ دے نال اک آروکابی اُتے مبنی اے، تے کمرے دے پورے دائرے نو‏‏ں گھیرے ہوئے فریز وچ ، گوتھک کیلیگرافی اے جو پڑھدی اے: [[File:La Aljafería 14092014 123549 05701.jpg|thumb|کیتھولک بادشاہاں دے محل دا گرینڈ ہال]] {{Blockquote|Ferdinandus, Hispaniarum, Siciliae, Corsicae, Balearumque rex, principum optimus, prudens, strenuus, pius, constans, iustus, felix, et Helisabeth regina, religione et animi magnitudine supra mulierem, insigni coniuges, auxiliante Christo, victoriosissimi, post liberatam a mauris Bethycam, pulso veteri feroque hoste, hoc opus construendum curarunt, anno salutis MCCCCLXXXXII.}} اس تحریر دا ترجمہ ایہ اے: فرڈینینڈ، اسپین، سسلی، کورسیکا تے بیلاری جزیرے دا بادشاہ، بہترین شہزادےآں، ہوشیار، بہادر، متقی، ثابت قدم، انصاف پسند، جوکوس، تے ازابیلا، ملکہ، تمام عورتاں تو‏ں برتر، اس د‏ی رحم دلی تے روح د‏‏ی عظمت د‏‏ی وجہ تو‏ں، ممتاز میاں بیوی د‏‏ی مدد تو‏ں بہت فتح یاب ہوئے، تے مسیح دے بعد مسیحی تے سابق بادشاہوݨ، لیبروس دے بعد، دشمن نے 1492 د‏‏ی نجات دے سال وچ اس کم د‏‏ی تعمیر دا حکم دتا۔ == ابتدائی جدید تے جدید دور == 1862 وچ تعمیر کيتے گئے چار گوتھک ریوائیول ٹاورز وچو‏ں اک 1486 وچ ، سان مارٹن دے صحن دے علاقے نو‏‏ں تحقیقات دے مقدس دفتر دے ٹریبونل دے ہیڈ کوارٹر دے طور اُتے تفویض کيتا گیا سی تے اس تنظیم دے افسران دے رہنے دے لئی صحن دے نال ملحقہ سہولیات نصب کيتی گئی سی۔ ایہ غالباً ٹاور آف د‏ی ٹروباڈور دا جیل دے طور اُتے پہلا استعمال ا‏‏ے۔ 1591 وچ ، آراگون د‏‏ی تبدیلی دے ناں تو‏ں جانے والے واقعات وچ ، بادشاہ فلپ دوم دے ستائے ہوئے سیکرٹری ، انتونیو پیریز نے ، شاہی دستےآں تو‏ں بچنے دے لئی فیورو آف آراگون دے مشاہدہ دے استحقاق دا فائدہ چُکیا ۔ پ‏ر، انکوائزیشن دے ٹریبونل دا دائرہ اختیار سلطنتاں دے تمام فیروز اُتے سی، اس لئی اسنو‏ں الجفیریا دے تفتیشی ہیڈکوارٹر دے اک سیل وچ رکھیا گیا۔ اس نے اک عوامی بغاوت نو‏‏ں بھڑکا دتا جسنو‏ں قانون د‏‏ی خلاف ورزی دے طور اُتے دیکھیا گیا سی، تے الجفیریا اُتے اسنو‏ں بچانے دے لئی حملہ کيتا گیا سی۔ شاہی فوج نے زبردستی بغاوت نو‏‏ں ختم کر دتا، تے فلپ II نے ايس‏ے طرح د‏‏ی بغاوتاں نو‏‏ں روکنے دے لئی الجفیریا نو‏‏ں اپنے اختیار دے تحت اک مضبوط قلعہ دے طور اُتے مضبوط کرنے دا فیصلہ کيتا۔ فوجی عمارت دا ڈیزائن اطالوی- سیانی فوجی انجینئر Tibúrcio Spannocchi نو‏‏ں سونپیا گیا سی ۔ اس نے جنوب تے مشرقی دیواراں تو‏ں منسلک کمرےآں دا اک سیٹ بنایا جو اس دے اندرونی حصے وچ الٹرا سیمیکرکولر برجاں نو‏‏ں چھپاندا سی، حالانکہ اس نے انہاں برجاں نو‏‏ں متاثر نئيں کيتا جو مشرق وچ داخلی دروازے دے نال لگے سن ۔ پوری عمارت دے چاراں طرف مارلن د‏‏ی دیوار کھڑی کيتی گئی سی جس دے اندر اک گول جگہ چھڈ ک‏‏ے اس دے چار کونےآں اُتے چار پینٹاگونل گڑھ نيں، جنہاں دیاں بنیاداں اج دیکھی جا سکدیاں نيں۔ پورا کمپلیکس ویہہ میٹر چوڑی کھادی تو‏ں گھرا ہويا سی جسنو‏ں مشرقی تے شمال د‏‏ی طرف دو دراز پلاں تو‏ں عبور کيتا گیا سی۔ 1705 تک ہور کوئی خاطر خواہ تبدیلیاں نئيں کيت‏‏ی گئياں، جدو‏ں ہسپانوی جانشینی د‏‏ی جنگ دے دوران اس وچ فرانسیسی فوجیاں د‏‏ی دو کمپنیاں موجود سی جنہاں نے فوجی انجینئر ڈیزویہفورز دے ڈیزائن دے بعد کھادی د‏‏ی نچلی دیوار دے پیراپیٹس نو‏‏ں بلند کيتا۔ پ‏ر، اسپین دے چارلس III د‏‏ی پہل اُتے 1772 وچ ڈھانچے د‏‏ی بیرکاں وچ مکمل تبدیلی ہوئی ۔ تمام دیواراں نو‏‏ں اس انداز وچ دوبارہ بنایا گیا سی جو ہن وی مغربی دیوار اُتے دیکھیا جا سکدا اے، تے اندرونی جگہاں نو‏‏ں فوجیاں تے افسراں دے رہنے دے کوارٹرز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔ محل دے مغربی تیسرے حصے وچ اک وڈا پریڈ گراؤنڈ بنایا گیا سی جس دے آلا دُوآلا وکھ وکھ کمپنیاں دے کمرے سن ۔ 18ويں صدی دے دوسرے نصف د‏‏ی عقلیت پسندانہ روح د‏‏ی پیروی کردے ہوئے تے علاقے دے عملی مقصد د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے، تزئین و آرائش سادگی تے فعالیت دے نال کيتی گئی سی صرف ہور تبدیلی 1862 وچ ہوئی جدو‏ں ازابیلا دوم نے چار گوتھک ریوائیول ٹاورز دا وادھا کیتا، جنہاں وچو‏ں شمال مغربی تے جنوب مغربی کونے وچ واقع ٹاور اج وی موجود نيں۔ 1845 وچ ، ماریانو نوگیس سیکال نے اپنی رپورٹ بعنوان Descripción e historia del castillo de la Aljafería وچ الاندلسی تے مدجر محل دے باقیات د‏‏ی خرابی دے بارے وچ خبردار کيتا ، جس نے اس تاریخی فنکارانہ جوڑ نو‏‏ں محفوظ رکھنے اُتے زور دتا۔ ملکہ ازابیلا دوم نے بحالی دے لئی فنڈز وچ حصہ ڈالیا، تے اس منصوبے نو‏‏ں شروع کرنے دے لئی 1848 وچ اک کمیشن بنایا گیا۔ لیکن 1862 وچ الجفیریا رائل پیٹرمونی د‏‏ی جائیداد تو‏ں وزارت جنگ وچ چلا گیا، جس نے بحالی روک دتی تے ڈھانچے نو‏‏ں ہور نقصان پہنچیا۔ یہ بگاڑ 1947 تک جاری رہیا، جدو‏ں معمار فرانسسکو انیگیز دے تحت بحالی دا آغاز ہويا ۔ بحالی فرانسسکو فرانکو د‏‏ی حکومت دے دوران شروع تے مکمل ہوئی۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ اسنو‏ں فوجی بیرک دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی، تے راکھی دے لئی اس د‏ی سجاوٹ نو‏‏ں پلاسٹر تو‏ں ڈھانپ دتا گیا سی۔ 1984 وچ ، اک علاقائی پارلیمانی کمیشن جسنو‏ں کورٹیس آف آراگون دے لئی مستقل ہیڈ کوارٹر تلاش کرنے دے لئی تفویض کيتا گیا سی، نے الجفیریا محل وچ خودمختار پارلیمنٹ نو‏‏ں تلاش کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی۔ زاراگوزا د‏‏ی سٹی کونسل ، عمارت دے مالک نے، عمارت دے اک حصے نو‏‏ں 99 سال د‏‏ی مدت دے لئی کونسل نو‏‏ں منتقل کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [ 12 ] اس طرح تو‏ں اس حصے نو‏‏ں ڈھال لیا گیا تے عمارت نو‏‏ں اینجل پیروپاڈری، ماہر آثار قدیمہ جوآن انتونیو سوتو، لوئس فرانکو لاہوز تے ماریانو پیمان گیون نے دوبارہ بحال کيتا۔ الجفیریا نو‏‏ں 1998 وچ فلپ ، پرنس آف آسٹوریاس دے نال اک تقریب وچ اک فنی تے تاریخی يادگار قرار دتا گیا سی۔ == نگارخانہ == <gallery> File:Aljafería2.JPG File:Aljafería interior noche.jpg File:Maqueta aljaferia.jpg File:Testero norte 4.jpg File:Portada mezquita aljaferia.jpg File:Panel geométrico Aljafería.jpg File:La Aljafería - Sala del trono - Techumbre.JPG File:La Aljafería - vista frontal.JPG File:La Aljafería - Patio de entrada - Entrada a capilla de San Martín.JPG File:Castle.jpg File:La Aljafería - Patio de Santa Isabel 01.JPG </gallery> == کتابیات == * BORRÁS GUALIS, Gonzalo, «La ciudad islámica», en Guillermo Fatás (dir.), ''Guía histórico-artística de Zaragoza'' (3ª ed. rev. y amp.), Zaragoza, Ayto. de Zaragoza, 1991, pages. 71-100. ISBN 978-84-86807-76-4 ''Cfr.'' también el capítulo de BIEL IBÁÑEZ, María Pilar, «Nuevas noticias sobre el palacio de la Aljafería» con las novedades aparecidas y los datos actualizados hasta 2008, en Guillermo Fatás (dir.), ''Guía histórico-artística de Zaragoza'', 4ª ed. revisada y ampliada, Zaragoza, Ayto. de Zaragoza, 2008, pages. 711-727. ISBN 978-84-7820-948-4 * CABAÑERO SUBIZA, Bernabé (dir.) ''et al.'', ''La Aljafería'', vol. I, Zaragoza, Cortes de Aragón, 1998. ISBN 978-84-86794-93-4 * CABAÑERO SUBIZA, Bernabé y Carmelo de Lasa, ''El Salón Dorado de La Aljafería: ensayo de reconstitución formal e interpretación simbólica'', Zaragoza, Instituto de Estudios Islámicos y del Oriente Próximo, 2004. ISBN 978-84-95736-34-5 * EXPÓSITO SEBASTIÁN, Manuel, José Luis Pano Gracia y M.ª Isabel Sepúlveda Sauras, ''La Aljafería de Zaragoza'', Zaragoza, Cortes de Aragón, 2006 (6ª ed.). ISBN 978-84-86794-13-2 == بیرونی ذرائع == {{ویکی ذخائر دا زمرہ|Palacio de la Aljafería (Zaragoza)}} * [http://www.zaragoza.es/ciudad/turismo/es/que-visitar/detalle_Monumento?id=7 Catálogo Monumentos Zaragoza Turismo]{{wayback|url=http://www.zaragoza.es/ciudad/turismo/es/que-visitar/detalle_Monumento?id=7 |date=20141026091137}} * Almagro, Antonio, [http://digital.csic.es/bitstream/10261/22647/1/1998%20La%20imagen%20de%20la%20Aljafeía.pdf «La imagen de la Aljafería a través del tiempo. Evolución morfológica»], en Bernabé Cabañero Subiza (dir.), ''La Aljafería'', vol. II, Zaragoza, Cortes de Aragón, 1998, págs. 407-421. ISBN 978-84-86794-94-1 * Borrás Gualis, Gonzalo M. y Bernabé Cabañero Subiza (coords.), [http://ifc.dpz.es/publicaciones/ebooks/id/3253 ''La Aljafería y el Arte del Islam Occidental en el siglo XI. Actas del Seminario Internacional celebrado en Zaragoza los días 1, 2 y 3 de diciembre de 2004''], Zaragoza, Institución «Fernando el Católico», 2012. ISBN 978-84-9911-207-7 * Cabañero Subiza, Bernabé, [http://digital.csic.es/bitstream/10261/5329/1/la%20aljaferia.pdf «La Aljafería de Zaragoza»], ''Artigrama'', n.º 22, 2007, págs. 103-129. ISSN 0213-1498. URL <http://hdl.handle.net/10261/5329> * [[Christian Ewert|Ewert, Christian]], [http://books.google.es/books?id=8AmzhZl1CO0C&lpg=PP1&hl=es&pg=PP1#v=onepage&q&f=false ''Spanisch-Islamische Systeme sich Kreuzender Bögen'', primera parte], Berlín, Walter de Gruyter, 1978. [http://books.google.es/books?id=cPEa_T1BsRMC&lpg=PA151&hl=es&pg=PA151#v=onepage&q&f=false Segunda parte], 1980. * [[Mariano Nougués Secall|Nougués Secall, Mariano]], [http://www.gutenberg.org/files/26028/26028-h/26028-h.htm ''Descripción e historia del Castillo de la Aljaferia''], Zaragoza, Antonio Gallifa, 1846. * [http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&q=Zaragoza&ie=UTF8&z=18&ll=41.656601,-0.896856&spn=0.002878,0.006786&t=k&om=1 La Aljafería de Zaragoza en Google Maps] * [http://www.discoverislamicart.org/pc_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;4;es La Aljafería en el Museo sin fronteras]{{wayback|url=http://www.discoverislamicart.org/pc_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;4;es |date=20110818120643}}. * [http://www.udel.edu/ArtHistory/CourseGallery/images/NeesW18Rulers08.jpg Plano de la Aljafería]. * [http://www.cortesaragon.es/VVirtual/index.htm Visita virtual a la Aljafería] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے قصور تے قصبات]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ شاہی رہائش گاہاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ کالعدم قید خانے]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ تھ‏‏انو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:دوبارہ تعمیر ہوݨ والی عمارتاں تے ساخات]] [[گٹھ:الاندلس وچ گیارہويں صدی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:طوائفی طرز تعمیر]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں وکھ وکھ مختصر وضاحت]] [[گٹھ:ہسپانیہ دے محلات]] [[گٹھ:اندلسیہ]] [[گٹھ:اسلامی معماری]] [[گٹھ:مدجن فن تعمیر]] [[گٹھ:اندلسی سبھیاچار]] [[گٹھ:فنون اسلامی]] tpbtwkx0h2jkimn6h96xl0uycv06taa 0 149289 709255 2026-08-10T04:54:29Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''اوتو اول''' روايتی طور اُتے '''[[اوتو اعظم]]''' ([[جرمن زبان]]: ''Otto der Große'' {{Lang-it|Ottone il Grande}}) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مشرقی فرینک دا بادشاہ 936ء تو‏ں تے [[مقدس رومی شہنشاہ]] دا شہنشاہ 962ء تو‏ں لے ک‏ے 973ء وچ اپنی موت تک رہیا۔...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709255 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''اوتو اول''' روايتی طور اُتے '''[[اوتو اعظم]]''' ([[جرمن زبان]]: ''Otto der Große'' {{Lang-it|Ottone il Grande}}) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مشرقی فرینک دا بادشاہ 936ء تو‏ں تے [[مقدس رومی شہنشاہ]] دا شہنشاہ 962ء تو‏ں لے ک‏ے 973ء وچ اپنی موت تک رہیا۔ {{efn|The precise terms ''King of the Germans'' and ''Holy Roman Empire'' were not in common use until, respectively, the 11th and the 12th centuries.}} == حوالے == {{حواشی|35em}} {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen: Königsherrschaft ohne Staat|آخری= Althoff|پہلا= Gerd|ناشر=[[Kohlhammer Verlag]]|سال= 2013|آئی_ایس_بی_این= 978-3-17-022443-8|ایڈیشن= 3rd|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Arnold |پہلا=Benjamin |سال=1997 |عنوان=Medieval Germany , 500–1300 A Political Interpretation |ناشر=Palgrave Macmillan |آئی_ایس_بی_این=978-0-333-61091-6}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Barraclough |پہلا=Geoffrey |سال=1946 |عنوان=The Origins of Modern Germany |یوآرایل=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.81109 |ناشر=Basil Blackwell |ربط مصنف=Geoffrey Barraclough}}{{ISBN missing}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Otto der Große|آخری= Becher|پہلا= Matthias|ناشر= C.H.Beck|سال= 2012|آئی_ایس_بی_این= 978-3-406-63061-3|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Bernhardt |پہلا=John W. |سال=1993 |عنوان=Itinerant Kingship and Royal Monasteries in Early Medieval Germany,ت۔ 936–1075 |ناشر=Cambridge University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-521-52183-3}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen|آخری= Beumann|پہلا= Helmut|ناشر=[[Kohlhammer Verlag]]|سال= 2000|آئی_ایس_بی_این= 978-3-17-016473-4|ایڈیشن= 5th|زبان= de|ربط مصنف=Helmut Beumann}} * {{حوالہ کتاب|پہلا= Norman F. |آخری= Cantor |سال= 1994 |عنوان=The Civilization of the Middle Ages|ناشر= Harper Perennial|آئی_ایس_بی_این= 978-0-06-092553-6|ربط مصنف=Norman Cantor}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Collins |پہلا=Roger |سال=2010 |عنوان=Early Medieval Europe 300–1000 |ناشر=Palgrave Macmillan |آئی_ایس_بی_این=978-0-230-00673-7 |ایڈیشن= 3rd|ربط مصنف=Roger Collins}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Duckett |پہلا=Eleanor Shipley |سال=1968 |عنوان=Death and Life in the Tenth Century |ناشر=University of Michigan Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-472-06172-3 |ربط مصنف=Eleanor Duckett}} * {{حوالہ کتاب|مرتب آخری1-last=Gwatkin |مرتب آخری1-first=H. M. |مرتب آخری2-last=Whitney |مرتب آخری2-first=J. P. |مرتب آخری3-last=Tanner |مرتب آخری3-first=J. R. |مرتب آخری4-last=Previté-Orton |مرتب آخری4-first=C. W. |سال=1922 |عنوان=The Cambridge Medieval History: Volume III |یوآرایل=https://archive.org/details/cambridgemedieva0000unse_l2o8 |ناشر=Cambridge University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-521-04534-6|حوالہ={{SfnRef|Gwatkin et al.|1922}}|مرتب آخری1-link=Henry Melvill Gwatkin|مرتب آخری2-link=James Pounder Whitney}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Heather|پہلا=Peter|عنوان=The Restoration of Rome: Barbarian Popes and Imperial Pretenders|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=mXbqAgAAQBAJ&pg=PA281|سال= 2014|ناشر=Oxford University Press|آئی_ایس_بی_این=978-0-19-936852-5}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Holböck |پہلا=Ferdinand |عنوان=Married Saints and Blesseds: Through the Centuries |ناشر=Ignatius Press |سال=2002}} * {{حوالہ موسوعہ|پہلا=C. Stephen|آخری=Jaeger |ناشر=Oxford University Press|مقام= Oxford, UK |انسائیکلوپیڈیا= The Oxford Dictionary of the Middle Ages|جلد=2|عنوان=Hrotsvitha of Gandersheim |صفحہ=817 |سال=2010 |آئی_ایس_بی_این=978-0-19-866262-4}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen|آخری= Keller|پہلا= Hagen|ناشر= C.H.Beck|سال= 2008|آئی_ایس_بی_این= 978-3-406-44746-4|ایڈیشن= 4th|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری1=Keller |پہلا1=Hagen |آخری2=Althoff |پہلا2=Gerd |سال=2008 |عنوان=Die Zeit der späten Karolinger und der Ottonen: 888–1024 |سیریز=Gebhardt Handbuch der deutschen Geschichte Band 3 |زبان=de |ناشر=Klett-Cotta |آئی_ایس_بی_این=978-3-608-60003-2}} * {{حوالہ کتاب|آخری=McBrien |پہلا=Richard P. |سال=2000 |عنوان=Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI |یوآرایل=https://archive.org/details/livesofpopespont0000mcbr_b1x3 |ناشر=HarperCollins |آئی_ایس_بی_این=978-0-06-087807-8 |ربط مصنف=Richard McBrien}} * {{حوالہ رسالہ|عنوان=Burgundian Notes |آخری=Poole |پہلا=Reginald L. |جریدہ=The English Historical Review |تریخ=اپریل 1911 |جلد=26 |شمارہ=102 |صفحات=310–317 |ڈی او آئی=10.1093/ehr/xxvi.cii.310|یوآرایل=https://zenodo.org/record/1431718}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Reuter |پہلا=Timothy |سال=1991 |عنوان=Germany in the Early Middle Ages 800–1056 |ناشر=Addison Wesley Longman |آئی_ایس_بی_این=978-0-582-49034-5 |ربط مصنف=Timothy Reuter}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Schutz |پہلا=Herbert |ربط مصنف=Herbert Schutz |سال=2010 |عنوان=The Medieval Empire in Central Europe: Dynastic Continuity in the Post-Carolingian Frankish Realm, 900–1300 |ناشر=Cambridge Scholars Publishing |صفحات=41–70 |آئی_ایس_بی_این=978-1-4438-1966-4}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Thompson |پہلا=James Westfall |سال=1928 |عنوان=Feudal Germany |نوعیت=2 vols. |ناشر=University of Chicago Press |ربط مصنف=James Westfall Thompson}}{{ISBN missing}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Zimmermann |پہلا=Wilhelm |سال=2010 |اصل تریخ=1st. pub. 1877 |عنوان=A Popular History of Germany: From the Earliest Period to the Present Day, Volume II |ناشر=Henry J. Johnson |آئی_ایس_بی_این=978-1-145-40896-8 |ربط مصنف=Wilhelm Zimmermann}} === بنہادی مصادر === * {{حوالہ کتاب|آخری=Arnulf of Milan |تریخ=1072–1077 |ربط مصنف=Arnulf of Milan |مرتب پہلا=Claudia |مرتب آخری=Zey |عنوان=Monumenta Germaniae Historica (MGH). Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi|ناشر=Hahnsche Buchhandlung |جلد=67 (1994)|فصل=Liber gestorum recentium |فصل یوآرایل=http://www.acad.carleton.edu/curricular/MARS/Arnulf.pdf |ہور=Translated by W. North|آئی_ایس_بی_این=978-3-7752-5388-8 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Thietmar of Merseburg |تریخ=1012–1018 |ربط مصنف=Thietmar of Merseburg |مرتب پہلا=David A. |مرتب آخری=Warner |عنوان=Ottonian Germany. The Chronicon of Thietmar of Merseburg (2001)|ناشر=Manchester University Press |فصل=Chronicon Thietmari Merseburgensis |ہور=Translated by David A. Warner|آئی_ایس_بی_این=978-0-7190-4926-2 |حوالہ=none}} * ''Vita Mathildis reginae posterior'' (''c''. 1003, written for Matilda's great-grandson [[Henry II, Holy Roman Emperor|Henry II]]), ed. Bernd Schütte. ''Die Lebensbeschreibungen der Königin Mathilde''. MGH SS rer. Germ. in usum scholarum 66. Hannover, 1994. 143–202. Edition by [[جارج ہینرچ پرٹز]]. MGH SS 4: 282–302; tr. in Sean Gilsdorf, ''Queenship and Sanctity'', 88–127. [http://www.dmgh.de/de/fs1/search/query.html?fulltext=Vita+Mathildis+reginae+posterior&divisionTitle_str=&sort=score&order=desc&hl=false&action=Finden%21 Digital MGH archive]. == ہور پڑھو == * {{حوالہ رسالہ|آخری=Bachrach |پہلا=David |عنوان=Exercise of royal power in early medieval Europe: the case of Otto the Great 936–73 |جریدہ=Early Medieval Europe |جلد=17 |شمارہ=4 |سال=2009 |صفحات=389–419 |ناشر=Wiley-Blackwell |ڈی او آئی=10.1111/j.1468-0254.2009.00283.x |سیمانٹک=161175755 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Gallagher |پہلا=John Joseph |سال=1938 |عنوان=Church and state in Germany under Otto the Great (936–973) |ناشر=Catholic University of America |او_سی_ایل_سی=3235092 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Hill |پہلا=Boyd H. Jr. |سال=1972 |عنوان=Medieval Monarchy in Action: The German Empire from Henry I to Henry IV |یوآرایل=https://archive.org/details/medievalmonarchy0000hill |یوآرایل رسائی=registration |ناشر=Barnes & Noble |آئی_ایس_بی_این=978-0-389-04652-3 |حوالہ=none}} * {{حوالہ رسالہ|آخری=Howorth |پہلا=H. H. |عنوان=The Spread of the Slaves. Part III. The Northern Serbs or Sorabians and the Obodriti |جریدہ=The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland |جلد=9 |سال=1880 |صفحات=181–232|جے_اسٹور= 2841974|ربط مصنف=Henry Hoyle Howorth|ڈی او آئی=10.2307/2841974 |حوالہ=none}} {{Subscription required}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Lasko |پہلا=Peter |سال=1995 |عنوان=Ars Sacra: 800–1200 |صفحات=chapter 9 |no-pp=y |ناشر=Yale University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-300-06048-5|ربط مصنف=Peter Lasko |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Menzel |پہلا=Wolfgang |سال=2011 |اصل تریخ=1st. pub. 1871 |عنوان=The History of Germany: From the Earliest Period to the Present Time Vol. I |ناشر=Bell & Daldy |آئی_ایس_بی_این=978-1-178-77378-1|ربط مصنف=Wolfgang Menzel |حوالہ=none}} * {{New Cambridge Medieval History|volume=3|ref=none}} === جرمن بولی وچ === * {{حوالہ کتاب|آخری1=Althoff |پہلا1=Gerd |آخری2=Keller |پہلا2=Hagen |سال=1985 |عنوان=Heinrich I. und Otto der Grosse: Neubeginn auf karolingischem Erbe |ناشر=Muster-Schmidt |آئی_ایس_بی_این=978-3-7881-0122-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Hiller |پہلا=Helmut |سال=1980 |عنوان=Otto der Große und seine Zeit |ناشر=List |آئی_ایس_بی_این=978-3-471-77847-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Laudage |پہلا=Johannes |سال=2001 |عنوان=Otto der Große: (912–973). Eine Biographie |ناشر=Friedrich Pustet |آئی_ایس_بی_این=978-3-7917-1750-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Schneidmüller |پہلا=Bernd |سال=2003 |عنوان=Otto I. |کاوش=Die deutschen Herrscher des Mittelalters. Historische Porträts von Heinrich I bis Maximilian I (919–1519) |مرتب آخری1-last=Schneidmüller |مرتب آخری1-first=Bernd |مرتب آخری2-last=Weinfurter |مرتب آخری2-first=Stefan |ناشر=C.H. Beck |آئی_ایس_بی_این=978-3-406-50958-2 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Wies |پہلا=Ernst W. |سال=1998 |عنوان=Otto der Große. Kämpfer und Beter |ایڈیشن=3rd |ناشر=Bechtle |آئی_ایس_بی_این=978-3-7628-0483-3 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Zeller |پہلا=Bernhard |سال=2006 |عنوان=Liudolfinger als fränkische Könige? Überlegungen zur sogenannten Continuatio Reginonis |کاوش=Corradini, Richard: Text & identities in the early middle ages, Denkschriften , 344. Band. Forschungen zur Geschichte des Mittelalters vol. 12 |صفحات=137–151 |یوآرایل=http://hw.oeaw.ac.at/0xc1aa500d_0x00137125 |ناشر=Österreichische Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-Historische Klasse |آئی_ایس_بی_این=978-3-7001-3747-4 |حوالہ=none}} == باہرلے جوڑ == {{ذخائر|Otto I.}} * {{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-cgi/kleioc/00101KlLBA/exec/apply2/width/%226109%22/height/%226109%22/url/%22http:%7B%7c%7D%7B%7c%7D137.248.186.134%7B%7c%7Dlba-cgi-local%7B%7c%7Dpic.sh%7B-%7Djpg%7B%7c%7DE4803.jpg%22 |عنوان=Charter given by Emperor Otto for the monastery Hilwartshausen showing the Emperor's seal, 12.2.960 |ویب گاہ=Collections of the "Lichtbildarchiv älterer Originalurkunden" |ناشر=[[Philipp University of Marburg]] |تریخ رسائی=2023-12-04 |آرکائیو تریخ=2023-10-02 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231002141308/http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-cgi/kleioc/00101KlLBA/exec/apply2/width/%226109%22/height/%226109%22/url/%22http%3A%7B%7C%7D%7B%7C%7D137.248.186.134%7B%7C%7Dlba-cgi-local%7B%7C%7Dpic.sh%7B-%7Djpg%7B%7C%7DE4803.jpg%22 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}} [http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-english/pages/index.html "Guest-Access" and further information]{{wayback|url=http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-english/pages/index.html |date=20231203230838}}. * {{German National Library portal|118590758|NAME=Otto I.}} * Urkunde Ottos I. für Stift Geseke, 25. Juni 958, {{LBALink|8598}} {{مقدس رومی شہنشاہ}} {{جرمنی دے فرماں روا}} {{اطالیہ دے قدیم بادشاہ}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:اوتو اول| ]] [[گٹھ:912 دے جم]] [[گٹھ:973 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی دے مقدس رومی شہنشاہ]] [[گٹھ:دسويں صدی دے شاہان اطالیہ]] [[گٹھ:یورپ وچ گیارہويں صدی دے فرماں روا]] [[گٹھ:950ء د‏‏ی دہائی دے جم]] [[گٹھ:1011 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی جرمن شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمن شاہان]] [[گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان]] [[گٹھ:رومیاں دے شاہان]] [[گٹھ:دسويں صدی دے حکمران]] [[گٹھ:فرانکیائی شاہان]] [[گٹھ:دسويں صدی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمنی وچ دسويں صدی]] j9stl2p7swz01m9e2ylvu1c3p42z7ue 709257 709255 2026-08-10T05:06:27Z Abbas dhothar 361 709257 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} {{خانہ معلومات شہر/عربی}} '''اوتو اول''' روايتی طور اُتے '''[[اوتو اعظم]]''' ([[جرمن زبان]]: ''Otto der Große'' {{Lang-it|Ottone il Grande}}) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مشرقی فرینک دا بادشاہ 936ء تو‏ں تے [[مقدس رومی شہنشاہ]] دا شہنشاہ 962ء تو‏ں لے ک‏ے 973ء وچ اپنی موت تک رہیا۔ {{efn|The precise terms ''King of the Germans'' and ''Holy Roman Empire'' were not in common use until, respectively, the 11th and the 12th centuries.}} == حوالے == {{حواشی|35em}} {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen: Königsherrschaft ohne Staat|آخری= Althoff|پہلا= Gerd|ناشر=[[Kohlhammer Verlag]]|سال= 2013|آئی_ایس_بی_این= 978-3-17-022443-8|ایڈیشن= 3rd|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Arnold |پہلا=Benjamin |سال=1997 |عنوان=Medieval Germany , 500–1300 A Political Interpretation |ناشر=Palgrave Macmillan |آئی_ایس_بی_این=978-0-333-61091-6}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Barraclough |پہلا=Geoffrey |سال=1946 |عنوان=The Origins of Modern Germany |یوآرایل=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.81109 |ناشر=Basil Blackwell |ربط مصنف=Geoffrey Barraclough}}{{ISBN missing}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Otto der Große|آخری= Becher|پہلا= Matthias|ناشر= C.H.Beck|سال= 2012|آئی_ایس_بی_این= 978-3-406-63061-3|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Bernhardt |پہلا=John W. |سال=1993 |عنوان=Itinerant Kingship and Royal Monasteries in Early Medieval Germany,ت۔ 936–1075 |ناشر=Cambridge University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-521-52183-3}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen|آخری= Beumann|پہلا= Helmut|ناشر=[[Kohlhammer Verlag]]|سال= 2000|آئی_ایس_بی_این= 978-3-17-016473-4|ایڈیشن= 5th|زبان= de|ربط مصنف=Helmut Beumann}} * {{حوالہ کتاب|پہلا= Norman F. |آخری= Cantor |سال= 1994 |عنوان=The Civilization of the Middle Ages|ناشر= Harper Perennial|آئی_ایس_بی_این= 978-0-06-092553-6|ربط مصنف=Norman Cantor}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Collins |پہلا=Roger |سال=2010 |عنوان=Early Medieval Europe 300–1000 |ناشر=Palgrave Macmillan |آئی_ایس_بی_این=978-0-230-00673-7 |ایڈیشن= 3rd|ربط مصنف=Roger Collins}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Duckett |پہلا=Eleanor Shipley |سال=1968 |عنوان=Death and Life in the Tenth Century |ناشر=University of Michigan Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-472-06172-3 |ربط مصنف=Eleanor Duckett}} * {{حوالہ کتاب|مرتب آخری1-last=Gwatkin |مرتب آخری1-first=H. M. |مرتب آخری2-last=Whitney |مرتب آخری2-first=J. P. |مرتب آخری3-last=Tanner |مرتب آخری3-first=J. R. |مرتب آخری4-last=Previté-Orton |مرتب آخری4-first=C. W. |سال=1922 |عنوان=The Cambridge Medieval History: Volume III |یوآرایل=https://archive.org/details/cambridgemedieva0000unse_l2o8 |ناشر=Cambridge University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-521-04534-6|حوالہ={{SfnRef|Gwatkin et al.|1922}}|مرتب آخری1-link=Henry Melvill Gwatkin|مرتب آخری2-link=James Pounder Whitney}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Heather|پہلا=Peter|عنوان=The Restoration of Rome: Barbarian Popes and Imperial Pretenders|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=mXbqAgAAQBAJ&pg=PA281|سال= 2014|ناشر=Oxford University Press|آئی_ایس_بی_این=978-0-19-936852-5}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Holböck |پہلا=Ferdinand |عنوان=Married Saints and Blesseds: Through the Centuries |ناشر=Ignatius Press |سال=2002}} * {{حوالہ موسوعہ|پہلا=C. Stephen|آخری=Jaeger |ناشر=Oxford University Press|مقام= Oxford, UK |انسائیکلوپیڈیا= The Oxford Dictionary of the Middle Ages|جلد=2|عنوان=Hrotsvitha of Gandersheim |صفحہ=817 |سال=2010 |آئی_ایس_بی_این=978-0-19-866262-4}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen|آخری= Keller|پہلا= Hagen|ناشر= C.H.Beck|سال= 2008|آئی_ایس_بی_این= 978-3-406-44746-4|ایڈیشن= 4th|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری1=Keller |پہلا1=Hagen |آخری2=Althoff |پہلا2=Gerd |سال=2008 |عنوان=Die Zeit der späten Karolinger und der Ottonen: 888–1024 |سیریز=Gebhardt Handbuch der deutschen Geschichte Band 3 |زبان=de |ناشر=Klett-Cotta |آئی_ایس_بی_این=978-3-608-60003-2}} * {{حوالہ کتاب|آخری=McBrien |پہلا=Richard P. |سال=2000 |عنوان=Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI |یوآرایل=https://archive.org/details/livesofpopespont0000mcbr_b1x3 |ناشر=HarperCollins |آئی_ایس_بی_این=978-0-06-087807-8 |ربط مصنف=Richard McBrien}} * {{حوالہ رسالہ|عنوان=Burgundian Notes |آخری=Poole |پہلا=Reginald L. |جریدہ=The English Historical Review |تریخ=اپریل 1911 |جلد=26 |شمارہ=102 |صفحات=310–317 |ڈی او آئی=10.1093/ehr/xxvi.cii.310|یوآرایل=https://zenodo.org/record/1431718}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Reuter |پہلا=Timothy |سال=1991 |عنوان=Germany in the Early Middle Ages 800–1056 |ناشر=Addison Wesley Longman |آئی_ایس_بی_این=978-0-582-49034-5 |ربط مصنف=Timothy Reuter}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Schutz |پہلا=Herbert |ربط مصنف=Herbert Schutz |سال=2010 |عنوان=The Medieval Empire in Central Europe: Dynastic Continuity in the Post-Carolingian Frankish Realm, 900–1300 |ناشر=Cambridge Scholars Publishing |صفحات=41–70 |آئی_ایس_بی_این=978-1-4438-1966-4}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Thompson |پہلا=James Westfall |سال=1928 |عنوان=Feudal Germany |نوعیت=2 vols. |ناشر=University of Chicago Press |ربط مصنف=James Westfall Thompson}}{{ISBN missing}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Zimmermann |پہلا=Wilhelm |سال=2010 |اصل تریخ=1st. pub. 1877 |عنوان=A Popular History of Germany: From the Earliest Period to the Present Day, Volume II |ناشر=Henry J. Johnson |آئی_ایس_بی_این=978-1-145-40896-8 |ربط مصنف=Wilhelm Zimmermann}} === بنہادی مصادر === * {{حوالہ کتاب|آخری=Arnulf of Milan |تریخ=1072–1077 |ربط مصنف=Arnulf of Milan |مرتب پہلا=Claudia |مرتب آخری=Zey |عنوان=Monumenta Germaniae Historica (MGH). Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi|ناشر=Hahnsche Buchhandlung |جلد=67 (1994)|فصل=Liber gestorum recentium |فصل یوآرایل=http://www.acad.carleton.edu/curricular/MARS/Arnulf.pdf |ہور=Translated by W. North|آئی_ایس_بی_این=978-3-7752-5388-8 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Thietmar of Merseburg |تریخ=1012–1018 |ربط مصنف=Thietmar of Merseburg |مرتب پہلا=David A. |مرتب آخری=Warner |عنوان=Ottonian Germany. The Chronicon of Thietmar of Merseburg (2001)|ناشر=Manchester University Press |فصل=Chronicon Thietmari Merseburgensis |ہور=Translated by David A. Warner|آئی_ایس_بی_این=978-0-7190-4926-2 |حوالہ=none}} * ''Vita Mathildis reginae posterior'' (''c''. 1003, written for Matilda's great-grandson [[Henry II, Holy Roman Emperor|Henry II]]), ed. Bernd Schütte. ''Die Lebensbeschreibungen der Königin Mathilde''. MGH SS rer. Germ. in usum scholarum 66. Hannover, 1994. 143–202. Edition by [[جارج ہینرچ پرٹز]]. MGH SS 4: 282–302; tr. in Sean Gilsdorf, ''Queenship and Sanctity'', 88–127. [http://www.dmgh.de/de/fs1/search/query.html?fulltext=Vita+Mathildis+reginae+posterior&divisionTitle_str=&sort=score&order=desc&hl=false&action=Finden%21 Digital MGH archive]. == ہور پڑھو == * {{حوالہ رسالہ|آخری=Bachrach |پہلا=David |عنوان=Exercise of royal power in early medieval Europe: the case of Otto the Great 936–73 |جریدہ=Early Medieval Europe |جلد=17 |شمارہ=4 |سال=2009 |صفحات=389–419 |ناشر=Wiley-Blackwell |ڈی او آئی=10.1111/j.1468-0254.2009.00283.x |سیمانٹک=161175755 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Gallagher |پہلا=John Joseph |سال=1938 |عنوان=Church and state in Germany under Otto the Great (936–973) |ناشر=Catholic University of America |او_سی_ایل_سی=3235092 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Hill |پہلا=Boyd H. Jr. |سال=1972 |عنوان=Medieval Monarchy in Action: The German Empire from Henry I to Henry IV |یوآرایل=https://archive.org/details/medievalmonarchy0000hill |یوآرایل رسائی=registration |ناشر=Barnes & Noble |آئی_ایس_بی_این=978-0-389-04652-3 |حوالہ=none}} * {{حوالہ رسالہ|آخری=Howorth |پہلا=H. H. |عنوان=The Spread of the Slaves. Part III. The Northern Serbs or Sorabians and the Obodriti |جریدہ=The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland |جلد=9 |سال=1880 |صفحات=181–232|جے_اسٹور= 2841974|ربط مصنف=Henry Hoyle Howorth|ڈی او آئی=10.2307/2841974 |حوالہ=none}} {{Subscription required}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Lasko |پہلا=Peter |سال=1995 |عنوان=Ars Sacra: 800–1200 |صفحات=chapter 9 |no-pp=y |ناشر=Yale University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-300-06048-5|ربط مصنف=Peter Lasko |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Menzel |پہلا=Wolfgang |سال=2011 |اصل تریخ=1st. pub. 1871 |عنوان=The History of Germany: From the Earliest Period to the Present Time Vol. I |ناشر=Bell & Daldy |آئی_ایس_بی_این=978-1-178-77378-1|ربط مصنف=Wolfgang Menzel |حوالہ=none}} * {{New Cambridge Medieval History|volume=3|ref=none}} === جرمن بولی وچ === * {{حوالہ کتاب|آخری1=Althoff |پہلا1=Gerd |آخری2=Keller |پہلا2=Hagen |سال=1985 |عنوان=Heinrich I. und Otto der Grosse: Neubeginn auf karolingischem Erbe |ناشر=Muster-Schmidt |آئی_ایس_بی_این=978-3-7881-0122-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Hiller |پہلا=Helmut |سال=1980 |عنوان=Otto der Große und seine Zeit |ناشر=List |آئی_ایس_بی_این=978-3-471-77847-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Laudage |پہلا=Johannes |سال=2001 |عنوان=Otto der Große: (912–973). Eine Biographie |ناشر=Friedrich Pustet |آئی_ایس_بی_این=978-3-7917-1750-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Schneidmüller |پہلا=Bernd |سال=2003 |عنوان=Otto I. |کاوش=Die deutschen Herrscher des Mittelalters. Historische Porträts von Heinrich I bis Maximilian I (919–1519) |مرتب آخری1-last=Schneidmüller |مرتب آخری1-first=Bernd |مرتب آخری2-last=Weinfurter |مرتب آخری2-first=Stefan |ناشر=C.H. Beck |آئی_ایس_بی_این=978-3-406-50958-2 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Wies |پہلا=Ernst W. |سال=1998 |عنوان=Otto der Große. Kämpfer und Beter |ایڈیشن=3rd |ناشر=Bechtle |آئی_ایس_بی_این=978-3-7628-0483-3 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Zeller |پہلا=Bernhard |سال=2006 |عنوان=Liudolfinger als fränkische Könige? Überlegungen zur sogenannten Continuatio Reginonis |کاوش=Corradini, Richard: Text & identities in the early middle ages, Denkschriften , 344. Band. Forschungen zur Geschichte des Mittelalters vol. 12 |صفحات=137–151 |یوآرایل=http://hw.oeaw.ac.at/0xc1aa500d_0x00137125 |ناشر=Österreichische Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-Historische Klasse |آئی_ایس_بی_این=978-3-7001-3747-4 |حوالہ=none}} == باہرلے جوڑ == {{ذخائر|Otto I.}} * {{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-cgi/kleioc/00101KlLBA/exec/apply2/width/%226109%22/height/%226109%22/url/%22http:%7B%7c%7D%7B%7c%7D137.248.186.134%7B%7c%7Dlba-cgi-local%7B%7c%7Dpic.sh%7B-%7Djpg%7B%7c%7DE4803.jpg%22 |عنوان=Charter given by Emperor Otto for the monastery Hilwartshausen showing the Emperor's seal, 12.2.960 |ویب گاہ=Collections of the "Lichtbildarchiv älterer Originalurkunden" |ناشر=[[Philipp University of Marburg]] |تریخ رسائی=2023-12-04 |آرکائیو تریخ=2023-10-02 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231002141308/http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-cgi/kleioc/00101KlLBA/exec/apply2/width/%226109%22/height/%226109%22/url/%22http%3A%7B%7C%7D%7B%7C%7D137.248.186.134%7B%7C%7Dlba-cgi-local%7B%7C%7Dpic.sh%7B-%7Djpg%7B%7C%7DE4803.jpg%22 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}} [http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-english/pages/index.html "Guest-Access" and further information]{{wayback|url=http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-english/pages/index.html |date=20231203230838}}. * {{German National Library portal|118590758|NAME=Otto I.}} * Urkunde Ottos I. für Stift Geseke, 25. Juni 958, {{LBALink|8598}} {{مقدس رومی شہنشاہ}} {{جرمنی دے فرماں روا}} {{اطالیہ دے قدیم بادشاہ}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:اوتو اول| ]] [[گٹھ:912 دے جم]] [[گٹھ:973 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی دے مقدس رومی شہنشاہ]] [[گٹھ:دسويں صدی دے شاہان اطالیہ]] [[گٹھ:یورپ وچ گیارہويں صدی دے فرماں روا]] [[گٹھ:950ء د‏‏ی دہائی دے جم]] [[گٹھ:1011 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی جرمن شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمن شاہان]] [[گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان]] [[گٹھ:رومیاں دے شاہان]] [[گٹھ:دسويں صدی دے حکمران]] [[گٹھ:فرانکیائی شاہان]] [[گٹھ:دسويں صدی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمنی وچ دسويں صدی]] 9tuqyi2bjtcwni1qep6o1wtrhrdrtr4 709260 709257 2026-08-10T05:08:57Z Abbas dhothar 361 709260 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شاہی اقتدار/عربی}} '''اوتو اول''' روايتی طور اُتے '''[[اوتو اعظم]]''' ([[جرمن زبان]]: ''Otto der Große'' {{Lang-it|Ottone il Grande}}) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ مشرقی فرینک دا بادشاہ 936ء تو‏ں تے [[مقدس رومی شہنشاہ]] دا شہنشاہ 962ء تو‏ں لے ک‏ے 973ء وچ اپنی موت تک رہیا۔ {{efn|The precise terms ''King of the Germans'' and ''Holy Roman Empire'' were not in common use until, respectively, the 11th and the 12th centuries.}} == حوالے == {{حواشی|35em}} {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen: Königsherrschaft ohne Staat|آخری= Althoff|پہلا= Gerd|ناشر=[[Kohlhammer Verlag]]|سال= 2013|آئی_ایس_بی_این= 978-3-17-022443-8|ایڈیشن= 3rd|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Arnold |پہلا=Benjamin |سال=1997 |عنوان=Medieval Germany , 500–1300 A Political Interpretation |ناشر=Palgrave Macmillan |آئی_ایس_بی_این=978-0-333-61091-6}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Barraclough |پہلا=Geoffrey |سال=1946 |عنوان=The Origins of Modern Germany |یوآرایل=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.81109 |ناشر=Basil Blackwell |ربط مصنف=Geoffrey Barraclough}}{{ISBN missing}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Otto der Große|آخری= Becher|پہلا= Matthias|ناشر= C.H.Beck|سال= 2012|آئی_ایس_بی_این= 978-3-406-63061-3|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Bernhardt |پہلا=John W. |سال=1993 |عنوان=Itinerant Kingship and Royal Monasteries in Early Medieval Germany,ت۔ 936–1075 |ناشر=Cambridge University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-521-52183-3}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen|آخری= Beumann|پہلا= Helmut|ناشر=[[Kohlhammer Verlag]]|سال= 2000|آئی_ایس_بی_این= 978-3-17-016473-4|ایڈیشن= 5th|زبان= de|ربط مصنف=Helmut Beumann}} * {{حوالہ کتاب|پہلا= Norman F. |آخری= Cantor |سال= 1994 |عنوان=The Civilization of the Middle Ages|ناشر= Harper Perennial|آئی_ایس_بی_این= 978-0-06-092553-6|ربط مصنف=Norman Cantor}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Collins |پہلا=Roger |سال=2010 |عنوان=Early Medieval Europe 300–1000 |ناشر=Palgrave Macmillan |آئی_ایس_بی_این=978-0-230-00673-7 |ایڈیشن= 3rd|ربط مصنف=Roger Collins}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Duckett |پہلا=Eleanor Shipley |سال=1968 |عنوان=Death and Life in the Tenth Century |ناشر=University of Michigan Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-472-06172-3 |ربط مصنف=Eleanor Duckett}} * {{حوالہ کتاب|مرتب آخری1-last=Gwatkin |مرتب آخری1-first=H. M. |مرتب آخری2-last=Whitney |مرتب آخری2-first=J. P. |مرتب آخری3-last=Tanner |مرتب آخری3-first=J. R. |مرتب آخری4-last=Previté-Orton |مرتب آخری4-first=C. W. |سال=1922 |عنوان=The Cambridge Medieval History: Volume III |یوآرایل=https://archive.org/details/cambridgemedieva0000unse_l2o8 |ناشر=Cambridge University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-521-04534-6|حوالہ={{SfnRef|Gwatkin et al.|1922}}|مرتب آخری1-link=Henry Melvill Gwatkin|مرتب آخری2-link=James Pounder Whitney}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Heather|پہلا=Peter|عنوان=The Restoration of Rome: Barbarian Popes and Imperial Pretenders|یوآرایل=https://books.google.com/books?id=mXbqAgAAQBAJ&pg=PA281|سال= 2014|ناشر=Oxford University Press|آئی_ایس_بی_این=978-0-19-936852-5}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Holböck |پہلا=Ferdinand |عنوان=Married Saints and Blesseds: Through the Centuries |ناشر=Ignatius Press |سال=2002}} * {{حوالہ موسوعہ|پہلا=C. Stephen|آخری=Jaeger |ناشر=Oxford University Press|مقام= Oxford, UK |انسائیکلوپیڈیا= The Oxford Dictionary of the Middle Ages|جلد=2|عنوان=Hrotsvitha of Gandersheim |صفحہ=817 |سال=2010 |آئی_ایس_بی_این=978-0-19-866262-4}} * {{حوالہ کتاب|عنوان= Die Ottonen|آخری= Keller|پہلا= Hagen|ناشر= C.H.Beck|سال= 2008|آئی_ایس_بی_این= 978-3-406-44746-4|ایڈیشن= 4th|زبان= de}} * {{حوالہ کتاب|آخری1=Keller |پہلا1=Hagen |آخری2=Althoff |پہلا2=Gerd |سال=2008 |عنوان=Die Zeit der späten Karolinger und der Ottonen: 888–1024 |سیریز=Gebhardt Handbuch der deutschen Geschichte Band 3 |زبان=de |ناشر=Klett-Cotta |آئی_ایس_بی_این=978-3-608-60003-2}} * {{حوالہ کتاب|آخری=McBrien |پہلا=Richard P. |سال=2000 |عنوان=Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI |یوآرایل=https://archive.org/details/livesofpopespont0000mcbr_b1x3 |ناشر=HarperCollins |آئی_ایس_بی_این=978-0-06-087807-8 |ربط مصنف=Richard McBrien}} * {{حوالہ رسالہ|عنوان=Burgundian Notes |آخری=Poole |پہلا=Reginald L. |جریدہ=The English Historical Review |تریخ=اپریل 1911 |جلد=26 |شمارہ=102 |صفحات=310–317 |ڈی او آئی=10.1093/ehr/xxvi.cii.310|یوآرایل=https://zenodo.org/record/1431718}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Reuter |پہلا=Timothy |سال=1991 |عنوان=Germany in the Early Middle Ages 800–1056 |ناشر=Addison Wesley Longman |آئی_ایس_بی_این=978-0-582-49034-5 |ربط مصنف=Timothy Reuter}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Schutz |پہلا=Herbert |ربط مصنف=Herbert Schutz |سال=2010 |عنوان=The Medieval Empire in Central Europe: Dynastic Continuity in the Post-Carolingian Frankish Realm, 900–1300 |ناشر=Cambridge Scholars Publishing |صفحات=41–70 |آئی_ایس_بی_این=978-1-4438-1966-4}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Thompson |پہلا=James Westfall |سال=1928 |عنوان=Feudal Germany |نوعیت=2 vols. |ناشر=University of Chicago Press |ربط مصنف=James Westfall Thompson}}{{ISBN missing}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Zimmermann |پہلا=Wilhelm |سال=2010 |اصل تریخ=1st. pub. 1877 |عنوان=A Popular History of Germany: From the Earliest Period to the Present Day, Volume II |ناشر=Henry J. Johnson |آئی_ایس_بی_این=978-1-145-40896-8 |ربط مصنف=Wilhelm Zimmermann}} === بنہادی مصادر === * {{حوالہ کتاب|آخری=Arnulf of Milan |تریخ=1072–1077 |ربط مصنف=Arnulf of Milan |مرتب پہلا=Claudia |مرتب آخری=Zey |عنوان=Monumenta Germaniae Historica (MGH). Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatim editi|ناشر=Hahnsche Buchhandlung |جلد=67 (1994)|فصل=Liber gestorum recentium |فصل یوآرایل=http://www.acad.carleton.edu/curricular/MARS/Arnulf.pdf |ہور=Translated by W. North|آئی_ایس_بی_این=978-3-7752-5388-8 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Thietmar of Merseburg |تریخ=1012–1018 |ربط مصنف=Thietmar of Merseburg |مرتب پہلا=David A. |مرتب آخری=Warner |عنوان=Ottonian Germany. The Chronicon of Thietmar of Merseburg (2001)|ناشر=Manchester University Press |فصل=Chronicon Thietmari Merseburgensis |ہور=Translated by David A. Warner|آئی_ایس_بی_این=978-0-7190-4926-2 |حوالہ=none}} * ''Vita Mathildis reginae posterior'' (''c''. 1003, written for Matilda's great-grandson [[Henry II, Holy Roman Emperor|Henry II]]), ed. Bernd Schütte. ''Die Lebensbeschreibungen der Königin Mathilde''. MGH SS rer. Germ. in usum scholarum 66. Hannover, 1994. 143–202. Edition by [[جارج ہینرچ پرٹز]]. MGH SS 4: 282–302; tr. in Sean Gilsdorf, ''Queenship and Sanctity'', 88–127. [http://www.dmgh.de/de/fs1/search/query.html?fulltext=Vita+Mathildis+reginae+posterior&divisionTitle_str=&sort=score&order=desc&hl=false&action=Finden%21 Digital MGH archive]. == ہور پڑھو == * {{حوالہ رسالہ|آخری=Bachrach |پہلا=David |عنوان=Exercise of royal power in early medieval Europe: the case of Otto the Great 936–73 |جریدہ=Early Medieval Europe |جلد=17 |شمارہ=4 |سال=2009 |صفحات=389–419 |ناشر=Wiley-Blackwell |ڈی او آئی=10.1111/j.1468-0254.2009.00283.x |سیمانٹک=161175755 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Gallagher |پہلا=John Joseph |سال=1938 |عنوان=Church and state in Germany under Otto the Great (936–973) |ناشر=Catholic University of America |او_سی_ایل_سی=3235092 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Hill |پہلا=Boyd H. Jr. |سال=1972 |عنوان=Medieval Monarchy in Action: The German Empire from Henry I to Henry IV |یوآرایل=https://archive.org/details/medievalmonarchy0000hill |یوآرایل رسائی=registration |ناشر=Barnes & Noble |آئی_ایس_بی_این=978-0-389-04652-3 |حوالہ=none}} * {{حوالہ رسالہ|آخری=Howorth |پہلا=H. H. |عنوان=The Spread of the Slaves. Part III. The Northern Serbs or Sorabians and the Obodriti |جریدہ=The Journal of the Anthropological Institute of Great Britain and Ireland |جلد=9 |سال=1880 |صفحات=181–232|جے_اسٹور= 2841974|ربط مصنف=Henry Hoyle Howorth|ڈی او آئی=10.2307/2841974 |حوالہ=none}} {{Subscription required}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Lasko |پہلا=Peter |سال=1995 |عنوان=Ars Sacra: 800–1200 |صفحات=chapter 9 |no-pp=y |ناشر=Yale University Press |آئی_ایس_بی_این=978-0-300-06048-5|ربط مصنف=Peter Lasko |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Menzel |پہلا=Wolfgang |سال=2011 |اصل تریخ=1st. pub. 1871 |عنوان=The History of Germany: From the Earliest Period to the Present Time Vol. I |ناشر=Bell & Daldy |آئی_ایس_بی_این=978-1-178-77378-1|ربط مصنف=Wolfgang Menzel |حوالہ=none}} * {{New Cambridge Medieval History|volume=3|ref=none}} === جرمن بولی وچ === * {{حوالہ کتاب|آخری1=Althoff |پہلا1=Gerd |آخری2=Keller |پہلا2=Hagen |سال=1985 |عنوان=Heinrich I. und Otto der Grosse: Neubeginn auf karolingischem Erbe |ناشر=Muster-Schmidt |آئی_ایس_بی_این=978-3-7881-0122-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری=Hiller |پہلا=Helmut |سال=1980 |عنوان=Otto der Große und seine Zeit |ناشر=List |آئی_ایس_بی_این=978-3-471-77847-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Laudage |پہلا=Johannes |سال=2001 |عنوان=Otto der Große: (912–973). Eine Biographie |ناشر=Friedrich Pustet |آئی_ایس_بی_این=978-3-7917-1750-0 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Schneidmüller |پہلا=Bernd |سال=2003 |عنوان=Otto I. |کاوش=Die deutschen Herrscher des Mittelalters. Historische Porträts von Heinrich I bis Maximilian I (919–1519) |مرتب آخری1-last=Schneidmüller |مرتب آخری1-first=Bernd |مرتب آخری2-last=Weinfurter |مرتب آخری2-first=Stefan |ناشر=C.H. Beck |آئی_ایس_بی_این=978-3-406-50958-2 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Wies |پہلا=Ernst W. |سال=1998 |عنوان=Otto der Große. Kämpfer und Beter |ایڈیشن=3rd |ناشر=Bechtle |آئی_ایس_بی_این=978-3-7628-0483-3 |حوالہ=none}} * {{حوالہ کتاب|آخری= Zeller |پہلا=Bernhard |سال=2006 |عنوان=Liudolfinger als fränkische Könige? Überlegungen zur sogenannten Continuatio Reginonis |کاوش=Corradini, Richard: Text & identities in the early middle ages, Denkschriften , 344. Band. Forschungen zur Geschichte des Mittelalters vol. 12 |صفحات=137–151 |یوآرایل=http://hw.oeaw.ac.at/0xc1aa500d_0x00137125 |ناشر=Österreichische Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-Historische Klasse |آئی_ایس_بی_این=978-3-7001-3747-4 |حوالہ=none}} == باہرلے جوڑ == {{ذخائر|Otto I.}} * {{حوالہ ویب|یوآرایل=http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-cgi/kleioc/00101KlLBA/exec/apply2/width/%226109%22/height/%226109%22/url/%22http:%7B%7c%7D%7B%7c%7D137.248.186.134%7B%7c%7Dlba-cgi-local%7B%7c%7Dpic.sh%7B-%7Djpg%7B%7c%7DE4803.jpg%22 |عنوان=Charter given by Emperor Otto for the monastery Hilwartshausen showing the Emperor's seal, 12.2.960 |ویب گاہ=Collections of the "Lichtbildarchiv älterer Originalurkunden" |ناشر=[[Philipp University of Marburg]] |تریخ رسائی=2023-12-04 |آرکائیو تریخ=2023-10-02 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20231002141308/http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-cgi/kleioc/00101KlLBA/exec/apply2/width/%226109%22/height/%226109%22/url/%22http%3A%7B%7C%7D%7B%7C%7D137.248.186.134%7B%7C%7Dlba-cgi-local%7B%7C%7Dpic.sh%7B-%7Djpg%7B%7C%7DE4803.jpg%22 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}} [http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-english/pages/index.html "Guest-Access" and further information]{{wayback|url=http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-english/pages/index.html |date=20231203230838}}. * {{German National Library portal|118590758|NAME=Otto I.}} * Urkunde Ottos I. für Stift Geseke, 25. Juni 958, {{LBALink|8598}} {{مقدس رومی شہنشاہ}} {{جرمنی دے فرماں روا}} {{اطالیہ دے قدیم بادشاہ}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:اوتو اول| ]] [[گٹھ:912 دے جم]] [[گٹھ:973 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی دے مقدس رومی شہنشاہ]] [[گٹھ:دسويں صدی دے شاہان اطالیہ]] [[گٹھ:یورپ وچ گیارہويں صدی دے فرماں روا]] [[گٹھ:950ء د‏‏ی دہائی دے جم]] [[گٹھ:1011 دیاں موتاں]] [[گٹھ:دسويں صدی د‏‏ی جرمن شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمن شاہان]] [[گٹھ:رومن کیتھولک شاہی حکمرانان]] [[گٹھ:رومیاں دے شاہان]] [[گٹھ:دسويں صدی دے حکمران]] [[گٹھ:فرانکیائی شاہان]] [[گٹھ:دسويں صدی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:جرمنی وچ دسويں صدی]] d9qxp1jk73s9svlk92hx2s7zlyjfuep 3 149290 709262 2026-08-10T05:10:36Z Mfield 43245 Mfield پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Khudaeidadkhan]] توں [[ورتن گل بات:Kasi1999]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Khudaeidadkhan|Khudaeidadkhan]]" to "[[Special:CentralAuth/Kasi1999|Kasi1999]]" 709262 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Kasi1999]] p1qjl3k0sq5jruw4fnggf4a23rzfgu8 0 149291 709275 2026-08-10T05:55:05Z Abbas dhothar 361 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366052591|Hungarian invasions of Europe]]" 709275 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|conflict=Hungarian invasions of Europe|image=Kalandozasok.jpg|caption=Hungarian raids in the 9–10th century|date=c. 800/839–970|place=[[Western Europe]], [[Eastern Europe]], [[Balkans]], and [[Iberian Peninsula]]|territory=|result=Between 899 and 970, the researchers count 47 (38 to West and 9 to East)<ref name="Szabados Augsburg 2005">{{Cite journal |last=Szabados |first=György |date=August 2005 |title=Vereség háttér nélkül? Augsburg, 955 |trans-title=Defeat without background? Augsburg, 955 |url=https://epa.oszk.hu/01300/01343/00044/nemzet.html |journal=Hitel – irodalmi, művészeti és társadalmi folyóirat [literary, artistic and social journal] |language=hu|issue=8}}</ref> raids in different parts of Europe. From these campaigns only 8 were unsuccessful and the others ended with success.{{sfn|Nagy|2007|p=168}}|combatant1=[[Magyar tribes|Hungarian tribes]]<br/>[[Principality of Hungary]]|combatant2=[[Kingdom of Italy (medieval)|Kingdom of Italy]]<br/>[[East Francia]]<br/>[[Middle Francia]]<br/>[[Great Moravia]]<br/>[[Byzantine Empire]]<br/>[[Catalan Counties]]<br/>[[Upper March|Upper March of Al-Andalus]]<br/>[[First Bulgarian Empire]]<br/>[[Khazaria]]<br/>[[West Francia]]<br/>[[Pannonian Slavs#Principality|Lower Pannonia]]<br/>[[Principality of Littoral Croatia]]<br/>[[Kingdom of Croatia (medieval)|Kingdom of Croatia]]<br/>[[Principality of Serbia (early medieval)|Principality of Serbia]]<br/>[[Duchy of Carinthia]]|commander1=[[Árpád]]<br/>[[Bogát]]<br/>Dursac<br/>Szalárd<br/>[[Bulcsú (chieftain)|Bulcsú]]<br/>[[Lehel]]<br/>[[Súr (chieftain)|Súr]]<br/>[[Kisa (chieftain)|Kisa]]<br/>[[Apor (chieftain)|Apor]]<br/>[[Taksony of Hungary|Taksony]]|commander2=[[Berengar I of Italy]]<br/>[[Louis the Child]]<br/>[[Luitpold, Margrave of Bavaria]]<br/>[[Arnulf, Duke of Bavaria]]<br/>[[Henry the Fowler]]<br/>[[Otto the Great]]<br/>[[Conrad, Duke of Lorraine]]<br/>[[Muncimir of Croatia]]<br/>[[Tomislav of Croatia]]<br/>[[Časlav of Serbia]]<br/>[[Abd al-Rahman III]]<br/>[[Boris I of Bulgaria]]<br/>[[Simeon I of Bulgaria]]<br/>[[Bardas Skleros]]<br/>[[Peter (stratopedarches)|Peter]]|strength1=c. 25,000 warriors maximum (but variable)|strength2=c. 40,000 (variable)|casualties1=Mostly not significant|casualties2=Mostly heavy.<br/>Some villages and cities burned.}}'''ہنگری دے یورپ تے حملے''' ( Hungarian , German ) 9ویں تے 10ویں صدی چ، ابتدائی قرون وسطی دے [[یورپ دی تریخ]] چ منتقلی دے دور دے دوران ہویا، جدوں سابقہ کیرولینگین سلطنت دے علاقے نو مشرق توں مگیاراں ( ہنگری ) دے حملے، شمال توں وائکنگ توسیع عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں، تے جنوب توں [[اسلامی فتوحات|عرباں دے]] حملے توں خطرہ سی۔ ہنگری دے لوکاں نے 862 تے 895 دے درمیان آبادکاری دے اک طویل عرصے دے نال، منصوبہ بند انداز وچ کارپیتھین طاس (بعد وچ [[مملکت ہنگری|ہنگری دے]] مطابق) اُتے قبضہ کرلیا ، تے مغرب د ی طرف سابقہ فرانسیا تے جنوب د ی طرف [[بازنطینی سلطنت]] وچ متعدد مہمات شروع کيتیاں۔ مغرب د‏‏ی جانب چھاپےآں نو‏‏ں صرف 955ء وچ لخفیلڈ د‏‏ی لڑائی وچ مجاراں د‏‏ی شکست دے نال ہی روکیا گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 962ء وچ [[مقدس رومی سلطنت]] د‏‏ی بحالی ہوئی ، جس تو‏ں مغربی یورپ وچ اک نواں سیاسی نظام پیدا ہويا۔ بازنطینی علاقےآں اُتے چھاپے 10 واں صدی تک جاری رہے جدو‏ں کہ مگیاراں عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں نو‏‏ں بالآخر عیسائی بنانے تے 1000 وچ ہنگری د‏‏ی عیسائی بادشاہت دا قیام نئيں ہويا۔ == تریخ == === ہنگری دی فتح توں پہلے (9ویں صدی) === جنگ وچ ہنگریاں دا پہلا مبینہ عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں حوالہ 9 واں صدی وچ اے: 811 وچ ، ہنگری (مگیار) شہنشاہ نائیکیفورس اول دے خلاف بلغاریہ دے کروم دے نال اتحاد وچ سن ، ممکنہ طور اُتے ہیموس پہاڑاں (بلقان پہاڑاں) وچ [[پلسکا دی لڑائی|پلیسکا د‏‏ی لڑائی]] وچ۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}</ref> جارجیئس موناکس دے کم چ ذکر کیتا گیا اے کہ 837 دے آسے پاسے [[سلطنت بلغاریا اول|بلغاری سلطنت نے]] ہنگری دے نال اتحاد دی کوشش کیتی۔ <ref name="Király" /> <ref name="Tóth">{{Cite book|last=Tóth|first=Sándor László|title=Levediától a Kárpát-medencéig ''(From Levedia to the Carpathian Basin)''}}</ref> قسطنطنیہ پورفیروجنیٹس نے اپنی کتاب ''On Administering the Empire'' چ لکھیا اے کہ [[خاقان|خاگان]] تے [[خزر سلطنت|خزراں]] دے بیک نے شہنشاہ تھیوفیلوس نوں آکھیا کہ اوہ سرکل دا قلعہ اوہناں لئی بنوا دیوے ۔ <ref name="Tóth" /> خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ ریکارڈ ہنگریاں دا حوالہ اس بنیاد اُتے کردا اے کہ خزراں دے اک نويں دشمن دے ظہور د‏‏ی وجہ تو‏ں نواں قلعہ ضروری ہو گیا ہوئے گا تے اس وقت کوئی ہور لوک خزراں دا دشمن نئيں ہوسکدے سن ۔ <ref name="Tóth" /> دسويں صدی وچ احمد بن رستہ نے لکھیا اے کہ "اس تو‏ں پہلے خزراں نے مجاراں تے دوسرے لوکاں دے حملےآں دے خلاف اپنے آپ نو‏‏ں مضبوط کيتا"۔ <ref name="Tóth" /> 860–861 وچ ، ہنگری دے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں لوکاں نے سینٹ سائرل دے قافلے اُتے حملہ کیتا ، لیکن کہیا جاندا اے کہ ملاقات پرامن طور اُتے ختم ہوئی۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKirály">Király, Péter. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm ''Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán''].</cite></ref> (سینٹ سائرل (یا اس دے نیڑے) خاگن دا سفر کر رئے سی۔ ) چیرسونیسس ٹوریکا ، جس تے خزاراں نے قبضہ کر لیا سی۔) مسلم جغرافیہ داناں نے عباس ریکارڈ کیتا کہ مجاراں نے اس دور وچ باقاعدگی تو‏ں گوانڈھی مشرقی سلاو قبائل اُتے حملہ کيتا ، تے اسیراں نو‏‏ں کرچ وچ بازنطینی سلطنت نو‏‏ں فروخت کرنے دے لئی لے لیا۔ <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}</ref> 862 وچ چڑھدے کیرولینگین سلطنت وچ ہنگری دے چھاپیاں دے بیانات موجود ہن۔ 881 وچ ، ہنگری تے کباراں عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں نے مشرقی فرانسیا اُتے حملہ کيتا تے دو لڑائیاں لڑیاں ، سابقہ ( ''انگاری'' ) ''وینیا'' ( غالباً [[ویآنا|ویانا]] ) تے بعد وچ ( ''کواری'' ) ''کلمائٹ'' ( ممکنہ طور اُتے [[آسٹریا]] وچ کلمبرگ یا کولمٹز ) وچ ۔ 892 وچ، ''اینالز فولڈینس'' دے مطابق، [[ارنلف کارنتھیا|مشرقی فرانسیا دے بادشاہ آرنولف]] نے عظیم موراویا تے حملہ کیتا، تے میگیار اس دے فوجاں وچ شامل ہو گئے۔ <ref name="Spinei" /> 893 دے بعد، مجار جنگجوواں نو بازنطینی بیڑے دے ذریعہ ڈینیوب دے پار پہنچایا گیا تے انہاں نے تن لڑائیاں (ڈینیوب، [[سیلسترا|سلسٹرا]] تے پریسلاو ) وچ بلغاریاں نو شکست دتی۔ 894 وچ ، مجاراں نے موراویا دے بادشاہ سواتوپلک اول دے نال اتحاد وچ پنونیا اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="Tóth" /> <ref name="Spinei" /> === ہنگری دی فتح دے بعد (10ویں صدی) === اینہاں مگیاراں نے 899ء چ دریائے برینٹا دی لڑائی چ بیرنگار دی فوج نوں شکست دتی تے اٹلی دے اتلے علاقیاں تے حملہ کر دتا ۔ انہاں نے [[ٹریویسو]] ، [[وچینسا|ویسنزا]] ، [[ویرونا]] ، [[بریسیا|بریشیا]] ، [[برگامو]] تے [[میلان]] دے آس پاس دے دیہی علاقےآں نو‏‏ں لُٹ لیا ، <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> براسلاو ، ڈیوک آف لوئر پینونیا نو ‏‏ں شکست دتی۔ 901 عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں چ اینہاں نے اٹلی تے فیر حملہ کر دتا۔ اینہاں نے 902ء چ اتلے موراویا دے خلاف اک مہم دی اگوائی کیتی تے موراویاں نوں شکست دتی ، جنہاں دا دیس مکا دتا گئیا ۔ <ref name="Kristó (1993)" /> دسويں صدی دے تقریباً ہر سال وچ ، انہاں نے [[کیتھولک چرچ|کیتھولک]] مغرب تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] مشرق دے خلاف چھاپے مارے۔ تاہم، 905 وچ، میگیاراں تے بادشاہ بیرنگر نے اک ''امیسیٹیا'' تشکیل دتا، تے ہنگری دے فوجیاں دے اٹلی وچ داخل ہون توں بغیر پندرہ سال گزر گئے۔ مگیاراں نے 907ء توں 910ء دے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں وچکار تن وڈیاں فرینک شاہی فوجاں نوں شکست دتی ، جو درج ذیل اے ۔ 907 وچ انہاں نے حملہ آور باویریا نو‏‏ں بریزلاوسپورک دے نیڑے شکست دتی ، انہاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کردتا ، کامیابی تو‏ں ہنگری دا دفاع کيتا تے عظیم موراویا ، جرمنی ، فرانس تے اٹلی نو‏‏ں میگیار دے چھاپےآں دے لئی کھلا کردتا۔ 3 اگست 908ء نو‏‏ں ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا وچ آئسناک د‏‏ی لڑائی جیت لی؛ <ref name="Csorba">{{Cite book|last=Csorba|first=Csaba|title=Árpád népe ''(Árpád's people)''|url=https://openlibrary.org/works/OL982521W/Árpád_népe}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCsorba1997">Csorba, Csaba (1997). [[openlibrary:works/OL982521W/Árpád_népe|''Árpád népe ''(Árpád's people)]]. Budapest: Kulturtrade. p.&nbsp;193. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-9069-20-5|<bdi>963-9069-20-5</bdi>]].</cite></ref> ایگینو، ڈیوک آف تھورنگیا اس لڑائی وچ برچارڈ، ڈیوک آف تھورنگیا ، تے روڈولف اول، ورزبرگ دے بشپ دے نال مارے گئے۔ آخرکار ، مگیاراں نے 910ء وچ لیچفیلڈ د‏‏ی پہلی جنگ وچ لوئس چائلڈ د‏‏ی متحدہ فرینک شاہی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ s3pi5a0lxfovmz4d3k7mdbv4716wdx3 709276 709275 2026-08-10T06:02:27Z Abbas dhothar 361 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366052591|Hungarian invasions of Europe]]" 709276 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|conflict=Hungarian invasions of Europe|image=Kalandozasok.jpg|caption=Hungarian raids in the 9–10th century|date=c. 800/839–970|place=[[Western Europe]], [[Eastern Europe]], [[Balkans]], and [[Iberian Peninsula]]|territory=|result=Between 899 and 970, the researchers count 47 (38 to West and 9 to East)<ref name="Szabados Augsburg 2005">{{Cite journal |last=Szabados |first=György |date=August 2005 |title=Vereség háttér nélkül? Augsburg, 955 |trans-title=Defeat without background? Augsburg, 955 |url=https://epa.oszk.hu/01300/01343/00044/nemzet.html |journal=Hitel – irodalmi, művészeti és társadalmi folyóirat [literary, artistic and social journal] |language=hu|issue=8}}</ref> raids in different parts of Europe. From these campaigns only 8 were unsuccessful and the others ended with success.{{sfn|Nagy|2007|p=168}}|combatant1=[[Magyar tribes|Hungarian tribes]]<br/>[[Principality of Hungary]]|combatant2=[[Kingdom of Italy (medieval)|Kingdom of Italy]]<br/>[[East Francia]]<br/>[[Middle Francia]]<br/>[[Great Moravia]]<br/>[[Byzantine Empire]]<br/>[[Catalan Counties]]<br/>[[Upper March|Upper March of Al-Andalus]]<br/>[[First Bulgarian Empire]]<br/>[[Khazaria]]<br/>[[West Francia]]<br/>[[Pannonian Slavs#Principality|Lower Pannonia]]<br/>[[Principality of Littoral Croatia]]<br/>[[Kingdom of Croatia (medieval)|Kingdom of Croatia]]<br/>[[Principality of Serbia (early medieval)|Principality of Serbia]]<br/>[[Duchy of Carinthia]]|commander1=[[Árpád]]<br/>[[Bogát]]<br/>Dursac<br/>Szalárd<br/>[[Bulcsú (chieftain)|Bulcsú]]<br/>[[Lehel]]<br/>[[Súr (chieftain)|Súr]]<br/>[[Kisa (chieftain)|Kisa]]<br/>[[Apor (chieftain)|Apor]]<br/>[[Taksony of Hungary|Taksony]]|commander2=[[Berengar I of Italy]]<br/>[[Louis the Child]]<br/>[[Luitpold, Margrave of Bavaria]]<br/>[[Arnulf, Duke of Bavaria]]<br/>[[Henry the Fowler]]<br/>[[Otto the Great]]<br/>[[Conrad, Duke of Lorraine]]<br/>[[Muncimir of Croatia]]<br/>[[Tomislav of Croatia]]<br/>[[Časlav of Serbia]]<br/>[[Abd al-Rahman III]]<br/>[[Boris I of Bulgaria]]<br/>[[Simeon I of Bulgaria]]<br/>[[Bardas Skleros]]<br/>[[Peter (stratopedarches)|Peter]]|strength1=c. 25,000 warriors maximum (but variable)|strength2=c. 40,000 (variable)|casualties1=Mostly not significant|casualties2=Mostly heavy.<br/>Some villages and cities burned.}}'''ہنگری دے یورپ تے حملے''' ( Hungarian , German ) 9ویں تے 10ویں صدی چ، ابتدائی قرون وسطی دے [[یورپ دی تریخ]] چ منتقلی دے دور دے دوران ہویا، جدوں سابقہ کیرولینگین سلطنت دے علاقے نو مشرق توں مگیاراں ( ہنگری ) دے حملے، شمال توں وائکنگ توسیع عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں، تے جنوب توں [[اسلامی فتوحات|عرباں دے]] حملے توں خطرہ سی۔ ہنگری دے لوکاں نے 862 تے 895 دے درمیان آبادکاری دے اک طویل عرصے دے نال، منصوبہ بند انداز وچ کارپیتھین طاس (بعد وچ [[مملکت ہنگری|ہنگری دے]] مطابق) اُتے قبضہ کرلیا ، تے مغرب د ی طرف سابقہ فرانسیا تے جنوب د ی طرف [[بازنطینی سلطنت]] وچ متعدد مہمات شروع کيتیاں۔ مغرب د‏‏ی جانب چھاپےآں نو‏‏ں صرف 955ء وچ لخفیلڈ د‏‏ی لڑائی وچ مجاراں د‏‏ی شکست دے نال ہی روکیا گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 962ء وچ [[مقدس رومی سلطنت]] د‏‏ی بحالی ہوئی ، جس تو‏ں مغربی یورپ وچ اک نواں سیاسی نظام پیدا ہويا۔ بازنطینی علاقےآں اُتے چھاپے 10 واں صدی تک جاری رہے جدو‏ں کہ مگیاراں عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں نو‏‏ں بالآخر عیسائی بنانے تے 1000 وچ ہنگری د‏‏ی عیسائی بادشاہت دا قیام نئيں ہويا۔ == تریخ == === ہنگری دی فتح توں پہلے (9ویں صدی) === جنگ وچ ہنگریاں دا پہلا مبینہ عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں حوالہ 9 واں صدی وچ اے: 811 وچ ، ہنگری (مگیار) شہنشاہ نائیکیفورس اول دے خلاف بلغاریہ دے کروم دے نال اتحاد وچ سن ، ممکنہ طور اُتے ہیموس پہاڑاں (بلقان پہاڑاں) وچ [[پلسکا دی لڑائی|پلیسکا د‏‏ی لڑائی]] وچ۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}</ref> جارجیئس موناکس دے کم چ ذکر کیتا گیا اے کہ 837 دے آسے پاسے [[سلطنت بلغاریا اول|بلغاری سلطنت نے]] ہنگری دے نال اتحاد دی کوشش کیتی۔ <ref name="Király" /> <ref name="Tóth">{{Cite book|last=Tóth|first=Sándor László|title=Levediától a Kárpát-medencéig ''(From Levedia to the Carpathian Basin)''}}</ref> قسطنطنیہ پورفیروجنیٹس نے اپنی کتاب ''On Administering the Empire'' چ لکھیا اے کہ [[خاقان|خاگان]] تے [[خزر سلطنت|خزراں]] دے بیک نے شہنشاہ تھیوفیلوس نوں آکھیا کہ اوہ سرکل دا قلعہ اوہناں لئی بنوا دیوے ۔ <ref name="Tóth" /> خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ ریکارڈ ہنگریاں دا حوالہ اس بنیاد اُتے کردا اے کہ خزراں دے اک نويں دشمن دے ظہور د‏‏ی وجہ تو‏ں نواں قلعہ ضروری ہو گیا ہوئے گا تے اس وقت کوئی ہور لوک خزراں دا دشمن نئيں ہوسکدے سن ۔ <ref name="Tóth" /> دسويں صدی وچ احمد بن رستہ نے لکھیا اے کہ "اس تو‏ں پہلے خزراں نے مجاراں تے دوسرے لوکاں دے حملےآں دے خلاف اپنے آپ نو‏‏ں مضبوط کيتا"۔ <ref name="Tóth" /> 860–861 وچ ، ہنگری دے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں لوکاں نے سینٹ سائرل دے قافلے اُتے حملہ کیتا ، لیکن کہیا جاندا اے کہ ملاقات پرامن طور اُتے ختم ہوئی۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKirály">Király, Péter. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm ''Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán''].</cite></ref> (سینٹ سائرل (یا اس دے نیڑے) خاگن دا سفر کر رئے سی۔ ) چیرسونیسس ٹوریکا ، جس تے خزاراں نے قبضہ کر لیا سی۔) مسلم جغرافیہ داناں نے عباس ریکارڈ کیتا کہ مجاراں نے اس دور وچ باقاعدگی تو‏ں گوانڈھی مشرقی سلاو قبائل اُتے حملہ کيتا ، تے اسیراں نو‏‏ں کرچ وچ بازنطینی سلطنت نو‏‏ں فروخت کرنے دے لئی لے لیا۔ <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}</ref> 862 وچ چڑھدے کیرولینگین سلطنت وچ ہنگری دے چھاپیاں دے بیانات موجود ہن۔ 881 وچ ، ہنگری تے کباراں عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں نے مشرقی فرانسیا اُتے حملہ کيتا تے دو لڑائیاں لڑیاں ، سابقہ ( ''انگاری'' ) ''وینیا'' ( غالباً [[ویآنا|ویانا]] ) تے بعد وچ ( ''کواری'' ) ''کلمائٹ'' ( ممکنہ طور اُتے [[آسٹریا]] وچ کلمبرگ یا کولمٹز ) وچ ۔ 892 وچ، ''اینالز فولڈینس'' دے مطابق، [[ارنلف کارنتھیا|مشرقی فرانسیا دے بادشاہ آرنولف]] نے عظیم موراویا تے حملہ کیتا، تے میگیار اس دے فوجاں وچ شامل ہو گئے۔ <ref name="Spinei" /> 893 دے بعد، مجار جنگجوواں نو بازنطینی بیڑے دے ذریعہ ڈینیوب دے پار پہنچایا گیا تے انہاں نے تن لڑائیاں (ڈینیوب، [[سیلسترا|سلسٹرا]] تے پریسلاو ) وچ بلغاریاں نو شکست دتی۔ 894 وچ ، مجاراں نے موراویا دے بادشاہ سواتوپلک اول دے نال اتحاد وچ پنونیا اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="Tóth" /> <ref name="Spinei" /> === ہنگری دی فتح دے بعد (10ویں صدی) === اینہاں مگیاراں نے 899ء چ دریائے برینٹا دی لڑائی چ بیرنگار دی فوج نوں شکست دتی تے اٹلی دے اتلے علاقیاں تے حملہ کر دتا ۔ انہاں نے [[ٹریویسو]] ، [[وچینسا|ویسنزا]] ، [[ویرونا]] ، [[بریسیا|بریشیا]] ، [[برگامو]] تے [[میلان]] دے آس پاس دے دیہی علاقےآں نو‏‏ں لُٹ لیا ، <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> براسلاو ، ڈیوک آف لوئر پینونیا نو ‏‏ں شکست دتی۔ 901 عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں چ اینہاں نے اٹلی تے فیر حملہ کر دتا۔ اینہاں نے 902ء چ اتلے موراویا دے خلاف اک مہم دی اگوائی کیتی تے موراویاں نوں شکست دتی ، جنہاں دا دیس مکا دتا گئیا ۔ <ref name="Kristó (1993)" /> دسويں صدی دے تقریباً ہر سال وچ ، انہاں نے [[کیتھولک چرچ|کیتھولک]] مغرب تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] مشرق دے خلاف چھاپے مارے۔ تاہم، 905 وچ، میگیاراں تے بادشاہ بیرنگر نے اک ''امیسیٹیا'' تشکیل دتا، تے ہنگری دے فوجیاں دے اٹلی وچ داخل ہون توں بغیر پندرہ سال گزر گئے۔ مگیاراں نے 907ء توں 910ء دے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں وچکار تن وڈیاں فرینک شاہی فوجاں نوں شکست دتی ، جو درج ذیل اے ۔ 907 وچ انہاں نے حملہ آور باویریا نو‏‏ں بریزلاوسپورک دے نیڑے شکست دتی ، انہاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کردتا ، کامیابی تو‏ں ہنگری دا دفاع کيتا تے عظیم موراویا ، جرمنی ، فرانس تے اٹلی نو‏‏ں میگیار دے چھاپےآں دے لئی کھلا کردتا۔ 3 اگست 908ء نو‏‏ں ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا وچ آئسناک د‏‏ی لڑائی جیت لی؛ <ref name="Csorba">{{Cite book|last=Csorba|first=Csaba|title=Árpád népe ''(Árpád's people)''|url=https://openlibrary.org/works/OL982521W/Árpád_népe}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCsorba1997">Csorba, Csaba (1997). [[openlibrary:works/OL982521W/Árpád_népe|''Árpád népe ''(Árpád's people)]]. Budapest: Kulturtrade. p.&nbsp;193. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-9069-20-5|<bdi>963-9069-20-5</bdi>]].</cite></ref> ایگینو، ڈیوک آف تھورنگیا اس لڑائی وچ برچارڈ، ڈیوک آف تھورنگیا ، تے روڈولف اول، ورزبرگ دے بشپ دے نال مارے گئے۔ آخرکار ، مگیاراں نے 910ء وچ لیچفیلڈ د‏‏ی پہلی جنگ وچ لوئس چائلڈ د‏‏ی متحدہ فرینک شاہی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ مجاراں دے نکے گروہ عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں 915 وچ بریمن تک گھس گئے۔ 919 چ، جرمنی دے کونراڈ اول دی موت دے بعد، میگیاراں نے سیکسنی، لوتھرنگیا تے مغربی فرانسیا تے چھاپہ ماریا۔ 921 وچ ، انہاں نے بادشاہ بیرنگر دے دشمناں نو‏‏ں [[ویرونا]] وچ شکست دتی تے 922 وچ اپولیا پہنچ گئے۔ 917 تے 925 دے درمیان ، میگیاراں نے باسیل ، [[السائس|الساس]] ، [[برگنڈی]] ، پروونس تے [[پیرینیز]] دے ذریعے چھاپے مارے۔ <ref name="Sugar" /> 925 دے آس پاس ، عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں 12 ويں صدی دے آخر تو‏ں ''ڈیوکلیا دے پادری دے کرونکل'' دے مطابق ، کروشیا دے تومیسلاو نے جنگ وچ میگیاراں نو ‏‏ں شکست دتی ؛ دوسرے اس کھاتے د‏‏ی وشوسنییتا اُتے سوال اٹھاندے نيں ، کیونجے دوسرے ریکارڈ وچ اس تشریح دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="Curta" /> 926 وچ، انہاں نے سوابیا تے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں الساس نو تباہ کر دتا، موجودہ [[لکسمبرگ]] دے ذریعے مہم چلائی، تے [[بحر اوقیانوس]] تک پہنچ گئے۔ 927ء چ پوپ جان X دے بھرا پیٹر نے میگیاراں نوں اٹلی تے راج کرن لئی بلایا ۔ <ref name="Reutel" /> انہاں نے روم وچ مارچ کیتا تے [[صوبہ ٹسکنی|ٹسکنی]] تے ٹرینٹو اُتے وڈی خراج ادائیگی عائد کيتی۔ <ref name="Reutel" /> 933 وچ ، [[سیکسنی]] وچ اک کافی مگیار فوج ظاہر ہوئی (سیکسن دے نال معاہدہ ختم ہوچکيا سی ) لیکن مرسبرگ وچ ہنری اول نے اسنو‏ں شکست دتی ۔ <ref name="Reutel" /> اپر برگنڈی (935ء چ ) تے سیکسنی (936ء چ ) دے خلاف میگیاراں دے حملے جاری رہے ۔ <ref name="Reutel" /> 937 وچ ، انہاں نے فرانس اُتے [[رائیم|ریمس]] ، لوتھرنگیا ، سوابیا ، فرانکونیا ، ڈچی آف برگنڈی تے اٹلی اُتے جنوب وچ [[اوٹرانٹو]] تک چھاپہ ماریا۔ <ref name="Reutel" /> اینہاں نے بلغاریہ تے بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا تے قسطنطنیہ دیاں فصیلاں تک پہنچ گئے ۔ بازنطینیاں نے انہاں نو 15 سال تک "ٹیکس" ادا کیتا۔ 938ء چ میگیاراں نے سیکسنی تے بار بار حملے کیتے ۔ <ref name="Reutel" /> 940 چ اینہاں نے روم دے علاقے نوں تباہ کر دتا۔ <ref name="Reutel" /> [[ابن حیان القرطبی|ابن حیان]] دے کم دے مطابق، 942 وچ، سپین تے ہنگری دے چھاپے ، خاص طور تے [[کیتلونیا|کاتالونیا]] وچ، ہوئے۔ 947 وچ ، تاکسونی دے اک سردار ، بلچسو نے اٹلی اُتے [[صوبہ اپولیا|اپولیا]] تک چھاپہ ماریا ، تے اٹلی دے بادشاہ بیرینگر II نو ‏‏ں اسنو‏ں تے اس دے پیروکاراں نو‏‏ں وڈی رقم ادا کرکے امن خریدنا پيا۔ لیخفیلڈ دی لڑائی 955ء چ ، جس عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں چ مگیاراں نے تقریباً 5000 جنگجو کھو دتے ، بالآخر اپنی توسیع نوں روک لیا حالانکہ بازنطینی سلطنت تے چھاپے 970ء تک جاری رہے ۔ (لیچ فیلڈ [[اگزبرگ|اگسبرگ]] دے جنوب چ اے، جہڑا اج دے جنوبی جرمنی چ اے۔) عصری ذرائع دے مطابق 899 تے 970 دے درمیان محققین نے یورپ دے مختلف حصےآں وچ 45 (ناگی کلمان دے مطابق) یا 47 (سزابادوس گیورگی دے مطابق 38 مغرب تے 9 مشرق) چھاپےآں د‏‏ی گنتی کيتی۔ ایہناں مہماں چوں صرف 8 (17.5٪) ناکام رہے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں (901، 913، 933، 943، 948، 951، 955، 970) تے 37 کامیابی نال ختم ہوئے (82.5٪)۔ <gallery widths="200" heights="200"> فائل:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|alt=The Hungarians at Kiev (Pál Vágó, 1896–99)| ''[[کیف]] چ ہنگری دے لوک'' (پال واگو، 1896–99) فائل:Hungarian_warrior.jpg|alt=Fresco about a Hungarian warrior (Italy)| ہنگری دے اک جنگجو (اٹلی) دے بارے چ فریسکو فائل:Europe_around_900.jpg|alt=Europe around 900| یورپ 900 دے آسے پاسے فائل:ArpadstatueHerosSquareBudapest.jpg|alt=Grand Prince Árpád's sculpture in Budapest| بڈاپسٹ چ گرینڈ پرنس ارپاد دی مجسمہ فائل:Hungarian_warriors.jpg|alt=Hungarian warriors (oil on canvas)| ہنگری دے جنگجو (کینوس تے تیل) </gallery> == ہنگری دے حملیاں دی ٹائم لائن == === ہنگری دی فتح توں پہلے === [[فائل:The_Hungarian_campaign_of_894.jpg|thumb| 894 دی ہنگری دی مہم]] [[فائل:The_military_events_of_the_Hungarian_Conquest_in_894-895.jpg|thumb| 894–895 وچ ہنگری دی فتح دے فوجی واقعات]] * 811ء: ہیموس پہاڑاں (بلقان پہاڑاں) چ [[پلسکا دی لڑائی|پلیسکا دی لڑائی]] چ شہنشاہ نائیکیفورس اول دے خلاف ہنگری دے لوک بلغاریہ دے کروم دے نال اتحاد چ سن۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKirály">Király, Péter. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm ''Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán''].</cite></ref> * 839ء: ہنگری دے لوک ، جو اس وقت کارپاتھین دے مشرق وچ ، ایٹلکوز وچ رہندے سن ، نے بازنطینی باغیاں دے خلاف [[سلطنت بلغاریا اول|پہلی بلغاری سلطنت]] دے درخواست اُتے لوئر ڈینیوب وچ لڑائی لڑی۔ <ref name="Bóna">{{Cite book|last=Bóna|first=István|title=A magyarok és Európa a 9-10. században ''("The Hungarians and Europe in the 9th-10th centuries")''}}</ref> * 861ء: سینٹ سائرل اُتے کریمیا وچ ہنگری دے لوکاں نے "بگھیاڑاں د‏‏ی طرح چیخنے" اُتے حملہ کيتا ، لیکن اسنو‏ں دعا کردے ہوئے دیکھ ک‏ے اوہ پرامن ہوگئے۔ * 862ء: مشرقی فرانسیا دے خلاف موراویا دے راستسلاو د‏‏ی درخواست اُتے کارپیتھین طاس وچ ہنگریاں دا پہلا چھاپہ۔ <ref name="Bóna István 2000 p. 13" /> * ج۔ 870ء: الجیہانی تے احمد بن رستہ نے لکھیا کہ ہنگری دے قبیلےآں نے انہاں د‏‏ی سرحداں دے قریب رہنے والے سلاواں اُتے حملہ کيتا تے بہت ساریاں چھوٹی چھوٹی لڑائیاں وچ فتح حاصل کيتی تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں بازنطینیاں نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے فروخت کرنے دے لئی کریمیا دے شہر کرچ لے گئے۔ * 881: ہنگری دے فوجیاں نے موراویاں دی مدد کردے ہوئے جرمناں دے خلاف دو لڑائیاں لڑیاں۔ <ref name="Bóna István 2000 p. 13" /> * 882ء: ہنگری دے حکمران نے لوئر ڈینیوب تے سینٹ سائرل تے میتھوڈیئس نال ملاقات کیتی۔ * 892ء: ہنگری دے فوجاں نے مشرقی فرانسیسی بادشاہ [[ارنلف کارنتھیا|آرنولف آف کارینتھیا]] دے نال اتحاد چ عظیم موراویا تے حملہ کیتا۔ * 894 ** موراویا دے سواتوپلک اول دے نال اتحاد وچ ، ہنگری دے لوکاں نے مشرقی فرانسیسی صوبے پینونیا اُتے حملہ کیتا۔ اس جنگ دے دوران سواتوپلک دی موت ہو گئی ۔ ** بلغاریاں نے، بلغاریہ دے شمعون اول دی اگوائی چ، بازنطینیاں تے حملہ کیتا، جنہاں نے ہنگری دی مدد منگی۔ ہنگری دی اک فوج، جس دی اگوائی لیونٹیکا نے کیتی، نے بلغاریہ دی فوج نوں تن لڑائیاں (ڈینیوب، [[سیلسترا|سلسٹرا]] تے پریسلاو وچ) وچ شکست دتی، <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> تے شمعون نوں [[سیلسترا|سلسٹرا]] ول پچھے ہٹن تے مجبور کیتا۔ * 895: شمعون نے ہنگریاں تے حملہ کرن لئی پیچینگاں نال اتحاد کیتا، جس نال اوہ کارپیتھین بیسن ول مغرب ول پچھے ہٹن تے مجبور ہو گئے۔ اس دے بعد ہنگری دے لوکاں نے کارپیتھین طاس دے مشرقی حصےآں (دریائے [[دریاۓ ڈینیوب|ڈینیوب]] دے مشرق وچ ) نو‏‏ں فتح کرلیا۔ اس دے بعد ، ہنگریاں نے جنوبی [[ٹرانسلوانیا|ٹرانسلوینیا]] تے ٹیزانتول وچ بلغاریاں نو‏‏ں شکست دتی ، جس تو‏ں کارپیتھین طاس وچ انہاں د‏‏ی طاقت ختم ہوگئی۔ === ہنگری دی فتح دے بعد === * 899: ہنگری دے لوکاں نے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں اطالوی بادشاہت تے حملہ کیتا، تے 24 ستمبر نوں برینٹا دی لڑائی چ اٹلی دے بیرنگر اول دی فوج نوں شکست دتی، [[موڈینا|موڈینا نوں]] ساڑ دتا، تے [[وینس|وینس تے]] حملہ کیتا۔ بیرنگر نے اوہناں نوں خراج تحسین پیش کرن تے راضی ہو گیا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaigns_of_899-900_in_Italy_and_Germany.jpg|thumb| اٹلی چ ہنگری دی مہم، برینٹا دی لڑائی تے اوہ مہم جس دے نتیجے چ ڈوننٹول تے قبضہ ہویا]] * 900ء: ہنگری دے لوکاں نے پینونیا فتح کیتا ، مشرقی فرانسیاں دے نال اتحاد دی تجویز مسترد ہون دے بعد۔ ایہہ ہنگری دی فتح دا اک ہور قدم سی ۔ * 901 ** ہنگری دے لوکاں نے [[کارنتھیا|کارینتھیا]] تے اتلے اٹلی تے حملہ کر دتا ۔ ** یا 18 اپریل: کارینتھیا توں مگیار فوج نوں مارگریو رٹولڈ نے [[لیوبلیانا|لیبخ]] چ شکست دتی۔ * 902ء: ہنگریاں نے عظیم موراویا دے مشرقی حصےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے ہنگری د‏‏ی فتح کارپاتھین طاس نو‏‏ں مکمل کيتا تے اس خطے دے مغرب تے شمال وچ سلاواں نو‏‏ں انہاں نو‏ں خراج ادا کرنے اُتے مجبور کرنا شروع کردتا۔ * 903ء: باویریا چ چھاپہ مارن آلی اک ہنگری دی فوج نوں دریائے فشا دے نیڑے شکست دتی گئی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> * 904 ** ہنگری دے سیاسی تے فوجی رہنما کرسزان ( کینڈی ، گیولا یا ہورکا ) نو‏‏ں اک عید وچ مدعو کیتا گیا سی تے فیر باویریا دے لوکاں نے اسنو‏ں قتل کردتا سی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> ** گرمیاں دے شروع چ: ہنگری دیاں فوجاں [[لومباردیہ|لومبارڈی]] ول مارچ کردیاں ہن۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> * 905 ** اٹلی دے بادشاہ بیرنگر نے ہنگری دے نال اپنے دشمن لوئس آف پروونس دے خلاف اتحاد کیتا، جس نے اپنے آپ نو اٹلی دا شہنشاہ قرار دتا سی۔ ** گرمیاں دے شروع چ: مگیاراں نے پروونس دے لوئس نو شکست دتی، جہنوں فیر بیرینگر نے انھا کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Saxony_of_906.jpg|thumb| ہنگری دی سیکسنی چ 906 دی مہم]] * 906: ہنگری دیاں دو فوجاں نے ڈچی آف سیکسنی نوں تباہ کر دتا۔ میگیاراں نو سلاو قبیلے دالامینسیان نے آنے دے لی آکھیا سی، جہنوں سیکسن دے حملیاں توں خطرہ سی۔ * 907 ** جولائی 4–6: لوئٹپولڈ، باویریا دے مارگریو دی اگوائی چ اک مشرقی فرانسیسی فوج، جس دا مقصد کارپیتھین طاس توں ہنگریاں نوں کڈھنا سی، پریسبرگ دی لڑائی چ ہنگری دی فوج نے ختم کر دتا۔ لوئٹپولڈ، ڈائٹمار اول، سالزبرگ دے آرچ بشپ ، پرنس سیگھارڈ، 19 کاؤنٹس، 2 بشپ، تے 3 ایبٹ جنگ چ مارے گئے، اوہناں دے بوہتے فوجیاں دے نال۔ اس لڑائی نوں ہنگری دی فتح دا اختتام سمجھیا جاندا اے ۔ ** جولائی - اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا تے حملہ کیتا ، جس نال وڈی تباہی ہوئی تے کئی شہراں تے قبضہ کر لیا ۔ گھر واپس آندے ہوئے، انہاں نے لینگن فیلڈ چ اک باویریا دی فوج نو شکست دتی۔ ہنگری تے باویریا دی سرحد فیر [[انز دریا|اینس دریا]] تے طے کیتی گئی سی۔ * 908: ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا تے سیکسنی تے حملہ کیتا، تے 3 اگست نوں آئسناک دی لڑائی چ تھورنگیا دے ڈیوک برچارڈ دی فوج نوں شکست دتی۔ برچارڈ، ایگینو، ڈیوک آف تھورنگیا ، تے روڈولف اول، ورزبرگ دے بشپ ، لڑائی چ مارے گئے۔ * 909 ** بہار: ہنگری دے لوکاں نے باویریا تے سوابیا تے چھاپے مارے ۔ ** 4 اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا چ [[فریزنگ|فریسنگ]] دے دو گرجے ساڑ دتے ۔ ** اگست: واپس آن آلے ہنگریاں نو باویریا دی فوج نے پوکنگ چ شکست دتی جہدی اگوائی باویریا دے ڈیوک آرنلف نے کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 12" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_East_Frankish_duchies_of_910.jpg|thumb| 910 دی ہنگری دی مہم، جس دے نتیجے چ آگسبرگ تے ریڈنیٹز توں ہنگری دیاں فتوحات ہوئیاں]] * 910 ** جون: ہنگری دے لوکاں نے اگسبرگ دی پہلی لڑائی چ جرمن بادشاہ لوئس دی چائلڈ دی فوج نوں کچل دتا، جہدی اگوائی کاؤنٹ گوزبرٹ آف المانیا نے کیتی۔ اس لڑائی چ گوزبرٹ تے المانیا دے کاؤنٹ ماناگولٹ مارے گئے ۔ ** جون: اوہی ہنگری دی فوج نے فرانکونیا وچ داخل ہویا، تے ریڈنیٹز دی لڑائی وچ فرانکونیا ، لوتھرنگیا تے باویریا دے ڈچیاں دی اک متحد فوج نوں شکست دتی۔ جرمن کمانڈر گیبھارڈ ، ڈیوک آف لورین تے لیوڈگر ، کاؤنٹ آف لاڈینگاؤ اس لڑائی چ مارے گئے ۔ ** بادشاہ لوئس دی چائلڈ نے امن لئی مقدمہ کیتا تے خراج ادا کرن تے راضی ہو گیا۔ ** واپس آن آلے ہنگری دے لوکاں نے [[ریگنزبرگ|ریگنسبرگ]] دے مضافات نو لُٹیا، الٹائیچ تے اوسٹرہوفن نو برطرف کیتا، لیکن انہاں دے گھڑسوار یونٹاں چوں اک نو نوچنگ چ باویریا دے ڈیوک آرنلف نے شکست دتی۔ * 911: ہنگری دیاں فوجاں نے [[باویریا]] پار کیتا تے سوابیا تے فرانکونیا تے حملہ کیتا، مین فیلڈ توں [[آرگاو|ارگاؤ]] تک دی زمیناں نوں لُٹ لیا۔ اس دے بعد، انہاں نے [[دریائے رائن|رائن]] پار کیتا، تے پہلی وار [[برگنڈی|برگنڈی تے]] حملہ کیتا۔ * 912: ہنگری دے لوکاں نے فرانکونیا تے تھورنگیا تے حملہ کیتا، اس امید نال کہ نویں مشرقی فرانسیسی بادشاہ، جرمنی دے کونراڈ اول نوں خراج ادا کرن تے مجبور کیتا جائے گا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 13" /> [[فائل:The_Hungarian_campaigns_from_915_in_the_Eastern_Frankish_kingdom_and_Italy.jpg|thumb| چڑھدے فرینک بادشاہت تے اٹلی چ 915 توں ہنگری دیاں مہماں]] * 913ء: ہنگری دے لوکاں نے باویریا ، سوابیا تے اتلے برگنڈی تے چھاپے مارے ۔ واپس آندے ہوئے، انہاں نے باویریا دے ڈیوک آرنولف دی مشترکہ فوجاں دا سامنا کیتا; ارچینجر، ڈیوک آف سوابیا ؛ تے ڈیوکس یوڈالرچ تے برچٹولڈ، جنہاں نے انہاں نو [[ان|ان دے]] نیڑے اشباخ چ شکست دتی۔ * 914: جرمنی دے بادشاہ کونراڈ اول نے باویریا دے ڈیوک آرنولف تے اوہدے ٹبر نوں ہنگری نس جان تے مجبور کر دتا۔ ہنگری دے لوکاں نے اسنوں اپنا تخت دوبارہ حاصل کرن لئی مدد دا وعدہ کیتا ۔ * 915ء: ہنگری دی اک فوج نے سوابیا تے فیر فرانکونیا نوں تباہ کر دتا۔ اوہناں دے لٹ مار کرن آلے دستیاں چوں اک نے فولڈا خانقاہ تے حملہ کیتا پر اوہنوں پسپا کر دتا گیا۔ ہنگری دے لوکاں نے کوروے دی ایبی نوں ساڑ دتا تے ہرزفیلڈ چ سینٹ ایڈا دی خانقاہ نوں لُٹیا۔ سیکسنی وچ ، ہنگری دے لوکاں نے ویلون نو‏‏ں لٹیا تے بریمن نو ‏‏ں ساڑ دتا ، تے ایرسبرگ وچ سیکسن د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، اوہ [[ڈنمارک|ڈینش]] سرحد تک پہنچ گئے۔ <ref name="Baják László (2000). p. 14" /> * 916: اک ہنگری دی فوج نے آرنلف، ڈیوک آف باویریا نوں اپنی ڈچی دوبارہ حاصل کرن لئی اپنے پہلے، ناکام حملے وچ مدد کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 14" /> [[فائل:Hungarian_campaigns_in_Europe_in_917.jpg|thumb| یورپ چ ہنگری دیاں مہماں 917 چ]] * 917 ** مغربی حملے *** جنوری: ہنگری دے لوکاں نے باسل نوں برطرف کیتا تے ساڑ دتا، فیر الساس دے ڈچی تے حملہ کیتا۔ *** فروری: اوہ لوتھرنگیا وچ داخل ہوئے، ورڈن نو تباہ کر دتا، تے موینموٹیر تے سینٹ ڈیس ڈیس ووسس تے ریمیرمونٹ دیاں خانقاہاں نو ساڑ دتا۔ ** ہنگری دی مدد نال، ڈیوک آف باویریا آرنولف نے آخر کار جرمنی دے کونراڈ اول دی افواج توں اپنا راج واپس لے لیا۔ اس دے بعد اوہ ہنگری دے وفادار اتحادی بن گیا، اپنے گوانڈھی، برچارڈ II، ڈیوک آف سوابیا دی طرح، انہاں نو خراج ادا کردا سی۔ ** مبینہ طور اُتے ہنگری دے لوکاں نے بلغاریہ دے شمعون اول نو‏‏ں اچیلوس د‏‏ی عظیم جنگ وچ بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دینے وچ مدد کيت‏ی سی ، لیکن انہاں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں 11 واں صدی دے اک واحد ماخذ ، ''میراکولا سانکٹی جیورجی'' نے بیان کيتا سی ، جو عصری ریکارڈ تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_of_919-920.jpg|thumb| ہنگری دی یورپ چ 919–920 دی مہم، جس دے نتیجے چ مشرقی فرانسیا دے بادشاہ دے خلاف پوچن تے 920 دی اٹلی چ برگنڈی دے بادشاہ دے خلاف 920 دی ہنگری دی فتوحات ہوئیاں۔]] * 919–920 ** مشرقی فرانسیا دے نویں بادشاہ دے طور تے ہنری دی فاؤلر دے انتخاب دے بعد، اک ہنگری دی فوج جرمنی وچ داخل ہوئی، تے پوچن دی لڑائی وچ ہنری دی افواج نو شکست دتی، فیر مغرب دی طرف لوتھرنگیا تے جدید فرانس دا رخ کیتا۔ بادشاہ چارلس دی سمپل اینیاں فوجاں اکٹھیاں نئیں کر سکیا کہ اوہ لڑائی چ اوہناں دا سامنا کر سکے، جس دی وجہ توں اوہنوں پچھے ہٹنا پیا تے اوہناں نوں اپنے دائرے نوں لٹن دی اجازت دتی۔ ** 920 دے شروع چ، ہنگری دی ایہ فوج مغرب توں برگنڈی چ داخل ہوئی، فیر لومبارڈی، تے برگنڈی دے روڈولف II دیاں افواج نو شکست دتی، جس نے ہنگری دی راجواڑے دے اتحادی اٹلی دے برینگر I تے حملہ کیتا سی۔ اس دے بعد، مگیاراں نے انہاں اطالوی شہراں نو لُٹیا جہناں دے بارے چ اوہناں دا خیال سی کہ روڈولف دی حمایت کیتی سی: [[برگامو]] ، [[پیاچینزا|پیاسینزا]] تے نوگارا ۔ <ref name="Baják László (2000). p. 15" /> * 921–922 ** 921 وچ، ڈورساک تے بوگاٹ دی اگوائی وچ ہنگری دی فوج شمالی اٹلی وچ داخل ہوئی، [[بریسیا|بریشیا]] تے [[ویرونا]] دے وچکار، برگنڈی دے روڈولف II دے اطالوی حامیاں دی افواج نو ختم کر دتا، پیلاٹین اوڈیلر نوں مار دتا، تے برگامو دے کاؤنٹ گیسلبرٹ نوں قید کر لیا۔ ** ایہ فوج جنوبی اٹلی چ چلی گئی، جتھے اس نے سردیاں گزاریاں، تے جنوری 922 چ [[روم]] تے [[نیپلز]] دے درمیان دے علاقیاں نو لٹ لیا۔ ** 4 فروری : بازنطینیاں دے راج وچّ دکھنی اٹلی وچّ [[صوبہ اپولیا|اپولیا اتے]] میگیار فوج نے حملہ کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarians_campaigns_of_924_in_Italy,_Burgundy,_Southern_France_and_Saxony.jpg|thumb| اٹلی ، برگنڈی ، جنوبی فرانس تے سیکسنی وچ 924 د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہمات]] * 924 ** اٹلی تے جنوبی فرانس وچ مہم *** بہار: برگنڈی دے روڈولف II نو‏‏ں اطالوی باغیاں نے [[پاویہ|پاویا]] وچ اٹلی دا بادشاہ منتخب کيت‏‏ا  ۔ اٹلی دے شہنشاہ بیرنگر اول نے ہنگریاں تو‏ں امداد منگی؛ انہاں نے سزالارڈ د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج بھیجی ، جس نے دریائے ٹیسینو دے کنارے پاویا تے جنگی گیلیاں نو‏‏ں ساڑ دتا۔ *** 7 اپریل: شہنشاہ بیرنگر نوں جدوں ویرونا چ قتل کیتا گیا تے ہنگری دے لوک برگنڈی ول رخ کر گئے۔ برگنڈی دے روڈولف دوم تے آرل دے ہیو نے [[الپس]] دے درے وچ انہاں نو گھیرے وچ لیان دی کوشش کیتی، لیکن ہنگری دے لوک گھات توں بچ گئے، تے گوتھیا تے [[نائیم|نیمس]] دے مضافات تے حملہ کر دتا۔ اوہ گھر پرت گئے کیونکہ اوہناں وچّ اک طاعون پھیل گیا سی۔ ** سیکسنی چ مہم *** ہنگری دی اک ہور فوج نے سیکسنی نوں لٹیا ۔ جرمن بادشاہ ہنری دی فاؤلر ورلا دے قلعے ول پچھے ہٹ گیا۔ ہنگری دے اک نوبل نو جرمناں نے گرفتار کر لیا، جہنوں بادشاہ ہنری نے ہنگری دے نال امن دے مذاکرات دے موقع دے طور تے استعمال کیتا، تے ہنگری دی راجواڑے نوں خراج تحسین پیش کرن تے اتفاق کیتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_in_926.jpg|thumb| 926 وچ یورپ وچ ہنگری دی مہم]] * 926 ** 1–8 مئی: ہنگری دیاں فوجاں سوابیا وچ داخل ہوئیاں، نویں اطالوی بادشاہ، ہیو آف اٹلی دے اتحادیاں دے طور تے، [[اگزبرگ|اگسبرگ دا]] محاصرہ کیتا، تے فیر سنکٹ گیلن دے ایبی تے قبضہ کر لیا، جتھے اوہناں نے راہب [[Heribald|ہیریبالڈ]] دی جان بچائی، جس دے بیانات اوہناں دیاں روایات تے طرز زندگی دا تفصیلی بیان دیندے ہن۔ ایبی توں، انہاں نے معمولی یونٹاں نو آسے پاسے دی جاسوسی تے لٹ مار کرن لئی بھیجیا، جنہاں چوں اک نے سینٹ ویبوراڈا نو مار دتا، جہڑی نیڑے دے جنگل چ لنگر دے طور تے رہندی سی۔ ** مئی دے بعد: میگیاراں نے کونسٹنز دا محاصرہ کیتا، اس دے مضافات نو ساڑ دتا تے [[شافہاؤزن]] تے باسیل دی طرف مغرب دا رخ کیتا۔ [[دریائے رائن|رائن]] دے ساحل تے سیکنگن چ مقامی لوکاں نے اک گروہ نوں شکست دتی۔ اُتے ، ہنگری د‏‏ی مرکزی فوج نے قبضہ شدہ بحری جہازاں دے نال رائن دریائے [[السائس|الساس]] وچ داخلہ لیا ، تے کاؤنٹ لیوٹفریڈ د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ فیر، رائن دے بعد، اوہ شمال دی طرف ودھے، وونک دے علاقے نو لُٹدے ہوئے، [[بحر اوقیانوس]] دے ساحلاں تے پہنچے، فیر [[رائیم|ریمز]] دے ذریعے گھر واپس آ گئے۔ گھر جاندے ہوئے، انہاں نے ڈیوک آف باویریا آرنلف دے نال اتحاد دی تجدید کیتی۔ ** 29 جولائی: ہنگری دے لوکاں نے اوبرکرچن نوں تباہ کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaigns_of_927_in_Italy_and_the_Balkans.jpg|thumb| اٹلی تے بلقان وچ 927 د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہمات]] [[فائل:The_Hungarian_influence_in_930.jpg|thumb| 930 وچ ہنگری دا اثر۔ لال پٹیاں آلے ملکاں نے ہنگری دے لوکاں نوں خراج تحسین پیش کیتا۔]] * 927: ؟ ہنگری دے جنگجوواں نو اٹلی دے بادشاہ ہیو نے مارگریو پیٹر نو پوپ جان ایکس دے خلاف روم اچ اپنی طاقت دوبارہ حاصل کرن اچ مدد کرن دے لیی بلایا اے۔ ایہہ کامیاب ہو گیا۔ انہاں واقعات دے دوران تے بعد وچ ، انہاں نے [[صوبہ ٹسکنی|ٹسکنی]] تے [[صوبہ اپولیا|اپولیا نو]] ‏‏ں لُٹیا ، بہت سارے قیدی بنائے ، تے اوریا تے [[ٹارنٹو|ٹارنٹ]] دے شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ * 931: ہنگری دی فوج نے اطالوی شہر [[پیاچینزا|پیاسینزا]] نوں ساڑ دتا۔ * 933 ** مارچ دا آغاز: کیونکہ جرمن بادشاہ، ہنری دی فاؤلر نے ہنگری دی راجواڑے نوں خراج تحسین پیش کرنا جاری رکھن توں انکار کر دتا، اک میگیار فوج نے سلاوک قبیلے دالامانسین دی زمیناں توں سیکسنی تے حملہ کیتا۔ ہنگری دے لوک دو وڈے گروہاں وچ تقسیم ہوئے گئے ، لیکن جس گروہ نے مغرب تو‏ں سیکسنی نو‏‏ں باہر کڈنے د‏‏ی کوشش کيتی ، اسنو‏ں گوتھا دے نیڑے [[سیکسنی]] تے [[تھورنگیا]] د‏‏ی مشترکہ افواج نے شکست دتی۔ ** مارچ: دوجی فوج نے مرسبرگ دا محاصرہ کیتا، لیکن فیر ریڈ دی لڑائی چ ہنری دی فاؤلر دی فوج نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 20" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_West_and_the_Hungarian-Pecheneg_campaign_against_Bulgaria_and_the_Byzantine_Empire_of_934.jpg|thumb| بلغاریہ تے بازنطینی سلطنت دے خلاف 934ء د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہم ، جس دے نتیجے وچ ہنگریاں د‏‏ی طرف بازنطینی خراج دا آغاز ہويا]] * 934 ** مغرب *** ہنگری دی اک فوج نے لوتھرنگیا چ [[میٹز]] دے آلے دوالے چھاپہ ماریا ۔ ** بلقان *** ہنگری تے پیچینیگ دے وچکار جنگ شروع ہو گئی، لیکن ولنڈر (شاید [[بلغراد|بیلگریڈ]] ) دے قصبے وچ اوہناں دے علاقیاں تے بلغاریہ دے حملے دی خبر آن دے بعد امن دا نتیجہ اخذ کیتا گیا۔ ہنگری تے پیچینیگاں نے اس شہر تے حملہ کرن دا فیصلہ کیتا ۔ *** اپریل: ہنگری-پیچینیگ فوج نے ولنڈر دی لڑائی وچ بازنطینی-بلغاریہ دیاں فوجاں نوں ہرا دتا، فیر شہر نوں فتح کر لیا، تے تن دن تک اس نوں لٹ لیا۔ *** مئی–جون: اتحادیاں نے بلغاریہ نوں لُٹیا، فیر [[قسطنطنیہ]] ول ٹر پئے، جتھے اوہناں نے 40 دن تک کیمپ لایا، تھریس نوں برطرف کیتا تے کئی قیدی بنا لئے۔ [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی سلطنت نے]] ہنگری دے نال امن معاہدہ کیتا ، اسیراں نو‏‏ں تاوان دتا تے ہنگری د‏‏ی راجواڑے نو‏‏ں خراج ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ * 935: ہنگری دے لوکاں نے [[اکیتین|ایکویٹین]] تے بورجس تے چھاپہ ماریا۔ اوہ برگنڈی تے شمالی اٹلی دے ذریعے گھر واپس آئے، جتھے انہاں نے [[بریسیا|بریشیا]] دے ماحول نو لُٹیا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 21" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_from_936-937.jpg|thumb| 936–937 توں یورپ چ ہنگری دی مہم]] * 936–937 ** 936 دا اختتام: ہنگری دے لوکاں نے، نویں جرمن بادشاہ، [[اوتو اول|اوٹو اول نو]] خراج ادا کرن تے مجبور کرن دا مقصد، سوابیا تے فرانکونیا تے حملہ کیتا، تے فولڈا خانقاہ نو ساڑ دتا۔ اس دے بعد اوہ سیکسنی وچ داخل ہوئے ، لیکن نويں بادشاہ د‏‏ی افواج نے انہاں نو‏‏ں لوتھرنگیا تے مغربی فرانسیا د‏‏ی طرف دفع کردتا۔ ** فروری 937: اوہ لوتھرنگیا وچ داخل ہوئے، ورم وچ رائن پار کردے ہوئے، تے [[نامور]] ول ودھے۔ [[فائل:The_Hungarian_influence_in_936.jpg|thumb| 936 وچ ہنگری دا اثر۔ لال پٹیاں آلے ملکاں نے ہنگری دے لوکاں نوں خراج تحسین پیش کیتا۔]] ** ہنگری دے لوکاں نے ویرزی دے سینٹ باسولس دی ایبی تے قبضہ کر لیا، جہنوں اوہناں نے ہیڈ کوارٹر دے طور تے ورتیا۔ فیر انہاں نے لٹ مار کرن آلے گروپاں نو اوربے، سینٹ میکرا آف فیمز، بووانکورٹ شہر توں ایبیز تے حملہ کرن دے لیی بھیجیا۔  ۔ ** مارچ: اوہ سینس شہر پہنچے، جتھے اوہناں نے سینٹ پیٹر دی ایبی نوں ساڑ دتا۔ ** [[اورلینز]] چ، اوہناں نے کاؤنٹ ایبس ڈی ڈیولز دی اگوائی چ اک فرانسیسی فوج نال لڑائی لڑی، جہڑا لڑائی چ زخمی ہو گیا تے جلدی ای مر گیا۔ اس دے بعد، ہنگری دے لوکاں نے، [[لوائر|لوئر]] دے رستے دی پیروی کردے ہوئے، بحر اوقیانوس تک پہنچن لئی پورے فرانس نوں پار کیتا، فیر جنوب مشرق ول واپس آ گئے، بورژس دے نیڑے لٹ مار کیتی۔ ** جولائی دے بعد: ہنگری دے لوکاں نے [[ڈیجون|ڈیجون دے]] نیڑے برگنڈی وچ داخل ہوئے، ایبی آف لور نو ہرا دتا، فیر [[دریائے رون|رون]] دی وادی نو لُٹیا، ٹورنس شہر نو ساڑ دتا، تے سینٹ ڈیکولس تے سینٹ مارسل دیاں خانقاہاں تے قبضہ کر لیا، لیکن سینٹ اپولیناریس دی خانقاہ نو لین وچ ناکام رہے۔ ** اگست : اپنی مہم جاری رکھدے ہوئے ہنگری مغرب توں لومبارڈی وچ داخل ہوئے جتھے اٹلی دے ہیو نے اوہناں نوں بازنطینیاں دی مدد لئی دکھنی اٹلی جان لئی آکھیا۔ ہنگری دے لوکاں نے کیپوا دے آلے دوالے نوں لٹ لیا، تے [[صوبہ کیمپانیا|کیمپانیا]] چ اپنا کیمپ لایا۔ انہاں نے [[نیپلز]] ، بینیوینٹو ، سارنو ، نولا تے مونٹیکاسینو دے علاقےآں نو‏‏ں لٹنے دے لئی چھوٹے گروہ بھیجے۔ ایبی آف مونٹیکاسینو نے انہاں نو‏ں اسیراں نو‏‏ں تاوان دینے دے لئی 200 بازنطینی ہائپرپیرونز د‏‏ی قیمت د‏‏ی اشیاء دتیاں۔ ** خزاں: اپنے گھر واپس آن آلے ہنگری دے اک گروپ نو مقامی افواج نے [[اپنائن پہاڑ|ابروزو]] پہاڑاں چ گھات لا کے ماریا، تے اپنی لُٹ مار کھو دتی۔ * 938 ** جولائی دے آخر: ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا تے سیکسنی تے حملہ کیتا، تے [[ہارز|ہرز]] پہاڑاں دے شمال چ، بوڈے چ کیمپ لایا، تے ہر سمت چ حملہ آور جماعتاں گھل دتیاں۔ اک پارٹی نو ولفن بٹل چ شکست دتی گئی، تے اس دا رہنما ماریا گیا; اک ہور نوں ڈروملنگ دے دلدلاں تے سلاو گائیڈاں نے گمراہ کیتا، گھات لا کے ماریا گیا، تے جرمناں نے بیلکسا چ تباہ کر دتا۔ ** 31 اگست دے بعد: انہاں شکستاں دے بارے وچ سن کر ، ہنگری د‏‏ی مرکزی فوج ، جس نے بوڈے دریا اُتے خیمہ لگایا ، کارپاتھیا د‏‏ی طرف واپس چلے گئے۔ * 940 اپریل: روم دے خلاف مہم وچ اٹلی دے ہیو د‏‏ی مدد کرنے والے ہنگری د‏‏ی معاون فوجاں نو‏‏ں لیٹران وچ رومن شرافتاں دے خلاف فتح حاصل ہوئی ، لیکن اس دے بعد لونگ بارڈز نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 23" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Italy,_Burgundy,_Southern_France_and_Spain_in_942.jpg|thumb| 942 وچ اٹلی ، برگنڈی ، جنوبی فرانس تے سپین وچ ہنگری د‏‏ی مہم]] * 942 ** بہار: اک ہنگری دی فوج اٹلی وچ داخل ہوئی، جتھے بادشاہ ہیو نے انہاں نو قرطبہ دی خلافت تے حملہ کرن دے لیی 10 بشل سونا ادا کیتا۔ ** جون دے وسط: اوہ [[کیتلونیا|کاتالونیا]] پہنچے، اس علاقے نو لُٹیا، فیر خلافت قرطبہ دے شمالی علاقیاں چ داخل ہوئے۔ ** جون: ہنگری دے لوکاں نے 8 دن تک لیریڈا دا محاصرہ کیتا ، فیر سرڈانا تے ہیوسکا تے حملہ کیتا۔ ** جون: ہنگری دے لوکاں نے باربسترو دے حکمران یحییٰ بن محمد بن الطویل نو گرفتار کیتا تے 33 دن تک قید رکھیا، جدوں تک کہ تاوان ادا نئیں کیتا گیا۔ ** جولائی: ہنگری دے لوکاں نوں سپین دے اک بنجر علاقے وچ خوراک تے پانی دی کمی ہو گئی، اوہناں نے اپنے اطالوی رہنما نوں مار دتا تے اٹلی ول پرت گئے۔ پنج ہنگری دے سپاہیاں نوں قرطبیاں نے قیدی بنا لیا تے اوہ خلیفہ دے محافظ بن گئے ۔ ** ہنگری دے لوکاں نے لیٹیئم دے علاقے نوں لٹّ لیا اتے روم توں اوہناں دے خلاف اک چھاپے نوں ہرا دتا۔ * 943 ** بلقان *** کیویائی روس دے نال اتحاد کردے ہوئے، اک ہنگری دی فوج نے [[بازنطینی سلطنت]] تے حملہ کیتا۔ شہنشاہ رومانوس اول لیکاپینوس نے امن خرید لیا ، تے ہنگری دے لوکاں نو‏‏ں سالانہ خراج ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ** باویریا *** باویریا تے حملہ کرن آلے ہنگری دے لوکاں نوں ویلز دی لڑائی چ برتھولڈ، ڈیوک آف باویریا تے کارانٹینیاں نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 25" /> * 947: ہنگری دی اک فوج، جس دی اگوائی شہزادہ تاکسونی نے کیتی، نے اٹلی چ مہم چلائی، جزیرہ نما دے چڑھدے ساحل دے نال جنوب دی طرف ودھدی ہوئی۔ اس نے لارینو دا محاصرہ کیتا تے [[اوٹرانٹو]] پہنچ گیا، 3 مہینے تک اپولیا نو لُٹیا۔ * 948ء: ہنگری دیاں دو فوجاں نے باویریا تے کارینٹیا تے حملہ کیتا۔ ایہناں چوں اک نو نورڈگاؤ دے فلوزن چ ہنری اول، ڈیوک آف باویریا نے شکست دتی۔ * 949 9 اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا نوں لا چ ہرا دتا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> * 950ء: باویریا دے ڈیوک ہنری اول نے مغربی ہنگری تے حملہ کیتا تے قیدی تے لٹ مار کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> * 951 ** بہار: ہنگری دے لوکاں نے، لومبارڈیا توں لنگھدے ہوئے، ایکویٹینیا نوں لٹ لیا۔ ** نومبر: واپس آنے والے ہنگریاں نو‏‏ں جرمناں نے شکست دتی ، جنہاں نے اس دوران اٹلی د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا سی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_of_954.jpg|thumb| ہنگری دی یورپ چ 954 دی مہم]] * 954 ** جرمن شہزادےآں نے [[اوتو اول|اوٹو اول]] دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، تے ہنگری دے نال اتحاد کيتا ، جنہاں نے فروری وچ انہاں د‏‏ی مدد دے لئی بلکسو د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج بھیجی۔ میگیار فوج نے باویریا ، سوابیا تے فرینکونیا وچ اوٹو دے اتحادیاں دے علاقےآں نو‏‏ں لٹ لیا۔ ** یکم مارچ: ہنگری دے لوکاں نے رائن پار کیتا، اپنے اتحادی، کونراڈ، ڈیوک آف لورین دے دارالحکومت وچ ورم وچ کیمپ لگایا۔ مارچ نو‏‏ں ، اوہ مغرب د‏‏ی طرف روانہ ہوئے ، ڈیوک دے دشمناں دے ڈومینز اُتے حملہ کردے ہوئے: برونو دی گریٹ ، کولن دے آرچ بشپ ، تے فیر کاؤنٹ ریجناریئس۔ ** ہنگری دے لوکاں نے اج دے [[بیلجیم]] چ ہیسبائی تے کاربونیریا دے علاقےآں نو لُٹیا، سینٹ لیمبرٹ آف [[ہینو|ہیناؤٹ]] دی خانقاہ نو لٹیا تے ساڑ دتا، مورسل دی خانقاہ نو لُٹیا، تے جیمبلوکس تے ٹورنائی دے شہراں نو لٹ لیا۔ ** اپریل: انہاں نے لوبس ایبی دا محاصرہ کیتا، لیکن راہباں نے خانقاہ دا کامیاب دفاع کیتا۔ اُتے ، ہنگری دے لوکاں نے سینٹ پال دے گرجا گھر نو‏‏ں جلا دتا ، تے اپنے نال ایبی دے خزانے لے گئے۔ ** 6–10 اپریل: ہنگری دے لوکاں نے کیمبرائی شہر دا محاصرہ کیتا تے اسدے مضافات نوں ساڑ دتا ، پر اوہ شہر نوں فتح کرن چ ناکام رہے ۔ بلکسو دے رشتہ داراں چوں اک نوں محافظاں نے مار دتا، جنہاں نے ہنگری دے لوکاں نوں اوہدی لاش واپس کرن توں انکار کر دتا، جنہاں نے اپنے سارے قیدیاں نوں مار کے تے کیمبرائی دے نیڑے سینٹ گیری دی خانقاہ نوں ساڑ کے جواب دتا۔ ** اپریل دے بعد: ہنگری دے لوکاں نے فرانسیسی سرحد پار کیتی، لاون ، [[رائیم|ریمز]] ، چلون، [[میٹز]] ، گورزے دے آسے پاسے دی زمیناں نوں لٹ لیا۔ اس دے بعد ، اوہ برگنڈی تے شمالی اٹلی دے راستے اپنے گھراں نو‏‏ں واپس آئے۔ ** پروونس چ، اک ہنگری دی فوج نے [[فرخشنیط|فراکسینٹ]] دے مسلم انکلیو دے عرباں نال لڑائی لڑی ، جدوں برگنڈی دے کونراڈ اول نے حیرانی نال اوہناں تے ڈگ پیا تے دوناں فوجاں نوں شکست دتی۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_German_kingdom_from_955.jpg|thumb| 955 توں جرمن بادشاہی چ ہنگری دی مہم]] * 955 ** جولائی دے وسط: باویریا تے سیکسن باغیاں ولوں بلایا گیا، ہنگری دی فوج جس دی اگوائی بلچسو، لیہل ، سور تے تاکسونی نے کیتی، جرمنی چ پھٹ پئی، باویریا نوں لُٹیا، فیر سوابیا چ داخل ہویا تے کئی خانقاہواں نوں ساڑ دتا۔ ** اگست دا آغاز: ہنگری دے لوکاں نے [[اگزبرگ|اگسبرگ دا]] محاصرہ کرنا شروع کیتا۔ ** اگست: [[اوتو اول|اوٹو I]] دی جرمن فوج نے ہنگری دی وڈی فوج نوں شکست دتی تے لیچ فیلڈ دی لڑائی چ اینوں فرار کر دتا۔ فتح دے باوجود، جرمن نقصانات بھاری سن، انہاں وچ بہت سارے شریف سن: کونراڈ، ڈیوک آف لورین ، کاؤنٹ ڈائٹپالڈ، الرچ کاؤنٹ آف ارگاؤ، باویریا کاؤنٹ برتھولڈ، وغیرہ ** 10–11 اگست: جرمناں نے بلسو ، لیہل تے سور تے قبضہ کر لیا۔ بہت سارے ہنگری دے لوک جرمناں دے ہتھوں بھجدے ہوئے مارے گئے۔ ** اگست 15: بلچسو ، لہیل تے سور نو‏‏ں ریگنسبرگ وچ پھانسی دے دتی گئی ، مغربی یورپ اُتے ہنگری دے حملےآں دا خاتمہ ہويا۔ [[فائل:Europe_in_968._The_Hungarian_campaign_in_the_Balcans_from_968.jpg|thumb| 968 توں بلقان چ ہنگری دی مہم]] * 958 اپریل - مئی: کیونکہ 957 وچ ، بازنطینیاں نے خراج دی ادائیگی بند کر دتی ، اک ہنگری فوج ، جس د‏‏ی سربراہی اپور نے د‏‏ی ، نے سلطنت اُتے حملہ کيتا تے قسطنطنیہ تک اس دے علاقےآں نو‏‏ں لٹیا ، لیکن اس د‏ی واپسی اُتے ، بازنطینیاں نے رات دے حملے وچ شکست دتی۔ * 961: ہنگری دی فوج نے تھریس تے مقدونیہ تے حملہ کیتا، لیکن اک ہور رات دے حملے چ شکست کھا گئی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 33" /> * 966ء: ہنگریاں نے [[سلطنت بلغاریا اول|پہلی بلغاریہ سلطنت]] تے حملہ کیتا ، جس نے بلغاریہ دے زار پیٹر اول نو‏‏ں انہاں دے نال صلح کرنے اُتے مجبور کيتا تاکہ اوہ بازنس پار کرسکن۔ * 968ء: ہنگری دی اک فوج نے بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا، تے دو ٹولیاں چ ونڈیا۔ [[سالونیکا|تھیسالونیکی]] دے نیڑے، 300 بندیاں دا اک گروپ 500 یونانی قیدیاں نو لے جاندا اے، تے انہاں نو ہنگری واپس لے آندا اے۔ 200 دے دوسرے گروہ نو‏‏ں بازنطینیاں نے گھات لگا ک‏ے ماریا تے انہاں وچو‏ں 40 افراد نو‏‏ں قید کرلیا۔ کجھ شہنشاہ نائیکیفورس II فوکس دے محافظ بن گئے۔ * 970ء: کیف دے سویاتوسلاو اول نے ہنگری دے معاون فوجاں دے نال بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا ۔ بازنطینیاں نے سویاتوسلاو دی فوج نوں آرکیڈیوپولس دی لڑائی چ ہرا دتا ۔ اس نال یورپ تے ہنگری دے حملے ختم ہو گئے۔ == چالاں == اوہناں دی فوج زیادہ تر انتہائی موبائل ہلکے گھڑسوار فوج ورتدی سی۔ بغیر کسی وارننگ دے حملہ کردے ہوئے، انہاں نے جلدی نال دیہی علاقےآں نو لُٹیا تے کسی وی دفاعی قوت نو منظم کرن توں پہلے روانہ ہو گئے۔ <ref name="Sandler" /> اگر لڑنے اُتے مجبور ہوجاندے تاں ، اوہ عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں اپنے دشمناں نو‏‏ں تیراں تو‏ں تنگ کردے تے اچانک پِچھے ہٹ جاندے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے مخالفین نو‏‏ں صفاں توڑنے تے پیچھا کرنے دا لالچ ملدا سی ، تے فیر ہنگری دے لوک انہاں تو‏ں اکیلے لڑنے دے لئی مڑ جاندے سن ۔ <ref name="Sandler" /> اس حربے نو باقاعدہ طور تے اک جعلی پچھے ہٹن دے طور تے جانا جاندا اے۔   == لڑائیاں دا خلاصہ == {| class="wikitable collapsible collapsed" |- valign="top" !<small>Battle</small> !<small>Date</small> !<small>Result</small> !<small>Hungarian commander</small> !<small>Opponent</small> !<small>Notes</small> |- valign="top" |At the Danube<ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Silistra<ref name="Kristó (1993)" /> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Preslav<ref name="Kristó (1993)" /> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" | - |894 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Brenta |24 September 899 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Kingdom of Italy''' <br /><br />* Berengar I of Italy | |- valign="top" |Laibach |11/18 April 901 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''March of Carinthia''' <br /><br />* Ratold Margrave of Carinthia | |- valign="top" |Fischa |903 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" | - |905 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Holy Roman Empire''' <br /><br />* Louis the Blind | |- valign="top" |Pressburg |4-6- July 907 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' &<br /><br /> '''East Francia''' <br /><br />* Luitpold, Margrave of Bavaria  † <br /><br />* Dietmar I, Archbishop of Salzburg  † <br /><br />* Prince Sieghard  † | |- valign="top" |Lengenfeld |907 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" |Eisenach |3 August 908 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Thuringia'''<br /><br />* Burchard, Duke of Thuringia  † <br /><br />* Egino, Duke of Thuringia  † <br /><br />* Rudolf I, Bishop of Würzburg  † | |- valign="top" |Pocking<ref name="Baják László (2000). p. 12" /> |11 August 909 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Augsburg |12 June 910 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Louis the Child <br /><br />* Gozbert Duke of Alemannia  † <br /><br />* Managolt Count of Alemannia  † | |- valign="top" |Rednitz |22 June 910 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Franconia''' <br /><br /> '''Duchy of Lotharingia''' <br /><br /> '''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Gebhard, Duke of Lorraine  † <br /><br />* Liudger, Count of Ladengau  † | |- valign="top" |Neuching |910 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Aschbach |913 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Eresburg |915 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Saxony''' | |- valign="top" |Achelous |20 August 917 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' |the Hungarians fought as a contingent in the army of Simeon I of Bulgaria |- valign="top" |Püchen<ref name="Baják László (2000). p. 15" /> |919 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Henry the Fowler | |- valign="top" |Lombardy<ref name="Baják László (2000). p. 15" /> |920 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Kingdom of Burgundy''' <br /><br />* Rudolf II of Burgundy | |- valign="top" |Brescia |921 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Dursac <br /><br /> * Bogát |'''Italian rebels''' <br /><br />* palatine Odelrik  † <br /><br />* Gislebert, Count of Bergamo | |- valign="top" |Säckingen |926 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Swabia''' | |- valign="top" |Alsace |926 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Alsace''' <br /><br />* Liutfrid, Count of Alsace | |- valign="top" |Aschbach |933 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Saxony'''<br /><br /> '''Duchy of Thuringia''' | |- valign="top" |Riade<ref name="Baják László (2000). p. 20" /> |15 March 933 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Henry the Fowler | |- valign="top" |W.l.n.d.r. |934 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' <br /><br /> '''First Bulgarian Empire''' | |- valign="top" |Orléans |937 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''West Francia''' <br /><br />* Ebbes de Déols  † | |- valign="top" |Abruzzo Mountains |937 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Benevento''' | |- valign="top" |Wolfenbüttel |938 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I | |- valign="top" |Belxa |938 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I | |- valign="top" |Rome |940 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Romans''' | |- valign="top" |Lateran |940 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Benevento''' | |- valign="top" |Rome |942 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Romans''' | |- valign="top" |Wels |943 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br /> '''Carantanians''' <br /><br />* Berthold, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Flozzun |948 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Henry I, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Laa |949 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" |Italy<ref name="Baják László (2000). p. 27" /> |951 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' | |- valign="top" |Lechfeld |955 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' |* Bulcsú  <br /><br />* Lél  <br /><br />* Súr  <br /><br />* |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I <br /><br />* Conrad Duke of Lorraine  † | |- valign="top" |Balkans |958 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Balkans |961 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Thessaloniki |968 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Balkans |968 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Arcadiopolis |970 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' |the Hungarians fought as a contingent in the army of Sviatoslav I of Kiev |} == بعد دا نتیجہ == ہنگری دے لوک وسطی یورپ وچ مستقل موجودگی قائم کرنے والے آخری حملہ آور لوک سن ۔ پال کے ڈیوس لکھدے نیں، "مگیار دی شکست ( لیچفیلڈ دی لڑائی وچ) نے اوہناں دے مغربی یورپ دی لٹ مار دے 90 سال توں ودھ عرصے دا خاتمہ کر دتا تے بچن آلیاں نوں آباد ہون عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں تے قائل کیتا، جس نال [[ہنگری]] دی ریاست دی بنیاد بنی۔" <ref name="Davis2001">{{Cite book|last=Davis|first=Paul K.|title=100 Decisive Battles: from Ancient Times to the Present|url=https://books.google.com/books?id=nv73QlQs9ocC|date=2001-04-15|publisher=Oxford University Press US|isbn=978-0-19-514366-9|page=110}}</ref> اگلی صدیاں وچ ، ہنگری دے لوکاں نے جاگیرداری فوجی تنظیم د‏‏ی مغربی یورپی شکلاں نو‏‏ں اپنایا ، جس وچ بھاری بکتر بند گھڑسواراں دا غالب استعمال وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="Sandler" /> == ذرائع == * {{Cite book|last=Nagy|first=Kálmán|title=A honfoglalás korának hadtörténete|language=Hungarian}} [[گٹھ:ہنگری دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہنگری دی ابتدائی جدید تریخ]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] 22mq2sshot5a1xgr7jbt1tgvoffuzc5 709277 709276 2026-08-10T06:20:39Z Abbas dhothar 361 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366052591|Hungarian invasions of Europe]]" 709277 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|conflict=ہنگری دے یورپ اُتے حملے|image=[[File:Kalandozasok.jpg|250px]]|caption=9–10ویں صدی وچ ہنگری دے چھاپے|date=ت. 800/839–970|place=[[مغربی یورپ]]، [[مشرقی یورپ]]، [[بلقان]]، تے [[جزیرہ نما آئیبیریا]]|territory=|result=899 تے 970 دے درمیان، محققین نے 47 (38 مغرب تے 9 مشرق) دی گنتی کیتی<ref name="Szabados Augsburg 2005">{{Cite journal |last=Szabados |first=György |date=August 2005 |title=Vereség háttér nélkül? Augsburg, 955 |trans-title=Defeat without background? Augsburg, 955 |url=https://epa.oszk.hu/01300/01343/00044/nemzet.html |journal=Hitel – irodalmi, művészeti és társadalmi folyóirat [literary, artistic and social journal] |language=hu|issue=8}}</ref> یورپ دے مختلف حصیاں چ چھاپے مارے۔ ایہناں مہماں چوں صرف 8 ای ناکام رہیاں تے دوجیاں کامیابی نال ختم ہو گئیاں۔{{sfn|Nagy|2007|p=168}}|combatant1=[[مگیار قبیلے|ہنگری دے قبیلے]]<br/>[[ہنگری راجواڑا]]|combatant2=[[اٹلی دی بادشاہی (قرون وسطی)|اٹلی دی بادشاہی]]<br/>[[ایسٹ فرانسیا]]<br/>[[مڈل فرانسیا]]<br/>[[عظیم موراویا]]<br/>[[بازنطینی سلطنت]]<br/>[[کاٹلان کاؤنٹیاں]]<br/>[[ الاندلس]]<br/>[[پہلی بلغاریہ سلطنت]]<br/>[[خزاریہ]]<br/>[[مغربی فرانسیا]]<br/>[[پانونیئن سلاو#پرنسپلٹی|لوئر پنونیا]]<br/>[[پرنسپلٹی آف لیٹوریلیا (قرون وسطی)|کروشیا دی بادشاہی]]<br/>[[سربیا راجواڑا (قرون وسطی)|سربیا راجواڑا]]<br/>[[کارینتھیا دی ڈچی]]|commander1=[[آرپاد]]<br/>[[بوگٹ]]<br/>دورسا<br/>سزالارڈ<br/>[[بلکسو ​​(سردار)|بلکسو]]<br/>[[لیہل]]<br/>[[سور (سردار)|سور]]<br/>[[کیسا (سردار)|کیسا]]<br/>[[اپور (سردار)|اپور]]<br/>[[ہنگری دا تاکسونی|تاکسونی]]|commander2=[[اٹلی دا بیرنگر اول]]<br/>[[لوئیس دی چائلڈ]]<br/>[[لوئٹپولڈ، باویریا دا مارگریو]]<br/>[[آرنلف، ڈیوک آف باویریا]]<br/>[[ہینری دی فاؤلر]]<br/>[[اتو اول]]<br/>[[کونراڈ ڈیوک آف لورین]]<br/>[[کروشیا دا منسیمیر]]<br/>[[کروشیا دا ٹومسلاو]]<br/>[[سربیا دا چاسلاو]]<br/>[[عبد الرحمن سوم]]<br/>[[بلغاریہ دا بورس اول]]<br/>[[بلغاریہ دا سکلیروس]]<br/>[[پیٹر (سٹراٹوپیڈارچس)|پیٹر]]|strength1=ت۔ 25,000 جنگجو زیادہ توں زیادہ (پر متغیر)|strength2=ت. 40,000 (متغیر)|casualties1=زیادہ تر اہم نئیں|casualties2=زیادہ تر بھاری۔<br/>کجھ پنڈ تے شہر سڑ گئے۔}} '''ہنگری دے یورپ تے حملے''' ( Hungarian , German ) 9ویں تے 10ویں صدی چ، ابتدائی قرون وسطی دے [[یورپ دی تریخ]] چ منتقلی دے دور دے دوران ہویا، جدوں سابقہ کیرولینگین سلطنت دے علاقے نو مشرق توں مگیاراں ( ہنگری ) دے حملے، شمال توں وائکنگ توسیع عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں، تے جنوب توں [[اسلامی فتوحات|عرباں دے]] حملے توں خطرہ سی۔ ہنگری دے لوکاں نے 862 تے 895 دے درمیان آبادکاری دے اک طویل عرصے دے نال، منصوبہ بند انداز وچ کارپیتھین طاس (بعد وچ [[مملکت ہنگری|ہنگری دے]] مطابق) اُتے قبضہ کرلیا ، تے مغرب د ی طرف سابقہ فرانسیا تے جنوب د ی طرف [[بازنطینی سلطنت]] وچ متعدد مہمات شروع کيتیاں۔ مغرب د‏‏ی جانب چھاپےآں نو‏‏ں صرف 955ء وچ لخفیلڈ د‏‏ی لڑائی وچ مجاراں د‏‏ی شکست دے نال ہی روکیا گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 962ء وچ [[مقدس رومی سلطنت]] د‏‏ی بحالی ہوئی ، جس تو‏ں مغربی یورپ وچ اک نواں سیاسی نظام پیدا ہويا۔ بازنطینی علاقےآں اُتے چھاپے 10 واں صدی تک جاری رہے جدو‏ں کہ مگیاراں عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں نو‏‏ں بالآخر عیسائی بنانے تے 1000 وچ ہنگری د‏‏ی عیسائی بادشاہت دا قیام نئيں ہويا۔ == تریخ == === ہنگری دی فتح توں پہلے (9ویں صدی) === جنگ وچ ہنگریاں دا پہلا مبینہ عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں حوالہ 9 واں صدی وچ اے: 811 وچ ، ہنگری (مگیار) شہنشاہ نائیکیفورس اول دے خلاف بلغاریہ دے کروم دے نال اتحاد وچ سن ، ممکنہ طور اُتے ہیموس پہاڑاں (بلقان پہاڑاں) وچ [[پلسکا دی لڑائی|پلیسکا د‏‏ی لڑائی]] وچ۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}</ref> جارجیئس موناکس دے کم چ ذکر کیتا گیا اے کہ 837 دے آسے پاسے [[سلطنت بلغاریا اول|بلغاری سلطنت نے]] ہنگری دے نال اتحاد دی کوشش کیتی۔ <ref name="Király" /> <ref name="Tóth">{{Cite book|last=Tóth|first=Sándor László|title=Levediától a Kárpát-medencéig ''(From Levedia to the Carpathian Basin)''}}</ref> قسطنطنیہ پورفیروجنیٹس نے اپنی کتاب ''On Administering the Empire'' چ لکھیا اے کہ [[خاقان|خاگان]] تے [[خزر سلطنت|خزراں]] دے بیک نے شہنشاہ تھیوفیلوس نوں آکھیا کہ اوہ سرکل دا قلعہ اوہناں لئی بنوا دیوے ۔ <ref name="Tóth" /> خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ ریکارڈ ہنگریاں دا حوالہ اس بنیاد اُتے کردا اے کہ خزراں دے اک نويں دشمن دے ظہور د‏‏ی وجہ تو‏ں نواں قلعہ ضروری ہو گیا ہوئے گا تے اس وقت کوئی ہور لوک خزراں دا دشمن نئيں ہوسکدے سن ۔ <ref name="Tóth" /> دسويں صدی وچ احمد بن رستہ نے لکھیا اے کہ "اس تو‏ں پہلے خزراں نے مجاراں تے دوسرے لوکاں دے حملےآں دے خلاف اپنے آپ نو‏‏ں مضبوط کيتا"۔ <ref name="Tóth" /> 860–861 وچ ، ہنگری دے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں لوکاں نے سینٹ سائرل دے قافلے اُتے حملہ کیتا ، لیکن کہیا جاندا اے کہ ملاقات پرامن طور اُتے ختم ہوئی۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKirály">Király, Péter. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm ''Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán''].</cite></ref> (سینٹ سائرل (یا اس دے نیڑے) خاگن دا سفر کر رئے سی۔ ) چیرسونیسس ٹوریکا ، جس تے خزاراں نے قبضہ کر لیا سی۔) مسلم جغرافیہ داناں نے عباس ریکارڈ کیتا کہ مجاراں نے اس دور وچ باقاعدگی تو‏ں گوانڈھی مشرقی سلاو قبائل اُتے حملہ کيتا ، تے اسیراں نو‏‏ں کرچ وچ بازنطینی سلطنت نو‏‏ں فروخت کرنے دے لئی لے لیا۔ <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}</ref> 862 وچ چڑھدے کیرولینگین سلطنت وچ ہنگری دے چھاپیاں دے بیانات موجود ہن۔ 881 وچ ، ہنگری تے کباراں عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں نے مشرقی فرانسیا اُتے حملہ کيتا تے دو لڑائیاں لڑیاں ، سابقہ ( ''انگاری'' ) ''وینیا'' ( غالباً [[ویآنا|ویانا]] ) تے بعد وچ ( ''کواری'' ) ''کلمائٹ'' ( ممکنہ طور اُتے [[آسٹریا]] وچ کلمبرگ یا کولمٹز ) وچ ۔ 892 وچ، ''اینالز فولڈینس'' دے مطابق، [[ارنلف کارنتھیا|مشرقی فرانسیا دے بادشاہ آرنولف]] نے عظیم موراویا تے حملہ کیتا، تے میگیار اس دے فوجاں وچ شامل ہو گئے۔ <ref name="Spinei" /> 893 دے بعد، مجار جنگجوواں نو بازنطینی بیڑے دے ذریعہ ڈینیوب دے پار پہنچایا گیا تے انہاں نے تن لڑائیاں (ڈینیوب، [[سیلسترا|سلسٹرا]] تے پریسلاو ) وچ بلغاریاں نو شکست دتی۔ 894 وچ ، مجاراں نے موراویا دے بادشاہ سواتوپلک اول دے نال اتحاد وچ پنونیا اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="Tóth" /> <ref name="Spinei" /> === ہنگری دی فتح دے بعد (10ویں صدی) === اینہاں مگیاراں نے 899ء چ دریائے برینٹا دی لڑائی چ بیرنگار دی فوج نوں شکست دتی تے اٹلی دے اتلے علاقیاں تے حملہ کر دتا ۔ انہاں نے [[ٹریویسو]] ، [[وچینسا|ویسنزا]] ، [[ویرونا]] ، [[بریسیا|بریشیا]] ، [[برگامو]] تے [[میلان]] دے آس پاس دے دیہی علاقےآں نو‏‏ں لُٹ لیا ، <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> براسلاو ، ڈیوک آف لوئر پینونیا نو ‏‏ں شکست دتی۔ 901 عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں چ اینہاں نے اٹلی تے فیر حملہ کر دتا۔ اینہاں نے 902ء چ اتلے موراویا دے خلاف اک مہم دی اگوائی کیتی تے موراویاں نوں شکست دتی ، جنہاں دا دیس مکا دتا گئیا ۔ <ref name="Kristó (1993)" /> دسويں صدی دے تقریباً ہر سال وچ ، انہاں نے [[کیتھولک چرچ|کیتھولک]] مغرب تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] مشرق دے خلاف چھاپے مارے۔ تاہم، 905 وچ، میگیاراں تے بادشاہ بیرنگر نے اک ''امیسیٹیا'' تشکیل دتا، تے ہنگری دے فوجیاں دے اٹلی وچ داخل ہون توں بغیر پندرہ سال گزر گئے۔ مگیاراں نے 907ء توں 910ء دے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں وچکار تن وڈیاں فرینک شاہی فوجاں نوں شکست دتی ، جو درج ذیل اے ۔ 907 وچ انہاں نے حملہ آور باویریا نو‏‏ں بریزلاوسپورک دے نیڑے شکست دتی ، انہاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کردتا ، کامیابی تو‏ں ہنگری دا دفاع کيتا تے عظیم موراویا ، جرمنی ، فرانس تے اٹلی نو‏‏ں میگیار دے چھاپےآں دے لئی کھلا کردتا۔ 3 اگست 908ء نو‏‏ں ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا وچ آئسناک د‏‏ی لڑائی جیت لی؛ <ref name="Csorba">{{Cite book|last=Csorba|first=Csaba|title=Árpád népe ''(Árpád's people)''|url=https://openlibrary.org/works/OL982521W/Árpád_népe}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCsorba1997">Csorba, Csaba (1997). [[openlibrary:works/OL982521W/Árpád_népe|''Árpád népe ''(Árpád's people)]]. Budapest: Kulturtrade. p.&nbsp;193. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-9069-20-5|<bdi>963-9069-20-5</bdi>]].</cite></ref> ایگینو، ڈیوک آف تھورنگیا اس لڑائی وچ برچارڈ، ڈیوک آف تھورنگیا ، تے روڈولف اول، ورزبرگ دے بشپ دے نال مارے گئے۔ آخرکار ، مگیاراں نے 910ء وچ لیچفیلڈ د‏‏ی پہلی جنگ وچ لوئس چائلڈ د‏‏ی متحدہ فرینک شاہی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ مجاراں دے نکے گروہ عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں 915 وچ بریمن تک گھس گئے۔ 919 چ، جرمنی دے کونراڈ اول دی موت دے بعد، میگیاراں نے سیکسنی، لوتھرنگیا تے مغربی فرانسیا تے چھاپہ ماریا۔ 921 وچ ، انہاں نے بادشاہ بیرنگر دے دشمناں نو‏‏ں [[ویرونا]] وچ شکست دتی تے 922 وچ اپولیا پہنچ گئے۔ 917 تے 925 دے درمیان ، میگیاراں نے باسیل ، [[السائس|الساس]] ، [[برگنڈی]] ، پروونس تے [[پیرینیز]] دے ذریعے چھاپے مارے۔ <ref name="Sugar" /> 925 دے آس پاس ، عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں 12 ويں صدی دے آخر تو‏ں ''ڈیوکلیا دے پادری دے کرونکل'' دے مطابق ، کروشیا دے تومیسلاو نے جنگ وچ میگیاراں نو ‏‏ں شکست دتی ؛ دوسرے اس کھاتے د‏‏ی وشوسنییتا اُتے سوال اٹھاندے نيں ، کیونجے دوسرے ریکارڈ وچ اس تشریح دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="Curta" /> 926 وچ، انہاں نے سوابیا تے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں الساس نو تباہ کر دتا، موجودہ [[لکسمبرگ]] دے ذریعے مہم چلائی، تے [[بحر اوقیانوس]] تک پہنچ گئے۔ 927ء چ پوپ جان X دے بھرا پیٹر نے میگیاراں نوں اٹلی تے راج کرن لئی بلایا ۔ <ref name="Reutel" /> انہاں نے روم وچ مارچ کیتا تے [[صوبہ ٹسکنی|ٹسکنی]] تے ٹرینٹو اُتے وڈی خراج ادائیگی عائد کيتی۔ <ref name="Reutel" /> 933 وچ ، [[سیکسنی]] وچ اک کافی مگیار فوج ظاہر ہوئی (سیکسن دے نال معاہدہ ختم ہوچکيا سی ) لیکن مرسبرگ وچ ہنری اول نے اسنو‏ں شکست دتی ۔ <ref name="Reutel" /> اپر برگنڈی (935ء چ ) تے سیکسنی (936ء چ ) دے خلاف میگیاراں دے حملے جاری رہے ۔ <ref name="Reutel" /> 937 وچ ، انہاں نے فرانس اُتے [[رائیم|ریمس]] ، لوتھرنگیا ، سوابیا ، فرانکونیا ، ڈچی آف برگنڈی تے اٹلی اُتے جنوب وچ [[اوٹرانٹو]] تک چھاپہ ماریا۔ <ref name="Reutel" /> اینہاں نے بلغاریہ تے بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا تے قسطنطنیہ دیاں فصیلاں تک پہنچ گئے ۔ بازنطینیاں نے انہاں نو 15 سال تک "ٹیکس" ادا کیتا۔ 938ء چ میگیاراں نے سیکسنی تے بار بار حملے کیتے ۔ <ref name="Reutel" /> 940 چ اینہاں نے روم دے علاقے نوں تباہ کر دتا۔ <ref name="Reutel" /> [[ابن حیان القرطبی|ابن حیان]] دے کم دے مطابق، 942 وچ، سپین تے ہنگری دے چھاپے ، خاص طور تے [[کیتلونیا|کاتالونیا]] وچ، ہوئے۔ 947 وچ ، تاکسونی دے اک سردار ، بلچسو نے اٹلی اُتے [[صوبہ اپولیا|اپولیا]] تک چھاپہ ماریا ، تے اٹلی دے بادشاہ بیرینگر II نو ‏‏ں اسنو‏ں تے اس دے پیروکاراں نو‏‏ں وڈی رقم ادا کرکے امن خریدنا پيا۔ لیخفیلڈ دی لڑائی 955ء چ ، جس عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں چ مگیاراں نے تقریباً 5000 جنگجو کھو دتے ، بالآخر اپنی توسیع نوں روک لیا حالانکہ بازنطینی سلطنت تے چھاپے 970ء تک جاری رہے ۔ (لیچ فیلڈ [[اگزبرگ|اگسبرگ]] دے جنوب چ اے، جہڑا اج دے جنوبی جرمنی چ اے۔) عصری ذرائع دے مطابق 899 تے 970 دے درمیان محققین نے یورپ دے مختلف حصےآں وچ 45 (ناگی کلمان دے مطابق) یا 47 (سزابادوس گیورگی دے مطابق 38 مغرب تے 9 مشرق) چھاپےآں د‏‏ی گنتی کيتی۔ ایہناں مہماں چوں صرف 8 (17.5٪) ناکام رہے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں (901، 913، 933، 943، 948، 951، 955، 970) تے 37 کامیابی نال ختم ہوئے (82.5٪)۔ <gallery widths="200" heights="200"> فائل:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|alt=The Hungarians at Kiev (Pál Vágó, 1896–99)| ''[[کیف]] چ ہنگری دے لوک'' (پال واگو، 1896–99) فائل:Hungarian_warrior.jpg|alt=Fresco about a Hungarian warrior (Italy)| ہنگری دے اک جنگجو (اٹلی) دے بارے چ فریسکو فائل:Europe_around_900.jpg|alt=Europe around 900| یورپ 900 دے آسے پاسے فائل:ArpadstatueHerosSquareBudapest.jpg|alt=Grand Prince Árpád's sculpture in Budapest| بڈاپسٹ چ گرینڈ پرنس ارپاد دی مجسمہ فائل:Hungarian_warriors.jpg|alt=Hungarian warriors (oil on canvas)| ہنگری دے جنگجو (کینوس تے تیل) </gallery> == ہنگری دے حملیاں دی ٹائم لائن == === ہنگری دی فتح توں پہلے === [[فائل:The_Hungarian_campaign_of_894.jpg|thumb| 894 دی ہنگری دی مہم]] [[فائل:The_military_events_of_the_Hungarian_Conquest_in_894-895.jpg|thumb| 894–895 وچ ہنگری دی فتح دے فوجی واقعات]] * 811ء: ہیموس پہاڑاں (بلقان پہاڑاں) چ [[پلسکا دی لڑائی|پلیسکا دی لڑائی]] چ شہنشاہ نائیکیفورس اول دے خلاف ہنگری دے لوک بلغاریہ دے کروم دے نال اتحاد چ سن۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKirály">Király, Péter. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm ''Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán''].</cite></ref> * 839ء: ہنگری دے لوک ، جو اس وقت کارپاتھین دے مشرق وچ ، ایٹلکوز وچ رہندے سن ، نے بازنطینی باغیاں دے خلاف [[سلطنت بلغاریا اول|پہلی بلغاری سلطنت]] دے درخواست اُتے لوئر ڈینیوب وچ لڑائی لڑی۔ <ref name="Bóna">{{Cite book|last=Bóna|first=István|title=A magyarok és Európa a 9-10. században ''("The Hungarians and Europe in the 9th-10th centuries")''}}</ref> * 861ء: سینٹ سائرل اُتے کریمیا وچ ہنگری دے لوکاں نے "بگھیاڑاں د‏‏ی طرح چیخنے" اُتے حملہ کيتا ، لیکن اسنو‏ں دعا کردے ہوئے دیکھ ک‏ے اوہ پرامن ہوگئے۔ * 862ء: مشرقی فرانسیا دے خلاف موراویا دے راستسلاو د‏‏ی درخواست اُتے کارپیتھین طاس وچ ہنگریاں دا پہلا چھاپہ۔ <ref name="Bóna István 2000 p. 13" /> * ج۔ 870ء: الجیہانی تے احمد بن رستہ نے لکھیا کہ ہنگری دے قبیلےآں نے انہاں د‏‏ی سرحداں دے قریب رہنے والے سلاواں اُتے حملہ کيتا تے بہت ساریاں چھوٹی چھوٹی لڑائیاں وچ فتح حاصل کيتی تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں بازنطینیاں نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے فروخت کرنے دے لئی کریمیا دے شہر کرچ لے گئے۔ * 881: ہنگری دے فوجیاں نے موراویاں دی مدد کردے ہوئے جرمناں دے خلاف دو لڑائیاں لڑیاں۔ <ref name="Bóna István 2000 p. 13" /> * 882ء: ہنگری دے حکمران نے لوئر ڈینیوب تے سینٹ سائرل تے میتھوڈیئس نال ملاقات کیتی۔ * 892ء: ہنگری دے فوجاں نے مشرقی فرانسیسی بادشاہ [[ارنلف کارنتھیا|آرنولف آف کارینتھیا]] دے نال اتحاد چ عظیم موراویا تے حملہ کیتا۔ * 894 ** موراویا دے سواتوپلک اول دے نال اتحاد وچ ، ہنگری دے لوکاں نے مشرقی فرانسیسی صوبے پینونیا اُتے حملہ کیتا۔ اس جنگ دے دوران سواتوپلک دی موت ہو گئی ۔ ** بلغاریاں نے، بلغاریہ دے شمعون اول دی اگوائی چ، بازنطینیاں تے حملہ کیتا، جنہاں نے ہنگری دی مدد منگی۔ ہنگری دی اک فوج، جس دی اگوائی لیونٹیکا نے کیتی، نے بلغاریہ دی فوج نوں تن لڑائیاں (ڈینیوب، [[سیلسترا|سلسٹرا]] تے پریسلاو وچ) وچ شکست دتی، <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> تے شمعون نوں [[سیلسترا|سلسٹرا]] ول پچھے ہٹن تے مجبور کیتا۔ * 895: شمعون نے ہنگریاں تے حملہ کرن لئی پیچینگاں نال اتحاد کیتا، جس نال اوہ کارپیتھین بیسن ول مغرب ول پچھے ہٹن تے مجبور ہو گئے۔ اس دے بعد ہنگری دے لوکاں نے کارپیتھین طاس دے مشرقی حصےآں (دریائے [[دریاۓ ڈینیوب|ڈینیوب]] دے مشرق وچ ) نو‏‏ں فتح کرلیا۔ اس دے بعد ، ہنگریاں نے جنوبی [[ٹرانسلوانیا|ٹرانسلوینیا]] تے ٹیزانتول وچ بلغاریاں نو‏‏ں شکست دتی ، جس تو‏ں کارپیتھین طاس وچ انہاں د‏‏ی طاقت ختم ہوگئی۔ === ہنگری دی فتح دے بعد === * 899: ہنگری دے لوکاں نے عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں اطالوی بادشاہت تے حملہ کیتا، تے 24 ستمبر نوں برینٹا دی لڑائی چ اٹلی دے بیرنگر اول دی فوج نوں شکست دتی، [[موڈینا|موڈینا نوں]] ساڑ دتا، تے [[وینس|وینس تے]] حملہ کیتا۔ بیرنگر نے اوہناں نوں خراج تحسین پیش کرن تے راضی ہو گیا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaigns_of_899-900_in_Italy_and_Germany.jpg|thumb| اٹلی چ ہنگری دی مہم، برینٹا دی لڑائی تے اوہ مہم جس دے نتیجے چ ڈوننٹول تے قبضہ ہویا]] * 900ء: ہنگری دے لوکاں نے پینونیا فتح کیتا ، مشرقی فرانسیاں دے نال اتحاد دی تجویز مسترد ہون دے بعد۔ ایہہ ہنگری دی فتح دا اک ہور قدم سی ۔ * 901 ** ہنگری دے لوکاں نے [[کارنتھیا|کارینتھیا]] تے اتلے اٹلی تے حملہ کر دتا ۔ ** یا 18 اپریل: کارینتھیا توں مگیار فوج نوں مارگریو رٹولڈ نے [[لیوبلیانا|لیبخ]] چ شکست دتی۔ * 902ء: ہنگریاں نے عظیم موراویا دے مشرقی حصےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے ہنگری د‏‏ی فتح کارپاتھین طاس نو‏‏ں مکمل کيتا تے اس خطے دے مغرب تے شمال وچ سلاواں نو‏‏ں انہاں نو‏ں خراج ادا کرنے اُتے مجبور کرنا شروع کردتا۔ * 903ء: باویریا چ چھاپہ مارن آلی اک ہنگری دی فوج نوں دریائے فشا دے نیڑے شکست دتی گئی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> * 904 ** ہنگری دے سیاسی تے فوجی رہنما کرسزان ( کینڈی ، گیولا یا ہورکا ) نو‏‏ں اک عید وچ مدعو کیتا گیا سی تے فیر باویریا دے لوکاں نے اسنو‏ں قتل کردتا سی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> ** گرمیاں دے شروع چ: ہنگری دیاں فوجاں [[لومباردیہ|لومبارڈی]] ول مارچ کردیاں ہن۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> * 905 ** اٹلی دے بادشاہ بیرنگر نے ہنگری دے نال اپنے دشمن لوئس آف پروونس دے خلاف اتحاد کیتا، جس نے اپنے آپ نو اٹلی دا شہنشاہ قرار دتا سی۔ ** گرمیاں دے شروع چ: مگیاراں نے پروونس دے لوئس نو شکست دتی، جہنوں فیر بیرینگر نے انھا کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Saxony_of_906.jpg|thumb| ہنگری دی سیکسنی چ 906 دی مہم]] * 906: ہنگری دیاں دو فوجاں نے ڈچی آف سیکسنی نوں تباہ کر دتا۔ میگیاراں نو سلاو قبیلے دالامینسیان نے آنے دے لی آکھیا سی، جہنوں سیکسن دے حملیاں توں خطرہ سی۔ * 907 ** جولائی 4–6: لوئٹپولڈ، باویریا دے مارگریو دی اگوائی چ اک مشرقی فرانسیسی فوج، جس دا مقصد کارپیتھین طاس توں ہنگریاں نوں کڈھنا سی، پریسبرگ دی لڑائی چ ہنگری دی فوج نے ختم کر دتا۔ لوئٹپولڈ، ڈائٹمار اول، سالزبرگ دے آرچ بشپ ، پرنس سیگھارڈ، 19 کاؤنٹس، 2 بشپ، تے 3 ایبٹ جنگ چ مارے گئے، اوہناں دے بوہتے فوجیاں دے نال۔ اس لڑائی نوں ہنگری دی فتح دا اختتام سمجھیا جاندا اے ۔ ** جولائی - اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا تے حملہ کیتا ، جس نال وڈی تباہی ہوئی تے کئی شہراں تے قبضہ کر لیا ۔ گھر واپس آندے ہوئے، انہاں نے لینگن فیلڈ چ اک باویریا دی فوج نو شکست دتی۔ ہنگری تے باویریا دی سرحد فیر [[انز دریا|اینس دریا]] تے طے کیتی گئی سی۔ * 908: ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا تے سیکسنی تے حملہ کیتا، تے 3 اگست نوں آئسناک دی لڑائی چ تھورنگیا دے ڈیوک برچارڈ دی فوج نوں شکست دتی۔ برچارڈ، ایگینو، ڈیوک آف تھورنگیا ، تے روڈولف اول، ورزبرگ دے بشپ ، لڑائی چ مارے گئے۔ * 909 ** بہار: ہنگری دے لوکاں نے باویریا تے سوابیا تے چھاپے مارے ۔ ** 4 اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا چ [[فریزنگ|فریسنگ]] دے دو گرجے ساڑ دتے ۔ ** اگست: واپس آن آلے ہنگریاں نو باویریا دی فوج نے پوکنگ چ شکست دتی جہدی اگوائی باویریا دے ڈیوک آرنلف نے کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 12" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_East_Frankish_duchies_of_910.jpg|thumb| 910 دی ہنگری دی مہم، جس دے نتیجے چ آگسبرگ تے ریڈنیٹز توں ہنگری دیاں فتوحات ہوئیاں]] * 910 ** جون: ہنگری دے لوکاں نے اگسبرگ دی پہلی لڑائی چ جرمن بادشاہ لوئس دی چائلڈ دی فوج نوں کچل دتا، جہدی اگوائی کاؤنٹ گوزبرٹ آف المانیا نے کیتی۔ اس لڑائی چ گوزبرٹ تے المانیا دے کاؤنٹ ماناگولٹ مارے گئے ۔ ** جون: اوہی ہنگری دی فوج نے فرانکونیا وچ داخل ہویا، تے ریڈنیٹز دی لڑائی وچ فرانکونیا ، لوتھرنگیا تے باویریا دے ڈچیاں دی اک متحد فوج نوں شکست دتی۔ جرمن کمانڈر گیبھارڈ ، ڈیوک آف لورین تے لیوڈگر ، کاؤنٹ آف لاڈینگاؤ اس لڑائی چ مارے گئے ۔ ** بادشاہ لوئس دی چائلڈ نے امن لئی مقدمہ کیتا تے خراج ادا کرن تے راضی ہو گیا۔ ** واپس آن آلے ہنگری دے لوکاں نے [[ریگنزبرگ|ریگنسبرگ]] دے مضافات نو لُٹیا، الٹائیچ تے اوسٹرہوفن نو برطرف کیتا، لیکن انہاں دے گھڑسوار یونٹاں چوں اک نو نوچنگ چ باویریا دے ڈیوک آرنلف نے شکست دتی۔ * 911: ہنگری دیاں فوجاں نے [[باویریا]] پار کیتا تے سوابیا تے فرانکونیا تے حملہ کیتا، مین فیلڈ توں [[آرگاو|ارگاؤ]] تک دی زمیناں نوں لُٹ لیا۔ اس دے بعد، انہاں نے [[دریائے رائن|رائن]] پار کیتا، تے پہلی وار [[برگنڈی|برگنڈی تے]] حملہ کیتا۔ * 912: ہنگری دے لوکاں نے فرانکونیا تے تھورنگیا تے حملہ کیتا، اس امید نال کہ نویں مشرقی فرانسیسی بادشاہ، جرمنی دے کونراڈ اول نوں خراج ادا کرن تے مجبور کیتا جائے گا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 13" /> [[فائل:The_Hungarian_campaigns_from_915_in_the_Eastern_Frankish_kingdom_and_Italy.jpg|thumb| چڑھدے فرینک بادشاہت تے اٹلی چ 915 توں ہنگری دیاں مہماں]] * 913ء: ہنگری دے لوکاں نے باویریا ، سوابیا تے اتلے برگنڈی تے چھاپے مارے ۔ واپس آندے ہوئے، انہاں نے باویریا دے ڈیوک آرنولف دی مشترکہ فوجاں دا سامنا کیتا; ارچینجر، ڈیوک آف سوابیا ؛ تے ڈیوکس یوڈالرچ تے برچٹولڈ، جنہاں نے انہاں نو [[ان|ان دے]] نیڑے اشباخ چ شکست دتی۔ * 914: جرمنی دے بادشاہ کونراڈ اول نے باویریا دے ڈیوک آرنولف تے اوہدے ٹبر نوں ہنگری نس جان تے مجبور کر دتا۔ ہنگری دے لوکاں نے اسنوں اپنا تخت دوبارہ حاصل کرن لئی مدد دا وعدہ کیتا ۔ * 915ء: ہنگری دی اک فوج نے سوابیا تے فیر فرانکونیا نوں تباہ کر دتا۔ اوہناں دے لٹ مار کرن آلے دستیاں چوں اک نے فولڈا خانقاہ تے حملہ کیتا پر اوہنوں پسپا کر دتا گیا۔ ہنگری دے لوکاں نے کوروے دی ایبی نوں ساڑ دتا تے ہرزفیلڈ چ سینٹ ایڈا دی خانقاہ نوں لُٹیا۔ سیکسنی وچ ، ہنگری دے لوکاں نے ویلون نو‏‏ں لٹیا تے بریمن نو ‏‏ں ساڑ دتا ، تے ایرسبرگ وچ سیکسن د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، اوہ [[ڈنمارک|ڈینش]] سرحد تک پہنچ گئے۔ <ref name="Baják László (2000). p. 14" /> * 916: اک ہنگری دی فوج نے آرنلف، ڈیوک آف باویریا نوں اپنی ڈچی دوبارہ حاصل کرن لئی اپنے پہلے، ناکام حملے وچ مدد کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 14" /> [[فائل:Hungarian_campaigns_in_Europe_in_917.jpg|thumb| یورپ چ ہنگری دیاں مہماں 917 چ]] * 917 ** مغربی حملے *** جنوری: ہنگری دے لوکاں نے باسل نوں برطرف کیتا تے ساڑ دتا، فیر الساس دے ڈچی تے حملہ کیتا۔ *** فروری: اوہ لوتھرنگیا وچ داخل ہوئے، ورڈن نو تباہ کر دتا، تے موینموٹیر تے سینٹ ڈیس ڈیس ووسس تے ریمیرمونٹ دیاں خانقاہاں نو ساڑ دتا۔ ** ہنگری دی مدد نال، ڈیوک آف باویریا آرنولف نے آخر کار جرمنی دے کونراڈ اول دی افواج توں اپنا راج واپس لے لیا۔ اس دے بعد اوہ ہنگری دے وفادار اتحادی بن گیا، اپنے گوانڈھی، برچارڈ II، ڈیوک آف سوابیا دی طرح، انہاں نو خراج ادا کردا سی۔ ** مبینہ طور اُتے ہنگری دے لوکاں نے بلغاریہ دے شمعون اول نو‏‏ں اچیلوس د‏‏ی عظیم جنگ وچ بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دینے وچ مدد کيت‏ی سی ، لیکن انہاں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں 11 واں صدی دے اک واحد ماخذ ، ''میراکولا سانکٹی جیورجی'' نے بیان کيتا سی ، جو عصری ریکارڈ تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_of_919-920.jpg|thumb| ہنگری دی یورپ چ 919–920 دی مہم، جس دے نتیجے چ مشرقی فرانسیا دے بادشاہ دے خلاف پوچن تے 920 دی اٹلی چ برگنڈی دے بادشاہ دے خلاف 920 دی ہنگری دی فتوحات ہوئیاں۔]] * 919–920 ** مشرقی فرانسیا دے نویں بادشاہ دے طور تے ہنری دی فاؤلر دے انتخاب دے بعد، اک ہنگری دی فوج جرمنی وچ داخل ہوئی، تے پوچن دی لڑائی وچ ہنری دی افواج نو شکست دتی، فیر مغرب دی طرف لوتھرنگیا تے جدید فرانس دا رخ کیتا۔ بادشاہ چارلس دی سمپل اینیاں فوجاں اکٹھیاں نئیں کر سکیا کہ اوہ لڑائی چ اوہناں دا سامنا کر سکے، جس دی وجہ توں اوہنوں پچھے ہٹنا پیا تے اوہناں نوں اپنے دائرے نوں لٹن دی اجازت دتی۔ ** 920 دے شروع چ، ہنگری دی ایہ فوج مغرب توں برگنڈی چ داخل ہوئی، فیر لومبارڈی، تے برگنڈی دے روڈولف II دیاں افواج نو شکست دتی، جس نے ہنگری دی راجواڑے دے اتحادی اٹلی دے برینگر I تے حملہ کیتا سی۔ اس دے بعد، مگیاراں نے انہاں اطالوی شہراں نو لُٹیا جہناں دے بارے چ اوہناں دا خیال سی کہ روڈولف دی حمایت کیتی سی: [[برگامو]] ، [[پیاچینزا|پیاسینزا]] تے نوگارا ۔ <ref name="Baják László (2000). p. 15" /> * 921–922 ** 921 وچ، ڈورساک تے بوگاٹ دی اگوائی وچ ہنگری دی فوج شمالی اٹلی وچ داخل ہوئی، [[بریسیا|بریشیا]] تے [[ویرونا]] دے وچکار، برگنڈی دے روڈولف II دے اطالوی حامیاں دی افواج نو ختم کر دتا، پیلاٹین اوڈیلر نوں مار دتا، تے برگامو دے کاؤنٹ گیسلبرٹ نوں قید کر لیا۔ ** ایہ فوج جنوبی اٹلی چ چلی گئی، جتھے اس نے سردیاں گزاریاں، تے جنوری 922 چ [[روم]] تے [[نیپلز]] دے درمیان دے علاقیاں نو لٹ لیا۔ ** 4 فروری : بازنطینیاں دے راج وچّ دکھنی اٹلی وچّ [[صوبہ اپولیا|اپولیا اتے]] میگیار فوج نے حملہ کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarians_campaigns_of_924_in_Italy,_Burgundy,_Southern_France_and_Saxony.jpg|thumb| اٹلی ، برگنڈی ، جنوبی فرانس تے سیکسنی وچ 924 د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہمات]] * 924 ** اٹلی تے جنوبی فرانس وچ مہم *** بہار: برگنڈی دے روڈولف II نو‏‏ں اطالوی باغیاں نے [[پاویہ|پاویا]] وچ اٹلی دا بادشاہ منتخب کيت‏‏ا  ۔ اٹلی دے شہنشاہ بیرنگر اول نے ہنگریاں تو‏ں امداد منگی؛ انہاں نے سزالارڈ د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج بھیجی ، جس نے دریائے ٹیسینو دے کنارے پاویا تے جنگی گیلیاں نو‏‏ں ساڑ دتا۔ *** 7 اپریل: شہنشاہ بیرنگر نوں جدوں ویرونا چ قتل کیتا گیا تے ہنگری دے لوک برگنڈی ول رخ کر گئے۔ برگنڈی دے روڈولف دوم تے آرل دے ہیو نے [[الپس]] دے درے وچ انہاں نو گھیرے وچ لیان دی کوشش کیتی، لیکن ہنگری دے لوک گھات توں بچ گئے، تے گوتھیا تے [[نائیم|نیمس]] دے مضافات تے حملہ کر دتا۔ اوہ گھر پرت گئے کیونکہ اوہناں وچّ اک طاعون پھیل گیا سی۔ ** سیکسنی چ مہم *** ہنگری دی اک ہور فوج نے سیکسنی نوں لٹیا ۔ جرمن بادشاہ ہنری دی فاؤلر ورلا دے قلعے ول پچھے ہٹ گیا۔ ہنگری دے اک نوبل نو جرمناں نے گرفتار کر لیا، جہنوں بادشاہ ہنری نے ہنگری دے نال امن دے مذاکرات دے موقع دے طور تے استعمال کیتا، تے ہنگری دی راجواڑے نوں خراج تحسین پیش کرن تے اتفاق کیتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_in_926.jpg|thumb| 926 وچ یورپ وچ ہنگری دی مہم]] * 926 ** 1–8 مئی: ہنگری دیاں فوجاں سوابیا وچ داخل ہوئیاں، نویں اطالوی بادشاہ، ہیو آف اٹلی دے اتحادیاں دے طور تے، [[اگزبرگ|اگسبرگ دا]] محاصرہ کیتا، تے فیر سنکٹ گیلن دے ایبی تے قبضہ کر لیا، جتھے اوہناں نے راہب [[Heribald|ہیریبالڈ]] دی جان بچائی، جس دے بیانات اوہناں دیاں روایات تے طرز زندگی دا تفصیلی بیان دیندے ہن۔ ایبی توں، انہاں نے معمولی یونٹاں نو آسے پاسے دی جاسوسی تے لٹ مار کرن لئی بھیجیا، جنہاں چوں اک نے سینٹ ویبوراڈا نو مار دتا، جہڑی نیڑے دے جنگل چ لنگر دے طور تے رہندی سی۔ ** مئی دے بعد: میگیاراں نے کونسٹنز دا محاصرہ کیتا، اس دے مضافات نو ساڑ دتا تے [[شافہاؤزن]] تے باسیل دی طرف مغرب دا رخ کیتا۔ [[دریائے رائن|رائن]] دے ساحل تے سیکنگن چ مقامی لوکاں نے اک گروہ نوں شکست دتی۔ اُتے ، ہنگری د‏‏ی مرکزی فوج نے قبضہ شدہ بحری جہازاں دے نال رائن دریائے [[السائس|الساس]] وچ داخلہ لیا ، تے کاؤنٹ لیوٹفریڈ د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ فیر، رائن دے بعد، اوہ شمال دی طرف ودھے، وونک دے علاقے نو لُٹدے ہوئے، [[بحر اوقیانوس]] دے ساحلاں تے پہنچے، فیر [[رائیم|ریمز]] دے ذریعے گھر واپس آ گئے۔ گھر جاندے ہوئے، انہاں نے ڈیوک آف باویریا آرنلف دے نال اتحاد دی تجدید کیتی۔ ** 29 جولائی: ہنگری دے لوکاں نے اوبرکرچن نوں تباہ کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaigns_of_927_in_Italy_and_the_Balkans.jpg|thumb| اٹلی تے بلقان وچ 927 د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہمات]] [[فائل:The_Hungarian_influence_in_930.jpg|thumb| 930 وچ ہنگری دا اثر۔ لال پٹیاں آلے ملکاں نے ہنگری دے لوکاں نوں خراج تحسین پیش کیتا۔]] * 927: ؟ ہنگری دے جنگجوواں نو اٹلی دے بادشاہ ہیو نے مارگریو پیٹر نو پوپ جان ایکس دے خلاف روم اچ اپنی طاقت دوبارہ حاصل کرن اچ مدد کرن دے لیی بلایا اے۔ ایہہ کامیاب ہو گیا۔ انہاں واقعات دے دوران تے بعد وچ ، انہاں نے [[صوبہ ٹسکنی|ٹسکنی]] تے [[صوبہ اپولیا|اپولیا نو]] ‏‏ں لُٹیا ، بہت سارے قیدی بنائے ، تے اوریا تے [[ٹارنٹو|ٹارنٹ]] دے شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ * 931: ہنگری دی فوج نے اطالوی شہر [[پیاچینزا|پیاسینزا]] نوں ساڑ دتا۔ * 933 ** مارچ دا آغاز: کیونکہ جرمن بادشاہ، ہنری دی فاؤلر نے ہنگری دی راجواڑے نوں خراج تحسین پیش کرنا جاری رکھن توں انکار کر دتا، اک میگیار فوج نے سلاوک قبیلے دالامانسین دی زمیناں توں سیکسنی تے حملہ کیتا۔ ہنگری دے لوک دو وڈے گروہاں وچ تقسیم ہوئے گئے ، لیکن جس گروہ نے مغرب تو‏ں سیکسنی نو‏‏ں باہر کڈنے د‏‏ی کوشش کيتی ، اسنو‏ں گوتھا دے نیڑے [[سیکسنی]] تے [[تھورنگیا]] د‏‏ی مشترکہ افواج نے شکست دتی۔ ** مارچ: دوجی فوج نے مرسبرگ دا محاصرہ کیتا، لیکن فیر ریڈ دی لڑائی چ ہنری دی فاؤلر دی فوج نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 20" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_West_and_the_Hungarian-Pecheneg_campaign_against_Bulgaria_and_the_Byzantine_Empire_of_934.jpg|thumb| بلغاریہ تے بازنطینی سلطنت دے خلاف 934ء د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہم ، جس دے نتیجے وچ ہنگریاں د‏‏ی طرف بازنطینی خراج دا آغاز ہويا]] * 934 ** مغرب *** ہنگری دی اک فوج نے لوتھرنگیا چ [[میٹز]] دے آلے دوالے چھاپہ ماریا ۔ ** بلقان *** ہنگری تے پیچینیگ دے وچکار جنگ شروع ہو گئی، لیکن ولنڈر (شاید [[بلغراد|بیلگریڈ]] ) دے قصبے وچ اوہناں دے علاقیاں تے بلغاریہ دے حملے دی خبر آن دے بعد امن دا نتیجہ اخذ کیتا گیا۔ ہنگری تے پیچینیگاں نے اس شہر تے حملہ کرن دا فیصلہ کیتا ۔ *** اپریل: ہنگری-پیچینیگ فوج نے ولنڈر دی لڑائی وچ بازنطینی-بلغاریہ دیاں فوجاں نوں ہرا دتا، فیر شہر نوں فتح کر لیا، تے تن دن تک اس نوں لٹ لیا۔ *** مئی–جون: اتحادیاں نے بلغاریہ نوں لُٹیا، فیر [[قسطنطنیہ]] ول ٹر پئے، جتھے اوہناں نے 40 دن تک کیمپ لایا، تھریس نوں برطرف کیتا تے کئی قیدی بنا لئے۔ [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی سلطنت نے]] ہنگری دے نال امن معاہدہ کیتا ، اسیراں نو‏‏ں تاوان دتا تے ہنگری د‏‏ی راجواڑے نو‏‏ں خراج ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ * 935: ہنگری دے لوکاں نے [[اکیتین|ایکویٹین]] تے بورجس تے چھاپہ ماریا۔ اوہ برگنڈی تے شمالی اٹلی دے ذریعے گھر واپس آئے، جتھے انہاں نے [[بریسیا|بریشیا]] دے ماحول نو لُٹیا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 21" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_from_936-937.jpg|thumb| 936–937 توں یورپ چ ہنگری دی مہم]] * 936–937 ** 936 دا اختتام: ہنگری دے لوکاں نے، نویں جرمن بادشاہ، [[اوتو اول|اوٹو اول نو]] خراج ادا کرن تے مجبور کرن دا مقصد، سوابیا تے فرانکونیا تے حملہ کیتا، تے فولڈا خانقاہ نو ساڑ دتا۔ اس دے بعد اوہ سیکسنی وچ داخل ہوئے ، لیکن نويں بادشاہ د‏‏ی افواج نے انہاں نو‏‏ں لوتھرنگیا تے مغربی فرانسیا د‏‏ی طرف دفع کردتا۔ ** فروری 937: اوہ لوتھرنگیا وچ داخل ہوئے، ورم وچ رائن پار کردے ہوئے، تے [[نامور]] ول ودھے۔ [[فائل:The_Hungarian_influence_in_936.jpg|thumb| 936 وچ ہنگری دا اثر۔ لال پٹیاں آلے ملکاں نے ہنگری دے لوکاں نوں خراج تحسین پیش کیتا۔]] ** ہنگری دے لوکاں نے ویرزی دے سینٹ باسولس دی ایبی تے قبضہ کر لیا، جہنوں اوہناں نے ہیڈ کوارٹر دے طور تے ورتیا۔ فیر انہاں نے لٹ مار کرن آلے گروپاں نو اوربے، سینٹ میکرا آف فیمز، بووانکورٹ شہر توں ایبیز تے حملہ کرن دے لیی بھیجیا۔  ۔ ** مارچ: اوہ سینس شہر پہنچے، جتھے اوہناں نے سینٹ پیٹر دی ایبی نوں ساڑ دتا۔ ** [[اورلینز]] چ، اوہناں نے کاؤنٹ ایبس ڈی ڈیولز دی اگوائی چ اک فرانسیسی فوج نال لڑائی لڑی، جہڑا لڑائی چ زخمی ہو گیا تے جلدی ای مر گیا۔ اس دے بعد، ہنگری دے لوکاں نے، [[لوائر|لوئر]] دے رستے دی پیروی کردے ہوئے، بحر اوقیانوس تک پہنچن لئی پورے فرانس نوں پار کیتا، فیر جنوب مشرق ول واپس آ گئے، بورژس دے نیڑے لٹ مار کیتی۔ ** جولائی دے بعد: ہنگری دے لوکاں نے [[ڈیجون|ڈیجون دے]] نیڑے برگنڈی وچ داخل ہوئے، ایبی آف لور نو ہرا دتا، فیر [[دریائے رون|رون]] دی وادی نو لُٹیا، ٹورنس شہر نو ساڑ دتا، تے سینٹ ڈیکولس تے سینٹ مارسل دیاں خانقاہاں تے قبضہ کر لیا، لیکن سینٹ اپولیناریس دی خانقاہ نو لین وچ ناکام رہے۔ ** اگست : اپنی مہم جاری رکھدے ہوئے ہنگری مغرب توں لومبارڈی وچ داخل ہوئے جتھے اٹلی دے ہیو نے اوہناں نوں بازنطینیاں دی مدد لئی دکھنی اٹلی جان لئی آکھیا۔ ہنگری دے لوکاں نے کیپوا دے آلے دوالے نوں لٹ لیا، تے [[صوبہ کیمپانیا|کیمپانیا]] چ اپنا کیمپ لایا۔ انہاں نے [[نیپلز]] ، بینیوینٹو ، سارنو ، نولا تے مونٹیکاسینو دے علاقےآں نو‏‏ں لٹنے دے لئی چھوٹے گروہ بھیجے۔ ایبی آف مونٹیکاسینو نے انہاں نو‏ں اسیراں نو‏‏ں تاوان دینے دے لئی 200 بازنطینی ہائپرپیرونز د‏‏ی قیمت د‏‏ی اشیاء دتیاں۔ ** خزاں: اپنے گھر واپس آن آلے ہنگری دے اک گروپ نو مقامی افواج نے [[اپنائن پہاڑ|ابروزو]] پہاڑاں چ گھات لا کے ماریا، تے اپنی لُٹ مار کھو دتی۔ * 938 ** جولائی دے آخر: ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا تے سیکسنی تے حملہ کیتا، تے [[ہارز|ہرز]] پہاڑاں دے شمال چ، بوڈے چ کیمپ لایا، تے ہر سمت چ حملہ آور جماعتاں گھل دتیاں۔ اک پارٹی نو ولفن بٹل چ شکست دتی گئی، تے اس دا رہنما ماریا گیا; اک ہور نوں ڈروملنگ دے دلدلاں تے سلاو گائیڈاں نے گمراہ کیتا، گھات لا کے ماریا گیا، تے جرمناں نے بیلکسا چ تباہ کر دتا۔ ** 31 اگست دے بعد: انہاں شکستاں دے بارے وچ سن کر ، ہنگری د‏‏ی مرکزی فوج ، جس نے بوڈے دریا اُتے خیمہ لگایا ، کارپاتھیا د‏‏ی طرف واپس چلے گئے۔ * 940 اپریل: روم دے خلاف مہم وچ اٹلی دے ہیو د‏‏ی مدد کرنے والے ہنگری د‏‏ی معاون فوجاں نو‏‏ں لیٹران وچ رومن شرافتاں دے خلاف فتح حاصل ہوئی ، لیکن اس دے بعد لونگ بارڈز نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 23" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Italy,_Burgundy,_Southern_France_and_Spain_in_942.jpg|thumb| 942 وچ اٹلی ، برگنڈی ، جنوبی فرانس تے سپین وچ ہنگری د‏‏ی مہم]] * 942 ** بہار: اک ہنگری دی فوج اٹلی وچ داخل ہوئی، جتھے بادشاہ ہیو نے انہاں نو قرطبہ دی خلافت تے حملہ کرن دے لیی 10 بشل سونا ادا کیتا۔ ** جون دے وسط: اوہ [[کیتلونیا|کاتالونیا]] پہنچے، اس علاقے نو لُٹیا، فیر خلافت قرطبہ دے شمالی علاقیاں چ داخل ہوئے۔ ** جون: ہنگری دے لوکاں نے 8 دن تک لیریڈا دا محاصرہ کیتا ، فیر سرڈانا تے ہیوسکا تے حملہ کیتا۔ ** جون: ہنگری دے لوکاں نے باربسترو دے حکمران یحییٰ بن محمد بن الطویل نو گرفتار کیتا تے 33 دن تک قید رکھیا، جدوں تک کہ تاوان ادا نئیں کیتا گیا۔ ** جولائی: ہنگری دے لوکاں نوں سپین دے اک بنجر علاقے وچ خوراک تے پانی دی کمی ہو گئی، اوہناں نے اپنے اطالوی رہنما نوں مار دتا تے اٹلی ول پرت گئے۔ پنج ہنگری دے سپاہیاں نوں قرطبیاں نے قیدی بنا لیا تے اوہ خلیفہ دے محافظ بن گئے ۔ ** ہنگری دے لوکاں نے لیٹیئم دے علاقے نوں لٹّ لیا اتے روم توں اوہناں دے خلاف اک چھاپے نوں ہرا دتا۔ * 943 ** بلقان *** کیویائی روس دے نال اتحاد کردے ہوئے، اک ہنگری دی فوج نے [[بازنطینی سلطنت]] تے حملہ کیتا۔ شہنشاہ رومانوس اول لیکاپینوس نے امن خرید لیا ، تے ہنگری دے لوکاں نو‏‏ں سالانہ خراج ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ** باویریا *** باویریا تے حملہ کرن آلے ہنگری دے لوکاں نوں ویلز دی لڑائی چ برتھولڈ، ڈیوک آف باویریا تے کارانٹینیاں نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 25" /> * 947: ہنگری دی اک فوج، جس دی اگوائی شہزادہ تاکسونی نے کیتی، نے اٹلی چ مہم چلائی، جزیرہ نما دے چڑھدے ساحل دے نال جنوب دی طرف ودھدی ہوئی۔ اس نے لارینو دا محاصرہ کیتا تے [[اوٹرانٹو]] پہنچ گیا، 3 مہینے تک اپولیا نو لُٹیا۔ * 948ء: ہنگری دیاں دو فوجاں نے باویریا تے کارینٹیا تے حملہ کیتا۔ ایہناں چوں اک نو نورڈگاؤ دے فلوزن چ ہنری اول، ڈیوک آف باویریا نے شکست دتی۔ * 949 9 اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا نوں لا چ ہرا دتا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> * 950ء: باویریا دے ڈیوک ہنری اول نے مغربی ہنگری تے حملہ کیتا تے قیدی تے لٹ مار کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> * 951 ** بہار: ہنگری دے لوکاں نے، لومبارڈیا توں لنگھدے ہوئے، ایکویٹینیا نوں لٹ لیا۔ ** نومبر: واپس آنے والے ہنگریاں نو‏‏ں جرمناں نے شکست دتی ، جنہاں نے اس دوران اٹلی د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا سی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_of_954.jpg|thumb| ہنگری دی یورپ چ 954 دی مہم]] * 954 ** جرمن شہزادےآں نے [[اوتو اول|اوٹو اول]] دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، تے ہنگری دے نال اتحاد کيتا ، جنہاں نے فروری وچ انہاں د‏‏ی مدد دے لئی بلکسو د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج بھیجی۔ میگیار فوج نے باویریا ، سوابیا تے فرینکونیا وچ اوٹو دے اتحادیاں دے علاقےآں نو‏‏ں لٹ لیا۔ ** یکم مارچ: ہنگری دے لوکاں نے رائن پار کیتا، اپنے اتحادی، کونراڈ، ڈیوک آف لورین دے دارالحکومت وچ ورم وچ کیمپ لگایا۔ مارچ نو‏‏ں ، اوہ مغرب د‏‏ی طرف روانہ ہوئے ، ڈیوک دے دشمناں دے ڈومینز اُتے حملہ کردے ہوئے: برونو دی گریٹ ، کولن دے آرچ بشپ ، تے فیر کاؤنٹ ریجناریئس۔ ** ہنگری دے لوکاں نے اج دے [[بیلجیم]] چ ہیسبائی تے کاربونیریا دے علاقےآں نو لُٹیا، سینٹ لیمبرٹ آف [[ہینو|ہیناؤٹ]] دی خانقاہ نو لٹیا تے ساڑ دتا، مورسل دی خانقاہ نو لُٹیا، تے جیمبلوکس تے ٹورنائی دے شہراں نو لٹ لیا۔ ** اپریل: انہاں نے لوبس ایبی دا محاصرہ کیتا، لیکن راہباں نے خانقاہ دا کامیاب دفاع کیتا۔ اُتے ، ہنگری دے لوکاں نے سینٹ پال دے گرجا گھر نو‏‏ں جلا دتا ، تے اپنے نال ایبی دے خزانے لے گئے۔ ** 6–10 اپریل: ہنگری دے لوکاں نے کیمبرائی شہر دا محاصرہ کیتا تے اسدے مضافات نوں ساڑ دتا ، پر اوہ شہر نوں فتح کرن چ ناکام رہے ۔ بلکسو دے رشتہ داراں چوں اک نوں محافظاں نے مار دتا، جنہاں نے ہنگری دے لوکاں نوں اوہدی لاش واپس کرن توں انکار کر دتا، جنہاں نے اپنے سارے قیدیاں نوں مار کے تے کیمبرائی دے نیڑے سینٹ گیری دی خانقاہ نوں ساڑ کے جواب دتا۔ ** اپریل دے بعد: ہنگری دے لوکاں نے فرانسیسی سرحد پار کیتی، لاون ، [[رائیم|ریمز]] ، چلون، [[میٹز]] ، گورزے دے آسے پاسے دی زمیناں نوں لٹ لیا۔ اس دے بعد ، اوہ برگنڈی تے شمالی اٹلی دے راستے اپنے گھراں نو‏‏ں واپس آئے۔ ** پروونس چ، اک ہنگری دی فوج نے [[فرخشنیط|فراکسینٹ]] دے مسلم انکلیو دے عرباں نال لڑائی لڑی ، جدوں برگنڈی دے کونراڈ اول نے حیرانی نال اوہناں تے ڈگ پیا تے دوناں فوجاں نوں شکست دتی۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_German_kingdom_from_955.jpg|thumb| 955 توں جرمن بادشاہی چ ہنگری دی مہم]] * 955 ** جولائی دے وسط: باویریا تے سیکسن باغیاں ولوں بلایا گیا، ہنگری دی فوج جس دی اگوائی بلچسو، لیہل ، سور تے تاکسونی نے کیتی، جرمنی چ پھٹ پئی، باویریا نوں لُٹیا، فیر سوابیا چ داخل ہویا تے کئی خانقاہواں نوں ساڑ دتا۔ ** اگست دا آغاز: ہنگری دے لوکاں نے [[اگزبرگ|اگسبرگ دا]] محاصرہ کرنا شروع کیتا۔ ** اگست: [[اوتو اول|اوٹو I]] دی جرمن فوج نے ہنگری دی وڈی فوج نوں شکست دتی تے لیچ فیلڈ دی لڑائی چ اینوں فرار کر دتا۔ فتح دے باوجود، جرمن نقصانات بھاری سن، انہاں وچ بہت سارے شریف سن: کونراڈ، ڈیوک آف لورین ، کاؤنٹ ڈائٹپالڈ، الرچ کاؤنٹ آف ارگاؤ، باویریا کاؤنٹ برتھولڈ، وغیرہ ** 10–11 اگست: جرمناں نے بلسو ، لیہل تے سور تے قبضہ کر لیا۔ بہت سارے ہنگری دے لوک جرمناں دے ہتھوں بھجدے ہوئے مارے گئے۔ ** اگست 15: بلچسو ، لہیل تے سور نو‏‏ں ریگنسبرگ وچ پھانسی دے دتی گئی ، مغربی یورپ اُتے ہنگری دے حملےآں دا خاتمہ ہويا۔ [[فائل:Europe_in_968._The_Hungarian_campaign_in_the_Balcans_from_968.jpg|thumb| 968 توں بلقان چ ہنگری دی مہم]] * 958 اپریل - مئی: کیونکہ 957 وچ ، بازنطینیاں نے خراج دی ادائیگی بند کر دتی ، اک ہنگری فوج ، جس د‏‏ی سربراہی اپور نے د‏‏ی ، نے سلطنت اُتے حملہ کيتا تے قسطنطنیہ تک اس دے علاقےآں نو‏‏ں لٹیا ، لیکن اس د‏ی واپسی اُتے ، بازنطینیاں نے رات دے حملے وچ شکست دتی۔ * 961: ہنگری دی فوج نے تھریس تے مقدونیہ تے حملہ کیتا، لیکن اک ہور رات دے حملے چ شکست کھا گئی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 33" /> * 966ء: ہنگریاں نے [[سلطنت بلغاریا اول|پہلی بلغاریہ سلطنت]] تے حملہ کیتا ، جس نے بلغاریہ دے زار پیٹر اول نو‏‏ں انہاں دے نال صلح کرنے اُتے مجبور کيتا تاکہ اوہ بازنس پار کرسکن۔ * 968ء: ہنگری دی اک فوج نے بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا، تے دو ٹولیاں چ ونڈیا۔ [[سالونیکا|تھیسالونیکی]] دے نیڑے، 300 بندیاں دا اک گروپ 500 یونانی قیدیاں نو لے جاندا اے، تے انہاں نو ہنگری واپس لے آندا اے۔ 200 دے دوسرے گروہ نو‏‏ں بازنطینیاں نے گھات لگا ک‏ے ماریا تے انہاں وچو‏ں 40 افراد نو‏‏ں قید کرلیا۔ کجھ شہنشاہ نائیکیفورس II فوکس دے محافظ بن گئے۔ * 970ء: کیف دے سویاتوسلاو اول نے ہنگری دے معاون فوجاں دے نال بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا ۔ بازنطینیاں نے سویاتوسلاو دی فوج نوں آرکیڈیوپولس دی لڑائی چ ہرا دتا ۔ اس نال یورپ تے ہنگری دے حملے ختم ہو گئے۔ == چالاں == اوہناں دی فوج زیادہ تر انتہائی موبائل ہلکے گھڑسوار فوج ورتدی سی۔ بغیر کسی وارننگ دے حملہ کردے ہوئے، انہاں نے جلدی نال دیہی علاقےآں نو لُٹیا تے کسی وی دفاعی قوت نو منظم کرن توں پہلے روانہ ہو گئے۔ <ref name="Sandler" /> اگر لڑنے اُتے مجبور ہوجاندے تاں ، اوہ عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں اپنے دشمناں نو‏‏ں تیراں تو‏ں تنگ کردے تے اچانک پِچھے ہٹ جاندے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے مخالفین نو‏‏ں صفاں توڑنے تے پیچھا کرنے دا لالچ ملدا سی ، تے فیر ہنگری دے لوک انہاں تو‏ں اکیلے لڑنے دے لئی مڑ جاندے سن ۔ <ref name="Sandler" /> اس حربے نو باقاعدہ طور تے اک جعلی پچھے ہٹن دے طور تے جانا جاندا اے۔   == لڑائیاں دا خلاصہ == {| class="wikitable collapsible collapsed" |- valign="top" !<small>Battle</small> !<small>Date</small> !<small>Result</small> !<small>Hungarian commander</small> !<small>Opponent</small> !<small>Notes</small> |- valign="top" |At the Danube<ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Silistra<ref name="Kristó (1993)" /> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Preslav<ref name="Kristó (1993)" /> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" | - |894 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Brenta |24 September 899 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Kingdom of Italy''' <br /><br />* Berengar I of Italy | |- valign="top" |Laibach |11/18 April 901 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''March of Carinthia''' <br /><br />* Ratold Margrave of Carinthia | |- valign="top" |Fischa |903 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" | - |905 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Holy Roman Empire''' <br /><br />* Louis the Blind | |- valign="top" |Pressburg |4-6- July 907 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' &<br /><br /> '''East Francia''' <br /><br />* Luitpold, Margrave of Bavaria  † <br /><br />* Dietmar I, Archbishop of Salzburg  † <br /><br />* Prince Sieghard  † | |- valign="top" |Lengenfeld |907 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" |Eisenach |3 August 908 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Thuringia'''<br /><br />* Burchard, Duke of Thuringia  † <br /><br />* Egino, Duke of Thuringia  † <br /><br />* Rudolf I, Bishop of Würzburg  † | |- valign="top" |Pocking<ref name="Baják László (2000). p. 12" /> |11 August 909 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Augsburg |12 June 910 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Louis the Child <br /><br />* Gozbert Duke of Alemannia  † <br /><br />* Managolt Count of Alemannia  † | |- valign="top" |Rednitz |22 June 910 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Franconia''' <br /><br /> '''Duchy of Lotharingia''' <br /><br /> '''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Gebhard, Duke of Lorraine  † <br /><br />* Liudger, Count of Ladengau  † | |- valign="top" |Neuching |910 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Aschbach |913 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Eresburg |915 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Saxony''' | |- valign="top" |Achelous |20 August 917 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' |the Hungarians fought as a contingent in the army of Simeon I of Bulgaria |- valign="top" |Püchen<ref name="Baják László (2000). p. 15" /> |919 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Henry the Fowler | |- valign="top" |Lombardy<ref name="Baják László (2000). p. 15" /> |920 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Kingdom of Burgundy''' <br /><br />* Rudolf II of Burgundy | |- valign="top" |Brescia |921 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Dursac <br /><br /> * Bogát |'''Italian rebels''' <br /><br />* palatine Odelrik  † <br /><br />* Gislebert, Count of Bergamo | |- valign="top" |Säckingen |926 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Swabia''' | |- valign="top" |Alsace |926 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Alsace''' <br /><br />* Liutfrid, Count of Alsace | |- valign="top" |Aschbach |933 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Saxony'''<br /><br /> '''Duchy of Thuringia''' | |- valign="top" |Riade<ref name="Baják László (2000). p. 20" /> |15 March 933 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Henry the Fowler | |- valign="top" |W.l.n.d.r. |934 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' <br /><br /> '''First Bulgarian Empire''' | |- valign="top" |Orléans |937 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''West Francia''' <br /><br />* Ebbes de Déols  † | |- valign="top" |Abruzzo Mountains |937 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Benevento''' | |- valign="top" |Wolfenbüttel |938 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I | |- valign="top" |Belxa |938 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I | |- valign="top" |Rome |940 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Romans''' | |- valign="top" |Lateran |940 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Benevento''' | |- valign="top" |Rome |942 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Romans''' | |- valign="top" |Wels |943 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br /> '''Carantanians''' <br /><br />* Berthold, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Flozzun |948 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Henry I, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Laa |949 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" |Italy<ref name="Baják László (2000). p. 27" /> |951 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' | |- valign="top" |Lechfeld |955 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' |* Bulcsú  <br /><br />* Lél  <br /><br />* Súr  <br /><br />* |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I <br /><br />* Conrad Duke of Lorraine  † | |- valign="top" |Balkans |958 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Balkans |961 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Thessaloniki |968 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Balkans |968 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Arcadiopolis |970 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' |the Hungarians fought as a contingent in the army of Sviatoslav I of Kiev |} == بعد دا نتیجہ == ہنگری دے لوک وسطی یورپ وچ مستقل موجودگی قائم کرنے والے آخری حملہ آور لوک سن ۔ پال کے ڈیوس لکھدے نیں، "مگیار دی شکست ( لیچفیلڈ دی لڑائی وچ) نے اوہناں دے مغربی یورپ دی لٹ مار دے 90 سال توں ودھ عرصے دا خاتمہ کر دتا تے بچن آلیاں نوں آباد ہون عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں تے قائل کیتا، جس نال [[ہنگری]] دی ریاست دی بنیاد بنی۔" <ref name="Davis2001">{{Cite book|last=Davis|first=Paul K.|title=100 Decisive Battles: from Ancient Times to the Present|url=https://books.google.com/books?id=nv73QlQs9ocC|date=2001-04-15|publisher=Oxford University Press US|isbn=978-0-19-514366-9|page=110}}</ref> اگلی صدیاں وچ ، ہنگری دے لوکاں نے جاگیرداری فوجی تنظیم د‏‏ی مغربی یورپی شکلاں نو‏‏ں اپنایا ، جس وچ بھاری بکتر بند گھڑسواراں دا غالب استعمال وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="Sandler" /> == ذرائع == * {{Cite book|last=Nagy|first=Kálmán|title=A honfoglalás korának hadtörténete|language=Hungarian}} [[گٹھ:ہنگری دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہنگری دی ابتدائی جدید تریخ]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] 6wq0fcoojv6ztkv7wslunj0ge6xya9t 709278 709277 2026-08-10T06:23:23Z Abbas dhothar 361 709278 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|conflict=ہنگری دے یورپ اُتے حملے|image=[[File:Kalandozasok.jpg|250px]]|caption=9–10ویں صدی وچ ہنگری دے چھاپے|date=ت. 800/839–970|place=[[مغربی یورپ]]، [[مشرقی یورپ]]، [[بلقان]]، تے [[جزیرہ نما آئیبیریا]]|territory=|result=899 تے 970 دے درمیان، محققین نے 47 (38 مغرب تے 9 مشرق) دی گنتی کیتی<ref name="Szabados Augsburg 2005">{{Cite journal |last=Szabados |first=György |date=August 2005 |title=Vereség háttér nélkül? Augsburg, 955 |trans-title=Defeat without background? Augsburg, 955 |url=https://epa.oszk.hu/01300/01343/00044/nemzet.html |journal=Hitel – irodalmi, művészeti és társadalmi folyóirat [literary, artistic and social journal] |language=hu|issue=8}}</ref> یورپ دے مختلف حصیاں چ چھاپے مارے۔ ایہناں مہماں چوں صرف 8 ای ناکام رہیاں تے دوجیاں کامیابی نال ختم ہو گئیاں۔{{sfn|Nagy|2007|p=168}}|combatant1=[[مگیار قبیلے|ہنگری دے قبیلے]]<br/>[[ہنگری راجواڑا]]|combatant2=[[اٹلی دی بادشاہی (قرون وسطی)|اٹلی دی بادشاہی]]<br/>[[ایسٹ فرانسیا]]<br/>[[مڈل فرانسیا]]<br/>[[عظیم موراویا]]<br/>[[بازنطینی سلطنت]]<br/>[[کاٹلان کاؤنٹیاں]]<br/>[[ الاندلس]]<br/>[[پہلی بلغاریہ سلطنت]]<br/>[[خزاریہ]]<br/>[[مغربی فرانسیا]]<br/>[[پانونیئن سلاو#پرنسپلٹی|لوئر پنونیا]]<br/>[[پرنسپلٹی آف لیٹوریلیا (قرون وسطی)|کروشیا دی بادشاہی]]<br/>[[سربیا راجواڑا (قرون وسطی)|سربیا راجواڑا]]<br/>[[کارینتھیا دی ڈچی]]|commander1=[[آرپاد]]<br/>[[بوگٹ]]<br/>دورسا<br/>سزالارڈ<br/>[[بلکسو ​​(سردار)|بلکسو]]<br/>[[لیہل]]<br/>[[سور (سردار)|سور]]<br/>[[کیسا (سردار)|کیسا]]<br/>[[اپور (سردار)|اپور]]<br/>[[ہنگری دا تاکسونی|تاکسونی]]|commander2=[[اٹلی دا بیرنگر اول]]<br/>[[لوئیس دی چائلڈ]]<br/>[[لوئٹپولڈ، باویریا دا مارگریو]]<br/>[[آرنلف، ڈیوک آف باویریا]]<br/>[[ہینری دی فاؤلر]]<br/>[[اتو اول]]<br/>[[کونراڈ ڈیوک آف لورین]]<br/>[[کروشیا دا منسیمیر]]<br/>[[کروشیا دا ٹومسلاو]]<br/>[[سربیا دا چاسلاو]]<br/>[[عبد الرحمن سوم]]<br/>[[بلغاریہ دا بورس اول]]<br/>[[بلغاریہ دا سکلیروس]]<br/>[[پیٹر (سٹراٹوپیڈارچس)|پیٹر]]|strength1=ت۔ 25,000 جنگجو زیادہ توں زیادہ (پر متغیر)|strength2=ت. 40,000 (متغیر)|casualties1=زیادہ تر اہم نئیں|casualties2=زیادہ تر بھاری۔<br/>کجھ پنڈ تے شہر سڑ گئے۔}} '''ہنگری دے یورپ تے حملے''' ( Hungarian , German ) 9ویں تے 10ویں صدی چ، ابتدائی قرون وسطی دے [[یورپ دی تریخ]] چ منتقلی دے دور دے دوران ہویا، جدوں سابقہ کیرولینگین سلطنت دے علاقے نو مشرق توں مگیاراں ( ہنگری ) دے حملے، شمال توں وائکنگ توسیع عباس اور میرآب دو اچھے دوست ہیں، تے جنوب توں [[اسلامی فتوحات|عرباں دے]] حملے توں خطرہ سی۔ ہنگری دے لوکاں نے 862 تے 895 دے درمیان آبادکاری دے اک طویل عرصے دے نال، منصوبہ بند انداز وچ کارپیتھین طاس (بعد وچ [[مملکت ہنگری|ہنگری دے]] مطابق) اُتے قبضہ کرلیا ، تے مغرب د ی طرف سابقہ فرانسیا تے جنوب د ی طرف [[بازنطینی سلطنت]] وچ متعدد مہمات شروع کيتیاں۔ مغرب د‏‏ی جانب چھاپےآں نو‏‏ں صرف 955ء وچ لخفیلڈ د‏‏ی لڑائی وچ مجاراں د‏‏ی شکست دے نال ہی روکیا گیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں 962ء وچ [[مقدس رومی سلطنت]] د‏‏ی بحالی ہوئی ، جس تو‏ں مغربی یورپ وچ اک نواں سیاسی نظام پیدا ہويا۔ بازنطینی علاقےآں اُتے چھاپے 10 واں صدی تک جاری رہے جدو‏ں کہ مگیاراں نو‏‏ں بالآخر عیسائی بنانے تے 1000 وچ ہنگری د‏‏ی عیسائی بادشاہت دا قیام نئيں ہويا۔ == تریخ == === ہنگری دی فتح توں پہلے (9ویں صدی) === جنگ وچ ہنگریاں دا پہلا مبینہ حوالہ 9 واں صدی وچ اے: 811 وچ ، ہنگری (مگیار) شہنشاہ نائیکیفورس اول دے خلاف بلغاریہ دے کروم دے نال اتحاد وچ سن ، ممکنہ طور اُتے ہیموس پہاڑاں (بلقان پہاڑاں) وچ [[پلسکا دی لڑائی|پلیسکا د‏‏ی لڑائی]] وچ۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}</ref> جارجیئس موناکس دے کم چ ذکر کیتا گیا اے کہ 837 دے آسے پاسے [[سلطنت بلغاریا اول|بلغاری سلطنت نے]] ہنگری دے نال اتحاد دی کوشش کیتی۔ <ref name="Király" /> <ref name="Tóth">{{Cite book|last=Tóth|first=Sándor László|title=Levediától a Kárpát-medencéig ''(From Levedia to the Carpathian Basin)''}}</ref> قسطنطنیہ پورفیروجنیٹس نے اپنی کتاب ''On Administering the Empire'' چ لکھیا اے کہ [[خاقان|خاگان]] تے [[خزر سلطنت|خزراں]] دے بیک نے شہنشاہ تھیوفیلوس نوں آکھیا کہ اوہ سرکل دا قلعہ اوہناں لئی بنوا دیوے ۔ <ref name="Tóth" /> خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ ریکارڈ ہنگریاں دا حوالہ اس بنیاد اُتے کردا اے کہ خزراں دے اک نويں دشمن دے ظہور د‏‏ی وجہ تو‏ں نواں قلعہ ضروری ہو گیا ہوئے گا تے اس وقت کوئی ہور لوک خزراں دا دشمن نئيں ہوسکدے سن ۔ <ref name="Tóth" /> دسويں صدی وچ احمد بن رستہ نے لکھیا اے کہ "اس تو‏ں پہلے خزراں نے مجاراں تے دوسرے لوکاں دے حملےآں دے خلاف اپنے آپ نو‏‏ں مضبوط کيتا"۔ <ref name="Tóth" /> 860–861 وچ ، ہنگری دے لوکاں نے سینٹ سائرل دے قافلے اُتے حملہ کیتا ، لیکن کہیا جاندا اے کہ ملاقات پرامن طور اُتے ختم ہوئی۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKirály">Király, Péter. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm ''Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán''].</cite></ref> (سینٹ سائرل (یا اس دے نیڑے) خاگن دا سفر کر رئے سی۔ ) چیرسونیسس ٹوریکا ، جس تے خزاراں نے قبضہ کر لیا سی۔) مسلم جغرافیہ داناں نے عباس ریکارڈ کیتا کہ مجاراں نے اس دور وچ باقاعدگی تو‏ں گوانڈھی مشرقی سلاو قبائل اُتے حملہ کيتا ، تے اسیراں نو‏‏ں کرچ وچ بازنطینی سلطنت نو‏‏ں فروخت کرنے دے لئی لے لیا۔ <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}</ref> 862 وچ چڑھدے کیرولینگین سلطنت وچ ہنگری دے چھاپیاں دے بیانات موجود ہن۔ 881 وچ ، ہنگری تے کباراں نے مشرقی فرانسیا اُتے حملہ کيتا تے دو لڑائیاں لڑیاں ، سابقہ ( ''انگاری'' ) ''وینیا'' ( غالباً [[ویآنا|ویانا]] ) تے بعد وچ ( ''کواری'' ) ''کلمائٹ'' ( ممکنہ طور اُتے [[آسٹریا]] وچ کلمبرگ یا کولمٹز ) وچ ۔ 892 وچ، ''اینالز فولڈینس'' دے مطابق، [[ارنلف کارنتھیا|مشرقی فرانسیا دے بادشاہ آرنولف]] نے عظیم موراویا تے حملہ کیتا، تے میگیار اس دے فوجاں وچ شامل ہو گئے۔ <ref name="Spinei" /> 893 دے بعد، مجار جنگجوواں نو بازنطینی بیڑے دے ذریعہ ڈینیوب دے پار پہنچایا گیا تے انہاں نے تن لڑائیاں (ڈینیوب، [[سیلسترا|سلسٹرا]] تے پریسلاو ) وچ بلغاریاں نو شکست دتی۔ 894 وچ ، مجاراں نے موراویا دے بادشاہ سواتوپلک اول دے نال اتحاد وچ پنونیا اُتے حملہ کيتا۔ <ref name="Tóth" /> <ref name="Spinei" /> === ہنگری دی فتح دے بعد (10ویں صدی) === اینہاں مگیاراں نے 899ء چ دریائے برینٹا دی لڑائی چ بیرنگار دی فوج نوں شکست دتی تے اٹلی دے اتلے علاقیاں تے حملہ کر دتا ۔ انہاں نے [[ٹریویسو]] ، [[وچینسا|ویسنزا]] ، [[ویرونا]] ، [[بریسیا|بریشیا]] ، [[برگامو]] تے [[میلان]] دے آس پاس دے دیہی علاقےآں نو‏‏ں لُٹ لیا ، <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> براسلاو ، ڈیوک آف لوئر پینونیا نو ‏‏ں شکست دتی۔ 901 چ اینہاں نے اٹلی تے فیر حملہ کر دتا۔ اینہاں نے 902ء چ اتلے موراویا دے خلاف اک مہم دی اگوائی کیتی تے موراویاں نوں شکست دتی ، جنہاں دا دیس مکا دتا گئیا ۔ <ref name="Kristó (1993)" /> دسويں صدی دے تقریباً ہر سال وچ ، انہاں نے [[کیتھولک چرچ|کیتھولک]] مغرب تے [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] مشرق دے خلاف چھاپے مارے۔ تاہم، 905 وچ، میگیاراں تے بادشاہ بیرنگر نے اک ''امیسیٹیا'' تشکیل دتا، تے ہنگری دے فوجیاں دے اٹلی وچ داخل ہون توں بغیر پندرہ سال گزر گئے۔ مگیاراں نے 907ء توں 910ء دے وچکار تن وڈیاں فرینک شاہی فوجاں نوں شکست دتی ، جو درج ذیل اے ۔ 907 وچ انہاں نے حملہ آور باویریا نو‏‏ں بریزلاوسپورک دے نیڑے شکست دتی ، انہاں د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کردتا ، کامیابی تو‏ں ہنگری دا دفاع کيتا تے عظیم موراویا ، جرمنی ، فرانس تے اٹلی نو‏‏ں میگیار دے چھاپےآں دے لئی کھلا کردتا۔ 3 اگست 908ء نو‏‏ں ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا وچ آئسناک د‏‏ی لڑائی جیت لی؛ <ref name="Csorba">{{Cite book|last=Csorba|first=Csaba|title=Árpád népe ''(Árpád's people)''|url=https://openlibrary.org/works/OL982521W/Árpád_népe}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCsorba1997">Csorba, Csaba (1997). [[openlibrary:works/OL982521W/Árpád_népe|''Árpád népe ''(Árpád's people)]]. Budapest: Kulturtrade. p.&nbsp;193. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-9069-20-5|<bdi>963-9069-20-5</bdi>]].</cite></ref> ایگینو، ڈیوک آف تھورنگیا اس لڑائی وچ برچارڈ، ڈیوک آف تھورنگیا ، تے روڈولف اول، ورزبرگ دے بشپ دے نال مارے گئے۔ آخرکار ، مگیاراں نے 910ء وچ لیچفیلڈ د‏‏ی پہلی جنگ وچ لوئس چائلڈ د‏‏ی متحدہ فرینک شاہی فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ مجاراں دے نکے گروہ 915 وچ بریمن تک گھس گئے۔ 919 چ، جرمنی دے کونراڈ اول دی موت دے بعد، میگیاراں نے سیکسنی، لوتھرنگیا تے مغربی فرانسیا تے چھاپہ ماریا۔ 921 وچ ، انہاں نے بادشاہ بیرنگر دے دشمناں نو‏‏ں [[ویرونا]] وچ شکست دتی تے 922 وچ اپولیا پہنچ گئے۔ 917 تے 925 دے درمیان ، میگیاراں نے باسیل ، [[السائس|الساس]] ، [[برگنڈی]] ، پروونس تے [[پیرینیز]] دے ذریعے چھاپے مارے۔ <ref name="Sugar" /> 925 دے آس پاس ، 12 ويں صدی دے آخر تو‏ں ''ڈیوکلیا دے پادری دے کرونکل'' دے مطابق ، کروشیا دے تومیسلاو نے جنگ وچ میگیاراں نو ‏‏ں شکست دتی ؛ دوسرے اس کھاتے د‏‏ی وشوسنییتا اُتے سوال اٹھاندے نيں ، کیونجے دوسرے ریکارڈ وچ اس تشریح دا کوئی ثبوت نئيں ا‏‏ے۔ <ref name="Curta" /> 926 وچ، انہاں نے سوابیا تے الساس نو تباہ کر دتا، موجودہ [[لکسمبرگ]] دے ذریعے مہم چلائی، تے [[بحر اوقیانوس]] تک پہنچ گئے۔ 927ء چ پوپ جان X دے بھرا پیٹر نے میگیاراں نوں اٹلی تے راج کرن لئی بلایا ۔ <ref name="Reutel" /> انہاں نے روم وچ مارچ کیتا تے [[صوبہ ٹسکنی|ٹسکنی]] تے ٹرینٹو اُتے وڈی خراج ادائیگی عائد کيتی۔ <ref name="Reutel" /> 933 وچ ، [[سیکسنی]] وچ اک کافی مگیار فوج ظاہر ہوئی (سیکسن دے نال معاہدہ ختم ہوچکيا سی ) لیکن مرسبرگ وچ ہنری اول نے اسنو‏ں شکست دتی ۔ <ref name="Reutel" /> اپر برگنڈی (935ء چ ) تے سیکسنی (936ء چ ) دے خلاف میگیاراں دے حملے جاری رہے ۔ <ref name="Reutel" /> 937 وچ ، انہاں نے فرانس اُتے [[رائیم|ریمس]] ، لوتھرنگیا ، سوابیا ، فرانکونیا ، ڈچی آف برگنڈی تے اٹلی اُتے جنوب وچ [[اوٹرانٹو]] تک چھاپہ ماریا۔ <ref name="Reutel" /> اینہاں نے بلغاریہ تے بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا تے قسطنطنیہ دیاں فصیلاں تک پہنچ گئے ۔ بازنطینیاں نے انہاں نو 15 سال تک "ٹیکس" ادا کیتا۔ 938ء چ میگیاراں نے سیکسنی تے بار بار حملے کیتے ۔ <ref name="Reutel" /> 940 چ اینہاں نے روم دے علاقے نوں تباہ کر دتا۔ <ref name="Reutel" /> [[ابن حیان القرطبی|ابن حیان]] دے کم دے مطابق، 942 وچ، سپین تے ہنگری دے چھاپے ، خاص طور تے [[کیتلونیا|کاتالونیا]] وچ، ہوئے۔ 947 وچ ، تاکسونی دے اک سردار ، بلچسو نے اٹلی اُتے [[صوبہ اپولیا|اپولیا]] تک چھاپہ ماریا ، تے اٹلی دے بادشاہ بیرینگر II نو ‏‏ں اسنو‏ں تے اس دے پیروکاراں نو‏‏ں وڈی رقم ادا کرکے امن خریدنا پيا۔ لیخفیلڈ دی لڑائی 955ء چ ، جس چ مگیاراں نے تقریباً 5000 جنگجو کھو دتے ، بالآخر اپنی توسیع نوں روک لیا حالانکہ بازنطینی سلطنت تے چھاپے 970ء تک جاری رہے ۔ (لیچ فیلڈ [[اگزبرگ|اگسبرگ]] دے جنوب چ اے، جہڑا اج دے جنوبی جرمنی چ اے۔) عصری ذرائع دے مطابق 899 تے 970 دے درمیان محققین نے یورپ دے مختلف حصےآں وچ 45 (ناگی کلمان دے مطابق) یا 47 (سزابادوس گیورگی دے مطابق 38 مغرب تے 9 مشرق) چھاپےآں د‏‏ی گنتی کيتی۔ ایہناں مہماں چوں صرف 8 (17.5٪) ناکام رہے (901، 913، 933، 943، 948، 951، 955، 970) تے 37 کامیابی نال ختم ہوئے (82.5٪)۔ <gallery widths="200" heights="200"> فائل:Pál_Vágó_(1853-1928)_painter_The_Hungarian_at_Kiev_(1896-99).jpg|alt=The Hungarians at Kiev (Pál Vágó, 1896–99)| ''[[کیف]] چ ہنگری دے لوک'' (پال واگو، 1896–99) فائل:Hungarian_warrior.jpg|alt=Fresco about a Hungarian warrior (Italy)| ہنگری دے اک جنگجو (اٹلی) دے بارے چ فریسکو فائل:Europe_around_900.jpg|alt=Europe around 900| یورپ 900 دے آسے پاسے فائل:ArpadstatueHerosSquareBudapest.jpg|alt=Grand Prince Árpád's sculpture in Budapest| بڈاپسٹ چ گرینڈ پرنس ارپاد دی مجسمہ فائل:Hungarian_warriors.jpg|alt=Hungarian warriors (oil on canvas)| ہنگری دے جنگجو (کینوس تے تیل) </gallery> == ہنگری دے حملیاں دی ٹائم لائن == === ہنگری دی فتح توں پہلے === [[فائل:The_Hungarian_campaign_of_894.jpg|thumb| 894 دی ہنگری دی مہم]] [[فائل:The_military_events_of_the_Hungarian_Conquest_in_894-895.jpg|thumb| 894–895 وچ ہنگری دی فتح دے فوجی واقعات]] * 811ء: ہیموس پہاڑاں (بلقان پہاڑاں) چ [[پلسکا دی لڑائی|پلیسکا دی لڑائی]] چ شہنشاہ نائیکیفورس اول دے خلاف ہنگری دے لوک بلغاریہ دے کروم دے نال اتحاد چ سن۔ <ref name="Király">{{Cite book|last=Király|first=Péter|title=Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán|url=http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKirály">Király, Péter. [http://www.c3.hu/~magyarnyelv/00-1/kiraly.htm ''Gondolatok a kalandozásokról M. G. Kellner "Ungarneinfälle..." könyve kapcsán''].</cite></ref> * 839ء: ہنگری دے لوک ، جو اس وقت کارپاتھین دے مشرق وچ ، ایٹلکوز وچ رہندے سن ، نے بازنطینی باغیاں دے خلاف [[سلطنت بلغاریا اول|پہلی بلغاری سلطنت]] دے درخواست اُتے لوئر ڈینیوب وچ لڑائی لڑی۔ <ref name="Bóna">{{Cite book|last=Bóna|first=István|title=A magyarok és Európa a 9-10. században ''("The Hungarians and Europe in the 9th-10th centuries")''}}</ref> * 861ء: سینٹ سائرل اُتے کریمیا وچ ہنگری دے لوکاں نے "بگھیاڑاں د‏‏ی طرح چیخنے" اُتے حملہ کيتا ، لیکن اسنو‏ں دعا کردے ہوئے دیکھ ک‏ے اوہ پرامن ہوگئے۔ * 862ء: مشرقی فرانسیا دے خلاف موراویا دے راستسلاو د‏‏ی درخواست اُتے کارپیتھین طاس وچ ہنگریاں دا پہلا چھاپہ۔ <ref name="Bóna István 2000 p. 13" /> * ج۔ 870ء: الجیہانی تے احمد بن رستہ نے لکھیا کہ ہنگری دے قبیلےآں نے انہاں د‏‏ی سرحداں دے قریب رہنے والے سلاواں اُتے حملہ کيتا تے بہت ساریاں چھوٹی چھوٹی لڑائیاں وچ فتح حاصل کيتی تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں بازنطینیاں نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے فروخت کرنے دے لئی کریمیا دے شہر کرچ لے گئے۔ * 881: ہنگری دے فوجیاں نے موراویاں دی مدد کردے ہوئے جرمناں دے خلاف دو لڑائیاں لڑیاں۔ <ref name="Bóna István 2000 p. 13" /> * 882ء: ہنگری دے حکمران نے لوئر ڈینیوب تے سینٹ سائرل تے میتھوڈیئس نال ملاقات کیتی۔ * 892ء: ہنگری دے فوجاں نے مشرقی فرانسیسی بادشاہ [[ارنلف کارنتھیا|آرنولف آف کارینتھیا]] دے نال اتحاد چ عظیم موراویا تے حملہ کیتا۔ * 894 ** موراویا دے سواتوپلک اول دے نال اتحاد وچ ، ہنگری دے لوکاں نے مشرقی فرانسیسی صوبے پینونیا اُتے حملہ کیتا۔ اس جنگ دے دوران سواتوپلک دی موت ہو گئی ۔ ** بلغاریاں نے، بلغاریہ دے شمعون اول دی اگوائی چ، بازنطینیاں تے حملہ کیتا، جنہاں نے ہنگری دی مدد منگی۔ ہنگری دی اک فوج، جس دی اگوائی لیونٹیکا نے کیتی، نے بلغاریہ دی فوج نوں تن لڑائیاں (ڈینیوب، [[سیلسترا|سلسٹرا]] تے پریسلاو وچ) وچ شکست دتی، <ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> تے شمعون نوں [[سیلسترا|سلسٹرا]] ول پچھے ہٹن تے مجبور کیتا۔ * 895: شمعون نے ہنگریاں تے حملہ کرن لئی پیچینگاں نال اتحاد کیتا، جس نال اوہ کارپیتھین بیسن ول مغرب ول پچھے ہٹن تے مجبور ہو گئے۔ اس دے بعد ہنگری دے لوکاں نے کارپیتھین طاس دے مشرقی حصےآں (دریائے [[دریاۓ ڈینیوب|ڈینیوب]] دے مشرق وچ ) نو‏‏ں فتح کرلیا۔ اس دے بعد ، ہنگریاں نے جنوبی [[ٹرانسلوانیا|ٹرانسلوینیا]] تے ٹیزانتول وچ بلغاریاں نو‏‏ں شکست دتی ، جس تو‏ں کارپیتھین طاس وچ انہاں د‏‏ی طاقت ختم ہوگئی۔ === ہنگری دی فتح دے بعد === * 899: ہنگری دے لوکاں نے اطالوی بادشاہت تے حملہ کیتا، تے 24 ستمبر نوں برینٹا دی لڑائی چ اٹلی دے بیرنگر اول دی فوج نوں شکست دتی، [[موڈینا|موڈینا نوں]] ساڑ دتا، تے [[وینس|وینس تے]] حملہ کیتا۔ بیرنگر نے اوہناں نوں خراج تحسین پیش کرن تے راضی ہو گیا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaigns_of_899-900_in_Italy_and_Germany.jpg|thumb| اٹلی چ ہنگری دی مہم، برینٹا دی لڑائی تے اوہ مہم جس دے نتیجے چ ڈوننٹول تے قبضہ ہویا]] * 900ء: ہنگری دے لوکاں نے پینونیا فتح کیتا ، مشرقی فرانسیاں دے نال اتحاد دی تجویز مسترد ہون دے بعد۔ ایہہ ہنگری دی فتح دا اک ہور قدم سی ۔ * 901 ** ہنگری دے لوکاں نے [[کارنتھیا|کارینتھیا]] تے اتلے اٹلی تے حملہ کر دتا ۔ ** یا 18 اپریل: کارینتھیا توں مگیار فوج نوں مارگریو رٹولڈ نے [[لیوبلیانا|لیبخ]] چ شکست دتی۔ * 902ء: ہنگریاں نے عظیم موراویا دے مشرقی حصےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے ہنگری د‏‏ی فتح کارپاتھین طاس نو‏‏ں مکمل کيتا تے اس خطے دے مغرب تے شمال وچ سلاواں نو‏‏ں انہاں نو‏ں خراج ادا کرنے اُتے مجبور کرنا شروع کردتا۔ * 903ء: باویریا چ چھاپہ مارن آلی اک ہنگری دی فوج نوں دریائے فشا دے نیڑے شکست دتی گئی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> * 904 ** ہنگری دے سیاسی تے فوجی رہنما کرسزان ( کینڈی ، گیولا یا ہورکا ) نو‏‏ں اک عید وچ مدعو کیتا گیا سی تے فیر باویریا دے لوکاں نے اسنو‏ں قتل کردتا سی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> ** گرمیاں دے شروع چ: ہنگری دیاں فوجاں [[لومباردیہ|لومبارڈی]] ول مارچ کردیاں ہن۔ <ref name="Baják László (2000). p. 9" /> * 905 ** اٹلی دے بادشاہ بیرنگر نے ہنگری دے نال اپنے دشمن لوئس آف پروونس دے خلاف اتحاد کیتا، جس نے اپنے آپ نو اٹلی دا شہنشاہ قرار دتا سی۔ ** گرمیاں دے شروع چ: مگیاراں نے پروونس دے لوئس نو شکست دتی، جہنوں فیر بیرینگر نے انھا کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Saxony_of_906.jpg|thumb| ہنگری دی سیکسنی چ 906 دی مہم]] * 906: ہنگری دیاں دو فوجاں نے ڈچی آف سیکسنی نوں تباہ کر دتا۔ میگیاراں نو سلاو قبیلے دالامینسیان نے آنے دے لی آکھیا سی، جہنوں سیکسن دے حملیاں توں خطرہ سی۔ * 907 ** جولائی 4–6: لوئٹپولڈ، باویریا دے مارگریو دی اگوائی چ اک مشرقی فرانسیسی فوج، جس دا مقصد کارپیتھین طاس توں ہنگریاں نوں کڈھنا سی، پریسبرگ دی لڑائی چ ہنگری دی فوج نے ختم کر دتا۔ لوئٹپولڈ، ڈائٹمار اول، سالزبرگ دے آرچ بشپ ، پرنس سیگھارڈ، 19 کاؤنٹس، 2 بشپ، تے 3 ایبٹ جنگ چ مارے گئے، اوہناں دے بوہتے فوجیاں دے نال۔ اس لڑائی نوں ہنگری دی فتح دا اختتام سمجھیا جاندا اے ۔ ** جولائی - اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا تے حملہ کیتا ، جس نال وڈی تباہی ہوئی تے کئی شہراں تے قبضہ کر لیا ۔ گھر واپس آندے ہوئے، انہاں نے لینگن فیلڈ چ اک باویریا دی فوج نو شکست دتی۔ ہنگری تے باویریا دی سرحد فیر [[انز دریا|اینس دریا]] تے طے کیتی گئی سی۔ * 908: ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا تے سیکسنی تے حملہ کیتا، تے 3 اگست نوں آئسناک دی لڑائی چ تھورنگیا دے ڈیوک برچارڈ دی فوج نوں شکست دتی۔ برچارڈ، ایگینو، ڈیوک آف تھورنگیا ، تے روڈولف اول، ورزبرگ دے بشپ ، لڑائی چ مارے گئے۔ * 909 ** بہار: ہنگری دے لوکاں نے باویریا تے سوابیا تے چھاپے مارے ۔ ** 4 اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا چ [[فریزنگ|فریسنگ]] دے دو گرجے ساڑ دتے ۔ ** اگست: واپس آن آلے ہنگریاں نو باویریا دی فوج نے پوکنگ چ شکست دتی جہدی اگوائی باویریا دے ڈیوک آرنلف نے کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 12" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_East_Frankish_duchies_of_910.jpg|thumb| 910 دی ہنگری دی مہم، جس دے نتیجے چ آگسبرگ تے ریڈنیٹز توں ہنگری دیاں فتوحات ہوئیاں]] * 910 ** جون: ہنگری دے لوکاں نے اگسبرگ دی پہلی لڑائی چ جرمن بادشاہ لوئس دی چائلڈ دی فوج نوں کچل دتا، جہدی اگوائی کاؤنٹ گوزبرٹ آف المانیا نے کیتی۔ اس لڑائی چ گوزبرٹ تے المانیا دے کاؤنٹ ماناگولٹ مارے گئے ۔ ** جون: اوہی ہنگری دی فوج نے فرانکونیا وچ داخل ہویا، تے ریڈنیٹز دی لڑائی وچ فرانکونیا ، لوتھرنگیا تے باویریا دے ڈچیاں دی اک متحد فوج نوں شکست دتی۔ جرمن کمانڈر گیبھارڈ ، ڈیوک آف لورین تے لیوڈگر ، کاؤنٹ آف لاڈینگاؤ اس لڑائی چ مارے گئے ۔ ** بادشاہ لوئس دی چائلڈ نے امن لئی مقدمہ کیتا تے خراج ادا کرن تے راضی ہو گیا۔ ** واپس آن آلے ہنگری دے لوکاں نے [[ریگنزبرگ|ریگنسبرگ]] دے مضافات نو لُٹیا، الٹائیچ تے اوسٹرہوفن نو برطرف کیتا، لیکن انہاں دے گھڑسوار یونٹاں چوں اک نو نوچنگ چ باویریا دے ڈیوک آرنلف نے شکست دتی۔ * 911: ہنگری دیاں فوجاں نے [[باویریا]] پار کیتا تے سوابیا تے فرانکونیا تے حملہ کیتا، مین فیلڈ توں [[آرگاو|ارگاؤ]] تک دی زمیناں نوں لُٹ لیا۔ اس دے بعد، انہاں نے [[دریائے رائن|رائن]] پار کیتا، تے پہلی وار [[برگنڈی|برگنڈی تے]] حملہ کیتا۔ * 912: ہنگری دے لوکاں نے فرانکونیا تے تھورنگیا تے حملہ کیتا، اس امید نال کہ نویں مشرقی فرانسیسی بادشاہ، جرمنی دے کونراڈ اول نوں خراج ادا کرن تے مجبور کیتا جائے گا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 13" /> [[فائل:The_Hungarian_campaigns_from_915_in_the_Eastern_Frankish_kingdom_and_Italy.jpg|thumb| چڑھدے فرینک بادشاہت تے اٹلی چ 915 توں ہنگری دیاں مہماں]] * 913ء: ہنگری دے لوکاں نے باویریا ، سوابیا تے اتلے برگنڈی تے چھاپے مارے ۔ واپس آندے ہوئے، انہاں نے باویریا دے ڈیوک آرنولف دی مشترکہ فوجاں دا سامنا کیتا; ارچینجر، ڈیوک آف سوابیا ؛ تے ڈیوکس یوڈالرچ تے برچٹولڈ، جنہاں نے انہاں نو [[ان|ان دے]] نیڑے اشباخ چ شکست دتی۔ * 914: جرمنی دے بادشاہ کونراڈ اول نے باویریا دے ڈیوک آرنولف تے اوہدے ٹبر نوں ہنگری نس جان تے مجبور کر دتا۔ ہنگری دے لوکاں نے اسنوں اپنا تخت دوبارہ حاصل کرن لئی مدد دا وعدہ کیتا ۔ * 915ء: ہنگری دی اک فوج نے سوابیا تے فیر فرانکونیا نوں تباہ کر دتا۔ اوہناں دے لٹ مار کرن آلے دستیاں چوں اک نے فولڈا خانقاہ تے حملہ کیتا پر اوہنوں پسپا کر دتا گیا۔ ہنگری دے لوکاں نے کوروے دی ایبی نوں ساڑ دتا تے ہرزفیلڈ چ سینٹ ایڈا دی خانقاہ نوں لُٹیا۔ سیکسنی وچ ، ہنگری دے لوکاں نے ویلون نو‏‏ں لٹیا تے بریمن نو ‏‏ں ساڑ دتا ، تے ایرسبرگ وچ سیکسن د‏‏ی فوج نو‏‏ں شکست دینے دے بعد ، اوہ [[ڈنمارک|ڈینش]] سرحد تک پہنچ گئے۔ <ref name="Baják László (2000). p. 14" /> * 916: اک ہنگری دی فوج نے آرنلف، ڈیوک آف باویریا نوں اپنی ڈچی دوبارہ حاصل کرن لئی اپنے پہلے، ناکام حملے وچ مدد کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 14" /> [[فائل:Hungarian_campaigns_in_Europe_in_917.jpg|thumb| یورپ چ ہنگری دیاں مہماں 917 چ]] * 917 ** مغربی حملے *** جنوری: ہنگری دے لوکاں نے باسل نوں برطرف کیتا تے ساڑ دتا، فیر الساس دے ڈچی تے حملہ کیتا۔ *** فروری: اوہ لوتھرنگیا وچ داخل ہوئے، ورڈن نو تباہ کر دتا، تے موینموٹیر تے سینٹ ڈیس ڈیس ووسس تے ریمیرمونٹ دیاں خانقاہاں نو ساڑ دتا۔ ** ہنگری دی مدد نال، ڈیوک آف باویریا آرنولف نے آخر کار جرمنی دے کونراڈ اول دی افواج توں اپنا راج واپس لے لیا۔ اس دے بعد اوہ ہنگری دے وفادار اتحادی بن گیا، اپنے گوانڈھی، برچارڈ II، ڈیوک آف سوابیا دی طرح، انہاں نو خراج ادا کردا سی۔ ** مبینہ طور اُتے ہنگری دے لوکاں نے بلغاریہ دے شمعون اول نو‏‏ں اچیلوس د‏‏ی عظیم جنگ وچ بازنطینیاں نو‏‏ں شکست دینے وچ مدد کيت‏ی سی ، لیکن انہاں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں 11 واں صدی دے اک واحد ماخذ ، ''میراکولا سانکٹی جیورجی'' نے بیان کيتا سی ، جو عصری ریکارڈ تو‏ں متصادم ا‏‏ے۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_of_919-920.jpg|thumb| ہنگری دی یورپ چ 919–920 دی مہم، جس دے نتیجے چ مشرقی فرانسیا دے بادشاہ دے خلاف پوچن تے 920 دی اٹلی چ برگنڈی دے بادشاہ دے خلاف 920 دی ہنگری دی فتوحات ہوئیاں۔]] * 919–920 ** مشرقی فرانسیا دے نویں بادشاہ دے طور تے ہنری دی فاؤلر دے انتخاب دے بعد، اک ہنگری دی فوج جرمنی وچ داخل ہوئی، تے پوچن دی لڑائی وچ ہنری دی افواج نو شکست دتی، فیر مغرب دی طرف لوتھرنگیا تے جدید فرانس دا رخ کیتا۔ بادشاہ چارلس دی سمپل اینیاں فوجاں اکٹھیاں نئیں کر سکیا کہ اوہ لڑائی چ اوہناں دا سامنا کر سکے، جس دی وجہ توں اوہنوں پچھے ہٹنا پیا تے اوہناں نوں اپنے دائرے نوں لٹن دی اجازت دتی۔ ** 920 دے شروع چ، ہنگری دی ایہ فوج مغرب توں برگنڈی چ داخل ہوئی، فیر لومبارڈی، تے برگنڈی دے روڈولف II دیاں افواج نو شکست دتی، جس نے ہنگری دی راجواڑے دے اتحادی اٹلی دے برینگر I تے حملہ کیتا سی۔ اس دے بعد، مگیاراں نے انہاں اطالوی شہراں نو لُٹیا جہناں دے بارے چ اوہناں دا خیال سی کہ روڈولف دی حمایت کیتی سی: [[برگامو]] ، [[پیاچینزا|پیاسینزا]] تے نوگارا ۔ <ref name="Baják László (2000). p. 15" /> * 921–922 ** 921 وچ، ڈورساک تے بوگاٹ دی اگوائی وچ ہنگری دی فوج شمالی اٹلی وچ داخل ہوئی، [[بریسیا|بریشیا]] تے [[ویرونا]] دے وچکار، برگنڈی دے روڈولف II دے اطالوی حامیاں دی افواج نو ختم کر دتا، پیلاٹین اوڈیلر نوں مار دتا، تے برگامو دے کاؤنٹ گیسلبرٹ نوں قید کر لیا۔ ** ایہ فوج جنوبی اٹلی چ چلی گئی، جتھے اس نے سردیاں گزاریاں، تے جنوری 922 چ [[روم]] تے [[نیپلز]] دے درمیان دے علاقیاں نو لٹ لیا۔ ** 4 فروری : بازنطینیاں دے راج وچّ دکھنی اٹلی وچّ [[صوبہ اپولیا|اپولیا اتے]] میگیار فوج نے حملہ کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarians_campaigns_of_924_in_Italy,_Burgundy,_Southern_France_and_Saxony.jpg|thumb| اٹلی ، برگنڈی ، جنوبی فرانس تے سیکسنی وچ 924 د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہمات]] * 924 ** اٹلی تے جنوبی فرانس وچ مہم *** بہار: برگنڈی دے روڈولف II نو‏‏ں اطالوی باغیاں نے [[پاویہ|پاویا]] وچ اٹلی دا بادشاہ منتخب کيت‏‏ا  ۔ اٹلی دے شہنشاہ بیرنگر اول نے ہنگریاں تو‏ں امداد منگی؛ انہاں نے سزالارڈ د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج بھیجی ، جس نے دریائے ٹیسینو دے کنارے پاویا تے جنگی گیلیاں نو‏‏ں ساڑ دتا۔ *** 7 اپریل: شہنشاہ بیرنگر نوں جدوں ویرونا چ قتل کیتا گیا تے ہنگری دے لوک برگنڈی ول رخ کر گئے۔ برگنڈی دے روڈولف دوم تے آرل دے ہیو نے [[الپس]] دے درے وچ انہاں نو گھیرے وچ لیان دی کوشش کیتی، لیکن ہنگری دے لوک گھات توں بچ گئے، تے گوتھیا تے [[نائیم|نیمس]] دے مضافات تے حملہ کر دتا۔ اوہ گھر پرت گئے کیونکہ اوہناں وچّ اک طاعون پھیل گیا سی۔ ** سیکسنی چ مہم *** ہنگری دی اک ہور فوج نے سیکسنی نوں لٹیا ۔ جرمن بادشاہ ہنری دی فاؤلر ورلا دے قلعے ول پچھے ہٹ گیا۔ ہنگری دے اک نوبل نو جرمناں نے گرفتار کر لیا، جہنوں بادشاہ ہنری نے ہنگری دے نال امن دے مذاکرات دے موقع دے طور تے استعمال کیتا، تے ہنگری دی راجواڑے نوں خراج تحسین پیش کرن تے اتفاق کیتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_in_926.jpg|thumb| 926 وچ یورپ وچ ہنگری دی مہم]] * 926 ** 1–8 مئی: ہنگری دیاں فوجاں سوابیا وچ داخل ہوئیاں، نویں اطالوی بادشاہ، ہیو آف اٹلی دے اتحادیاں دے طور تے، [[اگزبرگ|اگسبرگ دا]] محاصرہ کیتا، تے فیر سنکٹ گیلن دے ایبی تے قبضہ کر لیا، جتھے اوہناں نے راہب [[Heribald|ہیریبالڈ]] دی جان بچائی، جس دے بیانات اوہناں دیاں روایات تے طرز زندگی دا تفصیلی بیان دیندے ہن۔ ایبی توں، انہاں نے معمولی یونٹاں نو آسے پاسے دی جاسوسی تے لٹ مار کرن لئی بھیجیا، جنہاں چوں اک نے سینٹ ویبوراڈا نو مار دتا، جہڑی نیڑے دے جنگل چ لنگر دے طور تے رہندی سی۔ ** مئی دے بعد: میگیاراں نے کونسٹنز دا محاصرہ کیتا، اس دے مضافات نو ساڑ دتا تے [[شافہاؤزن]] تے باسیل دی طرف مغرب دا رخ کیتا۔ [[دریائے رائن|رائن]] دے ساحل تے سیکنگن چ مقامی لوکاں نے اک گروہ نوں شکست دتی۔ اُتے ، ہنگری د‏‏ی مرکزی فوج نے قبضہ شدہ بحری جہازاں دے نال رائن دریائے [[السائس|الساس]] وچ داخلہ لیا ، تے کاؤنٹ لیوٹفریڈ د‏‏ی افواج نو‏‏ں شکست دتی۔ فیر، رائن دے بعد، اوہ شمال دی طرف ودھے، وونک دے علاقے نو لُٹدے ہوئے، [[بحر اوقیانوس]] دے ساحلاں تے پہنچے، فیر [[رائیم|ریمز]] دے ذریعے گھر واپس آ گئے۔ گھر جاندے ہوئے، انہاں نے ڈیوک آف باویریا آرنلف دے نال اتحاد دی تجدید کیتی۔ ** 29 جولائی: ہنگری دے لوکاں نے اوبرکرچن نوں تباہ کر دتا۔ [[فائل:The_Hungarian_campaigns_of_927_in_Italy_and_the_Balkans.jpg|thumb| اٹلی تے بلقان وچ 927 د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہمات]] [[فائل:The_Hungarian_influence_in_930.jpg|thumb| 930 وچ ہنگری دا اثر۔ لال پٹیاں آلے ملکاں نے ہنگری دے لوکاں نوں خراج تحسین پیش کیتا۔]] * 927: ؟ ہنگری دے جنگجوواں نو اٹلی دے بادشاہ ہیو نے مارگریو پیٹر نو پوپ جان ایکس دے خلاف روم اچ اپنی طاقت دوبارہ حاصل کرن اچ مدد کرن دے لیی بلایا اے۔ ایہہ کامیاب ہو گیا۔ انہاں واقعات دے دوران تے بعد وچ ، انہاں نے [[صوبہ ٹسکنی|ٹسکنی]] تے [[صوبہ اپولیا|اپولیا نو]] ‏‏ں لُٹیا ، بہت سارے قیدی بنائے ، تے اوریا تے [[ٹارنٹو|ٹارنٹ]] دے شہراں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ * 931: ہنگری دی فوج نے اطالوی شہر [[پیاچینزا|پیاسینزا]] نوں ساڑ دتا۔ * 933 ** مارچ دا آغاز: کیونکہ جرمن بادشاہ، ہنری دی فاؤلر نے ہنگری دی راجواڑے نوں خراج تحسین پیش کرنا جاری رکھن توں انکار کر دتا، اک میگیار فوج نے سلاوک قبیلے دالامانسین دی زمیناں توں سیکسنی تے حملہ کیتا۔ ہنگری دے لوک دو وڈے گروہاں وچ تقسیم ہوئے گئے ، لیکن جس گروہ نے مغرب تو‏ں سیکسنی نو‏‏ں باہر کڈنے د‏‏ی کوشش کيتی ، اسنو‏ں گوتھا دے نیڑے [[سیکسنی]] تے [[تھورنگیا]] د‏‏ی مشترکہ افواج نے شکست دتی۔ ** مارچ: دوجی فوج نے مرسبرگ دا محاصرہ کیتا، لیکن فیر ریڈ دی لڑائی چ ہنری دی فاؤلر دی فوج نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 20" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_West_and_the_Hungarian-Pecheneg_campaign_against_Bulgaria_and_the_Byzantine_Empire_of_934.jpg|thumb| بلغاریہ تے بازنطینی سلطنت دے خلاف 934ء د‏‏ی ہنگری د‏‏ی مہم ، جس دے نتیجے وچ ہنگریاں د‏‏ی طرف بازنطینی خراج دا آغاز ہويا]] * 934 ** مغرب *** ہنگری دی اک فوج نے لوتھرنگیا چ [[میٹز]] دے آلے دوالے چھاپہ ماریا ۔ ** بلقان *** ہنگری تے پیچینیگ دے وچکار جنگ شروع ہو گئی، لیکن ولنڈر (شاید [[بلغراد|بیلگریڈ]] ) دے قصبے وچ اوہناں دے علاقیاں تے بلغاریہ دے حملے دی خبر آن دے بعد امن دا نتیجہ اخذ کیتا گیا۔ ہنگری تے پیچینیگاں نے اس شہر تے حملہ کرن دا فیصلہ کیتا ۔ *** اپریل: ہنگری-پیچینیگ فوج نے ولنڈر دی لڑائی وچ بازنطینی-بلغاریہ دیاں فوجاں نوں ہرا دتا، فیر شہر نوں فتح کر لیا، تے تن دن تک اس نوں لٹ لیا۔ *** مئی–جون: اتحادیاں نے بلغاریہ نوں لُٹیا، فیر [[قسطنطنیہ]] ول ٹر پئے، جتھے اوہناں نے 40 دن تک کیمپ لایا، تھریس نوں برطرف کیتا تے کئی قیدی بنا لئے۔ [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی سلطنت نے]] ہنگری دے نال امن معاہدہ کیتا ، اسیراں نو‏‏ں تاوان دتا تے ہنگری د‏‏ی راجواڑے نو‏‏ں خراج ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ * 935: ہنگری دے لوکاں نے [[اکیتین|ایکویٹین]] تے بورجس تے چھاپہ ماریا۔ اوہ برگنڈی تے شمالی اٹلی دے ذریعے گھر واپس آئے، جتھے انہاں نے [[بریسیا|بریشیا]] دے ماحول نو لُٹیا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 21" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_from_936-937.jpg|thumb| 936–937 توں یورپ چ ہنگری دی مہم]] * 936–937 ** 936 دا اختتام: ہنگری دے لوکاں نے، نویں جرمن بادشاہ، [[اوتو اول|اوٹو اول نو]] خراج ادا کرن تے مجبور کرن دا مقصد، سوابیا تے فرانکونیا تے حملہ کیتا، تے فولڈا خانقاہ نو ساڑ دتا۔ اس دے بعد اوہ سیکسنی وچ داخل ہوئے ، لیکن نويں بادشاہ د‏‏ی افواج نے انہاں نو‏‏ں لوتھرنگیا تے مغربی فرانسیا د‏‏ی طرف دفع کردتا۔ ** فروری 937: اوہ لوتھرنگیا وچ داخل ہوئے، ورم وچ رائن پار کردے ہوئے، تے [[نامور]] ول ودھے۔ [[فائل:The_Hungarian_influence_in_936.jpg|thumb| 936 وچ ہنگری دا اثر۔ لال پٹیاں آلے ملکاں نے ہنگری دے لوکاں نوں خراج تحسین پیش کیتا۔]] ** ہنگری دے لوکاں نے ویرزی دے سینٹ باسولس دی ایبی تے قبضہ کر لیا، جہنوں اوہناں نے ہیڈ کوارٹر دے طور تے ورتیا۔ فیر انہاں نے لٹ مار کرن آلے گروپاں نو اوربے، سینٹ میکرا آف فیمز، بووانکورٹ شہر توں ایبیز تے حملہ کرن دے لیی بھیجیا۔  ۔ ** مارچ: اوہ سینس شہر پہنچے، جتھے اوہناں نے سینٹ پیٹر دی ایبی نوں ساڑ دتا۔ ** [[اورلینز]] چ، اوہناں نے کاؤنٹ ایبس ڈی ڈیولز دی اگوائی چ اک فرانسیسی فوج نال لڑائی لڑی، جہڑا لڑائی چ زخمی ہو گیا تے جلدی ای مر گیا۔ اس دے بعد، ہنگری دے لوکاں نے، [[لوائر|لوئر]] دے رستے دی پیروی کردے ہوئے، بحر اوقیانوس تک پہنچن لئی پورے فرانس نوں پار کیتا، فیر جنوب مشرق ول واپس آ گئے، بورژس دے نیڑے لٹ مار کیتی۔ ** جولائی دے بعد: ہنگری دے لوکاں نے [[ڈیجون|ڈیجون دے]] نیڑے برگنڈی وچ داخل ہوئے، ایبی آف لور نو ہرا دتا، فیر [[دریائے رون|رون]] دی وادی نو لُٹیا، ٹورنس شہر نو ساڑ دتا، تے سینٹ ڈیکولس تے سینٹ مارسل دیاں خانقاہاں تے قبضہ کر لیا، لیکن سینٹ اپولیناریس دی خانقاہ نو لین وچ ناکام رہے۔ ** اگست : اپنی مہم جاری رکھدے ہوئے ہنگری مغرب توں لومبارڈی وچ داخل ہوئے جتھے اٹلی دے ہیو نے اوہناں نوں بازنطینیاں دی مدد لئی دکھنی اٹلی جان لئی آکھیا۔ ہنگری دے لوکاں نے کیپوا دے آلے دوالے نوں لٹ لیا، تے [[صوبہ کیمپانیا|کیمپانیا]] چ اپنا کیمپ لایا۔ انہاں نے [[نیپلز]] ، بینیوینٹو ، سارنو ، نولا تے مونٹیکاسینو دے علاقےآں نو‏‏ں لٹنے دے لئی چھوٹے گروہ بھیجے۔ ایبی آف مونٹیکاسینو نے انہاں نو‏ں اسیراں نو‏‏ں تاوان دینے دے لئی 200 بازنطینی ہائپرپیرونز د‏‏ی قیمت د‏‏ی اشیاء دتیاں۔ ** خزاں: اپنے گھر واپس آن آلے ہنگری دے اک گروپ نو مقامی افواج نے [[اپنائن پہاڑ|ابروزو]] پہاڑاں چ گھات لا کے ماریا، تے اپنی لُٹ مار کھو دتی۔ * 938 ** جولائی دے آخر: ہنگری دے لوکاں نے تھورنگیا تے سیکسنی تے حملہ کیتا، تے [[ہارز|ہرز]] پہاڑاں دے شمال چ، بوڈے چ کیمپ لایا، تے ہر سمت چ حملہ آور جماعتاں گھل دتیاں۔ اک پارٹی نو ولفن بٹل چ شکست دتی گئی، تے اس دا رہنما ماریا گیا; اک ہور نوں ڈروملنگ دے دلدلاں تے سلاو گائیڈاں نے گمراہ کیتا، گھات لا کے ماریا گیا، تے جرمناں نے بیلکسا چ تباہ کر دتا۔ ** 31 اگست دے بعد: انہاں شکستاں دے بارے وچ سن کر ، ہنگری د‏‏ی مرکزی فوج ، جس نے بوڈے دریا اُتے خیمہ لگایا ، کارپاتھیا د‏‏ی طرف واپس چلے گئے۔ * 940 اپریل: روم دے خلاف مہم وچ اٹلی دے ہیو د‏‏ی مدد کرنے والے ہنگری د‏‏ی معاون فوجاں نو‏‏ں لیٹران وچ رومن شرافتاں دے خلاف فتح حاصل ہوئی ، لیکن اس دے بعد لونگ بارڈز نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 23" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Italy,_Burgundy,_Southern_France_and_Spain_in_942.jpg|thumb| 942 وچ اٹلی ، برگنڈی ، جنوبی فرانس تے سپین وچ ہنگری د‏‏ی مہم]] * 942 ** بہار: اک ہنگری دی فوج اٹلی وچ داخل ہوئی، جتھے بادشاہ ہیو نے انہاں نو قرطبہ دی خلافت تے حملہ کرن دے لیی 10 بشل سونا ادا کیتا۔ ** جون دے وسط: اوہ [[کیتلونیا|کاتالونیا]] پہنچے، اس علاقے نو لُٹیا، فیر خلافت قرطبہ دے شمالی علاقیاں چ داخل ہوئے۔ ** جون: ہنگری دے لوکاں نے 8 دن تک لیریڈا دا محاصرہ کیتا ، فیر سرڈانا تے ہیوسکا تے حملہ کیتا۔ ** جون: ہنگری دے لوکاں نے باربسترو دے حکمران یحییٰ بن محمد بن الطویل نو گرفتار کیتا تے 33 دن تک قید رکھیا، جدوں تک کہ تاوان ادا نئیں کیتا گیا۔ ** جولائی: ہنگری دے لوکاں نوں سپین دے اک بنجر علاقے وچ خوراک تے پانی دی کمی ہو گئی، اوہناں نے اپنے اطالوی رہنما نوں مار دتا تے اٹلی ول پرت گئے۔ پنج ہنگری دے سپاہیاں نوں قرطبیاں نے قیدی بنا لیا تے اوہ خلیفہ دے محافظ بن گئے ۔ ** ہنگری دے لوکاں نے لیٹیئم دے علاقے نوں لٹّ لیا اتے روم توں اوہناں دے خلاف اک چھاپے نوں ہرا دتا۔ * 943 ** بلقان *** کیویائی روس دے نال اتحاد کردے ہوئے، اک ہنگری دی فوج نے [[بازنطینی سلطنت]] تے حملہ کیتا۔ شہنشاہ رومانوس اول لیکاپینوس نے امن خرید لیا ، تے ہنگری دے لوکاں نو‏‏ں سالانہ خراج ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ** باویریا *** باویریا تے حملہ کرن آلے ہنگری دے لوکاں نوں ویلز دی لڑائی چ برتھولڈ، ڈیوک آف باویریا تے کارانٹینیاں نے شکست دتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 25" /> * 947: ہنگری دی اک فوج، جس دی اگوائی شہزادہ تاکسونی نے کیتی، نے اٹلی چ مہم چلائی، جزیرہ نما دے چڑھدے ساحل دے نال جنوب دی طرف ودھدی ہوئی۔ اس نے لارینو دا محاصرہ کیتا تے [[اوٹرانٹو]] پہنچ گیا، 3 مہینے تک اپولیا نو لُٹیا۔ * 948ء: ہنگری دیاں دو فوجاں نے باویریا تے کارینٹیا تے حملہ کیتا۔ ایہناں چوں اک نو نورڈگاؤ دے فلوزن چ ہنری اول، ڈیوک آف باویریا نے شکست دتی۔ * 949 9 اگست: ہنگری دے لوکاں نے باویریا نوں لا چ ہرا دتا۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> * 950ء: باویریا دے ڈیوک ہنری اول نے مغربی ہنگری تے حملہ کیتا تے قیدی تے لٹ مار کیتی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> * 951 ** بہار: ہنگری دے لوکاں نے، لومبارڈیا توں لنگھدے ہوئے، ایکویٹینیا نوں لٹ لیا۔ ** نومبر: واپس آنے والے ہنگریاں نو‏‏ں جرمناں نے شکست دتی ، جنہاں نے اس دوران اٹلی د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا سی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 27" /> [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_Europe_of_954.jpg|thumb| ہنگری دی یورپ چ 954 دی مہم]] * 954 ** جرمن شہزادےآں نے [[اوتو اول|اوٹو اول]] دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، تے ہنگری دے نال اتحاد کيتا ، جنہاں نے فروری وچ انہاں د‏‏ی مدد دے لئی بلکسو د‏‏ی سربراہی وچ اک فوج بھیجی۔ میگیار فوج نے باویریا ، سوابیا تے فرینکونیا وچ اوٹو دے اتحادیاں دے علاقےآں نو‏‏ں لٹ لیا۔ ** یکم مارچ: ہنگری دے لوکاں نے رائن پار کیتا، اپنے اتحادی، کونراڈ، ڈیوک آف لورین دے دارالحکومت وچ ورم وچ کیمپ لگایا۔ مارچ نو‏‏ں ، اوہ مغرب د‏‏ی طرف روانہ ہوئے ، ڈیوک دے دشمناں دے ڈومینز اُتے حملہ کردے ہوئے: برونو دی گریٹ ، کولن دے آرچ بشپ ، تے فیر کاؤنٹ ریجناریئس۔ ** ہنگری دے لوکاں نے اج دے [[بیلجیم]] چ ہیسبائی تے کاربونیریا دے علاقےآں نو لُٹیا، سینٹ لیمبرٹ آف [[ہینو|ہیناؤٹ]] دی خانقاہ نو لٹیا تے ساڑ دتا، مورسل دی خانقاہ نو لُٹیا، تے جیمبلوکس تے ٹورنائی دے شہراں نو لٹ لیا۔ ** اپریل: انہاں نے لوبس ایبی دا محاصرہ کیتا، لیکن راہباں نے خانقاہ دا کامیاب دفاع کیتا۔ اُتے ، ہنگری دے لوکاں نے سینٹ پال دے گرجا گھر نو‏‏ں جلا دتا ، تے اپنے نال ایبی دے خزانے لے گئے۔ ** 6–10 اپریل: ہنگری دے لوکاں نے کیمبرائی شہر دا محاصرہ کیتا تے اسدے مضافات نوں ساڑ دتا ، پر اوہ شہر نوں فتح کرن چ ناکام رہے ۔ بلکسو دے رشتہ داراں چوں اک نوں محافظاں نے مار دتا، جنہاں نے ہنگری دے لوکاں نوں اوہدی لاش واپس کرن توں انکار کر دتا، جنہاں نے اپنے سارے قیدیاں نوں مار کے تے کیمبرائی دے نیڑے سینٹ گیری دی خانقاہ نوں ساڑ کے جواب دتا۔ ** اپریل دے بعد: ہنگری دے لوکاں نے فرانسیسی سرحد پار کیتی، لاون ، [[رائیم|ریمز]] ، چلون، [[میٹز]] ، گورزے دے آسے پاسے دی زمیناں نوں لٹ لیا۔ اس دے بعد ، اوہ برگنڈی تے شمالی اٹلی دے راستے اپنے گھراں نو‏‏ں واپس آئے۔ ** پروونس چ، اک ہنگری دی فوج نے [[فرخشنیط|فراکسینٹ]] دے مسلم انکلیو دے عرباں نال لڑائی لڑی ، جدوں برگنڈی دے کونراڈ اول نے حیرانی نال اوہناں تے ڈگ پیا تے دوناں فوجاں نوں شکست دتی۔ [[فائل:The_Hungarian_campaign_in_the_German_kingdom_from_955.jpg|thumb| 955 توں جرمن بادشاہی چ ہنگری دی مہم]] * 955 ** جولائی دے وسط: باویریا تے سیکسن باغیاں ولوں بلایا گیا، ہنگری دی فوج جس دی اگوائی بلچسو، لیہل ، سور تے تاکسونی نے کیتی، جرمنی چ پھٹ پئی، باویریا نوں لُٹیا، فیر سوابیا چ داخل ہویا تے کئی خانقاہواں نوں ساڑ دتا۔ ** اگست دا آغاز: ہنگری دے لوکاں نے [[اگزبرگ|اگسبرگ دا]] محاصرہ کرنا شروع کیتا۔ ** اگست: [[اوتو اول|اوٹو I]] دی جرمن فوج نے ہنگری دی وڈی فوج نوں شکست دتی تے لیچ فیلڈ دی لڑائی چ اینوں فرار کر دتا۔ فتح دے باوجود، جرمن نقصانات بھاری سن، انہاں وچ بہت سارے شریف سن: کونراڈ، ڈیوک آف لورین ، کاؤنٹ ڈائٹپالڈ، الرچ کاؤنٹ آف ارگاؤ، باویریا کاؤنٹ برتھولڈ، وغیرہ ** 10–11 اگست: جرمناں نے بلسو ، لیہل تے سور تے قبضہ کر لیا۔ بہت سارے ہنگری دے لوک جرمناں دے ہتھوں بھجدے ہوئے مارے گئے۔ ** اگست 15: بلچسو ، لہیل تے سور نو‏‏ں ریگنسبرگ وچ پھانسی دے دتی گئی ، مغربی یورپ اُتے ہنگری دے حملےآں دا خاتمہ ہويا۔ [[فائل:Europe_in_968._The_Hungarian_campaign_in_the_Balcans_from_968.jpg|thumb| 968 توں بلقان چ ہنگری دی مہم]] * 958 اپریل - مئی: کیونکہ 957 وچ ، بازنطینیاں نے خراج دی ادائیگی بند کر دتی ، اک ہنگری فوج ، جس د‏‏ی سربراہی اپور نے د‏‏ی ، نے سلطنت اُتے حملہ کيتا تے قسطنطنیہ تک اس دے علاقےآں نو‏‏ں لٹیا ، لیکن اس د‏ی واپسی اُتے ، بازنطینیاں نے رات دے حملے وچ شکست دتی۔ * 961: ہنگری دی فوج نے تھریس تے مقدونیہ تے حملہ کیتا، لیکن اک ہور رات دے حملے چ شکست کھا گئی۔ <ref name="Baják László (2000). p. 33" /> * 966ء: ہنگریاں نے [[سلطنت بلغاریا اول|پہلی بلغاریہ سلطنت]] تے حملہ کیتا ، جس نے بلغاریہ دے زار پیٹر اول نو‏‏ں انہاں دے نال صلح کرنے اُتے مجبور کيتا تاکہ اوہ بازنس پار کرسکن۔ * 968ء: ہنگری دی اک فوج نے بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا، تے دو ٹولیاں چ ونڈیا۔ [[سالونیکا|تھیسالونیکی]] دے نیڑے، 300 بندیاں دا اک گروپ 500 یونانی قیدیاں نو لے جاندا اے، تے انہاں نو ہنگری واپس لے آندا اے۔ 200 دے دوسرے گروہ نو‏‏ں بازنطینیاں نے گھات لگا ک‏ے ماریا تے انہاں وچو‏ں 40 افراد نو‏‏ں قید کرلیا۔ کجھ شہنشاہ نائیکیفورس II فوکس دے محافظ بن گئے۔ * 970ء: کیف دے سویاتوسلاو اول نے ہنگری دے معاون فوجاں دے نال بازنطینی سلطنت تے حملہ کیتا ۔ بازنطینیاں نے سویاتوسلاو دی فوج نوں آرکیڈیوپولس دی لڑائی چ ہرا دتا ۔ اس نال یورپ تے ہنگری دے حملے ختم ہو گئے۔ == چالاں == اوہناں دی فوج زیادہ تر انتہائی موبائل ہلکے گھڑسوار فوج ورتدی سی۔ بغیر کسی وارننگ دے حملہ کردے ہوئے، انہاں نے جلدی نال دیہی علاقےآں نو لُٹیا تے کسی وی دفاعی قوت نو منظم کرن توں پہلے روانہ ہو گئے۔ <ref name="Sandler" /> اگر لڑنے اُتے مجبور ہوجاندے تاں ، اوہ اپنے دشمناں نو‏‏ں تیراں تو‏ں تنگ کردے تے اچانک پِچھے ہٹ جاندے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے مخالفین نو‏‏ں صفاں توڑنے تے پیچھا کرنے دا لالچ ملدا سی ، تے فیر ہنگری دے لوک انہاں تو‏ں اکیلے لڑنے دے لئی مڑ جاندے سن ۔ <ref name="Sandler" /> اس حربے نو باقاعدہ طور تے اک جعلی پچھے ہٹن دے طور تے جانا جاندا اے۔   == لڑائیاں دا خلاصہ == {| class="wikitable collapsible collapsed" |- valign="top" !<small>Battle</small> !<small>Date</small> !<small>Result</small> !<small>Hungarian commander</small> !<small>Opponent</small> !<small>Notes</small> |- valign="top" |At the Danube<ref name="Kristó (1993)">{{Cite book|last=Kristó|first=Gyula|title=A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)|publisher=Szegedi Középkorász Műhely|year=1993|location=Szeged|url=http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250|isbn=963-04-2914-4|page=299}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKristó1993">Kristó, Gyula (1993). [http://www.antikvarium.hu/ant/book.php?ID=39250 ''A Kárpát-medence és a magyarság régmultja (1301-ig)''] &#x5B;''The Ancient History of the Carpathian Basin and the Hungarians - Till 1301''&#x5D;. Szeged: Szegedi Középkorász Műhely. p.&nbsp;299. [[بین الاقوامی معیاری کتاب نمبر|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/963-04-2914-4|<bdi>963-04-2914-4</bdi>]].</cite></ref> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Silistra<ref name="Kristó (1993)" /> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Preslav<ref name="Kristó (1993)" /> |894 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" | - |894 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' |* Liüntika |'''First Bulgarian Empire''' <br /><br />* Simeon I of Bulgaria | |- valign="top" |Brenta |24 September 899 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Kingdom of Italy''' <br /><br />* Berengar I of Italy | |- valign="top" |Laibach |11/18 April 901 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''March of Carinthia''' <br /><br />* Ratold Margrave of Carinthia | |- valign="top" |Fischa |903 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" | - |905 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Holy Roman Empire''' <br /><br />* Louis the Blind | |- valign="top" |Pressburg |4-6- July 907 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' &<br /><br /> '''East Francia''' <br /><br />* Luitpold, Margrave of Bavaria  † <br /><br />* Dietmar I, Archbishop of Salzburg  † <br /><br />* Prince Sieghard  † | |- valign="top" |Lengenfeld |907 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" |Eisenach |3 August 908 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Thuringia'''<br /><br />* Burchard, Duke of Thuringia  † <br /><br />* Egino, Duke of Thuringia  † <br /><br />* Rudolf I, Bishop of Würzburg  † | |- valign="top" |Pocking<ref name="Baják László (2000). p. 12" /> |11 August 909 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Augsburg |12 June 910 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Louis the Child <br /><br />* Gozbert Duke of Alemannia  † <br /><br />* Managolt Count of Alemannia  † | |- valign="top" |Rednitz |22 June 910 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Franconia''' <br /><br /> '''Duchy of Lotharingia''' <br /><br /> '''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Gebhard, Duke of Lorraine  † <br /><br />* Liudger, Count of Ladengau  † | |- valign="top" |Neuching |910 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Aschbach |913 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Arnulf, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Eresburg |915 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Saxony''' | |- valign="top" |Achelous |20 August 917 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' |the Hungarians fought as a contingent in the army of Simeon I of Bulgaria |- valign="top" |Püchen<ref name="Baják László (2000). p. 15" /> |919 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Henry the Fowler | |- valign="top" |Lombardy<ref name="Baják László (2000). p. 15" /> |920 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Kingdom of Burgundy''' <br /><br />* Rudolf II of Burgundy | |- valign="top" |Brescia |921 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' |* Dursac <br /><br /> * Bogát |'''Italian rebels''' <br /><br />* palatine Odelrik  † <br /><br />* Gislebert, Count of Bergamo | |- valign="top" |Säckingen |926 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Swabia''' | |- valign="top" |Alsace |926 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Alsace''' <br /><br />* Liutfrid, Count of Alsace | |- valign="top" |Aschbach |933 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Saxony'''<br /><br /> '''Duchy of Thuringia''' | |- valign="top" |Riade<ref name="Baják László (2000). p. 20" /> |15 March 933 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Henry the Fowler | |- valign="top" |W.l.n.d.r. |934 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' <br /><br /> '''First Bulgarian Empire''' | |- valign="top" |Orléans |937 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''West Francia''' <br /><br />* Ebbes de Déols  † | |- valign="top" |Abruzzo Mountains |937 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Benevento''' | |- valign="top" |Wolfenbüttel |938 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I | |- valign="top" |Belxa |938 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I | |- valign="top" |Rome |940 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Romans''' | |- valign="top" |Lateran |940 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Benevento''' | |- valign="top" |Rome |942 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Romans''' | |- valign="top" |Wels |943 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br /> '''Carantanians''' <br /><br />* Berthold, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Flozzun |948 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Duchy of Bavaria''' <br /><br />* Henry I, Duke of Bavaria | |- valign="top" |Laa |949 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Duchy of Bavaria''' | |- valign="top" |Italy<ref name="Baják László (2000). p. 27" /> |951 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''East Francia''' | |- valign="top" |Lechfeld |955 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' |* Bulcsú  <br /><br />* Lél  <br /><br />* Súr  <br /><br />* |'''East Francia''' <br /><br />* Otto I <br /><br />* Conrad Duke of Lorraine  † | |- valign="top" |Balkans |958 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Balkans |961 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Thessaloniki |968 | style="background:#98fb98;" |'''Victory''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Balkans |968 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' | |- valign="top" |Arcadiopolis |970 | style="background:#ffa07a;" |'''Defeat''' | - |'''Byzantine Empire''' |the Hungarians fought as a contingent in the army of Sviatoslav I of Kiev |} == بعد دا نتیجہ == ہنگری دے لوک وسطی یورپ وچ مستقل موجودگی قائم کرنے والے آخری حملہ آور لوک سن ۔ پال کے ڈیوس لکھدے نیں، "مگیار دی شکست ( لیچفیلڈ دی لڑائی وچ) نے اوہناں دے مغربی یورپ دی لٹ مار دے 90 سال توں ودھ عرصے دا خاتمہ کر دتا تے بچن آلیاں نوں آباد ہون تے قائل کیتا، جس نال [[ہنگری]] دی ریاست دی بنیاد بنی۔" <ref name="Davis2001">{{Cite book|last=Davis|first=Paul K.|title=100 Decisive Battles: from Ancient Times to the Present|url=https://books.google.com/books?id=nv73QlQs9ocC|date=2001-04-15|publisher=Oxford University Press US|isbn=978-0-19-514366-9|page=110}}</ref> اگلی صدیاں وچ ، ہنگری دے لوکاں نے جاگیرداری فوجی تنظیم د‏‏ی مغربی یورپی شکلاں نو‏‏ں اپنایا ، جس وچ بھاری بکتر بند گھڑسواراں دا غالب استعمال وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="Sandler" /> == ذرائع == * {{Cite book |last=Nagy |first=Kálmán |title=A honfoglalás korának hadtörténete |date=2007 |publisher=Heraldika Kiadó |isbn= |location=Budapest |language=Hungarian |trans-title=Military History of the Age of the Hungarian Conquest}} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf کارپیتھین طاس وچ ہنگری] [[گٹھ:ہنگری دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہنگری دی ابتدائی جدید تریخ]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] qyhebvgwkt4c0ohjbsmok3cefk7rcav 14 149292 709279 2026-08-10T06:24:07Z Abbas dhothar 361 "[[گٹھ:جنگاں]][[گٹھ:ہنگری]]" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709279 wikitext text/x-wiki [[گٹھ:جنگاں]][[گٹھ:ہنگری]] aef4kzreqffvjztdl95cvureflmdpuq 14 149293 709280 2026-08-10T06:24:40Z Abbas dhothar 361 "[[گٹھ:ہنگری]]" نال صفحہ بنایا گیا۔ 709280 wikitext text/x-wiki [[گٹھ:ہنگری]] 7nqnfb18z9fwtammqmd1uuzk95xsgpi 0 149294 709281 2026-08-10T06:27:00Z Abbas dhothar 361 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367910289|Salween River]]" 709281 wikitext text/x-wiki    '''سالوین''' [[لموچی چڑھدا ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء دا]] اک دریا اےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead ، جس 3,289 کلومیٹر دے نیڑے لمبا ا‏‏ے۔ [[تبت پٹھار|تبتی پٹھار]] توں دکھن ول [[انڈمان سمندر]] چ وگدا اے۔ سالوین بنیادی طور تے جنوب مغربی [[چین]] تے مشرقی [[میانمار]] دے اندر وگدا اے، جس دا اک چھوٹا حصہ میانمار تے [[تھائی لینڈ]] دی سرحد بناندا اے۔ اپنے زیادہ تر کورس دے دوران، ایہ ناہموار پہاڑی گھاٹیاں چوں تیزی نال لنگھدا اے۔ دریا دی وڈی لمبائی دے باوجود، صرف آخری 90 کلومیٹر (56 mi) جہاز رانی دے قابل ہن، جتھے ایہ ماولامین وچ اک معمولی مہانا تے ڈیلٹا تشکیل دیندا اے۔ اس دریا نو‏‏ں اپنے راستے دے نال نال مختلف ناواں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جنہاں وچ میانمار وچ '''تھانلوین''' (جس دا ناں ''Elaeocarpus'' sp. دے ناں اُتے اے ، اک زیتون د‏‏ی طرح دا پودا جو اس دے کنارےآں اُتے اگدا اے <ref>{{Cite book|last=Mason|first=Francis|url=https://books.google.com/books?id=bg8YAAAAYAAJ&pg=PA213|title=Tenasserim: Or Notes on the Fauna, Flora, Minerals, and Nations of British Burmah and Pegu|publisher=American Mission Press|year=1851|location=Maulmain|page=213}}</ref> ) تے چین وچ '''نو جیانگ''' (یا نو دریا ، جس دا ناں [[نو|نو لوکاں]] دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ) شامل ني‏‏‏‏ں۔ عام طور تے استعمال ہون آلا ہجے "سالوین" 19ویں صدی دے برطانوی نقشیاں توں برمی ناں دا انگریزی روپ اے۔ جغرافیائی تنہائی Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadدے نال مل کے بلندی تے عرض البلد دی وڈی رینج دی وجہ توں، سالوین بیسن نو دنیا دے سب توں زیادہ ماحولیاتی طور تے متنوع علاقیاں چوں اک سمجھیا جاندا اے۔ لانکانگ تے جنشا دریاواں دے نال، ایہ تھری پیرالل ریورس ورلڈ ہیریٹیج سائٹ توں لنگھدا اے، جس دے بارے چ خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ دنیا دی 25 فیصد توں ودھ جانوراں دی پرجاتیاں دی مدد کردا اپنے کورس دے دوران سالوین زراعت دے لیی پانی فراہم کردا اے تے پرچر ماہی گیری دی حمایت کردا اے، خاص طور تے ڈیلٹا دے علاقے چ۔ سالوین بیسن متعدد نسلی اقلیتی گروہاں دا گھر اے ، جنہاں دے آباؤ اجداد وڈی حد تک تبتی پٹھار تے شمال مغربی چین تو ں پیدا ہوئے سن ۔ تقریباً 5,000 سال پہلے، لوکاں نے دریا دے نال جنوب دی طرف ہجرت کرنا شروع کر دتی، جس نے نکے بادشاہتاں تے [[شہر ریاست|شہر ریاستاں]] قائم کیتیاں۔ سالوین ایشیا دے Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadسب توں گھٹ ٹوٹے ہوئے وڈے دریائی نظاماں چوں اک اے ، جس چ دریا دے ہیڈ واٹر تے معاون دریاواں تے صرف کجھ نکے ڈیم نیں ۔ دریا چ انتہائی زیادہ [[پن بجلی|پن بجلی دی]] صلاحیت اے، جس چ 5,000 توں ودھ دی کمی اے اپنے وسیلے توں۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، میانمار تے تھائی حکومتاں نے دریا دے کنارے وڈے پیمانے اُتے پن بجلی ڈیم بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ چین نے اپر سالوین نو‏‏ں ڈیم کرنے دا وی منصوبہ بنایا سی ، لیکن 2016 وچ قومی پارک دے قیام دے حق وچ انہاں منصوبےآں نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ ڈیم دے منصوبیاں دا مستقبل غیر یقینی اے۔ == جغرافیہ تے نامکرن == سالوین بیسن Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadچ تقریباً 283,500 کلومیٹر ، جس چوں 48&nbsp;فیصد چین وچ اے، 44&nbsp;میانمار چ فیصد، تے 8&nbsp;تھائی لینڈ چ فیصد۔ <ref name="River Health in the Salween">{{Cite book|url=https://core.ac.uk/download/pdf/132697837.pdf|year=2017|title=River Health in the Salween}}</ref> طاس انتہائی لمبا تے تنگ اے ، جو مغرب وچ اراواڈی تے [[دریائے برہم پتر|برہمپتر]] دریا دے نظام تے مشرق وچ [[دریائے میکانگ|میکونگ]] نظام دے درمیان واقع اے ، تے شمال وچ [[دریائے یانگزے|یانگسی]] نظام دے نال اک چھوٹی سرحد دا اشتراک کردا ا ے۔ <ref name="FAO" /> 3,515 دی اوسط بلندی دے نال ، سالوین بیسن وچ متعدد برفانی پہاڑی سلسلےآں شامل نيں ، تے دریا اپنی لمبائی دے زیادہ تر حصے وچ بلندی اُتے وگدا ا ے۔ <ref name="Baronas">{{حوالہ رسالہ|title=Integrating Suspended Sediment Flux in Large Alluvial River Channels: Application of a Synoptic Rouse-Based Model to the Irrawaddy and Salween Rivers|year=2020}}</ref> چین چ، سالوین بیسن [[تبت|تبت خود مختار علاقے]] تے [[ینعان|یوننان]] چ واقع اے۔ میانمار چ سالوین شان ریاست ، کارینی ریاست ، کیرن ریاست تے مون ریاست توں لنگھدا اے۔ تھائی لینڈ چ سالوین صرف [[صوبہ مائے ہانگ سن|می ہانگ سون صوبے]] نال لگدی اے، جہدے معاون دریا [[صوبہ چیانگ مائی|چیانگ مائی]] ، [[صوبہ ٹاک|تاک]] تے [[صوبہ کانچانابوری|کانچانابوری صوبے]] تک پھیلے ہوئے ہن۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> چین میانمار دی سرحد تے اوسط بہاؤ دی شرح 68.74 اے۔ . میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد دے نال نال سالوین دا اوسط سالانہ بہاؤ 200 کلومیٹر . <ref name="FAO" /> منہ تے اندازا بہاؤ دی شرح 6,600 اے . <ref name="Baronas">{{حوالہ رسالہ|title=Integrating Suspended Sediment Flux in Large Alluvial River Channels: Application of a Synoptic Rouse-Based Model to the Irrawaddy and Salween Rivers|year=2020}}</ref> تقریباً 89&nbsp;سالانہ بہاؤ دا فیصد [[مون سون|مانسون]] دے موسم (مئی دے وسط توں نومبر تک) وچ ہوندا اے، تے صرف 11&nbsp;باقی سال چ فیصد۔ سالوین ڈیلٹا چ Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadتلچھٹ دا اوسط حجم تقریباً 180 ملین ٹن ہر سال اے۔ سالوین بیسن دیSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead آبادی دا اندازہ 24 ملین اے، یا 76 بندے/کلومیٹر ² ۔ تقریباً 10 ملین لوک دریا دے نیڑے یا اس دے نیڑے رہندے ہن۔ سالوین بیسن دے لوک نسلی گروہاں دی اک وڈی تنوع دی نمائندگی کردے ہن۔ چین چ، سالوین بیسن [[بلانگ]] ، [[ڈیرنگ|ڈیرونگ]] ، [[لیزو|لیسو]] ، [[نو]] ، [[ڈیانگ|پلاؤنگ]] (ڈیانگ)، شان ، [[تبتی]] تے [[وا]] دا گھر اے۔ میانمار چ، وڈے نسلی گروہاں چ آکھا ، [[لاہو]] ، لیسو، ہمونگ ، کاچن ، کیرن ، کیرنی ، کوکانگ ، پاؤ ، شان تے [[یاؤ]] شامل ہن۔ سب توں ودھ آبادی دی کثافت مون ریاست (300 لوک/کلومیٹر ² ) تے یوننان (100 لوک/کلومیٹر ² ) چ اے، جد کہ سب توں گھٹ آبادی دی کثافت تبت (5 لوک/کلومیٹر ² ) چ اے۔ === اپر سالوین (چین) === [[فائل:Nujiang_river_Bingzhongluo_1.jpg|thumb| بنگژونگلو، یوننان دے نیڑے دریائے سالوین]] سالوین وسطی تبت دے پٹھار چ تنگگولا پہاڑاں چوں نکلدا اے ۔ ہیڈ واٹر ڈینگکا چوٹی دے نیڑے، تانگگولا درے دے چڑھدے چ واقع اے۔ {{Sfn|Björnsson|Oerlemans|Shroder|Tranter|2011}} سب توں اچا وسیلہ جیانگمیئرگنگ گالو گلیشیر اے، 5,432 میٹر (17,822 فٹ) سمندر دی سطح توں اُپر اے۔ مختلف ہیڈ واٹر ندی اچیاں پہاڑی وادیاں دے ذریعے جنوب مغرب دی طرف وگدیاں نیں تے کونا جھیل چ جمع ہو جاندیاں نیں، 4,594 تے . جھیل دے تھلے، دریا دے تبتی حصے نو ''گیالمو ناگقو'' ، "سیاہ دریا" آکھیا جاندا اے۔ تبت چ دریا زیادہ تر ناگقو پریفیکچر دے اندر وگدا اے ۔ <ref name="sciencenet" /> کونا جھیل توں، Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadدریا جنوب ول وگدا اے تے ناگقو ٹاؤن دے نیڑے چڑھدے ول مڑدا اے، جتھے چالونگ پن بجلی سٹیشن واقع اے۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> اگے چڑھدے ول، دریا نوں نکے جیکوان ہائیڈرو الیکٹرک سٹیشن تے ڈیم کیتا گیا اے۔ 2017 تک، ایہ سالوین دریا تے صرف دو ڈیم ہن۔ چڑھدے ول اگے ودھدے ہوئے اسدے نال کا، سوؤ اتے گا دریا ملدے ہن، ایہہ سارے تنگگولا پہاڑاں دی دکھنی ڈھلوان توں وگدے ہن ۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> بیرو کاؤنٹی چ، دریا جنوب تے جنوب مشرق ول موڑاں دا اک سلسلہ شروع کردا اے، جو نینگچی پریفیکچر توں لنگھدا اے۔ [[ینعان|یوننان]] وچ داخل ہون توں تھوڑی دیر پہلاں، ایہ چڑھدے توں یو دریا نال ملدا اے، جو چین دے اندر ایہدا سب توں لمبا معاون دریا اے۔ سالوین بیسن دا تبتی حصہ ہلکی آبادی والا اے، خاص طور تے سرد ہیڈ واٹر دے علاقیاں وچ جتھے بارش گھٹ ہوندی اے تے دریا دا بہاؤ تقریباً مکمل طور تے گلیشیر دے پگھلن تے منحصر اے۔ اپر سالوین بیسن چ 12,000 توں ودھ شامل نیں گلیشیراں دا۔ <ref name="ZouTenzer2019">{{حوالہ رسالہ|last1=Zou|first1=Fang|last2=Tenzer|first2=Robert|last3=Jin|first3=Shuanggen|title=Water Storage Variations in Tibet from GRACE, ICESat, and Hydrological Data|journal=Remote Sensing|volume=11|issue=9|year=2019|page=1103|issn=2072-4292|doi=10.3390/rs11091103|bibcode=2019RemS...11.1103Z}}</ref> یوننان چ، سالوینSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead نوں '''نوجیانگ''' یا ''نو دریا'' ، مقامی [[نو|نو لوکاں]] دے بعد ، لیکن لفظی طور اُتے "غصے وچ دریا" دا وی ترجمہ کردا ا ے۔ (ایہ کردار صرف اک ہوموفون اے، کیونکہ چینی چ کوئی صوتیاتی لپی نئیں اے۔) 1,000 توں ودھ لئی سالوین [[دریائے میکانگ|میکونگ]] تے [[دریائے یانگزے|یانگسی]] دے سرے دے متوازی تے مغرب چ چلدا اے، جہڑا ہینگڈوان پہاڑاں دے اچے پہاڑی ڈھلواناں نال وکھرا اے۔ سالوین دے لہندے چ گاؤلیگونگ پہاڑ چین تے میانمار دی سرحد بناندے نیں ۔ تبت-یونان دی سرحد دے آسے پاسے سالوین تے میکونگ دریاواں دے وچکار میلی ژو شان اے، جس وچ کاواگاربو شامل اے، جو سالوین بیسن دی سب توں اچی چوٹی اے 6,740 میٹر (22,110 فٹ) .{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> یوننان دے اندر Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadدریا دا زیادہ تر حصہ یوننان دے محفوظ علاقیاں دے تن متوازی دریاواں دا حصہ اے، جو اک [[جگت ثقافتی ورثا|عالمی ورثہ سائٹ اے]] ۔ 4,500 تک گھاٹیاں بناندے ہوئے ڈوہنگا، اس حصے نو اکثر "گرینڈ کینیئن آف دی مشرق" آکھیا جاندا اے۔ جنوب د‏‏ی طرف Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadجاری رہندے ہوئے ، دریا وسیع گھاٹیاں تو‏ں ٹوٹے ہوئے گہرے گھاٹیاں دے اک سلسلے دے ذریعے یونان-گوئیژو پٹھار نو ‏‏ں پار کردا ا‏‏ے۔ لانگنگ کاؤنٹی چ اس نال دریائے کوکے ملدا اے تے لہندے ول مڑ کے میانمار چ داخل ہوندا اے ۔ چین چ دریا دی کل لمبائی 1,948 اے, اک مختصر 25 شامل نئیں چین میانمار دی سرحد دے نال دا حصّہ۔ جدوں تک ایہ چین چھڈدا اے، سالوین 4,000 توں ودھ ہو گیا اے۔ اپنے وسیلے توں۔ [[فائل:Salawin_river_at_Mae_Sam_Laep.jpg|left|thumb| میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد تے دریائے سالوین]] میانمار وچ سالوین دریا نو سرکاری طور تے ''تھنلوین دے'' ناں توں جانڑیا جاندا اے; شان ریاست وچ، جس وچ دریا چین توں نکلن تے فوری طور تے داخل ہوندا اے، اس نوں ''نام کھون دے'' ناں توں وی جانیا جاندا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} جنوب دی طرف مڑدے ہوئے، دریا شان پہاڑیاں دے ناں توں جانے جان آلے وسیع اپلینڈ خطے دے ذریعے اک گھماؤ دار راستے نو کٹدا اے۔ ایہ علاقہ چھوٹے پہاڑی سلسلےآں، پٹھاراں تے چٹاناں دی اک پیچیدہ، ٹٹی ہوئی ٹپوگرافی دی خصوصیت رکھدا اے، جس دے ذریعے سالوین نے گھاٹیاں دا اک وسیع سلسلہ کٹیا اے۔ جدوں سالوین جنوب ول وگدا اے تے بلندی چ اتردا اے، تے ایہ معتدل توں ذیلی اشنکٹبندیی تے آخر چ اشنکٹبندیی آب و ہوا دے زوناں چ سفر کردا اے، جس چ سالانہ بارش 1,200 to 2,000 ہوندی اے۔ شان پہاڑیاں دے علاقے وچ۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ دریا دی کل لمبائی 1,316 اے . شان ریاست تےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead کارینی ریاست (کیاہ ریاست) وچ دریا کئی وڈے معاون دریاواں نال ملدا اے، جنہاں وچ مشرق توں دریائے ناندینگ تے دریائے ہکا ، تے مغرب توں دریائے پانگ ، ٹینگ تے پاؤن دریا شامل ہن۔ دریائے پانگ سالوین دے نال سنگم دے نیڑے اپنے وسیع چونے دے پتھر دے قیام دے لئی مشہور اے، جتھ ے ایہ بے شمار موتیابند، چینلاں تے جزیرےآں وچ ٹوٹ جاندا اے جنہاں نو ں ''کن ہینگ'' ، "ہزار جزیرے" دے ناں تو ں جانیا جاندا ا ے۔ انلے جھیل ، میانمار دی دوجی سب توں وڈی جھیل تے اک ورلڈ بائیوسفیئر ریزرو ، پاؤن دریا دے ذریعے سالوین چ وگدی اے۔ اگے دکھن چ، دریا کیرن ریاست (کائن ریاست) چ داخل ہوندا اے تے تقریباً 120 تک میانمار تے تھائی لینڈ دے وچکار سرحد بناندا اے۔ . تھائی لینڈ چ دریا نوں ''سلاوین'' آکھیا جاندا اے; سرحد دے تھائی پاسے دا بہتا حصہ سالاوین نیشنل پارک تے سالاوین وائلڈ لائف سینچوری دا حصہ اے۔ سرحدی حصے دے جنوبی سرے تے اس نال شمال مغرب چ وگدی ہوئی دریائے موئی شامل اے، جہڑی اس نقطے دے جنوب چ میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد بناندی اے۔ کیرن سٹیٹ وچ، دریا کارسٹ چونا پتھر دے پہاڑیاں وچوں وگدا اے جتھے بے شمار غاراں تے غیر معمولی چٹاناں دے کنارے، خاص طور تے ایچ پی اے-ان شہر دے آسے پاسے۔ {{Sfn|Gunn|2004}} <ref>{{Cite news|title=Voyaging deep into Myanmar's caves|date=May 11, 2017|url=https://www.fauna-flora.org/news/voyaging-deep-into-myanmars-caves}}</ref> سالوین پہاڑاںSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead توں ہلائینگبوے ٹاؤنشپ دے نیڑے ساحلی میدان چ نکلدا اے۔ ساحل دے نیڑے، سالانہ بارش 4,000 to 5,000 ہوندی اے۔, گھنے اشنکٹبندیی برساتی جنگلات دے نال نال اک پیداواری چاول دی صنعت دی حمایت کردا اے۔ دریا ہور 100 وگدا اے مون ریاست دے ماولامائن چ اک معمولی سائز دے [[دریائی ڈیلٹا|ڈیلٹا]] تے مہانا تے ختم ہون توں پہلاں۔ سالوین 75 تک سمندری اثر رکھدا اے اندرونی۔ ایتھ‏ے اس دے نال مشرق د‏‏ی طرف تو‏ں گیانگ دریا تے جنوب مشرق تو‏ں دریائے اتران مل جاندا ا‏‏ے۔ تھنلوین پل ، میانمار دا دوجا سب توں لمبا پل، مولمین نوں متمہ نال جوڑدا اے۔ اس دے بعد مشترکہ دریا ڈیبوک (شمالی) تے مولامائن (جنوبی) چینلز وچ ٹوٹ جاندا اے، جو خلیج مارتابان وچ خالی ہونے تو ں پہلے [[Bilugyun Island|بیلوگیون جزیرہ]] تشکیل دیندا ا ے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} === معاون دریاواں دی لسٹ === {| class="wikitable sortable" ! colspan="7" |Tributaries of the Salween River |- !Name !Country !State/Province !Mouth coordinates !Length !Basin size |- |Ataran |Myanmar |Mon State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|16|31|12|N|97|39|33|E}} |249 km<br /><br />(155&nbsp;mi) |5,930 km²<br /><br />(2,288&nbsp;mi²) |- |Gyaing |Myanmar |Mon State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|16|33|08|N|97|39|49|E}} |250 km<br /><br />(155&nbsp;mi) |9,386 km²<br /><br />(3,621&nbsp;mi²) |- |Donthami |Myanmar |Mon State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|16|41|27|N|97|35|18|E}} |148 km<br /><br />(92&nbsp;mi) |2,143 km²<br /><br />(827&nbsp;mi²) |- |Yunzalin |Myanmar |Karen State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|17|22|44|N|97|40|04|E}} |219 km<br /><br />(136&nbsp;mi) |3,031 km²<br /><br />(1,169&nbsp;mi²) |- |Moei |Myanmar/Thailand |Karen State/<br /><br />Mae Hong Son province |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|17|49|57|N|97|41|30|E}} |332 km<br /><br />(206&nbsp;mi) |14,978 km²<br /><br />(5,778&nbsp;mi²) |- |Pawn |Myanmar |Karenni State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|18|52|53|N|97|19|36|E}} |338 km<br /><br />(210&nbsp;mi) |19,145 km²<br /><br />(7,386&nbsp;mi²) |- |Pai |Myanmar |Karenni State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|19|08|45|N|97|32|38|E}} |205 km<br /><br />(127&nbsp;mi) |7,178 km²<br /><br />(2,769&nbsp;mi²) |- |Teng |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|19|51|42|N|97|44|43|E}} |449 km<br /><br />(279&nbsp;mi) |15,340 km²<br /><br />(5,918&nbsp;mi²) |- |Hsim |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|20|47|37|N|98|30|15|E}} |243 km<br /><br />(151&nbsp;mi) |5,221 km²<br /><br />(2,014&nbsp;mi²) |- |Pang |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|20|57|21|N|98|30|01|E}} |325 km<br /><br />(202&nbsp;mi) |12,427 km²<br /><br />(4,794&nbsp;mi²) |- |Hka (Nanka) |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|21|33|09|N|98|37|35|E}} |278 km<br /><br />(173&nbsp;mi) |10,326 km²<br /><br />(3,984&nbsp;mi²) |- |Nanding |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|23|24|43|N|98|40|27|E}} |266 km<br /><br />(165&nbsp;mi) |8,322 km²<br /><br />(3,211&nbsp;mi²) |- |Kuke |China |Yunnan |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|24|19|54|N|99|10|57|E}} |175 km<br /><br />(109&nbsp;mi) |6,610 km²<br /><br />(2,550&nbsp;mi²) |- |Yu |China |Tibet |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|28|35|49|N|98|21|54|E}} |453 km<br /><br />(281&nbsp;mi) |9,389 km²<br /><br />(3,622&nbsp;mi²) |- |Leng |China |Tibet | |133 km<br /><br />(83&nbsp;mi) |3,113 km²<br /><br />(1,201&nbsp;mi²) |- |Ba |China |Tibet | |111 km<br /><br />(69&nbsp;mi) |3,792 km²<br /><br />(1,463&nbsp;mi²) |- |Ga |China |Tibet |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|31|09|47|N|95|15|53|E}} |168 km<br /><br />(104&nbsp;mi) |4,812 km²<br /><br />(1,856&nbsp;mi²) |- |Suo |China |Tibet |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|31|45|37|N|93|44|57|E}} |264 km<br /><br />(164&nbsp;mi) |13,939 km²<br /><br />(5,377&nbsp;mi²) |- |Ka |China |Tibet | |214 km<br /><br />(133&nbsp;mi) |8,489 km²<br /><br />(3,275&nbsp;mi²) |} اوسط بہاؤ دے لحاظ نال وڈے معاون دریاواں (1971–2000): {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Name !Average discharge !Name !Average discharge |- |Gyaing |672.3 m3/s (23,740 cu ft/s) |Kuke |111.5 m3/s (3,940 cu ft/s) |- |Ataran |501.7 m3/s (17,720 cu ft/s) |Hsim |94.2 m3/s (3,330 cu ft/s) |- |Pawn |402.4 m3/s (14,210 cu ft/s) |Pai |91.5 m3/s (3,230 cu ft/s) |- |Moei |382.5 m3/s (13,510 cu ft/s) |Ba |90.5 m3/s (3,200 cu ft/s) |- |Teng |334.7 m3/s (11,820 cu ft/s) |Yu |89.7 m3/s (3,170 cu ft/s) |- |Pang |226.5 m3/s (8,000 cu ft/s) |Suo |88.6 m3/s (3,130 cu ft/s) |- |Donthami |213.7 m3/s (7,550 cu ft/s) |Ga |84.6 m3/s (2,990 cu ft/s) |- |Hka |202 m3/s (7,100 cu ft/s) |Ka |61.8 m3/s (2,180 cu ft/s) |- |Nanding |165.1 m3/s (5,830 cu ft/s) |Leng |60.3 m3/s (2,130 cu ft/s) |- |Yunzalin |128.6 m3/s (4,540 cu ft/s) | colspan="2" | |} سالوین دا Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadموجودہ رستہ لگ بھگ 50 لکھ سال پہلے ہندوستانی برصغیر دے ایشیا نال ٹکراؤن نال بننا شروع ہویا جسدے نتیجے وجوں ہمالیہ دے پہاڑاں اتے تبتی پٹھار دی اچائی ہوئی۔ ہمالیہ اوروجینی توں پہلاں، جو ہن اپر ایراواڈی، سالوین، میکونگ تے یانگسی دریا نیں، اوہ سارے لال دریا وچ وگدے سن، تے [[بحیرہ جنوبی چین|جنوبی چین دے سمندر]] وچ وگدے سن۔ {{Sfn|Campbell|2009}} زمین دی تزئین پہاڑی سی لیکن خاص طور تے ناہموار نئیں سی، جس دی اوسط بلندی 1,000 سی یا اس توں گھٹ۔ جدوں براعظم اکٹھے ہوئے، پہاڑاں دا اک پیچیدہ گڑبڑ پیدا ہویا، جس نے آبائی ریڈ نو مختلف نکاسی آب دے نظاماں وچ توڑ دتا، جس وچ یانگسی بحرالکاہل دی طرف مشرق دی طرف جا رہیا سی، تے میکونگ تے سالوین جنوب دی طرف وگدے سن جو ہن تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا دریا اے۔ تقریباً 1.5 ملین سال پہلے، آتش فشاں سرگرمی نے سالوین نو مغرب وچ انڈمان سمندر دی طرف موڑ دتا، جس نے تقریباً دریا دا جدید راستہ بنایا۔ {{Sfn|Darwall|2012}} == ڈسچارج == تھنلوین دریا دے ایچ پی اے-ان سٹیشن تے بہاؤ دا نظام: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |سال ! colspan="3" | ڈسچارج (m ³ /s) |- ! من ! ذریعہ ! زیادہ توں زیادہ |- | 2009 | 2,090 | 4,938 | 11,937 |- | 2010 | 1,743 | 4,836 | 11,140 |- | 2011 | 1,927 | 6,014 | 17,080 |- | 2012 | 2,145 | 5,312 | 16,227 |- | 2013 | 1,827 | 5,302 | 16,077 |- | colspan="4" | |- | ''ذریعہ'' | ''1,946'' | '''''5,280''''' | ''14,492'' |} 2009 توں 2013 دے دوران Hpa-an چ تھانلوین دریا دا ماہانہ بہاؤ دا نمونہ: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |ماہ ! colspan="3" | ڈسچارج (m ³ /s) |- ! من ! ذریعہ ! زیادہ توں زیادہ |- | جنوری | 2,007 | 2,833 | 3,580 |- | فروری | 1,803 | 2,643 | 3,483 |- | مارچ | 1,743 | 2,506 | 3,451 |- | اے پی آر | 1,913 | 2,630 | 4,016 |- | ہو سکدا اے | 2,068 | 2,954 | 4,096 |- | جون | 2,660 | 5,172 | 12,243 |- | جولائی | 4,656 | 8,497 | 15,550 |- | اگست | 7,685 | 11,959 | 17,080 |- | ستمبر | 7,760 | 10,000 | 13,913 |- | اکتوبر | 3,747 | 6,808 | 12,203 |- | نومبر | 2,684 | 4,063 | 6,938 |- | دسمبر | 2,271 | 3,085 | 4,287 |} == ارضیات == سالوین دا موجودہ Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadرستہ لگ بھگ 50 لکھ سال پہلے ہندوستانی برصغیر دے ایشیا نال ٹکراؤن نال بننا شروع ہویا جسدے نتیجے وجوں ہمالیہ دے پہاڑاں اتے تبتی پٹھار دی اچائی ہوئی۔ ہمالیہ اوروجینی توں پہلاں، جو ہن اپر ایراواڈی، سالوین، میکونگ تے یانگسی دریا نیں، اوہ سارے لال دریا وچ وگدے سن، تے [[بحیرہ جنوبی چین|جنوبی چین دے سمندر]] وچ وگدے سن۔ {{Sfn|Campbell|2009}} زمین دی تزئین پہاڑی سی لیکن خاص طور تے ناہموار نئیں سی، جس دی اوسط بلندی 1,000 سی یا اس توں گھٹ۔ جدوں براعظم اکٹھے ہوئے، پہاڑاں دا اک پیچیدہ گڑبڑ پیدا ہویا، جس نے آبائی ریڈ نو مختلف نکاسی آب دے نظاماں وچ توڑ دتا، جس وچ یانگسی بحرالکاہل دی طرف مشرق دی طرف جا رہیا سی، تے میکونگ تے سالوین جنوب دی طرف وگدے سن جو ہن تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا دریا اے۔ تقریباً 1.5 ملین سال پہلے، آتش فشاں سرگرمی نے سالوین نو مغرب وچ انڈمان سمندر دی طرف موڑ دتا، جس نے تقریباً دریا دا جدید راستہ بنایا۔ {{Sfn|Darwall|2012}} [[فائل:怒江峡谷_-_panoramio.jpg|left|thumb| تبت وچ سالوین (گیالمو ناققو) دریا]] بالائی سالوین، میکونگSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead تے یانگسی دے متوازی جدید کورسز اوتھے واقع ہن جتھے مشرقی تبتی پٹھار یونان-گوئژو پٹھار دے اپلینڈز نو کٹدا اے۔ ایہناں دریاواں نوں وکھ کرن آلے پہاڑی سلسلے انفرادی خطے (کرسٹل ٹکڑے) نیں جہڑے ایشیائی براعظم چ وکھرے طور تے جمع ہوئے نیں - شمال توں جنوب ول نکاسی آب دے نال اک بیسن تے رینج لینڈ اسکیپ تشکیل دیندے نیں - فیر اکٹھے کمپریس ہو جاندے نیں تاکہ دریاواں صرف 20 کلومیٹر (12 mi) تھاواں تے الگ۔ {{Sfn|Bridgland|Vandenberghe|Wang|2019}} جدوں پہاڑ چڑھدے رہے، دریاواں نے متوازی فالٹ زوناں دے نال نال زمین دی تزئین وچ کٹ دتا، جس نال موجودہ دور دیاں ڈونگھیاں گھاٹیاں بن گئیاں۔ {{Sfn|Darwall|2012}} نوجیانگ فالٹ زون 600 توں ودھ پھیلیا ہویا اےیوننان چ دریا دے نال ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ہمالیہ دے بنن نال تبتی پٹھار توں دکھن ولوں بحر ہند ول نکاسی آب نوں روک دتا گیا، جس نال پہاڑاں دے اتر وچ مشرق ول یانگسی دریا ول نکاسی آب نوں مجبور کیتا گیا۔ ایہ مشرق د‏‏ی طرف وگنے والا دریا ، جو جدید یارلونگ تسانگپو دریا دا پیشرو اے ، بار بار جنوب وچ نکاسی آب وچ قبضہ کرلیا گیا ، جس تو‏ں ریڈ ، میکونگ ، سالوین تے اراواڈی دریاواں دے ذریعے سمندر تک مختلف راستے مل گئے۔ {{Sfn|Searle|2013}} مشترکہ سالوین-یارلونگ تسانگپو نکاسی آب جدید سالوین توں بہوں لمی ہووے گی، جہڑی 1,500 ہور پھیلی ہوئی ہووے گی۔ پٹھار دے پار مغرب ول۔ آخر کار یارلونگ تسانگپو نو‏‏ں موجودہ ہندوستان وچ [[دریائے برہم پتر|دریائے برہمپتر]] نے قبضہ ک‏ر ليا۔ {{Sfn|Searle|2013}} ہو سکدا اے کہ سالوین دے موجودہ ماخذ توں اُتے کدی ہور معاون دریاواں ہون، لیکن بحر ہند توں نمی نو روکن آلے ہمالیہ دے عروج دی وجہ توں، ایہ معاون دریاواں خشک ہو گئیاں، جس دی وجہ توں اج ناگقو دے پار بے شمار ٹرمینل جھیلاں بکھریاں ہوئیاں نیں۔ {{Sfn|Swan|2000}} سالوین اک اندازےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead دے مطابق 108 توں 237 ملین ٹن تلچھٹ ہر سال لے جاندا اے۔ <ref name="Baronas">{{حوالہ رسالہ|title=Integrating Suspended Sediment Flux in Large Alluvial River Channels: Application of a Synoptic Rouse-Based Model to the Irrawaddy and Salween Rivers|year=2020}}</ref> تقریباً 92&nbsp;مون سون دے موسم چ تلچھٹ دا فیصد سمندر چ پہنچایا جاندا اے۔ سالوین ڈیلٹا جسمانی طور تے اراواڈی تے سیٹاانگ ڈیلٹا نال ملحق اے۔ اراواڈی-سیٹاانگ-سالوین ڈیلٹا نسبتاً مستحکم اے، جس دی ساحلی پٹی اوسطاً 3.4 میٹر (11 فٹّ) سالانہ 1925 توں 2006 دے وچکار۔ تلچھٹ دا جمع ہونا وڈی حد تک سمندری دھاراں دے ذریعے ڈوبن تے نقل و حمل دے ذریعے متوازن ہوندا اے۔ تاہم، سالوین دے نال مجوزہ ڈیم ساحلی کٹاؤ دے ممکنہ نقصان دہ اثرات دے نال زیادہ تر تلچھٹ نو پھنسان گے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Evolution of the Irrawaddy delta region since 1850}}</ref> == ایکولوجی == سالوین بیسن Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadہزاراں پودےآں د‏‏ی پرجاتیاں دا گھر اے ، جس وچ سب تو‏ں زیادہ پودےآں د‏‏ی تنوع یوننان دے تن متوازی دریاواں دے علاقے وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ تن متوازی دریاواں دے محفوظ علاقیاں چ گاؤلیگونگشان نیشنل نیچر ریزرو تے سالوین بیسن دے اندر نو جیانگ ریزرو شامل ہن; <ref name="PA0516" /> گاؤلیگونگشان ریزرو چ 4,300 توں ودھ بوٹیاں دیاں پرجاتیاں ہن۔ مغربی یونان چ دریائے نو دے نال واقع نوجیانگ لانکانگ گھاٹی الپائن شنکدر تے مخلوط جنگلات ، 1,000 to 6,000 دی بلندیاں تے محیط ہن۔ تے ذیلی اشنکٹبندیی چوڑے پتے آلے سدا بہار توں لے کے سب الپائن شنکدر جنگلات تک۔ نایاب ''تائیوانیا'' ، ایشیا دے سب توں وڈے شنکدر درختاں چوں اک، ایتھے ویہہ توں ودھ ہور شنکدر پرجاتیاں دے نال پایا جاندا اے۔ اس دے ناہموار تے ناقابل رسائی خطے دی وجہ توں، اس نوں چین دے سب توں زیادہ برقرار وڈے جنگلات دے علاقیاں چوں اک سمجھیا جاندا اے۔ میکونگ-سالوین ونڈ اک اہم پھولاں تے جانوراں دی رکاوٹ دے نال نال بارش دا سائے وی بناندی اے، تے اس خطے وچ پودےآں دی پرجاتیاں دا اک وڈا ڈرائیور سمجھیا جاندا اے۔ <ref name="MengChen2015">{{حوالہ رسالہ|title=Refugial isolation and range expansions drive the genetic structure of Oxyria sinensis (Polygonaceae) in the Himalaya-Hengduan Mountains|year=2015}}</ref> [[فائل:SALAWIN_NATIONAL_PARK_Mae_Hong_Son.jpg|left|thumb| تھائی لینڈ چ سالاوین نیشنل پارک]] میانمار-چین دی Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadسرحد دے آلے-دوآلے، سالوین اتری ہند چینی سب-ٹراپیکل جنگلاں دے ماحولیاتی کھیتر وچوں لنگھدا اے، جو وڈے پدھر تے سب-ٹراپیکل چوڑے پتے والے سدا بہار جنگلاں اتے مشتمل اے، جس وچ اچے اچائیاں اتے پائن دے جنگل اتے تھلویں حاشیے تے اشنکٹبندیی جنگل ہن۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ ہور جنوب چ، سالوین بیسن چ کیاہ-کیرن پہاڑی بارش دے جنگلات شامل ہن، جتھے چٹاناں، سنکھولاں تے غاراں دا کارسٹ چونا پتھر دا منظر نامہ اپنے آپ نو جنگلات دی اک بھیڑ لئی قرضہ دیندا اے۔ چونا پتھر دی مٹی خشک سالی دے پرنپاتی جنگلات دی میزبانی کردی اے، جد کہ ڈپٹیروکارپ - غالب اشنکٹبندیی جنگل گرینائٹک مٹی تے پائے جاندے ہن۔ پہاڑی پرنپاتی جنگلات شان پہاڑیاں چ وڈے پیمانے تے پھیلے ہوئے ہن۔ [[مینگروو|مینگرو دے]] جنگلات سالوین ڈیلٹا چ پائے جاندے نیں، خاص طور تے بیلوگیون جزیرے تے۔ بیسن تقریباً 151 Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadمچھلیاں دی پرجاتیاں دی حمایت کردا اے، {{Sfn|Darwall|2012}} جہناں چوں 77 بالائی سالوین چ پائے جاندے ہن۔ <ref name="Uppersalweenfish">{{حوالہ رسالہ|last1=Chen|first1=Weitao|last2=Ma|first2=Xiuhui|last3=Shen|first3=Yanjun|last4=Mao|first4=Yuntao|last5=He|first5=Shunping|title=The fish diversity in the upper reaches of the Salween River, Nujiang River, revealed by DNA barcoding|journal=Scientific Reports|volume=5|issue=1|year=2015|issn=2045-2322|doi=10.1038/srep17437|bibcode=2015NatSR...517437C}}</ref> سالوین چ بے شمار [[مہاشیر ٹبر|سائپرینڈ]] پرجاتیاں ہن، جنہاں چ خطرے توں دوچار ''گاررا کرپٹونیما'' تے ''ایکروکولیوپلاکس بائیکورنیس'' شامل نیں جہڑے بیسن دے مقامی ہن۔ <ref name="Uppersalweenfish" /> شان ریاست وچ انلے جھیل ، جسنوں 2015 وچ یونیسکو بائیوسفیئر ریزرو نامزد کیتا گیا سی، متعدد مقامی مچھلیاں دی پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردی اے۔ سالوین-پانگ سنگم تے ہزار جزیرے دے علاقے، <ref name="MyanmarHydropower">{{Cite web}}</ref> دے نال نال سالوین تے موئی دریاواں دے سنگم، نوں وی اہم مچھی دے رہائش گاہ دے طور تے شناخت کیتا جاندا اے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> سالوین اپنی مچھی دی زیادہ تر پرجاتیاں نو نیڑے دے ایراواڈی تے سیٹاانگ دریاواں دے نال سانجھا کردا اے۔ {{Sfn|Darwall|2012}} دریا چ کئی ناگوار غیر ملکی مچھیاں وی رہندیاں نیں جہڑیاں تجارتی مقاصد لئی متعارف کروائیاں گئیاں سن۔ <ref name="Uppersalweenfish" /> مچھیاں دے علاوہ، سالوین 92 دوپاسی پرجاتیاں لئی رہائش فراہم کردا اے۔ سالوین چ دنیا دے کسے وی دریا چ کچھو کمے دی سب توں وڈی ونڈ اے۔ خطرے توں دوچار دیوہیکل ایشیائی تالاب دا کچھوا تے [[وڈا سر کھچوپڑا|وڈے سر والا کچھوا]] ایتھے پایا جاندا اے۔ سالوین طاس Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadچ دنیا دے 25٪ تک زمینی جانوراں دی پرجاتیاں شامل نیں ۔ چین چ جانوراں دی تقریباً ادھی پرجاتیاں بالائی سالوین چ پائی جاندیاں نیں، جہڑی [[برفانی چیتا|برف دے چیتے]] تے [[کالا پھینینکوالا باندر|کالے نک آلے باندر]] سمیت خطرے توں دوچار پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردی اے۔ <ref>{{Cite news|title=China May Shelve Plans to Build Dams on Its Last Wild River|last1=Leavenworth, Stuart|journal=National Geographic}}</ref> میانمار تے تھائی لینڈ چ سالوین بیسن دے دور دراز دے جنگلات، خاص طور تے کیئن تے شان ریاستاں چ، درجناں وڈیاں ددپلانیاں دیاں پرجاتیاں دا گھر ہن جنہاں چ ہند چینی شیر ، بادل چیتا ، [[ایشیائی کالا رچھ|ایشیائی کالا ریچھ]] ، [[ماکھیو رچھ|سورج ریچھ]] ، [[چڑھدا ھولاک گبن|مشرقی ہولوک گبن]] ، تے [[سنڈا پینگولن]] شامل ہن۔ <ref name="Bonini">{{Cite news|title=Salween Peace Park, a desperate bid to counter mega-dams|journal=Asia Times|last1=Bonini, Alan}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Saving the Salween: Southeast Asia's last major undammed river|journal=The Ecologist|last1=Fawthorp, Tom}}</ref> تھائی لینڈ چ سالوین دے نال چونے دے پتھر دے گفاواں چ چمگادڑاں دی بے شمار پرجاتیاں رہندیاں نیں، جنہاں چ مقامی [[سورنک چمگادڑ|کٹی دے ہاگ-نوس چمگادڑ]] وی شامل نیں، جہڑا دنیا دی سب توں نکی جانی جان آلی چمگادڑ دی پرجاتی اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Stokes, Demelza|title=Stone, Sand, Water: the key ingredients changing the Salween landscape|journal=Mongabay}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> دریا دے شان پہنچ دے نال نال نام سان وادی انتہائی خطرے توں دوچار [[انڈین چٹی کنڈ آلی گرجھ|چٹے رمپڈ گدھ]] تے [[پتلی چنج آلی گدھ|پتلے بلڈ گدھ]] لئی رہائش فراہم کردی اے۔ سالوین ڈیلٹا وچ، گیلے علاقے [[مچھیری بلی|مچھی پھڑن آلی بلی]] ، ایشیائی نکے پنجے آلے اوٹر تے [[سیامی مگرمچھ]] ، تے دوجیاں پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردے ہن۔ <ref name="MyanmarHydropower" /> == معاشی استعمال == اپنے تھلویںSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead راہ دے نال سالوین سیلاب تے آبپاشی آلی کھیتی باڑی دوناں نو برقرار رکھدا اے۔ سالوین ڈیلٹا چاولاں دی اگائی دا اک وڈا علاقہ اے; ایہ سالوین بیسن دا واحد سب توں زیادہ پیداواری زرعی علاقہ اے تے 500,000 توں ودھ لوکاں دا گھر اے۔ چاول دے کھیت دریا دے سالانہ سیلاب تے بہوں زیادہ انحصار کردے نیں، جس نال بھرپور تلچھٹ دے ذخائر آندے نیں۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/defending-burmas-salween-river|title=Defending Burma's Salween River}}</ref> سالوین طاس وچ اگائی جانے والی دوسری فصلاں وچ مکئی، کنک، مرچ، کپاہ، آلو، مونگ پھلی، تل، دالاں، پان، چاء تے مختلف سبزیاں شامل نيں۔ سیلابی میدان دے بعض علاقے کھیتی باڑی تے مچھی پھڑن دوناں دے لی موزوں ہن، جوں کہ ایچ پی اے آن دے اپ سٹریم موسمی ڈاؤ لار جھیل، جتھے خشک موسم دے دوران جھیل دے جزیرےآں تے فصلاں اگائیاں جاندیاں ہن۔ سالانہ فصل دے بعد، زمین نوں ڈنگراں نوں چران لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} برسات دے موسم وچ مچھلیاں جھیل وچ انڈجنن کرن لئی سالوین دریا توں ہجرت کردیاں ہن، اتے موسم دے انت وچ پانی دی پدھر گھٹن نال وڈی گنتی وچ پھڑیاں جاندیاں ہن۔ سالوین عام طور تے جولائی-ستمبر چ سیلاب آندا اے تے اکتوبر-دسمبر دے آسے پاسے اپنے سب توں گھٹ پدھر تے پہنچ جاندا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} میانمار دے پرنسپل چاول اگانے آلے علاقے، اراواڈی ڈیلٹا دے مقابلے چ، سالوین ڈیلٹا زیادہ بے ترتیب طور تے سیلاب آندا اے، تے پنج چوں 1–2 سال خشک سالی دا شکار ہوندا اے۔ {{Sfn|Catling|1992}} [[فائل:Kaw_Gon_Thanlwin_Bridge.jpg|right|thumb| میانمار دے شہر میانگ کا لیا وچ دریائے سالوین]] تقریباً 380,000 ہیکٹر (940,000 ایکڑ) زمین Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadسالوین بیسن چ آبپاشی کیتی جاندی اے، جس چ 50&nbsp;میانمار وچ فیصد، 42&nbsp;چین وچ فیصد تے 8&nbsp;تھائی لینڈ چ فیصد۔ تقریباً 97&nbsp;فیصد سطحی پانی نال آبپاشی کیتی جاندی اے، تے باقی [[زمینی پاݨی|زمینی پانی]] نال۔ کل پانی کڈھن دی رقم 3 توں وی گھٹ اے۔&nbsp;دریا دے بہاؤ دا فیصد 5.1 کلومیٹر ۔ حالیہ برساں وچ ربڑ، گنے تے مکئی د‏‏ی وڈی نقد فصلاں بن گئیاں نيں، جس د‏‏ی زیادہ تر پیداوا‏‏ر چین نو‏‏ں برآمد کيتی جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 1998 توں 2010 تک، مون سٹیٹ چ ربڑ لئی کاشت کیتا جان آلا علاقہ پنج گنا ودھ گیا، جس دے نال جنگلات دی نمایاں کٹائی وی ہوئی۔ ہور اپ سٹریم، دریا متعدد دور دراز دے پنڈاں لئی پانی دا ذریعہ فراہم کردا اے۔ پہاڑی خطےآں دی وجہ توں قابل کاشت زمین دے نال، کاشتکاری بنیادی طور تے موسمی طور تے سیلاب آلے دریا دے کناریاں تے جزیرےآں تے ہوندی اے۔ تاہم، جنگل دی زمین نو تیزی نال زراعت چ تبدیل کیتا گیا اے، جس دی وجہ توں تلچھٹ تے پانی دے معیار دے دوجے مسائل پیدا ہوئے ہن۔ اچیاں وادیاں نوں چراؤن لئی ورتیا جاندا اے، خاص طور تے تبت وچ، جتھے یاک، بھیڈاں، بکریاں، گھوڑے اتے ڈنگر پالے جاندے ہن۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} مشرقی میانمار چ سالوین دے نال دے جنگلات درجناں دوائیاں دے بوٹیاں دا گھر نیں جہڑے روایتی جڑی بوٹیاں دی دوائیاں دی پیداوار لئی اہم ہن۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} کجھ دوائیاں دے بوٹے اگائے جاندے نیں، جد کہ کجھ جنگل چ جنگلی طور تے کٹے جاندے نیں۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} جنگلات دی کٹائی تے زرعی تبدیلی نال کئی جنگلی پرجاتیاں نوں خطرہ اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} === مچھی پھڑنا === [[فائل:Boats_in_the_Salween_River.jpg|left|thumb| سالوین دریا، ایچ پی اے این چ مچھی پھڑن آلیاں کشتیاں]] سالوین Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadمہانا تے ڈیلٹا اک خاص طور تے امیر ماہی گیری اے، {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} جس چ سمندری چینلاں دا پیچیدہ نیٹ ورک میٹھے پانی، کھارے تے سمندری مچھیاں لئی رہائش گاہواں دی تنوع فراہم کردا اے۔ اندرونی چینلاں تے خلیجاں دے نال گزارا کرن لئی ماہی گیری غالب اے، جد کہ اک وڈی تجارتی ماہی گیری نوں سمندر توں دور حمایت دتی جاندی اے۔ سب توں اہم تجارتی پرجاتیاں چ نگا پونے نا ( پیراڈائز تھریڈفن ) تے نگا پیات (کوئٹر کروکر) شامل ہن۔ مقامی خوراک چ جھینگے تے کیکڑے اہم ہن۔ ہور اپ سٹریم دے پنڈ وی سالوین مچھی تے انحصار کردے نیں، جس چ انلے جھیل اک خاص طور تے امیر ماہی گیری اے۔ ریگولیشن Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadدی کمی دے نال مل کے زیادہ مچھی پھڑنا 21ویں صدی وچ اک مسئلہ بن گیا اے، جس وچ تھلویں سالوین وچ پکڑن وچ 60 تک کمی آئی اے۔&nbsp;کجھ پنڈاں چ فیصد۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} وڈے "بیگ نیٹ" دا استعمال جس دے نتیجے اچ ضرورت توں زیادہ بائی کیچ ہوندا اے، اس دے نال نال تجارتی ماہی گیراں دے ذریعہ غیر قانونی زہراں دا استعمال، نے وی کمی اچ حصہ پایا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} اپ سٹریم لاگنگ توں ودھدی ہوئی تلچھٹ نے مہانا نوں اتلا بنا دتا اے تے اس دی پیداواری صلاحیت نوں گھٹا دتا اے، جس دے نتیجے وچ مچھیاں دی ہجرت تے انڈجنن دی شرح وچ کمی آئی اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} میانمار دی حکومت نے ایہناں مسئلیاں نوں حل کرن لئی کوششاں کیتیاں نیں، جس وچ موسمی ماہی گیری دی پابندی وی شامل اے جیہڑی پہلی وار 2012 وچ لاگو کیتی گئی سی، پر ایہناں قنوناں نوں بہت گھٹ نافذ کیتا گیا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} اک متبادل نقطہ نظر، نکے، خود نافذ شدہ کمیونٹی-بیسڈ ذخائر دا استعمال کردے ہوئے جتھے مچھی پھڑن دی اجازت نئیں اے، نے شمالی تھائی لینڈ چ مچھی دی آبادی تے پرجاتیاں دی تنوع نو کامیابی نال محفوظ کیتا اے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|date=December 2020|title=A network of grassroots reserves protects tropical river fish diversity|url=https://www.nature.com/articles/s41586-020-2944-y}}</ref> === لکڑی کٹنا تے کان کنی === سالوین دےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead نال دے جنگلات اشنکٹبندیی سخت لکڑی دے اہم ذرائع ہن، جنہاں چ ساگوان، پینکاڈو (لال لوہے دی لکڑی) تے پڈوک (برمی گلاب دی لکڑی) شامل ہن۔ طاس دے میانمار حصے وچ لکڑی کٹن پہلی وار 19ویں صدی وچ برطانوی نوآبادیاتی دور وچ وڈے پیمانے تے ہوئی ۔ کلیئر کٹنگ نے دریا دے نال مٹی نو غیر مستحکم کر دتا اے تے تلچھٹ دا بوجھ ودھا دتا اے۔ زیادہ تر طاس دے پار چنگیاں سڑکاں دی کمی دی وجہ توں، برسات دے موسم دے دوران زیادہ تر لکڑی آبی گزرگاہاں دے ذریعے پہنچائی جاندی اے۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> چین وچ، مغربی یوننان دے کجھ جنگلات نو 1990 دی دہائی تک شدت نال لاگ کیتا گیا سی، جدوں ماحولیاتی اثرات دی وجہ توں اوتھے لاگنگ تے پابندی عائد کر دتی گئی سی۔ 21ویں صدی وچ Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadجنگلات دی کٹائی دی شرح وچ تیزی نال وادھا ہویا اے، خاص طور تے شان، کیرنی تے کیرن ریاستاں وچ۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 2010 توں پہلے، مسلح تنازعات نے لاگنگ کمپنیاں لئی ایہناں چوں بوہت سارے علاقیاں تک رسائی حاصل کرنا مشکل بنا دتا سی۔ نسلی ملیشیا تے میانمار یونین حکومت دے وچکار 2010 دے امن معاہدے دے بعد، کارینی ریاست وچ تجارتی لاگنگ ڈرامائی طور تے ودھن وچ کامیاب رہی۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} میانمار دی حکومت نے ساگوان دی کٹائی تے پابندی لا دتی اے، پر ساگوان دی غیر قانونی کٹائی جاری اے، جس دی وجہ بیرون ملک سخت مانگ اے۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/history/2020/08/after-century-logging-myanmar-struggles-preserve-teak-groves/|title=After a century of logging, Myanmar struggles to preserve its teak groves|last=Salopek, Paul}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/illegal-log-trade-continues-on-salween-river.html|title=Illegal Log Trade Continues on Salween River|last=Naing, Saw Yan}}</ref> دریا دے تھائی پاسے، سلاوین نیشنل پارک چ 1990 دی دہائی توں غیر قانونی لکڑی دی کٹائی جاری اے۔ کیرن سٹیٹSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead وچ، 21ویں صدی وچ دریا دے نال سیمنٹ دی پیداوار لئی چونے دے پتھر دی کان کنی وچ وادھا ہویا اے۔ تھلویں دریا چ ریت تے بجری دی کان کنی وی ودھ رئی اے۔ 2015 تک میانمار دی حکومت کان کنی دے شعبے وچ بین الاقوامی سرمایہ کاری دی کوشش کر رئی سی، تے نویاں پالیسیاں دریا دے نال کان کنی دی سرگرمی وچ کافی وادھا کر سکدیاں سن۔ ایہناں کاناں توں [[آرسینک|سنکھیا]] اتے ہور آلودگیاں نال دریا آلودہ ہو گیا ہے ۔ == تریخ == [[فائل:Salween_delta.jpg|left|thumb| سالوین ڈیلٹا دا فضائی نظارہ (شمال سجے پاسے اے)۔ ایہہ علاقہ گھٹ توں گھٹ 5000 سال توں مون لوکاں دا گھر رہیا اے۔]] بالائی سالوینSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead دریا دے نال انسانی موجودگی گھٹ توں گھٹ 31,000–39,000 سال پہلے دی اے۔ آثار قدیمہ دے شواہد وچ جنوب مشرقی تبتی پٹھار وچ دریا دے کنارے دریافت ہونے والے پتھر دے اوزار تے جانوراں د‏‏ی باقیات شامل ني‏‏‏‏ں۔ مون میانمارSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead دے اندر سالوین طاس دے کچھ ابتدائی باشندے نيں ، جو 3000 قبل مسیح دے آس پاس چین تو ں جنوب د ی طرف ہجرت کردے سن ، تے سالوین ڈیلٹا تے ملحقہ ساحلی علاقےآں وچ آباد ہوئے سن ۔ پہلی صدی قبل مسیح دے آس پاس سالوین تے ایراواڈی بیسن وچ زراعت سب تو‏ں پہلے شروع ہوئی سی۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> کیرن دے آباؤ اجداد نے 1000 قبل مسیح دے آسے پاسے تبتی پٹھار تے شمال مغربی چین توں سالوین دریا دے علاقے دے تھلے ہجرت کیتی۔ {{Sfn|Ness|2014}} تائی لوکاں ، شان دے آباؤ اجداد، نے 1000 عیسوی دے آسے پاسے یوننان توں وسط سالوین دے شان پہاڑیاں دے علاقے وچ منتقل ہونا شروع کیتا تے متعدد آزاد بادشاہتاں قائم کیتیاں، جنہاں نو اکثر شان ریاستاں دے ناں توں جانا جاندا اے۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}} تبتی پٹھار توںSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead شروع ہون آلے [[نو|نو لوک]] ، 2000 قبل مسیح دے شروع چ جدید دور دے چین چ سالوین (نو) تے میکونگ (لانکانگ) دے علاقیاں چ آباد ہو سکدے نیں۔ {{Sfn|Minahan|2014}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> [[وا|وا لوک]] ، جہڑے اج چین-برما دی سرحد دے دوہاں پاسے سالوین طاس دے کجھ حصیاں وچ رہندے ہن، 500-300 قبل مسیح دے آس-پاس تبت توں دریا دے نال دکھن ولّ ہجرت کر گئے۔ {{Sfn|Minahan|2014}} [[لیزو|لیسو لوک]] ، جو تبت توں وی نکلے سن، 1000 عیسوی توں پہلاں یوننان پہنچے سن۔ چینی ریکارڈاں چ لیسو دا ذکر [[تانگ|تانگ راجٹبر]] (618–907 عیسوی) دے اخیر چ شروع ہوندا اے۔ لیسو اصل وچ یوننان دے ہور مشرق دے علاقےآں وچ آباد سن ، لیکن صدیاں دے دوران انہاں نو ں شمال تے مغرب د ی طرف سالوین د ی طرف دھکیل دتا گیا کیونجے زیادہ [[ہان چینی|ہان لوک]] یوننان وچ آباد ہوئے گئے۔ {{Sfn|Harwood|2013}} === سلطنتاں دی توسیع === سالوین ڈیلٹا چ مرتبان (ہن متمہ ) 200 قبل مسیح چ میری ٹائم سلک روڈ تے اک وڈی تجارتی بندرگاہ سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> چھیویں صدی عیسوی تک، تھیٹن بادشاہت (ابتدائی مون بادشاہتاں چوں اک) نے تھیٹن دے دارالحکومت توں سالوین ڈیلٹا تے آسے پاسے دے ساحلاں تے حکومت کیتی۔ {{Sfn|West|2010}} 738–902 عیسوی توں، نانزہاؤ دیSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead بادشاہی نے یوننان تے شمالی برما دے کجھ حصےآں تے قابو پایا، {{Sfn|Myint-U|2006}} سالوین نے برمی پیو شہر-ریاستاں دے نال اپنی جنوب مغربی سرحد بنائی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> تانگ چین دے کول نانزہاؤ دے ذریعے برما دے نال کئی زمینی تجارتی راستے سن، جس دے نال اوہ بعض اوقات اتحادی وی سی۔ اک رستہ ینشینگ (موجودہ جینگڈونگ ، یوننان دے آسے پاسے) توں شروع ہویا تے مغرب دی طرف جاندا سی، فیر جنوب دی طرف دریائے سالوین دے نال، مارتابان دے مقام تے بحر ہند تک پہنچدا سی۔ اک ہور نے اج دے باؤشان دے آسے پاسے سالوین پار کیتا، تے مغرب دی طرف ہندوستان ول ٹر پیا۔ {{Sfn|Chen|2020}} 1060ء د‏‏ی Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadدہائی وچ بادشاہ انورہتا نے کافر بادشاہت (پہلی برمی سلطنت) د‏‏ی حدود نو‏‏ں اراواڈی وادی وچ اس دے ابتدا تو‏ں ودھایا تے سالوین ڈیلٹا وچ تھیٹن تے دوسری مون بادشاہتاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} 1100 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، بادشاہ نراپتیستھو (سیتھو II) نے زیادہ تر شان ریاستاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے برمی حکمرانی نو‏‏ں ڈیلٹا تو‏ں لے ک‏ے شمال وچ یوننان تک سالوین دریا دے مغربی کنارے تک پھیلا دتا۔ تقریباً 500 سال تک، تھلویں سالوین نے برما تے [[مملکت ایوتھایا|ایوتھایا بادشاہت]] (سیام) دے وچکار سرحد دی تعریف کیتی۔ 1200 دی دہائی دے اخیر چ، [[منگول سلطنت]] دے حملیاں دے بعد کافر بادشاہت دا خاتمہ ہو گیا۔ منگولاں نے [[ڈالی بادشاہت]] ( نان زاؤ دا جانشین ) وی فتح کر لیا سی ۔ 1287ء چ سالوین تے ایراواڈی ڈیلٹا چ ہنتھاواڈی بادشاہت ابھری ۔ مرتبان نے 1287ء تے 1364ء دے درمیان ہنتھاواڈی دا راجگڑھ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> سالوین دریا دے پہاڑی وسطی علاقیاں دے نال نال، سابقہ شان واسل ریاستاں نے اپنی آزادی دوبارہ حاصل کر لئی۔ [[منگ سلطنت|منگ]] چین نے 1380 دے آسے پاسے شروع ہوکے یوننان نوں اپنے قبضے وچ لے لیا تے چڑھدے شان دیاں کجھ ریاستاں نوں فتح کر لیا۔ {{Sfn|Twitchett|Mote|1978}} 1436-49 توں، چینی فوجاں مونگ ماؤ دی شان ریاست دے خلاف لوچوان-پنگمین مہماں چلان لئی سالوین پار کیتیاں۔ ایہ جنگاں منگ دے لئی اک مہنگی ناکامی سن ، تے اس نے قبائلی بغاوتاں نو‏‏ں جنم دتا جس نے خطے وچ چینی طاقت نو‏‏ں ٹوٹے ٹوٹے کر دتا۔ {{Sfn|Twitchett|Mote|1978}} ٹونگو خاندان Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead1500ء دے دوران برما وچ ابھریا ، جس نے 1565ء تک جنوب مشرقی ایشیا دے زیادہ تر علاقےآں نو‏‏ں فتح کرکے پہلی ٹونگو سلطنت ( دوسری برمی سلطنت) تشکیل دتی۔ بادشاہ تبینشوہتی نے 1541ء چ مرتبان تے قبضہ کر کے تباہ کر دتا ۔ بایننانگ دے بعد دے راج دے تحت، اک 800,000 مضبوط فوج نے 1548 وچ سالوین پار کیتا تے سیام تے حملہ کیتا۔ ایہہ پہلی وار سی جدوں دریائے سالوین دے چڑھدے ولّ برمی راج نوں ودھایا گیا سی۔ {{Sfn|Surakiat|2005}} اس دے بعد، بایننانگ 1557 تک تمام آزاد شان ریاستاں نو اپنے ماتحت کر کے، سالوین دے شمال دی طرف منتقل ہو گیا {{Sfn|Surakiat|2005}} ایہ فتوحات جزوی طور تے ڈچ تے پرتگالی تاجراں توں آتشیں اسلحہ دے حصول دے ذریعے ممکن ہوئیاں جہڑے پہلی وار 1511 دے آسے پاسے انہاں ساحلاں تے پہنچے سن۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} ایہناں وچوں کجھ لڑائیاں وچ یورپی کرائے دے فوجی وی لڑے سن۔ {{Sfn|Surakiat|2005}} مارتابان چ ، پرتگالیاں نے اک تجارتی چوکی قائم کیتی ، جہڑی اس علاقے چ پہلیاں یورپی بستیاں چوں اک سی ۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} [[فائل:Nagshoe_land_62.jpg|left|thumb|280x280px| بیرو کاؤنٹی ، تبت چ سالوین (ناگقو)]] 1640 د‏‏ی دہائی وچ ، جو منگ خاندان دے آخری سالاں وچ ، جغرافیہ دان سو شیاکے نے سالوین دریا دے ملک د‏‏ی کھوج د‏‏ی تے ایہ طے کيتا کہ بالائی سالوین ، میکونگ تے Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadریڈ دریا (جو پہلے اک ہی دریائی نظام دا حصہ سمجھیا جاندا سی ) حقیقت وچ الگ الگ سن ۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jfQ9E0u4pLAC|title=Science and Civilisation in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-cWJq9JjoYMC|title=Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tVhvh6ibLJcC|title=The Cambridge History of China|date=1978}}</ref> [[چنگ سلطنت|چنگ راجٹبر]] دے عروج دے بعد چین مغربی توسیع دے اک نویں دور چ داخل ہویا ۔ 1717ء چ خانان ژونگر نے تبت تے قبضہ کرلئیا ، تے چین نے اینہاں نوں اس علاقے توں کڈنے دی کوشش کیتی ۔ 1718 وچ ، چنگ نے اک فوج بھیجی لیکن تبت پہنچنے وچ ناکام رہے ، صرف دریائے سالوین تک پہنچے جتھ ے انہاں نو ں دریائے سالوین د ی جنگ وچ ژونگر فوجیاں نے شکست دتی۔ جواب چ، چنگ نے 1720 چ تبت چ اک وڈی فوج گھلی ، جس نے ژونگراں نو کڈ دتا تے تبت تے چنگ حکومت قائم کیتی۔ {{Sfn|Slatyer|2014}} جداں ہی چنگ نے یوننان وچ دھکیل دتا، مقامی لیسو لوکاں نو ہور مغرب دی طرف دھکیل دتا گیا، آخر کار نوجیانگ پریفیکچر وچ تے اس دے آس پاس سالوین دے نال آباد ہوئے گئے۔ اگرچہ چین منگ دور تو‏ں ہی اس علاقے وچ توسیع کر رہیا سی ، آبادکاراں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آمد 1700 تو‏ں 1850 دے آس پاس سی۔ اس دے نال ہی تبت اپنا اثر و رسوخ مغربی یوننان تک ودھا رہیا سی ۔ تبتی جماعتاں نے سالوین وادی تے چھاپہ ماریا تے دیسی نو تے ڈیرونگ آبادیاں توں غلام لے لئے، جہڑے سیاسی طور تے چنگی طرحاں منظم نئیں سن تے زیادہ مزاحمت پیش کرن توں قاصر سن۔ دوجے پاسے، لیسو نے غلاماں تے زمین لین دی کوششاں دی شدید مزاحمت کیتی۔ {{Sfn|Harwood|2013}} 1590ء دی دہائی چ سیام نے ٹیناسیریم ساحل تے قبضہ کر لیا سی ، تے سالوین ڈیلٹا فیر برما نال سرحد بن گیا ۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} سو سال توں زیادہ عرصے تک ایہ اک متنازعہ علاقہ رہیا، جس نے برمی تے سیامی دے وچکار کئی وار ہتھ بدلے۔ برمی راج 1750 دی دہائیSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead چ کونبانگ خاندان دے توسیع دے نال سالوین ڈیلٹا چ واپس آیا۔ سنہ 1759ء تو‏ں شروع ہونے والے مرتبان نے سیام اُتے کئی حملےآں دے آغاز دے مقام د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایوتھیا بادشاہت دا خاتمہ ہويا۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} برمی لوک دریا دے مشرق دے علاقےآں اُتے پائیدار کنٹرول برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہے ، <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n5uU2UteUpEC|title=South Asia: A Short History|publisher=University of Hawaii Press}}</ref> حالانکہ برما نے 1793 دے معاہدے وچ سیام تو‏ں ٹیناسیریم ساحل واپس حاصل کيتا۔ === برطانوی راج تے دوجی جنگ عظیم === [[فائل:Moulmeinfromgreatpagoda.JPG|left|thumb| مولمین برطانوی راج دے دوران، 1870 دے آسے پاسے۔ دور دریائے سالوین دا نظارہ۔]] 1824 وچ [[پہلی اینگلو برمی جنگ]] دے بعد ، کونبانگ خاندان نے برما دے ساحلی علاقے [[سلطنت برطانیا|برطانوی سلطنت]] نو‏‏ں دے دتے ، جس وچ دریائے سالوین دے جنوب وچ پورے ٹیناسیریم ساحل شامل سن ۔ اسٹریٹجک مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مولمین (انگریزی بولی وچ مولمین) نے 1826ء تو‏ں 1852ء تک برطانوی برما دے دارالحکومت د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے یوننان وچ زمینی تجارت دے لئی اک دروازے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ ایہ اک منافع بخش لکڑی دی صنعت دا مرکز بن گیا، خاص طور تے [[ساگوان]] چ۔ مولمین بندرگاہ تے سمندری جہازاں نال ملن لئی دریائے سالوین دے تھلے لاگاں نوں تیرایا گیا سی۔ تھلویں سالوین بیسن دے جنگلات 1890 دی دہائی تک وڈے پیمانے تے Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadلاگ کیتے گئے سن۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TLgmAQAAIAAJ|title=Diplomatic and Consular Reports. Annual Series|year=1891}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> عصری برطانوی نقشیاں نے دریا نو "سالوین" دے طور تے لیبل کیتا، جو برمی ناں ''تھنلوین'' دا انگریزیائزیشن اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} [[فائل:Camouflaged_and_poorly_equipped_Chinese_soldiers_repell_a_charge_of_50,000_Japanese_along_the_Salween_River_near_Burma._-_DPLA_-_57d615b363887a1f241f81440e052fb7.gif|left|thumb| چینی فوجاں نے برما چ دریائے سالوین دے نال جاپانیاں نال لڑائی کیتی، 1944]] دوجی جنگ عظیم دے دوران جاپانی سلطنت نے برما تے حملہ کیتا ، جنوری 1942 چ ماولمین توں شروع ہویا۔ جاپانی فوج ، جس د‏‏ی تعداد 7،000 برطانوی مدافعین دے مقابلے وچ 18،000 سی ، نے جلدی تو‏ں مولامائن اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس د‏‏ی وجہSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں سالوین پار مارتابان تک پِچھے ہٹنا پيا۔ 10–11 فروری نو‏‏ں جاپانیاں نے سالوین پار کیتا تے انگریز محاصرے دے لئی تیار نہ ہوئے ک‏ے فرار ہوگئے۔ {{Sfn|McLynn|2011}} جاپانیاں نے [[دوسری چین جاپان لڑائی|دوجی چین-جاپانی جنگ]] دے دوران 1938 وچ تعمیر کردہ برما روڈ نو ناکہ بندی کر دتی، جس دی وجہ توں انگریزاں نو مشرقی ہمالیہ دے پار ہوائی جہاز دے ذریعے چین تک فوجی سامان دی نقل و حمل کرن تے مجبور کیتا گیا (" دی ہمپ ")۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> پچھے ہٹن آلی اتحادی فوج (بنیادی طور تے چینی) نے 5 مئی 1942 نوں سالوین دریا تے جاپانی پیش قدمی نوں روک دتا ( سالوین دریا دا دفاع )۔ دریا پار کرن آلے سارے پلاں نو اڑا دین دے بعد، چینیاں نے {{Convert|100|mi|km|adj=on}} دے سامنے، جس مقام تے لڑائی اک تعطل تے پہنچ گئی۔ 1944–1945 تک Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead، اتحادی افواج نے برما نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے تے برما روڈ نو‏‏ں دوبارہ کھولنے دے لئی سالوین مہم دا آغاز کيتا۔ 11 مئی 1944ء نو‏‏ں ابتدائی جارحیت دے دوران ، امریکی جنرل جوزف اسٹیلویل د‏‏ی سربراہی وچ تے [[امریکا|امریکی]] فوج د‏‏ی فضائیہ د‏‏ی مدد تو‏ں چینی ایکسپیڈیشنری فورس (سی ای ایف) دے تقریبا 40،000 فوجیاں نے ربڑ دے بیڑے اُتے سالوین نو‏‏ں پار کیتا تے دریا دے مغرب وچ جاپانی پوزیشن اُتے حملہ کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والی لڑائی وچ تقریبا 17،000–19،000 چینی تے 15،000 جاپانی مارے گئے ، جس وچ چینی فاتح نکلے۔ اگلے دناں چ، وادھو سی ای ایف فوجیاں نے دریا پار کیتا جہدے نال کل تعداد 100,000 ہو گئی، جاپانی زیر قبضہ علاقے چ مغرب ول دھکیل دین توں پہلاں۔ سالوین مہم 20 جنوری 1945 نوں وانڈنگ دے زوال دے نال ختم ہوئی۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nFI8AQAAIAAJ|title=Contemporary China: A Reference Digest|date=1943}}</ref> اگست 1945 تک اتحادیاں نے برما نو‏‏ں جاپانیاں تو‏ں واپس لے لیا۔ === 1948–ہن تک === 1948ء چ برما نے برطانوی سلطنت توں ازادی دا اعلان کر دتا ۔ اس دےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead فورا بعد ، سالوین دریا دے علاقے وچ نسلی اقلیتاں ، جنہاں وچ کاچن ، کیرن ، مون تے شان شامل نيں ، نے آزادی حاصل کيتی ، انہاں گروہاں تے برمی فوج دے وچکار مسلح تنازعات اج تک جاری ني‏‏‏‏ں۔ کیرن نیشنل یونین تے مون نیشنل ڈیفنس آرگنائزیشن نے ستمبر 1948 وچ دریائے سالوین د‏‏ی نچلی وادی اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس وچ ماولمین تے تھٹن وی شامل سن ۔ تاہم، انہاں نو جلدی ای باہر دھکیل دتا گیا، جس دی وجہ توں چار سال دی الجھن آلی لڑائی ہوئی۔ 1952 وچ ، اک نويں کیرن ریاست (اج د‏‏ی کاین ریاست) تشکیل دتی گئی ، جس دا دارالحکومت سالوین {{Convert|50|km|mi}} ماولمین دے شمال چ، لیکن بغاوت جاری رہی۔ 1950 وچ چینی قوم پرست فوجیاں نے [[چینی خانہ جنگی]] وچ [[چین دی کمیونسٹ پارٹی|کمیونسٹاں]] توں شکست کھان دے بعد شان ریاست تے حملہ کیتا، جس دا مقصد اک آزاد ریاست بنانا سی جس توں چین نوں دوبارہ حاصل کیتا جا سکدا سی۔ امریکی فوجاں دی مدد نال چینیاں نےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead دریائے سالوین دے لہندے پاسے زمین لین دی کئی واری کوشش کیتی پر برمی فوج نے اوہناں نوں پچھے دھکیل دتا ۔ اگرچہ کے ایم ٹی مہم ناکام رہی ، لیکن چینی نسل دے بوہت سارے لوک دریا دے مشرق وچ واقع علاقے وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہناں واقعات نے شان ریاست چ سیاسی عدم استحکام پیدا کیتا۔ 1958ء تک مشرقی شان ریاست وچ متعدد بغاوتاں قائم ہوگئياں سن ، جنہاں وچ برما د‏‏ی جلاوطن کمیونسٹ پارٹی (سی پی بی ، یا "وائٹ فلیگ کمیونسٹ") د‏‏ی سربراہی وچ وی شامل سی۔ ایہ علاقہ، جو گولڈن ٹرائینگل دا حصہ اے، 1960 دی دہائی دے دوران غیر قانونی افیم دی پیداوار دا مرکز بن گیا۔ افیم دی اسمگلنگ باغیاں لئی فنڈز دا اک وڈا وسیلہ بنی ہوئی اے۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=prYIfLGbB5sC|title=World Drug Traffic and Its Impact on U.S. Security: The global context; report of General Walt|publisher=U.S. Government Printing Office}}</ref> [[فائل:Salween_River_Burma_Thailand_border_1.jpg|left|thumb| برما تے تھائی لینڈ دی سرحد تے سالوین]] 1970 د‏‏ی دہائی وچ برمی تے تھائی حکومتاں نے دریائے سالوین اُتے پن بجلی دے ڈیماں د‏‏ی منصوبہ بندی شروع کيتی ، جو زیادہ تر شان تے کیرن اکثریتی علاقےآں دے اندر سن ۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 1979 توں شروع ہو کے تھائی لینڈ دی الیکٹرک جنریٹنگ اتھارٹی نے دریا تے پن بجلی تے آبپاشی دے ڈائیورژن لئی فزیبلٹی سٹڈیز کیتیاں۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} سالوین ترقی دے منصوبےآں نے 1988 وچ تیزی حاصل کيتی ، جدو‏ں ایس پی ڈی سی نےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead برما وچ اقتدار اُتے قبضہ کيتا تے تھائی لینڈ تے چین دے نال سرحد پار معاشی ترقی د‏‏ی کوشش کيتی۔ اسی سال، تھائی لینڈ دے وزیر اعظم چٹیچائی چونہوان نے سالوین سرحدی علاقے لئی اک معاشی وژن پیش کیتا - اک "میدان جنگ توں اک بازار وچ"۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} بجلی د‏‏یSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead پیداوا‏‏ر تو‏ں ہونے والی آمدنی دے علاوہ ، ایس پی ڈی سی نے ڈیم د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں اس علاقے تو‏ں "نسلی مسلح گروہاں نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی حکمت عملی دا حصہ" سمجھیا۔ آن آلے سالاں چ، فوجی جنتا نے خطے چ اپنے حملے تیز کر دتے، پنڈاں نو تباہ کر دتا تے 500,000 توں ودھ شان، کاچن تے کیرن پناہ گزیناں نو ملک چھڈن تے مجبور کیتا، جنہاں چوں زیادہ تر تھائی لینڈ چلا گیا۔ <ref name="Gray2014">{{Cite news|url=https://www.startribune.com/dam-projects-risk-re-igniting-myanmar-s-civil-war/285460721/|title=Dam projects on mighty Salween River threaten to re-ignite Myanmar's civil war|date=December 11, 2014}}</ref> سالوین پناہ گزیناں دے لیی اک زبردست رکاوٹ پیدا کردا اے، کیونکہ اس دی تیز دھار اے، تے اس نو پار کرن دے لیی صرف نکی نکی لکڑی دی کشتیاں دستیاب ہن۔ {{Sfn|Dudley|2010}} تھائی لینڈ وچ تقریباً ڈیڑھ لکھ پناہ گزیناں نو سرکاری کیمپاں وچ رکھیا گیا اے، جد کہ سینکڑاں ہزاراں ہور غیر قانونی کیمپاں وچ رہندے ہن۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> تھائی لینڈ دا سلاوین نیشنل پارک 1994ء چ بنایا گیا ۔ اس توں پہلاں، ہزاراں پناہ گزین پہلے ای اس علاقے تے ملحقہ سالوین وائلڈ لائف سینچوری چ آباد ہو چکے سن، تے آن آلے سالاں چ ہور وی ایتھے آ گئے۔ تھائی حکومت نے ایہناں نو ہٹان لئی کجھ کوششاں کیتیاں نیں، لیکن پارک دے وسیع سائز دی وجہ توں، عمل درآمد مشکل رہیا Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadاے۔ {{Sfn|Haokip|2018}} 1997ء وچ اک اسکینڈل دا انکشاف ہويا جس وچ دریا دے تھائی طرف تو‏ں کٹے گئے لاگاں نو‏‏ں دریا دے اس پار میانمار پہنچایا گیا ، اس اُتے "برما تو‏ں برآمد شدہ" مہر لگائی گئی تے تھائی طرف واپس تیرا دتا گیا ، جتھ‏ے حکام نے "درآمد شدہ" لکڑی دا معائنہ کیتا تے انہاں د‏‏ی فروخت د‏‏ی منظوری دے دتی۔ پارکاں دے اندر کیمپاں وچ پناہ گزیناں نو اس اسکینڈل وچ ملوث کیتا گیا سی تے انہاں نو منتقل کرن تے مجبور کیتا گیا سی۔ تاہم، "جبری بے دخلی دے مبصرین نے بیان کیتا اے کہ جنگلات دے ذخائر توں تھائی کیرن پنڈ دے لوکاں نو بے دخلی جنگلات دی حفاظت دے لیی نئیں کیتی جاندی بلکہ اس لئی کیتی جاندی اے کہ [غیر قانونی] لاگنگ سرگرمیاں بغیر کسی رکاوٹ دے تے گھٹ گواہاں دے نال جاری رہ سکن۔" 2011 چ فوجی حکومت دے خاتمے دے بعد برما دی حکومت نے 14 نسلی ملیشیا دے نال جنگ بندی دے معاہدے کیتے۔ <ref name="Gray2014">{{Cite news|url=https://www.startribune.com/dam-projects-risk-re-igniting-myanmar-s-civil-war/285460721/|title=Dam projects on mighty Salween River threaten to re-ignite Myanmar's civil war|date=December 11, 2014}}</ref> تاہم، مجوزہ ڈیماں دی تھاواں دے آسے پاسے، خاصSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead طور تے شان ریاست <ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/australian-firm-says-community-opposition-impeding-consultations-on-controversial-dam.html|title=Australian Firm Says Community Opposition Impeding Consultations on Controversial Dam|author=Hopkins, David|date=June 6, 2015}}</ref> چ مونگ ٹون ( تاسنگ ڈیم ) تے کیرن ریاست چ ہاٹگی ڈیم تے جلدی ای مسلح تصادم دے بعد احتجاج شروع ہو گیا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/karen-villagers-protest-hatgyi-dam-projects-salween-river.html|title=Karen Villagers Protest Hatgyi Dam, Other Projects on Salween River|author=Nyein, Nyein|date=March 14, 2018}}</ref> دریائے سالوین دے نال دے رہائشیاں دا دعوی اے کہ ڈیماں نال مقامی طور تے کوئی معاشی فائدہ نئیں ہووے گا - کیونکہ زیادہ تر بجلی بیرون ملک برآمد کیتی جائے گی - جد کہ اوہناں دے گھراں تے روایتی زمیناں نوں بہت گھٹ یا کوئی معاوضہ نئیں ملے گا۔   کیرن انوائرمینٹل اینڈ سوشل ایکشن نیٹ ورک (کے ایس اے این) سمیت مقامی تنظیماں نے "سالوین پیس پارک" دے قیام لئی زور دتا اے جہڑا کمیونٹی جنگلات، جنگلی جانوراںSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead دی پناہ گاہاں، ماہی گیری دے تحفظ تے محفوظ دیسی زمیناں دے ذریعے دریا دے قدرتی وسائل دا پائیدار انتظام کرے گا۔ ایہہ پارک {{Convert|5000|km2|mi2}} میانمار چ دریائے سالوین تے اس دیاں معاون دریاواں دے نال نال۔ اس تجویز دا افتتاح دسمبر 2018 وچ کیتا گیا سی۔ <ref name="Bonini">{{Cite news|title=Salween Peace Park, a desperate bid to counter mega-dams|journal=Asia Times|last1=Bonini, Alan}}</ref> == ڈیم == === میانمار تے تھائی لینڈ === میانمار تے تھائی لینڈ چ سالوین دے مرکزی تنا دے نال ست ڈیم تجویز کیتے گئے ہن، جہناں دی مشترکہ صلاحیت 20,000 [[واٹ|میگاواٹ]] بجلی توں ودھ اے - جو چین دے [[تن گھاٹی ڈیم|تھری گورجس ڈیم]] دے مقابلے چ اے۔ ذخائر {{Convert|691|km|mi}}{{Convert|1200|km|mi}} دےمیانمار چ کل دریا دی لمبائی اس دے نال نال کئی معاون دریاواں دے بہاؤ دےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead سرے۔ ایہناں ڈیماں توں پیدا ہون آلی بجلی بنیادی طور تے چین تے تھائی لینڈ نوں برآمد کیتی جائے گی۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} مئی 2005 وچ ، میانمار تے تھائی لینڈ دے درمیان دریائے سالوین دے کنارے پن بجلی دے منصوبےآں نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے ترقی دینے دے لئی اک باضابطہ مفاہمت نامے اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} اودوں توں، کئی چینی تے تھائی کمپنیاں نے ایہناں منصوبیاں نو تیار کرن لئی شراکت داری کیتی اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 2015 وچ، نویں چنی گئی [[نیشنل لیگ فار ڈیموکریسی]] (این ایل ڈی) دی سرکار توں ڈیم پراجیکٹاں نوں گھٹ کرن جاں منسوخ کرن دی امید کیتی گئی سی۔ تاہم، این ایل ڈی نے جلدی ای اعلان کیتا کہ منصوبے اگے ودھن گے۔ مونگ ٹون یا تاسنگSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead ڈیم منصوبہ بند ڈیماں چوں سب توں وڈا اے ۔ ڈیم {{Convert|228|m|ft}} ہووے گا۔ اچا، تے 7,110 میگاواٹ تک پیدا کردا اے۔ ذخائر {{Convert|870|km2|acre|abbr=on}} سیلاب آ جائے گا ، شان ریاست نو تقریباً دو حصیاں چ تقسیم کردا اے۔ کاین ریاست دے تھلے آلے حصے چ ہٹگی ڈیم چھوٹا ہووے گا، لیکن دریا دے بہاؤ تے زیادہ اہم اثر پائے گا۔ بجلی پیدا کرن دے علاوہ، ہاٹگی ڈیم بعض موسماں دے دوران سالوین دے کجھ بہاؤ نو پنگ دریا چ موڑ دیوے گا، جہڑا تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا بیسن دا حصہ اے، تاکہ وسطی تھائی لینڈ چ زراعت نو فائدہ پہنچایا جا سکے۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.mekongeye.com/2016/09/14/thailand-plans-to-dust-off-hatgyi-dam-egati-awaits-myanmar-govt-to-negotiate-with-ethnic-group/|title=Thailand plans to dust off Hatgyi Dam; EGATi awaits Myanmar Govt to negotiate with ethnic group}}</ref> سالوین ڈائیورژن دا اک چھوٹا متبادل دریائے یوام ( دریائے موئی دے ذریعے سالوین دا اک معاون دریا) دا پنگ تک ڈائیورژن ہوئے گا۔ کنلون ڈیم شمالی شان ریاست ، [[میانمار]] چ تعمیر کرن دی منصوبہ بندی کیتی گئی اے۔ <ref name="ys">{{Cite news|date=20 June 2014|title=Govt Pushes Ahead With 3 Salween, Irrawaddy Tributary Dams|url=http://www.irrawaddy.org/burma/govt-pushes-ahead-3-salween-irrawaddy-tributary-dams.html}}</ref> دریائے سالوین جنوب مشرقی ایشیا دا آخری غیر بند وڈا دریا اے ۔ <ref>{{Cite news|date=2024-05-01|title=The Salween explained: Asia's last great undammed river|url=https://bkktribune.com/the-salween-explained-asias-last-great-undammed-river/}}</ref> ایہ منصوبہ چینی فرم یوننان مشینری اینڈ ایکوئپمنٹ امپورٹ اینڈ ایکسپورٹ کمپنی (وائی ایم ای سی) نے شروع کیتا سی تے ہائیڈروچینا کارپوریشن دے ذریعے چینی ریاست ولوں شریک مالی اعانت کیتی گئی اے۔ ڈیم لئی اک شرط، جس دا اثر 1200-1400 میگاواٹ رینج وچ ہون دی امید اے، بجلی دی پیداوار دا گھٹو-گھٹو 50% چین نوں ٹرانسفر کرنا اے۔ ڈیماں دے ممکنہSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead اثرات دے بارے چ بے شمار خدشات ہن، خاص طور تے سالانہ سیلاب تے تلچھٹ دی فراہمی چ کمی دی وجہ توں سالوین ڈیلٹا چ زراعت تے اثر جہڑا مٹی دی زرخیزی نو برقرار رکھدا اے۔ زرعی لوڑاں دی بجائے بجلی دی طلب دی بنیاد تے پانی جاری کیتا جائے گا، جس دی وجہ توں ممکنہ طور تے ڈیلٹا وچ پانی دی قلت تے نمکین مداخلت ہووے گی۔ اس دے علاوہ، بے شمار ماحولیاتی اثرات ہون گے، کیونکہ ڈیم مچھلیاں دی ہجرت نو روک دین گے، تے سیلاب آون آلے علاقیاں نو صاف کرن دے لی کافی جنگلات دی کٹائی دی لوڑ ہووے گی۔ ایہ ڈیم اک اجہے علاقے وچ وی واقع ہون گے جہدے وچ زلزلے دا خطرہ بہتا ہووے گا۔ 2016ء وچ میانمار د‏‏ی Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadحکومت نے باقی ڈیماں نو‏‏ں 2031ء تک مکمل کرنے دے ارادے دا اعلان کیتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://news.mongabay.com/2016/11/damming-the-salween-what-next-for-southeast-asias-last-great-free-flowing-river/|title=Damming the Salween: what next for Southeast Asia's last great free-flowing river?|last=Stokes, Demelza}}</ref> تعمیراتی منصوبیاں نے سماجی اثرات، انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں تے بے گھری دے حوالے نال بہت سارے خدشات پیدا کیتے ہن۔ {| class="wikitable" ! colspan="7" |Proposed dams on the Salween in Myanmar |- !Name !Location !Height !Flooding area !Generating<br /><br />capacity !Annual<br /><br />production !Status |- |Hatgyi Dam |Hlaingbwe Township, Karen State |33&nbsp;m<br /><br />(108&nbsp;ft) | |1,365&nbsp;MW |7,325&nbsp;GWh |Pre-construction |- |Dagwin Dam |Karen State/[[صوبہ مائے ہانگ سن|Mae Hong Son province]] |56&nbsp;m<br /><br />(184&nbsp;ft) | |792&nbsp;MW | |Suspended |- |Weigyi Dam |Karen State and Karenni State/[[صوبہ مائے ہانگ سن|Mae Hong Son province]] |168&nbsp;m<br /><br />(551&nbsp;ft) |640&nbsp;km²<br /><br />(247&nbsp;mi²) |4,540&nbsp;MW | |Suspended |- |Ywathit Dam |Karenni State | | |4,500&nbsp;MW |21,789&nbsp;GWh |Planned |- |Mong Ton Dam (Tasang Dam) |Mong Ton Township, Shan State |228&nbsp;m<br /><br />(748&nbsp;ft) |870&nbsp;km²<br /><br />(335&nbsp;mi²) |7,110&nbsp;MW |35,446&nbsp;GWh |Pre-construction |- |Noung Pha Dam |Tangyan Township, Shan State |90&nbsp;m<br /><br />(295&nbsp;ft) | |1,200&nbsp;MW | |Planned |- |Kunlong Dam |Kunlong Township, Shan State | | |1,400&nbsp;MW | |Planned |} === چین === [[فائل:Micro-hydro_Salween_River_in_Yunnan_Province,_China.jpg|left|thumb| یوننان چ دریائے سالوین دے نال نکا پن بجلی پلانٹ]] 2000 وچ، چین نےSeven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go ahead اپنے مغربی دریاواں تے وڈے پیمانے تے ہائیڈرو پاور ڈیم تیار کرن لئی، ویسٹ ایسٹ پاور ٹرانسفر ڈویلپمنٹ سکیم دا آغاز کیتا۔ چین دے اندر دریائے سالوین (Nu) دے طاس وچ اک اندازے دے مطابق 36,400 میگاواٹ پن بجلی دی صلاحیت اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} بجلی جنوب مشرقی چین، خاص طور تے [[گوانگژو|گوانگجو]] میگالوپولیس نوں برآمد کیتی جائے گی۔ اس وچ نیو دے مین سٹیم اُتے تیرہ ڈیم شامل سن ، جنہاں د ی کل صلاحیت 21،320 میگاواٹ سی ، {{Sfn|Tilt|2014}} تے معاون دریاواں اُتے متعدد چھوٹے تو ں درمیانے سائز دے منصوبے شامل سن ۔ سب توں اچا مین سٹیم ڈیم، سونگٹا، {{Convert|307|m|ft}} ہووے گا۔ اچا۔ {{Sfn|Tilt|2014}} 2003 وچ یوننان صوبائی حکومت تے ہوادیان گروپ دے وچکار اک معاہدے دے بعد یوننان ہوادیان نو ریور ہائیڈرو پاور کمپنی تشکیل دتی گئی سی۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} چین دے آخری آزاد وگنے والے دریاواں وچو‏ں اک دریائے نو نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مقامی باشندےآں دے نال نال بین الاقوامی ماحولیاتی تنظیماں دے وڈے احتجاج دا سامنا کرنا پيا۔ جے ایہناں ڈیماں دی اساری کیتی جاندی تاں لگبھگ 56,000 لوکاں نوں بے گھر کر دتا جاندا۔ اس دے علاوہ ، 2003 وچ یونیسکو عالمی ورثہ کمیٹی نے یوننان دے تن متوازی دریاواں دے علاقے نو‏‏ں عالمی ورثہ سائٹ دے طور اُتے درج کرنے دے لئی ووٹ دتا سی۔ بہت سارے مجوزہ ڈیم اس علاقے دے اندر آندے سن ۔ 2004 وچ وزیر اعظم وین جیاباؤ نے دریا دے مرکزی تنا اُتے ڈیم بنانے دے منصوبےآں نو‏‏ں عارضی طور اُتے معطل کردتا ، حالانکہ معاون دریاواں اُتے متعدد پن بجلی دے منصوبے بالآخر تعمیر کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Buckley|2014}} اس دے علاوہ تبت وچ سالوین دے سب تو‏ں اُتے والے حصے اُتے چالونگ تے جیکوان پن بجلی دے منصوبے تعمیر کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 2013 وچ وین دے عہدے دے خاتمے دے بعد، بجلی کمپنیاں نے نو دریا دے ڈیماں دی تعمیر لئی اک نواں زور دتا۔ {{Sfn|Buckley|2014}} یوننان Seven dams have been proposed along the main stem of the Salween in Myanmar and Thailand, with a combined capacity exceeding 20,000 megawatts of electricity – comparable to that of China's Three Gorges Dam. The reservoirs would flood 691 kilometres (429 mi) of the 1,200 kilometres (750 mi) total river length in Myanmar, as well as the downstream ends of several tributaries.[۱] Electricity generated by these dams would be exported primarily to China and Thailand.[109] In May 2005, a formal Memorandum of Understanding was signed between Myanmar and Thailand to jointly develop hydropower projects along the Salween River.[110] Since then, a number of Chinese and Thai companies have partnered to develop these projects.[109] In 2015, the newly elected National League for Democracy (NLD) government was expected to downsize or cancel the dam projects. However, the NLD soon announced the projects would go aheadصوبائی حکومت نے سب تو‏ں پہلے 2007 وچ نو ریور گرینڈ کینیئن نیشنل پارک د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی ، لیکن 2014 تک اس تجویز د‏‏ی ترقی دا آغاز نئيں کيت‏‏ا۔ جنوری 2016 وچ ، یوننان نے دریائے نو دے کنارے چھوٹی پن بجلی د‏‏ی ترقی دے نال نال کان کنی نو‏‏ں وی معطل کردتا تے مئی وچ قومی پارک دے قیام د‏‏ی منظوری دے دتی۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} دسمبر 2016 وچ ، چین د‏‏ی ریاستی توانائی انتظامیہ نے باضابطہ طور اُتے نو دریا دے ڈیماں نو‏‏ں اپنے پن بجلی د‏‏ی ترقی دے منصوبےآں تو‏ں خارج کردتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/dec/02/joy-as-china-shelves-plans-to-dam-angry-river|title=Joy as China shelves plans to dam 'angry river'|date=December 2, 2016}}</ref> ڈیماں دے منسوخ ہون دا اک وڈا کارن دریائے نو دے فالٹ زون دے نال زلزلے دا خطرہ سی ۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>  Ethnic minority leaders and human rights activists say a pattern they call "damming at gunpoint" has been repeated across eastern Myanmar: proposed dam sites are forcefully depopulated by the military without compensation and the region is militarized through the expansion of army camps, helicopter pads, access roads and other facilities.<templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles> == ایہہ وی ویکھو == * ایشیا دے دریاواں دی لسٹ * چین دے دریاواں دی لسٹ * میانمار دے دریاواں دی لسٹ * تھائی لینڈ دے دریاواں دی لسٹ * لمبائی دے لحاظ نال دریاواں دی لسٹ * ڈسچارج دے لحاظ نال دریاواں دی لسٹ * پائی دریا * دریائے جنشا * وانگ یونگچن * بوگیوک آنگ سان پل == باہرلے جوڑ == * [https://www.google.com/maps/@28.0043335,98.6401941,3a,75y,88.14h,73.4t/data=!3m8!1e1!3m6!1sAF1QipMnrHfD-DOEmMnudIB6BVPi5s9VfBBrzN5efe5I!2e10!3e11!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipMnrHfD-DOEmMnudIB6BVPi5s9VfBBrzN5efe5I%3Dw203-h100-k-no-pi0-ya67.64402-ro-0-fo100!7i8612!8i4306!5m1!1e4?coh=205409&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI0MTAyMC4xIKXMDSoASAFQAw%3D%3D بونگژونگلو ژین چ نوجیانگ دا منظر نامہ] === حوالے ===   === ذرائع === ; حوالہ دتے گئے کم == ہور پڑھو == * [https://whc.unesco.org/en/list/1083 یوننان دے تن متوازی دریاواں دے محفوظ علاقیاں] تے whc.unesco.org * [http://www.eoearth.org/article/Three_Parallel_Rivers_of_Yunnan_Protected_Areas,_China تن متوازی دریاواں دا محفوظ علاقہ] www.eoearth.org تے * [https://web.archive.org/web/20051219022354/http://nature.org/wherewework/asiapacific/china/work/art13268.html نیچر کنزروینسی: گونگشان نیچر ریزرو] دی نیچر کنزروینسی * [http://www.rwesa.org/ دریاواں دا مشرقی تے جنوب مشرقی ایشیا ویکھو] تے Archived * [https://www.river.com/nujiang/nujiang.html نوجیانگ دریا دا منصوبہ] * [http://www.salween.unibe.ch اپر سالوین دریا (یو ایس آر بی) لئی ہائیڈرومیٹورولوجیکل اپروچ] تے Archived - کاپی رائٹ ڈاکٹر کرسٹوف لینرٹ، برن یونیورسٹی دے جغرافیائی انسٹی ٹیوٹ تے کنمنگ انسٹی ٹیوٹ آف بوٹنی * [http://www.chinariversproject.org چین دریاواں دا منصوبہ] * [http://www.lastdescents.com آخری اترائی دریائی مہمات] * A history of first raft and kayak descents of the Salween in Tibet and Yunnan, China. * فول، سنتھیا ایم، "بارگیننگ پاور"، ''آکسفیم ایکسچینج'' وچ، فال 2004۔ * [https://web.archive.org/web/20051231042736/http://www.salweenwatch.org/ سالوین ریور واچ این جی او] * [https://whc.unesco.org/en/list/1083 یوننان محفوظ علاقیاں دے تن متوازی دریاواں] * [http://www.eoearth.org/article/Three_Parallel_Rivers_of_Yunnan_Protected_Areas,_China تن متوازی دریاواں دا محفوظ علاقہ] * [https://www.river.com/nujiang/nujiang.html نوجیانگ دریا دا منصوبہ] * [https://web.archive.org/web/20080828063459/http://salweenfirstdescent.com/ سالوین پہلا نزول] * [http://www.salweenwatch.org/index.php?view=article&id=51%3Arecent-dam-and-water-diversion-plans&tmpl=component&print=1&page=&option=com_content&Itemid=60 سالوین توں چاؤفریا دریا تک پانی دا موڑ] * Joint Statement of Concern by Shan Civil Society Organizations Regarding Public Meeting by Burmese Government and Hydrochina to Promote Dams on the Salween and Nam Ma Rivers [[گٹھ:تھائی لینڈ دے دریا]] [[گٹھ:میانمار دے دریا]] [[گٹھ:تبت دے دریا]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] euj8agj7v0qfj5iwc8iwgz1pg1gjbbp 709282 709281 2026-08-10T06:28:48Z Abbas dhothar 361 709282 wikitext text/x-wiki {{معلومات-دریا}}   '''سالوین''' [[لموچی چڑھدا ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء دا]] اک دریا اے ، جس 3,289 کلومیٹر دے نیڑے لمبا ا‏‏ے۔ [[تبت پٹھار|تبتی پٹھار]] توں دکھن ول [[انڈمان سمندر]] چ وگدا اے۔ سالوین بنیادی طور تے جنوب مغربی [[چین]] تے مشرقی [[میانمار]] دے اندر وگدا اے، جس دا اک چھوٹا حصہ میانمار تے [[تھائی لینڈ]] دی سرحد بناندا اے۔ اپنے زیادہ تر کورس دے دوران، ایہ ناہموار پہاڑی گھاٹیاں چوں تیزی نال لنگھدا اے۔ دریا دی وڈی لمبائی دے باوجود، صرف آخری 90 کلومیٹر (56 mi) جہاز رانی دے قابل ہن، جتھے ایہ ماولامین وچ اک معمولی مہانا تے ڈیلٹا تشکیل دیندا اے۔ اس دریا نو‏‏ں اپنے راستے دے نال نال مختلف ناواں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جنہاں وچ میانمار وچ '''تھانلوین''' (جس دا ناں ''Elaeocarpus'' sp. دے ناں اُتے اے ، اک زیتون د‏‏ی طرح دا پودا جو اس دے کنارےآں اُتے اگدا اے <ref>{{Cite book|last=Mason|first=Francis|url=https://books.google.com/books?id=bg8YAAAAYAAJ&pg=PA213|title=Tenasserim: Or Notes on the Fauna, Flora, Minerals, and Nations of British Burmah and Pegu|publisher=American Mission Press|year=1851|location=Maulmain|page=213}}</ref> ) تے چین وچ '''نو جیانگ''' (یا نو دریا ، جس دا ناں [[نو|نو لوکاں]] دے ناں اُتے رکھیا گیا اے ) شامل ني‏‏‏‏ں۔ عام طور تے استعمال ہون آلا ہجے "سالوین" 19ویں صدی دے برطانوی نقشیاں توں برمی ناں دا انگریزی روپ اے۔ جغرافیائی تنہائی دے نال مل کے بلندی تے عرض البلد دی وڈی رینج دی وجہ توں، سالوین بیسن نو دنیا دے سب توں زیادہ ماحولیاتی طور تے متنوع علاقیاں چوں اک سمجھیا جاندا اے۔ لانکانگ تے جنشا دریاواں دے نال، ایہ تھری پیرالل ریورس ورلڈ ہیریٹیج سائٹ توں لنگھدا اے، جس دے بارے چ خیال کیتا جاندا اے کہ ایہ دنیا دی 25 فیصد توں ودھ جانوراں دی پرجاتیاں دی مدد کردا اپنے کورس دے دوران سالوین زراعت دے لیی پانی فراہم کردا اے تے پرچر ماہی گیری دی حمایت کردا اے، خاص طور تے ڈیلٹا دے علاقے چ۔ سالوین بیسن متعدد نسلی اقلیتی گروہاں دا گھر اے ، جنہاں دے آباؤ اجداد وڈی حد تک تبتی پٹھار تے شمال مغربی چین تو ں پیدا ہوئے سن ۔ تقریباً 5,000 سال پہلے، لوکاں نے دریا دے نال جنوب دی طرف ہجرت کرنا شروع کر دتی، جس نے نکے بادشاہتاں تے [[شہر ریاست|شہر ریاستاں]] قائم کیتیاں۔ سالوین ایشیا دے سب توں گھٹ ٹوٹے ہوئے وڈے دریائی نظاماں چوں اک اے ، جس چ دریا دے ہیڈ واٹر تے معاون دریاواں تے صرف کجھ نکے ڈیم نیں ۔ دریا چ انتہائی زیادہ [[پن بجلی|پن بجلی دی]] صلاحیت اے، جس چ 5,000 توں ودھ دی کمی اے اپنے وسیلے توں۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، میانمار تے تھائی حکومتاں نے دریا دے کنارے وڈے پیمانے اُتے پن بجلی ڈیم بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ چین نے اپر سالوین نو‏‏ں ڈیم کرنے دا وی منصوبہ بنایا سی ، لیکن 2016 وچ قومی پارک دے قیام دے حق وچ انہاں منصوبےآں نو‏‏ں ختم کردتا گیا سی۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ ڈیم دے منصوبیاں دا مستقبل غیر یقینی اے۔ == جغرافیہ تے نامکرن == سالوین بیسن چ تقریباً 283,500 کلومیٹر ، جس چوں 48&nbsp;فیصد چین وچ اے، 44&nbsp;میانمار چ فیصد، تے 8&nbsp;تھائی لینڈ چ فیصد۔ <ref name="River Health in the Salween">{{Cite book|url=https://core.ac.uk/download/pdf/132697837.pdf|year=2017|title=River Health in the Salween}}</ref> طاس انتہائی لمبا تے تنگ اے ، جو مغرب وچ اراواڈی تے [[دریائے برہم پتر|برہمپتر]] دریا دے نظام تے مشرق وچ [[دریائے میکانگ|میکونگ]] نظام دے درمیان واقع اے ، تے شمال وچ [[دریائے یانگزے|یانگسی]] نظام دے نال اک چھوٹی سرحد دا اشتراک کردا ا ے۔ <ref name="FAO" /> 3,515 دی اوسط بلندی دے نال ، سالوین بیسن وچ متعدد برفانی پہاڑی سلسلےآں شامل نيں ، تے دریا اپنی لمبائی دے زیادہ تر حصے وچ بلندی اُتے وگدا ا ے۔ <ref name="Baronas">{{حوالہ رسالہ|title=Integrating Suspended Sediment Flux in Large Alluvial River Channels: Application of a Synoptic Rouse-Based Model to the Irrawaddy and Salween Rivers|year=2020}}</ref> چین چ، سالوین بیسن [[تبت|تبت خود مختار علاقے]] تے [[ینعان|یوننان]] چ واقع اے۔ میانمار چ سالوین شان ریاست ، کارینی ریاست ، کیرن ریاست تے مون ریاست توں لنگھدا اے۔ تھائی لینڈ چ سالوین صرف [[صوبہ مائے ہانگ سن|می ہانگ سون صوبے]] نال لگدی اے، جہدے معاون دریا [[صوبہ چیانگ مائی|چیانگ مائی]] ، [[صوبہ ٹاک|تاک]] تے [[صوبہ کانچانابوری|کانچانابوری صوبے]] تک پھیلے ہوئے ہن۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> چین میانمار دی سرحد تے اوسط بہاؤ دی شرح 68.74 اے۔ . میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد دے نال نال سالوین دا اوسط سالانہ بہاؤ 200 کلومیٹر . <ref name="FAO" /> منہ تے اندازا بہاؤ دی شرح 6,600 اے . <ref name="Baronas">{{حوالہ رسالہ|title=Integrating Suspended Sediment Flux in Large Alluvial River Channels: Application of a Synoptic Rouse-Based Model to the Irrawaddy and Salween Rivers|year=2020}}</ref> تقریباً 89&nbsp;سالانہ بہاؤ دا فیصد [[مون سون|مانسون]] دے موسم (مئی دے وسط توں نومبر تک) وچ ہوندا اے، تے صرف 11&nbsp;باقی سال چ فیصد۔ سالوین ڈیلٹا چ تلچھٹ دا اوسط حجم تقریباً 180 ملین ٹن ہر سال اے۔ سالوین بیسن دی آبادی دا اندازہ 24 ملین اے، یا 76 بندے/کلومیٹر ² ۔ تقریباً 10 ملین لوک دریا دے نیڑے یا اس دے نیڑے رہندے ہن۔ سالوین بیسن دے لوک نسلی گروہاں دی اک وڈی تنوع دی نمائندگی کردے ہن۔ چین چ، سالوین بیسن [[بلانگ]] ، [[ڈیرنگ|ڈیرونگ]] ، [[لیزو|لیسو]] ، [[نو]] ، [[ڈیانگ|پلاؤنگ]] (ڈیانگ)، شان ، [[تبتی]] تے [[وا]] دا گھر اے۔ میانمار چ، وڈے نسلی گروہاں چ آکھا ، [[لاہو]] ، لیسو، ہمونگ ، کاچن ، کیرن ، کیرنی ، کوکانگ ، پاؤ ، شان تے [[یاؤ]] شامل ہن۔ سب توں ودھ آبادی دی کثافت مون ریاست (300 لوک/کلومیٹر ² ) تے یوننان (100 لوک/کلومیٹر ² ) چ اے، جد کہ سب توں گھٹ آبادی دی کثافت تبت (5 لوک/کلومیٹر ² ) چ اے۔ === اپر سالوین (چین) === [[فائل:Nujiang_river_Bingzhongluo_1.jpg|thumb| بنگژونگلو، یوننان دے نیڑے دریائے سالوین]] سالوین وسطی تبت دے پٹھار چ تنگگولا پہاڑاں چوں نکلدا اے ۔ ہیڈ واٹر ڈینگکا چوٹی دے نیڑے، تانگگولا درے دے چڑھدے چ واقع اے۔ {{Sfn|Björnsson|Oerlemans|Shroder|Tranter|2011}} سب توں اچا وسیلہ جیانگمیئرگنگ گالو گلیشیر اے، 5,432 میٹر (17,822 فٹ) سمندر دی سطح توں اُپر اے۔ مختلف ہیڈ واٹر ندی اچیاں پہاڑی وادیاں دے ذریعے جنوب مغرب دی طرف وگدیاں نیں تے کونا جھیل چ جمع ہو جاندیاں نیں، 4,594 تے . جھیل دے تھلے، دریا دے تبتی حصے نو ''گیالمو ناگقو'' ، "سیاہ دریا" آکھیا جاندا اے۔ تبت چ دریا زیادہ تر ناگقو پریفیکچر دے اندر وگدا اے ۔ <ref name="sciencenet" /> کونا جھیل توں، دریا جنوب ول وگدا اے تے ناگقو ٹاؤن دے نیڑے چڑھدے ول مڑدا اے، جتھے چالونگ پن بجلی سٹیشن واقع اے۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> اگے چڑھدے ول، دریا نوں نکے جیکوان ہائیڈرو الیکٹرک سٹیشن تے ڈیم کیتا گیا اے۔ 2017 تک، ایہ سالوین دریا تے صرف دو ڈیم ہن۔ چڑھدے ول اگے ودھدے ہوئے اسدے نال کا، سوؤ اتے گا دریا ملدے ہن، ایہہ سارے تنگگولا پہاڑاں دی دکھنی ڈھلوان توں وگدے ہن ۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> بیرو کاؤنٹی چ، دریا جنوب تے جنوب مشرق ول موڑاں دا اک سلسلہ شروع کردا اے، جو نینگچی پریفیکچر توں لنگھدا اے۔ [[ینعان|یوننان]] وچ داخل ہون توں تھوڑی دیر پہلاں، ایہ چڑھدے توں یو دریا نال ملدا اے، جو چین دے اندر ایہدا سب توں لمبا معاون دریا اے۔ سالوین بیسن دا تبتی حصہ ہلکی آبادی والا اے، خاص طور تے سرد ہیڈ واٹر دے علاقیاں وچ جتھے بارش گھٹ ہوندی اے تے دریا دا بہاؤ تقریباً مکمل طور تے گلیشیر دے پگھلن تے منحصر اے۔ اپر سالوین بیسن چ 12,000 توں ودھ شامل نیں گلیشیراں دا۔ <ref name="ZouTenzer2019">{{حوالہ رسالہ|last1=Zou|first1=Fang|last2=Tenzer|first2=Robert|last3=Jin|first3=Shuanggen|title=Water Storage Variations in Tibet from GRACE, ICESat, and Hydrological Data|journal=Remote Sensing|volume=11|issue=9|year=2019|page=1103|issn=2072-4292|doi=10.3390/rs11091103|bibcode=2019RemS...11.1103Z}}</ref> یوننان چ، سالوین نوں '''نوجیانگ''' یا ''نو دریا'' ، مقامی [[نو|نو لوکاں]] دے بعد ، لیکن لفظی طور اُتے "غصے وچ دریا" دا وی ترجمہ کردا ا ے۔ (ایہ کردار صرف اک ہوموفون اے، کیونکہ چینی چ کوئی صوتیاتی لپی نئیں اے۔) 1,000 توں ودھ لئی سالوین [[دریائے میکانگ|میکونگ]] تے [[دریائے یانگزے|یانگسی]] دے سرے دے متوازی تے مغرب چ چلدا اے، جہڑا ہینگڈوان پہاڑاں دے اچے پہاڑی ڈھلواناں نال وکھرا اے۔ سالوین دے لہندے چ گاؤلیگونگ پہاڑ چین تے میانمار دی سرحد بناندے نیں ۔ تبت-یونان دی سرحد دے آسے پاسے سالوین تے میکونگ دریاواں دے وچکار میلی ژو شان اے، جس وچ کاواگاربو شامل اے، جو سالوین بیسن دی سب توں اچی چوٹی اے 6,740 میٹر (22,110 فٹ) .{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> یوننان دے اندر دریا دا زیادہ تر حصہ یوننان دے محفوظ علاقیاں دے تن متوازی دریاواں دا حصہ اے، جو اک [[جگت ثقافتی ورثا|عالمی ورثہ سائٹ اے]] ۔ 4,500 تک گھاٹیاں بناندے ہوئے ڈوہنگا، اس حصے نو اکثر "گرینڈ کینیئن آف دی مشرق" آکھیا جاندا اے۔ جنوب د‏‏ی طرف جاری رہندے ہوئے ، دریا وسیع گھاٹیاں تو‏ں ٹوٹے ہوئے گہرے گھاٹیاں دے اک سلسلے دے ذریعے یونان-گوئیژو پٹھار نو ‏‏ں پار کردا ا‏‏ے۔ لانگنگ کاؤنٹی چ اس نال دریائے کوکے ملدا اے تے لہندے ول مڑ کے میانمار چ داخل ہوندا اے ۔ چین چ دریا دی کل لمبائی 1,948 اے, اک مختصر 25 شامل نئیں چین میانمار دی سرحد دے نال دا حصّہ۔ جدوں تک ایہ چین چھڈدا اے، سالوین 4,000 توں ودھ ہو گیا اے۔ اپنے وسیلے توں۔ [[فائل:Salawin_river_at_Mae_Sam_Laep.jpg|left|thumb| میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد تے دریائے سالوین]] میانمار وچ سالوین دریا نو سرکاری طور تے ''تھنلوین دے'' ناں توں جانڑیا جاندا اے; شان ریاست وچ، جس وچ دریا چین توں نکلن تے فوری طور تے داخل ہوندا اے، اس نوں ''نام کھون دے'' ناں توں وی جانیا جاندا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} جنوب دی طرف مڑدے ہوئے، دریا شان پہاڑیاں دے ناں توں جانے جان آلے وسیع اپلینڈ خطے دے ذریعے اک گھماؤ دار راستے نو کٹدا اے۔ ایہ علاقہ چھوٹے پہاڑی سلسلےآں، پٹھاراں تے چٹاناں دی اک پیچیدہ، ٹٹی ہوئی ٹپوگرافی دی خصوصیت رکھدا اے، جس دے ذریعے سالوین نے گھاٹیاں دا اک وسیع سلسلہ کٹیا اے۔ جدوں سالوین جنوب ول وگدا اے تے بلندی چ اتردا اے، تے ایہ معتدل توں ذیلی اشنکٹبندیی تے آخر چ اشنکٹبندیی آب و ہوا دے زوناں چ سفر کردا اے، جس چ سالانہ بارش 1,200 to 2,000 ہوندی اے۔ شان پہاڑیاں دے علاقے وچ۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ دریا دی کل لمبائی 1,316 اے . شان ریاست تے کارینی ریاست (کیاہ ریاست) وچ دریا کئی وڈے معاون دریاواں نال ملدا اے، جنہاں وچ مشرق توں دریائے ناندینگ تے دریائے ہکا ، تے مغرب توں دریائے پانگ ، ٹینگ تے پاؤن دریا شامل ہن۔ دریائے پانگ سالوین دے نال سنگم دے نیڑے اپنے وسیع چونے دے پتھر دے قیام دے لئی مشہور اے، جتھ ے ایہ بے شمار موتیابند، چینلاں تے جزیرےآں وچ ٹوٹ جاندا اے جنہاں نو ں ''کن ہینگ'' ، "ہزار جزیرے" دے ناں تو ں جانیا جاندا ا ے۔ انلے جھیل ، میانمار دی دوجی سب توں وڈی جھیل تے اک ورلڈ بائیوسفیئر ریزرو ، پاؤن دریا دے ذریعے سالوین چ وگدی اے۔ اگے دکھن چ، دریا کیرن ریاست (کائن ریاست) چ داخل ہوندا اے تے تقریباً 120 تک میانمار تے تھائی لینڈ دے وچکار سرحد بناندا اے۔ . تھائی لینڈ چ دریا نوں ''سلاوین'' آکھیا جاندا اے; سرحد دے تھائی پاسے دا بہتا حصہ سالاوین نیشنل پارک تے سالاوین وائلڈ لائف سینچوری دا حصہ اے۔ سرحدی حصے دے جنوبی سرے تے اس نال شمال مغرب چ وگدی ہوئی دریائے موئی شامل اے، جہڑی اس نقطے دے جنوب چ میانمار تے تھائی لینڈ دی سرحد بناندی اے۔ کیرن سٹیٹ وچ، دریا کارسٹ چونا پتھر دے پہاڑیاں وچوں وگدا اے جتھے بے شمار غاراں تے غیر معمولی چٹاناں دے کنارے، خاص طور تے ایچ پی اے-ان شہر دے آسے پاسے۔ {{Sfn|Gunn|2004}} <ref>{{Cite news|title=Voyaging deep into Myanmar's caves|date=May 11, 2017|url=https://www.fauna-flora.org/news/voyaging-deep-into-myanmars-caves}}</ref> سالوین پہاڑاں توں ہلائینگبوے ٹاؤنشپ دے نیڑے ساحلی میدان چ نکلدا اے۔ ساحل دے نیڑے، سالانہ بارش 4,000 to 5,000 ہوندی اے۔, گھنے اشنکٹبندیی برساتی جنگلات دے نال نال اک پیداواری چاول دی صنعت دی حمایت کردا اے۔ دریا ہور 100 وگدا اے مون ریاست دے ماولامائن چ اک معمولی سائز دے [[دریائی ڈیلٹا|ڈیلٹا]] تے مہانا تے ختم ہون توں پہلاں۔ سالوین 75 تک سمندری اثر رکھدا اے اندرونی۔ ایتھ‏ے اس دے نال مشرق د‏‏ی طرف تو‏ں گیانگ دریا تے جنوب مشرق تو‏ں دریائے اتران مل جاندا ا‏‏ے۔ تھنلوین پل ، میانمار دا دوجا سب توں لمبا پل، مولمین نوں متمہ نال جوڑدا اے۔ اس دے بعد مشترکہ دریا ڈیبوک (شمالی) تے مولامائن (جنوبی) چینلز وچ ٹوٹ جاندا اے، جو خلیج مارتابان وچ خالی ہونے تو ں پہلے [[Bilugyun Island|بیلوگیون جزیرہ]] تشکیل دیندا ا ے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} === معاون دریاواں دی لسٹ === {| class="wikitable sortable" ! colspan="7" |Tributaries of the Salween River |- !Name !Country !State/Province !Mouth coordinates !Length !Basin size |- |Ataran |Myanmar |Mon State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|16|31|12|N|97|39|33|E}} |249 km<br /><br />(155&nbsp;mi) |5,930 km²<br /><br />(2,288&nbsp;mi²) |- |Gyaing |Myanmar |Mon State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|16|33|08|N|97|39|49|E}} |250 km<br /><br />(155&nbsp;mi) |9,386 km²<br /><br />(3,621&nbsp;mi²) |- |Donthami |Myanmar |Mon State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|16|41|27|N|97|35|18|E}} |148 km<br /><br />(92&nbsp;mi) |2,143 km²<br /><br />(827&nbsp;mi²) |- |Yunzalin |Myanmar |Karen State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|17|22|44|N|97|40|04|E}} |219 km<br /><br />(136&nbsp;mi) |3,031 km²<br /><br />(1,169&nbsp;mi²) |- |Moei |Myanmar/Thailand |Karen State/<br /><br />Mae Hong Son province |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|17|49|57|N|97|41|30|E}} |332 km<br /><br />(206&nbsp;mi) |14,978 km²<br /><br />(5,778&nbsp;mi²) |- |Pawn |Myanmar |Karenni State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|18|52|53|N|97|19|36|E}} |338 km<br /><br />(210&nbsp;mi) |19,145 km²<br /><br />(7,386&nbsp;mi²) |- |Pai |Myanmar |Karenni State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|19|08|45|N|97|32|38|E}} |205 km<br /><br />(127&nbsp;mi) |7,178 km²<br /><br />(2,769&nbsp;mi²) |- |Teng |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|19|51|42|N|97|44|43|E}} |449 km<br /><br />(279&nbsp;mi) |15,340 km²<br /><br />(5,918&nbsp;mi²) |- |Hsim |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|20|47|37|N|98|30|15|E}} |243 km<br /><br />(151&nbsp;mi) |5,221 km²<br /><br />(2,014&nbsp;mi²) |- |Pang |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|20|57|21|N|98|30|01|E}} |325 km<br /><br />(202&nbsp;mi) |12,427 km²<br /><br />(4,794&nbsp;mi²) |- |Hka (Nanka) |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|21|33|09|N|98|37|35|E}} |278 km<br /><br />(173&nbsp;mi) |10,326 km²<br /><br />(3,984&nbsp;mi²) |- |Nanding |Myanmar |Shan State |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|23|24|43|N|98|40|27|E}} |266 km<br /><br />(165&nbsp;mi) |8,322 km²<br /><br />(3,211&nbsp;mi²) |- |Kuke |China |Yunnan |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|24|19|54|N|99|10|57|E}} |175 km<br /><br />(109&nbsp;mi) |6,610 km²<br /><br />(2,550&nbsp;mi²) |- |Yu |China |Tibet |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|28|35|49|N|98|21|54|E}} |453 km<br /><br />(281&nbsp;mi) |9,389 km²<br /><br />(3,622&nbsp;mi²) |- |Leng |China |Tibet | |133 km<br /><br />(83&nbsp;mi) |3,113 km²<br /><br />(1,201&nbsp;mi²) |- |Ba |China |Tibet | |111 km<br /><br />(69&nbsp;mi) |3,792 km²<br /><br />(1,463&nbsp;mi²) |- |Ga |China |Tibet |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|31|09|47|N|95|15|53|E}} |168 km<br /><br />(104&nbsp;mi) |4,812 km²<br /><br />(1,856&nbsp;mi²) |- |Suo |China |Tibet |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{محل وقوع|31|45|37|N|93|44|57|E}} |264 km<br /><br />(164&nbsp;mi) |13,939 km²<br /><br />(5,377&nbsp;mi²) |- |Ka |China |Tibet | |214 km<br /><br />(133&nbsp;mi) |8,489 km²<br /><br />(3,275&nbsp;mi²) |} اوسط بہاؤ دے لحاظ نال وڈے معاون دریاواں (1971–2000): {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Name !Average discharge !Name !Average discharge |- |Gyaing |672.3 m3/s (23,740 cu ft/s) |Kuke |111.5 m3/s (3,940 cu ft/s) |- |Ataran |501.7 m3/s (17,720 cu ft/s) |Hsim |94.2 m3/s (3,330 cu ft/s) |- |Pawn |402.4 m3/s (14,210 cu ft/s) |Pai |91.5 m3/s (3,230 cu ft/s) |- |Moei |382.5 m3/s (13,510 cu ft/s) |Ba |90.5 m3/s (3,200 cu ft/s) |- |Teng |334.7 m3/s (11,820 cu ft/s) |Yu |89.7 m3/s (3,170 cu ft/s) |- |Pang |226.5 m3/s (8,000 cu ft/s) |Suo |88.6 m3/s (3,130 cu ft/s) |- |Donthami |213.7 m3/s (7,550 cu ft/s) |Ga |84.6 m3/s (2,990 cu ft/s) |- |Hka |202 m3/s (7,100 cu ft/s) |Ka |61.8 m3/s (2,180 cu ft/s) |- |Nanding |165.1 m3/s (5,830 cu ft/s) |Leng |60.3 m3/s (2,130 cu ft/s) |- |Yunzalin |128.6 m3/s (4,540 cu ft/s) | colspan="2" | |} سالوین دا موجودہ رستہ لگ بھگ 50 لکھ سال پہلے ہندوستانی برصغیر دے ایشیا نال ٹکراؤن نال بننا شروع ہویا جسدے نتیجے وجوں ہمالیہ دے پہاڑاں اتے تبتی پٹھار دی اچائی ہوئی۔ ہمالیہ اوروجینی توں پہلاں، جو ہن اپر ایراواڈی، سالوین، میکونگ تے یانگسی دریا نیں، اوہ سارے لال دریا وچ وگدے سن، تے [[بحیرہ جنوبی چین|جنوبی چین دے سمندر]] وچ وگدے سن۔ {{Sfn|Campbell|2009}} زمین دی تزئین پہاڑی سی لیکن خاص طور تے ناہموار نئیں سی، جس دی اوسط بلندی 1,000 سی یا اس توں گھٹ۔ جدوں براعظم اکٹھے ہوئے، پہاڑاں دا اک پیچیدہ گڑبڑ پیدا ہویا، جس نے آبائی ریڈ نو مختلف نکاسی آب دے نظاماں وچ توڑ دتا، جس وچ یانگسی بحرالکاہل دی طرف مشرق دی طرف جا رہیا سی، تے میکونگ تے سالوین جنوب دی طرف وگدے سن جو ہن تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا دریا اے۔ تقریباً 1.5 ملین سال پہلے، آتش فشاں سرگرمی نے سالوین نو مغرب وچ انڈمان سمندر دی طرف موڑ دتا، جس نے تقریباً دریا دا جدید راستہ بنایا۔ {{Sfn|Darwall|2012}} == ڈسچارج == تھنلوین دریا دے ایچ پی اے-ان سٹیشن تے بہاؤ دا نظام: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |سال ! colspan="3" | ڈسچارج (m ³ /s) |- ! من ! ذریعہ ! زیادہ توں زیادہ |- | 2009 | 2,090 | 4,938 | 11,937 |- | 2010 | 1,743 | 4,836 | 11,140 |- | 2011 | 1,927 | 6,014 | 17,080 |- | 2012 | 2,145 | 5,312 | 16,227 |- | 2013 | 1,827 | 5,302 | 16,077 |- | colspan="4" | |- | ''ذریعہ'' | ''1,946'' | '''''5,280''''' | ''14,492'' |} 2009 توں 2013 دے دوران Hpa-an چ تھانلوین دریا دا ماہانہ بہاؤ دا نمونہ: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |ماہ ! colspan="3" | ڈسچارج (m ³ /s) |- ! من ! ذریعہ ! زیادہ توں زیادہ |- | جنوری | 2,007 | 2,833 | 3,580 |- | فروری | 1,803 | 2,643 | 3,483 |- | مارچ | 1,743 | 2,506 | 3,451 |- | اے پی آر | 1,913 | 2,630 | 4,016 |- | ہو سکدا اے | 2,068 | 2,954 | 4,096 |- | جون | 2,660 | 5,172 | 12,243 |- | جولائی | 4,656 | 8,497 | 15,550 |- | اگست | 7,685 | 11,959 | 17,080 |- | ستمبر | 7,760 | 10,000 | 13,913 |- | اکتوبر | 3,747 | 6,808 | 12,203 |- | نومبر | 2,684 | 4,063 | 6,938 |- | دسمبر | 2,271 | 3,085 | 4,287 |} == ارضیات == سالوین دا موجودہ رستہ لگ بھگ 50 لکھ سال پہلے ہندوستانی برصغیر دے ایشیا نال ٹکراؤن نال بننا شروع ہویا جسدے نتیجے وجوں ہمالیہ دے پہاڑاں اتے تبتی پٹھار دی اچائی ہوئی۔ ہمالیہ اوروجینی توں پہلاں، جو ہن اپر ایراواڈی، سالوین، میکونگ تے یانگسی دریا نیں، اوہ سارے لال دریا وچ وگدے سن، تے [[بحیرہ جنوبی چین|جنوبی چین دے سمندر]] وچ وگدے سن۔ {{Sfn|Campbell|2009}} زمین دی تزئین پہاڑی سی لیکن خاص طور تے ناہموار نئیں سی، جس دی اوسط بلندی 1,000 سی یا اس توں گھٹ۔ جدوں براعظم اکٹھے ہوئے، پہاڑاں دا اک پیچیدہ گڑبڑ پیدا ہویا، جس نے آبائی ریڈ نو مختلف نکاسی آب دے نظاماں وچ توڑ دتا، جس وچ یانگسی بحرالکاہل دی طرف مشرق دی طرف جا رہیا سی، تے میکونگ تے سالوین جنوب دی طرف وگدے سن جو ہن تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا دریا اے۔ تقریباً 1.5 ملین سال پہلے، آتش فشاں سرگرمی نے سالوین نو مغرب وچ انڈمان سمندر دی طرف موڑ دتا، جس نے تقریباً دریا دا جدید راستہ بنایا۔ {{Sfn|Darwall|2012}} [[فائل:怒江峡谷_-_panoramio.jpg|left|thumb| تبت وچ سالوین (گیالمو ناققو) دریا]] بالائی سالوین، میکونگ تے یانگسی دے متوازی جدید کورسز اوتھے واقع ہن جتھے مشرقی تبتی پٹھار یونان-گوئژو پٹھار دے اپلینڈز نو کٹدا اے۔ ایہناں دریاواں نوں وکھ کرن آلے پہاڑی سلسلے انفرادی خطے (کرسٹل ٹکڑے) نیں جہڑے ایشیائی براعظم چ وکھرے طور تے جمع ہوئے نیں - شمال توں جنوب ول نکاسی آب دے نال اک بیسن تے رینج لینڈ اسکیپ تشکیل دیندے نیں - فیر اکٹھے کمپریس ہو جاندے نیں تاکہ دریاواں صرف 20 کلومیٹر (12 mi) تھاواں تے الگ۔ {{Sfn|Bridgland|Vandenberghe|Wang|2019}} جدوں پہاڑ چڑھدے رہے، دریاواں نے متوازی فالٹ زوناں دے نال نال زمین دی تزئین وچ کٹ دتا، جس نال موجودہ دور دیاں ڈونگھیاں گھاٹیاں بن گئیاں۔ {{Sfn|Darwall|2012}} نوجیانگ فالٹ زون 600 توں ودھ پھیلیا ہویا اےیوننان چ دریا دے نال ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ہمالیہ دے بنن نال تبتی پٹھار توں دکھن ولوں بحر ہند ول نکاسی آب نوں روک دتا گیا، جس نال پہاڑاں دے اتر وچ مشرق ول یانگسی دریا ول نکاسی آب نوں مجبور کیتا گیا۔ ایہ مشرق د‏‏ی طرف وگنے والا دریا ، جو جدید یارلونگ تسانگپو دریا دا پیشرو اے ، بار بار جنوب وچ نکاسی آب وچ قبضہ کرلیا گیا ، جس تو‏ں ریڈ ، میکونگ ، سالوین تے اراواڈی دریاواں دے ذریعے سمندر تک مختلف راستے مل گئے۔ {{Sfn|Searle|2013}} مشترکہ سالوین-یارلونگ تسانگپو نکاسی آب جدید سالوین توں بہوں لمی ہووے گی، جہڑی 1,500 ہور پھیلی ہوئی ہووے گی۔ پٹھار دے پار مغرب ول۔ آخر کار یارلونگ تسانگپو نو‏‏ں موجودہ ہندوستان وچ [[دریائے برہم پتر|دریائے برہمپتر]] نے قبضہ ک‏ر ليا۔ {{Sfn|Searle|2013}} ہو سکدا اے کہ سالوین دے موجودہ ماخذ توں اُتے کدی ہور معاون دریاواں ہون، لیکن بحر ہند توں نمی نو روکن آلے ہمالیہ دے عروج دی وجہ توں، ایہ معاون دریاواں خشک ہو گئیاں، جس دی وجہ توں اج ناگقو دے پار بے شمار ٹرمینل جھیلاں بکھریاں ہوئیاں نیں۔ {{Sfn|Swan|2000}} سالوین اک اندازے دے مطابق 108 توں 237 ملین ٹن تلچھٹ ہر سال لے جاندا اے۔ <ref name="Baronas">{{حوالہ رسالہ|title=Integrating Suspended Sediment Flux in Large Alluvial River Channels: Application of a Synoptic Rouse-Based Model to the Irrawaddy and Salween Rivers|year=2020}}</ref> تقریباً 92&nbsp;مون سون دے موسم چ تلچھٹ دا فیصد سمندر چ پہنچایا جاندا اے۔ سالوین ڈیلٹا جسمانی طور تے اراواڈی تے سیٹاانگ ڈیلٹا نال ملحق اے۔ اراواڈی-سیٹاانگ-سالوین ڈیلٹا نسبتاً مستحکم اے، جس دی ساحلی پٹی اوسطاً 3.4 میٹر (11 فٹّ) سالانہ 1925 توں 2006 دے وچکار۔ تلچھٹ دا جمع ہونا وڈی حد تک سمندری دھاراں دے ذریعے ڈوبن تے نقل و حمل دے ذریعے متوازن ہوندا اے۔ تاہم، سالوین دے نال مجوزہ ڈیم ساحلی کٹاؤ دے ممکنہ نقصان دہ اثرات دے نال زیادہ تر تلچھٹ نو پھنسان گے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Evolution of the Irrawaddy delta region since 1850}}</ref> == ایکولوجی == سالوین بیسن ہزاراں پودےآں د‏‏ی پرجاتیاں دا گھر اے ، جس وچ سب تو‏ں زیادہ پودےآں د‏‏ی تنوع یوننان دے تن متوازی دریاواں دے علاقے وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ تن متوازی دریاواں دے محفوظ علاقیاں چ گاؤلیگونگشان نیشنل نیچر ریزرو تے سالوین بیسن دے اندر نو جیانگ ریزرو شامل ہن; <ref name="PA0516" /> گاؤلیگونگشان ریزرو چ 4,300 توں ودھ بوٹیاں دیاں پرجاتیاں ہن۔ مغربی یونان چ دریائے نو دے نال واقع نوجیانگ لانکانگ گھاٹی الپائن شنکدر تے مخلوط جنگلات ، 1,000 to 6,000 دی بلندیاں تے محیط ہن۔ تے ذیلی اشنکٹبندیی چوڑے پتے آلے سدا بہار توں لے کے سب الپائن شنکدر جنگلات تک۔ نایاب ''تائیوانیا'' ، ایشیا دے سب توں وڈے شنکدر درختاں چوں اک، ایتھے ویہہ توں ودھ ہور شنکدر پرجاتیاں دے نال پایا جاندا اے۔ اس دے ناہموار تے ناقابل رسائی خطے دی وجہ توں، اس نوں چین دے سب توں زیادہ برقرار وڈے جنگلات دے علاقیاں چوں اک سمجھیا جاندا اے۔ میکونگ-سالوین ونڈ اک اہم پھولاں تے جانوراں دی رکاوٹ دے نال نال بارش دا سائے وی بناندی اے، تے اس خطے وچ پودےآں دی پرجاتیاں دا اک وڈا ڈرائیور سمجھیا جاندا اے۔ <ref name="MengChen2015">{{حوالہ رسالہ|title=Refugial isolation and range expansions drive the genetic structure of Oxyria sinensis (Polygonaceae) in the Himalaya-Hengduan Mountains|year=2015}}</ref> [[فائل:SALAWIN_NATIONAL_PARK_Mae_Hong_Son.jpg|left|thumb| تھائی لینڈ چ سالاوین نیشنل پارک]] میانمار-چین دی سرحد دے آلے-دوآلے، سالوین اتری ہند چینی سب-ٹراپیکل جنگلاں دے ماحولیاتی کھیتر وچوں لنگھدا اے، جو وڈے پدھر تے سب-ٹراپیکل چوڑے پتے والے سدا بہار جنگلاں اتے مشتمل اے، جس وچ اچے اچائیاں اتے پائن دے جنگل اتے تھلویں حاشیے تے اشنکٹبندیی جنگل ہن۔ میانمار تے تھائی لینڈ چ ہور جنوب چ، سالوین بیسن چ کیاہ-کیرن پہاڑی بارش دے جنگلات شامل ہن، جتھے چٹاناں، سنکھولاں تے غاراں دا کارسٹ چونا پتھر دا منظر نامہ اپنے آپ نو جنگلات دی اک بھیڑ لئی قرضہ دیندا اے۔ چونا پتھر دی مٹی خشک سالی دے پرنپاتی جنگلات دی میزبانی کردی اے، جد کہ ڈپٹیروکارپ - غالب اشنکٹبندیی جنگل گرینائٹک مٹی تے پائے جاندے ہن۔ پہاڑی پرنپاتی جنگلات شان پہاڑیاں چ وڈے پیمانے تے پھیلے ہوئے ہن۔ [[مینگروو|مینگرو دے]] جنگلات سالوین ڈیلٹا چ پائے جاندے نیں، خاص طور تے بیلوگیون جزیرے تے۔ بیسن تقریباً 151 مچھلیاں دی پرجاتیاں دی حمایت کردا اے، {{Sfn|Darwall|2012}} جہناں چوں 77 بالائی سالوین چ پائے جاندے ہن۔ <ref name="Uppersalweenfish">{{حوالہ رسالہ|last1=Chen|first1=Weitao|last2=Ma|first2=Xiuhui|last3=Shen|first3=Yanjun|last4=Mao|first4=Yuntao|last5=He|first5=Shunping|title=The fish diversity in the upper reaches of the Salween River, Nujiang River, revealed by DNA barcoding|journal=Scientific Reports|volume=5|issue=1|year=2015|issn=2045-2322|doi=10.1038/srep17437|bibcode=2015NatSR...517437C}}</ref> سالوین چ بے شمار [[مہاشیر ٹبر|سائپرینڈ]] پرجاتیاں ہن، جنہاں چ خطرے توں دوچار ''گاررا کرپٹونیما'' تے ''ایکروکولیوپلاکس بائیکورنیس'' شامل نیں جہڑے بیسن دے مقامی ہن۔ <ref name="Uppersalweenfish" /> شان ریاست وچ انلے جھیل ، جسنوں 2015 وچ یونیسکو بائیوسفیئر ریزرو نامزد کیتا گیا سی، متعدد مقامی مچھلیاں دی پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردی اے۔ سالوین-پانگ سنگم تے ہزار جزیرے دے علاقے، <ref name="MyanmarHydropower">{{Cite web}}</ref> دے نال نال سالوین تے موئی دریاواں دے سنگم، نوں وی اہم مچھی دے رہائش گاہ دے طور تے شناخت کیتا جاندا اے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> سالوین اپنی مچھی دی زیادہ تر پرجاتیاں نو نیڑے دے ایراواڈی تے سیٹاانگ دریاواں دے نال سانجھا کردا اے۔ {{Sfn|Darwall|2012}} دریا چ کئی ناگوار غیر ملکی مچھیاں وی رہندیاں نیں جہڑیاں تجارتی مقاصد لئی متعارف کروائیاں گئیاں سن۔ <ref name="Uppersalweenfish" /> مچھیاں دے علاوہ، سالوین 92 دوپاسی پرجاتیاں لئی رہائش فراہم کردا اے۔ سالوین چ دنیا دے کسے وی دریا چ کچھو کمے دی سب توں وڈی ونڈ اے۔ خطرے توں دوچار دیوہیکل ایشیائی تالاب دا کچھوا تے [[وڈا سر کھچوپڑا|وڈے سر والا کچھوا]] ایتھے پایا جاندا اے۔ سالوین طاس چ دنیا دے 25٪ تک زمینی جانوراں دی پرجاتیاں شامل نیں ۔ چین چ جانوراں دی تقریباً ادھی پرجاتیاں بالائی سالوین چ پائی جاندیاں نیں، جہڑی [[برفانی چیتا|برف دے چیتے]] تے [[کالا پھینینکوالا باندر|کالے نک آلے باندر]] سمیت خطرے توں دوچار پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردی اے۔ <ref>{{Cite news|title=China May Shelve Plans to Build Dams on Its Last Wild River|last1=Leavenworth, Stuart|journal=National Geographic}}</ref> میانمار تے تھائی لینڈ چ سالوین بیسن دے دور دراز دے جنگلات، خاص طور تے کیئن تے شان ریاستاں چ، درجناں وڈیاں ددپلانیاں دیاں پرجاتیاں دا گھر ہن جنہاں چ ہند چینی شیر ، بادل چیتا ، [[ایشیائی کالا رچھ|ایشیائی کالا ریچھ]] ، [[ماکھیو رچھ|سورج ریچھ]] ، [[چڑھدا ھولاک گبن|مشرقی ہولوک گبن]] ، تے [[سنڈا پینگولن]] شامل ہن۔ <ref name="Bonini">{{Cite news|title=Salween Peace Park, a desperate bid to counter mega-dams|journal=Asia Times|last1=Bonini, Alan}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Saving the Salween: Southeast Asia's last major undammed river|journal=The Ecologist|last1=Fawthorp, Tom}}</ref> تھائی لینڈ چ سالوین دے نال چونے دے پتھر دے گفاواں چ چمگادڑاں دی بے شمار پرجاتیاں رہندیاں نیں، جنہاں چ مقامی [[سورنک چمگادڑ|کٹی دے ہاگ-نوس چمگادڑ]] وی شامل نیں، جہڑا دنیا دی سب توں نکی جانی جان آلی چمگادڑ دی پرجاتی اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Stokes, Demelza|title=Stone, Sand, Water: the key ingredients changing the Salween landscape|journal=Mongabay}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> دریا دے شان پہنچ دے نال نال نام سان وادی انتہائی خطرے توں دوچار [[انڈین چٹی کنڈ آلی گرجھ|چٹے رمپڈ گدھ]] تے [[پتلی چنج آلی گدھ|پتلے بلڈ گدھ]] لئی رہائش فراہم کردی اے۔ سالوین ڈیلٹا وچ، گیلے علاقے [[مچھیری بلی|مچھی پھڑن آلی بلی]] ، ایشیائی نکے پنجے آلے اوٹر تے [[سیامی مگرمچھ]] ، تے دوجیاں پرجاتیاں لئی رہائش گاہ فراہم کردے ہن۔ <ref name="MyanmarHydropower" /> == معاشی استعمال == اپنے تھلویں راہ دے نال سالوین سیلاب تے آبپاشی آلی کھیتی باڑی دوناں نو برقرار رکھدا اے۔ سالوین ڈیلٹا چاولاں دی اگائی دا اک وڈا علاقہ اے; ایہ سالوین بیسن دا واحد سب توں زیادہ پیداواری زرعی علاقہ اے تے 500,000 توں ودھ لوکاں دا گھر اے۔ چاول دے کھیت دریا دے سالانہ سیلاب تے بہوں زیادہ انحصار کردے نیں، جس نال بھرپور تلچھٹ دے ذخائر آندے نیں۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/defending-burmas-salween-river|title=Defending Burma's Salween River}}</ref> سالوین طاس وچ اگائی جانے والی دوسری فصلاں وچ مکئی، کنک، مرچ، کپاہ، آلو، مونگ پھلی، تل، دالاں، پان، چاء تے مختلف سبزیاں شامل نيں۔ سیلابی میدان دے بعض علاقے کھیتی باڑی تے مچھی پھڑن دوناں دے لی موزوں ہن، جوں کہ ایچ پی اے آن دے اپ سٹریم موسمی ڈاؤ لار جھیل، جتھے خشک موسم دے دوران جھیل دے جزیرےآں تے فصلاں اگائیاں جاندیاں ہن۔ سالانہ فصل دے بعد، زمین نوں ڈنگراں نوں چران لئی استعمال کیتا جاندا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} برسات دے موسم وچ مچھلیاں جھیل وچ انڈجنن کرن لئی سالوین دریا توں ہجرت کردیاں ہن، اتے موسم دے انت وچ پانی دی پدھر گھٹن نال وڈی گنتی وچ پھڑیاں جاندیاں ہن۔ سالوین عام طور تے جولائی-ستمبر چ سیلاب آندا اے تے اکتوبر-دسمبر دے آسے پاسے اپنے سب توں گھٹ پدھر تے پہنچ جاندا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} میانمار دے پرنسپل چاول اگانے آلے علاقے، اراواڈی ڈیلٹا دے مقابلے چ، سالوین ڈیلٹا زیادہ بے ترتیب طور تے سیلاب آندا اے، تے پنج چوں 1–2 سال خشک سالی دا شکار ہوندا اے۔ {{Sfn|Catling|1992}} [[فائل:Kaw_Gon_Thanlwin_Bridge.jpg|right|thumb| میانمار دے شہر میانگ کا لیا وچ دریائے سالوین]] تقریباً 380,000 ہیکٹر (940,000 ایکڑ) زمین سالوین بیسن چ آبپاشی کیتی جاندی اے، جس چ 50&nbsp;میانمار وچ فیصد، 42&nbsp;چین وچ فیصد تے 8&nbsp;تھائی لینڈ چ فیصد۔ تقریباً 97&nbsp;فیصد سطحی پانی نال آبپاشی کیتی جاندی اے، تے باقی [[زمینی پاݨی|زمینی پانی]] نال۔ کل پانی کڈھن دی رقم 3 توں وی گھٹ اے۔&nbsp;دریا دے بہاؤ دا فیصد 5.1 کلومیٹر ۔ حالیہ برساں وچ ربڑ، گنے تے مکئی د‏‏ی وڈی نقد فصلاں بن گئیاں نيں، جس د‏‏ی زیادہ تر پیداوا‏‏ر چین نو‏‏ں برآمد کيتی جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 1998 توں 2010 تک، مون سٹیٹ چ ربڑ لئی کاشت کیتا جان آلا علاقہ پنج گنا ودھ گیا، جس دے نال جنگلات دی نمایاں کٹائی وی ہوئی۔ ہور اپ سٹریم، دریا متعدد دور دراز دے پنڈاں لئی پانی دا ذریعہ فراہم کردا اے۔ پہاڑی خطےآں دی وجہ توں قابل کاشت زمین دے نال، کاشتکاری بنیادی طور تے موسمی طور تے سیلاب آلے دریا دے کناریاں تے جزیرےآں تے ہوندی اے۔ تاہم، جنگل دی زمین نو تیزی نال زراعت چ تبدیل کیتا گیا اے، جس دی وجہ توں تلچھٹ تے پانی دے معیار دے دوجے مسائل پیدا ہوئے ہن۔ اچیاں وادیاں نوں چراؤن لئی ورتیا جاندا اے، خاص طور تے تبت وچ، جتھے یاک، بھیڈاں، بکریاں، گھوڑے اتے ڈنگر پالے جاندے ہن۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} مشرقی میانمار چ سالوین دے نال دے جنگلات درجناں دوائیاں دے بوٹیاں دا گھر نیں جہڑے روایتی جڑی بوٹیاں دی دوائیاں دی پیداوار لئی اہم ہن۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} کجھ دوائیاں دے بوٹے اگائے جاندے نیں، جد کہ کجھ جنگل چ جنگلی طور تے کٹے جاندے نیں۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} جنگلات دی کٹائی تے زرعی تبدیلی نال کئی جنگلی پرجاتیاں نوں خطرہ اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} === مچھی پھڑنا === [[فائل:Boats_in_the_Salween_River.jpg|left|thumb| سالوین دریا، ایچ پی اے این چ مچھی پھڑن آلیاں کشتیاں]] سالوین مہانا تے ڈیلٹا اک خاص طور تے امیر ماہی گیری اے، {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} جس چ سمندری چینلاں دا پیچیدہ نیٹ ورک میٹھے پانی، کھارے تے سمندری مچھیاں لئی رہائش گاہواں دی تنوع فراہم کردا اے۔ اندرونی چینلاں تے خلیجاں دے نال گزارا کرن لئی ماہی گیری غالب اے، جد کہ اک وڈی تجارتی ماہی گیری نوں سمندر توں دور حمایت دتی جاندی اے۔ سب توں اہم تجارتی پرجاتیاں چ نگا پونے نا ( پیراڈائز تھریڈفن ) تے نگا پیات (کوئٹر کروکر) شامل ہن۔ مقامی خوراک چ جھینگے تے کیکڑے اہم ہن۔ ہور اپ سٹریم دے پنڈ وی سالوین مچھی تے انحصار کردے نیں، جس چ انلے جھیل اک خاص طور تے امیر ماہی گیری اے۔ ریگولیشن دی کمی دے نال مل کے زیادہ مچھی پھڑنا 21ویں صدی وچ اک مسئلہ بن گیا اے، جس وچ تھلویں سالوین وچ پکڑن وچ 60 تک کمی آئی اے۔&nbsp;کجھ پنڈاں چ فیصد۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} وڈے "بیگ نیٹ" دا استعمال جس دے نتیجے اچ ضرورت توں زیادہ بائی کیچ ہوندا اے، اس دے نال نال تجارتی ماہی گیراں دے ذریعہ غیر قانونی زہراں دا استعمال، نے وی کمی اچ حصہ پایا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} اپ سٹریم لاگنگ توں ودھدی ہوئی تلچھٹ نے مہانا نوں اتلا بنا دتا اے تے اس دی پیداواری صلاحیت نوں گھٹا دتا اے، جس دے نتیجے وچ مچھیاں دی ہجرت تے انڈجنن دی شرح وچ کمی آئی اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} میانمار دی حکومت نے ایہناں مسئلیاں نوں حل کرن لئی کوششاں کیتیاں نیں، جس وچ موسمی ماہی گیری دی پابندی وی شامل اے جیہڑی پہلی وار 2012 وچ لاگو کیتی گئی سی، پر ایہناں قنوناں نوں بہت گھٹ نافذ کیتا گیا اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} اک متبادل نقطہ نظر، نکے، خود نافذ شدہ کمیونٹی-بیسڈ ذخائر دا استعمال کردے ہوئے جتھے مچھی پھڑن دی اجازت نئیں اے، نے شمالی تھائی لینڈ چ مچھی دی آبادی تے پرجاتیاں دی تنوع نو کامیابی نال محفوظ کیتا اے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|date=December 2020|title=A network of grassroots reserves protects tropical river fish diversity|url=https://www.nature.com/articles/s41586-020-2944-y}}</ref> === لکڑی کٹنا تے کان کنی === سالوین دے نال دے جنگلات اشنکٹبندیی سخت لکڑی دے اہم ذرائع ہن، جنہاں چ ساگوان، پینکاڈو (لال لوہے دی لکڑی) تے پڈوک (برمی گلاب دی لکڑی) شامل ہن۔ طاس دے میانمار حصے وچ لکڑی کٹن پہلی وار 19ویں صدی وچ برطانوی نوآبادیاتی دور وچ وڈے پیمانے تے ہوئی ۔ کلیئر کٹنگ نے دریا دے نال مٹی نو غیر مستحکم کر دتا اے تے تلچھٹ دا بوجھ ودھا دتا اے۔ زیادہ تر طاس دے پار چنگیاں سڑکاں دی کمی دی وجہ توں، برسات دے موسم دے دوران زیادہ تر لکڑی آبی گزرگاہاں دے ذریعے پہنچائی جاندی اے۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">citation needed</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> چین وچ، مغربی یوننان دے کجھ جنگلات نو 1990 دی دہائی تک شدت نال لاگ کیتا گیا سی، جدوں ماحولیاتی اثرات دی وجہ توں اوتھے لاگنگ تے پابندی عائد کر دتی گئی سی۔ 21ویں صدی وچ جنگلات دی کٹائی دی شرح وچ تیزی نال وادھا ہویا اے، خاص طور تے شان، کیرنی تے کیرن ریاستاں وچ۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 2010 توں پہلے، مسلح تنازعات نے لاگنگ کمپنیاں لئی ایہناں چوں بوہت سارے علاقیاں تک رسائی حاصل کرنا مشکل بنا دتا سی۔ نسلی ملیشیا تے میانمار یونین حکومت دے وچکار 2010 دے امن معاہدے دے بعد، کارینی ریاست وچ تجارتی لاگنگ ڈرامائی طور تے ودھن وچ کامیاب رہی۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} میانمار دی حکومت نے ساگوان دی کٹائی تے پابندی لا دتی اے، پر ساگوان دی غیر قانونی کٹائی جاری اے، جس دی وجہ بیرون ملک سخت مانگ اے۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/history/2020/08/after-century-logging-myanmar-struggles-preserve-teak-groves/|title=After a century of logging, Myanmar struggles to preserve its teak groves|last=Salopek, Paul}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/illegal-log-trade-continues-on-salween-river.html|title=Illegal Log Trade Continues on Salween River|last=Naing, Saw Yan}}</ref> دریا دے تھائی پاسے، سلاوین نیشنل پارک چ 1990 دی دہائی توں غیر قانونی لکڑی دی کٹائی جاری اے۔ کیرن سٹیٹ وچ، 21ویں صدی وچ دریا دے نال سیمنٹ دی پیداوار لئی چونے دے پتھر دی کان کنی وچ وادھا ہویا اے۔ تھلویں دریا چ ریت تے بجری دی کان کنی وی ودھ رئی اے۔ 2015 تک میانمار دی حکومت کان کنی دے شعبے وچ بین الاقوامی سرمایہ کاری دی کوشش کر رئی سی، تے نویاں پالیسیاں دریا دے نال کان کنی دی سرگرمی وچ کافی وادھا کر سکدیاں سن۔ ایہناں کاناں توں [[آرسینک|سنکھیا]] اتے ہور آلودگیاں نال دریا آلودہ ہو گیا ہے ۔ == تریخ == [[فائل:Salween_delta.jpg|left|thumb| سالوین ڈیلٹا دا فضائی نظارہ (شمال سجے پاسے اے)۔ ایہہ علاقہ گھٹ توں گھٹ 5000 سال توں مون لوکاں دا گھر رہیا اے۔]] بالائی سالوین دریا دے نال انسانی موجودگی گھٹ توں گھٹ 31,000–39,000 سال پہلے دی اے۔ آثار قدیمہ دے شواہد وچ جنوب مشرقی تبتی پٹھار وچ دریا دے کنارے دریافت ہونے والے پتھر دے اوزار تے جانوراں د‏‏ی باقیات شامل ني‏‏‏‏ں۔ مون میانمار دے اندر سالوین طاس دے کچھ ابتدائی باشندے نيں ، جو 3000 قبل مسیح دے آس پاس چین تو ں جنوب د ی طرف ہجرت کردے سن ، تے سالوین ڈیلٹا تے ملحقہ ساحلی علاقےآں وچ آباد ہوئے سن ۔ پہلی صدی قبل مسیح دے آس پاس سالوین تے ایراواڈی بیسن وچ زراعت سب تو‏ں پہلے شروع ہوئی سی۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> کیرن دے آباؤ اجداد نے 1000 قبل مسیح دے آسے پاسے تبتی پٹھار تے شمال مغربی چین توں سالوین دریا دے علاقے دے تھلے ہجرت کیتی۔ {{Sfn|Ness|2014}} تائی لوکاں ، شان دے آباؤ اجداد، نے 1000 عیسوی دے آسے پاسے یوننان توں وسط سالوین دے شان پہاڑیاں دے علاقے وچ منتقل ہونا شروع کیتا تے متعدد آزاد بادشاہتاں قائم کیتیاں، جنہاں نو اکثر شان ریاستاں دے ناں توں جانا جاندا اے۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}} تبتی پٹھار توں شروع ہون آلے [[نو|نو لوک]] ، 2000 قبل مسیح دے شروع چ جدید دور دے چین چ سالوین (نو) تے میکونگ (لانکانگ) دے علاقیاں چ آباد ہو سکدے نیں۔ {{Sfn|Minahan|2014}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> [[وا|وا لوک]] ، جہڑے اج چین-برما دی سرحد دے دوہاں پاسے سالوین طاس دے کجھ حصیاں وچ رہندے ہن، 500-300 قبل مسیح دے آس-پاس تبت توں دریا دے نال دکھن ولّ ہجرت کر گئے۔ {{Sfn|Minahan|2014}} [[لیزو|لیسو لوک]] ، جو تبت توں وی نکلے سن، 1000 عیسوی توں پہلاں یوننان پہنچے سن۔ چینی ریکارڈاں چ لیسو دا ذکر [[تانگ|تانگ راجٹبر]] (618–907 عیسوی) دے اخیر چ شروع ہوندا اے۔ لیسو اصل وچ یوننان دے ہور مشرق دے علاقےآں وچ آباد سن ، لیکن صدیاں دے دوران انہاں نو ں شمال تے مغرب د ی طرف سالوین د ی طرف دھکیل دتا گیا کیونجے زیادہ [[ہان چینی|ہان لوک]] یوننان وچ آباد ہوئے گئے۔ {{Sfn|Harwood|2013}} === سلطنتاں دی توسیع === سالوین ڈیلٹا چ مرتبان (ہن متمہ ) 200 قبل مسیح چ میری ٹائم سلک روڈ تے اک وڈی تجارتی بندرگاہ سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> چھیویں صدی عیسوی تک، تھیٹن بادشاہت (ابتدائی مون بادشاہتاں چوں اک) نے تھیٹن دے دارالحکومت توں سالوین ڈیلٹا تے آسے پاسے دے ساحلاں تے حکومت کیتی۔ {{Sfn|West|2010}} 738–902 عیسوی توں، نانزہاؤ دی بادشاہی نے یوننان تے شمالی برما دے کجھ حصےآں تے قابو پایا، {{Sfn|Myint-U|2006}} سالوین نے برمی پیو شہر-ریاستاں دے نال اپنی جنوب مغربی سرحد بنائی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> تانگ چین دے کول نانزہاؤ دے ذریعے برما دے نال کئی زمینی تجارتی راستے سن، جس دے نال اوہ بعض اوقات اتحادی وی سی۔ اک رستہ ینشینگ (موجودہ جینگڈونگ ، یوننان دے آسے پاسے) توں شروع ہویا تے مغرب دی طرف جاندا سی، فیر جنوب دی طرف دریائے سالوین دے نال، مارتابان دے مقام تے بحر ہند تک پہنچدا سی۔ اک ہور نے اج دے باؤشان دے آسے پاسے سالوین پار کیتا، تے مغرب دی طرف ہندوستان ول ٹر پیا۔ {{Sfn|Chen|2020}} 1060ء د‏‏ی دہائی وچ بادشاہ انورہتا نے کافر بادشاہت (پہلی برمی سلطنت) د‏‏ی حدود نو‏‏ں اراواڈی وادی وچ اس دے ابتدا تو‏ں ودھایا تے سالوین ڈیلٹا وچ تھیٹن تے دوسری مون بادشاہتاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} 1100 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، بادشاہ نراپتیستھو (سیتھو II) نے زیادہ تر شان ریاستاں نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے برمی حکمرانی نو‏‏ں ڈیلٹا تو‏ں لے ک‏ے شمال وچ یوننان تک سالوین دریا دے مغربی کنارے تک پھیلا دتا۔ تقریباً 500 سال تک، تھلویں سالوین نے برما تے [[مملکت ایوتھایا|ایوتھایا بادشاہت]] (سیام) دے وچکار سرحد دی تعریف کیتی۔ 1200 دی دہائی دے اخیر چ، [[منگول سلطنت]] دے حملیاں دے بعد کافر بادشاہت دا خاتمہ ہو گیا۔ منگولاں نے [[ڈالی بادشاہت]] ( نان زاؤ دا جانشین ) وی فتح کر لیا سی ۔ 1287ء چ سالوین تے ایراواڈی ڈیلٹا چ ہنتھاواڈی بادشاہت ابھری ۔ مرتبان نے 1287ء تے 1364ء دے درمیان ہنتھاواڈی دا راجگڑھ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> سالوین دریا دے پہاڑی وسطی علاقیاں دے نال نال، سابقہ شان واسل ریاستاں نے اپنی آزادی دوبارہ حاصل کر لئی۔ [[منگ سلطنت|منگ]] چین نے 1380 دے آسے پاسے شروع ہوکے یوننان نوں اپنے قبضے وچ لے لیا تے چڑھدے شان دیاں کجھ ریاستاں نوں فتح کر لیا۔ {{Sfn|Twitchett|Mote|1978}} 1436-49 توں، چینی فوجاں مونگ ماؤ دی شان ریاست دے خلاف لوچوان-پنگمین مہماں چلان لئی سالوین پار کیتیاں۔ ایہ جنگاں منگ دے لئی اک مہنگی ناکامی سن ، تے اس نے قبائلی بغاوتاں نو‏‏ں جنم دتا جس نے خطے وچ چینی طاقت نو‏‏ں ٹوٹے ٹوٹے کر دتا۔ {{Sfn|Twitchett|Mote|1978}} ٹونگو خاندان 1500ء دے دوران برما وچ ابھریا ، جس نے 1565ء تک جنوب مشرقی ایشیا دے زیادہ تر علاقےآں نو‏‏ں فتح کرکے پہلی ٹونگو سلطنت ( دوسری برمی سلطنت) تشکیل دتی۔ بادشاہ تبینشوہتی نے 1541ء چ مرتبان تے قبضہ کر کے تباہ کر دتا ۔ بایننانگ دے بعد دے راج دے تحت، اک 800,000 مضبوط فوج نے 1548 وچ سالوین پار کیتا تے سیام تے حملہ کیتا۔ ایہہ پہلی وار سی جدوں دریائے سالوین دے چڑھدے ولّ برمی راج نوں ودھایا گیا سی۔ {{Sfn|Surakiat|2005}} اس دے بعد، بایننانگ 1557 تک تمام آزاد شان ریاستاں نو اپنے ماتحت کر کے، سالوین دے شمال دی طرف منتقل ہو گیا {{Sfn|Surakiat|2005}} ایہ فتوحات جزوی طور تے ڈچ تے پرتگالی تاجراں توں آتشیں اسلحہ دے حصول دے ذریعے ممکن ہوئیاں جہڑے پہلی وار 1511 دے آسے پاسے انہاں ساحلاں تے پہنچے سن۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} ایہناں وچوں کجھ لڑائیاں وچ یورپی کرائے دے فوجی وی لڑے سن۔ {{Sfn|Surakiat|2005}} مارتابان چ ، پرتگالیاں نے اک تجارتی چوکی قائم کیتی ، جہڑی اس علاقے چ پہلیاں یورپی بستیاں چوں اک سی ۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} [[فائل:Nagshoe_land_62.jpg|left|thumb|280x280px| بیرو کاؤنٹی ، تبت چ سالوین (ناگقو)]] 1640 د‏‏ی دہائی وچ ، جو منگ خاندان دے آخری سالاں وچ ، جغرافیہ دان سو شیاکے نے سالوین دریا دے ملک د‏‏ی کھوج د‏‏ی تے ایہ طے کيتا کہ بالائی سالوین ، میکونگ تے ریڈ دریا (جو پہلے اک ہی دریائی نظام دا حصہ سمجھیا جاندا سی ) حقیقت وچ الگ الگ سن ۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jfQ9E0u4pLAC|title=Science and Civilisation in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-cWJq9JjoYMC|title=Asian Borderlands: The Transformation of Qing China's Yunnan Frontier}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tVhvh6ibLJcC|title=The Cambridge History of China|date=1978}}</ref> [[چنگ سلطنت|چنگ راجٹبر]] دے عروج دے بعد چین مغربی توسیع دے اک نویں دور چ داخل ہویا ۔ 1717ء چ خانان ژونگر نے تبت تے قبضہ کرلئیا ، تے چین نے اینہاں نوں اس علاقے توں کڈنے دی کوشش کیتی ۔ 1718 وچ ، چنگ نے اک فوج بھیجی لیکن تبت پہنچنے وچ ناکام رہے ، صرف دریائے سالوین تک پہنچے جتھ ے انہاں نو ں دریائے سالوین د ی جنگ وچ ژونگر فوجیاں نے شکست دتی۔ جواب چ، چنگ نے 1720 چ تبت چ اک وڈی فوج گھلی ، جس نے ژونگراں نو کڈ دتا تے تبت تے چنگ حکومت قائم کیتی۔ {{Sfn|Slatyer|2014}} جداں ہی چنگ نے یوننان وچ دھکیل دتا، مقامی لیسو لوکاں نو ہور مغرب دی طرف دھکیل دتا گیا، آخر کار نوجیانگ پریفیکچر وچ تے اس دے آس پاس سالوین دے نال آباد ہوئے گئے۔ اگرچہ چین منگ دور تو‏ں ہی اس علاقے وچ توسیع کر رہیا سی ، آبادکاراں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ آمد 1700 تو‏ں 1850 دے آس پاس سی۔ اس دے نال ہی تبت اپنا اثر و رسوخ مغربی یوننان تک ودھا رہیا سی ۔ تبتی جماعتاں نے سالوین وادی تے چھاپہ ماریا تے دیسی نو تے ڈیرونگ آبادیاں توں غلام لے لئے، جہڑے سیاسی طور تے چنگی طرحاں منظم نئیں سن تے زیادہ مزاحمت پیش کرن توں قاصر سن۔ دوجے پاسے، لیسو نے غلاماں تے زمین لین دی کوششاں دی شدید مزاحمت کیتی۔ {{Sfn|Harwood|2013}} 1590ء دی دہائی چ سیام نے ٹیناسیریم ساحل تے قبضہ کر لیا سی ، تے سالوین ڈیلٹا فیر برما نال سرحد بن گیا ۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} سو سال توں زیادہ عرصے تک ایہ اک متنازعہ علاقہ رہیا، جس نے برمی تے سیامی دے وچکار کئی وار ہتھ بدلے۔ برمی راج 1750 دی دہائی چ کونبانگ خاندان دے توسیع دے نال سالوین ڈیلٹا چ واپس آیا۔ سنہ 1759ء تو‏ں شروع ہونے والے مرتبان نے سیام اُتے کئی حملےآں دے آغاز دے مقام د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایوتھیا بادشاہت دا خاتمہ ہويا۔ {{Sfn|Schellinger|2012}} برمی لوک دریا دے مشرق دے علاقےآں اُتے پائیدار کنٹرول برقرار رکھنے وچ ناکا‏م رہے ، <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=n5uU2UteUpEC|title=South Asia: A Short History|publisher=University of Hawaii Press}}</ref> حالانکہ برما نے 1793 دے معاہدے وچ سیام تو‏ں ٹیناسیریم ساحل واپس حاصل کيتا۔ === برطانوی راج تے دوجی جنگ عظیم === [[فائل:Moulmeinfromgreatpagoda.JPG|left|thumb| مولمین برطانوی راج دے دوران، 1870 دے آسے پاسے۔ دور دریائے سالوین دا نظارہ۔]] 1824 وچ [[پہلی اینگلو برمی جنگ]] دے بعد ، کونبانگ خاندان نے برما دے ساحلی علاقے [[سلطنت برطانیا|برطانوی سلطنت]] نو‏‏ں دے دتے ، جس وچ دریائے سالوین دے جنوب وچ پورے ٹیناسیریم ساحل شامل سن ۔ اسٹریٹجک مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مولمین (انگریزی بولی وچ مولمین) نے 1826ء تو‏ں 1852ء تک برطانوی برما دے دارالحکومت د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے یوننان وچ زمینی تجارت دے لئی اک دروازے د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ ایہ اک منافع بخش لکڑی دی صنعت دا مرکز بن گیا، خاص طور تے [[ساگوان]] چ۔ مولمین بندرگاہ تے سمندری جہازاں نال ملن لئی دریائے سالوین دے تھلے لاگاں نوں تیرایا گیا سی۔ تھلویں سالوین بیسن دے جنگلات 1890 دی دہائی تک وڈے پیمانے تے لاگ کیتے گئے سن۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TLgmAQAAIAAJ|title=Diplomatic and Consular Reports. Annual Series|year=1891}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> عصری برطانوی نقشیاں نے دریا نو "سالوین" دے طور تے لیبل کیتا، جو برمی ناں ''تھنلوین'' دا انگریزیائزیشن اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} [[فائل:Camouflaged_and_poorly_equipped_Chinese_soldiers_repell_a_charge_of_50,000_Japanese_along_the_Salween_River_near_Burma._-_DPLA_-_57d615b363887a1f241f81440e052fb7.gif|left|thumb| چینی فوجاں نے برما چ دریائے سالوین دے نال جاپانیاں نال لڑائی کیتی، 1944]] دوجی جنگ عظیم دے دوران جاپانی سلطنت نے برما تے حملہ کیتا ، جنوری 1942 چ ماولمین توں شروع ہویا۔ جاپانی فوج ، جس د‏‏ی تعداد 7،000 برطانوی مدافعین دے مقابلے وچ 18،000 سی ، نے جلدی تو‏ں مولامائن اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں سالوین پار مارتابان تک پِچھے ہٹنا پيا۔ 10–11 فروری نو‏‏ں جاپانیاں نے سالوین پار کیتا تے انگریز محاصرے دے لئی تیار نہ ہوئے ک‏ے فرار ہوگئے۔ {{Sfn|McLynn|2011}} جاپانیاں نے [[دوسری چین جاپان لڑائی|دوجی چین-جاپانی جنگ]] دے دوران 1938 وچ تعمیر کردہ برما روڈ نو ناکہ بندی کر دتی، جس دی وجہ توں انگریزاں نو مشرقی ہمالیہ دے پار ہوائی جہاز دے ذریعے چین تک فوجی سامان دی نقل و حمل کرن تے مجبور کیتا گیا (" دی ہمپ ")۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> پچھے ہٹن آلی اتحادی فوج (بنیادی طور تے چینی) نے 5 مئی 1942 نوں سالوین دریا تے جاپانی پیش قدمی نوں روک دتا ( سالوین دریا دا دفاع )۔ دریا پار کرن آلے سارے پلاں نو اڑا دین دے بعد، چینیاں نے {{Convert|100|mi|km|adj=on}} دے سامنے، جس مقام تے لڑائی اک تعطل تے پہنچ گئی۔ 1944–1945 تک ، اتحادی افواج نے برما نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے تے برما روڈ نو‏‏ں دوبارہ کھولنے دے لئی سالوین مہم دا آغاز کيتا۔ 11 مئی 1944ء نو‏‏ں ابتدائی جارحیت دے دوران ، امریکی جنرل جوزف اسٹیلویل د‏‏ی سربراہی وچ تے [[امریکا|امریکی]] فوج د‏‏ی فضائیہ د‏‏ی مدد تو‏ں چینی ایکسپیڈیشنری فورس (سی ای ایف) دے تقریبا 40،000 فوجیاں نے ربڑ دے بیڑے اُتے سالوین نو‏‏ں پار کیتا تے دریا دے مغرب وچ جاپانی پوزیشن اُتے حملہ کيتا۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والی لڑائی وچ تقریبا 17،000–19،000 چینی تے 15،000 جاپانی مارے گئے ، جس وچ چینی فاتح نکلے۔ اگلے دناں چ، وادھو سی ای ایف فوجیاں نے دریا پار کیتا جہدے نال کل تعداد 100,000 ہو گئی، جاپانی زیر قبضہ علاقے چ مغرب ول دھکیل دین توں پہلاں۔ سالوین مہم 20 جنوری 1945 نوں وانڈنگ دے زوال دے نال ختم ہوئی۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nFI8AQAAIAAJ|title=Contemporary China: A Reference Digest|date=1943}}</ref> اگست 1945 تک اتحادیاں نے برما نو‏‏ں جاپانیاں تو‏ں واپس لے لیا۔ === 1948–ہن تک === 1948ء چ برما نے برطانوی سلطنت توں ازادی دا اعلان کر دتا ۔ اس دے فورا بعد ، سالوین دریا دے علاقے وچ نسلی اقلیتاں ، جنہاں وچ کاچن ، کیرن ، مون تے شان شامل نيں ، نے آزادی حاصل کيتی ، انہاں گروہاں تے برمی فوج دے وچکار مسلح تنازعات اج تک جاری ني‏‏‏‏ں۔ کیرن نیشنل یونین تے مون نیشنل ڈیفنس آرگنائزیشن نے ستمبر 1948 وچ دریائے سالوین د‏‏ی نچلی وادی اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس وچ ماولمین تے تھٹن وی شامل سن ۔ تاہم، انہاں نو جلدی ای باہر دھکیل دتا گیا، جس دی وجہ توں چار سال دی الجھن آلی لڑائی ہوئی۔ 1952 وچ ، اک نويں کیرن ریاست (اج د‏‏ی کاین ریاست) تشکیل دتی گئی ، جس دا دارالحکومت سالوین {{Convert|50|km|mi}} ماولمین دے شمال چ، لیکن بغاوت جاری رہی۔ 1950 وچ چینی قوم پرست فوجیاں نے [[چینی خانہ جنگی]] وچ [[چین دی کمیونسٹ پارٹی|کمیونسٹاں]] توں شکست کھان دے بعد شان ریاست تے حملہ کیتا، جس دا مقصد اک آزاد ریاست بنانا سی جس توں چین نوں دوبارہ حاصل کیتا جا سکدا سی۔ امریکی فوجاں دی مدد نال چینیاں نے دریائے سالوین دے لہندے پاسے زمین لین دی کئی واری کوشش کیتی پر برمی فوج نے اوہناں نوں پچھے دھکیل دتا ۔ اگرچہ کے ایم ٹی مہم ناکام رہی ، لیکن چینی نسل دے بوہت سارے لوک دریا دے مشرق وچ واقع علاقے وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہناں واقعات نے شان ریاست چ سیاسی عدم استحکام پیدا کیتا۔ 1958ء تک مشرقی شان ریاست وچ متعدد بغاوتاں قائم ہوگئياں سن ، جنہاں وچ برما د‏‏ی جلاوطن کمیونسٹ پارٹی (سی پی بی ، یا "وائٹ فلیگ کمیونسٹ") د‏‏ی سربراہی وچ وی شامل سی۔ ایہ علاقہ، جو گولڈن ٹرائینگل دا حصہ اے، 1960 دی دہائی دے دوران غیر قانونی افیم دی پیداوار دا مرکز بن گیا۔ افیم دی اسمگلنگ باغیاں لئی فنڈز دا اک وڈا وسیلہ بنی ہوئی اے۔ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=prYIfLGbB5sC|title=World Drug Traffic and Its Impact on U.S. Security: The global context; report of General Walt|publisher=U.S. Government Printing Office}}</ref> [[فائل:Salween_River_Burma_Thailand_border_1.jpg|left|thumb| برما تے تھائی لینڈ دی سرحد تے سالوین]] 1970 د‏‏ی دہائی وچ برمی تے تھائی حکومتاں نے دریائے سالوین اُتے پن بجلی دے ڈیماں د‏‏ی منصوبہ بندی شروع کيتی ، جو زیادہ تر شان تے کیرن اکثریتی علاقےآں دے اندر سن ۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 1979 توں شروع ہو کے تھائی لینڈ دی الیکٹرک جنریٹنگ اتھارٹی نے دریا تے پن بجلی تے آبپاشی دے ڈائیورژن لئی فزیبلٹی سٹڈیز کیتیاں۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} سالوین ترقی دے منصوبےآں نے 1988 وچ تیزی حاصل کيتی ، جدو‏ں ایس پی ڈی سی نے برما وچ اقتدار اُتے قبضہ کيتا تے تھائی لینڈ تے چین دے نال سرحد پار معاشی ترقی د‏‏ی کوشش کيتی۔ اسی سال، تھائی لینڈ دے وزیر اعظم چٹیچائی چونہوان نے سالوین سرحدی علاقے لئی اک معاشی وژن پیش کیتا - اک "میدان جنگ توں اک بازار وچ"۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں ہونے والی آمدنی دے علاوہ ، ایس پی ڈی سی نے ڈیم د‏‏ی تعمیر نو‏‏ں اس علاقے تو‏ں "نسلی مسلح گروہاں نو‏‏ں ہٹانے د‏‏ی حکمت عملی دا حصہ" سمجھیا۔ آن آلے سالاں چ، فوجی جنتا نے خطے چ اپنے حملے تیز کر دتے، پنڈاں نو تباہ کر دتا تے 500,000 توں ودھ شان، کاچن تے کیرن پناہ گزیناں نو ملک چھڈن تے مجبور کیتا، جنہاں چوں زیادہ تر تھائی لینڈ چلا گیا۔ <ref name="Gray2014">{{Cite news|url=https://www.startribune.com/dam-projects-risk-re-igniting-myanmar-s-civil-war/285460721/|title=Dam projects on mighty Salween River threaten to re-ignite Myanmar's civil war|date=December 11, 2014}}</ref> سالوین پناہ گزیناں دے لیی اک زبردست رکاوٹ پیدا کردا اے، کیونکہ اس دی تیز دھار اے، تے اس نو پار کرن دے لیی صرف نکی نکی لکڑی دی کشتیاں دستیاب ہن۔ {{Sfn|Dudley|2010}} تھائی لینڈ وچ تقریباً ڈیڑھ لکھ پناہ گزیناں نو سرکاری کیمپاں وچ رکھیا گیا اے، جد کہ سینکڑاں ہزاراں ہور غیر قانونی کیمپاں وچ رہندے ہن۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> تھائی لینڈ دا سلاوین نیشنل پارک 1994ء چ بنایا گیا ۔ اس توں پہلاں، ہزاراں پناہ گزین پہلے ای اس علاقے تے ملحقہ سالوین وائلڈ لائف سینچوری چ آباد ہو چکے سن، تے آن آلے سالاں چ ہور وی ایتھے آ گئے۔ تھائی حکومت نے ایہناں نو ہٹان لئی کجھ کوششاں کیتیاں نیں، لیکن پارک دے وسیع سائز دی وجہ توں، عمل درآمد مشکل رہیا اے۔ {{Sfn|Haokip|2018}} 1997ء وچ اک اسکینڈل دا انکشاف ہويا جس وچ دریا دے تھائی طرف تو‏ں کٹے گئے لاگاں نو‏‏ں دریا دے اس پار میانمار پہنچایا گیا ، اس اُتے "برما تو‏ں برآمد شدہ" مہر لگائی گئی تے تھائی طرف واپس تیرا دتا گیا ، جتھ‏ے حکام نے "درآمد شدہ" لکڑی دا معائنہ کیتا تے انہاں د‏‏ی فروخت د‏‏ی منظوری دے دتی۔ پارکاں دے اندر کیمپاں وچ پناہ گزیناں نو اس اسکینڈل وچ ملوث کیتا گیا سی تے انہاں نو منتقل کرن تے مجبور کیتا گیا سی۔ تاہم، "جبری بے دخلی دے مبصرین نے بیان کیتا اے کہ جنگلات دے ذخائر توں تھائی کیرن پنڈ دے لوکاں نو بے دخلی جنگلات دی حفاظت دے لیی نئیں کیتی جاندی بلکہ اس لئی کیتی جاندی اے کہ [غیر قانونی] لاگنگ سرگرمیاں بغیر کسی رکاوٹ دے تے گھٹ گواہاں دے نال جاری رہ سکن۔" 2011 چ فوجی حکومت دے خاتمے دے بعد برما دی حکومت نے 14 نسلی ملیشیا دے نال جنگ بندی دے معاہدے کیتے۔ <ref name="Gray2014">{{Cite news|url=https://www.startribune.com/dam-projects-risk-re-igniting-myanmar-s-civil-war/285460721/|title=Dam projects on mighty Salween River threaten to re-ignite Myanmar's civil war|date=December 11, 2014}}</ref> تاہم، مجوزہ ڈیماں دی تھاواں دے آسے پاسے، خاص طور تے شان ریاست <ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/australian-firm-says-community-opposition-impeding-consultations-on-controversial-dam.html|title=Australian Firm Says Community Opposition Impeding Consultations on Controversial Dam|author=Hopkins, David|date=June 6, 2015}}</ref> چ مونگ ٹون ( تاسنگ ڈیم ) تے کیرن ریاست چ ہاٹگی ڈیم تے جلدی ای مسلح تصادم دے بعد احتجاج شروع ہو گیا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.irrawaddy.com/news/karen-villagers-protest-hatgyi-dam-projects-salween-river.html|title=Karen Villagers Protest Hatgyi Dam, Other Projects on Salween River|author=Nyein, Nyein|date=March 14, 2018}}</ref> دریائے سالوین دے نال دے رہائشیاں دا دعوی اے کہ ڈیماں نال مقامی طور تے کوئی معاشی فائدہ نئیں ہووے گا - کیونکہ زیادہ تر بجلی بیرون ملک برآمد کیتی جائے گی - جد کہ اوہناں دے گھراں تے روایتی زمیناں نوں بہت گھٹ یا کوئی معاوضہ نئیں ملے گا۔   کیرن انوائرمینٹل اینڈ سوشل ایکشن نیٹ ورک (کے ایس اے این) سمیت مقامی تنظیماں نے "سالوین پیس پارک" دے قیام لئی زور دتا اے جہڑا کمیونٹی جنگلات، جنگلی جانوراں دی پناہ گاہاں، ماہی گیری دے تحفظ تے محفوظ دیسی زمیناں دے ذریعے دریا دے قدرتی وسائل دا پائیدار انتظام کرے گا۔ ایہہ پارک {{Convert|5000|km2|mi2}} میانمار چ دریائے سالوین تے اس دیاں معاون دریاواں دے نال نال۔ اس تجویز دا افتتاح دسمبر 2018 وچ کیتا گیا سی۔ <ref name="Bonini">{{Cite news|title=Salween Peace Park, a desperate bid to counter mega-dams|journal=Asia Times|last1=Bonini, Alan}}</ref> == ڈیم == === میانمار تے تھائی لینڈ === میانمار تے تھائی لینڈ چ سالوین دے مرکزی تنا دے نال ست ڈیم تجویز کیتے گئے ہن، جہناں دی مشترکہ صلاحیت 20,000 [[واٹ|میگاواٹ]] بجلی توں ودھ اے - جو چین دے [[تن گھاٹی ڈیم|تھری گورجس ڈیم]] دے مقابلے چ اے۔ ذخائر {{Convert|691|km|mi}}{{Convert|1200|km|mi}} دےمیانمار چ کل دریا دی لمبائی اس دے نال نال کئی معاون دریاواں دے بہاؤ دے سرے۔ ایہناں ڈیماں توں پیدا ہون آلی بجلی بنیادی طور تے چین تے تھائی لینڈ نوں برآمد کیتی جائے گی۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} مئی 2005 وچ ، میانمار تے تھائی لینڈ دے درمیان دریائے سالوین دے کنارے پن بجلی دے منصوبےآں نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے ترقی دینے دے لئی اک باضابطہ مفاہمت نامے اُتے دستخط کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} اودوں توں، کئی چینی تے تھائی کمپنیاں نے ایہناں منصوبیاں نو تیار کرن لئی شراکت داری کیتی اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 2015 وچ، نویں چنی گئی [[نیشنل لیگ فار ڈیموکریسی]] (این ایل ڈی) دی سرکار توں ڈیم پراجیکٹاں نوں گھٹ کرن جاں منسوخ کرن دی امید کیتی گئی سی۔ تاہم، این ایل ڈی نے جلدی ای اعلان کیتا کہ منصوبے اگے ودھن گے۔ مونگ ٹون یا تاسنگ ڈیم منصوبہ بند ڈیماں چوں سب توں وڈا اے ۔ ڈیم {{Convert|228|m|ft}} ہووے گا۔ اچا، تے 7,110 میگاواٹ تک پیدا کردا اے۔ ذخائر {{Convert|870|km2|acre|abbr=on}} سیلاب آ جائے گا ، شان ریاست نو تقریباً دو حصیاں چ تقسیم کردا اے۔ کاین ریاست دے تھلے آلے حصے چ ہٹگی ڈیم چھوٹا ہووے گا، لیکن دریا دے بہاؤ تے زیادہ اہم اثر پائے گا۔ بجلی پیدا کرن دے علاوہ، ہاٹگی ڈیم بعض موسماں دے دوران سالوین دے کجھ بہاؤ نو پنگ دریا چ موڑ دیوے گا، جہڑا تھائی لینڈ دے چاؤ فرایا بیسن دا حصہ اے، تاکہ وسطی تھائی لینڈ چ زراعت نو فائدہ پہنچایا جا سکے۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.mekongeye.com/2016/09/14/thailand-plans-to-dust-off-hatgyi-dam-egati-awaits-myanmar-govt-to-negotiate-with-ethnic-group/|title=Thailand plans to dust off Hatgyi Dam; EGATi awaits Myanmar Govt to negotiate with ethnic group}}</ref> سالوین ڈائیورژن دا اک چھوٹا متبادل دریائے یوام ( دریائے موئی دے ذریعے سالوین دا اک معاون دریا) دا پنگ تک ڈائیورژن ہوئے گا۔ کنلون ڈیم شمالی شان ریاست ، [[میانمار]] چ تعمیر کرن دی منصوبہ بندی کیتی گئی اے۔ <ref name="ys">{{Cite news|date=20 June 2014|title=Govt Pushes Ahead With 3 Salween, Irrawaddy Tributary Dams|url=http://www.irrawaddy.org/burma/govt-pushes-ahead-3-salween-irrawaddy-tributary-dams.html}}</ref> دریائے سالوین جنوب مشرقی ایشیا دا آخری غیر بند وڈا دریا اے ۔ <ref>{{Cite news|date=2024-05-01|title=The Salween explained: Asia's last great undammed river|url=https://bkktribune.com/the-salween-explained-asias-last-great-undammed-river/}}</ref> ایہ منصوبہ چینی فرم یوننان مشینری اینڈ ایکوئپمنٹ امپورٹ اینڈ ایکسپورٹ کمپنی (وائی ایم ای سی) نے شروع کیتا سی تے ہائیڈروچینا کارپوریشن دے ذریعے چینی ریاست ولوں شریک مالی اعانت کیتی گئی اے۔ ڈیم لئی اک شرط، جس دا اثر 1200-1400 میگاواٹ رینج وچ ہون دی امید اے، بجلی دی پیداوار دا گھٹو-گھٹو 50% چین نوں ٹرانسفر کرنا اے۔ ڈیماں دے ممکنہ اثرات دے بارے چ بے شمار خدشات ہن، خاص طور تے سالانہ سیلاب تے تلچھٹ دی فراہمی چ کمی دی وجہ توں سالوین ڈیلٹا چ زراعت تے اثر جہڑا مٹی دی زرخیزی نو برقرار رکھدا اے۔ زرعی لوڑاں دی بجائے بجلی دی طلب دی بنیاد تے پانی جاری کیتا جائے گا، جس دی وجہ توں ممکنہ طور تے ڈیلٹا وچ پانی دی قلت تے نمکین مداخلت ہووے گی۔ اس دے علاوہ، بے شمار ماحولیاتی اثرات ہون گے، کیونکہ ڈیم مچھلیاں دی ہجرت نو روک دین گے، تے سیلاب آون آلے علاقیاں نو صاف کرن دے لی کافی جنگلات دی کٹائی دی لوڑ ہووے گی۔ ایہ ڈیم اک اجہے علاقے وچ وی واقع ہون گے جہدے وچ زلزلے دا خطرہ بہتا ہووے گا۔ 2016ء وچ میانمار د‏‏ی حکومت نے باقی ڈیماں نو‏‏ں 2031ء تک مکمل کرنے دے ارادے دا اعلان کیتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://news.mongabay.com/2016/11/damming-the-salween-what-next-for-southeast-asias-last-great-free-flowing-river/|title=Damming the Salween: what next for Southeast Asia's last great free-flowing river?|last=Stokes, Demelza}}</ref> تعمیراتی منصوبیاں نے سماجی اثرات، انسانی حقوق دی خلاف ورزیاں تے بے گھری دے حوالے نال بہت سارے خدشات پیدا کیتے ہن۔ {| class="wikitable" ! colspan="7" |Proposed dams on the Salween in Myanmar |- !Name !Location !Height !Flooding area !Generating<br /><br />capacity !Annual<br /><br />production !Status |- |Hatgyi Dam |Hlaingbwe Township, Karen State |33&nbsp;m<br /><br />(108&nbsp;ft) | |1,365&nbsp;MW |7,325&nbsp;GWh |Pre-construction |- |Dagwin Dam |Karen State/[[صوبہ مائے ہانگ سن|Mae Hong Son province]] |56&nbsp;m<br /><br />(184&nbsp;ft) | |792&nbsp;MW | |Suspended |- |Weigyi Dam |Karen State and Karenni State/[[صوبہ مائے ہانگ سن|Mae Hong Son province]] |168&nbsp;m<br /><br />(551&nbsp;ft) |640&nbsp;km²<br /><br />(247&nbsp;mi²) |4,540&nbsp;MW | |Suspended |- |Ywathit Dam |Karenni State | | |4,500&nbsp;MW |21,789&nbsp;GWh |Planned |- |Mong Ton Dam (Tasang Dam) |Mong Ton Township, Shan State |228&nbsp;m<br /><br />(748&nbsp;ft) |870&nbsp;km²<br /><br />(335&nbsp;mi²) |7,110&nbsp;MW |35,446&nbsp;GWh |Pre-construction |- |Noung Pha Dam |Tangyan Township, Shan State |90&nbsp;m<br /><br />(295&nbsp;ft) | |1,200&nbsp;MW | |Planned |- |Kunlong Dam |Kunlong Township, Shan State | | |1,400&nbsp;MW | |Planned |} === چین === [[فائل:Micro-hydro_Salween_River_in_Yunnan_Province,_China.jpg|left|thumb| یوننان چ دریائے سالوین دے نال نکا پن بجلی پلانٹ]] 2000 وچ، چین نے اپنے مغربی دریاواں تے وڈے پیمانے تے ہائیڈرو پاور ڈیم تیار کرن لئی، ویسٹ ایسٹ پاور ٹرانسفر ڈویلپمنٹ سکیم دا آغاز کیتا۔ چین دے اندر دریائے سالوین (Nu) دے طاس وچ اک اندازے دے مطابق 36,400 میگاواٹ پن بجلی دی صلاحیت اے۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} بجلی جنوب مشرقی چین، خاص طور تے [[گوانگژو|گوانگجو]] میگالوپولیس نوں برآمد کیتی جائے گی۔ اس وچ نیو دے مین سٹیم اُتے تیرہ ڈیم شامل سن ، جنہاں د ی کل صلاحیت 21،320 میگاواٹ سی ، {{Sfn|Tilt|2014}} تے معاون دریاواں اُتے متعدد چھوٹے تو ں درمیانے سائز دے منصوبے شامل سن ۔ سب توں اچا مین سٹیم ڈیم، سونگٹا، {{Convert|307|m|ft}} ہووے گا۔ اچا۔ {{Sfn|Tilt|2014}} 2003 وچ یوننان صوبائی حکومت تے ہوادیان گروپ دے وچکار اک معاہدے دے بعد یوننان ہوادیان نو ریور ہائیڈرو پاور کمپنی تشکیل دتی گئی سی۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} چین دے آخری آزاد وگنے والے دریاواں وچو‏ں اک دریائے نو نو‏‏ں ترقی دینے د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مقامی باشندےآں دے نال نال بین الاقوامی ماحولیاتی تنظیماں دے وڈے احتجاج دا سامنا کرنا پيا۔ جے ایہناں ڈیماں دی اساری کیتی جاندی تاں لگبھگ 56,000 لوکاں نوں بے گھر کر دتا جاندا۔ اس دے علاوہ ، 2003 وچ یونیسکو عالمی ورثہ کمیٹی نے یوننان دے تن متوازی دریاواں دے علاقے نو‏‏ں عالمی ورثہ سائٹ دے طور اُتے درج کرنے دے لئی ووٹ دتا سی۔ بہت سارے مجوزہ ڈیم اس علاقے دے اندر آندے سن ۔ 2004 وچ وزیر اعظم وین جیاباؤ نے دریا دے مرکزی تنا اُتے ڈیم بنانے دے منصوبےآں نو‏‏ں عارضی طور اُتے معطل کردتا ، حالانکہ معاون دریاواں اُتے متعدد پن بجلی دے منصوبے بالآخر تعمیر کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Buckley|2014}} اس دے علاوہ تبت وچ سالوین دے سب تو‏ں اُتے والے حصے اُتے چالونگ تے جیکوان پن بجلی دے منصوبے تعمیر کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} 2013 وچ وین دے عہدے دے خاتمے دے بعد، بجلی کمپنیاں نے نو دریا دے ڈیماں دی تعمیر لئی اک نواں زور دتا۔ {{Sfn|Buckley|2014}} یوننان صوبائی حکومت نے سب تو‏ں پہلے 2007 وچ نو ریور گرینڈ کینیئن نیشنل پارک د‏‏ی تجویز پیش کيت‏ی سی ، لیکن 2014 تک اس تجویز د‏‏ی ترقی دا آغاز نئيں کيت‏‏ا۔ جنوری 2016 وچ ، یوننان نے دریائے نو دے کنارے چھوٹی پن بجلی د‏‏ی ترقی دے نال نال کان کنی نو‏‏ں وی معطل کردتا تے مئی وچ قومی پارک دے قیام د‏‏ی منظوری دے دتی۔ {{Sfn|Middleton|Lamb|2019}} دسمبر 2016 وچ ، چین د‏‏ی ریاستی توانائی انتظامیہ نے باضابطہ طور اُتے نو دریا دے ڈیماں نو‏‏ں اپنے پن بجلی د‏‏ی ترقی دے منصوبےآں تو‏ں خارج کردتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/dec/02/joy-as-china-shelves-plans-to-dam-angry-river|title=Joy as China shelves plans to dam 'angry river'|date=December 2, 2016}}</ref> ڈیماں دے منسوخ ہون دا اک وڈا کارن دریائے نو دے فالٹ زون دے نال زلزلے دا خطرہ سی ۔{{حوالہ لوڑیندا|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">حوالہ دی لوڑ اے</span></nowiki>'' &#x5D;</sup>  Ethnic minority leaders and human rights activists say a pattern they call "damming at gunpoint" has been repeated across eastern Myanmar: proposed dam sites are forcefully depopulated by the military without compensation and the region is militarized through the expansion of army camps, helicopter pads, access roads and other facilities.<templatestyles src="Module:Wide image/styles.css"></templatestyles> == ایہہ وی ویکھو == * ایشیا دے دریاواں دی لسٹ * چین دے دریاواں دی لسٹ * میانمار دے دریاواں دی لسٹ * تھائی لینڈ دے دریاواں دی لسٹ * لمبائی دے لحاظ نال دریاواں دی لسٹ * ڈسچارج دے لحاظ نال دریاواں دی لسٹ * پائی دریا * دریائے جنشا * وانگ یونگچن * بوگیوک آنگ سان پل == باہرلے جوڑ == * [https://www.google.com/maps/@28.0043335,98.6401941,3a,75y,88.14h,73.4t/data=!3m8!1e1!3m6!1sAF1QipMnrHfD-DOEmMnudIB6BVPi5s9VfBBrzN5efe5I!2e10!3e11!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipMnrHfD-DOEmMnudIB6BVPi5s9VfBBrzN5efe5I%3Dw203-h100-k-no-pi0-ya67.64402-ro-0-fo100!7i8612!8i4306!5m1!1e4?coh=205409&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI0MTAyMC4xIKXMDSoASAFQAw%3D%3D بونگژونگلو ژین چ نوجیانگ دا منظر نامہ] === حوالے ===   === ذرائع === ; حوالہ دتے گئے کم == ہور پڑھو == * [https://whc.unesco.org/en/list/1083 یوننان دے تن متوازی دریاواں دے محفوظ علاقیاں] تے whc.unesco.org * [http://www.eoearth.org/article/Three_Parallel_Rivers_of_Yunnan_Protected_Areas,_China تن متوازی دریاواں دا محفوظ علاقہ] www.eoearth.org تے * [https://web.archive.org/web/20051219022354/http://nature.org/wherewework/asiapacific/china/work/art13268.html نیچر کنزروینسی: گونگشان نیچر ریزرو] دی نیچر کنزروینسی * [http://www.rwesa.org/ دریاواں دا مشرقی تے جنوب مشرقی ایشیا ویکھو] تے Archived * [https://www.river.com/nujiang/nujiang.html نوجیانگ دریا دا منصوبہ] * [http://www.salween.unibe.ch اپر سالوین دریا (یو ایس آر بی) لئی ہائیڈرومیٹورولوجیکل اپروچ] تے Archived - کاپی رائٹ ڈاکٹر کرسٹوف لینرٹ، برن یونیورسٹی دے جغرافیائی انسٹی ٹیوٹ تے کنمنگ انسٹی ٹیوٹ آف بوٹنی * [http://www.chinariversproject.org چین دریاواں دا منصوبہ] * [http://www.lastdescents.com آخری اترائی دریائی مہمات] * A history of first raft and kayak descents of the Salween in Tibet and Yunnan, China. * فول، سنتھیا ایم، "بارگیننگ پاور"، ''آکسفیم ایکسچینج'' وچ، فال 2004۔ * [https://web.archive.org/web/20051231042736/http://www.salweenwatch.org/ سالوین ریور واچ این جی او] * [https://whc.unesco.org/en/list/1083 یوننان محفوظ علاقیاں دے تن متوازی دریاواں] * [http://www.eoearth.org/article/Three_Parallel_Rivers_of_Yunnan_Protected_Areas,_China تن متوازی دریاواں دا محفوظ علاقہ] * [https://www.river.com/nujiang/nujiang.html نوجیانگ دریا دا منصوبہ] * [https://web.archive.org/web/20080828063459/http://salweenfirstdescent.com/ سالوین پہلا نزول] * [http://www.salweenwatch.org/index.php?view=article&id=51%3Arecent-dam-and-water-diversion-plans&tmpl=component&print=1&page=&option=com_content&Itemid=60 سالوین توں چاؤفریا دریا تک پانی دا موڑ] * Joint Statement of Concern by Shan Civil Society Organizations Regarding Public Meeting by Burmese Government and Hydrochina to Promote Dams on the Salween and Nam Ma Rivers [[گٹھ:تھائی لینڈ دے دریا]] [[گٹھ:میانمار دے دریا]] [[گٹھ:تبت دے دریا]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] sjjdtv6y0zm9aptmq5cs74rkkxte9a7