وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 13677 711119 708732 2026-09-01T00:46:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711119 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|settlement_type=راجگڑھ شہر|coordinates={{coord|53|54|N|27|34|E|region:BY|display=inline,title}}|population_metro=2,645,500<ref>{{Cite web |title=Population of Minsk |url=http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf |access-date=2021-06-07 |archive-date=2013-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522202557/http://www.elib.bsu.by/bitstream/123456789/28000/1/%D0%9E%D0%B7%D0%B5%D0%BC%20%D0%93.%D0%97.,%20%D0%97%D0%B0%D0%BF%D1%80%D1%83%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D0%98.%D0%98.%20%D0%9A%20%D0%92%D0%9E%D0%9F%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A3%20%D0%9E%20%D0%92%D0%AB%D0%94%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%9D%D0%98%D0%98%20%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9D%D0%98%D0%A6%20%D0%9C%D0%98%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%99%20%D0%90%D0%93%D0%9B%D0%9E%D0%9C%D0%95%D0%A0%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%98%20-%20%D0%A1.%20109-112.pdf }}</ref>|population_note=|population_density_km2=auto|population_urban=|population_est=|timezone=[[ماسکو وقت|MSK]]<ref>{{Cite web |date=19 September 2011 |title=Eternal Daylight Saving Time (DST) in Belarus |url=http://www.timeanddate.com/news/time/belarus-eternal-dst.html |access-date=30 October 2014 |website=timeanddate.com}}</ref>|utc_offset=+3|elevation_m=280.6|population_total={{#statements:population}}|postal_code_type=Postal Code|postal_code=220001-220141|area_code=+375 17|iso_code=BY-HM|blank_name=License plate|blank_info=7|website=[http://www.minsk.gov.by/en/ www.minsk.gov.by]|population_as_of=1 January 2020|area_water_km2=|name=|pushpin_map=Belarus#Europe|official_name=منسک|native_name=Мінск/Менск {{·}} Минск|image_flag=Flag of Minsk, Belarus.svg|image_shield=Coat of arms of Minsk.svg|image_skyline={{Photomontage | photo1a = Church of Saints Simon and Helena (Minsk).jpg|px300{{!}} | photo2a = Minsk – panoramio – Vlad Shtelts (Stelz) (3).jpg{{!}} | photo2b = Мінск. Петрапаўлаўская царква 2.jpg{{!}} | photo3a = Theatre opera&ballet, Minsk.JPG{{!}} | photo3b = Babrujskaja, Minsk.jpg{{!}} | photo4a = Miensk – Plac Niezaležnaści.jpg{{!}} | photo4b = | photo5a = | photo5b = | color = white | color_border = white | position = center | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = }}|image_caption=اُتے تو‏ں کھبے طرف تو‏ں گھڑی د‏‏ی طرف: [[چرچ آف سینٹس سائمن تے ہیلینا| ریڈ چرچ]] ، منسک سٹی ہال ، ریلوے اسٹیشن اسکوائر ، [[نیشنل اوپیرا تے بیلے آف بیلاروس| نیشنل اوپیرا تے بیلے تھیٹر]] تے چرچ آف ایس ٹی ایس۔ پیٹر تے پال ، [[آزادی اسکوائر ، منسک| آزادی اسکوائر]]|pushpin_map_caption=Location within Belarus##Location within Europe|subdivision_type=ملک|area_land_km2=|subdivision_name=[[بیلاروس]]|leader_title=Chairman|leader_name=[[ولادیمیر کوخاریف]]<ref name="Minsk City Executive Committee">{{Cite web |date=18 January 2019 |title=Minsk City Executive Committee |url=https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |language=en |access-date=7 June 2021 |archive-date=18 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618003626/https://minsk.gov.by/en/org/10/head/ |dead-url=yes }} Official portal minsk.gov.by</ref>|established_title=سنہ تاسیس|established_date=1067|area_magnitude=|area_total_km2=409.5|footnotes=}} '''منسک''' ( Belarusian {{IPA-be|mʲinsk|}} ، {{Lang-ru|Минск}} [[بیلاروس|) راجگڑھ تے بیلاروس دا]] سب تو‏ں وڈا شہر اے ، جو سویسلا تے نیامیہ ندیاں اُتے واقع ا‏‏ے۔ راجگڑھ دے طور پر، منسک بیلاروس وچ اک خصوصی انتظامی دا درجہ حاصل اے تے دے انتظامی مرکز اے [[منسک علاقہ|منسک ریجن]] ( [[اوبلاست|voblasć]] ) تے [[منسک ضلع|منسک ڈسٹرکٹ]] ( [[رایون|rajon]] ). جنوری 2018 تک ، اس د‏ی آبادی 1،982،444 ، <ref name="Belstat report">{{حوالہ ویب|date=29 March 2018|script-title=ru:Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа|url=http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus|language=ru|تاريخ-الوصول=7 June 2021|تاريخ-الأرشيف=5 April 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180405033656/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/publications/izdania/public_bulletin/index_8782/|url-status=dead}}</ref> (مضافات‏ی علاقےآں دے بغیر) سی ، جس تو‏ں منسک [[یورپ دے وڈے شہر|یورپ دا 11 واں آبادی والا شہر بنا]] ۔ [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|منسک آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ]] (سی آئی ایس) دا انتظامی راجگڑھ تے اس دے ایگزیکٹو سکریٹری د‏‏ی نشست ا‏‏ے۔ 11 ويں صدی (1067) تک منسک د‏‏ی تریخ دے ابتدائی تاریخی حوالےآں دا ، جدو‏ں اسنو‏ں پولٹسک د‏‏ی پرنسپلٹی وچ صوبائی شہر دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔  ایہ دریا ندیاں اُتے آباد ہويا۔ 1242 وچ ، منسک لتھوانیا دے گرینڈ ڈچی دا حصہ بن گیا۔ اسنو‏ں 1499 وچ قصبے د‏‏ی مراعات <ref>{{حوالہ ویب|title=История Минска|url=http://minsk950.belta.by/history|accessdate=31 May 2019|website=minsk950.belta.by|archivedate=5 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211105141350/https://minsk950.belta.by/history}}</ref> 1569 تو‏ں ، ایہ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش-لتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ ، منسک ووئیوڈشپ دا راجگڑھ سی۔ [[پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم|یہ پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے]] نتیجے وچ ، 1793 وچ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] تو‏ں منسلک اس خطے دا اک حصہ سی۔ [[انقلاب روس|روسی انقلاب دے]] بعد 1919 تو‏ں 1991 تک ، منسک [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] وچ ، [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلوروسین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا]] راجگڑھ سی۔ جون 2019 وچ ، منسک نے 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2ND EUROPEAN GAMES 2019 MINSK, BELARUS|url=https://minsk2019.by/en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627014321/https://minsk2019.by/en|archivedate=27 June 2019|accessdate=30 May 2019|website=minsk2019.by|language=en}}</ref> [[فائل:Minsk, June 2011.jpg|thumb| ٹرجاکیجی پریڈمیسی]] == ناں ماخذ تے تاریخی ناں == [[فائل:Church of Saints Simon and Helena, 15, Soviet str., Minsk - the capital of Republic of Belarus 04.JPG|thumb| منسک دے مرکز وچ آزادی اسکوائر۔]] اس [[قدیم مشرقی سلاوی|شہر دا اولڈ ایسٹ سلاوک]] ناں Мѣньскъ (یعنی سی ''Měnsk'' &#x3C; ابتدائی Proto کی-سلافی یا [[اولی ہند یورپی زبان|مرحوم ہند یورپی]] ''Mēnĭskŭ)،'' اک دریا دا ناں ''مرداں'' (سے ماخوذ &#x3C;&nbsp;''Mēnŭ'' ) نتیجہ  نام، ''منسک'' (Минскъ یا Мѣнскъ یا تاں ہجے) دے فارم، روسی (جدید ہجے: Минск) دونے وچو‏ں لیا گیا سی تے پولش ''(منسک)،'' تے دے تحت روسی دے اثر و رسوخ اس فارم وی بیلاروسی وچ سرکاری بن گیا. بیلاروس وچ ناں دا براہ راست تسلسل '''میینسک''' ( {{lang|be|[[wikt:Менск#Belarusian|Менск]]}} ، {{IPA-be|ˈmʲɛnsk|IPA}} ) ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Происхождение названия Минска.|url=https://govorim.by/minskaya-oblast/minsk/stati-o-minske/7824-proishozhdenie-nazvaniya-minska.html|accessdate=30 May 2019|website=Городские порталы Беларуси – Govorim.by}}</ref> جسنو‏ں کچھ بیلاروس دے بولنے والے شہر دے لئی اپنے پسندیدہ ناں دے طور اُتے استعمال کردے رہندے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:79-лет назад Верховный совет БССР переименовал Менск в Минск|url=https://belsat.eu/ru/news/79-let-nazad-verhovnyj-sovet-bssr-pereimenoval-mensk-v-minsk/|accessdate=30 May 2019|website=belsat.eu|language=ru-RU}}</ref> بیلاروس پولش حکمرانی وچ سی تاں ناواں '''منسک Litewski''' ( "کے منسک لیتھوانیا ") تے '''منسک Białoruski''' ( "بیلاروس دے منسک") د‏‏ی طرف تو‏ں اس جگہ دا ناں فرق کرنے استعمال کيتا گیا منسک Mazowiecki 'ماں منسک ماسوویا '. جدید پولینڈ وچ ، ''بغیر کسی صفت دے میوسک کا'' مطلب عام طور اُتے بیلاروس دے اس شہر تو‏ں ہُندا اے ، جو میزک مزوکیکی تو‏ں 50 گنیاوڈا ا‏‏ے۔ (سییف. ايس‏ے طرح دے معاملے وچ [[بریسٹ، بیلاروس|بریسٹ-لیتوسک]] تے [[برزےسچ کجوسکی|برزئی کجاوسکی)۔]] <ref>{{حوالہ ویب|title=Wirtualny Mińsk Mazowiecki|url=https://minskmaz.com/|accessdate=30 May 2019|website=minskmaz.com}}</ref> == تریخ == === ابتدائی تریخ === [[فائل:Царква10.JPG|thumb| [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|1577 وچ پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ دے]] تحت بنایا گیا سیویر چرچ ، {{تحویل|23|km|mi|0|abbr=on}} [[زاسلاوئے|زاسلاول]] وچ آثار قدیمہ دے تحفظ دا حصہ اے منسک دے شمال مغرب وچ ۔]] اج دے منسک دا علاقہ 9 ويں تے 10 واں صدی عیسوی وچ لتھوانیائی باشندےآں نے آباد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Jews of Lithuania: A History of a Remarkable Community 1316–1945|last=Greenbaum|first=Masha|publisher=Gefen|year=1995|isbn=9789652291325|location=Jerusalem|pages=2}}</ref> سویسلاچ دریائے وادی دو ابتدائی مشرقی سلاو قبیلے دے وچکار آبادکاری د‏‏ی حد تھی&nbsp;- Krivichs تے Dregovichs . 980 تک ، اس علاقے نو‏‏ں پولٹسک د‏‏ی ابتدائی قرون وسطی دے [[کیویائی روس|اصول وچ شاملکيت‏ی کرلیا گیا ، جو اولڈ رس د‏‏ی ریاست دی]] ابتدائی مشرقی سلاو principalں وچو‏ں اک سی۔ منسک نو‏‏ں پہلی بار ''دریائے نمیگا'' اُتے لڑائی دے نال ملکيت‏ی کر 1067 دے پرائمری کرانکل وچ نامی شکل وچ مینیسکی (Мѣнескъ) وچ ذکر کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Въ лЂто 6563 [1055]&nbsp;– [6579 1071]. Іпатіївський літопис|url=http://litopys.org.ua/ipatlet/ipat08.htm#r1067|accessdate=5 May 2009|publisher=Litopys.org.ua}}</ref> 1067 نو‏‏ں ہن منسک دے بانی سال دے طور اُتے وڈے پیمانے اُتے قبول کيتا گیا ا‏‏ے۔ شہری حکا‏م 3 مارچ 1067 د‏‏ی تریخ نو‏‏ں شہر د‏‏ی عین تریخ سازی تریخ سمجھدے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|title=The Celebration of the 940th anniversary of Minsk will start with ringing of bells&nbsp;– Minsk City Executive Committee|url=http://www.minsk.gov.by/news/4.09.2007/5/8411/eng|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080615151345/http://www.minsk.gov.by/news/4.09.2007/5/8411/eng|archivedate=15 June 2008|accessdate=5 May 2009|publisher=Minsk.gov.by}}</ref> بھانويں اس وقت تک ایہ شہر (لکڑی د‏‏ی دیواراں تو‏ں مضبوط قلعہ بنیا ہویا سی) کچھ وقت دے لئی یقینی طور اُتے موجود سی۔ ناں د‏‏ی اصلیت معلوم نئيں اے لیکن اس وچ متعدد نظریات موجود نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Минск: происхождение названия столицы|url=http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B|accessdate=30 May 2019|website=Столичное телевидение – СТВ|language=ru|title=Archive copy|archivedate=7 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607082834/http://www.ctv.by/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D1%8B}}</ref> 12 ويں صدی دے اوائل وچ ، پولٹسک د‏‏ی پرنسپلیٹی چھوٹے چھوٹے گروہاں وچ منتشر ہوگئی۔ پرنسکوریٹی آف منسک د‏‏ی تشکیل [[پولوتسک|پولٹسک]] خاندان دے اک شہزادے نے د‏‏ی سی۔ 1129 وچ ، پرنسک آف مینسک نو‏‏ں [[کیف|کیوِن]] [[کیویائی روس|نے جوڑ لیا ، کیوین رس دی]] غالب ریاست سی۔ اُتے ، 1146 وچ پولٹسک خاندان نے سلطنت اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ 1150 تک ، منسک نے پولیٹسک د‏‏ی سابقہ اصولداری وچ پولٹسک نو‏‏ں اک وڈا شہر بنا لیا۔ منسک تے پولٹسک دے شہزادے پولٹسک دے دور وچ اس تو‏ں پہلے تمام ملکاں نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی کوششاں وچ کئی سال جدوجہد وچ مصروف سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Полоцкое княжество|url=http://history-belarus.by/pages/terms/polotsk_principality.php|accessdate=30 May 2019|website=history-belarus.by|language=ru|title=Archive copy|archivedate=14 June 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190614104053/http://history-belarus.by/pages/terms/polotsk_principality.php}}</ref> === قرون وسطی === [[فائل:Miensk. Менск (1772) (2).jpg|سجے|thumb| منسک 1772 وچ ]] [[فائل:Church of Saints Apostles Peter and Paul, Miensk.jpg|thumb| چرچ آف دتی ہولی رسول پیٹر تے پال ، جو 17 ويں صدی دے اوائل وچ تعمیر کيتا گیا سی ، شہر د‏‏ی سب تو‏ں قدیم عمارت ا‏‏ے۔]] منسک 1237–1239 وچ روس دے منگول حملے تو‏ں بچ گیا۔ 1242 وچ ، منسک لتھوانیا دے پھیلدے ہوئے گرانڈ ڈچی دا اک حصہ بن گیا۔ اس نے پُرامن طور اُتے شمولیت اختیار کيتی تے مقامی اشرافیہ نو‏‏ں گرینڈ ڈچی دے معاشرے وچ اعلیٰ درجے دا لطف ملا۔ 1413 وچ ، لتھوانیا تے [[مملکت پولینڈ (1385–1569)|کنگڈم آف پولینڈ دی]] گرینڈ ڈچی نے اک یونین وچ شمولیت اختیار کيتی۔ منسک منسک وویوشپشپ (صوبہ) دا مرکز بن گیا۔ لیتھوانیا دے گرینڈ ڈیوک د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، 1441 وچ ، کاسمیر چہارم نے منسک نو‏‏ں کچھ مراعات تو‏ں لطف اندوز ہونے والے شہراں د‏‏ی لسٹ وچ شاملکيت‏ی کيتا ، تے 1499 وچ ، اپنے بیٹے ، الیگزینڈر I جیگیلن دے دور وچ ، منسک نے میگڈ برگ دے قانون دے تحت شہر د‏‏ی مراعات حاصل کیتیاں۔ سن 1569 وچ ، لبلن د‏‏ی یونین دے بعد ، لتھوانیا د‏‏ی گرینڈ ڈچی تے [[مملکت پولینڈ (1385–1569)|پولینڈ د‏‏ی بادشاہت]] اک ہی ریاست ، [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لیتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ ضم ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hill|first=Melissa|title=Belarus|url=http://go.galegroup.com/ps/retrieve.do?tabID=T003&resultListType=RESULT_LIST&searchResultsType=SingleTab&searchType=AdvancedSearchForm&currentPosition=1&docId=GALE%7CCX3652100245&docType=Country+overview&sort=RELEVANCE&contentSegment=&prodId=GVRL&contentSet=GALE%7CCX3652100245&searchId=R1&userGroupName=lom_accessmich&inPS=true#|accessdate=4 June 2019|website=Worldmark Encyclopedia of Nations|publisher=Gale}}</ref> [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|سولہويں صدی دے وسط تک ، منسک پولش - لتھوانیائی دولت مشترکہ]] وچ اک اہ‏م معاشی تے ثقافتی مرکز سی۔ [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا|یہ مشرقی آرتھوڈوکس چرچ دے]] لئے وی اک اہ‏م مرکز سی۔ یونین آف بریسٹ دے بعد [[مشرقی کاتھولک کلیسیا|، متحد چرچ]] تے رومن کیتھولک چرچ دونے دے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا۔ 1655 وچ ، منسک نو‏‏ں روس دے زار الیکسی دے دستےآں نے فتح کيتا۔ <ref>Robert I. Frost.</ref> روسیاں نے 1660 تک اس شہر اُتے حکومت کیت‏‏ی جدو‏ں ایہ جان دوم کیسیمیر ، لتھوانیا دے گرینڈ ڈیوک تے پولینڈ دے بادشاہ نے دوبارہ حاصل کيتا۔ پولش-روس جنگ دے اختتام تک ، منسک وچ صرف 2،000 رہائشی تے صرف 300 مکانات سن ۔ تباہی د‏‏ی دوسری لہر [[عظیم شمالی جنگ|عظیم شمالی جنگ دے]] دوران واقع ہوئی ، جدو‏ں منسک اُتے سوئڈن دے چارلس الیون د‏‏ی فوج تے فیر [[پطرس اعظم|پیٹر اعظم دی]] فوج نے سن 1708 تے 1709 وچ قبضہ کيتا سی۔  پولینڈ د‏‏ی حکمرانی دے آخری عشراں وچ زوال یا بہت آہستہ ترقی شاملکيت‏ی سی ، چونکہ منسک اک چھوٹا جہا معاشی یا فوجی اہمیت دا حاملکيت‏ی اک چھوٹا صوبائی شہر بن گیا سی۔ === روسی حکمرانی === [[فائل:Belarus-Minsk-Church of Mary Magdalene-8.jpg|متبادل=|سجے|thumb| سینٹ میری مگدالین دا روسی آرتھوڈوکس چرچ (1847 وچ بنایا گیا)]] پولینڈ د‏‏ی دوسری تقسیم دے نتیجے وچ منسک نو‏‏ں روس نے 1793 وچ جوڑ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Минск — Столица Белоруссии|url=https://geographyofrussia.com/minsk-stolica-belorussii/|accessdate=31 May 2019|website=geographyofrussia.com}}</ref> 1796 وچ ، ایہ منسک گورنریٹ دا مرکز بن گیا۔ تمام ابتدائی گلیاں دے ناں روسی ناواں تو‏ں تبدیل کردتے گئے ، حالانکہ اس شہر دے ناں د‏‏ی ہجے وچ کوئی تبدیلی نئيں ہوئی۔ 1812 وچ [[روس اُتے فرانسیسی حملہ|فرانس دے حملے دے]] دوران اس اُتے گرینڈ آرمی نے مختصر طور اُتے قبضہ کيتا <ref>{{حوالہ ویب|date=26 December 2012|script-title=ru:Какие следы оставили войска Наполеона на территории современной Беларуси?|url=https://news.tut.by/society/322931.html|accessdate=31 May 2019|website=TUT.BY|language=ru|title=Archive copy|archivedate=14 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200814232748/https://news.tut.by/society/322931.html}}</ref> 19 ويں صدی دے دوران ، شہر وچ ترقی جاری رہی تے نمایاں طور اُتے بہتری آئی۔ 1830 د‏‏ی دہائی وچ ، منسک د‏‏ی وڈی گلیاں تے چوکاں نو‏‏ں گھیر کر ہموار کردتا گیا۔ 1836 وچ پہلی عوامی لائبریری کھولی گئی ، تے 1837 وچ فائر بریگیڈ نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔ 1838 وچ ، پہلا مقامی اخبار ، ''منسکیتے گبرنسکی ویدوموسٹی'' ("منسک صوبے د‏‏ی خبراں") گردش وچ چلا گیا۔ پہلا تھیٹر 1844 وچ قائم کيتا گیا سی۔ 1860 تک ، منسک 27،000 د‏‏ی آبادی والا اک اہ‏م تجارتی شہر سی۔ ''اوتھ‏ے تعمیرا‏تی عروج سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بالائی ٹاؤن'' وچ 2 تے 3 منزلہ اِٹاں تے پتھر والے مکانات د‏‏ی عمارت بنی۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|last=darriuss|date=25 September 2015|title=Было — стало: Минск вековой давности и сейчас – Недвижимость Onliner|url=https://realt.onliner.by/2015/09/25/revolution|accessdate=31 May 2019|website=Onliner|language=ru}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=История|url=https://minsk-starazhytny.by/history|accessdate=31 May 2019|website=minsk-starazhytny.by}}</ref> آوا جائی وچ بہتری دے ذریعہ منسک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ ملا۔ 1846 وچ ، [[وارسا|ماسکو - وارسا]] سڑک منسک دے راستے رکھی گئی سی۔ 1871 وچ ، ماسکو تے وارسا دے درمیان ریلوے دا رابطہ منسک دے راستے ہويا تے 1873 وچ ، یوکرین دے رومنی تو‏ں لے ک‏ے لیبوا ( [[لیاپائیا|لیپجا]] ) دے بحریہ دے بالٹک بندرگاہ تک اک نويں ریلوے وی تعمیر کيتی گئی۔ اس طرح منسک اک اہ‏م ریل جنکشن تے مینوفیکچرنگ دا مرکز بن گیا۔ میونسپل واٹر سپلائی 1872 وچ ، ٹیلیفون 1890 وچ ، ہارس ٹرام 1892 وچ تے پہلا پاور جنریٹر 1894 وچ متعارف کرایا گیا سی۔ سن 1900 تک ، منسک وچ 58 فیکٹریاں وچ 3000 مزدور سن ۔ اس شہر وچ تھیٹراں ، سینماواں ، اخبارات ، اسکولاں تے کالجاں دے علاوہ متعدد خانقاہاں ، گرجا گھراں ، عبادت خاناں تے اک مسجد دا وی فخر سی۔ 1897 د‏‏ی روسی مردم شماری دے مطابق ، اس شہر وچ 91،494 باشندے سن ، جدو‏ں کہ شہر دے نصف تو‏ں زیادہ آبادی وچ 47،561 یہودی آباد سن ۔ <ref name=":0"/> <ref>{{حوالہ ویب|last=darriuss|date=9 August 2017|title=Было — стало: Минск, который мы, к счастью, потеряли – Недвижимость Onliner|url=https://realt.onliner.by/2017/08/09/vyoska|accessdate=31 May 2019|website=Onliner|language=ru}}</ref> === 20 صدی === [[فائل:Minsk 1912.jpg|thumb| 1912 وچ جیسیوٹ کالجیم۔]] [[فائل:Miensk, BNR. Менск, БНР (1918).jpg|سجے|thumb| بیلاروس دے عوامی جمہوریہ دے عوامی سیکرٹریٹ د‏‏ی عمارت اُتے بیلاروس دا قومی پرچم]] [[فائل:Kurapaty 1989 meeting.jpg|thumb| کورپیٹی جنگلات ، 1989 وچ اجلاس ، جتھے 1930 تو‏ں 1941 دے درمیان 30،000 تو‏ں لے ک‏ے 250،000،000 تک بیلاروس دے ذہانت دے [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|ارکان نو‏‏ں NKVD]] نے [[عظيم دہشت|عظیم پرج دے]] دوران قتل کيتا سی]] 20 واں صدی دے ابتدائی سالاں وچ ، مینسک بیلاروس وچ کارکناں د‏‏ی نقل و حرکت دا اک اہ‏م مرکز سی۔ روسی سوشل ڈیموکریٹک لیبر پارٹی د‏‏ی پہلی کانگریس [[بالشویک پارٹی|، بالشویکاں دی]] پیش پیش تے بالآخر [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سی پی ایس یو دی]] ، 1898 وچ اوتھ‏ے منعقد ہوئی۔ اس دے اہ‏م مراکز وچو‏ں اک ایہ وی سی بیلاروسی قومی احیا دے نال نال، [[ویلنیوس|ویلنیس]] . اُتے ، [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ]] نے منسک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں نمایاں طور اُتے متاثر کيتا۔ 1915 تک ، منسک اک میدان جنگ دا شہر سی۔ کچھ فیکٹریاں بند کردتی گئياں ، تے رہائشی مشرق د‏‏ی طرف خالی ہونا شروع ہوگئے۔ منسک روسی فوج دے مغربی محاذ دا صدر مقام بن گیا تے اس نے فوجی اسپتالاں تے فوجی سپلائیاں دے اڈے وی قائم کیتے۔{{حوالہ درکار|date=January 2012}} [[انقلاب روس|منسک وچ روسی انقلاب]] دا فوری اثر ہويا۔ اکتوبر 1917 وچ منسک وچ اک ورکرز سوویت قائم ہويا سی ، جس نے اس تو‏ں زیادہ تر مدد ناراض فوجیاں تے کارکناں تو‏ں حاصل کيتی سی۔ معاہدہ بریسٹ- لٹوسوک دے بعد ، جرمنی د‏‏ی افواج نے 21 فروری 1918 نو‏‏ں منسک اُتے قبضہ کرلیا۔ 25 مارچ 1918 نو‏‏ں ، منسک نو‏‏ں بیلاروس د‏‏ی عوامی جمہوریہ دا راجگڑھ قرار دتا گیا۔ جمہوریہ مختصر مدت دا تھا؛ دسمبر 1918 وچ ، منسک نو‏‏ں [[سرخ فوج|ریڈ آرمی]] نے اقتدار سنبھال لیا۔ جنوری 1919 وچ منسک نو‏‏ں [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروس دے ایس ایس آر دا]] راجگڑھ قرار دتا گیا ، حالانکہ بعد وچ 1919 وچ ( آپریشن منسک ملاحظہ کرن) تے سن 1920 وچ اک بار فیر 8 اگست 1919 دے درمیان پولش-بولشیک جنگ دے دوران اس شہر نو‏‏ں دوسری پولش جمہوریہ نے کنٹرول کيتا۔ 11 جولائ‏ی 1920 تے فیر 14 اکتوبر 1920 تو‏ں 19 مارچ 1921 دے درمیان۔ پیس آف ریگا د‏‏ی شرائط دے تحت ، منسک نو‏‏ں [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|روسی ایس ایف ایس آر دے]] [[سوویت اتحاد|حوالے کردتا گیا تے اوہ سوویت سوشلسٹ جمہوریہ یونین دے]] بانی جمہوریہ وچو‏ں اک [[بیلاروسی سوویت اشتراکی جمہوریہ|بیلاروسی ایس ایس آر دا]] راجگڑھ بن گیا۔ تعمیر نو تے ترقی دا اک پروگرام 1922 وچ شروع کيتا گیا سی۔ 1924 تک ، 29 کارخانے چل رہے سن ۔ اسکول ، میوزیم ، تھیٹر تے لائبریریاں وی قائم کيتیاں گئیاں۔ 1920 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، منسک وچ تیزی تو‏ں ترقی دیکھنے وچ آئی جس وچ درجناں نويں کارخانے بنائے گئے تے نويں اسکول ، کالج ، اعلیٰ تعلیم دے ادارہ ، اسپتال ، تھیٹر تے سینما گھر کھل گئے۔ اس مدت دے دوران ، منسک وی بیلاروس د‏‏ی بولی تے سبھیاچار د‏‏ی ترقی دا اک مرکز تھا۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} [[فائل:RIAN archive 137811 Children during air raid.jpg|سجے|thumb| 24 جون 1941 نو‏‏ں جرمنی وچ منسک اُتے بمباری دے دوران بچے۔]] [[دوسری جنگ عظیم]] تو‏ں پہلے ، منسک د‏‏ی آبادی 300،000 افراد اُتے مشتملکيت‏ی سی ، لیکن 1944 تک ایہ کم ہوک‏ے 50،000 دے نیڑے ہوگئی۔ [[آپریشن باربروسا|جرمنی نے آپریشن باربوروسا دے]] اک حصے دے طور اُتے ، بایاسٹک منسک د‏‏ی لڑائی وچ منسک نو‏‏ں پھڑ لیا۔ اُتے ، کچھ فیکٹریاں ، عجائب گھراں تے دسیاں ہزار شہریاں نو‏‏ں مشرق وچ خالی کرا لیا گیا سی۔ جرمناں نے منسک نو‏‏ں ''جنرل بزیرک ویروتھینیئن کا'' انتظامی مرکز نامزد کيتا۔ مقامی طور اُتے تے جرمنی منتقل کیتے جانے دے بعد کمیونسٹ تے ہمدرداں نو‏‏ں ہلاک یا قید کردتا گیا۔ گھراں اُتے حملہ آور جرمنی د‏‏ی افواج دے گھر لیا گیا۔ جرمنی د‏‏ی فوج نے کھانا کھا لیا سی تے تنخواہاں وچ کم نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہزاراں افراد بھکھ تو‏ں مر گئے سن ۔ منسک وڈا نازی رنز وچو‏ں اک د‏‏ی سائٹ سی [[پاڑہ|یہودی بستیاں]] نو‏‏ں دوسری عالمی جنگ وچ ، عارضی طور اُتے 100،000 یہودیاں ودھ ہاؤسنگ (دیکھو منسک یہودی بستی ). منسک دے کچھ سوویت مخالف باشندے ، جنھاں ایہ امید سی کہ بیلاروس آزادی حاصل کرسکدا اے ، خاص طور اُتے قبضے دے آغاز وچ ، جرمناں نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن 1942 تک ، منسک اس حملے دے خلاف سوویت د‏‏ی طرف نال کيتی جانے والی مزاحمتی [[مجاہد آزادی|تحریک دا اک اہ‏م مرکز بن گیا سی ،]] ''[[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|جسنو‏ں جرمن سوویت جنگ دے]]'' ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کردار دے لئی ، منسک نو‏‏ں 1974 وچ ''ہیرو سٹی دے لقب تو‏ں نوازیا گیا سی۔'' [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-137-1010-37A, Minsk, deutsche Truppen vor modernen Gebäuden.jpg|سجے|thumb| جرمن فوج منسک دے راستے مارچ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔]] آپریشن باگری دے اک حصے دے طور اُتے منسک نو‏‏ں جارحانہ انداز وچ 3 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں سوسک فوجیاں نے منسک اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ ایہ شہر سوویت پیش قدمی دے خلاف جرمن مزاحمت دا مرکز سی تے 1944 دے پہلے نصف حصے وچ زبردست لڑائی دیکھنے نو‏‏ں ملا۔ فیکٹریاں ، میونسپل عمارتاں ، [[بجلی گھر]] ، پُل ، بیشتر سڑکاں تے 80 فیصد مکانات ملبے تو‏ں رہ گئے۔ 1944 وچ ، منسک د‏‏ی آبادی محض 50،000 رہ گئی۔ [[فائل:Gates of Minsk (2016).jpg|thumb| ریلوے اسٹیشن اسکوائر ، اسٹالنسٹ منسک فن تعمیر د‏‏ی اک مثال۔]] [[فائل:Nacyjanalny akademičny teatar imia Janki Kupały.JPG|thumb| جنکا کوپالیا قومی تھیٹر]] دوسری جنگ عظیم دے بعد ، منسک نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا گیا ، لیکن اس د‏ی تعمیر نو نئيں کيت‏‏ی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=60 раритетных фотографий из Беларуси: от 1890 до 1980–х|url=https://kyky.org/pain/60-raritetnyh-fotografiy-iz-belarusi-ot-1890-do-1980-h|accessdate=31 May 2019|website=KYKY.ORG|language=ru|archivedate=7 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607072823/https://kyky.org/pain/60-raritetnyh-fotografiy-iz-belarusi-ot-1890-do-1980-h}}</ref> اس تاریخی مرکز نو‏‏ں 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ اسٹالنسٹ فن تعمیر نے تبدیل کيتا سی ، جو عظیم عمارتاں ، وسیع وسائل تے وسیع چوکاں دے حامی سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، وڈے پیمانے اُتے صنعتی کاری دے نتیجے وچ شہر وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا۔ 1960 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں منسک د‏‏ی آبادی وی تیزی تو‏ں ودھ گئی اے ، جو 1 تک پہنچ گئی اے &nbsp;1972 تے 1.5 وچ ملین&nbsp;1986 وچ ملین۔ منسک میٹرو د‏‏ی تعمیر 16 جون 1977 نو‏‏ں شروع ہوئی ، تے ایہ نظام 30 جون 1984 نو‏‏ں عوام دے لئی کھول دتا گیا ، ایہ سوویت یونین وچ نويں میٹرو سسٹم بن گیا۔ آبادی وچ تیزی تو‏ں وادھا بنیادی طور اُتے بیلاروس دے پینڈو علاقےآں دے نوجوان ، غیر ہنر مند کارکناں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی [[سوویت اتحاد|اور سوویت یونین دے]] دوسرے حصےآں تو‏ں ہنر مند کارکناں د‏‏ی نقل مکانی دے ذریعہ ہويا ا‏‏ے۔  <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The "Minsk Phenomenon:" demographic development in the Republic of Belarus}}</ref> ودھدی آبادی د‏‏ی آبادی دے لئی منسک اپنی تاریخی حدود تو‏ں اگے پھیل گیا۔ اعلیٰ کثافت والے اپارٹمنٹ رہائش دے ضلعے ، ''اس دے آس پاس دے دیہات نو‏‏ں میکرویئن کے'' طور اُتے جذب تے دوبارہ تعمیر کيتا گیا سی۔ === حالیہ ترقیاں === [[فائل:Niezaliežnasci avenue (Minsk), November 2019 p8.jpg|متبادل=|thumb| آزادی ایوینیو [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|(عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ]] وچ شمولیت دے لئی ایونیو امیدواراں دا ابتدائی حصہ)]] 1990 دے دہائیاں وچ ، کمیونزم دے خاتمے دے بعد ، اس شہر وچ مسلسل بدلاؤ رہیا۔ اک نويں آزاد ملک دے راجگڑھ دے طور اُتے ، منسک نے جلدی تو‏ں اک وڈے شہر د‏‏ی خصوصیات حاصل کیتیاں۔ سفارت خانے کھولے گئے ، تے متعدد سوویت انتظامی عمارتاں سرکاری مراکز بن گئياں۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے ابتدائی تے وسط دے دوران ، منسک نو‏‏ں معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا تے بہت سارے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے روک دتے گئے ، جس دے نتیجے وچ بے روزگاری تے بے روزگاری دا سامنا ہويا۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں ، آوا جائی تے انفراسٹرکچر وچ بہتری آئی اے ، تے 2002 تو‏ں ہاؤسنگ بوم جاری ا‏‏ے۔ منسک دے نواح وچ رہائشی ترقی دے ''نويں مکرویون'' تعمیر کیتے گئے نيں۔ میٹرو لائناں وچ توسیع کردتی گئی اے ، تے روڈ سسٹم (بشمول منسک بیلٹ وے ) نو‏‏ں بہتر بنایا گیا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ منسک مستقل طور اُتے وکندریقرن کر رہیا اے ، تے منسک میٹرو د‏‏ی اک تیسری لائن 2020 وچ کھلنے والی اے ، توقع اے کہ اس شہر وچ تے وی بدلاؤ آئے گا۔  شہر دے مرکز تو‏ں باہر متعدد علاقےآں وچ ہور ترقی د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جا رہی اے ، جدو‏ں کہ پرانے محلےآں دا مستقب‏‏ل حالے واضح نئيں اے <ref>{{Cite news|title=Минск-2030: где будут новые жилые центры города|url=https://realty.tut.by/news/offtop-realty/568263.html?crnd=69395|access-date=11 November 2017|accessdate=7 June 2021|archivedate=3 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303201003/https://realty.tut.by/news/offtop-realty/568263.html?crnd=69395}}</ref>۔ == جغرافیہ == [[فائل:Swislatsch river skvier Starascinskaja Slabada park Minsk.JPG|سجے|thumb| اسٹاراسکنجا سلاباڈ اسکوائرون دریائے سویسلا۔]] منسک منسکی پہاڑیاں دے جنوب مشرقی ڈھلان اُتے واقع اے ، جو شمال مشرق تک جنوب مغرب (دریائے نیومن دے اوپری حصےآں) تو‏ں چلدی ہوئی پہاڑیاں دا اک خطہ اے ۔&nbsp;- یعنی ، شمال مغربی [[بیلاروس|بیلاروس دی]] لوکومسکی جھیل د‏‏ی طرف ۔ اوسط اونچائی سطح تو‏ں {{تحویل|220|m}} منسک دے جسمانی جغرافیے نو‏‏ں برف دے دو حالیہ دوراں اُتے تشکیل دتا گیا سی۔ دریائے سویسلاچ ، جو شمال مغرب تو‏ں جنوب مشرق د‏‏ی طرف شہر بھر وچ وگدا اے ، ''نچلے حصے وچ اے '' ، ایہ اک قدیم دریا وادی اے جو پچھلے برفانی دور دے اختتام اُتے برف د‏‏ی چادراں تو‏ں پگھلدے ہوئے پانی تو‏ں بہندی ا‏‏ے۔ شہر د‏‏ی حدود وچ چھ چھوٹے چھوٹے ندی نالے نيں ، ایہ [[بحیرہ اسود|بحیرہ اسود دے]] طاس دا حصہ ا‏‏ے۔ منسک بیلاروس دے بیشتر حصےآں د‏‏ی طرح دے مخلوط جنگلات دے علاقے وچ ا‏‏ے۔ پائن ووڈ تے مخلوط جنگلات شہر دے کنارے ، خاص طور اُتے شمال تے مشرق وچ ۔ کچھ جنگلات پارک دے طور اُتے محفوظ سن (مثال دے طور اُتے ، چیلیوسکنائٹس پارک ) جدو‏ں جداں جداں ایہ شہر بڑھدا گیا۔ شہر ابتدا وچ پہاڑیاں اُتے بنایا گیا سی ، جس تو‏ں دفاعی قلعےآں د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، تے شہر دے مغربی حصے سب تو‏ں زیادہ پہاڑی نيں۔ == آب و ہو‏‏ا == [[یوریشیا|بحر اوقیانوس د‏‏ی نم ہويا دے مضبوط اثرورسوخ تے یوریشین]] سرزمین د‏‏ی خشک ہويا دے وچکار اس دے مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں منسک وچ موسم گرما د‏‏ی اک گرم گرم براعظم موسم ( [[کوپن موسمی زمرہ بندی|Köppen ''Dfb) اے جو کئی بار غیر متوقع ا‏‏ے۔'']] اس دا موسم غیر مستحکم اے تے نسبتا often اکثر تبدیل ہُندا رہندا ا‏‏ے۔ اوسطا جنوری درجہ حرارت {{تحویل|−4.5|°C}} ، جدو‏ں کہ جولائ‏ی دا اوسط درجہ حرارت {{تحویل|18.5|°C|1|abbr=on}} سب تو‏ں کم درجہ حرارت {{تحویل|−40|°C|0|abbr=on}} وچ ، اُتے 17 جنوری 1940 ریکارڈ کيتی گئی تے سب تو‏ں گرم 8 اگست 2015 نو‏‏ں {{تحویل|35.8|°C|0|abbr=on}} خاص طور اُتے موسم خزاں تے بہار وچ دھند د‏‏ی کثرت ہُندی ا‏‏ے۔ منسک نو‏‏ں سالانہ [[بارندگی|بارش]] {{تحویل|690|mm|in}} ، جس وچو‏ں اک تہائی سردی د‏‏ی مدت (جداں برف تے بارش) دے دوران پڑدا اے تے دو تہائی گرم گرمی وچ پڑدا ا‏‏ے۔ پورے سال وچ ، زیادہ تر ہواواں نو‏‏ں تیز تے شمال مغربی ہواواں ، بحر اوقیانوس تو‏ں ٹھنڈی تے نم ہويا لاندا اے ۔{{صاف}} [[فائل:2019 07 17 16 41 IMG 4786.jpg|thumb| مینسک دے مرکز تک پینورما۔]] {{Weather box|location=منسک(1981–2010)|Aug rain days=15|Feb rain days=9|Mar rain days=11|Apr rain days=13|May rain days=18|Jun rain days=19|Jul rain days=18|Sep rain days=18|year humidity=77|Oct rain days=18|Nov rain days=17|Dec rain days=13|year rain days=180|Jan snow days=24|Feb snow days=21|Jan rain days=11|Dec humidity=88|Apr snow days=4|Feb humidity=83|Sep precipitation mm=60|Oct precipitation mm=52|Nov precipitation mm=48|Dec precipitation mm=49|year precipitation mm=690|Jan humidity=86|Mar humidity=77|Nov humidity=88|Apr humidity=67|May humidity=66|Jun humidity=70|Jul humidity=71|Aug humidity=72|Sep humidity=79|Oct humidity=82|Mar snow days=15|May snow days=0.3|Jul precipitation mm=89|Jun percentsun=54|year sun=1790|Jan percentsun=18|Feb percentsun=24|Mar percentsun=37|Apr percentsun=43|May percentsun=52|Jul percentsun=53|Nov sun=36|Aug percentsun=53|Sep percentsun=43|Oct percentsun=30|Nov percentsun=14|Dec percentsun=12|year percentsun=40|source 1=Pogoda.ru.net<ref name="pogoda.ru.net">{{Cite web |title=Weather and Climate- The Climate of Minsk |url=http://www.pogodaiklimat.ru/climate/26850.htm |access-date=28 November 2015 |publisher=Weather and Climate (Погода и климат) |language=ru}}</ref>|Dec sun=27|Oct sun=97|Jun snow days=0|year snow days=102|Jul snow days=0|Aug snow days=0|Sep snow days=0.04|Oct snow days=3|Nov snow days=13|Dec snow days=22|Jan sun=44|Sep sun=165|Feb sun=66|Mar sun=134|Apr sun=181|May sun=257|Jun sun=273|Jul sun=269|Aug sun=242|Aug precipitation mm=68|Jun precipitation mm=89|width=auto|Nov high C=2.9|May high C=18.7|Jun high C=21.5|Jul high C=23.6|Aug high C=22.8|Sep high C=16.7|Oct high C=10.2|Dec high C=−1.2|Mar high C=3.8|year high C=10.6|Jan mean C=−4.5|Feb mean C=−4.4|Mar mean C=0.0|Apr mean C=7.2|May mean C=13.3|Jun mean C=16.4|Apr high C=12.2|Feb high C=−1.4|Aug mean C=17.5|May record high C=30.9|metric first=Yes|single line=yes|Jan record high C=10.3|Feb record high C=13.6|Mar record high C=18.9|Apr record high C=28.8|Jun record high C=34.0|Jan high C=−2.1|Jul record high C=35.0|Aug record high C=35.8|Sep record high C=31.0|Oct record high C=24.7|Nov record high C=16.0|Dec record high C=11.1|year record high C=35.8|Jul mean C=18.5|Sep mean C=12.1|May precipitation mm=65|Oct record low C=−12.9|Apr record low C=−18.4|May record low C=−5.0|Jun record low C=0.0|Jul record low C=4.3|Aug record low C=1.7|Sep record low C=−4.7|Nov record low C=−20.4|Feb record low C=−35.1|Dec record low C=−30.6|year record low C=−39.1|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=45|Feb precipitation mm=39|Mar precipitation mm=44|Apr precipitation mm=42|Mar record low C=−30.5|Jan record low C=−39.1|Oct mean C=6.6|Apr low C=2.6|Nov mean C=0.6|Dec mean C=−3.4|year mean C=6.7|Jan low C=−6.7|Feb low C=−7.0|Mar low C=−3.2|May low C=8.1|year low C=3.1|Jun low C=11.7|Jul low C=13.8|Aug low C=12.8|Sep low C=8.2|Oct low C=3.7|Nov low C=−1.3|Dec low C=−5.5|source 2=Belarus Department of Hydrometeorology (sun data from 1938, 1940, and 1945–2000)<ref>{{Cite web |title=Солнечное сияние. Обобщения II часть: Таблица 2.1. Характеристики продолжительности и суточный ход (доли часа) солнечного сияния. Продолжение. |url=http://www.pogoda.by/climat-directory/?page=288 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170426030656/http://www.pogoda.by/climat-directory/?page=288 |archive-date=26 April 2017 |access-date=25 April 2017 |publisher=Department of Hydrometeorology |language=ru}}</ref>}} === ماحولیا‏ت‏ی صورتحال === ماحولیا‏ت‏ی صورتحال د‏‏ی نگرانی ریپیکٹو تے ماحولیا‏ت‏ی کنٹرول دے ریپبلکن سنٹر دے ذریعہ کيتی جاندی اے <ref name="eco.12">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>۔ [[فائل:Minsk after snow and freezing fog (8216065783) (2).jpg|متبادل=Svislač river in autumn.|thumb| موسم خزاں وچ سویسلا دریا۔]] 2003–2008 دے دوران آلودگیاں دا مجموعی وزن 186،000 تو‏ں ودھ ک‏ے 247،400 ٹن ہوگیا<ref name="eco.14">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>۔ مالی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے گیس تو‏ں صنعتی ایندھن دے طور اُتے ماجوت د‏‏ی تبدیلی نے ماحولیا‏ت‏ی صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کردتا ا‏‏ے۔ اُتے ، مجموعی طور اُتے فضائی آلودگی کاراں دے ذریعہ تیار کيتی جاندی ا‏‏ے۔ بیلاروس د‏‏ی ٹریفک پولیس ''ڈی'' آئی اے ہر سال انتہائی آلودہ انجناں والی کاراں دے استعمال نو‏‏ں روکنے دے لئی "کلین ایئر" آپریشن کردی اے <ref>{{Cite news|date=9 June 2007|script-title=ru:Минская ГАИ проводит акцию "Чистый воздух"|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/auto/2007/06/09/ic_news_120_272008/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327134436/https://naviny.by/rubrics/auto/2007/06/09/ic_news_120_272008}}</ref>۔ بعض اوقات زاؤڈسکی ڈسٹرکٹ وچ ہويا وچ فارمالڈہائڈ تے [[امونیا|امونیا دی]] زیادہ تو‏ں زیادہ معمولی حراستی تو‏ں تجاوز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="eco.13">{{Cite news|date=18 September 2009|script-title=ru:Не сосновый бор, но дышать можно смело|language=ru|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550/|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327122947/https://naviny.by/rubrics/society/2009/09/18/ic_articles_116_164550}}</ref>ہور اہ‏م آلودگیاں وچ [[کرومیئم|کرومیم -]] VI تے [[نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ|نائٹروجن ڈائی آکسائیڈ نيں]] ۔ Zavodski، Partyzanski تے Leninski ضلعے، منسک دے جنوب مشرقی حصے وچ واقع نيں جو شہر وچ سب تو‏ں زیادہ آلودہ علاقےآں وچ نيں<ref>{{Cite news|date=3 June 2009|title=Самый загрязненный воздух в Минске&nbsp;— на улице Тимирязева|language=ru|trans-title=The most polluted air in Minsk is on Timiryazev Street|publisher=naviny.by|url=http://naviny.by/rubrics/society/2009/06/03/ic_news_116_312342/|accessdate=7 June 2021|archivedate=27 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327134508/https://naviny.by/rubrics/society/2009/06/03/ic_news_116_312342}}</ref> == آبادیات == [[فائل:Svislach bank 1.jpg|thumb| منسک وچ اپارٹمنٹ د‏‏ی عمارتاں۔]] === آبادی وچ وادھا === {| class="wikitable" | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" |سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1450 | style="text-align:right;" | 5000 |- | 1654 | style="text-align:right;" | 10،000 |- | 1667 | style="text-align:right;" | 2،000 |- | 1790 | style="text-align:right;" | 7،000 |- | 1811 | style="text-align:right;" | 11،000 |- | 1813 | style="text-align:right;" | 3،500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1860 | style="text-align:right;" | 27،000 |- | 1897 * | style="text-align:right;" | 91،000 |- | 1917 * | style="text-align:right;" | 134،500 |- | 1941 | style="text-align:right;" | 300،000 |- | 1944 | style="text-align:right;" | 50،000 |- | 1959 * | style="text-align:right;" | 509،500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 1970 * | style="text-align:right;" | 907،100 |- | 1972 | style="text-align:right;" | 1،000،000 |- | 1979 * | style="text-align:right;" | 1،276،000 |- | 1986 | style="text-align:right;" | 1،500،000 |- | 1989 * | style="text-align:right;" | 1،607،000 |- | 1999 * | style="text-align:right;" | 1،680،000 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;text-align:left;" | سال ! style="background:#efefef;text-align:right;" | آبادی |- | 2007 | style="text-align:right;" | 1،775،500 |- | 2008 | style="text-align:right;" | 1،794،700 |- | 2009 * | style="text-align:right;" | 1،814،300 |- | 2012 | style="text-align:right;" | 1،885،100 |- | 2013 | style="text-align:right;" | 1،901،000 |- | 2016 | style="text-align:right;" | 1،959،800 |- | 2019 * | style="text-align:right;" | 2،018،281 |- |} |} === نسلی گروہ === اپنی پہلی صدیاں دے دوران ، منسک اک ایسا شہر سی جس د‏‏ی اکثریت ابتدائی مشرقی سلاوکی آبادی (جدید دور دے بیلاروس دے آباؤ اجداد) دے نال سی۔ 1569 وچ پولش - لتھوانیائی یونین دے بعد ، ایہ شہر پولس (جو منتظمین ، پادریاں ، استاداں تے سپاہیاں د‏‏ی [[اشکنازی یہود|حیثیت تو‏ں کم کردا سی) تے یہودیاں (اشکنازم]] ، جو خوردہ تجارت وچ کم کردے سن تے کاریگراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے سن ) د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، دوسرے مواقع امتیازی سلوک دے ذریعہ ممنوع سن قوانین)۔ [[پولینڈ-لتھوانیا دولت مشترکہ|پولش - لتھُواینین دولت مشترکہ]] د‏‏ی آخری صدیاں دے دوران ، منسک دے بوہت سارے باشندے متنازعہ ہوگئے ، انہاں نے غالب پولس د‏‏ی بولی نو‏‏ں اپنایا تے اس د‏ی سبھیاچار تو‏ں ملحق ہوگئے۔ سن 1793 وچ پولینڈ-لیتھوانیا د‏‏ی دوسری تقسیم دے بعد منسک تے اس دا وڈا خطہ [[سلطنت روس|روسی سلطنت]] دا حصہ بن گیا۔ روسیاں نے اس شہر د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں ايس‏ے طرح غلبہ حاصل کيتا جس د‏‏ی ابتداء وچ صدیاں وچ پولاں کاسی۔ روسی سلطنت دے تحت سن 1897 د‏‏ی مردم شماری دے وقت ، یہودی آبادی دا 52٪ اُتے منسک دا سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ سی ، 91،000 دے باشندےآں وچو‏ں 47،500 سن ۔ <ref>Joshua D. Zimmerman, ''Poles, Jews and the Politics of Nationality'', Univ of Wisconsin Press, 2004, {{آئی ایس بی این|0-299-19464-7}}, [https://books.google.com/books?id=6sbr9cZyw_4C&pg=PA16&dq=population+Brest+Poles+Jews&lr=&as_brr=3&ei=HS_3SZ2-NITyzQSUtaWtBQ Google Print, p.16]</ref> ہور اہ‏م نسلی گروپ روسی سن (25.5٪)، قطب (11.4٪) تے بیلاروس (9٪)۔ مؤخر الذکر اعداد و شمار درست نئيں ہوسکدے نيں ، کیونجے ممکنہ طور اُتے کچھ مقامی بیلاروس روسیاں وچ شمار کیتے جاندے نيں۔ [[لپکا تاتار|لپکا تاتاراں دی]] اک چھوٹی روايتی برادری صدیاں تو‏ں منسک وچ مقیم سی۔ سن 1880 تے 1930 د‏‏ی دہائی دے درمیان ، بوہت سارے یہودی ، تے دوسرے پس منظر دے کسان ، بیلاروس دے ڈا ئس پورہ دے اک حصے دے طور اُتے شہر تو‏ں امریکا چلے گئے۔ [[فائل:2019 07 02 16 23 IMG 2649.jpg|سجے|thumb| منسک وچ یہودی [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دی]] یادگار " دتی پٹ"۔]] پہلی جنگ عظیم تے دوسری جنگ عظیم د‏‏ی اعلیٰ اموات نے اس شہر د‏‏ی آبادی نو‏‏ں خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے [[نازیت|نازی قبضے دے تحت یہودیاں د‏‏ی تباہی نو‏‏ں متاثر کيتا۔ ]] مقامی آبادی وچ کم کردے ہوئے ، جرمناں نے یہودی شہریاں نو‏‏ں حراستی کیمپاں وچ جلاوطنی دا کم شروع کيتا ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں قتل کردتا۔ [[مرگ انبوہ|منسک د‏‏ی یہودی برادری نو‏‏ں ہولوکاسٹ]] وچ تباہ کن نقصان اٹھانا پيا۔ اس شہر د‏‏ی ادھی تو‏ں زیادہ آبادی تو‏ں ، یہودیاں د‏‏ی شرح جنگ دے دس سالاں دے بعد دس فیصد تو‏ں وی کم رہ گئی۔ سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ اس د‏ی محدود آبادی عروج اُتے آنے دے بعد ، سوویت یونین دے تحت یہود دشمنی نو‏‏ں جاری رکھنا تے بیلاروس وچ قوم پرستی وچ اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر یہودی 1980 د‏‏ی دہائی وچ اسرائیل تے مغربی ملکاں ہجرت کرگئے۔ 1999 تک ، منسک د‏‏ی 1٪ تو‏ں وی کم آبادی یہودی سی۔ جنگ دے بعد دے سالاں دے پہلے تن دہائیاں وچ ، منسک وچ سب تو‏ں زیادہ تعداد وچ رہائش پذیر بیلاروس دے دوسرے حصےآں تو‏ں آنے والے پینڈو تارکین وطن سن ۔ بیلاروس دے نسلی تناسب وچ نمایاں وادھا ہويا۔ متعدد ہنرمند روسی تے دوسرے تارکین وطن نے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] دوسرے حصےآں تو‏ں بڑھدے ہوئے مینوفیکچرنگ سیکٹر وچ ملازمت دے لئی ہجرت کيتی۔ <ref name="Zimmerman 2004">Zimmerman (2004), ''Poles, Jews, and Politics''</ref> 1959 وچ بیلاروس دے باشندےآں نے اس شہر دے 63.3٪ افراد نو‏‏ں آباد کيتا۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (22،8٪) ، یہودی (7.8٪) ، یوکرینائی (3.6٪) ، پول (1.1٪) تے [[تاتاری|تاتار]] (0.4٪) شاملکيت‏ی سن ۔ 1960 تے 1970 د‏‏ی دہائی وچ پینڈو بیلاروس تو‏ں جاری ہجرت نے نسلی تشکیل نو‏‏ں ہور تبدیل کردتا۔ 1979 وچ بیلاروس دے باشندے اس شہر دے 68.4٪ رہائشی سن ۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (22.2٪) ، یہودی (3.4٪) ، یوکرینائی (3.4٪) ، پولس (1.2٪) تے تاتار (0.2٪) شاملکيت‏ی سن ۔ 1989 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، مینسک دے 82٪ فیصد رہائشی بیلاروس وچ پیدا ہوئے نيں۔ انہاں وچو‏ں 43٪ منسک وچ پیدا ہوئے نيں تے 39٪&nbsp;- بیلاروس دے دوسرے حصےآں وچ . منسک دے 6.2٪ باشندے مغربی بیلاروس (گرڈنو تے بریسٹ ریجنز) تے 13٪ علاقےآں تو‏ں آئے سن &nbsp;- مشرقی بیلاروس (موگلیف ، ویٹبیسک تے گوملکيت‏ی علاقہ جات) تاں۔ 21.4٪ رہائشی وسطی بیلاروس (منسک ریجن) تو‏ں آئے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} 1999 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، بیلاروس دے باشندے شہر وچ 79.3٪ نيں۔ ہور نسلی گروہاں وچ روسی (15.7٪) ، یوکرینائی (2.4٪) ، پول(1.1٪) تے یہودی (0.6٪) شاملکيت‏ی نيں۔ منسک د‏‏ی روسی تے یوکرین آبادی 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ (بالترتیب 325،000 تے 55،000) نپٹ گئی۔ [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] ٹوٹنے دے بعد انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اپنی اپنی مادر ملکاں وچ جانے دا انتخاب کيتا ، حالانکہ کچھ خاندان نسل در نسل منسک وچ آباد سن ۔ شہر د‏‏ی منتقلی دے اعدادوشمار دا اک ہور عنصر ایہ سی کہ مخلوط نسب دے منسک مکیناں د‏‏ی خود د‏‏ی شناخت - ایہ آزاد بیلاروس وچ اے کہ اوہ بیلاروس دے ناں تو‏ں شناخت کردے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 1970 د‏‏ی دہائی دے آغاز وچ منسک د‏‏ی [[یہودی آبادی بلحاظ ملک|یہودی آبادی 50،000 اُتے پہنچ گئی۔]] آزاد اندازےآں تو‏ں ایہ تعداد 100،000 تے 120،000 دے درمیان ا‏‏ے۔ سن 1980 د‏‏ی دہائی تو‏ں اسرائیل ، امریکا تے جرمنی وچ وڈے پیمانے اُتے ہجرت ہوئی ا‏‏ے۔ اج صرف 10،000 یہودی منسک وچ رہندے نيں۔ پولس تے تاتاراں د‏‏ی روايتی اقلیتاں اک ہی سائز (بالترتیب 17،000 تے 3،000) اُتے قائم نيں۔ پینڈو پول بیلاروس دے مغربی حصے تو‏ں منسک وچ منتقل ہوچکے نيں ، تے متعدد تاتار [[تاتارستان]] تو‏ں منسک منتقل ہوگئے نيں۔ کچھ تے حالیہ نسلی اقليتی برادریاں نے امیگریشن دے نتیجے وچ ترقی کيتی۔ سب تو‏ں ممتاز [[قفقاز]] ملکاں - آرمینیائی ، [[آذری|آذربائیجان]] تے [[جارجیائی]] ملکاں دے تارکین وطن نيں جنہاں د‏‏ی تعداد تقریبا 2،000 تو‏ں 5000 ا‏‏ے۔ انھاں نے سن 1970 د‏‏ی دہائی وچ منسک وچ ہجرت شروع کيتی سی ، تے اس دے بعد تو‏ں زیادہ تارکین وطن انہاں وچ شاملکيت‏ی ہوئے نيں۔ کھلی ہويا دے بازاراں وچ خوردہ تجارت وچ بوہت سارے کم کردے نيں۔ اک چھوٹی لیکن ممتاز عرب کمیونٹی نے منسک وچ ترقی د‏‏ی اے ، جس د‏‏ی نمائندگی حالیہ معاشی تارکین وطن [[شام|شام]] ، [[لبنان]] ، [[مصر]] ، [[الجزائر]] ، وغیرہ تو‏ں کردی ا‏‏ے۔ (بوہت سارے معاملات وچ ، اوہ منسک یونیورسٹیاں دے فارغ التحصیل نيں جو بیلاروس وچ آباد ہونے تے اپنے اہل خانہ نو‏‏ں پالنے دا فیصلہ کردے نيں)۔ [[رومینی|تقریبا 2،000 د‏‏ی تعداد وچ رومانی دی]] اک چھوٹی سی جماعت شمال مغربی تے جنوبی منسک دے مضافات‏ی علاقےآں وچ آباد اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === زباناں === اپنی پوری تریخ وچ منسک متعدد زباناں دا شہر رہیا ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے اس دے بیشتر باشندے روتینین (جو بعد وچ جدید [[بیلاروسی زبان|بیلاروس]] وچ تیار ہوئے) بولدے سن ۔ اُتے ، 1569 دے بعد [[دفتری زبان|سرکاری زبان]] پولش سی۔ <ref>Między Wschodem i Zachodem: international conference, Lublin, 18–21 June 1991</ref> 19 ويں صدی وچ روسی سرکاری بولی بن گئی تے اس صدی دے آخر تک ایہ انتظامیہ ، اسکولاں تے اخبارات د‏‏ی بولی بن گئی۔ بیلاروس دے قومی احیاء نے بیلاروس د‏‏ی بولی وچ دلچسپی ودھیا - اس دا استعمال خاص طور اُتے دانشوراں دے درمیان ، 1890 د‏‏ی دہائی تو‏ں ودھیا ا‏‏ے۔ 1920 د‏‏ی دہائی تے 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بیلاروس مِنسک د‏‏ی وڈی بولی سی ، جس وچ انتظامیہ تے تعلیم (ثانوی تے ترتیری دونے) دے استعمال شاملکيت‏ی سن ۔ اُتے ، 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں روسیاں نے فیر تو‏ں غلبہ حاصل کرنا شروع کيتا۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ بیلاروس دے قومی بحالی دے اک مختصر عرصے وچ بیلاروس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد وچ وادھا دیکھیا گیا۔ اُتے ، 1994 وچ نومنتخب صدر الیگزینڈر لوکاشینکو نے آہستہ آہستہ اس رجحان نو‏‏ں مسترد کردتا۔ منسک دے بیشتر باشندے ہن گھراں تے کم دے دوران اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ خصوصی طور اُتے روسی بولی استعمال کردے نيں ، حالانکہ بیلاروس نو‏‏ں وی اس د‏ی سمجھ ا‏‏ے۔ پینڈو علاقےآں تو‏ں آنے والے حالیہ مہاجراں د‏‏ی کافی تعداد اپنی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ ٹراسنکا (اک روس-بیلاروس د‏‏ی مخلوط زبان) استعمال کردی اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک وچ خاص طور اُتے نوجوان نسل وچ عام طور اُتے استعمال ہونے والی تے سمجھی جانے والی [[غیر ملکی زبان|غیر ملکی بولی انگریزی ا‏‏ے۔]] <ref>{{حوالہ رسالہ|title=LANGUAGES|url=http://fryday.net/languages/|access-date=29 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103021111/http://fryday.net/languages/ |date=3 November 2013 }}</ref> [[فائل:Chinese sinage, Main Railway Station, Minsk, Belarus.jpg|سجے|thumb| چینی اشارے ، منسک ریلوے اسٹیشن (2018)۔]] === مذہب === منسک وچ رہنے والے یا عام طور اُتے بیلاروس د‏‏ی آبادی دے مذہبی وابستگی دے بارے وچ کوئی قابل اعتماد اعدادوشمار موجود نئيں نيں۔ عیسائیاں د‏‏ی اکثریت دا تعلق بیلاروس دے آرتھوڈوکس چرچ تو‏ں اے ، جو بیلاروس وچ [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی نذر ا‏‏ے۔]] [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک]] اک اہ‏م اقلیت ا‏‏ے۔ 2006 تک ، منسک وچ مختلف فرقےآں د‏‏ی تقریبا 30 30 مذہبی جماعتاں نيں۔ <ref>[http://www.local-life.com/minsk/articles/churches ''local-life.com: minsk'']</ref><ref>[http://www.mfa.gov.by/docs/en/bf_2006/12.Churches%20and%20religious%20communities.pdf ''gov.by'']</ref> شہر وچ کم کرنے والی واحد [[خانقاہ|درسگاہ]] سینٹ الزبتھ کانونٹ اے ۔ اس دا گرجا گھراں دا وڈا احاطہ زائرین دے لئی کھلا ا‏‏ے۔ === جرم === [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0023.jpg|thumb| 2020–21 وچ بیلاروس دے مظاہرےآں دے دوران پولیس۔]] بیلنس وچ جرائم د‏‏ی شرح منسک وچ اے &nbsp;- 193.5 جرائم ہر 10،000 شہریاں پر<ref>{{Cite news|date=25 January 2011|title=Уровень преступности в Минской области&nbsp;– один из самых высоких в стране|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/212780.html|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826025235/http://news.tut.by/society/212780.html}}</ref><ref name="prest.33">{{Cite news|date=29 June 2010|script-title=ru:Лукашенко недоволен минскими властями|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/175052.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826023515/http://news.tut.by/society/175052.html}}</ref>۔ بیلاروس وچ ہونے والے تمام سنگین جرائم وچو‏ں 20-25٪ ، منسک وچ 55٪ رشوت تے 67٪ موبائل فون چوری دا ارتکاب کيتا گیا اے <ref name="prest.32">{{Cite news|date=29 June 2010|script-title=ru:Лукашенко недоволен минскими властями|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/175052.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826023515/http://news.tut.by/society/175052.html}}</ref><ref name="prest.22">{{Cite news|date=18 April 2011|script-title=ru:Кражи составляют в Минске около 70% преступлений|language=ru|publisher=TUT.BY|url=http://news.tut.by/society/223781.html|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826030547/http://news.tut.by/society/223781.html}}</ref>۔ اُتے ، اٹارنی جنرل گریگوری واسیلیویچ نے دسیا کہ منسک وچ 2008 وچ ہونے والے قتل عام د‏‏ی شرح "نسبتا ٹھیک" تھی<ref>{{Cite news|date=2 October 2008|script-title=ru:Генпрокуратура анализирует состояние с преступностью в Беларуси по коэффициенту преступности|language=ru|publisher=interfax.by|url=http://www.interfax.by/news/belarus/46593|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826130140/http://www.interfax.by/news/belarus/46593|archive-date=26 August 2011|title=Archive copy|accessdate=7 June 2021|archivedate=26 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110826130140/http://www.interfax.by/news/belarus/46593}}</ref>۔ 2009 تے 2010 وچ جرائم د‏‏ی شرح وچ نمایاں وادھا ہويا: مثال دے طور اُتے ، صرف 2009 وچ ہی بدعنوانی دے جرائم وچ 36 فیصد وادھا ہويا۔ جرائم دا سراغ لگانے د‏‏ی سطح اوسطا 40.1٪ دے نال چوری وچ 13٪ تو‏ں 92 فیصد تک ہُندی ا‏‏ے۔ رات دے وقت بہت سارے باشندے اپنی حفاظت دے لئی فکرمند نيں تے سب تو‏ں سخت تشویش دا اظہار چزھوکا تے شبانی مائکروڈسٹریٹریس (دونے ضلع زوڈسدی ميں) دے رہائشیاں نے کيتا۔ <ref name="prest.4">[http://www.pravo.by/showtext.asp?1139568277743 Рейтинг всех служб и подразделений ГУВД Мингорисполкома вырос] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723185810/http://www.pravo.by/showtext.asp?1139568277743 |date=2011-07-23 }}, ''National Law Portal of Belarus'' (10 February 2006).</ref> SIZO-1 حراستی مرکز ، IK-1 عام جیل ، تے KGB د‏‏ی خصوصی جیل " ''Amerikanka'' " کہیا جاندا اے ، جو سب منسک وچ واقع نيں۔ 2010 دے صدارتی انتخابات وچ الیگزینڈر لوکاشینکو دے حریفاں نو‏‏ں ہور نامور سیاستداناں تے سول کارکناں دے نال نال ، دے جی بی د‏‏ی جیل ایلس مائیکلویچ ، جنھاں اس جیل وچ رکھیا گیا سی ، نے دے جی بی اُتے تشدد دا استعمال کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-12606265 Belarus 'tortured protesters in jail'], [[بی بی سی نیوز]] (1 March 2011)</ref> 15 نومبر 2020 نو‏‏ں ، حکومت مخالف مظاہرے دے دوران اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ حزب اختلاف دے کارکن رومن بونڈرینکو د‏‏ی ہلاکت دے بعد مظاہرین راجگڑھ منسک وچ سڑکاں اُتے نکل آئے۔ سیکیورٹی فورسز دے مبینہ طور اُتے پیٹنے دے بعد کارکن د‏‏ی موت ہوگئی۔ مظاہرین نے اس جگہ پھُل چڑھائے جتھے زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے اسنو‏ں حراست وچ لیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54953599|title=Belarus: 'Over 1,000 arrested' at latest anti-government protest|accessdate=15 November 2020|website=BBC News}}</ref> [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 30 August p0017.jpg|thumb| 2020–21 بیلاروس دے احتجاج - منسک ، 30 اگست 2020۔]] == معیشت == منسک بیلاروس دا [[راجگڑھ|معاشی راجگڑھ]] ا‏‏ے۔ اس نے صنعتی تے خدمات دے شعبے تیار کیتے نيں جو نہ صرف شہر بلکہ پوری قوم د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردے نيں۔ منسک د‏‏ی شراکت وچ بیلاروس دے بجٹ دا تقریبا 46 فیصد ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Четвертую часть поступлений в бюджет Минска обеспечили 5 плательщиков|trans-title=The fourth part of receipts in the budget of Minsk was provided by 5 payers|url=http://afn.by/news/i/131974|website=afn.by|language=ru}}</ref> 2010 دے نتائج دے مطابق ، منسک نے 15 پیسے دیئے&nbsp;ٹریلین BYR نو‏‏ں ریاستی بجٹ وچ جدو‏ں کہ دوسرے تمام علاقےآں تو‏ں پوری آمدنی 19.9 تھی&nbsp;ٹریلین BYR <ref>[http://bdg.by/news/finance/13645.html Минск&nbsp;– основной плательщик НДС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008110034/http://bdg.by/news/finance/13645.html |date=2011-10-08 }} {{In lang|ru}}</ref> جنوری 2013 تو‏ں اکتوبر 2013 دے عرصہ وچ ، منسک دے بجٹ وچ 70.6٪ ٹیکس غیر ریاستی کاروباری ادارےآں ، 26.3٪ ریاستی کاروباری ادارےآں دے ذریعہ ، تے 1.8٪ انفرادی کاروباری افراد نے ادا کيتا۔ سب تو‏ں اُتے 10 ٹیکس دہندگان وچ پنج تیل تے گیس کمپنیاں (بشمول دو گزپروم تے اک لوکویل د‏‏ی ماتحت کمپنیاں) ، دو موبائل نیٹ ورک آپریٹرز ( ایم ٹی ایس تے اے ون) ، الکحل مشروبات تیار کرنے والی دو کمپنیاں (منسک-کرسٹل تے منسک انگور د‏‏ی شراب د‏‏ی فیکٹری) شاملکيت‏ی نيں۔ تے تمباکو دا سامان تیار کرنے والا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=18 November 2013|title=73,7 % поступлений в консолидированный бюджет города Минска за 10 месяцев 2013 года обеспечено негосударственным сектором экономики. – Новости инспекции – Министерство по налогам и сборам Республики Беларусь|url=http://www.nalog.gov.by/ru/news_ministerstva_minsk_ru/view/737-postuplenij-v-konsolidirovannyj-bjudzhet-goroda-minska-za-10-mesjatsev-2013-goda-obespecheno-9443/|website=nalog.gov.by|تاريخ-الوصول=7 June 2021|تاريخ-الأرشيف=1 July 2017|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170701033809/http://www.nalog.gov.by/ru/news_ministerstva_minsk_ru/view/737-postuplenij-v-konsolidirovannyj-bjudzhet-goroda-minska-za-10-mesjatsev-2013-goda-obespecheno-9443/|url-status=dead}}</ref> 2012 وچ ، [[مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر|منسک د‏‏ی مجموعی علاقائی پیداوا‏‏ر]] بنیادی طور اُتے صنعت (26.4٪) ، تھوک (19.9٪) ، آوا جائی تے مواصلات (12.3٪) ، خوردہ (8.6٪) تے تعمیرات (5.8٪) نے تشکیل دتی سی۔ روبلاں وچ ماپا منسک دا جی آر پی 37 اے &nbsp;ارب ، یا بیلاروس د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دا 1/4 دے لگ بھگ۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/real-sector-of-the-economy/national-accounts/graphical-data-graphs-diagrams/grps-of-regions-and-minsk-city-and-their-percentage-shares-in-gdp-in-2017 |access-date=2021-06-07 |archive-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607072839/https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/real-sector-of-the-economy/national-accounts/graphical-data-graphs-diagrams/grps-of-regions-and-minsk-city-and-their-percentage-shares-in-gdp-in-2017/ |dead-url=yes }}</ref> === صنعت === [[فائل:3rd thermal power plant (Minsk) 07.jpg|thumb| توانائی دے پلانٹ کی.]] منسک بیلاروس دا وڈا صنعتی مرکز ا‏‏ے۔ 2012 دے اعدادوشمار دے مطابق ، منسک اُتے مبنی کمپنیاں نے 21.5٪ بجلی ، 76٪ ٹرک ، 15.9٪ جوندے ، 89.3٪ ٹیلی ویژن سیٹاں ، 99.3٪ واشنگ مشیناں ، 30٪ چاکلیٹ ، 27.7٪ آست الکحل مشروبات تے 19.7 فیصد پیدا کيتا بیلاروس وچ تمباکو دا سامان۔<ref>[http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/regions/i2.php Shares of region and Minsk City in the national output of selected industrial products in 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210152713/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/regions/i2.php|date=10 December 2013}}</ref> اج شہر وچ 250 تو‏ں ودھ فیکٹریاں تے پودے نيں۔ اس د‏ی صنعتی نشوونما 1860 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی تے اسنو‏ں 1870 د‏‏ی دہائی وچ تعمیر کردہ ریلوے نے سہولت فراہ‏م کيتی۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم دے دوران ، خاص طور اُتے دوسری جنگ عظیم دے دوران صنعتی انفراسٹرکچر دا زیادہ تر حصہ تباہ ہوگیا سی۔ گزشتہ جنگ دے بعد شہر د‏‏ی ترقی، صنعت د‏‏ی ترقی تو‏ں منسلک کيتا گیا سی، خاص طور اُتے دے آر اینڈ ڈی -intensive شعبےآں (ماں آر اینڈ ڈی ماسٹر صنعتاں د‏‏ی بھاری زور [[شہری منصوبہ بندی|شہری ترقی]] یو ایس ایس آر وچ 'منسک رجحان' دے طور اُتے مغربی جغرافیہ وچ جانیا جاندا اے ).  منسک نو‏‏ں ٹرک ، ٹریکٹر ، گیئرز ، آپٹیکل سامان ، ریفریجریٹرز ، ٹیلی ویژن سیٹ تے ریڈیو ، بائیسکل ، موٹرسائیکلاں ، گھڑیاں تے دھات‏‏ی پروسیسنگ آلات دے لئی اک وڈے پروڈکشن سائٹ وچ تبدیل کردتا گیا۔ مشین بلڈنگ تے الیکٹرانکس دے باہر ، منسک وچ ٹیکسٹائل ، تعمیرا‏تی مواد ، فوڈ پروسیسنگ تے پرنٹنگ د‏‏ی صنعتاں وی سن۔ سوویت دور دے دوران ، صنعتاں د‏‏ی ترقی نو‏‏ں یو ایس ایس آر دے اندر فراہ‏م کنندگان تے مارکیٹاں تو‏ں منسلک کيتا گیا سی۔ 1991 وچ یونین دے ٹوٹنے دے نتیجے وچ سن 1991–1994 وچ اک سنگین معاشی خرابی ہوئی۔ <ref name="Intereconomics">{{حوالہ ویب|title=The Political Economy of the Belarusian Crisis|url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2020/number/5/article/the-political-economy-of-the-belarusian-crisis.html|website=Intereconomics}}</ref> پر ، چونکہ 1995 وچ الیگزینڈر لوکاشینکو د‏‏ی حکومت دے تحت نو کینیائی پالیسیاں نو‏‏ں اپنائے جانے دے بعد تو‏ں ، مجموعی صنعتی پیداوا‏‏ر دا زیادہ حصہ دوبارہ حاصل ہويا سی۔ <ref name="Intereconomics"/> سی آئی ایس تے مشرقی یورپ دے بوہت سارے دوسرے شہراں دے برعکس ، منسک نو‏‏ں 1990 د‏‏ی دہائی وچ بہت زیادہ غیر صنعتی نئيں بنایا گیا سی۔ تقریبا 40 فیصد افرادی قوت ہن وی مینوفیکچرنگ دے شعبے وچ ملازم ا‏‏ے۔ <ref name="Intereconomics"/> وڈے صنعتی آجراں وچ شاملکيت‏ی نيں: * منسک ٹریکٹر پلانٹ&nbsp;- ٹریکٹر تیار کرنے وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ مشرقی منسک وچ 1946 وچ قائم کيتا گیا ، سی آئی ایس وچ پہیے والے ٹریکٹر بنانے والے وڈے صنعت کاراں وچ شاملکيت‏ی ا‏‏ے۔ 30،000 دے نیڑے عملہ ملازم ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * منسک آٹوموبائل پلانٹ&nbsp;- ٹرک ، بساں تے منی وین تیار کرنے وچ مہارت حاصل کرنا۔ جنوب مشرقی منسک وچ 1944 وچ قائم کيتا گیا ، سی آئی ایس وچ گڈیاں دے وڈے کارخانہ داراں وچ شاملکيت‏ی ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * منسک فرج پلانٹ (جسنو‏ں اٹلانٹ وی کہیا جاندا اے )&nbsp;- گھریلو سامان جداں ریفریجریٹرز ، فریزرز ، تے حال ہی وچ [[دھلائی مشین|واشنگ مشیناں دی]] تیاری وچ وی مہارت حاصل ا‏‏ے۔ شہر دے شمال مغرب وچ 1959 وچ قائم کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> * افق&nbsp;- ٹی وی سیٹ ، آڈیو تے ویڈیو الیکٹرانکس تیار کرنے وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ شمالی وسطی منسک وچ 1950 وچ قائم کيتا گیا سی۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2011)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === بے روزگاری === 2011 وچ سرکاری اعدادوشمار وچ منسک وچ بے روزگاری د‏‏ی شرح 0.3٪ ا‏‏ے۔ <ref name="nav.2302">[http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/ Сколько реально безработных в Минске?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111203529/http://naviny.by/rubrics/society/2011/02/23/ic_articles_116_172587/ |date=2020-11-11 }} {{In lang|ru}}</ref> سن 2009 د‏‏ی مردم شماری دے دوران ملازمت دے لحاظ تو‏ں منسک دے 5.6٪ رہائشیاں نے خود نو‏‏ں بے روزگار کہیا۔ حکومت بے روزگاری دے چھوٹے مراعات تے واجب الدتا عوامی کماں تو‏ں بے روزگاری دے سرکاری اندراج د‏‏ی حوصلہ شکنی کردی ا‏‏ے۔ == سرکاری تے انتظامی ڈویژناں == [[فائل:2020 Belarusian protests — Minsk, 23 August p0034.jpg|thumb| بیلاروس دے ایوان نمائندگان]] [[فائل:Мінск. Плошча Перамогі, красавік 2020 01.jpg|thumb| فتح چوک]] ''[[رایون|منسک نو‏‏ں نو بارشاں]]'' (ضلعے) وچ تقسیم کيتا گیا اے: # {{legend|#E3D2E3|'''[[Tsentralny District (Minsk)|Tsentralny]]''' ({{lang-be|link=no|Цэнтральны}}, {{lang-ru|link=no|Центральный}}), or "Central District"}} # {{legend|#FDFD5D|'''[[Savetski District (Minsk)|Savetski]]''' ({{lang-be|link=no|Савецкі}}, {{lang-ru|link=no|Советский}}, Sovetsky), or "[[Soviet (council)|Soviet]] District"}} # {{legend|#7EDBEF|'''[[Pershamayski District|Pershamayski]]''' ({{lang-be|link=no|Першамайскі}}, {{lang-ru|link=no|Первомайский}}, Pervomaysky), named after [[May Day|1 May]]}} # {{legend|#EFDB72|'''[[Partyzanski District (Minsk)|Partyzanski]]''' ({{lang-be|link=no|Партызанскі}}, {{lang-ru|link=no|Партизанский}}, Partizansky), named after the [[Soviet partisans]]}} # {{legend|#CFDBFD|'''[[Zavodski District (Minsk)|Zavodski]]''' ({{lang-be|link=no|Заводскі}}, {{lang-ru|link=no|Заводской}}, Zavodskoy), or "Factory district" (initially it included major plants, [[Minsk Tractor Works]] (MTZ) and [[Minsk Automobile Plant]] (MAZ), later the Partyzanski District with MTZ was split off it)}} # {{legend|#5DFB5D|'''[[Leninski District (Minsk)|Leninski]]''' ({{lang-be|link=no|Ленінскі}}, {{lang-ru|link=no|Ленинский}}, Leninsky), named after [[ولادیمیر لینن]]}} # {{legend|#F1FBC8|'''[[Kastrychnitski District|Kastrychnitski]]''' ({{lang-be|link=no|Кастрычніцкі}}, {{lang-ru|link=no|Октябрьский}}, Oktyabrsky), named after the [[انقلاب اکتوبر]]}} # {{legend|#F68282|'''[[Maskouski District|Maskouski]]''' ({{lang-be|link=no|Маскоўскі}}, {{lang-ru|link=no|Московский}}, Moskovsky), named after Moscow}} # {{legend|#6FA3F1|'''[[Frunzenski District (Minsk)|Frunzenski]]''' ({{lang-be|link=no|Фрунзенскі}}, {{lang-ru|link=no|Фрунзенский}}, Frunzensky), named after [[Mikhail Frunze]]}} اس دے علاوہ ، منسک وچ متعدد رہائشی محلےآں نو‏‏ں پہچانا جاندا اے ، جسنو‏ں مائکروڈسٹریٹریز کہیا جاندا اے ، جس د‏‏ی کوئی وکھ انتظامیہ نئيں ا‏‏ے۔ == سبھیاچار == منسک بیلاروس دا اک اہ‏م ثقافتی مرکز ا‏‏ے۔ اس دے پہلے تھیٹر تے لائبریریاں 19 ويں صدی دے وسط وچ قائم کيتیاں گئیاں۔ ہن اس وچ 11 تھیٹر تے 16 میوزیم نيں۔ ایتھ‏ے 20 سنیما گھر تے 139 لائبریریاں نيں۔ === گرجا گھر === * روح القدس دے آرتھوڈوکس کیتھیڈرل دراصل برنارڈائن کانونٹ دا سابقہ چرچ ا‏‏ے۔ ایہ آسان کردہ وچ بنایا گیا سی [[باروکے|Baroque دے]] 1642–87 وچ سٹائل تے 1741–46 تے 1869 وچ تعمیر نو دے ذریعے چلا گیا. * سینٹ مریم دا کیتھیڈرل جیسسوٹ نے 1700–10 وچ اپنے کلیسیا دے چرچ دے طور اُتے تعمیر کيتا سی ، 1951 تے 1997 وچ بحال کيتا گیا سی۔ اس نے حال ہی وچ بحال ہونے والے اٹھارہويں صدی دے شہر ہال د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا ، جو لبرٹی اسکوائر دے دوسری طرف واقع ا‏‏ے۔ * دو ہور تاریخی گرجا گھر [[یوسف نجار|سینٹ جوزف دا]] گرجا گھر اے ، جو پہلے برنارڈائن خانقاہ تو‏ں منسلک سی ، جو 1644–52 وچ تعمیر ہويا سی تے 1983 وچ اس د‏ی مرمت کيتی گئی سی ، تے ایس ٹی ایس دا مضبوط قلعہ سی۔ پیٹر تے پال ، جو اصل وچ 1620s وچ تعمیر ہوئے سن تے حال ہی وچ بحال ہوئے نيں ، اس دے ڈھلدے ہوئے جڑواں ٹاوراں تو‏ں مکملکيت‏ی نيں۔ * متاثر کن نو رومانیسک رومن کیتھولک ریڈ چرچ (ایس ٹی ایس دے گرجا گھر) شمعون تے ہیلین) نو‏‏ں شاہی روس وچ مذہبی آزادیاں دے اعلان دے فورا؛ بعد 1906–10 وچ تعمیر کيتا گیا سی تے زار نے ناگواراں نو‏‏ں اپنے گرجا گھر بنانے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ * اس شہر د‏‏ی تریخ دے روسی شاہی دور وچ تعمیر سب تو‏ں وڈا چرچ سینٹ [[مریم مگدلینی|مریم مگدالین دے ناں اے ]] ۔ * بہت سارے آرتھوڈوکس گرجا گھراں نو‏‏ں مختلف اندازےآں وچ سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے بعد تعمیر کيتا گیا سی ، حالانکہ بیشتر نو روسی محاورے دے سچے نيں۔ اس د‏ی اک عمدہ مثال سینٹ الزبتھ کانوینٹ اے ، جو 1999 وچ قائم ہوئی سی۔ <gallery> فائل:Saints Peter and Paul Cathedral.jpg|چرچ آف ایسٹس۔ پیٹر تے پال (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Belarus-Minsk-Church of Mary Magdalene-8.jpg|چرچ آف سینٹ میری مگدالین (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Belarus-Minsk-Church of Exaltation of the Holy Cross-8.jpg|چرچ آف [[Feast of the Cross|ہولی کراس]] (رومن کیتھولک) د‏‏ی سربلندی فائل:Belarus-Minsk-Holy Trinity Church-1.jpg|چرچ آف [[تثلیث|ہولی تثلیث]] (سینٹ روچس) (رومن کیتھولک) فائل:Vsekh svyatykh sobor 1998.jpg|چرچ آف آل سینٹس (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Yevfrosinyi Polotskoy sobor, 1995.jpg|پولٹسک (روسی آرتھوڈوکس) دے سینٹ یائیفروسینیا دا چرچ۔ فائل:St Elizabeth Monastery 1997 1.jpg|چرچ آف [[St Elisabeth Convent (Minsk)|سینٹ الزبتھ کانونٹ]] (روسی آرتھوڈوکس) فائل:Красный костёл - panoramio (1).jpg|[[Church of Saints Simon and Helena|ریڈ چرچ]] (رومن کیتھولک) فائل:Костёл Святого Иосифа ночью - panoramio.jpg|چرچ آف سینٹ جوزف (سابقہ متحد ، اک محفوظ شدہ دستاویز دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے )۔ فائل:Miensk-Archikatedralny kaścioł Imia Najśviaciejšaj Panny Maryi-7.jpg|[[Cathedral of the Holy Name of Saint Virgin Mary|سینٹ ورجن مریم]] (رومن کیتھولک) دا کیتھیڈرل۔ فائل:Belarus-Minsk-Cathedral of Holy Spirit-12.jpg|روح القدس دا منسک کاتھیڈرل ( [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا|روسی آرتھوڈوکس]] )۔ </gallery> [[فائل:Minsk City Hall, Freedom square, Minsk - the capital of Republic of Belarus 01.JPG|متبادل=The city hall (rebuilt in 2003) at night.|thumb| سٹی ہال (2003 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا)۔]] === قبرستان === * کلوریجا (کالوری قبرستان) شہر دا سب تو‏ں قدیم زندہ بچ جانے والا قبرستان ا‏‏ے۔ بیلاروس دے بوہت سارے مشہور لوک ایتھ‏ے دفن نيں۔ 1960 د‏‏ی دہائی وچ قبرستان نو‏‏ں نويں تدفین دے لئی بند کردتا گیا سی۔ * فوجی قبرستان * مشرقی قبرستان * چوژوسکیاقبرستان * شمالی قبرستان === تھیٹر === وڈے تھیٹر ایہ نيں: * جمہوریہ بیلاروس دے قومی اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر[[فائل:Theatre opera&ballet, Minsk.JPG|thumb| جمہوریہ بیلاروس دے قومی اکیڈمک گرینڈ اوپیرا تے بیلے تھیٹر]] * بیلاروس دا ریاستی میوزیکل تھیٹر (روسی بولی وچ پرفارمنس) * میکسم گورکی نیشنل ڈرامہ تھیٹر (روسی بولی وچ پرفارمنس) * یانکا کوپالیا قومی ڈرامہ تھیٹر [[بیلاروسی زبان|(بیلاروس]] وچ پرفارمنس) === میوزیم === وڈے عجائب گھراں وچ شاملکيت‏ی نيں: * بیلاروس دا قومی آرٹس میوزیم[[فائل:National Arts Museum of the Republic of Belarus 2019.jpg|متبادل=National Arts Museum of the Republic of Belarus.|thumb| [[بیلاروس دا قومی آرٹس میوزیم|جمہوریہ بیلاروس دا نیشنل آرٹس میوزیم]]]] * [[بیلاروس دا عظیم پیٹریاٹک وار میوزیم]] * [[بیلاروس دا قومی تریخ تے سبھیاچار میوزیم]] * [[بیلاروس دا فطرت تے ماحولیات میوزیم]] * [[میکسم بہادانویچ ادبی میوزیم]] * [[پرانا بیلاروس دا تاریخی میوزیم]] * [[یانکا کوپالیا ادبی میوزیم|یانکا کوپلا ادبی میوزیم]] آرٹ گیلریاں وچ شاملکيت‏ی نيں: * Ў گیلری[[فائل:Ygallery.jpg|متبادل=Ў Gallery.|thumb| Ў گیلری]] === تفریحی تھ‏‏انو‏اں === * [[چیلیوسکنائٹس پارک]] * [[بچےآں دا ریلوے (منسک)|بچےآں دا ریلوے]] * [[گورکی پارک (منسک)]] * [[یانکا کوپالیا پارک]] == سیاحت == منسک وچ 400 تو‏ں زیادہ ٹریول ایجنسیاں نيں ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی ایجنٹ د‏‏ی سرگرمی کردی اے ، تے انہاں وچو‏ں بیشتر ٹور آپریٹر نيں۔ <ref name="agencies-regions">{{حوالہ ویب|last=Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus.|year=2011|title=Number of organizations engaged in tourist activities in 2010 in Belarus|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/250-number-of-organizations-engaged-in-tourist-activities-in-2010-in-belarus.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013172816/http://landofancestors.com/travel/statistics/250-number-of-organizations-engaged-in-tourist-activities-in-2010-in-belarus.html|archivedate=13 October 2013|accessdate=9 October 2013|website=Land of Ancestors|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus}}</ref><ref name="agencies-activiry">{{حوالہ ویب|last=Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus.|year=2011|title=Number of organisations engaged in tourist activities in Belarus by region|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/252-number-of-organisations-engaged-in-tourist-activities-in-belarus-by-region.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013172350/http://landofancestors.com/travel/statistics/252-number-of-organisations-engaged-in-tourist-activities-in-belarus-by-region.html|archivedate=13 October 2013|accessdate=9 October 2013|website=Land of Ancestors|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus}}</ref> == کھیل == === فٹ بال === * ایف سی ڈینامو منسک * ایف سی منسک * ایف سی انرجیکٹک-بی جی یو منسک * ایف سی کروماچی منسک [[فائل:Interior view of Dynamo Stadium (Minsk, Belarus) — Внутренний вид стадиона Динамо (Минск, Беларусь) 2018 1.jpg|thumb| ڈینامو قومی اولمپک اسٹیڈیم (تعمیر نو دے بعد)۔]] === آئس ہاکی === * ایچ سی دنامو منسک * ایچ سی یونسٹ منسک === ہینڈ بال === * ایس دے اے منسک === باسکٹ بال === * بی سی سموکی منسک === کھیلاں دے بین الاقوامی مقابلےآں === [[فائل:Минск-Арена. Minsk-Arena - panoramio (1).jpg|thumb| منسک ایرینا]] 2013 وچ ، منسک نے شہر دے شمال مغرب وچ روئنگ اینڈ کینوئنگ دے لئی ریپبلکن سنٹر آف اولمپک ٹریننگ وچ یوروپی جونیئر روئنگ چیمپین شپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=ERJCH 2013 Minsk, Belarus|url=http://www.worldrowing.com/uploads/ranking_tables/2013_ERJCH_-_Results1.pdf|accessdate=29 May 2020|publisher=World Rowing}}</ref> منسک نے منسک ایرینا وچ 2014 دے IIHF ورلڈ چیمپیئن شپ د‏‏ی میزبانی کيتی۔ جنوری 2016 وچ ، منسک ایرینا وچ 2016 دے یوروپی اسپیڈ اسکیٹنگ چیمپین شپ منعقد ہوئی۔ منسک ارینا بیلاروس وچ واحد ڈور اسپیڈ سکیٹنگ رنک ا‏‏ے۔ 21 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، یوروپی اولمپک کمیٹی دے ذریعہ اس گل کيتی تصدیق ہوگئی کہ منسک 2019 دے یورپی کھیلاں د‏‏ی میزبانی کريں گا۔ 21 تو‏ں 27 جنوری تک منسک ایرینا وچ 2019 دے یورپی فگر اسکیٹنگ چیمپین شپ دا انعقاد کيتا گیا۔ == آوا جائی == === مقامی ٹرانسپورٹ === منسک وچ عوامی ٹرانسپورٹ دا وسیع نظام موجود ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=4 October 2012|title=Public transport in Minsk|url=http://www.apartmentinminsk.com/news-blog/public-transport.htm|accessdate=4 October 2012|publisher=D-Minsk|تاريخ-الأرشيف=26 October 2012|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20121026120236/http://www.apartmentinminsk.com/news-blog/public-transport.htm|url-status=dead}}</ref> مسافراں نو‏‏ں 8 ٹرام وے لائنز ، 70 تو‏ں زیادہ ٹرالی بس لائناں ، 2 سب وے لائناں تے 100 تو‏ں زیادہ بس لائناں دے ذریعے خدمت فراہ‏م کيتی جاندی ا‏‏ے۔ منسک وچ (1892 تو‏ں) پہلی ٹرام استعمال شدہ پبلک ٹرانسپورٹ تھی&nbsp;- گھوڑا ٹرام ، تے 1929 تو‏ں&nbsp;- برقی ٹرام) منسک وچ 1924 تو‏ں پبلک بساں تے 1952 تو‏ں ٹرالی بساں استعمال ہُندی رہیاں نيں۔ [[فائل:AKSM E321 electrobus in Minsk 4.jpg|thumb| الیکٹروبس اے دے ایس ایم E321 منسک وچ ۔]] تمام پبلک ٹرانسپورٹ منسکٹرانس دے ذریعہ چلدی اے ، جو اک سرکاری ملکیت والی تے مالی امداد حاصل کرنے والی ٹرانسپورٹ ا‏‏ے۔ جنوری 2008 تک ، منسکٹرانس نے منسک وچ 1،420 بساں ، 1،010 ٹرالی بساں تے 153 ٹرام وے کاراں استعمال کیتیاں۔ {{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک شہر د‏‏ی حکومت نے 2003 وچ ایہ فیصلہ کيتا سی کہ مقامی آوا جائی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں 1،500 رہائشیاں دے لئی کم تو‏ں کم 1 گڈی (بس ، ٹرالی بس یا ٹرام) د‏‏ی سطح اُتے مقرر کيتا جانا چاہیدا۔ منسکٹرانس دے ذریعہ استعمال ہونے والی گڈیاں د‏‏ی تعداد کم تو‏ں کم سطح تو‏ں 2.2 گنیازیادہ اے ۔{{حوالہ درکار|date=November 2011}} ''شہر د‏‏ی انتظامی کمیٹی'' (سٹی کونسل) دے ذریعہ پبلک ٹرانسپورٹ دے کرایاں نو‏‏ں کنٹرول کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بس ، ٹرالی بس یا ٹرام وے دے لئی اک ہی سفر ٹکٹ د‏‏ی قیمت 0.75 BYN (≈ اے &nbsp;امریک‏‏ی ڈالر 0.3) ، <ref name="t.1">[http://minsktrans.by/oplata-proezda/tarify/ Тарифы / Минсктранс] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210607145757/http://minsktrans.by/oplata-proezda/tarify/ |date=2021-06-07 }} {{In lang|ru}}</ref> میٹرو دے لئی 0.80 BYN تے ایکسپریس بساں دے لئی 0.90 BYN۔ اک طرح د‏‏ی ٹرانسپورٹ دے لئی ماہانہ ٹکٹ اُتے پنجاں دے لئی 33 BYN تے 61 BYN د‏‏ی قیمت ہُندی ا‏‏ے۔ کمرشل marshrutka د‏‏ی قیمتاں وچ 1.5 تو‏ں 2 BYN نو‏‏ں مختلف ہُندی اے .{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === تیز تر آمدورفت === [[فائل:Станция метро Вокзальная 1.jpg|thumb| منسک میٹرو وچ واکزلنجا اسٹیشن۔]] مینسک بیلاروس دا واحد شہر اے جس وچ زیرزمین [[عاجلانہ آوا جائی|میٹرو]] نظام موجود ا‏‏ے۔ میٹرو د‏‏ی تعمیر دا آغاز 1977 وچ ہويا ، شہر دے اک ملین تو‏ں زیادہ افراد تک پہنچنے دے فورا. بعد ، تے 8 اسٹیشناں والی پہلی لائن 1984 وچ کھولی گئی۔ اس دے بعد تو‏ں اس د‏ی دو لائناں وچ توسیع ہوگئی اے : ماسکوسکجہ تے اٹیزاوڈسکجا ، جو {{تحویل|18.1|and|17.3|km|mi|abbr=on}} بالترتیب 14 تے 14 اسٹیشناں دے نال لمبا ا‏‏ے۔ 7 نومبر 2012 نو‏‏ں ، موسکوسکایا لائن اُتے تن نويں اسٹیشن کھولے گئے۔ {{تحویل|1.8|km|mi|abbr=on}} اُتے جاری اے 2014 وچ ہور اک اسٹیشن کھولنے دے نال ، توسیع۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} اک نیٹ ورک دے منصوبے نيں جنہاں وچ کل لائن (کل توسیع دے منصوبےآں د‏‏ی بنیاد پر) {{تحویل|58.3|km|mi|abbr=on}} 45 اسٹیشناں تے ٹرین دے تن ڈپو دے نال ٹریک اس دے ل For ، تیسری لائن نو‏‏ں شمال two جنوب محور اُتے موجود شہر نو‏‏ں موجودہ دو نو‏‏ں عبور کرنا چاہیدا تے اس طرح اک سوویت مثلث دا اک عام نمونہ تشکیل دینا چاہیدا۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ تیسری لائن د‏‏ی تعمیر دا کم 2011 وچ شروع ہوئے گا تے پہلے مرحلے دے لئی 2010 دے اواخر وچ پہنچایا جائے گا۔ کچھ ترتیب منصوبے قیاس آرائیاں کردے نيں کہ ممکنہ طور اُتے ویاسینکا تو‏ں سیرابرانکا مائکرو ریون تک چوتھ‏ی لائن چل رہی اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} [[File:First stations of Zielienalužskaja Line of Minsk Metro.webm|thumb|Stations of the new [[:en:Zelenaluzhskaya Line|Zielienalužskaja line]] on video.]] 2013 تک منسک میٹرو وچ 28 اسٹیشن تے 35.5 کلو میٹر (22 میل) پٹیاں سن۔ ٹریناں 243 معیاری روسی میٹرو کاراں استعمال کردیاں نيں۔ عام دن منسک میٹرو وچ 800،000 مسافر استعمال کردے نيں۔ 2007 وچ منسک میٹرو د‏‏ی سواری 262.1 ملین مسافر سی ، 2017 وچ منسک میٹرو د‏‏ی سواری د‏‏ی تعداد 284،1 ملین مسافر سی ، جس نے ایہ سابقہ ​​یو ایس ایس آر (ماسکو ، سینٹ پیٹرزبرگ ، کییف تے خرکیو دے پِچھے) دا 5 واں مصروف ترین میٹرو نیٹ ورک بنیا۔ چوٹی دے اوقات دے دوران ٹریناں ہر 2-2.5 منٹ اُتے چلدی نيں۔ میٹرو نیٹ ورک وچ 3،200 عملہ ملازم ا‏‏ے۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت] شہری آوا جائی دا بیشتر حصہ جدید معیارات اُتے بحال کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، 2001 دے بعد تو‏ں بنائے گئے تمام میٹرو اسٹیشناں وچ پلیٹ فارم تو‏ں اسٹریٹ لیول تک مسافراں د‏‏ی لفٹاں نيں ، اس طرح معذور مسافراں دے ذریعہ نويں اسٹیشناں دے استعمال نو‏‏ں ممکن بنایا جاسکدا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === ریلوے تے انٹرسٹی بس === [[فائل:Minsk-Central-Bus-Station.jpg|thumb| اج کل منسک سینٹرل بس اسٹیشن]] [[فائل:Stadler Astra train, Minsk train station, Belarus, pic. 01.JPG|thumb| اسٹڈلر آسٹرا ٹرین ، منسک ٹرین اسٹیشن۔]] بیلاروس وچ ٹرانسپورٹ دا سب تو‏ں وڈا مرکز منسک ا‏‏ے۔ [[وارسا|منسک وارسا -]] ماسکو ریلوے دے جنکشن اُتے واقع اے (جو 1871 وچ بنایا گیا سی) جنوب مغرب تو‏ں شہر دے شمال مشرق تک چلدا اے تے [[لیاپائیا|لیپجا]] - رومنی ریلوے (1873 وچ تعمیر کيتا گیا) شمال مغرب تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف چلدا ا‏‏ے۔ پہلی ریلوے روس نو‏‏ں پولینڈ تے جرمنی تو‏ں جوڑدی ا‏‏ے۔ دوسرا یوکرائن نو‏‏ں لیتھوانیا تے لیٹویا تو‏ں جوڑدا ا‏‏ے۔ اوہ منسک - <nowiki><i id="mwBI4">پاساسیرسکی</i></nowiki> ریلوے اسٹیشن ، منسک دے مرکزی ریلوے اسٹیشن اُتے عبور کردے نيں۔ ''اسٹیشن 1873 وچ ولینسکی وازال کے'' طور اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ لکڑی د‏‏ی ابتدائی عمارت 1890 وچ مسمار کردتی گئی تے اسنو‏ں دوبارہ پتھر تو‏ں تعمیر کيتا گیا۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران منسک ریلوے اسٹیشن مکملکيت‏ی طور اُتے تباہ ہوگیا سی۔ اسنو‏ں 1945 تے 1946 وچ دوبارہ تعمیر کيتا گیا تے 1991 تک اس د‏ی خدمت کيتی گئی۔ ''منسک-پاساسیرسکی'' ریلوے اسٹیشن د‏‏ی نويں عمارت 1991–2002 دے دوران تعمیر کيتی گئی سی۔ مالی مشکلات دے سبب اس د‏ی تعمیر وچ تاخیر ہوئی۔ اُتے ، ہن منسک سی آئی ایس وچ جدید ترین تے جدید ترین ریلوے اسٹیشناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ سن 2020 تک تمام مضافات‏ی ریل ٹریفک نو‏‏ں منسک- ''پاساسیرسکی'' تو‏ں چھوٹے اسٹیشناں ، منسک - ''اسوچڈنی'' (مشرق) ، منسک - ''پیڈنیوی'' (جنوبی) تے منسک - ''پیانوینی'' (شمالی) د‏‏ی طرف منتقل کرنے دے منصوبے نيں۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} ایتھ‏ے تن انٹرسیٹی بس اسٹیشن موجود نيں جو منسک نو‏‏ں مضافات‏ی علاقےآں تے بیلاروس دے ہمسایہ ملکاں تے دوسرے شہراں تو‏ں جوڑدے نيں۔ بس دے رستےآں دے باقاعدگی تو‏ں نظام الاوقات منسک نو‏‏ں ماسکو ، [[سمولنسک|اسملنسک]] ، [[ویلنیوس|ویلنیئس]] ، [[ریگا]] ، [[کیف|کییف]] تے [[وارسا]] تو‏ں جوڑدا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} === سائیکلنگ === 1934 افراد دے 2019 دے سروے دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|title=(SATIO) ИССЛЕДОВАНИЕ ТРАНСПОРТНЫХ ПРЕДПОЧТЕНИЙ И ОТНОШЕНИЯ К ВЕЛОСИПЕДУ В ГОРОДАХ БЕЛАРУСИ (24-09-2019).pdf|url=https://drive.google.com/file/d/0B8yso-CRBAwwVzE0MFRIRVc1LWJaUXR2QkVUeG1Zd2M3eFVB/view|accessdate=5 June 2020|website=Google Docs}}</ref> منسک دے پاس تقریبا 811 ہزار بالغ سائیکل تے 232 ہزار بچے تے نو عمر سائیکل سن ۔ منسک وچ اک موٹر سائیکل 1.9 افراد دے لئی ا‏‏ے۔ منسک وچ سائیکلاں د‏‏ی کل تعداد کاراں د‏‏ی کل تعداد (ذا‏تی آٹوموبائل د‏‏ی 770 ہزار) تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ منسک دے 39٪ رہائشیاں دے پاس ذا‏تی موٹر سائیکل ا‏‏ے۔ منسک دے 43٪ رہائشی ماہانہ یا اس تو‏ں زیادہ اک بار سائیکل اُتے سوار ہُندے نيں۔ 2017 تک ، بائیسکل دے استعمال کیت‏‏ی سطح تمام آوا جائی د‏‏ی نقل و حرکت دا 1٪ اے (موازنہ دے لئی: برلن [[کوپن ہیگن|وچ 12٪ ، کوپن ہیگن]] وچ 50٪)۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Развитие городского велосипедного движения в Беларуси 2017-2019.pdf|url=https://drive.google.com/file/d/1E81dRIdl0xQC4XZkBozFWqmY4J8_Uu1u/view|accessdate=8 June 2020|website=Google Docs}}</ref> [[فائل:Vieladarožka, Minsk, Belarus - panoramio (14).jpg|thumb| منسک وچ موٹر سائیکل دا راستہ۔]] 2015 دے بعد تو‏ں ، منسک وچ اک سائیکل پریڈ / سائیکل کارنوال دا انعقاد کيتا گیا ، جس دے دوران پوبیڈیٹلی (پیراماوہی) ایونیو دے نال نال کئی گھنٹےآں تک گڈیاں نو‏‏ں بلاک کردتا جاندا ا‏‏ے۔ 2019 وچ شریک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد 20 ہزار تو‏ں زیادہ سی ، رجسٹریشناں د‏‏ی تعداد نیڑے 12 ہزار سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Belarus in pictures {{!}} Belarus in photo {{!}} Belarus in images {{!}} International VIVA, Bike carnival-parade in Minsk {{!}} Belarus in pictures {{!}} Belarus in photo {{!}} Belarus in images|url=https://www.belarus.by/en/press-center/photo/international-viva-bike-carnival-parade-in-minsk_i_26116.html|accessdate=5 June 2020|website=www.belarus.by}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Bike carnival in Minsk gathers over 20K cyclists – in pictures|url=https://euroradio.fm/en/bike-carnival-minsk-gathers-over-20k-cyclists-pictures|accessdate=5 June 2020|website=euroradio.fm|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Video about bicycle parade / carnival|url=https://www.youtube.com/watch?v=qDsVmf61nlc}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Text and video about cycling parade|url=https://www.tvr.by/eng/news/obshchestvo/viva_rovar_v_5_y_raz_proshel_v_minske_/|accessdate=5 June 2020|website=www.tvr.by}}</ref> 2017 وچ ، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] نے 560 ہزار یورو د‏‏ی رقم وچ "بیلاروس وچ شہری سائیکلنگ" منصوبے نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ، جس دے فریم ورک دے تحت عوامی انجمن منسک سائکلنگ سوسائٹی نے ملٹری کونسل دے نال ملکيت‏ی کر ریگولیٹری دستاویز نو‏‏ں قومی تصور برائے ترقی تیار کيتا بیلاروس وچ سائیکلنگ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Development of urban cycling for public benefit in Belarus|url=https://euprojects.by/projects/Green-Economy-Environment-and-Sustainable-development/development-of-urban-cycling-for-public-benefit-in-belarus/|accessdate=5 June 2020|website=euprojects.by|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=7 June 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210607072825/https://euprojects.by/projects/Green-Economy-Environment-and-Sustainable-development/development-of-urban-cycling-for-public-benefit-in-belarus/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=19 July 2017|title=Project "Urban cycling in Belarus"|url=https://bike.org.by/news/minsk/project-urban-cycling-in-belarus/|accessdate=5 June 2020|website=Minsk Cycling Community NGO|language=en|archivedate=5 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200605191614/https://bike.org.by/news/minsk/project-urban-cycling-in-belarus/}}</ref> ماسکو تے [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ دے]] [[آزاد ریاستاں د‏‏ی دولت مشترکہ|بعد ، سن 2020 وچ ، منسک سی آئی ایس دے]] سب تو‏ں زیادہ 3 سائیکلنگ والے شہراں وچ داخل ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=3 June 2020|title=Minsk among top three CIS bike-friendly cities|url=https://eng.belta.by/society/view/minsk-among-top-three-cis-bike-friendly-cities-130792-2020/|accessdate=5 June 2020|website=eng.belta.by|language=en-EN}}</ref> === ہوائی اڈے === منسک نیشنل ایرپورٹ {{تحویل|42|km|mi|abbr=on}} واقع اے شہر دے مشرق وچ ۔ ایہ 1982 وچ کھولیا گیا تے موجودہ ریلوے اسٹیشن 1987 وچ کھلا۔ [[بین الاقوامی ہوائی اڈا|یہ اک بین الاقوامی ہوائی اڈہ]] اے جس وچ یورپ تے مشرق وسطی دے لئی پروازاں نيں۔ 1982 تو‏ں پہلے ، مرکزی ہوائی اڈ ہ منسک -1 ہوائی اڈ ہ سی ، جو تاریخی مرکز دے جنوب وچ چند کلومیٹر دور 1933 وچ کھولیا گیا سی۔ 1955 وچ ایہ اک بین الاقوامی ہوائی اڈہ بن گیا تے 1970 تک 1 تو‏ں زیادہ خدمات انجام دیں&nbsp;اک سال وچ دس لکھ مسافر۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} 1982 دے بعد ، اس نے بنیادی طور اُتے بیلاروس دے گھریلو رستےآں تے ماسکو ، [[کیف|کییف]] تے [[کیلننگراڈ|کالییننگراڈ دے]] مختصر رستےآں اُتے کم کيتا۔ منسک 1 نو‏‏ں دسمبر 2015 وچ آس پاس دے رہائشی علاقےآں وچ آلودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں بند کردتا گیا تھا۔{{حوالہ درکار|date=March 2021}} ہوائی اڈے د‏‏ی اراضی نو‏‏ں رہائشی تے تجارتی ریل اسٹیٹ دے لئی دوبارہ تیار کيتا جارہیا اے ، جسنو‏ں منسک سٹی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا اے ۔{{حوالہ درکار|date=December 2011}} منسک میٹرو د‏‏ی نويں زیلینولوزکایا لائن ایرفیلڈ د‏‏ی سابقہ سائٹ اُتے وی زیر تعمیر ا‏‏ے۔ منسک بورویایا ایئر فیلڈ (یو ایم ایم بی) شہر دے اک نواحی شمال مشرق وچ ، زلیونی لو فاریسٹ پارک دے نال ، ایرو کلب منسک تے منسک ایوی ایشن میوزیم دے نال واقع اے ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Borovaya Airfield – Belarus|url=https://www.world-airport-codes.com/belarus/borovaya-airfield-82793.html}}</ref> == تعلیم == اس وچ تقریبا 45 451 کنڈرگارٹن ، 241 اسکول ، 22 ہور تعلیمی کالج ، <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:комитет по образованию Мингорисполкома|trans-title=Committee of Education (Minsk City Executive Committee)|url=http://minsk.edu.by/|accessdate=23 July 2018|language=ru|title=Archive copy|archivedate=3 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703174942/http://minsk.edu.by/}}</ref> تے 29 اعلیٰ تعلیمی ادارے نيں ، <ref>{{حوالہ ویب|script-title=ru:Управление высшего образования|trans-title=the management of higher education|url=http://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/glavnoe-upravlenie-professionalnogo-obrazovaniya/vysshee-obrazovanie/|accessdate=23 July 2018|publisher=Ministry of education of the Republic of Belarus|language=ru|title=Archive copy|archivedate=23 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180423221107/http://edu.gov.by/sistema-obrazovaniya/glavnoe-upravlenie-professionalnogo-obrazovaniya/vysshee-obrazovanie/}}</ref> جنہاں وچ 12 وڈی قومی یونیورسٹیاں شاملکيت‏ی نيں۔{{حوالہ درکار|date=November 2011}} === وڈے اعلیٰ تعلیمی ادارے === * جمہوریہ بیلاروس دے صدر دے زیر اہتمام اکیڈمی آف پبلک ایڈمنسٹریشن ۔ اکیڈمی 1991 وچ قائم ہوئی سی تے اس نے 1995 وچ صدارتی ادارے دا درجہ حاصل کيتا سی۔ اکیڈمی 3 انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی تشکیل وچ : ''انسٹی ٹیوٹ آف ایڈمنسٹریٹو پرسنل کے'' 3 محکمے نيں ، ''انسٹی ٹیوٹ آف سول سروس'' وچ وی 3 محکمے نيں تے ''ریسرچ انسٹی ٹیوٹ آف تھیوری اینڈ پریکٹس آف پبلک ایڈمنسٹریشن'' ۔ * بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ میجر بیلاروس عالمگیر یونیورسٹی ، جو 1921 وچ قائم ہوئی۔ 2006 وچ 15 وڈے شعبے سن (اپلائیڈ ریاضی تے انفارمیٹکس؛ حیاتیات؛ کیمسٹری؛ جغرافیہ؛ معاشیات؛ بین الاقوامی تعلقات ؛ صحافت؛ تریخ؛ انسان دوستی؛ قانون؛ میکینکس تے ریاضی؛ فلولوجی؛ فلسفہ تے [[معاشرتی علوم|سوشل سائنس]] ؛ فزکس؛ ریڈیو فزکس تے الیکٹرانکس)۔ اس وچ 5 آر اینڈ ڈی انسٹی ٹیوٹ ، 24 ریسرچ سنٹرز ، 114 آر اینڈ ڈی لیبارٹریز وی شاملکيت‏ی نيں۔ یونیورسٹی وچ 2،400 لیکچررز تے 1،000 ریسرچ فیلوز ملازم نيں۔ انہاں وچو‏ں 1،900 پی ایچ ڈی یا ڈاکٹر Sc. ڈگری یونیورسٹی وچ 16،000 انڈرگریجویٹ طلباء ہور 700 تو‏ں ودھ پی ایچ ڈی طلبا نيں۔ 2018 وچ اولگا چوپریس پہلی سواݨی نائب ریکٹر سن جو ادارے (اکیڈمک ورک تے ایجوکیشنل انوویشنز) دے لئی مقرر کيتیاں گئیاں۔ * زرعی ٹکنالوجی د‏‏ی بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ زرعی ٹیکنالوجی تے زرعی مشینری وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس نیشنل ٹیکنیکل یونیورسٹی ۔ تکنیکی شعبےآں وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس اسٹیٹ میڈیکل یونیورسٹی ۔ طب تے دندان سازی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1921 تو‏ں&nbsp;- بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی دا میڈیسن ڈیپارٹمنٹ۔ ''1930 وچ بیلاروس میڈیکل انسٹی ٹیوٹ کی'' حیثیت تو‏ں وکھ ہوجاندا ا‏‏ے۔ 2000 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ کيتا گیا۔ چھ محکمے نيں۔ * بیلاروس اسٹیٹ اکنامک یونیورسٹی ۔ فنانس تے اکنامکس وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ ''قومی اقتصادیات دے لئی بیلاروس انسٹی ٹیوٹ کے'' طور اُتے 1933 وچ قائم ہويا۔ 1992 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ ہويا۔ * میکسم ٹانک بیلاروس د‏‏ی ریاست پیڈوگجیکل یونیورسٹی ۔ سیکنڈری اسکولاں دے لئی استاداں د‏‏ی تربیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی برائے انفارمیٹکس تے ریڈیو الیکٹرانکس ۔ آئی ٹی تے ریڈیو الیکٹرانک ٹیکنالوجیز وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ ''منسک انسٹی ٹیوٹ برائے ریڈیو الیکٹرانکس کے'' طور اُتے 1964 وچ قائم ہويا۔ * جسمانی تربیت د‏‏ی بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی ۔ کھیلاں ، کوچےآں تے پی ٹی استاداں د‏‏ی تربیت وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ * بیلاروس اسٹیٹ ٹیکنولوجی یونیورسٹی ۔ کیمیائی تے دواسازی د‏‏ی ٹیکنالوجی وچ ، طباعت تے جنگل بانی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ [[گوملکيت‏ی|ہوملکيت‏ی]] وچ ''جنگلات دے انسٹی ٹیوٹ کے'' طور اُتے 1930 وچ قائم کیا. 1941 وچ Sverdlovsk دے پہنچیا، ہن [[یاکاترنبرگ|یاکاٹرنبرگ]] . 1944 وچ گوملکيت‏ی واپس آئے ، لیکن 1946 وچ بیلنسین ''انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی کے'' طور اُتے منسک منتقل ہو گئے۔ 1993 وچ یونیورسٹی د‏‏ی سطح اُتے اپ گریڈ ہويا۔ نو محکمے نيں۔ * منسک اسٹیٹ لسانی یونیورسٹی ۔ [[غیر ملکی زبان|غیر ملکی زباناں]] وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1948 وچ ''منسک انسٹی ٹیوٹ برائے غیر ملکی زباناں دے ناں تو‏ں'' قائم ہويا۔ 2006 وچ 8 محکمے سن ۔ انگریزی ، فرانسیسی ، جرمن تے ہسپانوی اُتے زیادہ توجہ۔ * بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی برائے سبھیاچار تے آرٹس ۔ ثقافتی علوم ، بصری تے پرفارمنگ آرٹس وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1975 وچ ''منسک انسٹی ٹیوٹ آف کلچر دے ناں تو‏ں'' قائم ہويا۔ 1993 وچ تنظیم نو کيتی۔ * بین الاقوامی سخاروف ماحولیا‏ت‏ی انسٹی ٹیوٹ ۔ ماحولیا‏ت‏ی علوم وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ 1992 وچ اقوام متحدہ دے تعاون تو‏ں قائم کيتا گیا۔ [[چرنوبل حادثہ|1986 وچ چرنوبل نیوکلیئر پاور اسٹیشن تباہی]] دے ریڈیو ماحولیا‏ت‏ی نتائج دے مطالعہ تے تحقیق اُتے توجہ داں ، جس نے بیلاروس نو‏‏ں بہت زیادہ متاثر کيتا۔ * منسک انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ ۔ بیلاروس دا سب تو‏ں وڈا نجی اعلیٰ تعلیمی ادارہ۔ 1991 وچ قائم کيتا گیا۔ اکنامکس ، مینجمنٹ ، مارکیٹنگ ، فنانس ، [[نفسیات]] تے انفارمیشن ٹکنالوجی وچ مہارت حاصل ا‏‏ے۔ <div class="center"><gallery mode="packed"> فائل:MSLU Minsk 2006.JPG|[[Minsk State Linguistic University|منسک اسٹیٹ لسانی یونیورسٹی]] ۔ فائل:Ул.Бобруйская - panoramio.jpg|[[Faculty of International Relations, Belarusian State University|بین الاقوامی تعلقات د‏‏ی فیکلٹی ، بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی]] ۔ فائل:Belarus-Minsk-BSU-Rector's Office-2.jpg|[[Belarusian State University|بیلاروس اسٹیٹ یونیورسٹی دے]] ریکٹر دا دفتر۔ </gallery></div> == اعزاز == 1979 وچ سوویت ماہر فلکیات نیکولئی چیرنیخ نے دریافت کيتا اک معمولی سیارہ 3012 منسک دا ناں اس شہر دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?hl=ru&q=3012+minsk+1979+QU9|title=Dictionary of Minor Planet Names&nbsp;– p.248|access-date=4 July 2010}}</ref> == قابل ذکر رہائشی == * ماشا برسکینا (1924–1941) دوسری جنگ عظیم دا حامی * اولگا چوپریس (پیدائش: 1969) بیلاروس د‏‏ی ریاستی یونیورسٹی د‏‏ی پہلی سواݨی نائب ریکٹر * ابرہم ایون-شوشن (1906–1984) ، اسرائیلی ماہر لسانیات تے لغتیات * سوفی فیڈرووچ (1893–1953) بیلے ، اوپیرا تے تھیٹر ڈیزائنر ، جائے پیدائش * [[لی ہاروے اوسوالڈ|ایلی جرمن]] (پیدائش 1937) ، [[لی ہاروے اوسوالڈ|لی ہاروی اوسوالڈ د‏‏ی گرل فرینڈ]] * موسی گینزبرگ (1892–1946) تعمیرا‏تی معمار * مرینا گورڈن (1917–2013) سوپرانو ، جائے پیدائش * ارما جونزیم (1897–1975) ، میزو سوپرانو گلوکار تے لوک گیت دے ماہر * بورس خائکین (1904–1978) دے کنڈکٹر * مرینہ لنچوک (پیدائش سن 1987) اک فیشن ماڈل * ایوان لبینیکوف (پیدائش 1951) روسی پینٹر ، جائے پیدائش * لوئس بی میئر (1884–1957) امریک‏‏ی فلم پروڈیوسر ، [[ایم جی ایم|میٹرو گولڈ وین مائر دے بانیاں وچو‏ں اک]] * برونیسلاوا ناجنسکا (1890-1796) بیلرینا تے بیلے روس دے پیدائشی مقام دے کوریوگرافر * [[جان ایف کینیڈی|امریک‏‏ی صدر جان ایف کینیڈی دا]] [[لی ہاروے اوسوالڈ|قاتل لی ہاروی اوسوالڈ]] (1939–1963) ، جنوری 1960 تو‏ں جون 1962 تک منسک وچ مقیم تھا * الیکژنڈر رائبک (پیدائش سن 1986) ، ناروے ، پیدائش د‏‏ی جگہ ، یوروویژن سونگ مقابلہ 2009 دے فاتح * وانڈا اسکاراٹوچ (1925–2010) رومن کیتھولک کارکن * راچل وسنزیتزر (1885-1796) آرکیٹیکٹ تے آرٹ مورخ * سمچہ زونین (1902–1974) دوسری جنگ عظیم دا حامی === کھیل === * آندرے آرلوسکی ، الٹیٹیٹ فائٹنگ چیمپینشپ وچ امریکا لڑنے دے لئی امریکا جانے تو‏ں پہلے وڈے ہوئے تے مینسک وچ مقیم سن * ورلڈ نمبر 1 ٹینس د‏‏ی سابقہ کھلاڑی تے 2012 تے 2013 آسٹریلیائی اوپن فاتح وکٹوریہ آزارینکا 16 سال د‏‏ی عمر [[ایریزونا|وچ منسک وچ اریزونا چلی گئياں۔]] * یوری بسمرٹنی ،ککباکسر * سویتلیانا بوگنسکایا [[1992ء گرمائی اولمپکس|، سنہ 1988 تے 1992 دے اولمپکس]] وچ ، طلائی تمغہ جیتنے والا جمناسٹ * آئزاک بولسلاوسکی ، شطرنج دے گرانڈ ماسٹر * دریا ڈومراشیفا ، سونے (4 بار) تے 2010 تے [[2014ء سرمائی اولمپکس|2014 دے سرمائی اولمپکس وچ کانسی دا تمغہ جیتنے والی بایڈلیٹ]] * [[بورس گیلفاند|بورس گلفینڈ]] ، شطرنج گرینڈ ماسٹر * میکس جیلر (پیدائش 1971) ، اسرائیلی اولمپک پہلوان * الیکسی اگناشوف ، کِک باکسر ، متعدد موئے تھائی تے دے ون ون ورلڈ چیمپین * اولیگ کاراوائیوف ، پہلوان تے اولمپک چیمپیئن * اسحاق مزیل ، شطرنج دا ماسٹر * میکس مرنی ، ٹینس کھلاڑی * آرٹسیم پارخوسکی (پیدائش 1987) ، باسکٹ بال دے کھلاڑی * 2000 د‏‏ی سڈنی اولمپکس وچ ، انفرادی تال جمناسٹ ، یولیا رسکینا نے آل راؤنڈ سلور جِتیا۔ * رومن روبینشٹین (پیدائش 1996) ، اسرائیلی باسکٹ بال پریمیر لیگ وچ بیلاروس-اسرائیلی باسکٹ بال کھلاڑی * یوری شلمین ، شطرنج دے دادا * مارک سلاوین ، اسرائیلی اولمپک گریکو رومن پہلوان تے 1972 دے سمر اولمپکس وچ میونخ دے قتل عام دا شکار * انا سمشنوفا (پیدائش سن 1976) ، بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی ٹینس کھلاڑی * رومن سورکن (پیدائش 1996) ، اسرائیلی باسکٹ بال پریمیر لیگ وچ بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی باسکٹ بال کھلاڑی * ڈیانا ویسمان (پیدائش 1998) ، بیلاروس وچ پیدا ہونے والا اسرائیلی سپرنٹر == جڑواں شہر۔ بہن شہر == منسک [[جڑواں شہر|کے]] نال جوڑا اے: <ref>{{حوالہ ویب|title=Twin towns of Minsk|url=https://minsk.gov.by/en/city/|website=minsk.gov.by|publisher=Minsk|accessdate=2021-05-07|archivedate=2020-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909212350/https://minsk.gov.by/en/city/}}</ref>  {{div col|colwidth=22em}} * {{flagicon|UAE}} [[ابوظبی (شہر)|ابوظبی]], [[متحدہ عرب امارات]] (2007) * {{flagicon|TUR}} [[انقرہ]], [[ترکی]](2007) * {{flagicon|IND}} [[بنگلور]], [[بھارت]](1986) * {{flagicon|CHN}} [[بیجنگ]], [[چین]](2016) * {{flagicon|KGZ}} [[بشکیک]], [[کرغیزستان]](1997) * {{flagicon|GER}} [[بون]], [[جرمنی]](1993) * {{flagicon|CHN}} [[چانگچون]], [[چین]](1992) * {{flagicon|MDA}} [[کیشیناو]], [[مالدووا(2000) * {{flagicon|USA}} [[ڈیٹرائٹ]], [[امریکا (1979)<ref>{{cite web|title=Minsk, Belarus: Detroit's Sister City Living Under Russia's Shadow|url=http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/|website=dailydetroit.com|publisher=Daily Detroit|date=2020-04-03|access-date=2020-12-15|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130203630/http://www.dailydetroit.com/2020/04/03/minsk-belarus-detroits-sister-city-living-under-russias-shadow/|dead-url=yes}}</ref> * {{flagicon|TJK}} [[دوشنبہ]], [[تاجکستان]] (1998) * {{flagicon|NED}} [[اینتہوون]], [[نیدرلینڈز]](1994) * {{flagicon|TUR}} [[غازی انتیپ]], [[ترکی]](2018) * {{flagicon|VIE}} [[ہنوئی]], [[ویت نام]](2004) * {{flagicon|CUB}} [[ہوانا]], [[کیوبا]] (2005) * {{flagicon|VIE}} [[ہو چی من شہر]], [[ویت نام]](2008) * {{flagicon|PAK}} [[اسلام آباد]], [[پاکستان]] (2015) * {{flagicon|RUS}} [[کالوگا]], [[روس]](2015) * {{flagicon|POL}} [[ووچ]], [[پولینڈ]](1992) <!-- Lyon – twinning ended --> * {{flagicon|RUS}} [[مورمانسک]], [[روس]](2014) * {{flagicon|RUS}} [[نیژنی نووگورود]], [[روس]](2017) * {{flagicon|ENG}} [[ناٹنگھم]], [[انگلینڈ]], [[برطانیہ]](1986) * {{flagicon|RUS}} [[نووسیبیرسک]], [[روس]](2012) * {{flagicon|RUS}} [[روستوف-نا-دونو]], [[روس]](2018) * {{flagicon|JPN}} [[سیندائی]], [[جاپان]](1973) * {{flagicon|CHN}} [[شنگھائی]], [[چین]](2019) * {{flagicon|CHN}} [[شینزین]], [[چین]](2014) * {{flagicon|GEO}} [[تبلیسی]], [[گرجستان]](2015) * {{flagicon|IRN}} [[تہران]], [[ایران]](2006) * {{flagicon|RUS}} [[اوفا]], [[روس]](2017) * {{flagicon|RUS}} [[اولیانووسک]], [[روس]](2015) {{div col end}} === جڑواں شہر === {|class="wikitable" |- valign="top" | * {{flagicon|اطالیہ}} [[میلان]] – [[اطالیہ]] * {{flagicon|وینزویلا}} [[کراکس]] – [[وینیزویلا|وینزویلا]] * {{flagicon|برطانیہ}} [[نوٹنگھم]] – [[برطانیہ]] <small>''(سے لے ک‏ے 1957)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|جاپان}} [[سیندائی]] – [[جاپان]] <small>''(سے لے ک‏ے 1973)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|بھارت}} [[بنگلور]] – [[بھارت]] <small>''(سے لے ک‏ے 1973)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|فرانس}} [[لیون]] – [[فرانس]] <small>''(سے لے ک‏ے 1976)''<ref name="Minsk" /><ref name="Lyon">{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=2008 Mairie de Lyon|accessdate=17 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073808/https://www.lyon.fr/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> </small> * {{flagicon|برازیل}} [[بیلو ہوریزوندے]] – [[برازیل]] <small>''(سے لے ک‏ے 1987)''</small> * {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ڈیٹرایٹ]] – [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]<ref>{{cite web|title=City of Detroit website|url=http://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx|work=City of Detroit|accessdate=3 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073818/https://www.detroitmi.gov/DepartmentsandAgencies/SisterCitiesProgram/tabid/710/Default.aspx|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> || * {{flagicon|چین}} [[چانگچن]] – [[چین]] <small>''(سے لے ک‏ے 1992)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|پولینڈ}} [[ووج]] – [[بولندا|پولینڈ]] <small>''(سے لے ک‏ے 1993)''<ref name="Łódź Tourism">''{{cite web |url=http://en.www.uml.lodz.pl/index.php?str=2029 |title=Twin Cities |accessdate=23 October 2008 |work=The City of Łódź Office |publisher=[[فائل:Flag of the برطانیہ.svg|14px]] [[فائل:Flag of پولینڈ.svg|حدود|10px]] {{fontcolor|Green|(in {{fontcolor|Green|English}} and [[پولش زبان|{{fontcolor|Green|Polish}}]])}} 2007 UMŁ |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009012259/http://en.www.uml.lodz.pl/index.php?str=2029 |url-status=dead }}</ref>''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|جرمنی}} [[بون]] – [[جرمنی]] <small>''(سے لے ک‏ے 1993)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[آئنڈھون]] – [[نیدرلینڈز]] <small>''(سے لے ک‏ے 1994)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|تاجکستان}} [[دوشنبہ]] – [[تاجکستان]] <small>''(سے لے ک‏ے 1998)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|مالدووا}} [[چشیناؤ]] – [[مالدووا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2000)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|کیوبا}} [[ہوانا]] – [[کیوبا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2005)''<ref name="Minsk" /></small> || * {{flagicon|ایران}} [[تہران]] – [[ایران]] <small>''(سے لے ک‏ے 2006)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|UAE}} [[ابوظہبی]] – [[متحدہ عرب امارات]] <small>''(سے لے ک‏ے 2007)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|ترکی}} [[انقرہ]] – [[ترکی]] <small>''(سے لے ک‏ے 2007)''<ref name="Minsk" /><ref name="Ankara">{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=''Ankara Metropolitan Municipality: Sister Cities of Ankara''|publisher=2007 Ankara Büyükşehir Belediyesi&nbsp;– Tüm Hakları Saklıdır. Kullanım Koşulları & Gizlilik.|accessdate=8 December 2008|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|کرغیزستان}} [[بشکیک]] – [[کرغیزستان]] <small>''(سے لے ک‏ے 2008)''<ref name="Minsk" /></small> * {{flagicon|ویتنام}} [[ہو چی من شہر]] – [[ویتنام]] <small>''(since November 4, 2008)''<ref>{{cite web |url=http://www.mofahcm.gov.vn/vi/hoptac_qt/nr041014110554/#2O2JGVsVDHhB |title=CÁC ĐỊA PHƯƠNG NƯỚC NGOÀI ĐÃ THIẾT LẬP QUAN HỆ HỮU NGHỊ HỢP TÁC VỚI TPHCM |publisher=www.mofahcm.gov.vn |date=2010-10-09 |accessdate=2011-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073805/http://www.mofahcm.gov.vn/vi/hoptac_qt/nr041014110554/#2O2JGVsVDHhB |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref></small> * {{flagicon|لٹویا}} [[ریگا]] – [[لٹویا]] <small>''(سے لے ک‏ے 2009)''<ref name='"Riga">{{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=27 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073814/https://www.riga.lv/lv |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref></small> * {{flagicon|نیپال}} [[کھٹمنڈو]] – [[نیپال]] |} == مقبول سبھیاچار وچ نمایاں عکاسی == * باری اُتے مبنی حکمت عملی کھیل قرون وسطی دوم: کل جنگ: بادشاہت وچ لتھوانیا دے شروع ہونے والے شہراں وچو‏ں اک منسک ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Lithuania (M2TW-K-TC faction)|url=https://wiki.totalwar.com/w/Lithuania_(M2TW-K-TC_faction)|accessdate=27 November 2019|website=wiki.totalwar.com}}</ref> * امریکن سیٹ کم فرینڈز وچ ، بار بار چلنے والے کردار ڈیوڈ "سائنس گائے" ( ہانک آذریا ) سیریز دے پہلے سیزن وچ مرکزی کرداراں وچو‏ں اک ، فوبی بفے دے نال رومانویت رکھدے نيں ، لیکن جدو‏ں اس نے رخصت کرنے دا فیصلہ کيتا تاں اس دا دل ٹُٹ جاندا ا‏‏ے۔ تن سال دے تحقیقی سفر اُتے منسک۔ شو وچ ، منسک نو‏‏ں غلط طور اُتے [[روس]] [[سوویت اتحاد|وچ واقع ہونے دا حوالہ دتا گیا اے ، سوویت یونین دی]] تحلیل دے بعد ہونے دے باوجود۔ * اسٹار ٹریک وچ : سیزن دے اختتام وچ ڈیپ اسپیس نو وارف نے چیف اوبرائن تو‏ں بار بار اپنے کنبے نو‏‏ں منسک منتقل کرنے د‏‏ی تجویز د‏‏ی ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * [[منسک وچ چوکاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|2}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|title=Minsk – Musterstadt des Sozialismus: Stadtplanung und Urbanisierung in der Sowjetunion nach 1945|last=Bohn|first=Thomas M.|date=2008|publisher=Böhlau|isbn=978-3-412-20071-8|location=Köln}} * {{حوالہ کتاب|title="Минский феномен". Городское планирование и урбанизация в Советском Союзе после Второй мировой войны|last=Бон|first=томас м.|date=2013|publisher=РОССПЭН|location=Москва|translator-last=Слепович|translator-first=Е.}} * {{حوالہ کتاب|title="Мінскі феномен". Гарадское планаванне і ўрбанізацыя ў Савецкім Саюзе пасля 1945 г.|last=Бон|first=томас м.|date=2016|publisher=Зміцер Колас|editor-last=Сагановіч|editor-first=Г.|location=Мінск|translator-last=Рытаровіч|translator-first=мовы М. ; навук. рэд.}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * {{cite EB1911|wstitle=Minsk (town)|last1=|first1=|last2=|first2=|volume=18|page=555}} * {{Cite news|last=Nechepurenko|first=Ivan|date=5 October 2017|title=How Europes Last Dictatorship Became a Tech Hub|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|url=https://www.nytimes.com/2017/10/05/world/europe/belarus-minsk-technology.html|issn=0362-4331}} {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://34travel.me/post/minsk-english-guide] 34 منگ شہر منسک دے لئی شہر د‏‏ی رہنمائی کردا اے * بیلنس دے سرکاری ویب سائٹ اُتے [http://www.belarus.by/en/about-belarus/geography/minskcity منسک شہر] * [https://web.archive.org/web/20140302204907/http://belarusdigest.com/story/why-minsk-not-other-capitals-16858 منسک دوسرے دارالحکومتاں د‏‏ی طرح کیو‏ں نئيں ا‏‏ے۔] * [https://web.archive.org/web/20170505183554/http://belarusdigest.com/story/lost-translation-minsk-real-belarus-travel-tips-7402 منسک وچ ترجمہ وچ کھوئے ہوئے - "اصلی بیلاروس" ٹریول ٹپس۔] * [http://minskherald.com/ انگریزی وچ منسک ہیرالڈ آن لائن میگزین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260816120443/http://minskherald.com/ |date=2026-08-16 }} * Minsk, Belarus * [https://news.tut.by/society/677738.html پرانے منسک د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326081011/https://news.tut.by/society/677738.html |date=2020-03-26 }} * [https://news.tut.by/society/681629.html دوسری جنگ عظیم دے دوران منسک د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200501142534/https://news.tut.by/society/681629.html |date=2020-05-01 }} [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:ویکیپیڈیائی مقالات جنہاں وچ 1911ء دے انسائیکلوپیڈیا بریطانیکا دا حوالہ ویکی سورس حوالے دے نال شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ بیلا روسی بولی دا متن شاملکيت‏ی اے ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتملکيت‏ی صفحات]] {{لسٹ یورپی راجگڑھ بلحاظ خطہ}} [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:راجگڑھ]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:یورپ وچ 1067ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] [[گٹھ:منسک]] [[گٹھ:بیلاروس د‏‏ی ذیلی تقسیم]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:راجگڑھ]] [[گٹھ:گیارہويں صدی وچ آباد ہونے والے تھ‏‏انو‏اں ]] [[گٹھ:یورپ وچ 1067ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپ وچ 1069ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:یورپی راجگڑھ]] {{یورپی دیساں دے دارالحکومت}} [[Category:بیلاروس]] [[گٹھ:بیلاروس دے شہر]] [[گٹھ:بیلاروس دے آباد تھاں]] [[Category:جغرافیہ]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[Category:راجگھر]] s2bkctrgowb912k47tgq7sjmej7jiwx 0 29336 711112 709151 2026-08-31T18:27:30Z Andrii Grebonkin 45089 711112 wikitext text/x-wiki {| align="right" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|ایتھلیٹکس دے ریکارڈ-مردانہ |-style="background: #ddffdd" |- bgcolor="white" ! کھیڈ<br /> ! ریکارڈ<br /> ! کھڈاری<br /> ! دیس<br /> ! تریخ<br /> ! ملنی<br /> |- | style="background:;" | 100 میٹر دوڑ |style="background:;" | 9.58 | align="right" style="background:-;" | [[اسین بولٹ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Jamaica.svg|20px]]{{·}}[[جمیکا]] | align="right" style="background: -;" |16 اگست 2009 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 200 میٹر دوڑ |style="background:;" | 19.19 | align="right" style="background:-;" | [[اسین بولٹ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Jamaica.svg|20px]]{{·}}[[جمیکا]] | align="right" style="background: -;" | 20 اگست 2009 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 400 میٹر دوڑ |style="background:;" | 43.18 | align="right" style="background:-;" | [[مائکل جانسن]] |style="background:;" | [[File:Flag of the United States (Pantone).svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" | 26 اگست 1999 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 800 میٹر دوڑ |style="background:;" | 1:41.01 | align="right" style="background:-;" | [[ڈیوڈ روڈیشا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" | 29 اگست 2010 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 2:11.96 | align="right" style="background:-;" | [[نوح نگینی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" | 5 ستمبر 1999 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1500 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 3:26.00 | align="right" style="background:-;" | [[هشام الگروج]] |style="background:;" | [[File:Flag of Morocco.svg|20px]]{{·}}[[مراکش]] | align="right" style="background: -;" | 14 جولائ 1998 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1 [[میل]] دوڑ |style="background:;" | 3:26.00 | align="right" style="background:-;" | [[هشام الگروج]] |style="background:;" | [[File:Flag of Morocco.svg|20px]]{{·}}[[مراکش]] | align="right" style="background: -;" | 7 جولائ 1999 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 2000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 4:44.79 | align="right" style="background:-;" | [[هشام الگروج]] |style="background:;" | [[File:Flag of Morocco.svg|20px]]{{·}}[[مراکش]] | align="right" style="background: -;" | 7 ستمبر 1999 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 3000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 7:20.67 | align="right" style="background:-;" | [[ڈینئل کومن]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" |1 ستمبر 1996 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 5000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 12:37.35 | align="right" style="background:-;" | [[كينينيسا بيكيلی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |31 مئ 2004 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10,000 میٹر دوڑ |style="background:;" | 26:17.53 | align="right" style="background:-;" | [[كينينيسا بيكيلی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |26 اگست 2005 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10 کلو میٹر دوڑ |style="background:;" | 26:44 | align="right" style="background:-;" | [[لیونارڈ پیٹرک کومون]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" |26 ستمبر 2010 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 15 کلومیٹر دوڑ |style="background:;" | 41:13 | align="right" style="background:-;" | [[لیونارڈ پیٹرک کومون]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" |21 نومبر 2010 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 20,000 میٹر ٹریک |style="background:;" | 56:25.98+ | align="right" style="background:-;" | [[هايلی جبريسيلاسی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |27 جون2007 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 20 کلومیٹر (سڑک) |style="background:;" | 56:25.98+ | align="right" style="background:-;" | [[زرسنے ٹاڈیس]] |style="background:;" | [[File:Flag of Eritrea.svg|20px]]{{·}}[[اریٹریا]] | align="right" style="background: -;" |21 مارچ 2010 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | ادھا مراتھن |style="background:;" | 57:30+ | align="right" style="background:-;" | [[يوميف كيجيلشا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |27 أكتوبر 2024 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | [[مراتھن]] |style="background:;" | 2:03:38+ | align="right" style="background:-;" | [[پیٹرک ماکاؤ میوسیاوکی]] |style="background:;" | [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]{{·}}[[کینیا]] | align="right" style="background: -;" |25 ستمبر 2011 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 110 میٹر روکاں والی دوڑ |style="background:;" | 12.87+ | align="right" style="background:-;" | [[ڈیرون روبلز]] |style="background:;" | [[File:Flag of Cuba.svg|20px]]{{·}}[[کیوبا]] | align="right" style="background: -;" |12 جون 2008 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 400 میٹر روکاں والی دوڑ |style="background:;" | 46.78+ | align="right" style="background:-;" | [[کیون ینگ]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |6 اگست 1992 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | اچی چھال |style="background:;" |2.45 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[جاویر سوٹومیر]] |style="background:;" | [[File:Flag of Cuba.svg|20px]]{{·}}[[کیوبا]] | align="right" style="background: -;" |27 جولائی 1997 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | ڈانگ چھال |style="background:;" |6.31 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[آرمنڈ ڈوپلانٹس|آرمن ڈوپلانٹس]] |style="background:;" | [[File:Flag of Sweden.svg|20px]]{{·}}[[سویڈن]] | align="right" style="background: -;" | 12 مارچ 2026 | align="right" style="background:;" | مونڈو کلاسیکی |- | style="background:;" | لمی چھال |style="background:;" |8.95 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[مائک پاؤل]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |30 اگست 1991 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | تگنی چھال |style="background:;" |18.29 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[جوناتھن ایڈورڈز]] |style="background:;" | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]]{{·}}[[برطانیہ]] | align="right" style="background: -;" |7 اگست 1995 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | گولا سٹنا |style="background:;" |23.12 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[رینڈی بارنز]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |20 مئی 1990 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | تھالی سٹنا |style="background:;" |74.08 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[جرگن شلٹ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Germany.svg|20px]]{{·}}[[چڑھدا جرمنی]] | align="right" style="background: -;" |6 جون 1986 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | تھوڑا سٹنا |style="background:;" |86.74 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[یرلی سیدائخ]] |style="background:;" | [[File:Flag of the Soviet Union.svg|20px]]{{·}}[[سوویت یونین]] | align="right" style="background: -;" |6 جون 1986 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | نیزہ سٹنا |style="background:;" |98.48 میٹر | align="right" style="background:-;" | [[جان زلزنی]] |style="background:;" | [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]]{{·}}[[چیک]] | align="right" style="background: -;" |6 جون 1986 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | ڈیکاتھلون |style="background:;" |9039 نمبر | align="right" style="background:-;" | [[ایشٹن ایٹن]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |22-23 جون 2012 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10,000 میٹر پیدل دوڑ (ٹریک) |style="background:;" |37:53.09 | align="right" style="background:-;" | [[فرانسسکو یاوئر فرننڈس]] |style="background:;" | [[File:Flag of Spain.svg|20px]]{{·}}[[سپین]] | align="right" style="background: -;" |27 جولائی 2008 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 20,000 میٹر پیدل دوڑ (ٹریک) |style="background:;" |1:17:25.6 | align="right" style="background:-;" | [[برنارڈو سیگورا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Mexico.svg|20px]]{{·}}[[میکسیکو]] | align="right" style="background: -;" |7 مئي 1994 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 20 کلو میٹر پیدل دوڑ (سڑک) |style="background:;" |1:17:16 | align="right" style="background:-;" | [[ولاڈیمیر کنائکن]] |style="background:;" | [[File:Flag of Russia.svg|20px]]{{·}}[[روس]] | align="right" style="background: -;" |29 ستمبر 2007 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 4x100 میٹر ریلے دوڑ |style="background:;" |1:17:16 | align="right" style="background:-;" | [[نیسٹا کرٹر]]<br />[[مائکل فراٹر]]<br />[[یوہان بلیک]]<br /> [[اسین بولٹ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Jamaica.svg|20px]]{{·}}[[جمیکا]] | align="right" style="background: -;" |4 ستمبر 2011 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 4x400 میٹر ریلے دوڑ |style="background:;" |2:54.29 | align="right" style="background:-;" | [[اینڈریو والمن]]<br />[[کونسی واٹس]]<br />[[بچ رینالڈز]]<br />[[مائکل جانسن]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |22 اگست 1993 | align="right" style="background:;" | - |- |} {| align="right" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"|ایتھلیٹکس دے ریکارڈ-زنانہ |-style="background: #ddffdd" |- bgcolor="white" ! کھیڈ<br /> ! ریکارڈ<br /> ! کھڈاری<br /> ! دیس<br /> ! تریخ<br /> ! ملنی<br /> |- | style="background:;" | 100 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 10.49 | align="right" style="background:-;" | [[فلورنس گرفتھ جوئینر]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |16 جولائی 1988 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 200 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 21.34 | align="right" style="background:-;" | [[فلورنس گرفتھ جوئینر]] |style="background:;" | [[File:Flag of USA.svg|20px]]{{·}}[[امریکہ]] | align="right" style="background: -;" |29 ستمبر 1988 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 400 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 47.60 | align="right" style="background:-;" | [[ماریٹا کوخ]] |style="background:;" | [[File:Flag of Germany.svg|20px]]{{·}}[[چڑھدا جرمنی]] | align="right" style="background: -;" | 6 اکتوبر 1985 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 800 میٹر دوڑ |style="background:;" | 1:53.28 | align="right" style="background:-;" | [[جرمیلہ کراٹوچویلوا]] |style="background:;" | [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px]]{{·}}[[چیکوسلواکیہ]] | align="right" style="background: -;" | 26 جولائی 1983 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 2:28.98 | align="right" style="background:-;" | [[سویٹلانا ماسٹرکوا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Russia.svg|20px]]{{·}}[[روس]] | align="right" style="background: -;" | 23 اگست 1996 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1500 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 3:50.46 | align="right" style="background:-;" | [[چو ینزیا]] |style="background:;" | [[File:Flag of China.svg|20px]]{{·}}[[چین]] | align="right" style="background:-;" | 11 ستمبر 1993 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 1 [[میل]] دوڑ |style="background:;" | 4:12.56 | align="right" style="background:-;" | [[سویٹلانا ماسٹرکوا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Russia.svg|20px]]{{·}}[[روس]] | align="right" style="background: -;" | 14 اگست 1996 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 2000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 5:25.36 | align="right" style="background:-;" | [[سونیہ اوسلیوان]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ireland.svg|20px]]{{·}}[[لوکراج آئرلینڈ]] | align="right" style="background: -;" | 8 جولائی 1994 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 3000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 8:06.11 | align="right" style="background:-;" | [[وانگ جنزیا]] |style="background:;" | [[File:Flag of China.svg|20px]]{{·}}[[چین]] | align="right" style="background: -;" |13 ستمبر 1993 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 5000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 14:11.15 | align="right" style="background:-;" | [[تیرونیش دبابا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |6 جون 2008 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10,000 [[میٹر]] دوڑ |style="background:;" | 29:31.78 | align="right" style="background:-;" | [[وانگ جنزیا]] |style="background:;" | [[File:Flag of China.svg|20px]]{{·}}[[چین]] | align="right" style="background: -;" |8 ستمبر 1993 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 10 کلو میٹر (سڑک) |style="background:;" | 30:21 | align="right" style="background:-;" | [[پاؤلہ ریڈکلف]] |style="background:;" | [[File:Flag of the United Kingdom.svg|20px]]{{·}}[[برطانیہ]] | align="right" style="background: -;" |23 فروری 2003 | align="right" style="background:;" | - |- | style="background:;" | 15 کلومیٹر دوڑ |style="background:;" | 46:27.7 | align="right" style="background:-;" | [[تیرونیش دبابا]] |style="background:;" | [[File:Flag of Ethiopia.svg|20px]]{{·}}[[ایتھوپیا]] | align="right" style="background: -;" |15 نومبر 2009 | align="right" style="background:;" | - |- |} [[گٹھ:کھیڈ]] [[گٹھ:دنیا دے ایتھلیٹکس دے ریکارڈ]] ab6xf4q9trx8ii3yewr8kxfwjnak8vh 0 31394 711110 383970 2026-08-31T18:10:50Z Harvinder Chandigarh 13098 711110 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background: #F7E7CE";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#C9DC87" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>ابابیل<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Mehlschwalbe im Flug.jpg|200px]] |- align="center" |- |[[جیون ٹولی بنانا|دیس]]: || [[جنور]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|برادری]]: || [[کورڈیٹ]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|نکی برادری]]: || [[کنگریڑے]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹولی]]: || [[پنچھی]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|پتی]]: || [[چڑیاں]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹبر]] : || [[ابابیل]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹوکرہ]]: ||19 |- |[[جیون ٹولی بنانا|ونڈاں]]: ||83 |- |} [[File:Nest of Swallow.jpg|thumb|ابابیل دا گھونسلا، ہماچل پردیش، بھارت دے اک پہاڑی پنڈ دی عمارت وچ۔]] '''ابابیل''' [[پنچھی|پنچھیاں]] دا اک ٹبر اے جیہڑے ہوا وچ ای کھا لیندے نیں۔ [[چڑیاں]] دے ایس ٹبر وچ 19 ٹوکرے تے 83 ونڈاں نیں۔ ابابیلاں سارے تھانواں تے پھیلیاں ہویاں نیں سواۓ [[انٹارکٹکا]] دے۔ ==وکھالہ== ابابیل نے اپنے پنڈے نوں ہوا وچ شکار کرن لئی بنایا ہویا اے۔ ایہدا سدھا پتلا پنڈا تے چنجلے پر ہوندے نیں۔ ایس باہجوں ایہنے اپنے جنے پنچھیاں نالوں 50–75% گھٹ زور اڈاری وچ لانا پیندا اے۔ ابابیل دی چھوٹی پر تکڑی چنج ہوندی اے جیہڑی واوا کھلی ہوندی اے۔ ایہناں دا پنڈا 10–24 سینٹی میٹر (3.9–9.4 انچ) دے وشکار تے جوکھ 10–60 گرام ہوندا اے۔ ایہناں دے کھمب لمے چنجلے تے مڈھلے 9 ہوندے نیں۔ پوچھل وچ 9 پر ہوندے نیں۔ [[File:Progne-subis-001.ogg|left|thumb| [[جامنی مارٹن]].]] == بارلے جوڑ == {{Commons|Tachymarptis melba|ابابیل|position=left}} [[Category:ابابیل]] cc2kpkxtrypligmk0uo9t9lrz5xy989 711111 711110 2026-08-31T18:14:11Z Harvinder Chandigarh 13098 711111 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background: #F7E7CE";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#C9DC87" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>ابابیل<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Mehlschwalbe im Flug.jpg|200px]] |- align="center" |- |[[جیون ٹولی بنانا|دیس]]: || [[جنور]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|برادری]]: || [[کورڈیٹ]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|نکی برادری]]: || [[کنگریڑے]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹولی]]: || [[پنچھی]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|پتی]]: || [[چڑیاں]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹبر]] : || [[ابابیل]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹوکرہ]]: ||19 |- |[[جیون ٹولی بنانا|ونڈاں]]: ||83 |- |} [[File:Nest of Swallow.jpg|thumb|ابابیل دا آلھنا، [[ہماچل پردیش]]، بھارت دے اک پہاڑی پنڈ دی عمارت وچ۔]] '''ابابیل''' [[پنچھی|پنچھیاں]] دا اک ٹبر اے جیہڑے ہوا وچ ای کھا لیندے نیں۔ [[چڑیاں]] دے ایس ٹبر وچ 19 ٹوکرے تے 83 ونڈاں نیں۔ ابابیلاں سارے تھانواں تے پھیلیاں ہویاں نیں سواۓ [[انٹارکٹکا]] دے۔ ==وکھالہ== ابابیل نے اپنے پنڈے نوں ہوا وچ شکار کرن لئی بنایا ہویا اے۔ ایہدا سدھا پتلا پنڈا تے چنجلے پر ہوندے نیں۔ ایس باہجوں ایہنے اپنے جنے پنچھیاں نالوں 50–75% گھٹ زور اڈاری وچ لانا پیندا اے۔ ابابیل دی چھوٹی پر تکڑی چنج ہوندی اے جیہڑی واوا کھلی ہوندی اے۔ ایہناں دا پنڈا 10–24 سینٹی میٹر (3.9–9.4 انچ) دے وشکار تے جوکھ 10–60 گرام ہوندا اے۔ ایہناں دے کھمب لمے چنجلے تے مڈھلے 9 ہوندے نیں۔ پوچھل وچ 9 پر ہوندے نیں۔ [[File:Progne-subis-001.ogg|left|thumb| [[جامنی مارٹن]].]] == بارلے جوڑ == {{Commons|Tachymarptis melba|ابابیل|position=left}} [[Category:ابابیل]] ayi3lqmdqmzm2wmby25y070tfqv486j 8 58132 711118 708555 2026-08-31T21:46:18Z ASarabadani (WMF) 39636 Allow thumb.wikimedia.org alongside upload.wikimedia.org ([[phab:T427465]]) 711118 javascript text/javascript /** * Direct imagelinks to Commons * * @source https://www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Direct_imagelinks_to_Commons Revision 2026-04-16 * @author Krinkle */ if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber', 0 ) >= 0 ) { mw.loader.using( [ 'mediawiki.util' ] ).then( function () { mw.hook( 'wikipage.content' ).add( function ( $content ) { var uploadBaseRe = /^(https:)?\/\/(?:upload|thumb)\.wikimedia\.org\/wikipedia\/commons/; var localFileNSString = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' )['6'] + ':'; var server = '(https:)?' + mw.util.escapeRegExp( mw.config.get( 'wgServer' ) ); var localBasePath = new RegExp( '^(?:' + server + ')?' + mw.util.escapeRegExp( mw.util.getUrl( localFileNSString ) ) ); var localBaseScript = new RegExp( '^(?:' + server + ')?' + mw.util.escapeRegExp( mw.util.wikiScript() + '?title=' + mw.util.wikiUrlencode( localFileNSString ) ) ); var commonsBasePath = 'https://commons.wikimedia.org/wiki/File:'; var commonsBaseScript = 'https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:'; $content.find( 'a.image, a.mw-file-description' ).each( function ( i ) { if ( uploadBaseRe.test( $( this ).find( 'img' ).attr( 'src' ) ) ) { this.href = this.href .replace( localBasePath, commonsBasePath ) .replace( localBaseScript, commonsBaseScript ); } } ); } ); } ); } cpglb1t9tmmfmeo2mwetrhgbfw1mysf 8 58136 711117 708556 2026-08-31T21:46:16Z ASarabadani (WMF) 39636 Allow thumb.wikimedia.org alongside upload.wikimedia.org ([[phab:T427465]]) 711117 javascript text/javascript /** * Direct imagelinks to Commons * * @source https://www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Direct_imagelinks_to_Commons Revision ۲۰۲۶-۰۴-۱۶ * @author Krinkle */ if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber', ۰ ) >= ۰ ) { mw.loader.using( [ 'mediawiki.util' ] ).then( function () { mw.hook( 'wikipage.content' ).add( function ( $content ) { var uploadBaseRe = /^(https:)?\/\/(?:upload|thumb)\.wikimedia\.org\/wikipedia\/commons/; var localFileNSString = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' )['۶'] + ':'; var server = '(https:)?' + mw.util.escapeRegExp( mw.config.get( 'wgServer' ) ); var localBasePath = new RegExp( '^(?:' + server + ')?' + mw.util.escapeRegExp( mw.util.getUrl( localFileNSString ) ) ); var localBaseScript = new RegExp( '^(?:' + server + ')?' + mw.util.escapeRegExp( mw.util.wikiScript() + '?title=' + mw.util.wikiUrlencode( localFileNSString ) ) ); var commonsBasePath = 'https://commons.wikimedia.org/wiki/File:'; var commonsBaseScript = 'https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:'; $content.find( 'a.image, a.mw-file-description' ).each( function ( i ) { if ( uploadBaseRe.test( $( this ).find( 'img' ).attr( 'src' ) ) ) { this.href = this.href .replace( localBasePath, commonsBasePath ) .replace( localBaseScript, commonsBaseScript ); } } ); } ); } ); } er7ge71gsqzptom4wxdjsp8vq50gd7s 0 62514 711120 708004 2026-09-01T04:41:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711120 wikitext text/x-wiki == A == * Abati ([[ارجنٹینا|Argentina]]) [http://www.zanelloargentina.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005062125/http://www.zanelloargentina.com/ |date=2009-10-05 }} * ACO 2000 ([[دکھنی افریقہ|South Africa]]) * Aebi (Switzerland) [http://www.aebi.com/] * AGCO Corporation (United States) [http://www.agcocorp.com/] ** AGCO (USA) [http://www.agcoiron.com/] ** AGCO Allis (Argentina, formerly USA) [http://www.agcoallis.com.ar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704180155/http://www.agcoallis.com.ar/ |date=2007-07-04 }} ** Challenger (USA) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} ** Fendt (Germany) [http://www.fendt.com/] ** Massey Ferguson (USA) [http://www.masseyferguson.com] ** Valtra ([[فنلینڈ|Finland]]) [http://www.valtra.com/] * Agrale ([[برازیل|Brazil]]) [http://www.agrale.com.br/] * Agri King (India) [http://www.agrikingtractors.com/] * Agria (Spain) [http://www.agria.net/] * Agrinar (Argentina) [https://web.archive.org/web/20070103063406/http://www.agrinar.com.ar/] * Agritech (Brazil) [http://www.agritech.ind.br/] ** Yanmar Agritech * [https://www.agroasiatractors.ae/ Agroasia tractors UAE] * Agro Tractors Ltd ([[پاکستان|Pakistan]]) ** John Deere/ATL [http://agrotractors.com/] (joint venture in Pakistan) * AGT ([[سلووینیا|Slovenia]]) * AHS ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.ahs.com.tr/] * Al-Ghazi Tractors (Pakistan) [http://alghazitractors.com/] * Al Jadah ([[لیبیا|Libya]]) [http://www.libyantractorco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829030021/http://www.libyantractorco.com/ |date=2006-08-29 }} (joint venture with Massey Ferguson) * Alfrat ([[شام|Syria]]) [http://www.alfratco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316155037/http://www.alfratco.com/ |date=2007-03-16 }} * Amul (India) * Anglo-Thai New Holland ([[تھائیلینڈ|Thailand]]) [http://www.anglo-thai.com/] * Antonio Carraro (Italy) [http://www.antoniocarraro.it/] * Apache Solis (Argentina) (joint with International Tractors (Sonalika)) [http://www.apache.com.ar/] * Aratri Biagioli (Italy) [http://www.aratribiagioli.it/] * ARGO SpA (Italy) [http://www.argospa.it/] ** Fort ** Landini [http://www.landini.it/] ** McCormick Tractors [http://www.mccormick-intl.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429175149/http://www.mccormick-intl.com/us/1809_to_present.htm |date=2007-04-29 }} ** SEP [http://www.sep.it/] ** Valpadana [http://www.valpadana.it/] * ARLAN-YTO (Kazakhstan) (joint with YTO) * ArmaTrac (Turkey) [http://www.armatrac.com/] == B == * Balram (India) * Baltiets (Russia) * Barbieri (Italy) [http://www.barbieri-fb.com/] * Basak Traktor ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.basaktraktor.com.tr/] * BCS SpA (Italy) [http://www.bcs-ferrari.it/] ** BCS ** Ferrari tractors ** Pasquali * Belarus (Ganja) (Azerbaijan) (licensed Belarus/MTZ) [http://www.ganjaauto.az/] * Bell (South Africa) [http://www.bell.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015420/http://www.bell.co.za/ |date=2007-07-04 }} * BERGmeister (Germany) [http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901072823/http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/ |date=2018-09-01 }} * Bernardin (Argentina) [https://web.archive.org/web/20090221063254/http://www.bernardin.com.ar/] * BM ([[اروگئے|Uruguay]]) [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&langpair=es%7Cen&u=http://www.domingobasso.com/tractores&rurl=translate.google.com&client=tmpg&usg=ALkJrhiKhCe9EpUgqz3sjtZLBWv5IH8W5A] * Bobruisk plant of tractor parts and units (Belarus) [http://bztda.com/] * BOMR (China) [http://www.bomrcn.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708000152/http://www.bomrcn.com/ |date=2017-07-08 }} * BOZOK TRACTOR (KARACABAY GROUP) (Turkey) [http://www.bozoktraktor.com.tr] * BS ([[ویئتنام|Vietnam]]) [http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930021837/http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm |date=2007-09-30 }} * Budny (Brazil) * Bull Power IMT (Pakistan0 (licensed IMT) [http://omnigroup.com.pk/industry.php?id=55&url=agriculture_tractors] == C == * CAMARTEC (Tanzania) * Captain (India) [http://www.captaintractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805051327/http://www.captaintractors.com/ |date=2017-08-05 }} * Carraro Agritalia (Italy) [http://www.agritalia.it/] * Carrian (China) * CATERPILLAR (United States) [http://www.cat.com] * Ceahlau ([[رومانیا|Romania]]) [http://www.ceahlau.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112154805/http://ceahlau.com/ |date=2020-01-12 }} * Challenger (USA) (part of AGCO concern) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} * Changfa (China) [http://www.changfa.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911200009/http://changfa.com.cn/ |date=2017-09-11 }} * Changlin (China) [http://www.changlin.net/] ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Deutz-Fahr) * Changzhou (China) ** Dongfeng [http://www.dfamgc.com/] * Chelyabinsk Tractor Plant (Russia) [http://chtz-uraltrac.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331175431/http://chtz-uraltrac.com/ |date=2008-03-31 }} ** ChTZ * Chery (China) [http://www.cheryhi.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511093147/http://www.cheryhi.com.cn/ |date=2017-05-11 }} ** Detank * CHETRA (Russia) [http://www.chetra.ru/en/] * China Shangdong (China) [http://sdshifeng.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050559/http://sdshifeng.com.cn/ |date=2007-12-28 }} ** TaiShan [http://www.tstractor.com/] * Chuanfeng (China) [http://www.msjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713210218/http://www.msjx.com/ |date=2007-07-13 }} * Chuanlong (China) [http://www.clzb.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614084055/http://www.clzb.com/ |date=2007-06-14 }} * Cirta ([[الجیریا|Algeria]]) [http://www.cmt.dz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608205803/http://www.cmt.dz/ |date=2007-06-08 }} ** CMT ** PMA * Claas (Germany) [http://www.claas.com/] * CMZ (Argentina) ** Zanello (CMZ) [http://www.zanello.com.ar/] * CNH Global (Italy/USA) [http://www.cnh.com/] ** Case IH (USA) [http://www.caseih.com/] ** New Holland (Italy/USA) [http://www.newholland.com/] ** Shanghai New Holland (joint venture) (China) [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} ** Steyr (Austria) [http://www.steyr-traktoren.com/] ** UzCaseTractor (Joint Venture) (Uzbekistan) * Cockshutt Plow Company (Canada) * Crossword Agro (India) [http://www.crosswordagro.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808211007/http://www.crosswordagro.com/ |date=2017-08-08 }} ** Atmak ** Captain ** Nissan * Crystal (Poland) [http://www.traktor.pl/] * Cub Cadet [http://www.cubcadet.com/] == D == * DaeDong ([[دکھنی کوریا|South Korea]]) [http://www.daedong.co.kr/] ** DaeDong ** Kioti [http://www.kioti.com/] ** Landpower * Deere & Company (USA) [http://www.deere.com/] ** Benye (China) [http://www.benye.com/]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516211800/http://benye.com/ |date=2013-05-16 }} (purchased by John Deere in 2007) ** John Deere ** John Deere/ATL (joint venture) (Pakistan) [http://agrotractors.com/] ** John Deere Tiantuo (JDT) (joint venture) (China) [http://www.jdtt.com/] *** Apollo *** Iron Bull * Dewan Tractors (Pakistan) ** Dewan Euro Leopard ** Dewan Foton ** Dewan Tumosan * Dexheimer (Germany) [http://www.dexheimer-traktor.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801085910/http://dexheimer-traktor.de/ |date=2019-08-01 }} * Dezzi (South Africa) (Desmond) [http://www.dezzi.co.za/] * Dior (China) [http://www.diorzg.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081229/http://diorzg.com/ |date=2017-09-20 }} * Dong Feng (China) Changzhou Agricultural Machinery Group Co.، LTD (DFAM) [http://www.df-tractor.com/] * Doppstadt (Germany) [http://www.doppstadt.net/] * DTZ (Ukraine) == E == * Eastman Industries ** Eastman Commercial ** Hover Mower ** Ingersoll Power Equipment * Ekip (Turkey) [http://ekiptraktor.com.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820044937/http://ekiptraktor.com.tr/ |date=2016-08-20 }} (licensed Massey Ferguson) * Enfly (China) [http://enfly.en.alibaba.com/] * Erkunt (Turkey) [http://www.erkunttarim.com.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210011314/http://www.erkunttarim.com.tr/ |date=2008-02-10 }} ** ArmaTrac [http://www.armatrac.com/] * Escorts (India) ** Escorts [http://www.escortsagri.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701050629/http://www.escortsagri.com/ |date=2007-07-01 }} ** Escorts Polmot (Poland) [http://www.escorts.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015115435/http://escorts.com.pl/ |date=2007-10-15 }} ** Farmtrac ** Powertrac * ETRAG (Algeria) [http://www.etrag.dz/] == F == * FarmAll Technology [http://www.farmalltechnology.com] ** URSUS * Farmcart (India) * Farmer (India) [http://www.farmertractor.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100119/http://farmertractor.in/ |date=2015-08-01 }} * Farmer (Poland) [http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902082316/http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/ |date=2018-09-02 }} * Force Motors (formerly Bajaj Tempo Ltd) (India) [http://www.forcemotors.com/] ** Balwan ** Tempo Ox * Forma (Romania) [http://www.forma-romania.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626181955/http://forma-romania.ro/ |date=2017-06-26 }} * Foton Lovol (China) (sold under many names) [http://www.fotonlovol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216203612/http://www.fotonlovol.com/ |date=2008-02-16 }} ** EuroLeopard [http://www.euroleopard.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517075040/http://euroleopard.com/ |date=2014-05-17 }} ** Eurotrac [http://www.eurotrac.nl/] ** Foton ** Lovol * Fuyang Tractor (China) ** Benniu [http://www.benniu.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021031211255/http://www.benniu.net/ |date=2002-10-31 }} == G == * Ganja Auto Plant ([[ازربائیجان|Azerbaijan]]) [http://www.ganjaauto.gov.az/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511201208/http://ganjaauto.gov.az/ |date=2015-05-11 }} * Gecheng (China) [http://www.shanghaigc.com/] * GEDA (Romania) [http://www.geda.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114124813/http://www.geda.ro/ |date=2012-11-14 }} [http://www.utbtractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728093232/http://www.utbtractors.com/ |date=2012-07-28 }} * GIAD ([[سڈان|Sudan]]) [http://www.giad.com/] * GM Universal (Pakistan) [http://www.agripak.com.pk/] * Goldoni (Italy) [http://www.goldoni.com/] * Greaves (India) * Guapo (Argentina) [http://www.tractorguapo.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625151635/http://www.tractorguapo.com/ |date=2017-06-25 }} == H == * Haotian (China) [http://www.wfhaotian.com/] * Hattat (Turkey) [http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517221433/http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php |date=2007-05-17 }} ** Hattat (licensed Valtra) ** Hattat Universal (licensed UTB Universal) ** Valtra (licensed) * Henan Lishen Machinery Co (China) [http://www.hnslsjx.com/] ** Henan Lishen ** Hercules ** Foison * Hero Motors Limited (Pakistan) [http://www.hero.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806164304/http://hero.com.pk/ |date=2017-08-06 }} ** Hero Russi ** Hero Russi Belarus (licensed Belarus) * HMT (India) [http://hmttractors.co.in] * Holder (Germany) [http://www.holdertractor.com] (purchased by Uzel in 2006, sold in 2008) * Honda (Japan) [http://www.hondapower.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000707022421/http://www.hondapower.com/ |date=2000-07-07 }} [http://www.honda.co.jp/agriculture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053222/http://www.honda.co.jp/agriculture/ |date=2016-03-04 }} * Hovertrack (Netherlands) [http://www.hovertrack.nl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627073210/http://www.hovertrack.nl/ |date=2017-06-27 }} * HOYO (Romania) (build Tai Shan) [http://www.hoyo.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090224/http://www.hoyo.ro/ |date=2015-12-22 }} * Husqvarna ** Craftsman ** Dixon ** Murray (built under license in North America from Briggs & Stratton) ** Poulan ** Weed Eater * Hydrema (Denmark) == I == [[تصویر:NelsUgland.jpg|thumb|انٹرنیشنل ہارویٹر<br /> ]] [[تصویر:IMT_533_DeLuxe_Šarani_2.jpg|thumb|<center>IMT (سربیا)<br /> </center>]] * IMK ([[سربیا|Serbia]]) [http://www.14-oktobar.co.rs] * IMR (Serbia) [http://www.imr-rakovica.com] * IMT (Serbia) [http://www.imt.co.rs] * Indo Farm (India) [http://www.indofarm.in] ** Indo Power ** Staunch * International Tractors Limited (India) [http://www.sonalika.com] ** Solis ** Sonalika International * Irum (Romania) (based on Belarus/MTZ) [http://www.irum.ro/] * Iseki (Japan) [http://www.iseki.co.jp] * ITMCo ([[ایران|Iran]]) [http://www.itm.co.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221065741/http://www.itm.co.ir/ |date=2009-02-21 }} ** Baskent ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.baskenttraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525091925/http://www.baskenttraktor.com/ |date=2009-05-25 }} ** ITM ** ITMCo ** KTMCO (Iran-Kurdistan) (subsidiary of ITMCO) [http://www.ktmcompany.com/] ** Massey Ferguson (under license) ** Motira ([[زمبابوے|Zimbabwe]]) (joint venture) [http://www.motira.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901175109/http://www.motira.ir/ |date=2010-09-01 }} ** MTF ** TajIran ([[تاجکستان|Tajikistan]]) (joint venture) [http://www.tajiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704071800/http://www.tajiran.ir/ |date=2007-07-04 }} ** UgIran ([[یگانڈا|Uganda]]) (joint venture) [http://www.ugiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101135850/http://www.ugiran.ir/ |date=2009-01-01 }} ** VenIran ([[وینیزئیلا|Venezuela]]) (joint venture) [http://www.veniran.com.ve] == J == * Jaya (India) * JCB (England) * JDS (Germany) [http://www.dromson.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929200836/http://www.dromson.com/ |date=2007-09-29 }} ** Eicher *** Valtra Eicher * Jiangsu (China) [http://www.jsqt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703235416/http://www.jsqt.com/ |date=2007-07-03 }} * Jindal (India) * JIROFT (Iran) * John Deere (USA) * Juling (China) [http://www.juling.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615032204/http://www.juling.com/ |date=2006-06-15 }} == K == [[تصویر:T_150_K_front.JPG|thumb|<center>KhTZ (یوکرین)<br /> </center>]] * KamAZ (Russia) [http://www.kamaz.net/] * Kaset Phattana (Thailand) [http://www.thaicombine.com/products/kc01/kc01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216213550/http://thaicombine.com/products/kc01/kc01.html |date=2006-02-16 }} * KAT (China) [http://www.reden.com.cn/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224165402/http://www.reden.com.cn/index.asp |date=2008-02-24 }} (by Shanghai Reden Industrial) * KBZ (Russia) [http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917201117/http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm |date=2002-09-17 }} * Kerman (Iran) [http://www.ktmfco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041130004417/http://ktmfco.com/ |date=2004-11-30 }} * KhTZ (Ukrainian abbreviation for the Kharkiv Tractor Plant) (Ukraine) [http://www.xtz.ua/] * Khyber (Iran) * KIOTI (South Korea) [http://www.kioti.com/] * Kirovets (Russia) [http://www.kirovets.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010124192100/http://www.kirovets.com/ |date=2001-01-24 }} ** Deutz-Fahr Kirovets (joint with Deutz-Fahr) ** Kirovets-Pronar ** Terrion [http://www.terrion.eu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202011344/http://www.terrion.eu/ |date=2010-02-02 }} * Kissan Standard (India) [http://standardagricultureworks.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204015937/http://standardagricultureworks.com/ |date=2010-12-04 }} * KMZ (Russia) [http://www.kmz.ru/] * Koyker * Krieger (Germany) [http://www.krieger-fahrzeugbau.de/] * Krishi Shakti (India) * KTZ (Moldova) * KTZ BOLGAR (Bulgaria) [http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624163056/http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s |date=2013-06-24 }} * Kubota (Japan) [http://www.kubota.com] * Kukje (South Korea) * Branson == L == [[تصویر:Lamborghini_traktor.jpg|thumb|لومبورگنی ٹریکٹر<br /> ]] * Lamborghini Trattori S.p.A. (Italy) (part of SDF concern) * Lander (Spain) [http://www.landertrac.com/] * Landini (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Landmarshal (India) * Lanz (Germany) * LFKedi (China) [http://www.changlianfa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013105223/http://www.changlianfa.com/ |date=2016-10-13 }} * LIMB (LUXS) ([[سلووینیا|Slovenia]]) [http://www.limb.si/] * Lindner (agricultural machinery manufacturer) (Austria) [http://www.lindner-traktoren.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217170324/http://lindner-traktoren.com/ |date=2014-12-17 }} * Linhai (China) [http://www.atv-linhai.com] * LKT (Slovenia) * Lovson (India) [http://www.lovson.com/] * LS Mtron (formerly LG Cable) (South Korea) [http://www.lstractor.co.kr/] ** LS * LTZ (Russia) [http://www.ltz.lipetsk.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607190648/http://www.ltz.lipetsk.ru/ |date=2007-06-07 }} * Luli (China) [http://www.ginding.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713233826/http://www.ginding.com/ |date=2017-07-13 }} * Lutong (China) [http://www.lylutong.com.cn/] == M == [[تصویر:Belarus_1220.4.jpg|thumb|<center>MTZ (بیلاروس)<br /> </center>]] * Machinery & Industrial Group N.V. (Russia)[http://tplants.com//] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730065447/http://www.tplants.com/ |date=2017-07-30 }} * Mahindra & Mahindra (India) [http://www.mahindratractorworld.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823055557/http://www.mahindratractorworld.com/ |date=2009-08-23 }} ** Jiangling Motors (Mahindra, China) *** FengShou *** Lenar [http://www.lenarusa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070726121952/http://www.lenarusa.com/ |date=2007-07-26 }} ** Jinma (China) (various manufacturers) [http://www.jinma-tractor.com/] [http://www.jm-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911192023/http://jm-tractor.com/ |date=2017-09-11 }} ** Mahindra ** Mahindra Tractors ** Mahindra Gujarat [http://www.mahindragujarat.com/] ** Shaktimaan [http://www.mahindragujarat.com/] ** Swaraj (purchased 64.6% in 2007) [http://www.swarajenterprise.com/] * Malyshev Factory (Ukraine) [http://www.malyshevplant.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718212452/http://malyshevplant.com/ |date=2019-07-18 }} * MAT (Romania) [http://www.matcraiova.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123035607/http://www.matcraiova.ro/ |date=2009-01-23 }} * Meraj (India) [http://www.mangaltractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515162842/http://mangaltractors.com/ |date=2010-05-15 }} * Merlo (Italian) [http://www.merlo.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727022545/http://www.merlo.it/ |date=2017-07-27 }} * Metalfor Araus (Argentina) [http://www.metalfor.com.ar/] * Mija (Romania) [http://www.ummija.ro/] * Millat (Pakistan) [http://www.millat.com.pk/] ** Massey Ferguson under license ** MT * Mini (Romania) * Mitsubishi (Japan) [http://www.mam.co.jp/] * MoAZ (Belarus) * Morooka (Japan) – [http://www.morooka1.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213081743/http://morooka1.co.jp/ |date=2009-02-13 }} * MTD (USA) [http://www.mtdproducts.com/] ** Bolens ** Cub Cadet Yanmar [http://www.cubcadetyanmar.com/] ** Gutbrod (Germany) ** Rover (Australia) ** White Outdoor ** Yard Machines ** Yard Man * MTZ ([[بیلاروس|Belarus]]) [http://www.tractors.com.by/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427155956/http://www.tractors.com.by/ |date=2007-04-27 }} ** Belarus [http://www.belarus.com/] == N == * NAME (Japan) [http://www.shinnouki.co.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205091907/http://www.shinnouki.co.jp/ |date=2019-02-05 }} * Neptune (Turkey) (licensed MTZ/Belarus) [http://www.neptuntractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213144030/http://neptuntractor.com/ |date=2016-02-13 }} * New Holland (Italy/USA/India) (part of ARGO SpA concern) [http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222091742/http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html |date=2014-12-22 }} == O == * ORTZ (Russia) [http://www.ortz.ru/] * OSTMCO (Iran) [http://sirjan-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722012047/http://sirjan-tractor.com/ |date=2017-07-22 }} (mfg. Goldoni under license) * O.T.M.Co (Iran) [http://www.otm.co.ir/] == P == * Panther (India) * Pauny (Argentina) [http://www.pauny.com.ar/] ** Pauny Rino 3000 ** Zanello * Pierre (Italy) [http://www.pierretra.com/] * Pol-Mot (Poland) [http://www.polmot.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722050555/http://polmot.pl/ |date=2017-07-22 }} ** Polmot-Foton ** Ursus Pol-Mmot ** Ursus (Poland) [http://www.ursus.com.pl/] * Power-Trac (USA) [http://www.power-trac.com/] * PowerTrac (Argentina) (MarTraj Agrícola S.A.) * Preet (India) [http://www.preettractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821171914/http://www.preettractors.com/ |date=2007-08-21 }} * Progress-ZST (Russia) [http://www.pkprogress.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310073309/http://www.pkprogress.com/ |date=2008-03-10 }} * Pronar (Poland) [http://www.pronar.pl/] * Proton Primus (Brazil) [http://www.protonprimus.com.br/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004021522/http://protonprimus.com.br/ |date=2006-10-04 }} == Q == * Qian Liniu (China) [http://www.qljx.com.cn/] * Qingdao Iaoshan Tractor Factory (China) ** Laotuo == R == * Rahi (Pakistan) (joint with Shifeng) [http://www.rahitractors.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817182337/http://www.rahitractors.com.pk/ |date=2017-08-17 }} * Rakovica (IMT) (Serbia) * RAZ (Russia) * Reform (Austria) [http://www.reform-werke.com] ** Metrac ** Mounty * Renault (France) * Royal (India) [http://www.royaltractorpvtltd.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223061227/http://royaltractorpvtltd.com/ |date=2014-12-23 }} == S == * Saktraktori ([[جارجیا (دیس)|Georgia]]) [http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917065946/http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/ |date=2002-09-17 }} * Samarakoon Tractor Industries ([[سری لنکا|Sri Lanka]]) ** Farmwell * SAME Deutz-Fahr (SDF) (Italy) ** Deutz-Fahr (Germany) ** Deutz-Fahr Kirovets (Russia) (joint venture with Kirovets) ** Hürlimann (Switzerland) [http://www.hurlimann.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050517013349/http://www.hurlimann.com/ |date=2005-05-17 }} ** Lamborghini Trattori (Italy) [http://www.lamborghini-tractors.com/] ** SAME (Italy) ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Changlin) * Sauerburger (Germany) [http://www.sauerburger.de/] * Saukville (USA) [http://www.saukvilletractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714125136/http://www.saukvilletractor.com/ |date=2008-07-14 }} * Savatrac (Iran) * Schanzlin (Germany) [http://www.schanzlin.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928131004/http://www.schanzlin.de/ |date=2007-09-28 }} * Semeato (Brazil) [http://www.semeato.com.br/] * Shangdong Juli (China) [http://www.chinajuli.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702101151/http://www.chinajuli.com/ |date=2012-07-02 }} * Shangdong Shifeng (China) [http://www.shifeng.com.cn/] ** SENS ** Shifeng * Shandgong Shuangli (China) [http://www.shuangli.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913095053/http://shuangli.cn/ |date=2017-09-13 }} ** Shuangli * Shandong Weifang (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} [http://www.cn-luzhong.com] ** Luzhong (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} * Shandong Yingsheng Machinery Co (China) [http://www.sdysjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704110034/http://www.sdysjx.com/ |date=2017-07-04 }} ** Weitai * Shanghai (China) (joint venture) ** Shanghai New Holland [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} * Shanghai Newyear (China) ** Newyear * Sharthi (India) [http://www.angelfarm.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911164304/http://angelfarm.in/ |date=2017-09-11 }} * ShenNiu (China) [http://www.hbshenniu.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615155248/http://www.hbshenniu.com/ |date=2007-06-15 }} * Shenyang (China) [http://www.syyituo.com/docc/product.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212616/http://www.syyituo.com/docc/product.htm |date=2007-09-27 }} * Shenzhen Victor Industrial (China) ** SWT * Shibaura (Japan) [http://www.shibaura.com/] * Silvatec (Denmark) * Sirgroh Ursus ([[پاکستان|Pakistan]] (Ursus under license) * Smoltra (Russia) [http://www.smoltra.ru/] * Stallion (India) [http://www.stalliontractor.com/] * Stara (Brazil) [http://www.stara.com.br/] * STMC (Saudi Arabia) [http://www.eajb.com/stmc.htm] * Super Star (Turkey) [http://www.motosan.com/prod5.html] == T == * Tractors And Farm Equipment (India) [http://www.tafe.com/] ** Eicher ** Eicher Valtra (under license) ** TAFE * Tai'an Taishan Guotai (China) [http://www.gtvehicle.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611182529/http://gtvehicle.com/ |date=2013-06-11 }} * Talaythong (Thailand) [http://www.talaythong.co.th/] * Tianjin (China) [http://www.taiec.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205044704/http://taiec.com.cn/ |date=2006-12-05 }} ** JDT (John Deere Tianjin, joint venture) [http://www.jdtt.com/] ** Tianjin * TianTong (China) [http://www.chinatiantong.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709053001/http://www.chinatiantong.com/ |date=2017-07-09 }} * Tikhvinskiy Tractor Plant (Russia) ** Titran * Tolpar (Russia) * Tong Yang Moolsan (South Korea) [http://www.tymm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730112338/http://www.tymm.com/ |date=2017-07-30 }} ** Tong Yang ** TYM * Toos (Iran) [http://www.toostractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828195625/http://www.toostractor.com/ |date=2008-08-28 }} * Toro ** Wheel Horse (defunct as of 2007) * Trac-Za (Argentina) [http://www.zanello.8k.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070112/http://www.zanello.8k.com/ |date=2016-03-04 }} * Tracom ([[مولدووا|Moldova]]) [http://tradepoint.moldova.md/tracom.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010708152405/http://tradepoint.moldova.md/tracom.html |date=2001-07-08 }} * Tractomade (Argentina) (licensed by Pauny) [http://www.tractomade.com.ar/] ** TMZ Zanello (Argentina) ** Zanello (Tractomade) * Tractors Y Maquinarias SRL (Argentina) ** T&M Grossi [http://www.tractoresymaquinarias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705091553/http://www.tractoresymaquinarias.com/ |date=2007-07-05 }} * Tractorul UTB (Romania) (in receivership in 2007) [http://www.utb.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001018144504/http://www.utb.ro/ |date=2000-10-18 }} ** Titan ** Universal UTB * TrakTurk (Turkey) [http://www.trakturk.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111100246/http://www.trakturk.com/ |date=2016-11-11 }} * Trantor (UK) [http://www.trantortractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921063511/http://www.trantortractors.com/ |date=2009-09-21 }} * Trishul (India) [http://www.trishultractors.com/] * TTZ ([[ازبیکستان|Uzbekistan]]) [http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827120948/http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm |date=2010-08-27 }} * Tümosan (Turkey) [http://www.tumosan.com.tr/] * Türk Traktör (build New Holland, CaseIH and Steyr for CNH Global,37.5% owned by CNH) (Turkey) [http://www.turktraktor.com.tr/] == U == * UAZ (Ukraine) [http://uaz-upi.com/] ** KYI * Uplion (China) [http://www.uplion.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109044024/http://uplion.com/ |date=2014-01-09 }} * URSUS (Poland; tractor and bus manufacturer founded in 1893) [http://en.ursus.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501214643/http://en.ursus.com.pl/ |date=2017-05-01 }} * USAMA Harris Khan (Pakistan) [http://usamaharris.com/] ** Chaman Ford ** Euro-F * UTB (Uzina de tractoare Brasov / Brasov Tractor Factory) (Romania) * UVZ (Russia) [http://www.uvz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317022636/http://uvz.ru/product |date=2013-03-17 }} * UzCaseTractor JV (Uzbekistan) (61% owned by CNH) * Uzel (Turkey) [http://www.uzeltraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201184030/http://uzeltraktor.com/ |date=2011-02-01 }} == V == * Valpadana (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Valtec (Romania) [http://www.valtectractors.com/] * Valtra (Finland) (part of AGCO concern) [http://www.valtra.com/] * Vandel (France) [http://www.vandel.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820150820/http://www.vandel.fr/ |date=2016-08-20 }} * Varzan (Iran) [http://www.dehghanvarz.co.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914111832/http://dehghanvarz.co.ir/ |date=2017-09-14 }} * Ventrac (USA) [http://ventrac.com/] * Versatile (Canada) [http://www.versatile-ag.com/] * VST Tillers (India) [http://www.vsttillers.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727213901/http://www.vsttillers.com/ |date=2017-07-27 }} ** Eurotrac ** Eurotrac-VST ** Mitsubishi-Shakti ** Shakti ** VST Mitsubishi Shakti ** VST-Shakti ** VTL-Vishvas == W == * WeiFang (China) [http://www.weituo.com/] * WeiFang Guanghui Agriculture Mechanism (China) [http://www.ghnj.cn/] ** YiDaneng * Weizhong (China) * Wesseler (Germany) * Whitewagon (India) [http://www.whitewagon.in] ** Utsav ** Vaibhav * Wiefang Aolida (China) [http://www.sdaolida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417162548/http://www.sdaolida.com/ |date=2021-04-17 }} ** Agro Master * Wikov (Czech) [http://www.steel-wheels.net/wikov.html] * Wisconsin Engineering (Czech) [http://www.wisconsineng.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802032010/http://www.wisconsineng.cz/ |date=2017-08-02 }} * Wolwa (China) [http://www.wolwa.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731200228/http://www.wolwa.cn/ |date=2017-07-31 }} * World (China) [http://www.worldgroup.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517061911/http://www.worldgroup.com.cn/ |date=2008-05-17 }} * Wuzheng Auto Group (China) [http://www.chinawuzheng.com/] == X == * Xiamen Xiagong Group (China) [http://www.xiagonggroup.com/] ** Sahm ** Xiagong * Xiagong (China) [http://www.xiagonggroup.com/] * XiangYangHong (China) [http://www.hnxyhjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825213327/http://www.hnxyhjx.com/ |date=2018-08-25 }} * XinBaiJin (China) [http://xinbaijin.en.ec21.com/GC00603830/CA00603843/tractor.html] * Xing Zhou (China) * XingTai (China) * Xinhu (China) [http://www.sdhljt.com/index2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615070208/http://www.sdhljt.com/index2.htm |date=2002-06-15 }} == Y == * Yagmur (Turkey) [http://www.yagmur.com/] ** Valpadana (licensed) * Yanmar (Japan) [http://www.yanmar.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141116161410/http://www.yanmar.co.jp/ |date=2014-11-16 }} * Yarz (Ukraine) [http://yarz-ua.all.biz/] * YTO (China) [http://www.yto.com.cn/] * YuMZ (Ukraine) [http://www.yuzhmash.com/] == Z == * Zanello (Argentina) * Zephyr (Zephyr Engineers) ([[پاکستان|Pakistan]]) * Zetor (Czech) [http://www.zetor.com/] * Zhengzhou (China) * ZhongLian (China) * Zhongtuo (China) [http://zt-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015000352/http://www.zt-tractor.com/ |date=2017-10-15 }} ** Indotrak * Zhongyuan (China) [http://www.xxyt.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913083727/http://xxyt.com.cn/ |date=2017-09-13 }} * Zimidara (India) == ایہہ وی ویکھو == * [[بھارت وچ ٹریکٹر]] - بھارتی ٹریکٹر بلڈنگ اتہاس اتے برانڈاں دے ویروے == حوالے == == باہری لنک == * [http://www.tractordata.com/ List of tractor models by manufacturer (tractordata.com)] * [http://www.tractorfan.us/machine/ List of tractor models with pictures and videos (tractorfan.us)] * [http://www.traktor-power.com/ Large tractor video archive (traktor-power.com)] [[گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری]] id728lh08r3873oafna0m6aonjibcmy 0 62569 711115 708821 2026-08-31T20:43:33Z ~2026-47635-72 45090 711115 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | playername = لیونل میسی | image = Lionel-Messi-Argentina-2022-FIFA-World-Cup_(cropped).jpg | caption = | fullname = لیونل اینڈرس میسی | dateofbirth = {{Birth date and age|1987|06|24}} | cityofbirth = روساریؤ | countryofbirth = [[ارجنٹینا]] | height = 5 فٹّ 9 نچ <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/01/lionel-messi-height-weight-age-measurements-net-worth/|title=Lionel Messi Height, Weight, Age, Measurements, Net Worth |publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-01-12}}</ref> | position = سٹرایکر | currentclub = [[انٹر میامی]] | clubnumber = 20 | youthyears1 = 1995–2000 | youthyears2 = 2000–2004 | youthclubs1 = نیوویلز بوائز | youthclubs2 = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]] | years1 = 2004–2005 | clubs1 = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]] | caps1 = 22<!-- LEAGUE APPS ONLY --> | goals1 = 6<!-- LEAGUE GOALS ONLY --> | years2 = 2004- | clubs2 = [[فٹ بال کلب بارسیلونا|بارسیلونا]] | caps2 = 382<!-- LEAGUE APPS ONLY --> | goals2 = 349<!-- LEAGUE GOALS ONLY --> | nationalyears1 = 2005 | nationalyears2 = 2008 | nationalyears3 = 2005–2026 | nationalteam1 = [[ارجنٹینا]] انڈر-20 | nationalteam2 = [[ارجنٹینا]] انڈر-23 | nationalteam3 = [[ارجنٹینا]] | nationalcaps1 = 28 | nationalgoals1 = 24 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 2 | nationalcaps3 = 117 | nationalgoals3 = 58 | medaltemplates = {{MedalCountry|{{ARG}}}}{{MedalSport|پرکھ [[فٹ بال]]}}{{MedalGold|[[2008 اولمپک کھیڈاں]]}} | pcupdate = ٢٢:٤٨، ٢٢ اپرل ٢٠١٥ (یو ٹی سی(utc)) | ntupdate = ٢٢:٤٨، ٢٢ اپرل ٢٠١٥ (یو ٹی سی(utc)) }} '''لیونل میسی''' (جم 24 جون 1987) دا پورا ناں ''لیون اینڈرس میسی'' اے۔ اس دا جم 24 جون 1987 ’چ [[ارجنٹینا]] دے خوبصورت شہر [[روساریؤ]] وکھے ہویا۔ لیونل میسی کھبے پیر نال کھیڈن والا [[فٹ بال]] کھڈاری اے جو کہ دنیاں دے سبھ توں تیز-ترار کھڈاریاں وچوں کّ اے۔ انتر-قومی پدھر اُتے میسی [[ارجنٹینا]] ولوں کھیڈدا اے اتے کلب پدھر اُتے اوہ [[فٹ بال کلب بارسیلونا]] ولوں کھیڈدا اے۔ == قابلیت == سبھ توں پہلاں سپینش کلب بارسیلونا نے میسی دی قابلیت نوں پچھانیا۔ 2004 وچّ میسی نے اپنا پہلا کلب میچ لا لگا سپینش لیگ ’چ اسپیول دے خلاف کھیڈیا۔ سپینش لیگ ’چ کھیڈن والا اوہ دنیاں دا سبھ توں چھوٹی عمر دا کھڈاری بنیا۔ میسی دی شاندار کھیڈ دی بدولت بارسیلونا نے سپینش لیگ نوں 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015 اتے 2016 وچّ جتیا۔ 2005 وچّ ہالینڈ وکھے کھیڈی گئی ورلڈ یوتھ چیمپیئن شپ ’چ [[ارجنٹینا]] نوں چیمپین بناؤن وچّ میسی دا بھرپور یوگدان رہا۔ اس نے ٹورنامینٹ ’چ سبھ توں ودھ چھ گول کرکے گولڈن بوٹ دا خطاب حاصل کیتا۔ اس توں بعد میسی ارجنٹینا دی سینئر ٹیم ولوں لگاتار کھیڈدا آ رہا اے۔ 2007 دے کوپا کپ وچّ میسی نوں ٹورنامینٹ دا سبھ توں ودھیا کھڈاری چنیا گیا۔ == [[اولمپک کھیڈاں]] == میسی لئی سبھ توں یادگاری پل اس ویلے آئے جد 2008 دیاں بیجینگ اولمپک کھیڈاں ’چ اس دے گول دی بدولت ارجنٹینا دی ٹیم نے فائینل وچّ نائیجیریا نوں ہرا کے چیمپین بنن دا مان حاصل کیتا۔ == کلب کریئر == جے میسی دے کلب کریئر اُتے جھات ماریئے تاں دنیاں دا کوئی وی کھڈاری اس دا مقابلہ کردا دکھائی نہیں دندا۔ 2006 دی چیمپین لیگ ’چ میسی نے اپنے کلب [[بارسیلونا]] لئی ریکارڈ 14 گول کرکے چیمپین لیگ دے اک ہی سیزن ’چ [[ڈیاگو میراڈونا]] دے 14 گولاں دی برابری کرکے دنیاں نوں درسا دتا کہ اوہ ایویں نیں میراڈونا دا اترادھکاری اکھواؤندا۔ 18 اپریل 2007 نوں میسی نے سیمی فائینل مقابلے وچّ گیٹیپھ دے خلاف دو گول کیتے۔ اس مقابلے دی خاصیت ایہہ رہی کہ میسی دا اک گول 1986 دے عالمی کپ ’چ میراڈونا دے انگلینڈ خلاف کیتے ‘صدی دے گول’ نال ملدا جلدا سی۔ بارسیلونا لئی کھیڈدے ویلے تاں میسی دی کھیڈ دا جادو دیکھدے ہی بندا اے۔ پنج وار سپینش سپر کپ جتن دے نال-نال بارسیلونا نے 2006, 2009, 2011 اتے 2015’چ چیمپین لیگ دا خطاب جتیا۔ 2009 وچّ بارسیلونا نے اک ہی سیزن ’چ کوپا ڈیلرے، لا لگا اتے چیمپین لیگ دا خطاب جت کے ہیٹرک بنائی، جس ’چ میسی دے یوگدان نوں کدے بھلایا نہیں جا سکدا۔ پہلی اکتوبر 2008 نوں ڈونیٹرسک خلاف کھیڈیا میچ دنیا دا کوئی وی کھیڈ پریمی بھلّ نہیں سکدا۔ جد بارسیلونا دی ٹیم اک گول نال پچھڑ رہی سی تاں میسی نے میچ دے آخری پنج منٹاں ’چ دو گول کرکے [[بارسیلونا]] نوں تریخی جت حاصل کروائی۔ چیمپین لیگ دے پچھلے چار سیزناں ’چ میسی ٹوپ سکورر بندا آ رہا اے۔ چیمپین لیگ دے اک میچ وچّ پنج گول کرن والا میسی دنیاں دا اکو-اک کھڈاری اے۔ 2009, 2010, 2011,2012 اتے 2015 وچّ میسی ورلڈ فیفا پلیئر آف دِی ییئر چنیا گیا۔ اوہ لگاتار تنّ وار ایہہ اعزاز حاصل کرن والا دنیاں دا پہلا کھڈاری بنیا۔ اک سال دے کلب کریئر ’چ گول کرن دے معاملے وچّ تاں میسی نے فٹ بال دے بادشاہ پیلے اتے بائرن میونکھ دے گرڈ میولر نوں وی مات پا دتی۔ 27 اکتوبر 2012 نوں راؤ والیکانو خلاف دو گول کرکے اپنے کریئر وچّ 300 گولاں دا انکڑا چھوہ لیا۔ 17 ایپرل 2016 نوں ولینسیئا دے خلاف گول کرکے میسی نے اپنے کریئر وچّ 500 گول پورے کیتے ۔ اس نے ہن تک بارسیلونا دی طرفوں 506 جدونکھ ارجنٹینا دی طرفوں کھیڈدے ہوئے 58 گول کیتے ہن۔ فٹ بال جگت وچّ اپنی وکھری پچھان بنا چکا لیونل میسی ارجنٹینا نوں اک وار پھر عالمی چیمپین بناؤن دا سفنہ سنجوئی بیٹھا اے۔ جے اس نوں اپنے ساتھی کھڈاریاں دا ودھیا تعاون ملیا تاں اس دا ایہہ سفنہ وی جلد ہی پورا ہو جاویگا۔ ==== سینئر ٹیم ==== <!-- update if game for Barcelona --> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! rowspan="2" style="width:80px;"|کلب ! rowspan="2" style="width:70px;"|سیزن ! colspan="2" style="width:90px;"|لیگ ! colspan="2" style="width:90px;"|کپ ! colspan="2" style="width:90px;"|UEFA چیمپین لیگ ! colspan="2" style="width:90px;"|سپرکپ ! colspan="2" style="width:90px;"|UEFA سپر کپ ! colspan="2" style="width:90px;"|FIFA ورڈ کپ ! colspan="2" style="width:90px;"|جوڑ |- !width="45"|کوشش !width="45"|گول !width="45"|کوشش !width="45"|گول !width="45"|کوشش !width="45"|گول !width="45"|کوشش !width="45"|گول !width="45"|کوشش !width="45"|گول !width="45"|کوشش !width="45"|گول !width="45"|کوشش !width="45"|گول |- | rowspan="9"|[[بارسیلونا]] |2004–05 |7 |1 |1 |0 |1 |0 |colspan=2|— |colspan=2|— |colspan=2|— |9 |1 |- |2005–06 |17 |6 |2 |1 |6 |1 |colspan=2|— |colspan=2|— |colspan=2|— |25 |8 |- |2006–07 |26 |14 |2 |2 |5 |1 |2 |0 |1 |0 |colspan=2|— |36 |17 |- |2007–08 |28 |10 |3 |0 |9 |6 |colspan=2|— |colspan=2|— |colspan=2|— |40 |16 |- |2008–09 |31 |23 |8 |6 |12 |9 |colspan=2|— |colspan=2|— |colspan=2|— |51 |38 |- |2009–10 |35 |34 |3 |1 |11 |8 |1 |2 |1 |0 |2 |2 |53 |47 |- |2010–11 |33 |31 |7 |7 |13 |12 |2 |3 |colspan=2|— |colspan=2|— |55 |53 |- |2011–12 |37 |50 |7 |3 |11 |14 |2 |3 |1 |1 |2 |2 |60 |73 |- |2012–13 |18 |27 |1 |2 |6 |5 |2 |2 |colspan=2|— |colspan=2|— |27 |36 |- !colspan="2"| جوڑ !232 !196 !34 !22 !74 !56 !9 !10 !3 !1 !4 !4 !356 !289 |} ==== انتر قومی گول ==== {| class="wikitable" style="text-align:left" |- !گول !متی!!تھاں !!حریف ٹیم !!گول !!نتیجہ !!مقابلہ |- | 1. || 1 مارچ 2006 ||سنت جیکب پارک، بیسل ، [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[کروشیا]] || <center>'''2'''–1 || <center>2–3 || نمائشی میچ |- | 2. || 16 جون 2006 || [[جرمنی]] || align=left| [[سربیا]]|| <center>'''6'''–0 || <center>6–0 || [[2006 FIFA ورلڈ کپ]] |- | 3. || 5 جون 2007 || [[بارسیلونا]]، [[سپین]] || align=left| [[الجیریا]] || <center>'''2'''–2 || <center>4–3 || نمائشی میچ |- | 4. || 5 جون 2007 || [[بارسیلونا]]، [[سپین]] || align=left| [[الجیریا]] || <center>'''4'''–2 || <center>4–3 || نمائشی میچ |- | 5. || 8 جولائی 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[پیرو]] || <center>'''2'''–0 || <center>4–0 || 2007 امریکہ کپ |- | 6. || 11 جولائی 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[میکسیکو]] || <center>'''2'''–0 || <center>3–0 || 2007 امریکہ کپ |- | 7. || 16 اکتوبر 2007 || [[وینزویلا]] || align=left| [[وینزویلا]] || <center>'''2'''–0 || <center>2–0 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی |- | 8. || 20 نومبر 2007 || [[کولمبیا]] || align=left| [[کولمبیا]] || <center>'''1'''–0 || <center>1–2 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ |- | 9. || 4 جون 2008 || [[امریکہ]] || align=left| [[میکسیکو]] || <center>'''2'''–0 || <center>4–1 || نمائشی میچ |- | 10. || 11 اکتوبر 2008 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]] || <center>'''1'''–0 || <center>2–1 || 2010 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ |- | 11. || 11 فروری 2009 || [[فرانس]] || align=left| [[فرانس]] || <center>'''2'''–0 || <center>2–0 || نمائشی میچ |- | 12. || 28 مارچ 2009 || [[ارجنٹینا]]|| align=left| [[وینزویلا]] || <center>'''1'''–0 || <center>4–0 || 2010 FIFA ورلڈ کوالیفائی میچ |- | 13. || 14 نومبر 2009 || [[سپین]] || align=left| [[سپین]] || <center>'''1'''–1 || <center>1–2 || نمائشی میچ |- | 14. || 7 ستمبر 2010 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[سپین]] || <center>'''1'''–0 || <center>4–1 || نمائشی میچ |- | 15. || 17 نومبر 2010 || [[قطر]] || align=left| [[برازیل]] || <center>'''1'''–0 || <center>1–0 || پرسرشنی میچ |- | 16. || 9 فروری 2011 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[پرتگال]]|| <center>'''2'''–1 || <center>2–1 || نمائشی میچ |- | 17. || 20 جون 2011 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[البانیا]] || <center>'''2'''–0 || <center>4–0 || نمائشی میچ |- | 18. || 7 اکتوبر 2011 || [[ارجنٹینا]]|| align=left| [[چلی]] || <center>'''2'''–0 || <center>4–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ |- | 19. || 15 نومبر 2011 || [[کولمبیا]] || align=left| [[کولمبیا]] || <center>'''1'''–1 || <center>2–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ |- | 20. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || <center>'''1'''–0 || <center>3–1 || نمائشی میچ |- | 21. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || <center>'''2'''–1 || <center>3–1 || نمائشی میچ |- | 22. || 29 فروری 2012 || [[سویٹزرلینڈ]] || align=left| [[سویٹزرلینڈ]] || <center>'''3'''–1 || <center>3–1 || نمائشی مین |- | 23. || 2 جون 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[ایکواڈور]] || <center>'''3'''–0 || <center>4–0 || 2014 FIFA ورلڈ کوالیفائی میچ |- | 24. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]]|| align=left|[[برازیل]] || <center>'''1'''–1 || <center>4–3 || نمائشی میچ |- | 25. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]] || align=left| [[برازیل]] || <center>'''2'''–1 || <center>4–3 || نمائشی میچ |- | 26. || 9 جون 2012 || [[امریکہ]] || align=left| [[برازیل]] || <center>'''4'''–3 || <center>4–3 || نمائشی میچ |- | 27. || 15 اگست 2012 || [[جرمنی]]|| align=left| [[جرمنی]] || <center>'''2'''–0 || <center>3–1 || نمائشی میچ |- | 28. || 7 ستمبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[پیراگوئے]] || <center>'''3'''–1 || <center>3–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ |- | 29. || 12 اکتوبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]] || <center>'''1'''–0 || <center>3–0 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ |- | 30. || 12 اکتوبر 2012 || [[ارجنٹینا]] || align=left| [[یوراگوئے]] || <center>'''3'''–0 || <center>3–0 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ |- | 31. || 16 اکتوبر 2012 || [[چلی]] || align=left| [[چلی]] || <center>'''2'''–0 || <center>2–1 || 2014 FIFA ورلڈ کپ کوالیفائی میچ |} [[گٹھ:کھیڈاں]] [[گٹھ:فٹ بال کھڈاری]] 16a917pu500digb3sf0gqb3qmikoe9l 0 63050 711107 710971 2026-08-31T13:24:31Z حاجی غلام جیلانی علوی 44783 711107 wikitext text/x-wiki [[File:Grave in Shrines of Khari Shareef 7.jpg|thumb|مزار پیرا شاہ غازی]] '''پیرا شاہ غازی''' قلندردوراں عرف [[دمڑیاں آلی سرکار]] [[کھڑی شریف]] [[میرپور]] آزاد کشمیر == ولادت == پیرا شاہ غازی دمڑیاں آلی سرکار[[1665ء]] بمطابق[[1076ھ]] موضع بڑل تحصیل دینہ ضلع جہلم وچ پیدا ہوئے۔ پیرا شاہ غازی دے جد امجد سائل خان غازی مہالی ۱۵۳۹وچ موضع مہیال تلہ گنگ تو شیر شاہ سوری دی فوجا نال ضلع جہلم آۓ۔ انہاں دی چوتھی پیڑی وچ اے جے مہان بندے پیدا اوۓ جنہاں دا ناں تے علی محمد سی پر اسلام دی تبیلغ تے پرچار کرن دی خاطر انہاں نو "دین گر" دے ناں تو اڈ یاد کیتا جاندے اے۔۔تے باباے دین گر دے کارالللہ نے اٹھارہ پتر دتے جنہا وچ پیر محمدالمعروف پیرا شاہ غازی دیا دھوما چارچفیرے پے گیا نے۔۔خواجہ دین محمد(خادم خاص پیراشاہ غازی) جد امجد میاں محمد بخش ہور چک ٹھاکرہ میرپور آزاد کشمیر آباد ہو گئے۔ ۔<ref>اولیائے پنجاب انجم سلطان شہبازصفحہ 135،ورگو پبلشر لاہور</ref> == ناں تے نسب == آپ دا ناں آپ دے والد نے پیر محمد رکھیا اور پیرا اور پیرو پیار دے نال پکارنے تو زبان زدعام چہ اس ناں نال مشہور ہو گئے۔لقب پیرا شاہ غازی دمڑی والی سرکار۔۔ آپ دا نسبی تعلق قطب شاہی علوی اعوان قبیلہ دی گوت/شاخ میال نال اے۔آپ دا [[شجرہ نسب]] پیر محمدبن علی محمد دین گر شاہ شہید( مدفن موضع بڑل)بن سید محمد بن خان محمد بن نیک محمد بن سائل دین المعروف سوہل خان غازی مہالی (مدفن قلعہ رہتاس سوہل دروازہ1546ء)بن عبد اللہ مہیوال توں ہوندا ہویا عُون قطب شاہ توں اگے غازی عباس شہید کربلا دے نال حضرت علی شیر خدانال جاملدا اے اس واسطے آپ سادات علویہ توں ہیں۔۔ <ref>شجرہ نسب مالکان موضع بڑل قوم اعوان گوت میال محکمہ مال پنجاب</ref> <ref>مختصر تاریخ علوی اعوان،محمد کریم خان اعوان،صفحہ 122،سنگولہ پبلشر 40 اردو بازار لاہور ،2015ء</ref> <ref>نسب نامہ و آثار و احوال حضرت بابا پیرا شاہ غازی قلندر المعروف دمڑی والی سرکار،مولانا محمد شفیق جماعتی علوی،صفحہ25 ،2024ء</ref> <ref>طبقات فاروقی،چوہدری محمد فاروق ،صفحہ121،چوہدری کتاب گھر دینہ جہلم2017ء</ref> == نسب طریقت == انہہاں دا نسب طریقت خاندان [[قادریہ]] تے گروہ شاہ مقیم نال تعلق اے پیرا شاہ غازی،سید شاہ محمد امیر بالاپیر،سید [[شاہ محمد]] مقیم محکم الدین،سید جمال اللہ حیات المیر زندہ پیر،غوث صمدانی شیخ عبد القادر جیلانی۔تے بقول فقراء انہاں دی نسبت خضر علیہ السلام نال روحانی طورتے وی اے۔ == القاب تے خطابات == سخی سرکار،شاہ شاہاں،پیر پیراں،دستگیر درماندگاں،راہنمائے گمراہاں،مشکل کشائے ہر دو جہاں،قطب الاقطاب،فرد الاحباب،پیران پیر،عالیجناب مست،مست ساز ،بادشاہ بے نیاز ،شیر بیشہ اولیاء،اوج کبریائی کے شہباز،شہادت پناہ،غازی پیر پیرا شاہ قادری۔غازی، المغازی، امیر العساکر۔ == دمڑی والا ناں دی وجہ == ایک واری [[غوثِ اعظم|غوث الاعظم]] دی بارگاہ چ حاضر سن آپ نے فرمایا اے فقیراساڈی طرفوں تا قیامت اک لکھ ٹکہ وظیفہ مقرر کیتا جاندا اے جو مخلوق خدا تیرے لئی ہر روز نذر نیاز من کے پیش کیتا کرے گی انہاں نے عرض کیتی غریب نواز دنیاوی مال تے میرے کسی کم دا نیئں پرمیرے جانشین اس دولت دی وجہ توں اللہ دی یاد توں غافل رہن گے اس نوں کم کر دیو دوبارہ فرمایا سوالکھ روپے چوں سوالکھ [[دمڑی]] (اک پیسہ وچ چاریااٹھ دمڑیاں ہوندیاں نیں)تہاڈی نذر ہوویگی ایہہ ضرورت توں زیادہ وی نیئں تے نہ دین والے لئی بوجھ ہوویگی۔ ہن سوالکھ روپے لوکی غوث پاک دی نذر مندے نیں جس چوں سوالکھ دمڑی پیرا شاہ غازی دے ناں دی نذر ہوندی اے == وصال == آپ دا وصال 14شعبان[[1155ھ]] بمطابق[[1742ء]] ہویا تے[[کھڑی شریف]] چ دفن نیں وصال دا عدد "زہے پیر مردان حق پیرشاہ" [[گٹھ:بزرگان دین]] 8zl8hkmg7wi3ck513ofjmojuyhtlf7r 711109 711107 2026-08-31T14:14:39Z حاجی غلام جیلانی علوی 44783 711109 wikitext text/x-wiki [[File:Grave in Shrines of Khari Shareef 7.jpg|thumb|مزار پیرا شاہ غازی]] '''پیرا شاہ غازی''' قلندردوراں عرف [[دمڑیاں آلی سرکار]] [[کھڑی شریف]] [[میرپور]] آزاد کشمیر == ولادت == پیرا شاہ غازی دمڑیاں آلی سرکار[[1665ء]] بمطابق[[1076ھ]] موضع بڑل تحصیل دینہ ضلع جہلم وچ پیدا ہوئے۔ پیرا شاہ غازی دے جد امجد سائل خان غازی مہالی ۱۵۳۹وچ موضع مہیال تلہ گنگ تو شیر شاہ سوری دی فوجا نال ضلع جہلم آۓ۔ انہاں دی چوتھی پیڑی وچ اے جے مہان بندے پیدا اوۓ جنہاں دا ناں تے علی محمد سی پر اسلام دی تبیلغ تے پرچار کرن دی خاطر انہاں نو "دین گر" دے ناں تو اڈ یاد کیتا جاندے اے۔۔تے باباے دین گر دے کارالللہ نے اٹھارہ پتر دتے جنہا وچ پیر محمدالمعروف پیرا شاہ غازی دیا دھوما چارچفیرے پے گیا نے۔۔خواجہ دین محمد(خادم خاص پیراشاہ غازی) جد امجد میاں محمد بخش ہور چک ٹھاکرہ میرپور آزاد کشمیر آباد ہو گئے۔ ۔<ref>اولیائے پنجاب انجم سلطان شہبازصفحہ 135،ورگو پبلشر لاہور</ref> == ناں تے نسب == آپ دا ناں آپ دے والد نے پیر محمد رکھیا اور پیرا اور پیرو پیار دے نال پکارنے تو زبان زدعام چہ اس ناں نال مشہور ہو گئے۔لقب پیرا شاہ غازی دمڑی والی سرکار۔۔ آپ دا نسبی تعلق قطب شاہی علوی اعوان قبیلہ دی گوت/شاخ میال نال اے۔آپ دا [[شجرہ نسب]] پیر محمدبن علی محمد دین گر شاہ شہید( مدفن موضع بڑل)بن سید محمد بن خان محمد بن نیک محمد بن سائل دین المعروف سوہل خان غازی مہالی (مدفن قلعہ رہتاس سوہل دروازہ1546ء)بن عبد اللہ مہیوال توں ہوندا ہویا عُون قطب شاہ توں اگے غازی عباس شہید کربلا دے نال حضرت علی شیر خدانال جاملدا اے اس واسطے آپ سادات علویہ توں ہیں۔۔ <ref>شجرہ نسب مالکان موضع بڑل قوم اعوان گوت میال محکمہ مال پنجاب</ref> <ref>مختصر تاریخ علوی اعوان،محمد کریم خان اعوان،صفحہ 122،سنگولہ پبلشر 40 اردو بازار لاہور ،2015ء</ref> <ref>نسب نامہ و آثار و احوال حضرت بابا پیرا شاہ غازی قلندر المعروف دمڑی والی سرکار،مولانا محمد شفیق جماعتی علوی،صفحہ25 ،2024ء</ref> <ref>طبقات فاروقی،چوہدری محمد فاروق ،صفحہ121،چوہدری کتاب گھر دینہ جہلم2017ء</ref> == موضع بڑل دے ہور حوالے == موضع [[بڑل]] [[تحصیل دینہ]] [[ضلع جہلم]] موجودہ پاکستان وچ بابا علی محمدالمعروف دین گر شاہ شہید دے گھر عہد اورنگزیب عالمگیری وچ پیدا ہوئے۔<ref> تذکرہ اولیائے جہلم ،انجم سلطان شہباز،صفحہ 160،بک کارنر شوروم اقبال لائبریری بک اسٹریٹ جہلم،2008ء</ref> <ref>تذکرہ غازی قلندر،صفحہ 14 ،طارق مجاہد جہلمی، ناشر مجاہد اکیڈمی جہلم، 1998ء</ref> جس دا اندازہ انہاں شعراں توں وی ہوندا اے۔<ref>سلک مروارید موسوم بہ گنج جواہر ،سید ابو الکمال برق نوشاہی ،صفحہ 76،77، ناشر مرکزی بزم نوشاہیہ برقیہ ڈوگہ شریف گجرات، 2018ء</ref>{{نمونہ کلام آغاز|طرز=background: skyblue; margin: 0; color: black}} {{بیت|کھڑی دیس اندر ضلع میر پور دے پیرا شاہ غازی دمڑی والڑا اے|بابے دین گر دا لخت جگر سوہناجام معرفت نال متوالڑا اے}} {{بیت|مشرق مغرب شمال جنوب اندر کیتا آن کے اس اجالڑا اے|جس نے صدق تھیں آن فریاد کیتی ہویا پلک دے وچہ سوکھالڑا اے}} {{بیت|اوہ شعاع حق دی بڑل سے نکل کے تے چک ٹھاکرے وچ بن کے نور چمکی|دیس کھڑی دا سب نور و نور ہویا ایسی آن تجلی طور چمکی}} {{نمونہ کلام اختتام}} {| style="margin: 0 auto; background: skyblue; margin: 0; color: black" | class="b" |<span class="beyt">کھڑی دیس اندر ضلع میر پور دے پیرا شاہ غازی دمڑی والڑا اے</span> | style="width:2em; font-family:Calibry;" | | class="b" |<span class="beyt">بابے دین گر دا لخت جگر سوہناجام معرفت نال متوالڑا اے</span> |- | class="b" |<span class="beyt">مشرق مغرب شمال جنوب اندر کیتا آن کے اس اجالڑا اے</span> | style="width:2em; font-family:Calibry;" | | class="b" |<span class="beyt">جس نے صدق تھیں آن فریاد کیتی ہویا پلک دے وچہ سوکھالڑا اے</span> |- | class="b" |<span class="beyt">اوہ شعاع حق دی بڑل سے نکل کے تے چک ٹھاکرے وچ بن کے نور چمکی</span> | style="width:2em; font-family:Calibry;" | | class="b" |<span class="beyt">دیس کھڑی دا سب نور و نور ہویا ایسی آن تجلی طور چمکی</span> |} == نسب طریقت == انہہاں دا نسب طریقت خاندان [[قادریہ]] تے گروہ شاہ مقیم نال تعلق اے پیرا شاہ غازی،سید شاہ محمد امیر بالاپیر،سید [[شاہ محمد]] مقیم محکم الدین،سید جمال اللہ حیات المیر زندہ پیر،غوث صمدانی شیخ عبد القادر جیلانی۔تے بقول فقراء انہاں دی نسبت خضر علیہ السلام نال روحانی طورتے وی اے۔ == القاب تے خطابات == سخی سرکار،شاہ شاہاں،پیر پیراں،دستگیر درماندگاں،راہنمائے گمراہاں،مشکل کشائے ہر دو جہاں،قطب الاقطاب،فرد الاحباب،پیران پیر،عالیجناب مست،مست ساز ،بادشاہ بے نیاز ،شیر بیشہ اولیاء،اوج کبریائی کے شہباز،شہادت پناہ،غازی پیر پیرا شاہ قادری۔غازی، المغازی، امیر العساکر۔ == دمڑی والا ناں دی وجہ == ایک واری [[غوثِ اعظم|غوث الاعظم]] دی بارگاہ چ حاضر سن آپ نے فرمایا اے فقیراساڈی طرفوں تا قیامت اک لکھ ٹکہ وظیفہ مقرر کیتا جاندا اے جو مخلوق خدا تیرے لئی ہر روز نذر نیاز من کے پیش کیتا کرے گی انہاں نے عرض کیتی غریب نواز دنیاوی مال تے میرے کسی کم دا نیئں پرمیرے جانشین اس دولت دی وجہ توں اللہ دی یاد توں غافل رہن گے اس نوں کم کر دیو دوبارہ فرمایا سوالکھ روپے چوں سوالکھ [[دمڑی]] (اک پیسہ وچ چاریااٹھ دمڑیاں ہوندیاں نیں)تہاڈی نذر ہوویگی ایہہ ضرورت توں زیادہ وی نیئں تے نہ دین والے لئی بوجھ ہوویگی۔ ہن سوالکھ روپے لوکی غوث پاک دی نذر مندے نیں جس چوں سوالکھ دمڑی پیرا شاہ غازی دے ناں دی نذر ہوندی اے == وصال == آپ دا وصال 14شعبان[[1155ھ]] بمطابق[[1742ء]] ہویا تے[[کھڑی شریف]] چ دفن نیں وصال دا عدد "زہے پیر مردان حق پیرشاہ" [[گٹھ:بزرگان دین]] qp6mheymz1299uwn9qkppumsjuhugln 0 90432 711121 710913 2026-09-01T08:09:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711121 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=Kurdish–Turkish conflict (1978–present)|commander1='''Current commanders'''<br /> {{nowrap|{{flagicon|Turkey}} [[رجب طیب ایردوان]]}}<br /> {{flagicon|Turkey}} [[Hulusi Akar]]<br />{{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Güler]]<br /> ---- {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!-- as above --> |title=Past commanders: |1={{flagicon|Turkey}} [[Osman Pamukoğlu]] |2={{flagicon|Turkey}} [[Kenan Evren]] |3={{flagicon|Turkey}} [[تورگوت اوزال]] |4={{flagicon|Turkey}} [[سلیمان دیمیرل]] |5={{flagicon|Turkey}} [[Ahmet Necdet Sezer]] |6={{flagicon|Turkey}} [[بلند ایجوت]] |7={{flagicon|Turkey}} [[Mesut Yılmaz]] |8={{flagicon|Turkey}} [[نجم الدین اربکان]] |9={{flagicon|Turkey}} [[تانسو چیلر]] |10={{flagicon|Turkey}} [[Işık Koşaner]] |11={{flagicon|Turkey}} [[İlker Başbuğ]] |12={{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Büyükanıt]] |13={{flagicon|Turkey}} [[Hilmi Özkök]] |14={{flagicon|Turkey}} [[Hüseyin Kıvrıkoğlu]] |15={{flagicon|Turkey}} [[İsmail Hakkı Karadayı]] |16={{flagicon|Turkey}} [[Doğan Güreş]] |17={{flagicon|Turkey}} [[Necip Torumtay]] |18={{flagicon|Turkey}} [[Necdet Üruğ]] |19={{flagicon|Turkey}} [[Nurettin Ersin]] |20={{flagicon|Turkey}} [[بن علی یلدرم]] |21={{flagicon|Turkey}} [[احمد داؤد اوغلو]] |22={{flagicon|Turkey}} [[عبد اللہ گل]] }}|notes={{flagicon image|Green Shahada.png}} [[Turkish Hezbollah]] also known as Kurdish Hezbollah or just Hizbullah in Turkey, is a mainly [[اہل سنت]] [[Islamist]] militant organization, active against the [[Kurdistan Workers' Party]] (PKK) and the [[Government of Turkey]].<ref>{{cite news|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah |url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |accessdate=27 December 2015 |work=Turkish Weekly |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |archivedate=2 January 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=The real challenge to secular Turkey|url=http://www.economist.com/node/7855127?story_id=7855127|accessdate=27 December 2015|work=The Economist}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dogan|first1=Azimet|title=Characteristics of Turkish Hezbollah: Implications for Policy and Programs |date=2008 |publisher=University of Baltimore |url=https://books.google.com/?id=HUyJOgAACAAJ}}</ref><ref>{{cite news|last1=T. Nugent|first1=John|title=The Defeat of Turkish Hizballah as a Model for Counter-Terrorism Strategy|url=http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|accessdate=27 December 2015|agency=the Department of National Security Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|archive-date=20 January 2016|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=2016-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jenkins|first1=Gareth|title=A New Front in the PKK Insurgency|url=http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&id=117499|accessdate=27 December 2015|agency=International Relations and Security Network (ISN)|publisher=International Relations and Security Network (ISN)|date=2010|archivedate=20 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&id=117499}}</ref>|casualties3='''Total killed: 50,000–55,000'''<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/11/turkish-forces-kill-32-kurdish-militants-in-bloody-weekend-as-conflict-escalates|title=Turkish forces kill 32 Kurdish militants in bloody weekend as conflict escalates|last=Reuters|date=10 January 2016|newspaper=[[دی گارڈین]]}}</ref><ref name="1100die">{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/todays-headlines/over-1-100-die-in-pkk-attacks-in-turkey-since-july-2015/682842|title=Over 1,100 die in PKK attacks in Turkey since July 2015|website=Aa.com.tr|accessdate=10 November 2016}}</ref> ---- '''Civilian casualties:'''<br /> '''6,741''' killed and '''14,257''' wounded by the PKK (Turkish claim)<ref name=nearly7000>{{cite web|url=https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7,000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828134440/https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7,000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|url-status=dead|archive-date=2018-08-28|title=Nearly 7,000 civilians killed by PKK in 31 years|first=Yeni|last=Şafak|website=Yenisafak.com}}</ref><br /> '''18,000–20,000''' Kurds executed and 2,400–4,000+ villages destroyed by the Turkish government (independent human rights reports and other estimates)<ref name="executions" /><ref>{{cite book|editor-last1=Visweswaran|editor-first1=Kamala|title=Everyday occupations experiencing militarism in South Asia and the Middle East|date=2013|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-8122-0783-5|page=14|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=pGcUBAAAQBAJ}}</ref><ref>{{cite book|last1=Romano|first1=David|title=The Kurdish nationalist movement : opportunity, mobilization and identity|date=2005|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-68426-2|page=81|url=https://books.google.com/books?id=ohSNu6bidEQC}}</ref><ref name="wounded" /> 3,000,000+ displaced<ref name="displaced" />|casualties2='''Total: 34,948-47,074 killed and 22,703+ captured'''<br /><small>(Turkish claim)</small><ref>22,374 killed (1984–2015),[http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011091853/http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092 |date=11 October 2016}} 9,500 killed (2015–2016), [http://m.ahaber.com.tr/gundem/2017/04/26/fikri-isik-10-bin-100un-uzerinde-terorist-olduruldu] 600 killed (2017),[http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672], 203,000 arrested (1984–2012),[http://www.milliyet.com.tr/28-yilin-aci-bilancosu-35-bin-300-kisi-teror-kurbani-oldu-siyaset-1581690/], 62,145 captured from 2003 to 2011, total of 31,874 reported killed and 203,000 arrested</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672|title=Erdoğan'dan 'milli seferberlik' ilanı|date=15 December 2016|accessdate=17 April 2017|website=Bbc.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.aksam.com.tr/guncel/icisleri-bakani-soylu-son-9-ayda-bin-68-terorist-etkisiz-hale-getirildi/haber-632366|title=İçişleri Bakanı Soylu: Son 9 ayda bin 68 terörist etkisiz hale getirildi – Haberler – Son Dakika Haberleri – AKŞAM|website=Aksam.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref>|casualties1=''Before 2015'':<br />5,347 soldiers, 283 police officers and 1,466 village guards killed, 95 captured <small>(24 currently held)</small><ref>14 taken (May 1993),[http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511234249/http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/ |date=2015-05-11 }} 8 taken (Oct. 2007),{{citation needed|date=November 2019}} 23 taken (2011–12),[http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi |date=2016-01-20 }} 8 released (Feb. 2015),[https://www.bbc.com/news/world-europe-20971100] 20 taken/released (June–Sep. 2015),[http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150923_asker_polis_aileleri] 20 held (Dec. 2015),[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken (Jan. 2016),[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 95 reported taken</ref><ref>20 as of Dec. 2015,[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken Jan. 2016,[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 22 reported currently held</ref><br />''[[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|2015-present]]'':<br />1,166 killed<br /><br />'''Total:''' '''8,266 killed and 21,128 wounded'''<br /><ref name=30yilda>{{cite news|title=How many martyrs did Turkey lost?|url=http://www.internethaber.com/turkiye-30-yilda-ne-kadar-sehit-verdi-642497h.htm|accessdate=7 December 2015|agency=Internethaber}}</ref><ref name=nearly7000 />|strength2=[[Kurdistan Workers' Party|PKK]]: 4,000–32,800<ref name="fas">{{cite web |url=https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm |title=Kurdistan Workers' Party (PKK) |publisher=[[Federation of American Scientists]] |accessdate=23 July 2008 |date=21 May 2004 |first=John |last=Pike}}</ref><ref name=Sabah>{{cite news |agency=Sabah News Agency |url=http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85 |title=The PKK in Numbers |date=28 December 2015}}</ref> [[PJAK]]: 1,000<ref>[[International Relations and Security Network|ISN]] [http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?lng=en&id=52966 Kurdish strike reminder of forgotten war], 26 February 2007</ref>–3,000<ref>[https://web.archive.org/web/20101230014928/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=805&tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&no_cache=1 Iran's Kurdish Threat: PJAK], 15 June 2006</ref> <br /> [[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]: A few dozen<ref name="Freedom Falcons" /> <br /> '''Total: ≈5,000–32,800'''<ref name=Sabah />|strength1=[[ترکی مسلح افواج]]: 639,551:<ref name=aktifhaber>{{cite web|title=NEWS FROM TURKISH ARMED FORCES|url=http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|publisher=Turkish Armed Forces|accessdate=15 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105231107/http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|archivedate=5 November 2015|df=dmy-all}}</ref><br /> [[Gendarmerie (Turkey)|Gendarmerie]]: 148,700<ref>{{cite news|title=Turkey's Paramilitary Forces |work=Orbat |page=33 |date=25 July 2006 |url=http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327045138/http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |archivedate=27 March 2009}}</ref> <br /> [[General Directorate of Security|Police]]: 225,000<br /> [[Village guard system|Village Guards]]: 65,000<ref>{{cite web |url=http://www.mysinchew.com/node/37882 |title=Turkey's 'village guards' tired of conflict |publisher=My Sinchew |date=19 April 2010 |accessdate=29 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421094821/http://www.mysinchew.com/node/37882 |archive-date=21 April 2010 |url-status=dead}}</ref><br /> {{flagicon|Turkey}} '''Total: 948,550''' <br /><small>(not all directly involved in the conflict)</small>|units2=|units1=|commander2='''Current commanders'''<br />{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Murat Karayılan]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Bahoz Erdal]]<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Cemil Bayık]]<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} Ayfer Kordu{{KIA}} <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-neutralizes-most-wanted-pkk-terrorist-in-n-iraq-147218|title=Turkey neutralizes most-wanted PKK terrorist in N Iraq|website=Hürriyet Daily News|accessdate=7 October 2019}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} Hülya Eroğlu{{KIA}} <ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militant-on-turkeys-most-wanted-list-killed-in-southeast-interior-ministry-122419 |title=PKK militant on Turkey's 'most-wanted list' killed in southeast: Interior Ministry |publisher=Hurriyetdailynews.com |date=2017-11-14 |accessdate=2018-04-16}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Mustafa Karasu]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Duran Kalkan]]<br /> {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} {{Interlanguage link multi|Ali Haydar Kaytan|tr}}<br /> {{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Zübeyir Aydar]]<br /> {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Haji Ahmadi]]<ref>{{cite web|url=http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&sectionid=351020101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616044938/http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&sectionid=351020101 |url-status=dead |archive-date=16 June 2012 |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=Presstv.com |accessdate=15 April 2011}}</ref><br /> {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; <!-- as above --> |title=Past commanders: |1={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Abdullah Öcalan]] {{POW}} |2={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Şemdin Sakık]] {{POW}} |3={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Osman Öcalan]] |4={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Mahsum Korkmaz]]{{KIA}} |5={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Nizamettin Taş]] |6={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Mazlum Doğan]] {{POW}} |7={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Celal Başkale]]{{KIA}}|8={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Kani Yılmaz]]{{KIA}} |9={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Hüseyin Yıldırım (insurgent)|Hüseyin Yıldırım]] |10={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Haki Karer]]{{KIA}} |11={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Halil Atac]] }}|combatant2={{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} '''[[Kurdistan Communities Union|Kurdistan Communities Union (KCK)]]''' * {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Kurdistan Workers' Party|PKK]] ** {{flagicon image|HPG Flag.svg|border=}} [[People's Defence Forces|HPG]] ** {{flagicon image|Flag of YJA-Star.svg|border=}} [[Free Women's Units|YJA-STAR]] ** {{flagicon image|Infobox YDGH Flag.png}} '''[[YDG-H]]:''' *** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.svg|border=}} [[Civil Protection Units|YPS]] *** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.png|border=}} [[YPS-Jin]] * {{flagicon image|Flag of the Democratic Union Party.svg|border=}} [[Democratic Union Party (Syria)|PYD]] ** {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} [[People's Protection Units|YPG]] *** {{flagicon image|YPG International.svg|border=}} [[YPG International]] ** {{flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[Women's Protection Units|YPJ]] ** {{flagicon image||border=}} [[Anti-Terror Units]] * {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Party for a Free Life in Kurdistan|PJAK]]<ref name="presstv">{{cite web|url=http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=PressTV |accessdate=13 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402153348/http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |archivedate=2 April 2015 |df=dmy}}{{dubious|date=August 2016}}</ref> ** {{flagicon image|Yrk bayrağı.png}} [[Eastern Kurdistan Units|YRK]] ** {{flagicon image|hpj bayrağı.png}} [[Women's Defence Forces|HPJ]] * [[Sinjar Alliance]] ** {{flagicon image|Flag of Sinjar Womens Units.svg|border=}} [[Êzîdxan Women's Units]] ** {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} [[Sinjar Resistance Units]] {{flagicon image|Infobox HBDH.png}} '''[[Peoples' United Revolutionary Movement|HBDH]]''' * {{flagicon image|MKP-FLAG.svg}} [[Maoist Communist Party (Turkey)|MKP-HKO-PHG]] * {{flagicon image|MLKP Banner.svg}} [[Marxist–Leninist Communist Party (Turkey)|MLKP]] * {{flagicon image|Flag of MLSPB-Devrim Cephesi.svg}} [[Marxist–Leninist Armed Propaganda Unit|THKP-C/MLSPB-DC]] * {{flagicon image|TKEP-L Flag.svg}} [[Communist Labour Party of Turkey/Leninist|TKEP/L]] * {{flagicon image|Flag of Devrimci Karargâh.svg}} [[Devrimci Karargâh]] {{flagicon image|International Freedom Battalion original banner.svg}} '''[[International Freedom Battalion]]''' ---- {{Flagicon image|InfoboxTAK.png}} '''[[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]''' ---- {{Collapsible list | bullets = yes | title = Support (incl. alleged by Turkey): | {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[Patriotic Union of Kurdistan|PUK]]{{cn|date=August 2020}} | {{Flag|Syria}} <small>(until October 1998; from 2012)</small><ref name="Faucompret" /><ref name="telegraph" /><ref>{{cite book|last=Bal|first=İdris|title=Turkish Foreign Policy In Post Cold War Era|year=2004|publisher=BrownWalker Press|location=Boca Raton, Fl.|isbn=978-1-58112-423-1|page=359|quote=With the explicit supports of some Arab countries for the PKK such as Syria...}}</ref><ref name="Mannes">{{cite book|last=Mannes|first=Aaron|title=Profiles In Terror: The Guide To Middle East Terrorist Organizations|url=https://archive.org/details/profilesinterror0000mann|year=2004|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7425-3525-1|page=[https://archive.org/details/profilesinterror0000mann/page/185 185]|quote=PKK has had substantial operations in northern Iraq, with the support of Iran and Syria.}}</ref> | {{flag|Soviet Union}} <small>([[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل]])</small><ref name="Faucompret" /><ref>{{cite book|last=Shapir|first=Yiftah|title=The Middle East Military Balance, 1996|year=1998|publisher=Jaffee Center for Strategic Studies, Tel Aviv University|location=Jerusalem, Israel|isbn=978-0-231-10892-8|page=114|quote=The PKK was originally established as a Marxist party, with ties to the Soviet Union}}</ref> | {{flag|Cyprus}}<ref name="Faucompret">{{cite book|last=Faucompret|first=Erik|title=Turkish Accession to the EU: Satisfying the Copenhagen Criteria|url=https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc|year=2008|publisher=Taylor & Francis |location=Hoboken |isbn=978-0-203-92896-7|page=[https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc/page/168 168]|author2=Konings, Jozef |quote=The Turkish establishment considered the Kurds' demand for the recognition of their identity a threat to the territorial integrity of the state, the more so because the PKK was supported by countries hostile to Turkey: Soviet Union, Greece, Cyprus, Iran and especially Syria. Syria hosted the organization and its leader for twenty years, and it provided training facilities in the Beka'a Valley of Syrian-controlled northern Lebanon.}}</ref> | {{flag|Greece}}<ref>{{cite news|title=Ocalan: Greeks supplied Kurdish rebels|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/358115.stm|accessdate=21 July 2013|date=2 June 1999|agency=[[بی بی سی نیوز]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkey says Greece supports PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=turkey-says-greece-supports-pkk-1997-07-01|accessdate=21 July 2013|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=1 July 1999}}</ref> | {{Flag|Russia}}<ref>{{cite book|last=Bilgin|first=Fevzi|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|year=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|page=96|author2=Sarihan. Ali |quote=The USSR, and then Russia, also supported the PKK for many years.}}</ref><ref>{{cite news|title=Russian newspaper: Russia provided money for PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=russian-newspaper-russia-provided-money-for-pkk-2000-02-28|accessdate=17 October 2012|newspaper=Hurriyet Daily News|date=28 February 2000}}</ref><ref>{{cite news|title=Turkey devises action plan to dry up PKK's foreign support |url=http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |accessdate=23 July 2013 |newspaper=[[Today's Zaman]] |date=30 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922170816/http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |archivedate=22 September 2013}}</ref> | {{Flag|Iran}} <small>(until 2018)</small><ref name="Faucompret" /><ref>{{cite book|last=Phillips|first=David L.|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|year=2009|publisher=Transaction Publishers|location=New Brunswick, N.J.|isbn=978-1-4128-1201-6|page=129|quote=Iran's Revolutionary Guards (Pasdaran) trained the PKK in Lebanon's Beka'a Valley. Iran supported the PKK despite Turkey's strict neutrality during the Iran-Iraq War (1980–1988).}}</ref><ref name="telegraph">{{cite news|title=Syria and Iran 'backing Kurdish terrorist group', says Turkey|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/9518194/Syria-and-Iran-backing-Kurdish-terrorist-group-says-Turkey.html|accessdate=17 October 2012|newspaper=The Telegraph|date=3 September 2012}}</ref> | {{flagicon image|Flag of Libya (1977-2011).svg}} [[Libyan Arab Jamahiriya|Libya]] <small>(until 2006)</small><ref>{{Citation|title=World Terrorism: An Encyclopedia of Political Violence from Ancient Times to the Post-9/11 Era|publisher=Routledge|last=Ciment|first=James|year=2015|page=721|quote=Other groups that have received Libyan support include the Turkish PKK...}}</ref> | {{flag|Egypt}} <small>(allegedly since 2016)</small><ref>{{cite web|work=[[Rudaw]]|url=http://rudaw.net/english/middleeast/270620161|date=27 June 2016|title=Are the PKK and Cairo new allies?|quote=Cairo allegedly gave the PKK delegation funds and weapons after the second meeting, the report adds.}}</ref> | {{flag|UAE}} <small>(allegedly since 2017)</small><ref>{{cite news|work=[[Australian Strategic Policy Institute]]|title=What does Afrin mean for international security?|date=2 February 2018|url=https://www.aspistrategist.org.au/afrin-mean-international-security/}}</ref><ref>{{cite news|work=[[The New Arab]]|title=EXCLUSIVE: Iraqi Kurdistan restricts transfers from UAE amid allegations of 'PKK funding'|date=15 June 2020|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae|accessdate=1 October 2020|archivedate=11 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811230747/https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae}}</ref> |{{flag|Israel}}{{cn|date=August 2020}} }}|partof=the [[Kurdish rebellions in Turkey|Kurdish rebellions]]|combatant1='''{{flagicon|Turkey}} [[ترکی]]''' * [[ترکی مسلح افواج]] ** [[فائل:Özel Kuvvetler Komutanlığı Brövesi.png|20px]] [[Special Forces (Turkish Armed Forces)|Special Forces]] * [[Turkish National Police]] ** [[Police Special Operation Department|PÖH]] * [[JİTEM]] '''Other forces:''' * Some Kurdish tribes<ref>{{cite web|url=http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|title=Turkey's Kurdish tribes call PKK to leave country|publisher=TRTWorld| date=2 September 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220172411/http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|archivedate=20 December 2016|df=dmy-all|accessdate=6 May 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/politics/2015/09/09/kurdish-people-unite-against-terror-tribe-of-65000-pledge-to-stand-up-against-pkk|title=Kurdish people unite against terror: Tribe of 65,000 pledge to stand up against PKK|website=Dailysabah.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|title=Erdogan's new Kurdish allies|publisher=Kurdish Institute|access-date=2020-10-01|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033043/http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/}}</ref> * [[Village guard system|Village Guards]] * [[Grey Wolves (organization)|Grey Wolves]]<ref>{{cite web |url=http://www.middleeasteye.net/news/increasing-tensions-see-resurgence-turkeys-far-right-street-movements-923266627 |title=Increasing tensions see resurgence of Turkey's far-right street movements |last=MacDonald |first=Alex |date=14 September 2015 |website= |publisher=Middle East Eye |access-date=7 December 2016 |quote=}}</ref> * [[Turkish Revenge Brigade]]<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/09/turkey-kurds-pkk-cizre-curfew-civilian-demand-answers.html|title=Kurds demand answers after battles in Cizre|date=18 September 2015|work=al-monitor.com|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thesop.org/story/politics/2008/01/04/turkish-government-associated-death-squads.php|title=Turkish Government-Associated Death Squads|work=thesop.org|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>Metelits, Claire, ''Inside Insurgency: Violence, Civilians, and Revolutionary Group Behavior'', (New York University Press, 2010), 154–155.</ref> '''Supported by:''' * {{flag|Azerbaijan}}{{cn|date=August 2020}} * {{flag|Iran}}{{cn|date=August 2020}} * {{flag|Pakistan}}<ref>https://www.news18.com/news/world/pakistan-backs-turkeys-offensive-against-kurds-in-syria-ahead-of-erdogans-islamabad-visit-2343069.html</ref> ---- * [[Deep state in Turkey|Deep state]]<ref>{{cite web|url=https://newyorker.com/magazine/2012/03/12/the-deep-state|title=The Deep State|website=Newyorker.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://huffingtonpost.com/karabekir-akkoyunlu/old-demons-in-new-faces-t_1_b_8383086.html|title=Old Demons in New Faces? The 'Deep State' Meets Erdoğan's 'New Turkey'|first1=Karabekir Akkoyunlu Assistant Professor of Modern Turkey at the Centre for Southeast European|last1=Studies|first2=University of|last2=Graz|date=25 October 2015|website=Huffingtonpost.com}}</ref>|combatants_header=|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]]: * [[Solution process|Peace process attempt]] during 2012–15<ref name="End of armed struggle 1">{{cite web|url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|title=Turkey: PKK leader calls halt to armed struggle|publisher=Ansamed|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620232124/http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="End of armed struggle 2">{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/cautious-turkish-pm-welcomes-ocalans-call-for-end-to-armed-struggle-.aspx?pageID=238&nID=43389&NewsCatID=338|title=Cautious Turkish PM welcomes Öcalan's call for end to armed struggle|work=Hürriyet Daily News|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013}}</ref><ref name="End of armed struggle 3">{{cite web|url=http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|title=Kurdish separatist group leader Öcalan calls to stop armed struggle|publisher=Trend AZ|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520232227/http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|archive-date=20 May 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="End of armed struggle 5">{{cite web|url=http://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace/|title=Ocalan's farewell to arms brings Kurds hope for peace|publisher=Euronews|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=5 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105221827/https://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace|dead-url=yes}}</ref> * [[2014 Kurdish riots in Turkey|Escalation]] since September 2014 due to [[Siege of Kobani]] * [[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|Renewed warfare]] since July 2015 * Turkish claim: approx. 500-550 PKK left in Turkey<ref>https://ahvalnews.com/turkey-pkk/number-pkk-members-turkey-dropped-486-interior-minister</ref>|result=|territory=|place=[[Northern Kurdistan]] ([[مشرقی اناطولیہ علاقہ]] and [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ]] Turkey), spillovers into [[Southern Kurdistan]] ([[عراقی کردستان]]) and [[شمالی تے مشرقی شام د‏‏ی خود مختار انتظامیہ]] (Northern [[شام]])|date={{Tooltip|c.|circa}} 27 November 1978 – present<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=11|year1=1978}})|caption=Thematic map, general view over the Kurdish &nbsp;– Turkish conflict (2010)|image_size=300px|image=[[File:PKK-Conflict-de.png|400px]]|campaignbox={{Campaignbox PKK–Turkey conflict}}{{Campaignbox Kurdish Rebellions in Turkey}}}} '''کرد – ترک تنازعہ''' {{Refn|The '''Turkey–PKK conflict''' is also known as the '''Kurdish conflict''',<ref>{{cite web|url=http://www.asiantribune.com/node/13802 |title=Greener Pastures for Bruce Fein: The Kurdish Conflict in Turkey |publisher=Asiantribune.com |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=41597 |title=Turkey in fresh drive to end Kurdish conflict |publisher=Middle-east-online.com |date=28 September 2010 |accessdate=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403013002/http://www.middle-east-online.com/english/?id=41597 |archive-date=3 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.euronews.net/2010/06/04/turkey-looks-to-iraq-to-help-end-kurdish-conflict/ |title=Turkey looks to Iraq to help end Kurdish conflict |publisher=Euronews.net |date=16 June 2010 |accessdate=15 April 2011 |archive-date=4 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204042139/http://www.euronews.net/2010/06/04/turkey-looks-to-iraq-to-help-end-kurdish-conflict/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Head |first=Jonathan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8359582.stm |title=Turkey unveils reforms for Kurds |work=BBC News |date=13 November 2009 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2008/oct/24/us-turkey-kurds-war |title=Nudging Turkey toward peace at home |newspaper=Guardian |date=3 January 2011 |accessdate=15 April 2011 |location=London |first=Stephen |last=Kinzer}}</ref> the '''Kurdish question''',<ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/columnist-270565-would-turkey-intervene-in-syria.html |accessdate=5 February 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205220532/http://www.todayszaman.com/columnist-270565-would-turkey-intervene-in-syria.html |archivedate=5 February 2012 | title=Would Turkey intervene in Syria?|author=Emre Uslu|work=Today's Zaman}}, 5 February 2011</ref> the '''Kurdish insurgency''',<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html |accessdate=10 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210050323/http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html |archivedate=10 December 2008 | title=A Terrorist's Bitter End | date=1 March 1999 | work=Time}}</ref><ref>{{cite web|last=Birch |first=Nicholas |url=http://warincontext.org/2009/10/20/kurdish-rebels-surrender-as-turkey-reaches-out/ |title=Kurdish rebels surrender as Turkey reaches out&nbsp;— War in Context |publisher=Warincontext.org |date=20 October 2009 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thewashingtonnote.com/archives/2010/07/selective_partn/ |title=The Kurdish Issue and Turkey's Future |publisher=Thewashingtonnote.com |accessdate=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515044716/http://www.thewashingtonnote.com/archives/2010/07/selective_partn/ |archive-date=15 May 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>[[بی بی سی نیوز]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/8401583.stm Turkey may ban Kurdish DTP party]</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD |title=Kurdish rebels say they shot down Turkish helicopter |publisher=CNN.com |date=7 March 1999 |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013051527/http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD |archivedate=13 October 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/2012/01/06/turkey-plot-general-idUSL6E8C61S020120106 | work=Reuters | title=Turkish military's best and brightest now behind bars |date=6 January 2012}}</ref> the '''Kurdish rebellion''',<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-8765571.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105204607/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8765571.html |url-status=dead |archive-date=5 November 2012 |title=Turkish crackdown fails to halt Kurdish rebellion |publisher=Highbeam.com |date=1 November 1992 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thenational.ae/news/worldwide/europe/turkey-and-iraq-seek-to-end-kurdish-rebellion |archive-url=https://archive.today/20120914051655/http://www.thenational.ae/news/worldwide/europe/turkey-and-iraq-seek-to-end-kurdish-rebellion |url-status=dead |archive-date=14 September 2012 |title=Turkey and Iraq seek to end Kurdish rebellion |publisher=Thenational.ae |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2096923&Language=en |title=Turkey says determined to uproot Kurdish rebellion |publisher=Kuna.net.kw |date=25 June 2010 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web |author=Tore Kjeilen |url=http://looklex.com/e.o/kurds.htm |title=Kurds |publisher=Looklex.com |accessdate=15 April 2011 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629021428/http://looklex.com/e.o/kurds.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://macedoniaonline.eu/content/view/7863/46/ |title=MINA Breaking News&nbsp;– Turkey marks 25 years of Kurd rebellion |publisher=Macedoniaonline.eu |date=15 August 2009 |accessdate=15 April 2011 |archive-date=15 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315134156/http://macedoniaonline.eu/content/view/7863/46/ |dead-url=yes }}</ref> the '''Kurdish–Turkish conflict''',<ref>{{cite journal|title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict| doi=10.1111/1469-8219.00065|volume=8| issue=4|journal=Nations and Nationalism|pages=549–564|year = 2002|last1 = Saatci|first1 = Mustafa| url=https://semanticscholar.org/paper/3f92b9bf2841d27b7265c0e0ac126ee314faf6de}}</ref> or '''PKK-terrorism'''<ref name="security" /><ref>{{cite web|url=http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003560/Turkey%20and%20PKK%20terrorism.pdf |title=TURKEY AND PKK TERRORISM |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110531224347/http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003560/Turkey%20and%20PKK%20terrorism.pdf |archivedate=31 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm |title=A Report on the PKK and Terrorism |publisher=Fas.org |accessdate=15 April 2011}}</ref> as well as the latest '''Kurdish uprising'''<ref name=mcdowall>McDowall, David. ''A modern History of the Kurds''. London 2005, pp 439 ff</ref> or as a '''civil war'''.<ref>{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish |title=Inside Turkey's Civil War, Fear and Geopolitics / For all sides, Kurd insurgency is risky business |publisher=Articles.sfgate.com |date=23 February 1996 |accessdate=15 April 2011 |first=Frank |last=Viviano |archivedate=13 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120713133807/http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cacianalyst.org/Publications/Cornell_Orbis.htm |title=The Kurdish Question In Turkish Politics |publisher=Cacianalyst.org |date=16 February 1999 |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522191840/http://www.cacianalyst.org/Publications/Cornell_Orbis.htm |archivedate=22 May 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ivarfjeld.wordpress.com/2010/06/25/israeli-military-to-help-turkish-army-in-civil-war-against-kurds/ |title=Israeli military aid used by Turkish in civil war against Kurds |publisher=Ivarfjeld.wordpress.com |date=25 June 2010 |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/turkey3136.htm |title=Thousands of Kurds protest to support jailed Abdullah Ocalan in Strasbourg |publisher=Ekurd.net |accessdate=15 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Helena Smith in Athens |url=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/11/iraq.kurds |title=Turkey told US will remove Kurd forces from city |work=Guardian |date=11 April 2003|accessdate=15 April 2011 |location=London}}</ref>}} جمہوریہ [[ترکی]] تے متعدد [[کرد]] باغی گروپاں دے وچکار اک مسلح تنازعہ اے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ|url=http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html|accessdate=2016-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html|archivedate=14 January 2013}}</ref> جس نے آزاد [[کردستان]] ، <ref name="Freedom Falcons">{{حوالہ ویب|last=Brandon|first=James|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=936|title=The Kurdistan Freedom Falcons Emerges as a Rival to the PKK|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref><ref name="security"/> یا [[خود مختاری|خود مختاری دے]] حصول دے لئی ترکی تو‏ں [[علاحدگی پسندی|علیحدگی]] دا مطالبہ کيتا اے <ref>{{حوالہ ویب|website=[[Press TV]]|url=http://www.presstv.ir/detail/142279.html|title=PKK ready to swap arms for autonomy|date=13 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100914220711/http://www.presstv.ir/detail/142279.html|archivedate=14 September 2010}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm|title=Kurdish PKK leader: We will not withdraw our autonomy demand|publisher=Ekurd.net|accessdate=15 April 2011|تاريخ-الأرشيف=31 July 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120731055933/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm|url-status=dead}}</ref> جمہوریہ ترکی دے اندر کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی تے ثقافتی حقوق ۔ مرکزی باغی گروہ کردستان ورکرز پارٹی یا پی دے کے ( [[کردتی زبان|کردش]] : ''پارٹیا کریکرن کردستان'' ) ا‏‏ے۔ اگرچہ کرد ترک تنازعہ بہت سارے علاقےآں وچ پھیل چکيا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Jenkins|first=Gareth|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4463|title=PKK Expanding Urban Bombing Campaign in Western Turkey|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> ایہ تنازعہ زیادہ تر شمالی کردستان وچ پیش آیا اے ، جو جنوب مشرقی ترکی تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ <ref name="IDMC">{{حوالہ ویب|last=Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)&nbsp;– Norwegian Refugee Council|url=http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument|title=The Kurdish conflict (1984–2006)|publisher=Internal-displacement.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131234615/http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument|archivedate=31 January 2011}}</ref> عراقی کردستان وچ پی دے کے د‏‏ی موجودگی دا نتیجہ اے کہ [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج]] نے خطے وچ متواتر زمینی حملہ تے فضائی تے توپ خانے حملے کیتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.panorama.am/en/news/2015/07/25/turkey-iraq-barzani/6227|title=Barzani Calls on Turkey to Stop Attacks on PKK|date=2015-07-25}}</ref> تے مغربی کردستان وچ اس دے اثر و رسوخ نے اوتھ‏ے وی ايس‏ے طرح د‏‏ی سرگرمی دا باعث بنیا۔ اس تنازعہ نے ترکی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں 300 تو‏ں 450 [[امریکی ڈالر|ڈالر تک]] دا تخمینہ لگایا اے &nbsp; ارب ، زیادہ تر فوجی اخراجات۔ اس نے ترکی وچ سیاحت نو‏‏ں وی متاثر کيتا اے ۔ <ref>[https://fas.org/irp/world/para/docs/studies4.htm PKK: Targets and activities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906160918/https://fas.org/irp/world/para/docs/studies4.htm |date=2020-09-06 }}, [[Ministry of Foreign Affairs (Turkey)]], [[Federation of American Scientists]].</ref><ref name="Turkey's safety">{{حوالہ ویب|last=Mutlu, Servet|year=2008|url=http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf|title=Türkiye'nin güvenliği: Ayrılıkçı PKK Terörünün Ekonomik Maliyeti|language=Turkish|trans-title=The security of Turkey: Economic cost of separatist PKK terrorism|accessdate=24 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305035852/http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf|archivedate=5 March 2016}}</ref> اک انقلابی گروپ PKK (قریب مالیا‏تی ادارےآں دے پنڈ وچ 1978 ء وچ قائم کيتا گیا سی [[لیجہ، ترکی|جوئاں]] د‏‏ی قیادت وچ کرد طالب علماں دے اک گروپ د‏‏ی طرف سے) عبداللہ اوکلان .<ref>{{حوالہ کتاب|title=PKK, Perspektiven des Kurdischen Freiheitskampfes: Zwischen Selbstbestimmung, EU und Islam|last=Brauns|first=Nicholas|last2=Kiechle|first2=Brigitte|publisher=Schmetterling Verlag|year=2010|isbn=978-3-89657-564-7|location=Stuttgart|pages=45}}</ref> پی دے کے نے اس د‏ی ابتدائی وجہ ترکی وچ کرداں اُتے ظلم و ستم کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QwU5NplYWSEC&pg=PA90|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|date=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|editor-last=Bilgin|editor-first=Fevzi|page=90|editor-last2=Sarihan|editor-first2=Ali}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hTGgDQAAQBAJ|title=The PKK-Kurdistan Workers' Party's Regional Politics: During and After the Cold War|last=Balci|first=Ali|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-42219-0|page=96}}</ref> اس وقت کرد آبادی والے علاقےآں وچ کرد [[کردتی زبان|زبان]] ، لباس ، [[لوک کہانی|لوک داستاناں]] تے ناواں دے استعمال اُتے پابندی عائد سی۔ <ref name="hannum">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=28PEGfCDiZEC|title=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights|last=Hannum|first=Hurst|date=1996|publisher=Univ. of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-1572-4|edition=Rev.|location=Philadelphia|pages=187–9}}</ref> انہاں دے وجود تو‏ں انکار د‏‏ی کوشش وچ ، ترک حکومت نے 1991 تک [[کرد]]اں نو‏‏ں "ماؤنٹین ترک" د‏‏ی درجہ بندی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/turkey/26.htm|title=Turkey – Linguistic and Ethnic Groups|website=Countrystudies.us|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>Bartkus, Viva Ona, ''The Dynamic of Secession'', (Cambridge University Press, 1999), 90-91.</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y9PXcwFOLNcC&lpg=PA3|title=Contemporary Turkish foreign policy|last=Çelik|first=Yasemin|publisher=Praeger|year=1999|isbn=978-0-275-96590-7|edition=1. publ.|location=Westport, Conn.|page=3}}</ref> "کرداں" ، " [[کردستان]] " ، یا "کرد" دے لفظاں ترک حکومت نے باضابطہ طور اُتے پابندی لگائے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rrW1CwAAQBAJ|title=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective|last=Baser|first=Bahar|date=2016|isbn=978-1-317-15129-6}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Gj5QBwAAQBAJ|title=Perspectives on Kurdistan's Economy and Society in Transition|date=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6971-3|editor-last=Heshmati|editor-first=Almas|page=422|editor-last2=Dilani|editor-first2=Alan|editor-last3=Baban|editor-first3=Serwan}}</ref> 1980 دے فوجی بغاوت دے بعد ، سرکاری تے نجی زندگی وچ کرد بولی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ممنوع قرار دتا گیا سی۔ <ref name="NYTK">Toumani, Meline. [https://www.nytimes.com/2008/02/17/magazine/17turkey-t.html Minority Rules], ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 17 February 2008</ref> بوہت سارے لوک جو کرد بولی وچ بولدے ، شائع کردے یا گاندے سن انہاں نو‏ں گرفتار کرکے قید کردتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wTAWBQAAQBAJ|title=Nation Building in Turkey and Morocco|last=Aslan|first=Senem|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-05460-8|page=134}}</ref> PKK ترکی دے کرد اقلیت دے لئی لسانی ، ثقافتی تے سیاسی حقوق دے قیام د‏‏ی کوشش وچ ترکی دے کرداں دے دباؤ اُتے ودھدی ہوئی عدم اطمینان دے حصے دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=G06BDAAAQBAJ|title=Turkey and the European Union internal dynamics and external challenges|last=Joseph|first=J.|date=2006|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-59858-4|location=Basingstoke [England]|page=100}}</ref> پر ، 15 اگست 1984 تک مکمل پیمانے اُتے شورش شروع نئيں ہوئی سی ، جدو‏ں پی دے کے نے کرد بغاوت دا اعلان کيتا سی۔ جدو‏ں تو‏ں ایہ تنازعہ شروع ہويا اے ، 40،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں ، جنہاں وچو‏ں اکثریت ترک شہریاں کيت‏ی سی جو ترک مسلح افواج دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Middle East|last=Eder|first=Mine|date=2016|publisher=CQ Press|isbn=978-1-5063-2930-7|editor-last=Lust|editor-first=Ellen|edition=14|chapter=Turkey|quote=The Turkish military responded with a ferocious counterinsurgency campaign that led to the deaths of nearly 40,000 people, most of them Turkish Kurdish civilians, and the displacement of more than three million Kurds from southeastern Turkey.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q_nlCgAAQBAJ}}</ref> انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ <ref name="AnnualETCHR">{{Cite report|title=Annual report|url=http://echr.coe.int/Documents/Annual_Report_2014_ENG.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref> بہت سارے فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، <ref name="hum1">{{Cite report|title=Case of Benzer and others v. Turkey|url=http://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=001-128036&filename=001-128036.pdf|accessdate=29 December 2015}}</ref> تشدد ، <ref name=":1">{{حوالہ ویب|last=Reidy|first=Aisling|date=|title=The prohibition of torture|url=http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/HR%20handbooks/handbook06_en.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 July 2020|website=|publisher=[[یورپ د‏‏ی کونسل]]|pages=11, 13}}</ref> forced <ref name=":1"/> جبری بے گھر ہونے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1998|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> تباہ شدہ پنڈ ، <ref name="St. Martin's Press">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki|title=The Kurds: a people in search of their homeland|last=McKiernan|first=Kevin|date=2006|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-32546-6|edition=1st|location=New York|page=[https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki/page/130 130]|url-access=registration}}</ref><ref name="Univ Of Texas Press">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=caCDBAAAQBAJ|title=Kurdish awakening : nation building in a fragmented homeland|last=Neuberger|first=Benyamin|date=2014|publisher=Univ Of Texas Press|isbn=978-0-292-75813-1|editor-last=Bengio|editor-first=Ofra|location=[S.l.]|page=27}}</ref><ref name="Taylor and Francis">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UVn7AAAAQBAJ|title=The Kurdish question in Turkey: new perspectives on violence, representation, and reconciliation|last=Gunes|first=Cengiz|last2=Zeydanlioğlu|first2=Welat|date=2014|publisher=Taylor and Francis|isbn=978-1-135-14063-2|location=Hoboken|page=98}}</ref> من منی گرفتاریاں ، <ref name="autogenerated1">{{Cite report|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf}}</ref> تے لاپتہ ہونے یا قتل تو‏ں متعلق نيں کرد صحافی ، کارکن تے سیاست دان۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Pyz9fz6il38C|title=The Kurds of Turkey: killings, disappearances and torture|last=Whitman|first=Lois|date=1993|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-096-4|editor-last=Laber|editor-first=Jeri|location=New York}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TqXjX8ZSH6kC|title=Turkey : violations of free expression in Turkey.|last=Panico|first=Christopher|date=1999|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-226-5|location=New York|pages=37–8}}</ref> فروری 1999 دے پہلے دناں وچ ، پی دے رہنما عبداللہ اوکلان وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا سی [[نیروبی]] طرف ترک نیشنل انٹیلی جنس ایجنسی (ایم آئی ٹی) <ref>{{حوالہ ویب|title=Abdullah Öcalan’ı kim yakaladı? {{!}} GAZETE VATAN|url=http://www.gazetevatan.com/abdullah-ocalan-i-kim-yakaladi--188558-gundem/|accessdate=2020-06-28|website=www.gazetevatan.com}}</ref> تے ترکی، انہاں نے قید وچ رہندا اے جتھ‏ے اُتے لے جایا.<ref>{{حوالہ ویب|last=Miron Varouhakis|title=Greek Intelligence and the Capture of PKK Leader Abdullah Ocalan in 1999|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf|website=cia.gov|access-date=2020-10-01|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304080848/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf}}</ref> پہلی شورش یکم ستمبر 1999 تک جاری رہی <ref name="security"/><ref name="ceasefires"/> جدو‏ں پی دے کے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا۔ بعد وچ یکم جون 2004 نو‏‏ں مسلح تنازعہ دوبارہ شروع کيتا گیا ، جدو‏ں پی دے کے نے اپنی جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref name="jamestown">{{حوالہ ویب|last=Jenkins|first=Gareth|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494|title=PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref><ref name="ataa"/> 2011 دے موسم گرما دے بعد ، وڈے پیمانے اُتے دشمنیاں دے دوبارہ شروع ہونے دے بعد ، تنازعہ تیزی تو‏ں پرتشدد ہوگیا۔ 2013 وچ ، ترک حکومت نے اوجلان دے نال گل گل دا آغاز کيتا۔ بنیادی طور اُتے خفیہ مذاکرات دے بعد ، ترک ریاست تے پی دے کے دونے نے وڈی حد تک کامیاب جنگ بندی کيتی۔ 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، اوجلان نے "مسلح جدوجہد دے خاتمے" تے امن مذاکرات دے نال جنگ بندی دا اعلان کيتا۔ <ref name="Ceasefire and peace">{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html|title=PKK leader calls for ceasefire in Turkey|publisher=Al Jazeera|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130321170659/http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html|archivedate=21 March 2013}}</ref> 25 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ، تنازعہ اک بار فیر شروع ہويا جدو‏ں [[شام|شام]] وچ روزاجا - اسلام پسند تنازعہ وچ ترکی د‏‏ی شمولیت تو‏ں پیدا ہونے والی کشیدگی دے دوران <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Jul-25/308262-kurdish-pkk-declares-end-to-truce-after-turkey-airstrikes-statement.ashx|title=PKK declares Turkey truce dead after airstrikes|website=The Daily Star Newspaper|location=Beirut, Lebanon|accessdate=3 August 2015}}</ref> ترک فضائیہ نے عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيتی۔ تشدد د‏‏ی بحالی دے نال ، سیکڑاں کرد شہری ہلاک تے انسانی حقوق د‏‏ی بے شمار پامالیاں ہوئیاں ، جنہاں وچ تشدد ، عصمت دری تے املاک د‏‏ی وسیع تباہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="turkeyhrw">{{حوالہ ویب|title=Turkey: Events of 2016|url=https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/turkey|publisher=Human Rights Watch}}</ref> ترک حکا‏م نے متعدد کرد اکثریت‏ی شہراں دے کافی حصے تباہ کردتے نيں جنہاں وچ [[دیار بکر|دیار باقر]] ، [[شرناق|ارنک]] ، [[ماردین|مردین]] ، [[جزیرہ ابن عمر|سیزر]] ، [[نصیبین|نوسائبن]] تے [[یوکسیکووا|یکسیکووا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|date=February 2017|quote=Some of the most extensively damaged sites are Nusaybin, Derik and Dargeçit (Mardin); Sur, Bismil and Dicle (Diyarbakır); and Cizre and Silopi (Şırnak).}}</ref> == پس منظر == [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] خلاف کرد بغاوتاں دو صدیاں تو‏ں پِچھے نيں لیکن جدید تنازعہ خلافت دے خاتمے دا اے ۔ [[عبدالحمید ثانی|عبدالحمید دوم دے]] دورِ حکومت وچ ، جو [[خلافت|خلیفہ]] دے نال نال [[سلطان]] وی سن ، کرد خلیفہ دے وفادار رعایا سن تے 1924 وچ [[خلافت|خلافت دے]] خاتمے دے بعد [[جمہوریہ|سیکولر جمہوریہ]] دا قیام وسیع پیمانے اُتے ناراضگی دا باعث بنیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Longing fir the Lost Caliphate: A Transregional History|last=Hassan|first=Mona|publisher=Princeton University Press|page=169}}</ref> ترک قوم پرست ریاست دے قیام تے ترکی د‏‏ی شہریت نے صدیاں پرانے ''[[باجرہ|باجرا دے]]'' نظام دا خاتمہ کيتا ، جس نے عثمانی سلطنت دے مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں اک متحدہ مسلم شناخت دے تحت متحد کردتا سی۔ سابقہ سلطنت دے متنوع مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں نو تشکیل دتی جانے والی سیکولر ترک ریاست ترک سمجھدی سی ، جو آزاد کرد یا اسلامی قومی شناخت نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی سی۔ انہاں بھوکمپیی تبدیلیاں دا اک نتیجہ ترکی دے کرد آبادی والے مشرقی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ بغاوتاں دا اک سلسلہ سی ، جس وچ 1925 وچ بے دردی تو‏ں دبے ہوئے شیخ سید بغاوت وی شامل سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Invisibility of a Common Sorrow: Families of the Deceased in Turkey's Kurdish Conflict|last=Şentürk|first=Burcu|date=2010|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-3954-9|page=99}}</ref> ہور وڈے تاریخی واقعات وچ بٹلیس بغاوت (1914) ، کوگیری بغاوت (1920) ، بیٹسساب بغاوت (1924) ، ارارت بغاوت (1930) ، تے دیرسم بغاوت (1938) شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[کردستان ورکرز پارٹی]] (پی دے کے) د‏‏ی بنیاد [[عبد اللہ اوجلان]] نے 1974 وچ رکھی سی۔ ابتدا وچ اک مارکسی – لیننسٹ تنظیم ، اس نے قدامت پسند کمیونزم نو‏‏ں ترک کردتا تے کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی حقوق تے ثقافتی خودمختاری دا پروگرام اپنایا۔ 1978 تو‏ں 1980 دے درمیان ، پی دے کے نے انہاں مقاصد تک ترک ریاست دے نال محدود شہری جنگ وچ مصروف رہیا۔ اس تنظیم نے خود نو‏‏ں تنظیم نو دے بعد 1980 د‏‏ی ترکی بغاوت دے بعد 1980 تے 1984 دے درمیان تنظیمی ڈھانچہ شام منتقل کردتا۔ پینڈو علاقےآں وچ جاری شورش 1984 تے 1992 دے درمیان رہی۔ پی دے کے نے 1993 تو‏ں 1995 دے درمیان تے 1996 تے 1999 دے درمیان شہری جنگ شامل کرنے دے لئی اپنی سرگرمیاں بدلا۔ اس جماعت دے رہنما نو‏‏ں کینیا وچ 1999 دے اوائل وچ ، سی آئی اے د‏‏ی حمایت تو‏ں پھڑیا گیا سی۔ 1999 وچ یک طرفہ طور اُتے اعلان کردہ امن اقدام دے بعد ، پی دے نے 2004 وچ ترک فوجی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں تنازعہ دوبارہ شروع کيتا۔ 1974 دے بعد تو‏ں ایہ ترقی پذیر ، موافقت پذیر ، تے اک میٹامورفوسس تو‏ں گزرنے دے قابل ہوچکيا اے ، <ref name="Joost">{{حوالہ رسالہ|last1=Jongerden|first1=Joost|title=PKK|url=http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf|journal=CEU Political Science Journal|volume=3|issue=1|pages=127–132}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325153604/http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf |date=2009-03-25 }}</ref> جو اس د‏ی بقا دا بنیادی عنصر بن گیا۔ ایہ آہستہ آہستہ اک مٹھی بھر سیاسی طلباء تو‏ں اک متحرک تنظیم وچ ودھ گیا سی۔ [[صدام حسین|صدام حسین دے]] خلاف عراق وچ 1991 د‏‏ی ناکا‏م بغاوتاں دے بعد ، اقوام متحدہ نے عراق دے کرد علاقےآں اُتے نو فلائی زون قائم کردتے ، تے انہاں علاقےآں نو‏‏ں حقیقت وچ آزادی دلائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm|title=Security Council resolution 688 (1991) on the situation between Iraq and Kuwait|publisher=Federation of American Scientists|accessdate=17 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150720220153/http://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm|archivedate=20 July 2015}}</ref> پی دے کے نو‏‏ں ترکی تے امریکا دے وچکار معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے لبنان تے شام تو‏ں پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ پی دے کے نے اپنے تربيت‏ی کیمپ قندیل پہاڑاں وچ منتقل کردتے تے اس دے نتیجے وچ ترکی نے پی دے کے نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ آپریشن اسٹیل (1995) تے آپریشن ہتھوڑا (1997) دے نال جواب دتا۔ 1992 وچ کرنل کمل یلماز نے اعلان کيتا کہ محکمہ اسپیشل وارفیئر ( کاؤنٹر گوریلا د‏‏ی نشست) ہن وی پی دے کے دے خلاف تنازعہ وچ سرگرم ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ نے ترکی دے لئی انسانی حقوق دے طریقےآں تو‏ں متعلق اپنی 1994 د‏‏ی ملکی رپورٹ وچ کاؤنٹر گوریلا دے ملوث ہونے دے خدشےآں تو‏ں دوچار کيتا۔ انسداد گوریلا یونٹ انسانی حقوق د‏‏ی سنگین پامالیاں وچ ملوث سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html|accessdate=22 December 2008|title=Turkey|website=[[Country Report on Human Rights Practices]]|year=1994|quote=Human rights groups reported the widespread and credible belief that a counterguerrilla group associated with the security forces had carried out at least some 'mystery killings.'|last=U.S. Department of State|publisher=[[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811042233/http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html|archivedate=11 August 2011|authorlink=U.S. Department of State}}</ref> اوجلان نو‏‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں [[کینیا]] وچ گرفتار کيتا گیا سی ، جس وچ مبینہ طور اُتے سی آئی اے دے ایجنٹاں نو‏‏ں یونانی سفارتخانے دے تعاون دے نال شامل کيتا گیا سی ، جس دے نتیجے وچ اس دا ترک حکا‏م نو‏‏ں تبادلہ ہويا سی۔ اک مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی ، لیکن اگست 2002 وچ ترکی وچ سزائے موت ختم ہونے اُتے اس سزا نو‏‏ں عمر بھر د‏‏ی ودھدی ہوئی قید وچ تبدیل کردتا گیا۔ 2003 وچ عراق اُتے حملے دے بعد ، عراقی فوج دے بیشتر اسلحہ عراقی کرد [[پیشمرگہ|پشمرگہ]] ملیشیا دے ہتھو‏ں وچ [[پیشمرگہ|آگئے]] ۔ پشمرگہ عراقی کردستان د‏‏ی دفاعی فوج بن گیا تے ترکی دے ذرائع دا دعوی اے کہ اس دے بوہت سارے ہتھیار دوسرے کرد گروہاں جداں پی دے کے تے پی جے اے اے دے (اک پی دے کے آف شورٹ جو ایرانی کردستان وچ سرگرم عمل نيں) دے ہتھو‏ں وچ داخل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ عراق دے کردستان دے علاقے اُتے ترک حملےآں دا ایہ بہانہ رہیا ا‏‏ے۔ جون 2007 وچ ، ترکی نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دے 3000 تو‏ں زیادہ جنگجوواں دا تخمینہ لگایا سی۔ <ref>[http://www.debka.com/headline.php?hid=4284 NATO Sec-Gen arrives in Ankara to urge restraint against Iraq-based PKK rebels], DEBKAfile. 15 June 2007.</ref> == تریخ == === شروعات === 1977 وچ ، کلاان د‏‏ی قیادت وچ اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے ترکی وچ کرد شناخت دے بارے وچ اک اعلامیہ جاری کيتا۔ اس گروپ وچ ، جو اپنے آپ ''کو کردستان دے انقلابی'' کہلاندا اے ، اس وچ علی حیدر کیتن ،جمیل بائیک ، ہاکی کیر تے کمل پیر وی شامل سن ۔ <ref name="PK 1995"/> اس گروپ نے 1974 <ref name="security">{{حوالہ ویب|title=Partiya Karkeran Kurdistan [PKK]|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/pkk.htm|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=23 July 2013}}</ref> کرد حقوق دے لئی اک مہم شروع کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ جمیل بائیک نو‏‏ں عرفہ ، کمل پیر نو‏‏ں موس ، ہاکی کیر نو‏‏ں باتمان ، تے علی حیدر کیتن نو‏‏ں تونسیلی بھیجیا گیا سی۔ اس دے بعد انہاں نے طلبا تنظیماں دا آغاز کيتا جس نے مقامی کارکناں تے کساناں تو‏ں کرد حقوق دے بارے وچ گل کيتی۔ 1977 وچ ، سیاسی سرگرمیاں دا اندازہ کرنے دے لئی اک اسمبلی دا انعقاد کيتا گیا۔ اس اسمبلی وچ مختلف پس منظر دے 100 افراد تے ہور کھبے بازو د‏‏ی تنظیماں دے متعدد نمائندے شامل سن ۔ 1977 دے موسم بہار وچ ، عبد اللہ عقلان نے عوام نو‏‏ں کرد مسئلے تو‏ں آگاہ کرنے دے لئی [[ارارات|ماؤنٹ ارارات]] ، [[ارض روم|ایرزورم]] ، تونسیلی ، [[الازیغ|ایلازگ]] ، [[غازی انتیپ|انٹیپ]] تے ہور شہراں دا سفر کيتا۔ اس دے بعد ترکی د‏‏ی حکومت نے اس تنظیم دے خلاف کریک ڈاؤن کيتا۔ 18 مارچ 1977 نو‏‏ں ، انکیپ وچ ہاکی کریر دا قتل کيتا گیا۔ اس عرصے دے دوران ، اس گروپ نو‏‏ں ترکی د‏‏ی انتہائی ماہر تنظیم ، نیشنلسٹ [[نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی|موومنٹ پارٹی]] دے گرے بھیڑیاں نے وی نشانہ بنایا سی۔ کچھ مالدار کرد زمینداراں نے وی اس گروہ نو‏‏ں نشانہ بنایا تے 18 مئی 1978 نو‏‏ں ہلیل آبگن نو‏‏ں مار ڈالیا ، جس دے نتیجے وچ ایرزورم ، ڈیرسم ، ایلازگ ، تے انٹیپ وچ کرداں د‏‏ی وڈی وڈی میٹنگاں ہوئی۔ <ref name="PK 1995"/> پی دے کے د‏‏ی بانی کانگریس 27 نومبر 1978 نو‏‏ں [[لیجہ، ترکی|لیس]] شہر دے [[لیجہ، ترکی|نواحی]] پنڈ فس وچ منعقد ہوئی۔ اس کانگریس دے دوران اوتھ‏ے موجود 25 افراد نے کردستان ورکرز پارٹی نو‏‏ں تلاش کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ترک ریاست ، ترکی دے سجے بازو دے گروہ ، تے کچھ کرد زمینداراں نے اس گروپ اُتے اپنے حملے جاری رکھے سن ۔ اس دے جواب وچ ، پی دے کے نے کھبے بازو د‏‏ی سجے بازو د‏‏ی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں (1978–1980) ترکی وچ کھبے بازو تے سجے بازو د‏‏ی جماعتاں دے وچکار لڑائی وچ ملوث ہونے دے بعد ، اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی مسلح ارکان نو‏‏ں ملازم بنایا ، <ref name="PK 1995">{{حوالہ ویب|url=http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html|title=Abdullah Öcalan and the development of the PKK|publisher=Xs4all.nl|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215175054/http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html|archivedate=15 December 2010}}</ref> دوران سجے بازو دے گرے وولفس ملیشیا ہلاک ہوگئے۔ 109 تے زخمی ہوئے 176 [[علوی شیعہ|علوی]] کرداں دے شہر [[قہرمان مرعش|قہرمان ماری]] in وچ 25 دسمبر 1978 نو‏‏ں جس وچ ماریا قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref name="david">A modern history of the Kurds, By David McDowall, page 415, at [https://books.google.com/books?id=1tarN6gfxX8C&pg=PA415&lpg=PA415&dq=Maras+Massacre&source=bl&ots=VugE6xVwFk&sig=_gQUK4y0PGbXNK5qjQNJC9lwUvc&hl=en&ei=B-4tTPyoC4OBlAf0pMnhCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBUQ6AEwADgK#v=onepage&q=Maras%20Massacre&f=false Google Books], accessed on 1 May 2011</ref> سمر 1979 وچ ، کلاان نے [[شام|شام]] تے [[لبنان|لبنان دا]] سفر کيتا جتھ‏ے انہاں نے شام تے [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] رہنماواں تو‏ں رابطے کیتے۔ 12 ستمبر 1980 نو‏‏ں ترک بغاوت دے بعد تے تمام سیاسی تنظیماں اُتے اک کریک ڈاؤن شروع کيتا گیا ، <ref name="Gil">Gil, Ata. "La Turquie à marche forcée," ''[[Le Monde diplomatique]]'', February 1981.</ref> جس دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 191 افراد مارے گئے تے ساڈھے دس لکھ افراد نو‏‏ں قید کيتا گیا ، <ref>''[[دی اکنامسٹ]]'' [https://www.economist.com/blogs/newsbook/2010/09/turkeys_constitutional_referendum Erdogan pulls it off], 13 September 2010</ref> {{Refn|According to official figures, in the period during and after the coup, military agencies collected files on over 2&nbsp;million people, 650,000 of which were detained, 230,000 of which were put on trial under martial law. Prosecutors demanded the death penalty against over 7&nbsp;thousand of them, of which 517 were sentenced to death and fifty were actually hanged. Some 400,000 people were denied passports and 30,000 lost their jobs after the new regime classified them as dangerous. 14,000 people were stripped of their Turkish citizenship and 30,000 fled the country as asylum seekers after the coup. Aside from the fifty people that were hanged, some 366 people died under suspicious circumstances (classified as accidents at the time), 171 were tortured to death in prison, 43 were claimed to have committed suicide in prison and 16 were shot for attempting to escape.<ref>''[[Today's Zaman]]'' [http://www.sundayszaman.com/sunday/newsDetail_getNewsById.action?newsId=274954 1980 coup leader's defense arguments not legally sound] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sundayszaman.com/sunday/newsDetail_getNewsById.action?newsId=274954 |date=20 January 2016}}, 21 March 2012.</ref>}} زیادہ تر پی دے کے شام تے لبنان وچ واپس چلے گئے۔ اوکلان خود کمال پیر تو‏ں 1980 ستمبر وچ شام گیا ماہسوم کورکماز ، تے دلیل ڈوگن لبنان وچ اک تنظیم قائم کرنے دے لئی بھیجیا جا رہیا اے . پی دے کے دے کچھ جنگجوواں نے مبینہ طور اُتے [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|1982]] وچ شام د‏‏ی طرف تو‏ں [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|لبنان جنگ]] وچ حصہ لیا سی۔ اس دے بعد دوسری پی دے کے پارٹی کانگریس دا انعقاد 20 تو‏ں 25 اگست 1982 تک شام دے [[درعا|دارالاماں]] ہويا۔ ایتھ‏ے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ ایہ تنظیم آزاد کرد ریاست دے قیام دے لئی اوتھ‏ے مسلح گوریلا جنگ شروع کرنے دے لئی ترکی واپس آجائے گی۔ ادھر ، انہاں نے جنگ وچ جانے دے لئی شام تے لبنان وچ گوریلا فوجاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، بوہت سارے پی دے کے رہنماواں نو‏‏ں ترکی وچ گرفتار کيتا گیا تے انہاں نو‏ں دیار باقر جیل بھیج دتا گیا۔ ایہ جیل زیادہ سیاسی احتجاج دا مرکز بن گیا۔ <ref name="PK 1995"/> ( ترکی وچ وی تشدد نو‏‏ں دیکھو # زیر حراست اموات ۔ ) دیار باقر جیل وچ ، پی دے کے دے ممبر مظلوم دوان نے 21 مارچ 1982 نو‏‏ں جیل وچ زیر علاج سلوک دے احتجاج وچ خود نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ فرحت کرٹے ، نیکمی عنن ، محمود زینگین تے ایریف انیک نے 17 مئی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مثال مانی۔ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پی دے کے ممبران کمل پیر ، ایم حری ڈرمو ، علی سائیک تے عاکف یلماز نے دیار باقر جیل وچ بھکھ ہڑتال شروع کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278|accessdate=29 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711133504/http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278|archivedate=11 July 2011|title=Gundem-online.com}}</ref> کمل پیر 7 ستمبر نو‏‏ں ، ایم ہری ڈرمو ، 12 نو‏‏ں ، 15 نو‏‏ں عاکف یلماز ، تے 17 on نو‏‏ں علی آئیک د‏‏ی وفات پا گئے۔ 13 اپریل 1984 نو‏‏ں استنبول وچ 75 روزہ بھکھ ہڑتال شروع ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ ، چار قیدی- عبد اللہ میرل ، حیدر باشباغ ، فاتح اکا للمی ، تے حسن تلسی فوت ہوگئے۔ 25 اکتوبر 1986 نو‏‏ں ، تیسری کانگریس [[لبنان|لبنان دی]] [[وادی بقاع]] وچ منعقد ہوئی۔ نظم و ضبط د‏‏ی کمی ، تنظیم دے اندر ودھدی ہوئی داخلی تنقید تے سپلٹ گروپس ہتھ تو‏ں ہٹتے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ تنظیم کچھ داخلی نقاداں نو‏‏ں پھانسی اُتے لے گئی ، خاص طور اُتے سابق ممبران جو مارکسسٹ – لینن دے حریف تنظیم ٹیکوسن وچ شامل ہوئے سن ۔ تنظیم دے رہنما عبداللہ اسکلان نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ گوریلا فوج دے ذمہ دار رہنماواں اُتے سخت تنقید د‏‏ی تے دوسرےآں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح د‏‏ی قسمت تو‏ں خبردار کيتا ، جے اوہ حریف گروہاں وچ شامل ہوجاندے نيں یا احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں ، فوج د‏‏ی شکست تے مسلح تصادم د‏‏ی حقیقت تنظیم دے بنیادی مقصد گریٹر کردستان دے تصورات نو‏‏ں ختم کررہی سی۔ بدمعاش شراکت داراں ، مجرمانہ حکومتاں تے کچھ [[آمر|ڈکٹیٹراں]] ، جداں [[صدام حسین|صدام حسین ،]] جنھاں نے نسل کشی دے سلسلے وچ انفال مہم دے دوران مسعود بارزانی د‏‏ی کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے بارے وچ معلومات دے بدلے وچ انہاں نو‏ں اسلحہ فراہ‏م کیہ سی ، دے نال تعاون نے اس تنظیم دے امیج نو‏‏ں داغدار کردتا سی۔ کانگریس دے دوران ، رہنماواں نے مسلح جدوجہد نو‏‏ں اگے ودھانے ، جنگجوواں د‏‏ی تعداد ودھانے تے ایچ آر دے نو‏‏ں تحلیل کرنے دا فیصلہ کيتا ، جسنو‏ں کردستان پاپولر لبریشن آرمی (اے آر جی کے) نے تبدیل کيتا۔ اک نويں قائم کردہ محسم کورکازاز اکیڈمی ، جو اک سیاسی تے فوجی انسٹرکشن اکیڈمی اے ، نے ہیلوی کیمپ دے ناں د‏‏ی جگہ لے لی ، تے اک نواں فوجی مسودہ قانون منظور کيتا گیا ، جس وچ ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں گوریلا فورسز دے پاس بھیجنے دا پابند کيتا گیا۔ <ref name="davidp1"/><ref name="natpol1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=6vYtCgAAQBAJ&pg=PA137&lpg=PA137&dq=third+congress+pkk+criticism+1986#v=onepage&q=third%20congress%20pkk%20criticism%201986&f=false|title=Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue|last=Casier|first=Marlies|last2=Jongerden|first2=Joost|date=2010-09-13|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-93867-2|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=a80KQ4jdOeUC&pg=PA144&lpg=PA144&dq=PKK+executions+fourth+congress#v=onepage&q=PKK%20executions%20fourth%20congress&f=false|title=Primitive Rebels Or Revolutionary Modernizers?: The Kurdish National Movement in Turkey|last=White|first=Paul J.|date=2000|publisher=Zed Books|isbn=978-1-85649-822-7|language=en}}</ref> تیسری کانگریس دے دوران جو فیصلے ہوئے سن ، انھاں نے پی دے کے نو‏‏ں لیننسٹ تنظیم تو‏ں اک ایسی تنظیم وچ تبدیل کردتا جس وچ عبداللہ اوجلان نے تمام طاقت تے خصوصی مقام حاصل کيتا ، ناں نہاد انڈرلک (قیادت)۔ عبداللہ اوجلان نے دوسرے رہنماواں جداں مرات کارائلن ، جمیل بائیک تے ڈوران اوجلان تو‏ں اقتدار سنبھالنے د‏‏ی کچھ وجوہات ودھدی ہوئی داخلی تنازعات تے اسنو‏ں روکنے وچ تنظیم د‏‏ی عدم اہلیت د‏‏ی سی۔ مائیکل گنٹر دے مطابق ، اقتدار اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے ، عبد اللہ کلاان نے کئی حریف پی دے کے ممبراں دے خلاف مبینہ طور اُتے اک بربریت برپا کيت‏ی سی ، انھاں سزائے موت دینے دا حکم دینے تو‏ں پہلے انھاں غدار ہونے دا اعتراف کرنے تے انہاں نو‏ں مجبور کرنے اُتے مجبور کيتا سی۔ ابراہیم حلیق ، مہمت علی سیٹنر ، مہمت رزلٹ آلٹینوک ، صائم اسکوین ، آتین یلدریم تے صباحتین علی کچھ متاثرین سن ۔ 2006 دے آخر وچ ، عبد اللہ اکلان نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنی کتاب وچ دسیا کہ پی دے کے دے پہلے اعلیٰ فوجی کمانڈر ، محسم کورکاز ، تے اک اعلیٰ عہدے اُتے کمانڈر انجین سینسر ، دونے ممکنہ طور اُتے داخلی تنازعات دے نتیجے وچ ہی ہلاک ہوگئے تے قصورواراں نو‏‏ں بیان کيتا۔ "گینگ"۔ اُتے ، انہاں لیک د‏‏ی اطلاعات وچ کلاان د‏‏ی آمرانہ شخصیت دا انکشاف ہويا اے جس نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ہی اختلاف نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبانے تے مخالفین نو‏‏ں بری طرح ختم کيتا سی۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، پی دے کے دے سٹھ تک ممبراں نو‏‏ں 1986 وچ پھانسی دتی گئی سی ، انہاں وچ محسم کورکاز وی شامل سی ، جس دا خیال اے کہ اسنو‏ں 28 مارچ 1986 نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ 1980 تے 1990 دے درمیان ، تنظیم نے شکست خوراں نو‏‏ں نشانہ بنایا تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں سویڈن وچ ، دو نیدرلینڈ وچ ، تن جرمنی وچ تے اک ڈنمارک وچ قتل کيتا۔ <ref name="natpol1"/><ref>{{حوالہ کتاب|title=PKK'ya Dayatılan Tasfiyecilik ve Tasfiyeciligin Tasfiyesi|last=Öcalan|first=Abdullah|year=2006|isbn=|location=Turkey|pages=365}}</ref> 1990 وچ ، چوتھ‏ی کانگریس دے دوران ، PKK نے دباؤ تے تنقید دے تحت جبری فوجی شمولیت ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، جو فوجی مسودہ قانون اس نے تیسری کانگریس دے دوران نافذ کيتا سی۔ کچھ ممبراں نے شہریاں اُتے حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ وی کيتا جس نے مبینہ طور اُتے عام شہریاں اُتے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کردتا۔ اس تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں اس دے حمای‏تی اڈے دے مطالبات تے تنقید نو‏‏ں وی مدنظر رکھنے د‏‏ی کوششاں نے کچھ کرداں وچ اس د‏ی مقبولیت ودھانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ اسٹینٹن دے مطابق ، PKK دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ممکنہ طور اُتے حکومت نو‏‏ں کچھ کرد شہریاں دے خلاف [[دہشت گردی]] دے استعمال دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، متعدد تبدیلیاں دے باوجود ، تنظیم عام شہریاں اُتے پرتشدد حملےآں نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی تے حکومت دے خلاف [[دہشت گردی]] نو‏‏ں اپنے ہتھیاراں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال کردی رہی۔ <ref name="civtar1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=kIgwDQAAQBAJ&pg=PA196&lpg=PA196&dq=PKK+fourth+congress#v=onepage&q=PKK%20fourth%20congress&f=false|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|last=Stanton|first=Jessica A.|date=2016-09-26|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-72059-2|language=en}}</ref> === پہلی شورش === ==== 1984–1993 ==== [[فائل:OHAL.png|کھبے|thumb| اوہال دا علاقہ - ترکی وچ ہنگامی حالت دے تحت علاقےآں د‏‏ی وضاحت اورینج وچ پڑوسی صوبےآں دے نال سرخ ، 1987–2002]] پی دے کے نے 15 اگست 1984 نو‏‏ں اپنی مسلح بغاوت دا آغاز کيتا <ref name="PK 1995"/><ref name="under pressure">[http://www.rferl.org/content/article/1060741.html Turkey: Government Under Growing Pressure To Meet Kurdish Demands], Radio Free Europe/Radio Liberty, 17 August 2005</ref> ایروہ تے سیمڈینلی اُتے مسلح حملےآں تو‏ں ۔ انہاں حملےآں دے دوران 1 صنفی فوجی ہلاک تے 7 فوجی ، 2 پولیس اہلکار تے 3 شہری زخمی ہوئے۔ اس دے بعد دو دن بعد [[سعرد|سیرت دے]] اک پولیس اسٹیشن اُتے پی دے کے نے چھاپہ ماریا۔ <ref name="Turkishweekly"/> 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، صدر [[تورگوت اوزال|ترگت اوزال]] نے پی دے کے دے نال گل گل اُتے اتفاق کيتا ، 1991 د‏‏ی خلیج جنگ دے واقعات نے خطے د‏‏ی جغرافیائی سیاسی حرکیات نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ ازال ، خود ادھا کرد دے علاوہ ، بوہت گھٹ ترک سیاست دان امن عمل وچ دلچسپی رکھدے سن ، تے نہ ہی اوہ خود پی دے کے دے اک حصے تو‏ں زیادہ سن ۔ <ref>en.internationalism.org, 10 April 2013, [http://en.internationalism.org/icconline/201304/7373/internationalism-only-response-kurdish-issue Internationalism is the only response to the Kurdish issue]</ref> فروری 1991 وچ ، اوزال د‏‏ی صدارت دے دوران ، کرد موسیقی د‏‏ی ممانعت منسوخ کردتی گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires|last=Orhan|first=Mehmet|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-91887-0|location=|pages=183}}</ref> اُتے ، 1992 وچ ، ترکی ، جس نے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے کردستان ڈیموکریٹک پارٹی تے پیٹریاٹک یونین آف کردستان د‏‏ی حمایت حاصل سی ، نے 9 اکتوبر تے یکم نومبر دے درمیان اک شمالی سرحدی آپریشن ، پی دے کے دے خلاف 300،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں دے استعمال دے تحت ، آپریشن شمالی عراق دا آغاز کيتا۔ عراقی سرحد عبور کرنے والے 20،000 تو‏ں زیادہ ترک فوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہزاراں مقامی پشمرگاں نے شمالی عراق تو‏ں 10،000 پی دے کے گوریلاں نو‏‏ں بھگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بھاری جانی نقصان دے باوجود ، پی دے کے شمالی عراق وچ اپنی موجودگی برقرار رکھنے وچ کامیاب رہی تے پی دے کے تے دے آر جی دے وچکار فائر فائر معاہدہ طے پا گیا۔ 1993 وچ ، اوزال نے سابق وزیر خزانہ عدنان کهویسی تے ترکی دے جنرل کمانڈر جنڈرمری ، ایریف بٹلیس دے نال امن منصوبےآں اُتے کم کرنا شروع کيتا۔ === یکطرفہ فائر فائر 1993 === مذاکرات دے نتیجے وچ پی دے کے نے 17 مارچ 1993 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی د‏‏ی ۔ جلال طالبانی دے ہمراہ ، کلاان نے کہیا کہ پی دے کے ہن ترکی تو‏ں تقسیم نئيں بلکہ امن ، <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan|last=Özcan|first=Ali Kemal|date=2012-10-12|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-134-21130-2|location=|pages=205|language=en}}</ref> ترکی وچ کرداں دے لئی جمہوری ریاست دے فریم ورک دے تحت گل گل تے آزاد سیاسی کارروائی دا خواہاں ا‏‏ے۔ اس وقت ترکی دے وزیر اعظم [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] نے پی دے کے تو‏ں مذاکرات کرنے تو‏ں انکار کردتا سی ، لیکن ایہ وی دسیا اے کہ جبری طور اُتے ملحق کرداں دے بارے وچ غلط انداز سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Chronology for Kurds in Turkey|url=https://www.refworld.org/docid/469f38e91e.html|accessdate=2020-07-27|website=Refworld|language=en}}</ref> لبنان دے بریلییاس وچ پریس کانفرنس وچ متعدد کرد سیاست داناں نے جنگ بندی تے کیمل برکائے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) دے احمد ترکی وی موجود سن ۔ پی دے کے دے فائر بندی دے اعلامیے نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے ، عزال قومی سلامتی کونسل دے اگلے اجلاس وچ کرد نواز اصلاحات دے اک وڈے پیکیج د‏‏ی تجویز کرنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 17 اپریل نو‏‏ں صدر د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اجلاسنو‏ں ملتوی کردتا گیا ، تے منصوبے کدی پیش نئيں کیتے گئے۔ <ref>Michael M. Gunter, "Turgut Özal and the Kurdish question", in Marlies Casier, Joost Jongerden (eds, 2010), ''Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue'', Taylor & Francis, 9 August 2010. pp. 94–5</ref> 19 مئی 1993 وچ [[قولب، ترکی|کولپ]] <ref name=":02">{{حوالہ کتاب|title=The Kurdish National Movement in Turkey: From Protest to Resistance|last=Gunes|first=Cengiz|date=2013-01-11|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-136-58798-6|location=|pages=133|language=en}}</ref> وچ ترک فوج د‏‏ی طرف تو‏ں پی دے کے اُتے حملہ کرنے دے بعد جنگ بندی دا خاتمہ ہويا تے 24 مئی نو‏‏ں پی دے کے نے ترک فوج دے اک قافلے اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ۔ پی دے کے دے سابق کمانڈر علمدین ساکک نے دسیا کہ ایہ حملہ دوؤالالما گربو د‏‏ی بغاوت دے منصوبےآں دا اک حصہ سی۔ <ref name="TZ">{{حوالہ ویب|website=[[Today's Zaman]]|date=6 November 2012|url=http://www.todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html|title=Secret witness reveals identity, shady ties between PKK and Ergenekon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106220050/http://todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html|archivedate=6 November 2012}}</ref> 8 جون 1993 نو‏‏ں ، اوجلان نے پی دے کے دے ذریعہ جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref>Özcan, Ali Kemal (2012),p.206</ref> === شورش 1993–1994 === [[تانسو چیلر]] د‏‏ی [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] تے پریمیئر شپ دے نويں ایوان صدر دے تحت ، کیسل پلان (تشدد دا استعمال کردے ہوئے کرد سوال نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کسی وی طرح تو‏ں تے ہر طرح تو‏ں استعمال کرنے دے لئی) ، جس د‏‏ی ازال نے مخالفت کيت‏ی سی ، نافذ کيتا گیا سی ، تے امن عمل ترک کردتا گیا سی۔ <ref name="TIHV">{{Cite report|title=1998 Turkey Human Rights Report|url=http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205022400/http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf|archivedate=5 February 2009|publisher=[[Human Rights Foundation of Turkey]]}}</ref> کچھ صحافی تے سیاست دان ایہ کہندے نيں کہ ازال د‏‏ی موت (مبینہ طور اُتے زہر دے ک‏ے) انہاں د‏‏ی امن کوششاں د‏‏ی حمایت کرنے والی متعدد سیاسی تے فوجی شخصیتاں دے قتل دے نال نال ، 1993 وچ امن منصوبےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک خفیہ فوجی بغاوت دا اک حصہ سی۔ پی دے کے د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ کرنے دے لئی ترک فوج نے 1992 تے 1995 دے درمیان انسداد شورش د‏‏ی نويں حکمت عملیاں دا آغاز کيتا۔ باغیاں نو‏‏ں آپریشن دے اک لاجسٹک اڈے تو‏ں محروم کرنے تے مبینہ طور اُتے پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے والے مقامی لوکاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی فوج نے پینڈو علاقےآں د‏‏ی غیر جنگلات د‏‏ی تے 3،000 تو‏ں ودھ کرد دیہات نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 2 &nbsp; لکھ مہاجرین۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دیہاتاں نو‏‏ں خالی کرا لیا گیا سی ، لیکن دوسرے دیہاتاں نو‏‏ں جلایا گیا ، بمباری کيتی گئی یا سرکاری فوج نے گولہ باری د‏‏ی تے کئی پورے دیہاتاں نو‏‏ں ہويا تو‏ں ختم کردتا گیا۔ جدو‏ں کچھ پنڈ تباہ یا خالی کردتے گئے سن ، بوہت سارے دیہات نو‏‏ں ترک حکومت کیت‏‏ی طرف لیایا گیا سی ، جس نے مقامی کساناں تے چرواہاں نو‏‏ں ویلج گارڈز وچ شامل ہونے دے لئی تنخواہاں د‏‏ی پیش کش کيت‏ی سی ، جو PKK نو‏‏ں انہاں پنڈ وچ کم کرنے تو‏ں رکدا سی ، جدو‏ں کہ اوہ دیہات جنہاں تو‏ں انکار کردتا گیا سی فوج دے ذریعہ خالی کيتا گیا۔ انہاں حرباں نے شہراں تے دیہاتاں تو‏ں باغیاں نو‏‏ں پہاڑاں وچ کھڑا کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، حالانکہ انہاں وچ ہن وی اکثر حکومت‏ی حامی دیہات اُتے انتقامی کارروائی کيت‏‏ی جاندی اے ، جس وچ عام شہریاں اُتے حملے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ === یکطرفہ فائر بندی 1995–1996 === دسمبر 1995 وچ ، پی دے کے نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات تو‏ں پہلے ، دوسری یکطرفہ جنگ بندی دا اعلان کيتا ، سوچیا کہ نويں ترک حکومت نو‏‏ں پی دے کے تے ترکی دے وچکار تنازعہ دے بارے وچ زیادہ پرامن انداز دے اظہار دے لئی وقت دے گا۔ جنگ بندی دے دوران ، سیاسی تے سول سوسائٹی نے تنازعہ دے حل د‏‏ی حمایت وچ متعدد امن اقدامات دا اہتمام کيتا۔ لیکن مئی 1996 وچ ، عبداللہ اسکلان نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش [[دمشق]] وچ ہوئی تے ايس‏ے سال جون وچ ترک فوج نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دا پِچھا کرنا شروع کيتا۔ <ref name=":6">Gunes, Cengiz (2013), p.134</ref> پی دے کے نے 16 اگست 1996 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے ، ایہ ذکر کيتا کہ اوہ ہن وی سیاسی حل دے طور اُتے امن مذاکرات دے لئی تیار ا‏‏ے۔ === شورش 1996–1999 === پر ، تنازعہ دا اہ‏م موڑ <ref name="hurriyet">''[[Hürriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=history-for-the-pkk-in-turkey-2009-09-14 History of PKK in Turkey], 14 September 2009</ref> 1998 وچ آیا ، جدو‏ں ، ترکی دے سیاسی دباؤ تے فوجی دھمکیو‏ں دے بعد <ref name="KDP">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=gP_-8rXzQs8C&pg=PA4227&lpg=PA4227&dq=#v=onepage&q&f=false|title=Europa World Year Book 2004 (page 4227)|last=Group|first=Taylor Francis|year=2004|isbn=978-1-85743-255-8|access-date=15 April 2011}}</ref> ، پی دے کے دے رہنما ، عبد اللہ اوجلان نو‏‏ں شام چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جتھ‏ے اوہ ستمبر تو‏ں جلاوطنی وچ سن ۔ 1980۔ اوہ پہلے [[روس|روس گیا]] ، فیر [[اطالیہ|اٹلی]] تے یونان گیا۔ بالآخر اسنو‏ں [[کینیا|کینیا دے]] [[نیروبی]] وچ یونانی سفارت خانے لیایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں ایم ای ٹی - [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] مشترکہ آپریشن وچ ہوائی اڈے اُتے گرفتار کيتا گیا تے ترکی لیایا گیا ، جس دے نتیجے وچ کرداں نے دنیا بھر وچ وڈے مظاہرے کیتے ۔ برلن وچ اسرائیلی قونصل خانے وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے تن کرد مظاہرین نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا جدو‏ں عبداللہ اسکلان د‏‏ی گرفتاری وچ اسرائیلی دے مبینہ ملوث ہونے دے خلاف احتجاج کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.news24.com/Opinions/OnThisDay/On-this-day-February-17-20100217|title=On this day&nbsp;– February 17|publisher=News24.com|date=17 February 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> اگرچہ کلاان اُتے گرفتاری نے تیسری جنگ بندی دا خاتمہ کيتا جس دا اعلان جولان نے یکم اگست 1998 نو‏‏ں اعلان کيتا سی ، <ref name="ceasefires"/> پی دے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا جو 2004 تک جاری رہے گا۔ <ref name="security"/> === یکطرفہ فائر بندی 1999–2003 === [[فائل:Flag of Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê.svg|thumb| KADEK پرچم]] [[فائل:Flag of Kongreya Gelê Kurdistanê.svg|thumb| کانگرا - جیل پرچم]] یک طرفہ جنگ بندی دے بعد پی دے کے نے ستمبر 1999 وچ اعلان کردہ ، انہاں دیاں فوجاں جمہوریہ ترکی تو‏ں پوری طرح پِچھے ہٹ گئياں تے عراق دے قندیل پہاڑاں وچ نويں اڈے قائم کردتے <ref name="Turkishweekly"/> تے فروری 2000 وچ انہاں نے جنگ دے باضابطہ خاتمے دا اعلان کيتا۔ <ref name="KDP"/> اس دے بعد ، پی دے کے نے کہیا کہ اوہ اپنے مقاصد دے حصول دے لئی پرامن طریقے استعمال کرنے دے لئی اپنی حکمت عملی نو‏‏ں تبدیل کريں گا۔ اپریل 2002 وچ پی دے کے نے اپنا ناں تبدیل کرکے ''KADEK'' (کردستان فریڈم اینڈ ڈیموکریسی کانگریس) رکھ دتا ، دعویٰ کيتا کہ پی دے نے اپنا مشن پورا کيتا اے تے ہن اوہ مکمل طور اُتے سیاسی تنظیم دے طور اُتے اگے بڑھاں گے۔ <ref name="ataa"/> اکتوبر 2003 وچ KADEK نے اپنی تحلیل دا اعلان کيتا تے اک نويں تنظیم تشکیل دینے دا اعلان کيتا: ''کانگرا-جیل'' (کردستان پیپلز کانگریس)۔ مذاکرات دے لئی پی دے کے د‏‏ی پیش کشاں نو‏‏ں ترک حکومت نے نظرانداز کردتا ، <ref name="ataa">{{حوالہ ویب|url=http://www.ataa.org/reference/pkk/pkk.html|title=PKK/KONGRA-GEL and Terrorism|publisher=Ataa.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> جس نے دعوی کيتا اے کہ کانگرا - جی ای ایل نے 1999–2004 دے عرصہ وچ وی مسلح حملے جاری رکھے ، حالانکہ اس پیمانے اُتے ستمبر 1999 تو‏ں پہلے د‏‏ی طرح نئيں سی۔ انہاں نے کنگرا - جیل نو‏‏ں وی کرد فسادات دا ذمہ دار ٹھہرایا جو اس دوران ہوئے۔ <ref name="Turkishweekly">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html|title=Chronology of the Important Events in the World/PKK Chronology (1976–2006)|website=Turkish Weekly|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006073753/http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html|archivedate=6 October 2010}}</ref> پی دے کے دا کہنا اے کہ انہاں نے صرف اپنا دفاع کيتا کیونجے انہاں دا دعوی اے کہ ترک فوج نے شمالی عراق وچ وی انہاں دے ٹھکانےآں دے عسکریت پسنداں دے خلاف لگ بھگ 700 چھاپے مارے۔ <ref name="under pressure"/> اس دے علاوہ، کونگرا جیل فائر بندی دے باوجود، دوسرے گروپاں اپنی مسلح سرگرمیاں، جاری PSK مثال دے طور پر، انہاں د‏‏ی تنظیم وچ شامل ہونے د‏‏ی PKK جنگجوواں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی فائر بندی نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی.<ref>{{حوالہ ویب|title=PŞK KDP PARTİYA ŞOREŞA KÜDİSTAN (KÜRDİSTAN DEVRİM PARTİSİ)|url=http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&alt=pshk|accessdate=2011-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626100153/http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&alt=pshk|archivedate=26 June 2015}}</ref> اس مدت دے دوران کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے اے) د‏‏ی تشکیل بنیاد پرست کانگرا جی ای ایل دے کمانڈراں نے کيت‏ی سی ، جو فائر بندی تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ اسکالان اُتے قبضہ دے بعد دا عرصہ ترک حکومت نے ترک حزب اللہ (کرد حزب اللہ) دے خلاف وڈے وڈے کریک ڈاؤن آپریشن شروع کرنے دے لئی استعمال کيتا سی ، 1998 وچ 130 دے مقابلے وچ 2000 وچ حزب اللہ دے 3 ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا سی ، تے اس گروپ دے رہنما حیسین ویلیو اولو نو‏‏ں 13 جنوری نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ 2000.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf|title=Turkey Country Assessment|accessdate=15 April 2011|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024728/http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf}}</ref><ref name="turkishweekly">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah|website=Turkish Weekly|accessdate=13 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html|archivedate=2 January 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=McGregor|first=Andrew|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=4713&tx_ttnews%5BbackPid%5D=167&no_cache=1|title=The Jamestown Foundation: The Shaykh Said Revolt and Ankara's Return to the Past in its Struggle with the Kurds|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}</ref> جنگ دے اس مرحلے دے دوران پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار لڑائی دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 145 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html|accessdate=14 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207165941/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html|archivedate=7 February 2011|title=Armed Conflicts Report}}, March 2003</ref> 2002 وچ [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اے دے پارٹی دے]] اقتدار وچ آنے دے بعد ، ترک ریاست نے کرد بولی تے سبھیاچار اُتے پابندیاں نو‏‏ں کم کرنا شروع کيتا۔ 2003 تو‏ں 2004 تک کانگرا-جی ای ایل دے اندر اقتدار د‏‏ی جدوجہد اک اصلاح پسند ونگ دے وچکار ہوئی سی جو تنظیم نو‏‏ں مکمل طور اُتے اسلحے تو‏ں پاک کروانا چاہندا سی تے اک روايتی ونگ جو تنظیم چاہندا سی کہ اوہ اک بار فیر اپنی مسلح شورش دا آغاز کرے۔ <ref name="Turkishweekly"/><ref name="Cemil Bayik">[http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4938 Leading PKK Commander Cemil Bayik Crosses into Iran], 20 May 2008</ref> تنظیم دے قدامت پسند ونگ نے ایہ طاقت د‏‏ی جدوجہد جیت لی کنی یلماز ، نظامتین تس تے عبداللہ اوجلان دے چھوٹے بھائی عثمان کلاان جداں اصلاح پسند رہنماواں نو‏‏ں تنظیم چھڈنے اُتے مجبور کيتا۔ تن وڈے روايتی رہنماواں ، مرات کاریائلن ، سیمیل بائیک تے فہمن ہوسین نے تنظیم د‏‏ی نويں قیادت کمیٹی تشکیل دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx|title=New PKK Leadership Takes Over Insurgency|publisher=Menewsline.com|date=25 May 2008|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626123957/http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx|archivedate=26 June 2015}}</ref> نويں انتظامیہ نے شورش نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دا فیصلہ کيتا ، کیونجے انہاں نے دعوی کيتا اے کہ گوریلا دے بغیر پی دے کے د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں ناکا‏م رہیاں گی۔ <ref name="ataa"/> ایہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں کرد نواز پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (HADEP) اُتے ترکی د‏‏ی سپریم کورٹ نے 13 مارچ 2003 نو‏‏ں پابندی عائد کردتی سی <ref>European Court Of Human Rights [http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=878622&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY], 14 December 2010</ref> تے اس دے رہنما مرات بولزاک نو‏‏ں قید کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm|title=HADEP History: The People's Democracy Party|publisher=Ofkparis.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727141709/http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm|archivedate=27 July 2011}}</ref> اپریل 2005 وچ ، کانگرا - جیل نے اپنا ناں پی دے دے ميں تبدیل کردتا۔ چونکہ کانگرا - جیل دے تمام عناصر واپس نئيں آئے ، اس لئی اس تنظیم نو‏‏ں نیو پی دے کے وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF|title=Kurdistan Workers Party (PKK)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818133555/http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF|archivedate=18 August 2008}}</ref> کانگرا-جی ای ایل اس دے بعد تو‏ں کوما سیواکن کردستان د‏‏ی قانون ساز اسمبلی بن گئی اے ، جو اک چھتری تنظیم اے جس وچ پی دے کے وی شامل اے تے اسنو‏ں گروپ دے شہری تے سیاسی شعبے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ڈی ای پی دے سابق ممبر زبیئر آئدار کانگرا - جی ای ایل دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&link=213628&newsId=213559|title=Court evidence reveals KCK terror network is worse than PKK|website=Today's Zaman|date=20 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015091217/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&link=213628&newsId=213559|archivedate=15 October 2012}}</ref> جنگ بندی دے سال 2000 ، 2001 ، 2002 تے 2003 دے دوران ، ترک حکومت دے مطابق 711 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ اپسلا تنازعہ ڈیٹا پروگرام نے انہاں سالاں دے دوران ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 368 تو‏ں 467 کردتی۔ <ref name="UCDP">{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&regionSelect=10-Middle_East#|title=Turkey: Kurdistan (entire conflict)|website=Ucdp.uu.se|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305073547/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&regionSelect=10-Middle_East|archivedate=5 March 2016}}</ref> === 2004–2012 تو‏ں بغاوت === [[فائل:Pkk supporters london april 2003.jpg|thumb| اپریل 2003 وچ لندن وچ کردستان ورکرز پارٹی دے حامی]] [[فائل:Anti-PKK demonstration in Kadiköy.jpg|thumb| 22 اکتوبر 2007 نو‏‏ں [[استنبول|استنبول دے]] [[قاضی کوئے|قادیقی]] وچ پی دے کے دے خلاف اک مظاہرہ]] یکم ستمبر 2003 نو‏‏ں پی دے کے نے جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا لیکن انہاں نے سن 2004 دے وسط تک اک نويں شورش دا انتظار کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=|title=The Kurdish Nationalist Movement: Opportunity, Mobilization and Identity|last=Romano|first=David|last2=Romano|first2=Thomas G. Strong Professor of Middle East Politics David|date=2006-03-02|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85041-4|location=|pages=59|language=en}}</ref> یکم جون 2004 نو‏‏ں ، پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں کیونجے انہاں دا دعوی سی کہ ترک حکومت مذاکرات دے مطالبے نو‏‏ں نظرانداز کررہی اے تے ہن وی انہاں د‏‏ی افواج اُتے حملہ کررہی ا‏‏ے۔ <ref name="ataa"/><ref name="Turkishweekly"/> حکومت نے دعوی کيتا اے کہ ايس‏ے مہینے وچ عراقی کردستان دے راستے تقریبا 2،000 کرد گوریلا ترکی وچ داخل ہوئے سن ۔ <ref name="security"/> 90 دے دہائی وچ ریاستی کفیل یا اس قسم د‏‏ی افرادی قوت د‏‏ی کمی دا شکار پی دے کے نو‏‏ں نويں حربے اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، اس نے اپنے فیلڈ یونٹاں دا سائز 15–20 عسکریت پسنداں تو‏ں گھٹا کر 6–8 عسکریت پسنداں تک کردتا۔ اس نے براہ راست محاذ آرائی تو‏ں وی بچا تے ہٹ اینڈ رن ہتھکنڈاں دا استعمال کردے ہوئے بارودی سرنگاں ، سنائپرز تے چھوٹے گھاتاں دے استعمال اُتے زیادہ انحصار کيتا۔ <ref name="PKK tactics">Jamestown [http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494 PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations], 24 October 2007</ref> پی دے کے حرباں وچ اک ہور تبدیلی ایہ وی سی کہ اس تنظیم نے ہن کسی علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی ، اندھیرے دے بعد وی نني‏‏‏‏ں۔ <ref>Jamestown [http://www.janes.com/articles/Janes-World-Insurgency-and-Terrorism/Partiya-Karkaren-Kurdistan-PKK-Turkey.html Partiya Karkaren Kurdistan (PKK) (Turkey), GROUPS&nbsp;– EUROPE&nbsp;– ACTIVE]</ref> بہرحال ، 2004 تے 2005 دونے وچ تشدد وچ اضافہ ہويا جس دے دوران کہیا جاندا سی کہ پی دے کے 2005 دے دوران مغربی ترکی وچ ہونے والے درجناں بم دھماکےآں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے 2005 دے کواڈاس منی بس بم دھمادے ميں 5 افراد ہلاک تے 14 افراد زخمی ہوئے سن ، اگرچہ پی دے کے نے اس د‏ی ذمہ داری تو‏ں انکار کيتا۔ مارچ 2006 وچ پی دے کے تے ترکی د‏‏ی سکیورٹی فورسز دے وچکار دیار باقر دے آس پاس بھاری لڑائی چھڑ گئی ، ايس‏ے طرح پی دے کے دے حامیاں دے ذریعہ وڈے ہنگامے ہوئے ، اس دے نتیجے وچ فوج نو‏‏ں دیار باقر ائیرپورٹ جانے والی سڑکاں عارضی طور اُتے بند کرنی پئی تے بہت سارے اسکولاں تے کاروباری ادارےآں نو‏‏ں بند کرنا پيا۔ <ref name="security"/> اگست وچ ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) ، جس نے "ترکی نو‏‏ں جہنم وچ بدلنے" دے عزم دا اظہار کيتا ، نے اک وڈی بمباری مہم چلا‏ئی۔ 25 اگست نو‏‏ں دو مرتب کم سطحی دھماکےآں نے [[آدانا|اڈانا]] وچ اک بینک نو‏‏ں نشانہ بنایا ، 27 اگست نو‏‏ں استنبول دے اک اسکول نو‏‏ں بم دھماکے دا نشانہ بنایا گیا ، 28 اگست نو‏‏ں [[مرماریس|مارماریس]] وچ تن مربوط حملے ہوئے سن تے اک [[انطالیہ|انٹالیا]] وچ سیاحاں د‏‏ی صنعت نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے 30 اگست نو‏‏ں [[مرسین]] وچ ٹی اے اے دے بم دھماکے ہوئے۔ انہاں بم دھماکےآں د‏‏ی مذمت پی دے کے نے کيت‏ی سی ، <ref name="Freedom Falcons"/><ref name="Freedom Falcons"/> جس نے یکم اکتوبر 2006 نو‏‏ں پنجواں فائر بندی دا اعلان کيتا ، <ref name="ceasefires">{{حوالہ ویب|url=http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|title=PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years|publisher=Aknews.com|date=6 November 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212230637/http://aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|archivedate=12 December 2010}}</ref><ref name="ceasefires"/> جس نے تنازعہ د‏‏ی شدت نو‏‏ں کم کردتا۔ اُتے ، ترک انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جنوب مشرق وچ معمولی جھڑپاں جاری رني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ مجموعی طور اُتے اس تنازعہ نے 500 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏یاں جاناں لاں۔ 2006 وچ وی پی دے کے نے عراق وچ فروری وچ اپنے اک سابق کمانڈر کنی یلماز نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ <ref name="Turkishweekly"/> مئی 2007 وچ ، انقرہ وچ اک بم دھماکا ہويا سی جس وچ 6 <ref name="bodycount">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6634397.asp?gid=180|title=Bombalı saldırıda sürpriz tanık|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=2 June 2007}}</ref><ref name="later death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6664347.asp?f=1|title=Anafartalar saldırısında ölü sayısı 7'ye yükseldi|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=8 June 2007}}</ref><ref name="8th death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6735399.asp?gid=180|title=8'inci kurban|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=19 June 2007}}</ref><ref name="9th death">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6830669.asp?gid=180|title=Anafartalar'da ölü sayısı 9'a çıktı|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=4 July 2007}}</ref> ہلاک تے 121 افراد زخمی ہوئے سن ۔ ترک حکومت نے الزام لگایا کہ بم دھماکے دا ذمہ دار پی دے کے ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894|title=PKK Suspects Held Over Foiled Ankara Bomb|publisher=Dalje.com|date=15 September 2007|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019212340/http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894|archivedate=19 October 2012}}</ref> 4 جون نو‏‏ں ، [[تونجیلی|تونسیلی]] وچ پی دے کے دے خودکش بم دھمادے ميں اک فوجی اڈے اُتے ست فوجی ہلاک تے چھ زخمی ہوئے سن ۔ عراقی سرحد دے اس پار وی کشیدگی پھیلیانا شروع ہوگئی جدو‏ں پی دے کے د‏‏ی لڑائی دے تعاقب وچ ترک افواج متعدد بار عراق وچ داخل ہوگئياں تے جون وچ ، 4 فوجی فوجی بارودی سرنگ دے ذریعے مارے گئے ، عراقی کردستان دے وڈے علاقےآں وچ گولہ باری کيتی گئی جس تو‏ں 9 دیہات نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے رہائشیاں نو‏‏ں نقل مکانی کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ 7 اکتوبر 2007 نو‏‏ں ، 40-50 پی دے کے جنگجوواں نے <ref name="PKK tactics"/> نے گبر پہاڑاں وچ 18 رکنی ترک کمانڈو یونٹ اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، جس وچ 15 کمانڈوز ہلاک تے تن زخمی ہوئے سن ، <ref name="ambush">Jamestown [http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&tx_ttnews%5Bexact_search%5D=TURKEY%20PREPARES%20FOR%20CROSS-BORDER%20MILITARY%20OPERATION&tx_ttnews%5Btt_news%5D=33067&tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&cHash=5066509c7d TURKEY PREPARES FOR CROSS-BORDER MILITARY OPERATION]</ref> جس نے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ایہ پی دے دے ميں مہلک ترین حملہ کردتا۔ اس دے جواب وچ اک قانون منظور کيتا گیا جس دے تحت ترک فوج نو‏‏ں عراقی سرزمین دے اندر کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 21 اکتوبر 2007 دے مقابلے وچ ، 150-200 عسکریت پسنداں نے یولیکوفا دے دارالدا ميں اک چوکی اُتے حملہ کيتا ، جس دا انتظام 1950 د‏‏ی پیادہ بٹالین نے کيتا سی۔ اس چوکی اُتے قابو پالیا گیا تے پی دے کے نے 12 افراد ہلاک ، 17 نو‏‏ں زخمی تے 8 ترک فوجیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے بعد اوہ 8 اسیر فوجیاں نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے عراقی کردستان واپس چلے گئے۔ اس حملے دے بعد ترک فوج نے گرم ، شہوت انگیز تعاقب وچ 32 پی دے کے جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا دعوی کيتا سی ، اُتے ، پی دے کے نے اس د‏ی تردید کيت‏ی سی تے ترک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں پی دے کے عسکریت پسنداں د‏‏ی کوئی وی لاش نئيں نکلی سی۔ ترک فوج نے 24 اکتوبر <ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7059721.stm Turkish raids along Iraqi border]," [[بی بی سی نیوز]], 24 October 2007</ref> نو‏‏ں پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے سرحد پار تو‏ں ہونے والے اک وڈے فوجی آپریشن د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔ سرحد پار تو‏ں ہونے والی اس وڈی کارروائی ، جسنو‏ں آپریشن سن دا ناں دتا گیا ، 21 فروری 2008 نو‏‏ں شروع ہويا تے اس دے بعد شمالی عراق وچ پی دے کے کیمپاں دے خلاف فضائی کارروائی کيت‏‏ی گئی ، جس دا آغاز 16 دسمبر 2007 نو‏‏ں ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.flightglobal.com/articles/2007/12/20/220440/turkish-air-force-in-major-attack-on-kurdish-camps.html|title=Turkish air force in major attack on Kurdish camps|publisher=Flight Global|accessdate=15 April 2011}}</ref> اس کارروائی وچ 3،000 تو‏ں 10،000 دے درمیان ترک افواج نے حصہ لیا۔ ترک فوج دے مطابق زمینی کارروائی وچ پی دے کے دے نیڑے 230 جنگجو مارے گئے ، جدو‏ں کہ 27 ترک فورسز نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ پی دے کے دے مطابق ، 125 تو‏ں زیادہ ترک افواج ہلاک جدو‏ں کہ پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں دسیاں وچ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://socialistproject.ca/2008/03/b89/|title=Turkish incursion into Northern Iraq: Military Fiasco, Political Debacle – The Bullet|date=2008-03-13|website=Socialist Project|language=en-US|accessdate=2019-09-03}}</ref> {{Better source|date=August 2018}} عراقی کردستان وچ پی دے کے اڈاں دے خلاف چھوٹے پیمانے اُتے ترک آپریشن جاری رہ‏‏ے۔ <ref>[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/8796828.asp?gid=229&sz=42917 "Hem karadan hem havadan"], ''Hurriyet Daily News'', 27 Nisan 2008</ref> 27 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں ، ترکی نے PKK نو‏‏ں استنبول وچ دوہرے بم دھماکے دا ذمہ دار ٹھہرایا سی جس وچ 17 افراد ہلاک تے 154 افراد زخمی ہوئے سن ۔ پی دے کے نے اس وچ ملوث ہونے تو‏ں انکار کيتا۔ <ref>[[بی بی سی نیوز]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7527977.stm "Istanbul rocked by twin bombings"], 28 July 2008</ref> 4 اکتوبر نو‏‏ں ، حکاری وچ وچ ہونے والی جھڑپاں اکتوبر 2007 دے بعد سب تو‏ں پُرتشدد جھڑپاں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں پی دے کے نے [[صوبہ حکاری|حکاری صوبہ]] دے [[شمدینلی|شیمدینلی]]<nowiki/>ماں واقع اختن د‏‏ی سرحدی چوکی اُتے رات دے وقت حملہ کيتا۔ 15 ترک فوجی ہلاک تے 20 زخمی ہوئے ، ايس‏ے دوران کہیا گیا کہ لڑائی دے دوران پی دے کے دے 23 جنگجو مارے گئے<ref name="Oct08">''[[نیو یارک ٹائمز]]'' [https://www.nytimes.com/2008/10/05/world/europe/05turkey.html "15 Turkish Soldiers Dead in Fighting With Rebels"], 4 October 2008</ref> 10 نومبر نو‏‏ں ، ایرانی کرد باغی گروپ پی جے اے سی نے اعلان کيتا کہ اوہ ترک فوج تو‏ں لڑنا شروع کرنے دے لئی ایران دے اندر کارروائیاں نو‏‏ں روک دے گا۔ <ref name="todayonline.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages|title=Turkey counts cost of conflict as Kurdish militant battle rages on|website=Todayonline.com|access-date=2020-10-01|archivedate=2021-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111191845/https://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages}}</ref> 2009 دے آغاز وچ ترکی نے اپنا پہلا کرد بولی دا ٹی وی چینل ، ٹی آر ٹی 6 ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html|title=Critical week for Turkey as Kurdish initiative comes to Parliament|website=Today's Zaman|date=9 November 2009|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012151928/http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html|archivedate=12 October 2012}}</ref> کھولیا تے 19 مارچ 2009 نو‏‏ں ترکی وچ بلدیات‏ی انتخابات ہوئے جس وچ کرد نواز ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) نے اکثریت تو‏ں ووٹ حاصل کیتے۔ جنوب مشرق وچ اس دے فورا بعد ہی ، 13 اپریل 2009 نو‏‏ں ، پی دے کے نے چھیويں جنگ بندی دا اعلان کيتا ، اس دے بعد عبداللہ کلاان نے فوجی آپریشن ختم کرنے تے امن د‏‏ی تیاری دا مطالبہ کيتا۔ <ref name="ceasefires"/> اگلے ہی دن ترک حکا‏م نے ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) دے 53 کرد سیاستداناں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2010/07/12/troubles-in-turkeys-backyard-2/|title=Troubles in Turkey's Backyard|last=Marcus|first=Aliza|website=Foreign Policy|language=en-US|accessdate=2020-01-20}}</ref> ستمبر وچ ترکی د‏‏ی [[رجب طیب ایردوان|ایردوان]] حکومت نے کرد پہل دا آغاز کيتا ، جس وچ کرد پنڈ دا ناں تبدیل کرنے ، ترک اظہار ناں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں وسعت دینے ، کرد مہاجرین نو‏‏ں ترک شہریت بحال کرنے ، مقامی حکومتاں نو‏‏ں مضبوط بنانے ، تے جزوی عام معافی دینے دے منصوبے شامل سن ۔ پی دے جنگجوواں دے لئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html|title=Outline of Kurdish initiative emerges at security summit|website=Today's Zaman|date=18 September 2009|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127082510/http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html|archivedate=27 November 2010}}</ref> لیکن کرد اقدام دے منصوبےآں اُتے جتھ‏ے ترکی د‏‏ی آئینی عدالت <ref name="initiative">{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html|title=Turkey's Kurd initiative goes up in smoke|website=Asia Times|date=16 December 2009|accessdate=15 April 2011|archivedate=2 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160702060736/http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html}}</ref> جانب تو‏ں 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد تے اس دے رہنماواں نو‏‏ں دہشت گردی دے الزام وچ مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد بھاری تکلیف پہنچی۔ پارٹی دے خلاف حکومت‏ی کریک ڈاؤن وچ ڈی ٹی پی دے کل 1،400 ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے 900 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm|title=Dozens of Turkey's pro Kurdish BDP members arrested|publisher=Ekurd.net|accessdate=15 April 2011|تاريخ-الأرشيف=1 August 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120801054122/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm|url-status=dead}}</ref> اس تو‏ں کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں پورے ترکی وچ وڈے فسادات ہوئے تے اس دے نتیجے وچ کرد نواز تے سیکیورٹی فورسز دے نال نال ترک حامی مظاہرین دے درمیان پرتشدد جھڑپاں ہوئی ، جس دے نتیجے وچ متعدد زخمی تے ہلاکتاں ہوئیاں۔ 7 دسمبر نو‏‏ں پی دے کے نے [[رشادیے|ریڈیڈیا]] وچ اک حملہ کيتا جس وچ ست ہلاک تے تن ترک فوجی زخمی ہوئے جو 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں اس علاقے وچ پی دے دے ميں سب تو‏ں مہلک حملہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.rian.ru/world/20091207/157146510.html|title=Seven Turkish soldiers killed in terrorist attack|publisher=RIA Novosti|accessdate=15 April 2011}}</ref> یکم مئی 2010 نو‏‏ں پی دے کے نے اپنے فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|title=PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years|publisher=AKNEWS.com|date=6 November 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125090153/http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|archivedate=25 November 2011}}</ref> تونسیلی وچ اک حملہ شروع کيتا جس وچ چار افراد ہلاک تے ست فوجی زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6970412.html|title=4 Turkish soldiers killed by Kurdish rebels|website=People's Daily|date=1 May 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> 31 مئی نو‏‏ں ، عبداللہ اوجلان نے ترک حکومت دے نال دوبارہ اپروچ کرنے تے گل گل کرنے د‏‏ی اپنی کوششاں نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں پی دے کے اعلیٰ کمانڈراں نو‏‏ں تنازعہ دا ذمہ دار چھڈ دتا گیا۔ اس دے بعد پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں نو‏‏ں تیز کردتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=pkk-steps-up-attacks-in-turkey-2010-05-30|title=PKK steps up attacks in Turkey|website=Hurriyet Daily News|date=30 May 2010|accessdate=15 April 2011}}</ref> [[اسکندرون]] وچ بحریہ دے اک اڈے اُتے میزائل حملے تو‏ں ، جس وچ 7 افراد ہلاک تے 6 فوجی زخمی ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html|title=7 troops killed in terrorist attack|publisher=Todayszaman.com|date=1 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012191558/http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html|archivedate=12 October 2012}}</ref> 18 تے 19 جون نو‏‏ں ، شدید لڑائی شروع ہوئی جس دے نتیجے وچ پی دے کے دے 12 جنگجو ، 12 ترک فوجی ہلاک تے 17 ترک فوجی زخمی ہوئے ، جدو‏ں پی دے کے نے صوبہ ہاکاری تے ایلازگ وچ تن وکھ وکھ حملے کیتے۔ <ref name="worldbulletin.net">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178|title=PKK attack kills 8 Turkish soldiers|publisher=World Bulletin|date=19 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621002337/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178|archivedate=21 June 2010}}</ref> against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 20 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں حکاری وچ اک ہور وڈا حملہ ہويا ، جس وچ چھ ہلاک تے ستاراں ترک فوجی زخمی ہوئے ، جس وچ اک پی دے کے لڑاکا ہلاک ہويا۔ <ref name="http">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=six-soldiers-reported-killed-in-firefight-in--se-turkey.-2010-07-20|title=Seven soldiers killed, seventeen wounded in clashes in SE Turkey|website=Hurriyet Daily News|accessdate=15 April 2011}}</ref> اگلے ہی دن ، پی دے کے دے رہنما ، مراد کریلان نے اعلان کيتا کہ جے کرد مسئلہ مسئلے دے ذریعے گل گل دے ذریعے حل کيتا جائے گا تاں پی دے کے اپنے ہتھیار ڈال دین گے تے دھمکی دتی گئی کہ جے اس مطالبے نو‏‏ں پورا نئيں کيتا گیا تاں اوہ آزادی دا اعلان کرن گے۔ <ref name="Edition.presstv.ir">{{حوالہ ویب|url=http://edition.presstv.ir/detail/135649.html|title=PKK threatens to declare independence|publisher=PressTV|date=21 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723114027/http://edition.presstv.ir/detail/135649.html|archivedate=23 July 2011}}</ref><ref name="World Bulletin">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61587|title=PKK says offers Turkey disarmament "with conditions"|publisher=World Bulletin|date=21 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724134319/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&ArticleID=61587|archivedate=24 July 2011}}</ref> ترک حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ انہاں نے 14 جولائ‏ی تک 187 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا تے 160 PKK جنگجوواں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ <ref name="worldbulletin">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61333|title=Turkish army kills 46 PKK militants in last month|publisher=World Bulletin|date=14 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426181918/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&ArticleID=61333|archivedate=26 April 2012}}</ref> 27 جولائ‏ی تک ، ترک خبراں دے ذرائع نے 100 تو‏ں زیادہ سکیورٹی فورسز د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی ، جو 2009 دے تمام تعداد تو‏ں تجاوز کرگئياں۔ <ref name="worldbulletin2">{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825|title=Turkish policemen killed in militant ambush / PHOTO|publisher=World Bulletin|date=27 July 2010|accessdate=15 April 2011|archivedate=13 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100813012524/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825}}</ref> اُتے ، 12 اگست نو‏‏ں ، پی دے کے نے [[رمضان]] فائر بندی دا اعلان کيتا۔ نومبر وچ اس جنگ بندی نو‏‏ں 12 جون 2011 نو‏‏ں ترک عام انتخابات تک ودھیا دتا گیا سی ، اس دے باوجود کہ ترکی نے اس دوران انہاں دے خلاف 80 تو‏ں زیادہ فوجی آپریشن شروع کیتے سن ۔ <ref name="ceasefires"/> صلح صفائی دے باوجود ، پی دے نے انہاں فوجی کارروائیاں دا جواب سیرت تے ہقاری صوبےآں وچ انتقامی حملےآں دا آغاز کردے ہوئے کيتا ، جس وچ 12 ترک فوجی ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&nuceID=1019|title=PKK: Twelve Turkish soldiers killed in retaliatory attacks|publisher=firatnews.com|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320224104/http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&nuceID=1019|archivedate=20 March 2012}}</ref> سیز فائر نو‏‏ں 28 فروری 2011 نو‏‏ں جلد ہی منسوخ کردتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی شمالی عراق دے راستے ترکی وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران پی دے کے دے تن جنگجو ہلاک ہوگئے۔ <ref name="hurriyetdailynews">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=three-kurdish-rebels-killed-in-southeast-turkey-2011-03-15|title=Three killed in clash in Southeast Turkey|website=Hurriyet Daily News|date=15 March 2011|accessdate=15 April 2011}}</ref> مئی وچ ، انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں وچ پی دے کے دے 12 جنگجو تے 5 فوجی ہلاک ہوگئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ کرد حمایت امن و جمہوریت پارٹی (بی ڈی پی ) د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی شہری نافرمانی د‏‏ی مہم دے اک حصے دے طور اُتے ترکی وچ وڈے مظاہرے ہوئے ، <ref name="bianet.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.bianet.org/english/minorities/130035-riots-in-south-eastern-turkey-after-military-operations|title=Riots in South-Eastern Turkey after Military Operations|website=Bianet&nbsp;— Bagimsiz Iletisim Agi|accessdate=26 October 2014}}</ref> انہاں مظاہرےآں دے دوران 2 افراد ہلاک ، 308 زخمی تے 2،506 گرفتار ترک حکا‏م نے کيتا۔ <ref>''[[Hurriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=thousands-detained-in-the-east-since-march-2011-05-13 Thousands detained in eastern Turkey since March], 16 May 2011</ref> 12 جون دے انتخابات وچ کرد نواز پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) دے لئی تاریخی کارکردگی دکھادی گئی جس نے جنوب مشرق وچ 36 نشستاں حاصل کيتیاں ، جو حکمران جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (اے دے پی) تو‏ں زیادہ سن ، جس نے صرف 30 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کرد علاقے۔ <ref name="todayszaman.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html|title=AK Party won, now Kurds win; here's why by Abdulla Hawez Abdulla|website=TodaysZaman|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026121337/http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html|archivedate=26 October 2014}}</ref> اُتے ، بی ڈی پی دے منتخب کردہ 36 نمائندےآں وچو‏ں جون جون تک ترکی د‏‏ی جیلاں وچ بند ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد جیل وچ بند چھ نائباں وچو‏ں اک ، ہاتپ ڈیکل ، نو‏‏ں آئینی عدالت نے اپنے منتخب عہدے تو‏ں کنارہ کشی اختیار کرلئی ، جس دے بعد 30 آزاد ارکان اسمبلی نے ترک پارلیمنٹ دا بائیکاٹ دا اعلان کيتا۔ پی دے کے نے اپنی مسانو‏ں اک بار فیر تیز کيتا ، جولائ‏ی وچ دو ہفتےآں وچ 20 ترک فوجی مارے گئے ، اس دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 10 پی دے کے جنگجو مارے گئے۔ 17 اگست 2011 نو‏‏ں ، ترک مسلح افواج نے 132 اہداف اُتے حملہ کردے ہوئے کرد باغیاں دے خلاف متعدد چھاپے مارے ۔ جنرل فوج دے مطابق ، چھ دن دے ہوائی حملےآں وچ ترک فوج نے شمالی عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری د‏‏ی ، جتھ‏ے اُتے 90-100 پی دے کے فوجی ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 80 زخمی ہوئے۔ <ref name="jpost.com">{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Turkish-army-90-100-Kurd-rebels-killed-in-n-Iraq-raids|title=Turkish army: 90-100 Kurd rebels killed in n. Iraq raids – Breaking News – Jerusalem Post|website=Jpost.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> جولائ‏ی تو‏ں ستمبر تک ایران نے شمالی عراق وچ پی جے اے سی دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی جس دے نتیجے وچ 29 ستمبر نو‏‏ں جنگ بندی کيتی گئی۔ جنگ بندی دے بعد پی جے اے سی نے ایران تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے لی تے ترکی تو‏ں لڑنے دے لئی پی دے کے دے نال شامل ہوگئے۔ ترکی د‏‏ی انسداد دہشت گردی کارروائیاں وچ اکتوبر تے نومبر وچ ہلاک ہونے والے باغیاں وچ ایرانی شہریاں د‏‏ی تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی اطلاع ملی اے ، جداں کہ 28 اکتوبر نو‏‏ں اپردا ميں چھ PJAK جنگجو ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="jamestown.org">{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=39235&cHash=3ccc90aba609f654ddd5102286620319|title=How Kurdish PKK Militants Are Exploiting the Crisis in Syria to Achieve Regional Autonomy|publisher=The Jamestown Foundation|date=6 April 2012|accessdate=13 April 2015}}</ref> 19 اکتوبر نو‏‏ں ، کوکورکا تے یوکیسکووا وچ بیک وقت پی دے کے دے 8 حملےآں وچ چھبیس ترک فوجی مارے گئے <ref name="zee">{{حوالہ ویب|url=http://zeenews.india.com/news/world/26-turkish-soldiers-killed-in-kurdish-attacks_737457.html|title=26 Turkish soldiers killed in Kurdish attacks|website=Zee News|accessdate=26 October 2014}}</ref> تے 18 زخمی <ref name="kuna.net.kw">{{حوالہ ویب|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2197429&Language=en|title=42 Turkish soldiers killed, wounded in Kurdish rebels attack|publisher=kuna.net|accessdate=26 October 2014}}</ref> ، حاکری وچ 10،000 تے 15،000 کل وقتی طور اُتے پیش آئے ، جو ہن تک دا سب تو‏ں اُچا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/crs/Cterror2.htm|title=CRS Report: Terrorism: Middle Eastern Groups and State Sponsors, August 27, 1998|website=Globalsecurity.org|accessdate=5 January 2019}}</ref> موسم گرما وچ 2012، پی دے نال تنازعہ اک متشدد وکر، متوازی وچ نال لے گئے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/dd2c9d8c-ec74-11e1-8e4a-00144feab49a.html#axzz24NgjVuFK|title=Analysts link PKK upsurge to Syrian war|website=Financial Times|accessdate=26 October 2014}}</ref> صدر [[بشار الاسد]] نو‏‏ں شام وچ کئی کرد شہراں دے حوالے کردتا کنٹرول PYD ، PKK دے شامی الحاق، تے ترکی نے کرداں دے خلاف داعش تے ہور اسلامی گروہاں نو‏‏ں مسلح کردتا۔ <ref>''[[The Miami Herald]]'' [http://www.miamiherald.com/2012/07/26/2914778/assad-hands-control-of-syrias.html Assad hands control of Syria’s Kurdish areas to PKK, sparking outrage in Turkey], 26 July 2012</ref> ترکی دے وزیر خارجہ [[احمد داؤد اوغلو|احمد داوتوگلو]] نے اسد حکومت اُتے اس گروہ نو‏‏ں مسلح کرنے دا الزام عائد کيتا۔ <ref>[http://english.al-akhbar.com/node/10932 Turkey accuses Assad of arming PKK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908000507/http://english.al-akhbar.com/node/10932 |date=2015-09-08 }}, 9 August 2012</ref> جون تے اگست وچ صوبہ ہکاری وچ شدید جھڑپاں ہوئیاں ، جنھاں سالاں وچ سب تو‏ں زیادہ پُرتشدد قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پی دے کے نے ایران تے عراق تو‏ں قصبے د‏‏ی طرف جانے والی رستےآں نو‏‏ں روکنے تے ڈی ایس ایچ دے ہیوی مشین گناں تے راکٹ لانچراں نو‏‏ں ترک موٹرسائیکل یونٹاں اُتے گھات لگانے دے لئی قیام کرکے "یمنیڈلی" اُتے قابض ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جو شہر نو‏‏ں دوبارہ لینے دے لئی بھیجیا جائے گا۔ <ref name="turkishweekly2">{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html|title=Bloodiest PKK Fight in Years Kill Dozens, 6 August 2012|website=Turkish Weekly|accessdate=13 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026113630/http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html|archivedate=26 October 2014}}</ref> اُتے ، ترک فوج نے ہويا تو‏ں بھاری ہتھیاراں نو‏‏ں تباہ کرکے تے پی دے کے نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی لمبی رینج توپ خانے دا استعمال کرکے اس جال تو‏ں بچا۔ ترک فوج نے اعلان کيتا کہ آپریشن 11 اگست نو‏‏ں کامیابی دے نال ختم کيتا گیا ، جس وچ دعوی کيتا گیا سی کہ 115 گوریلا ہلاک ہوئے نيں تے صرف 6 فوجی تے دو پنڈ دے محافظ کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ 20 اگست نو‏‏ں ، [[غازی انتیپ|غازی انتپ]] وچ مہلک بم دھماکے دے نتیجے وچ 8 افراد ہلاک تے 66 زخمی ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city|title=Eight killed in bombing in Turkey|date=20 August 2012|publisher=CNN|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121001213344/http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city|archivedate=1 October 2012}}</ref> دے مطابق KCK شیلنگ دے 400 واقعات، ہوائی بمباری تے مسلح جھڑپاں اگست وچ واقع ہوئی اے . 24 ستمبر نو‏‏ں ، ترک جنرل نیکیڈ اوزل نے دعوی کيتا کہ سن 2012 دے آغاز تو‏ں ہی 110 ترک فوجی تے 475 پی دے کے عسکریت پسند مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish === امن عمل 2012–2015 === 28 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اک ٹیلی ویژن انٹرویو وچ اس سوال اُتے کہ کیہ حکومت دے پاس اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا کوئی منصوبہ اے ، [[رجب طیب ایردوان|اردوغان]] نے کہیا کہ حکومت جیل وچ بند باغی رہنما اسکالن دے نال گل گل کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Yes, we do.">{{حوالہ ویب|url=http://www.ntvmsnbc.com/id/25409952/|title=Yes, we negotiate with Öcalan.|publisher=Ntvmsnbc|date=December 2012|accessdate=21 March 2013|language=tr}}</ref> مذاکرات نو‏‏ں ابتدا وچ عوامی سطح اُتے ''حل پروسیس'' (ÇözÇöm Süreci) دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا سی۔ جدو‏ں گل گل جاری سی ، ایداں دے متعدد واقعات ہوئے جنھاں مذاکرات تو‏ں پٹری تو‏ں اتارنے دے لئی سبوتاژ سمجھیا جاندا اے: پیرس وچ پی دے کے دے منتظمین سکین کینسیز ، فڈان دوان تے لیلا سلیمیز دا قتل۔، کرد نواز پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے نال اوجلان دے مذاکرات دا انکشاف [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز]] ''ملیت'' اخبار <ref name="Breaking the crystal">{{حوالہ ویب|url=http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm|title=Here's what was talked in İmralı|website=Milliyet|date=5 March 2013|accessdate=21 March 2013|language=tr|archivedate=17 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217221304/http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm}}</ref> تے آخر کار ، وزارت انصاف دے ترکی تے انقرہ وچ واقع پارٹی دے صدر دفتر وچ ایردوان دے دفتر اُتے بم دھماکےآں دے ذریعہ عوام وچ [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی)۔ <ref name="Twin bombs strike the peace">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21854215|title=Turkish capital Ankara hit by twin explosions|publisher=BBC|date=20 March 2013|accessdate=21 March 2013}}</ref> اُتے ، دونے فریقاں نے انہاں تِناں واقعات د‏‏ی شدید مذمت کيتی تے کہیا کہ اوہ اوداں وی پرعزم ني‏‏‏‏ں۔ بالآخر 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، ترک حکومت دے نال کئی مہینےآں دے مذاکرات دے بعد ، [[دیار بکر|دیار باقر]] وچ [[نوروز|نوروز دی]] تقریبات دے دوران لوکاں نو‏‏ں عبد اللہ اوکلان دا خط ترک تے کرد بولی وچ پڑھیا گیا۔ اس خط وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيتا گیا سی جس وچ تخفیف اسلحہ تے ترکی د‏‏ی سرزمین تو‏ں دستبرداری تے ''مسلح جدوجہد دے خاتمے کا'' مطالبہ کيتا ''گیا سی'' ۔ پی دے کے نے اعلان کيتا کہ اوہ اس د‏ی تعمیل کرن گے ، انہاں دا کہنا سی کہ 2013 دا سال جنگ دے ذریعے یا امن دے ذریعے حل دا سال ا‏‏ے۔ [[رجب طیب ایردوان|اردوان]] نے اس خط دا خیرمقدم کيتا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ پی دے کے دے انخلا دے بعد ٹھوس اقدامات ہون گے۔ <ref name="Ceasefire and peace"/>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:Kurdish PKK guerilla.jpg|thumb| قندیل ، 23 مارچ ، 2014 نو‏‏ں نوروز جشن دے موقع اُتے کرد پی دے کے گوریلا]] 25 اپریل 2013 نو‏‏ں ، پی دے نے اعلان کيتا کہ اوہ [[ترکی|ترکی دے]] اندر اپنی تمام افواج نو‏‏ں [[عراقی کردستان|شمالی عراق]] واپس بھیجے گا۔ <ref name="Withdrawel">{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324743704578444630691252760?mod=WSJEurope_hpp_LEFTTopStories|title=Kurdish Group to Pull Armed Units from Turkey|website=The Wall Street Journal|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013}}</ref> ترک حکومت <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.internethaber.com/kandIl-acIklamasI-meclIste-tansIyonu-yukselttI-526242h.htm|title=Kandil açıklaması meclis'te tansiyonu yükseltti|publisher=İnternethaber|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr}}</ref> تے کرداں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haber3.com/kandilin-kararina-meclisten-ilk-tepkiler-haberi-1927878h.htm|title=Kandil'in Kararına Meclis'ten İlk Tepkiler|publisher=Haber3|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr}}</ref> تے بیشتر پریس دے مطابق ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592|title=Silahlara veda|publisher=T24|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr|archivedate=28 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130428011936/http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592}}</ref> ایہ اقدام 30 سالہ پرانے تنازعہ دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ دوسرا مرحلہ جس وچ کرداں دے انسانی حقوق دے اعتراف د‏‏ی طرف آئینی تے قانونی تبدیلیاں شامل نيں انخلا دے نال ہی بیک وقت شروع ہوجاندیاں نيں۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish ==== اضافہ ==== 6 تے 7 اکتوبر 2014 نو‏‏ں ، کوبانے دے محاصرے دے خلاف احتجاج کرنے اُتے ترکی دے مختلف شہراں وچ ہنگامے پھوٹ پئے۔ کرداں نے ترک حکومت اُتے الزام لگایا کہ اوہ داعش د‏‏ی مدد کردا اے تے لوکاں کوبانے کرداں د‏‏ی حمایت نئيں بھیجنے دیندا ا‏‏ے۔ مظاہرین تو‏ں آنسو گیس تے آبی توپاں نال ملاقات کيت‏ی گئی۔ احتجاج وچ 37 افراد ہلاک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/18/anatomy-of-protests-against-the-invasion-of-kobani|title=Anatomy of Protests against the invasion of Kobani|date=18 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015}}</ref> انہاں مظاہرےآں دے دوران ، پی دے کے تے حزب اللہ دے ہمدرداں دے درمیان مہلک جھڑپاں ہوئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/27/kurdish-hizbullah-pushed-back-to-the-scene|title=Kurdish Hizbullah pushed back to the scene|date=27 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015}}</ref> جنوری 2015 وچ پی دے کے دے ذریعہ 3 فوجی ہلاک ہوگئے سن ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey|title=Three Turkish soldiers killed in southeast Turkey|date=25 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923222905/http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey}}</ref> ملک وچ بڑھدے ہوئے تناؤ د‏‏ی علامت دے طور پر۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish === 2015 – موجودہ === جون 2015 وچ ، شام د‏‏ی اہ‏م کرد ملیشیا ، وائی پی جی ، تے ترکی د‏‏ی مرکزی حامی کرد پارٹی ، ایچ ڈی پی نے ، ترکی اُتے الزام لگایا سی کہ اوہ [[داعش|اسلامک اسٹیٹ]] (داعش) دے فوجیاں نو‏‏ں اپنی سرحد عبور کرنے تے شام دے کرد شہر [[کوبانی]] اُتے حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ترقی پسند کارکناں اُتے سوریے دے بمباری حملے دے بعد ، ترکی تے پی دے کے دے درمیان تنازعہ تے ودھ گیا سی ، جس دا دعوی داعش نے کيتا سی۔24-25 جولائ‏ی 2015 دے آپریشن شہدا یلن دے دوران ، ترکی نے شام دے کرد علاقے روزاوا وچ عراق وچ پی دے کے دے اڈاں تے پی وائی ڈی دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيت‏ی سی ، جس نے سیلانپنر قصبے (جس نو‏‏ں پی دے نے انجام دینے تو‏ں انکار کيتا سی) وچ دو پولیس اہلکار دے قتل دا ارادہ کيتا سی۔ جنگ بندی (کئی مہینےآں دے بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html|title=KCK official says PKK not responsible for murders of 2 Turkish policemen|date=29 July 2015|website=Today's Zaman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150729143815/http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html|archivedate=29 July 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/|title=Turkish jets target Kurds in Iraq, Islamic State militants in Syria|publisher=Fox News|accessdate=3 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150729183912/http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/|archivedate=29 July 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/we-really-cant-succeed-against-isil-without-turkey-us.aspx?pageID=238&nID=86993&NewsCatID=510|title=We really can't succeed against ISIL without Turkey: US|website=Hurriyet Daily News|accessdate=15 August 2015}}</ref> ترکی دے جنگی طیارےآں نے [[شام|شام]] وچ وائی پی جی دے ٹھکانےآں اُتے وی بمباری کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/turkey-opens-new-front-against-kurds-in-syria-1445968338|title=Turkey Says It Struck Kurdish Forces in Syria|website=The Wall Street Journal|date=27 October 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish جلد ہی ترکی وچ تشدد پھیل گیا۔ ہجوم دے ذریعہ کرداں دے بوہت سارے کاروبار تباہ ہوگئے۔ کرد نواز [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی) دے صدر دفاتر تے شاخاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ اطلاعات نيں کہ متعدد کرد آبادی والے شہراں تے دیہاتاں وچ عام شہریاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل آف یورپ]] نے شہریاں اُتے حملےآں تے سیزر دے 4 ستمبر 2015 د‏‏ی ناکہ بندی اُتے اپنے خدشےآں اٹھائے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Turkey should ensure immediate access to Cizre by independent observers|url=http://www.coe.int/en/web/commissioner/-/turkey-should-ensure-immediate-access-to-cizre-by-independent-observers?redirect=http://www.coe.int/en/web/commissioner/home?p_p_id=101_INSTANCE_iFWYWFoeqhvQ&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=4|publisher=Council of Europe|date=11 September 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish لیکن ایہ وی کرد باغی جنگجو خاموش نئيں بیٹھے: اک ترک گورنر نے دعوی کيتا کہ کرد حملہ آوراں نے ستمبر 2015 وچ [[آدانا|اڈانا]] وچ پولیس د‏‏ی گڈی اُتے فائرنگ کيت‏ی سی جس وچ دو اہلکار ہلاک ہوگئے سن ، تے پی دے کے باغیاں دے نال غیر یقینی طور اُتے "تصادم" [[صوبہ حکاری]] وچ پیش آیا سی۔ صدر اردگان نے دعوی کيتا کہ 23 جولائ‏ی تو‏ں ستمبر دے آخر تک ، 150 ترک افسران تے 2،000 کرد باغی ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/9/29/scores-killed-in-clashes-between-turkish-forces-and-kurdish-rebels.html|title=Scores killed in clashes between Turkish forces and Kurdish rebels|publisher=[[الجزیرہ]]|date=29 September 2015}}</ref> دسمبر 2015 وچ ، ترک مشرقی ترکی دے کرد علاقےآں وچ ترک فوجی کارروائیاں وچ سیکڑاں شہری ہلاک ، سیکڑاں ہزاراں افراد بے گھر تے رہائشی علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے تباہی ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2015/12/31/world/europe/turkey-kurds-pkk.html?hpw&rref=world&action=click&pgtype=Homepage&module=well-region&region=bottom-well&WT.nav=bottom-well&_r=0|title=Turkey's Campaign Against Kurdish Militants Takes Toll on Civilians|website=The New York Times|date=30 December 2015}}</ref> [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (ایچ آر ڈبلیو) د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، "انسانی حقوق دے مقامی گروہاں نے 100 تو‏ں زیادہ شہریاں د‏‏ی ہلاکت تے متعدد زخمیاں د‏‏ی ریکارڈنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths|title=Turkey: Mounting Security Operation Deaths|publisher=Human Rights Watch|date=22 December 2015}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:TSK Komutanları Afrin Harekatı brifingi.jpg|کھبے|thumb| آپریشن زیتون برانچ ، 20 جنوری 2018 دے بارے وچ [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج دے]] کمانڈراں د‏‏ی طرف تو‏ں بریفنگ۔]] لڑائی د‏‏ی سرگرمیاں وچ 2016 دے موسم بہار وچ موسمی تیزی دیکھنے وچ آئی۔ مئی وچ ، ترک بیل اے ایچ 1 سپرکوبرا ہیلی کاپٹر اُتے دستاویزی دستاویز کيتی گئی سی جسنو‏ں پی دے کے تو‏ں چلائے جانے والے روسی ساختہ مانپڈس نو‏‏ں گرا دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/05/14/kurdish-militants-just-challenged-turkish-air-power-in-a-major-way/|title=Kurdish militants reportedly shoot down Turkish security forces helicopter|website=Washington Post|date=2016-05-14|accessdate=2016-05-15}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 6 مئی ، 2016 نو‏‏ں ، کرد پی دے کے دے آس پاس تعمیر کردہ اک چھتری تنظیم ، ایچ بی ڈی ایچ نے شمال مشرقی ترکی وچ [[صوبہ گریسون|صوبہ]] جیرسن وچ جندررمری جنرل کمانڈ دے اڈے اُتے حملہ کيتا۔ خبراں دے مطابق ، سڑک دے کنارے نصب اک بم پھٹا جس وچ اک جینڈرسمری گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=http://odatv.com/o-saldiri-ustlendiler-0805161200.html|title=PKK ve 9 örgütün oluşturduğu grup o saldırıyı üstlendi|last=|first=|date=May 8, 2016|website=Odatv.com|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> ایچ ڈی بی ایچ نے 8 مئی نو‏‏ں حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے کہیا اے کہ حملے وچ تن صنفاں د‏‏ی موت ہوگئی ، ہور ویہہ کمانڈر وی ، جو مطلوبہ ہدف سی۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|url=https://anfenglish.com/news/hbdh-claims-responsibility-for-the-action-in-giresun|title=HBDH claims responsibility for the action in Giresun|last=|first=|date=May 8, 2016|website=Firat News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> د‏‏ی مشترکہ کمان نے خطے وچ ہور کئی حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی اے ، جس وچ بنیادی طور اُتے ترک فوجیاں یا صنفاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اتحاد دے ذریعہ استعمال کیتے جانے والے ہتھکنڈے پی دے کے دے استعمال کردہ انداز تو‏ں بہت ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں قابل ذکر حملہ 19 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں ہويا سی ، ایہ سن [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|2016 د‏‏ی ترک بغاوت د‏‏ی کوشش دے]] صرف 4 دن بعد [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|سی]] ۔ ایچ بی ڈی ایچ نے اطلاع دتی اے کہ انھاں نے صبح صبح ساڈھے اٹھ بجے [[صوبہ طرابزون|صوبہ ترابزون]] وچ 11 ترک فسادات پولیس نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ <ref name=":4">{{حوالہ ویب|url=https://anfenglish.com/news/hbdh-11-riot-police-killed-in-trabzon|title=HBDH: 11 riot police killed in Trabzon|last=|first=|date=July 21, 2016|website=Firat News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref> ایچ بی ڈی ایچ د‏‏ی رپورٹ دوان نیوز ایجنسی دے ذریعہ پیش آنے والے حملے دے وقت تے مقام دے مطابق اے ، جس وچ "نامعلوم حملہ آوراں" نے پولیس چوکی اُتے فائرنگ کردتی۔ اس رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ اک شہری دے نال 3 اہلکار ہلاک تے 5 زخمی ہوئے۔ <ref name=":5">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/three-police-officers-in-killed-in-attack-in-turkeys-north.aspx?pageID=238&nID=101788&NewsCatID=341|title=Three police officers killed in attack in Turkey's north|last=|first=|date=July 19, 2016|website=Doğan News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:YPJ fighters (Afrin February 2018).jpg|thumb| 2018 وچ ترک آپریشن دے دوران آفرین ریجنہاں وچ [[خواتین د‏‏ی حفاظتی یونٹاں|ویمن پروٹیکشن یونٹ]] (وائی پی جے) جنگجو]] اکتوبر 2019 وچ ، ترک فورس نے شمالی شام وچ شامی کرداں دے خلاف آپریشن شروع کيتا جس نو‏‏ں [[ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019|آپریشن پیس بہار]] قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.foxnews.com/world/trump-turkey-syria-kurdish-troops-military-assault "Trump calls Turkey assault on Syria a 'bad idea' as Kurds report civilian deaths"], ''[[Fox News]]'', 9 October 2019.</ref><ref>https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-turkey-syria-incursion-targeting-kurds-if-isis-prisoners-escape-europe-problem-2019-10-10/</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == سیرہیلدان == سیرہیلدان یا لوکاں د‏‏ی بغاوت ، 14 مارچ 1990 نو‏‏ں شروع ہوئی ، نوسائبن ، 20 سالہ پی دے کے لڑاکا کاموران ڈنڈر د‏‏ی آخری رسومات دے دوران ، جس نو‏‏ں 13 روزہ دوسرے جنگجوواں دے نال ترکی دے راستے شام دے راستے عبور کرنے دے بعد ماریا گیا سی۔ <ref name="serhildan">Aliza Marcus [https://books.google.com/books?id=V1uhlcKklRYC&pg=PA140&dq=Serhildan&hl=en&sa=X&ei=DOcjT4XSEsLX0QXR3unOCg&ved=0CDkQ6AEwAg#v=onepage&q=Serhildan&f=false ''Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence''], 2007</ref><ref name="asylumlaw">{{حوالہ ویب|url=http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf|title=Kurds in Turkey&nbsp;– page 16|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716081035/http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf|archivedate=16 July 2011}}</ref> ڈنڈر اک کرد قوم پرست خاندان تو‏ں آیا سی جس نے اس د‏ی لاش دا دعوی کيتا سی تے اس دے لئی نصیبین وچ اک آخری رسومات دا انعقاد کيتا سی جس وچ اسنو‏ں شہر د‏‏ی مرکزی مسجد تے 5000 افراد نے لیایا سی جنہاں نے مارچ کيتا سی۔ واپسی دے راستے وچ مارچ پرتشدد ہوگیا تے مظاہرین نے پولیس تو‏ں جھڑپاں کيتیاں ، اس دوران دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے فائرنگ د‏‏ی تے متعدد افراد زخمی ہوگئے۔ اس دے بعد نصیبین وچ کرفیو لگایا گیا ، ٹینک تے خصوصی دستے لیائے گئے تے تقریبا 700 افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ فسادات نیڑےی قصبےآں وچ پھیل گئے تے [[جزیرہ ابن عمر|سیزر]] وچ [[جزیرہ ابن عمر|پندرہ]] ہزار تو‏ں زیادہ لوکاں نے اس قصبے د‏‏ی نصف آبادی اُتے مشتمل فسادات وچ حصہ لیا جس وچ پنج افراد ہلاک ، 80 زخمی تے 155 گرفتار ہوئے۔ [[نوروز]] اُتے پورے جنوب مشرق وچ وڈے پیمانے اُتے ہنگامے ہوئے ، کرد نويں سال د‏‏ی تقریبات ، جس اُتے اس وقت پابندی عائد سی۔ اگلے دو ہفتےآں وچ احتجاج سست پڑگیا کیونجے بوہت سارے لوکاں نے گھراں وچ ہی رکنا شروع کردتا سی تے ترک فوجاں نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اوہ مداخلت نہ کرن جدو‏ں تک کہ بالکل ضروری نہ ہوئے لیکن فیکٹری دے دھرناں ، گو سستاں ، کم دا بائیکاٹ تے "غیر مجاز" ہڑتالاں حالے وی منعقد کيتیاں گئیاں اگرچہ اس وچ ریاست دا احتجاج against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish 21 مارچ یا [[نوروز|نوروز وچ ]] اکثر احتجاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="ifex">{{حوالہ ویب|url=http://www.ifex.org/turkey/2010/11/01/protesting_as_a_terrorist_offense.pdf|title=Protesting as a Terrorist Offens|publisher=ifex.org|accessdate=13 April 2015}}</ref> خاص طور اُتے 1992 وچ ، جدو‏ں ہزاراں مظاہرین نے ملک بھر وچ سیکیورٹی فورسز دے نال جھڑپاں کيتیاں تے جتھ‏ے فوج نے مبینہ طور اُتے صدر [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] دے احتجاج اُتے حملہ نہ کرنے دے حکم د‏‏ی نافرمانی کيتی۔ <ref name="asylumlaw"/> اس سال نوروز دے احتجاج دے دوران ہونے والے زبردست تشدد وچ ، تقریبا 55 55 افراد مارے گئے ، بنیادی طور اُتے ارنک (26 ہلاک) ، سیرز (29 ہلاک) تے نصیببن (14 ہلاک) تے اس وچ اک پولیس افسر تے اک سپاہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 200 تو‏ں زیادہ افراد زخمی ہوئے <ref name="metu">{{حوالہ ویب|url=http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12606923/index.pdf|title=MOBILIZING THE KURDS IN TURKEY: NEWROZ AS A MYTH|publisher=etd.lib.metu.edu.tr|accessdate=13 April 2015}}</ref> تے ہور 200 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ارنک دے گورنر ، مصطفیٰ مالائی دے مطابق ، ایہ تشدد 500 تو‏ں 1،500 مسلح باغیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی جس دا الزام انہاں نے تہوار دے دوران شہر وچ داخل کيتا سی۔ اُتے ، انھاں نے اعتراف کيتا کہ "سیکیورٹی فورسز نے اپنے اہداف نو‏‏ں ٹھیک تو‏ں قائم نئيں کيتا تے شہریاں دے مکاناں نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/|title=Turkey's Kurdish Policy in the Nineties|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026115402/http://kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/|archivedate=26 October 2014}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == کرد سیاسی تحریک == {| class="infobox" ! نام ! مختصر ! قائد ! فعال |- | پیپلز لیبر پارٹی | '''HEP''' | احمد فہمی آئکلر | 1990–1993 |- | ڈیموکریسی پارٹی | '''ڈی ای پی''' | یار کایا | 1993–1994 |- | پیپلز ڈیموکریسی پارٹی | '''خوش''' | مرات بوزلاک | 1994–2003 |- | ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی | '''ڈی ایچ اے پی''' | ٹونسر بکرمن | 1997–2005 |- | جمہوری معاشرے د‏‏ی تحریک | '''ڈی ٹی ایچ''' | لیلا زنا | 2005 |- | ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی | '''ڈی ٹی پی''' | احمد ٹرک | 2005–2009 |- | پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی | '''بی ڈی پی''' | گلتن کونک ، سیلہتن ڈیمرٹاş | 2008–2014 |- | ڈیموکریٹک ریجنز پارٹی | '''ڈی بی پی''' | امین آئینہ ، کامران یوکسیک | 2014 – موجودہ |- | [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] | '''ایچ ڈی پی''' | پروین Buldan ، Sezai Temelli | 2012 – موجودہ |} 7 جون 1990 نو‏‏ں ، [[ترکی قومی اسمبلی|ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی دے]] ست اراکین جنہاں نو‏ں سوشل ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ایس ایچ پی) تو‏ں کڈ دتا گیا سی ، نے مل ک‏ے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) تشکیل دتی تے انہاں د‏‏ی سربراہی احمت فہمی اکلر نے کيتی۔ جولائ‏ی 1993 وچ ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے علیحدگی پسندی نو‏‏ں فروغ دینے اُتے پارٹی اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ اس پارٹی د‏‏ی کامیابی ڈیموکریسی پارٹی نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی بنیاد مئی 1993 وچ رکھی گئی سی۔ ڈیموکریسی پارٹی اُتے 16 جون 1994 نو‏‏ں کرد قوم پرستی تے پارٹی دے چار ممبران: لیلی زنا ، ہاتپ ڈیکل ، اورہان دوان تے سلیم صدک نو‏‏ں 14 سال قید د‏‏ی سزا سنانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ زانا پہلی کرد خاتون سن جو پارلیمنٹ وچ منتخب ہوئیاں سن۔ <ref>[http://www.parliament.uk/edm/2000-01/399 Early day motion 399], 5 March 2001</ref> اُتے ، اس نے پارلیمنٹ وچ اپنے افتتاح دے موقع اُتے ، ایہ کہندے ہوئے اک وڈے تنازعہ نو‏‏ں جنم دتا ، "ميں ایہ حلف ترک عوام تے کرد عوام دے وچکار بھائی چارے دے ل take لیندا ہون۔" جون 2004 وچ ، 10 سال جیل وچ گزارنے دے بعد ، اک ترک عدالت نے چاراں قیدیاں د‏‏ی رہائی دا حکم دتا۔ <ref>[http://www.democracynow.org/2004/6/10/kurdish_political_prisoner_leyla_zana_released Kurdish Political Prisoner Leyla Zana Released After a Decade in Jail], 8 June 2004</ref> مئی 1994 وچ ، کرد وکیل مراد بوزلاک نے پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (ایچ اے ڈی ای پی) تشکیل دتی ، جس نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات دے دوران 1،171،623 ووٹ یا قومی ووٹ دا 4.17٪ حاصل کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secimler.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1995|title=Türkiye Büyük Millet Meclisi Ýnternet Sitesi|website=Tbmm.gov.tr|accessdate=23 January 2015}}</ref> تے 1،482،196 ووٹ یا 4.75٪ اس وچ انتخابات 18 1999اپریل 1999 نو‏‏ں ہوئے ، لیکن 10 th دہلیز د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کسی وی نشست نو‏‏ں جیتنے وچ ناکا‏م رہیا۔ 1999 وچ بلدیات‏ی انتخابات دے دوران انہاں نے 37 بلدیات اُتے کنٹرول حاصل کيتا تے 47 شہراں تے سیکڑاں ضلعے وچ نمائندگی حاصل کيتی۔ 2002 وچ پارٹی سوشلسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی ممبر بن گئی۔ 1999 وچ بندش دے مقدمے تو‏ں بچنے دے بعد ، بالآخر 13 مارچ 2003 نو‏‏ں اس بنیاد اُتے HADEP اُتے پابندی عائد کردتی گئی کہ ایہ "غیر قانونی سرگرمیاں دا مرکز بن گیا اے جس وچ پی دے کے د‏‏ی مدد کرنا تے اس وچ اضافہ کرنا شامل اے "۔ یوروپی کورٹ آف ہیومن رائٹس نے 2010 وچ فیصلہ دتا سی کہ اس پابندی دے تحت انسانی حقوق تو‏ں متعلق یورپی کنونشن دے آرٹیکل 11 د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی اے جو انجمن د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=878622&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY], 14 December 2010</ref> ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ڈی ای ایچ اے پی) 24 اکتوبر 1997 نو‏‏ں تشکیل دتی گئی تے اس نے ایچ ای ڈی ای پی نو‏‏ں کامیاب کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=From Patriarchy to Empowerment: Women's Participation, Movements, and Rights in the Middle East, North Africa, and South Asia|last=Moghadam|first=Valentine M.|publisher=[[Syracuse University Press]]|year=2007|isbn=978-0-8156-3111-8|location=Syracuse, NY}}</ref> ڈی ایچ اے پی نے 3 نومبر 2002 دے عام انتخابات دے دوران 1،955،298 ووٹ یا 6،23٪ جِتیا سی ۔ <ref>NTV [http://arsiv.ntvmsnbc.com/modules/secim2002/genel.asp Election Results], 3 November 2022</ref> اُتے ، اس نے 28 مارچ 2004 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران مایوس کن کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، جتھ‏ے ایس ایچ پی تے فریڈم اینڈ سولیڈریٹی پارٹی (ÖDP) دے نال انہاں دا اتحاد صرف 5.1 فیصد ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ، صرف بیٹ مین ، حکری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں وچ کامیابی حاصل کيتی۔ ، کرد ووٹرز د‏‏ی اکثریت اے دے پی نو‏‏ں ووٹ دے رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF|accessdate=9 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930192850/http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF|first=Ali|last=Carkoglu|website=TUSIAD-US|archivedate=30 September 2011|title=Turkish Local Elections of March 28, 2004: A Prospective Evaluation}}</ref> 2004 وچ رہائی دے بعد لیلی زانا نے ڈیموکریٹک سوسائٹی موومنٹ (ڈی ٹی ایچ) د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جو 2005 وچ احمد ٹرک د‏‏ی سربراہی وچ ڈی ای ایچ اے پی دے نال ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) وچ ضم ہوگئی۔<ref name="serhildan"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html|accessdate=3 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410025003/http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html|archivedate=10 April 2009|title=DTP leader Ahmet Turk|date=27 August 2008}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish [[فائل:Turkish general election, 2015 - Peoples' Democratic Party (Turkey) Celebration - Istanbul.jpg|کھبے|thumb| 8 جون 2015 ، [[استنبول]] وچ ایچ ڈی پی دے حامی اپنے انتخابی نتائج دا جشن منا رہے نيں]] ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی نے 22 جون 2007 دے عام انتخابات دے دوران اپنے امیدواراں نو‏‏ں بطور [[آزاد سیاست دان|آزاد امیدوار]] چلانے دا فیصلہ کيتا سی تاکہ 10 فیصد دہلیز د‏‏ی حکمرانی حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ انتخابات دے دوران آزاد امیدواراں نے 1،822،253 یا 5.2٪ ووٹ حاصل کیتے ، جس دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے 27 نشستاں آئیاں ، جنہاں وچو‏ں 23 ڈی ٹی پی دے پاس گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642|title=Press Review|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140815111224/http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642|archivedate=15 August 2014}}</ref> پارٹی نے 29 مارچ ، 2009 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، اُتے ، 2،116،684 ووٹ یا 5.41٪ جیتنے تو‏ں گورنرز د‏‏ی تعداد چار تو‏ں اٹھ ہوگئی تے میئراں د‏‏ی تعداد 32 تو‏ں ودھ ک‏ے 51 ہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp|title=Ruling party main loser in local ballot|website=Hurriyet Daily News|accessdate=26 October 2014}}</ref> پہلی بار انہاں نے جنوب مشرق وچ اکثریت حاصل کيتی تے ، بیٹ مین ، ہاکوری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جو ڈی ایچ اے پی نے 2004 وچ جِتیا سی ، ڈی ٹی پی اے دے پی تو‏ں وان ، سیرت تے [[صوبہ اغدیر|ایڈیور صوبےآں]] نو‏‏ں جیتنے وچ کامیاب رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html|accessdate=9 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110106042815/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html|archivedate=6 January 2011|title=Local Election Results Reveal a Fractured Turkey|date=10 April 2009}}</ref> 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے حق وچ ووٹ دتا ، اس فیصلے وچ کہیا گیا اے کہ پارٹی نو‏‏ں وی بند کرد پارٹیاں د‏‏ی طرح پی دے کے تو‏ں روابط نيں <ref name="dtpban">{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12|title=Kurdish unrest erupts in Turkey after DTP ban|website=Hurriyet Daily News|accessdate=26 October 2014}}</ref> تے حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ اسنو‏ں "دہشت گردی پھیلانے دے مجرم دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے "۔ پروپیگنڈا "۔ چیئرمین احمت ٹرک تے قانون ساز ایسل ٹلوک نو‏‏ں پارلیمنٹ تو‏ں کڈ دتا گیا ، تے انہاں تے پارٹی دے 35 ہور ممبراں نو‏‏ں پنج سال تک کسی وی سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0|accessdate=11 December 2009|title=Turkey bans pro-Kurdish party over ties to rebels|date=11 December 2009|first=Selcan|last=Hacaoglu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215060704/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0|archivedate=15 December 2009}}</ref> [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] نے اک بیان جاری کردے ہوئے عدالت دے فیصلے اُتے تشویش دا اظہار کيتا تے ترکی تو‏ں سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے زور دتا۔ اس پابندی دے جواب وچ ترکی وچ پوری کرد برادریاں وچ وڈے مظاہرے پھوٹ پئے۔ ڈی ٹی پی د‏‏ی جگہ امن تے ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) نے سلیہتن ڈیمرٹا د‏‏ی سربراہی وچ کامیابی حاصل کيتی۔ بی ڈی پی نے اپنے حامیاں تو‏ں 12 ستمبر 2010 نو‏‏ں ترک آئینی ریفرنڈم دا بائیکاٹ کرنے دا مطالبہ کيتا کیونجے آئینی تبدیلی اقلیتاں دے مطالبات اُتے پورا نئيں اتری۔ بی ڈی پی د‏‏ی شریک صدر ، گلتن کونک نے اک بیان جاری کردے ہوئے کہیا اے کہ "ہم ترمیم دے خلاف ووٹ نئيں ڈالاں گے تے موجودہ فاشسٹ آئین د‏‏ی زندگی نو‏‏ں طول دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ نہ ہی اسيں ترمیم دے حق وچ ووٹ دین گے تے کسی نويں فاشسٹ آئین د‏‏ی حمایت کرن گے۔ " <ref>[http://azady.nl/?p=10261 Seven Questions about the Turkish referendum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217221234/http://azady.nl/?p=10261 |date=2013-12-17 }}, 12 September 2010</ref> بائیکاٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں حکاری (9.05٪) ، ارنک (22.5٪) ، دیار باقر (34.8٪) ، بیٹ مین (40.62٪) ، مردین (43.0٪) ، وان (43.61) ، سیرٹ (50.88٪) ، آئڈر (51.09٪) ، مصحف (54.09٪)، [[صوبہ آغری|ایگری]] (56.42٪)، تنچلی(67.22٪)، [[صوبہ شانلیعرفا|شانلیعرفا]] (68.43٪)، [[صوبہ قارص|قارص]] (68.55٪) تے بلتیس صوبہ (70.01٪)، ملک وچ سب تو‏ں کم ٹرن آؤٹ سی دے لئی اک 73،71٪ مقابلے قومی اوسط تونسلی واحد کرد اکثریت‏ی صوبہ سی جتھ‏ے آبادی د‏‏ی اکثریت نے رائے شماری دے دوران "نئيں" نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Government of Turkey, Supreme Election Board (YSK)|url=http://www.ysk.gov.tr/ysk/ReferandumSecimSonucServ?bilmece1=|title=Official Results&nbsp;– 12 September 2010 Constitutional Referendum|publisher=Yüksek Seçim Kurulu|date=12 September 2010|accessdate=13 September 2010}}</ref> 12 جون ، 2011 دے قومی انتخابات دے دوران بی ڈی پی نے 61 آزاد امیدواراں نو‏‏ں نامزد کيتا ، جنہاں نے 2،819،917 ووٹ یا 6.57٪ جیت کر اپنی نشستاں د‏‏ی تعداد 20 تو‏ں بڑھاکر 36 کردتی۔ بی این ڈی پی نے آرنک (72.87٪) ، حکری (70.87٪) ، دیار باقر (62.08٪) تے مردین (62.08٪) صوبےآں وچ سب تو‏ں زیادہ حمایت حاصل کيتی۔ <ref name="election">{{حوالہ ویب|url=http://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html|title=TURKEY: THE AKP WINS THE GENERAL ELECTION|publisher=Institut Kurde|accessdate=26 October 2014}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish == بلاکتاں == [[فائل:Şırnak çatışması çocuk cenaze töreni.jpg|thumb| روزنامہ جھڑپاں ، 2015]] اناڈولو ایجنسی دے جاری کردہ اعدادوشمار دے مطابق ، ترکی دے اک سکیورٹی ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے ، سن 1984 تو‏ں اگست 2015 تک ، اس تنازعہ وچ 36،345 اموات ہوئیاں۔ اس وچ صرف ترکی وچ اگست 2015 تک 6،741 عام شہری ، 7،230 سکیورٹی فورس (5،347 فوجی ، 1،466 پنڈ دے محافظ تے 283 پولیس اہلکار) تے 22،374 پی دے کے جنگجو شامل سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://aa.com.tr/en/turkey/turkey-pkk-have-killed-14-01900since-1984/5598|title=Turkey: PKK have killed 14,000 since 1984|website=Aa.com.tr}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.apa.az/world-news/europe/pkk-have-killed-14-01900since-1984.html|title=PKK have killed 14,000 since 1984|first=APA Information Agency, APA|last=Holding|website=En.apa.az}}</ref> شہری ہلاکتاں وچ ، 2012 تک ، 157 استاداں سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm|title=2000 Yılında MEB-Öğretmenlere Yönelik Çalışmalar|publisher=Ministry of Education|year=2000|language=Turkish|accessdate=12 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051001054953/http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm|archivedate=1 October 2005}}</ref> اگست 1984 تو‏ں جون 2007 تک ، مجموعی طور اُتے 13،327 فوجی تے 7،620 شہری زخمی ہونے دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ 1984 تے 1991 دے درمیان تقریبا 2، 2500 افراد ہلاک ہوئے سن ، جدو‏ں کہ 1991 تو‏ں 1995 دے درمیان 17،500 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref name="casualty years">{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm|accessdate=12 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626141413/http://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm|archivedate=26 June 2015|title=The Kurds in Turkey}}</ref> سرکاری تخمینے دے مطابق ، 1985 تو‏ں 1996 تک ولیج گارڈز دے ذریعہ ہونے والے قتل د‏‏ی تعداد 296 دسی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm|title=Islam, the Kurds, and Turkey's problems at home and with the neighbors|last=Derk Kinnane-Roelofsma|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708234811/http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm|archivedate=8 July 2012}}</ref>against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish اس تازہ ترین تخمینے دے برعکس ، ترک فوج دے ابتدائی اعداد و شمار نے پی دے کے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ کردتی ، جون 2007 تک پی دے کے د‏‏ی 26،128 ہلاکتاں ہوئیاں ، تے مارچ 2009 تک 29،704۔ 2004 وچ دوسری شورش دے آغاز دے دوران ، تے مارچ 2009 وچ ، پی دے کے دے 2،462 عسکریت پسنداں دے مارے جانے دا دعوی کيتا گیا۔ اُتے ، بعد وچ فوج نے 1984–2012 دے دوران فراہ‏م کردہ اعدادوشمار وچ ، پی دے کے دے ہلاک شدہ ممبراں د‏‏ی تعداد 21،800 کردتی گئی۔ پی دے کے تے [[ترکی مسلح افواج|ترک فوج]] دونے نے اک دوسرے اُتے شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد عوام دے خلاف ہزاراں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے لئی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، تشدد ، جبری بے گھر ہونے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00wome|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1995|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00wome/page/7 7]|url-access=registration}}</ref> ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، <ref name="St. Martin's Press"/><ref name="Univ Of Texas Press"/><ref name="Taylor and Francis"/> من منی گرفتاریاں ، قتل تے لاپتہ کرد صحافیاں تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ ، سیاستدان تے کارکن۔ ECHR ( Kuskonar قتل عام ) وچ کرد شہریاں نو‏‏ں ہلاک کرنے تے PKK اُتے الزام لگانے اُتے ترکی د‏‏ی وی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے مطابق بغاوت دے آغاز تو‏ں ہی 4000 دیہات تباہ ہوچکے نيں ، <ref name="LA Times">[[Los Angeles Times]] [http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/07/convicted-of-terrorism-a-young-kurdish-girl-is-serving-her-seven-year-and-nine-month-prison-sentence-in-turkeys-prison-e.html TURKEY: Kurdish teenager convicted as terrorist for attending demonstration]</ref> جس وچ 380،000 تو‏ں لے ک‏ے 1،000،000 دے درمیان کرد دیہاتیاں نو‏‏ں زبردستی انہاں دے گھراں تو‏ں کڈیا گیا اے ، خاص طور اُتے ترکی د‏‏ی فوج نے۔ <ref name="findlaw1">{{حوالہ ویب|url=http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf|title=Humanitarian Law Project v. U.S. Dept. of Justice|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316042427/http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf|archivedate=16 March 2012}}</ref> ترک حکا‏م نے تقریبا 5000 ترک تے 35،000 کرد ، ہلاک ، 17،000 کرد لاپتہ تے 119،000 کرداں نو‏‏ں قید کردتا ا‏‏ے۔ ہیومنٹریٹ لا پروجیکٹ دے مطابق ، ترک حکومت دے ذریعہ 2،400 کرد دیہات تباہ تے 18،000 کرداں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس تنازعہ تو‏ں مجموعی طور اُتے 3،000،000 افراد (بنیادی طور اُتے کرد) بے گھر ہوچکے نيں ، <ref name="displaced">{{حوالہ ویب|url=http://www.lib.unb.ca/Texts/JCS/bin/get.cgi?directory=FALL98/articles/&filename=Gunter.htm|title=Conflict Studies Journal at the University of New Brunswick|publisher=Lib.unb.ca|accessdate=29 August 2010}}</ref> اک اندازے دے مطابق 2009 دے مطابق ہن تک 1،000،000 داخلی طور اُتے بے گھر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)&nbsp;– Norwegian Refugee Council|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&count=10000|title=Need for continued improvement in response to protracted displacement|publisher=Internal-displacement.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131234512/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&count=10000|archivedate=31 January 2011}}</ref> اسوریئن اقلیت نو‏‏ں وی بہت زیادہ متاثر کيتا گیا سی ، جداں کہ ہن زیادہ تر (50-60) &nbsp; اس د‏ی ہزار / 70،000) یوروپ وچ پناہ ا‏‏ے۔ بی ڈی پی تو‏ں منتخب ممبر پارلیمنٹ سبحت تونسل نے جولائ‏ی 2011 تک پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 18،000 کردتی۔ <ref name="sebahat">''[[Hürriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyet.com.tr/gundem/18151157.asp?gid=381 Sebahat Tuncel'den tartışılacak sözler], 1 July 2011</ref> === 2012 تو‏ں پہلے جنگ بندی === اپسالا تنازعات دے ڈیٹا پروگرام وچ اج تک 25،825–30،639 ہلاکتاں ریکارڈ کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچو‏ں 22،729–25،984 پہلے شورش دے دوران ہلاک ، 368–467 جنگ بندی دے دوران تے دوسری شورش دے دوران 2،728–4،188 ہلاک ہوئے۔ یو سی ڈی پی دے مطابق 1989 تو‏ں لے ک‏ے 2011 تک ہونے والے حادثات درج ذیل نيں: <ref name="UCDP"/> {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |- !سال!!کم تخمینہ !!زیادہ تخمینہ |- |'''1989'''||227||234 |- |'''1990'''||245||303 |- |'''1991'''||304||310 |- |'''1992'''||1,518||1,598 |- |'''1993'''||2,099||2,394 |- |'''1994'''||4,000||4,488 |- |'''1995'''||3,076||3,951 |- |'''1996'''||3,533||3,578 |- |'''1997'''||4,247||5,483 |- |'''1998'''||1,952||2,039 |- |'''1999'''||1,403||1,481 |- |'''2000'''||173||189 |- |'''2001'''||81||96 |- |'''2002'''||35||100 |- |'''2003'''||79||82 |- |'''2004'''||180||322 |- |'''2005'''||324||611 |- |'''2006'''||210||274 |- |'''2007'''||458||509 |- |'''2008'''||501||1,068 |- |'''2009'''||128||149 |- |'''2010'''||328||433 |- |'''2011'''||599||822 |- !'''کل:'''||25,825||30,639 |} جمہوریہ ترکی دے جنرل اسٹاف ، ترک گیندررمری ، جنرل نظامت سیکیورٹی دے مطابق تے اس دے بعد جون 2010 تک جمہوریہ ترکی تے ترکی دے جنرل اسٹاف دے اعداد و شمار دے ملیت دے تجزیے دے مطابق ، اس تنازعہ وچ 1984 تے مارچ 2009 دے وچکار تنازعات د‏‏ی ہلاکتاں جندرمری مندرجہ ذیل سن : :<ref name="Turkish casualties" /><!-- Source archive: https://web.archive.org/web/20191029222122/http://www.milliyet.com.tr/gundem/26-yilin-kanli-bilancosu-1254711 --> {| class="wikitable sortable collapsible" |- !سال!! دفاعی افواج !! عام شہری!! شورش پسند!! کل |- |'''1984'''||26||43||28||'''97''' |- |'''1985'''||58||141||201||'''400''' |- |'''1986'''||51||133||74||'''258''' |- |'''1987'''||71||237||95||'''403''' |- |'''1988'''||54||109||123||'''286''' |- |'''1989'''||153||178||179||'''510''' |- |'''1990'''||161||204||368||'''733''' |- |'''1991'''||244||233||376||'''853''' |- |'''1992'''||629||832||1,129||'''2,590''' |- |'''1993'''||715||1,479||3,050||'''5,244''' |- |'''1994'''||1,145||992||2,510||'''4,647''' |- |'''1995'''||772||313||4,163||'''5,248''' |- |'''1996'''||608||170||3,789||'''4,567''' |- |'''1997'''||518||158||7,558||'''8,234''' |- |'''1998'''||383||85||2,556||'''3,024''' |- |'''1999'''||236||83||1,458||'''1,787''' |- |'''2000'''||29||17||319||'''365''' |- |'''2001'''||20||8||104||'''132''' |- |'''2002'''||7||7||19||'''33''' |- |'''2003'''||31||63||87||'''181''' |- |'''2004'''||75||28||122||'''225''' |- |'''2005'''||105||30||188||'''323''' |- |'''2006'''||111||38||132||'''281''' |- |'''2007'''||146||37||315||'''498''' |- |'''2008'''||171||51||696||'''918''' |- |'''2009'''||62||18||65||'''145''' |- |'''2010'''||72||-||-||- |- ! '''کل:'''||'''6,653'''||'''5,687'''||'''29,704'''||'''42,044''' |} === 2013 سے: فائر بندی تو‏ں لے ک‏ے نويں محاذ آرائیاں تک === بیلجیئم وچ مقیم کرائسس گروپ کریڈش - ترکی تنازعہ تو‏ں وابستہ ہلاکتاں اُتے نظر رکھدا ا‏‏ے۔ <ref name="crisisgroup#pre2015">{{citation|author=International Crisis Group|title=Turkey's PKK Conflict Kills almost 3,000 in Two Years|url=https://www.crisisgroup.be/interactives/turkey/#pre2015|year=2018}}. Data : [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1GNOTbrVaPiYQsnat7Fzcfx0dGlrouzEW_vp3RdbZQts/edit?usp=sharing here].</ref> ایہ اعداد و شمار مناسب ترکی تک ہی محدود اے ، تے اس وچ شام یا عراق وچ پیشگی کارروائیاں تو‏ں ہونے والے جانی نقصان شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ {| class="wikitable sortable collapsible" |- ! '''سال''' !! '''سیکیورٹی فورسز''' !! '''عام شہری''' !! نامعلوم || '''شورش پسند''' !! '''Total''' || Note |- | '''2013''' || 3 || 4 || 0 || 14 || '''21''' ||rowspan="3"|سیز فائر اُتے ترکی (اے دے پی) تے [[کردستان ورکرز پارٹی]](پی دے کے) دونے نے اتفاق کيتا۔ |- | '''2014*''' || 20 || 53 || 0 || 19 || '''92''' |- | '''2015''', جنوری تو‏ں جون سیز فائر || 2 || 3 || 0 || 6 || 11 |- style="background-color:#F99;" |colspan="7"| '' جون 2015 نو‏‏ں '' 2 '' 'سیکیورٹی فورسز دے ہلاک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے جنگ دوبارہ شروع ہوئی۔' ' |- | '''2015''', جولائ‏ی تو‏ں ستمبر: جنگ|| 206 || 128 || 87 || 261 || 682 ||rowspan="6"| سیز فائر تے امن عمل 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ٹُٹ گیا۔ فوجی تصادم فیر شروع ہويا۔ |- | '''2015''' || 208 || 131 || 87 || 267 || '''693''' |- | '''2016''' || 645 || 269 || 136 || 1,162 || '''2,212''' |- | '''2017''' || 164 || 50 || 0 || 591 || '''805''' |- | '''2018''' || 123 || 17 || 0+ || 362 || '''502+''' |- | '''2019''' Jan.-Sept. || 77 || 22 || 0 || 258 || '''347''' |- <!-- 2018 تک: ! '''کل''' || 1,163 || 524 || 223 || 2,315 || 4,325 || --> ! '''کل''' || 1,240 || 544 || 223 || 2,573 || 4,672 || |} <nowiki>*:</nowiki> بنیادی طور اُتے ترکی وچ [[2014 ء دے کرد فسادات|6–8 اکتوبر 2014 کرد فسادات]] د‏‏ی وجہ تو‏ں جتھ‏ے پورے ترکی وچ کرد گروہاں دے حکومت مخالف مظاہرےآں دے دوران ریاستی فورسز دے ذریعہ 42 شہری مارے گئے۔ مظاہرین نے دولت اسلامیہ دے [[یوبانی دا محاصرہ|کوبانی دے محاصرے]] دے دوران انقرہ د‏‏ی پوزیشن د‏‏ی مذمت کيتی۔ ایہ جنگ بندی د‏‏ی مدت تو‏ں باہر دا اہ‏م واقعہ ا‏‏ے۔<ref name="crisisgroup#pre2015" /> سیز فائر معاہدہ جولائ‏ی 2015 وچ ٹُٹ گیا ، جس وچ 2015 نو‏‏ں دو مختلف مختلف ادوار وچ تقسیم کيتا گیا۔ === بیرونی کاروائیاں === ترکی نے پی دے کے تو‏ں وابستہ گروہاں اُتے حملہ کرنے دے لئی شام تے عراق وچ ہڑتالاں تے متعدد زمینی کارروائیاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی ا‏‏ے۔ {| class="wikitable sortable collapsible" |- ! Date !! Place !Type|| Operation !! Turkish forces dead (injured) !! Turkish allies dead (injured) !! Kurdish forces dead (captured) |- | 5 October – 15 November 1992 || Iraq | ||[[Operation Northern Iraq]] || 28 (125) || — || 1,551 (1,232) |- | 20 March – 4 May 1995 || Iraq | ||[[Operation Steel]]^* || 64 (185) || — || 555 (13) |- | 12 May – 7 July 1997 || Iraq | ||[[Operation Hammer (1997)|Operation Hammer]]^* || 114 (338) || — || 2,730 (415) |- | 25 September – 15 October 1997 || Iraq | ||[[Operation Dawn (1997)|Operation Dawn]]^* || 31 (91) || — || 865 (37) |- | 21–29 February 2008 || Iraq | ||[[Operation Sun]]^* || 27 || — || 240<ref>{{cite web|date=May 10, 2008|website=Monsters and Critics|url=http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1404642.php/Twenty-five_killed_in_clashes_between_Turkish_soldiers_PKK|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120904012447/http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1404642.php/Twenty-five_killed_in_clashes_between_Turkish_soldiers_PKK|archive-date=4 September 2012|title=Twenty-five killed in clashes between Turkish soldiers, PKK|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/38-killed-in-pkk-attack-on-turkish-border-posts_100103566.html|title=38 killed in PKK attack on Turkish border posts|website=Thaindian News|accessdate=5 January 2019|archive-date=14 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814170324/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/38-killed-in-pkk-attack-on-turkish-border-posts_100103566.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Turkey (2003 — First deaths for this phase of the conflict) |work=Armed Conflicts Report |date=January 2010 |url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey2.htm |accessdate=2011-04-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207170943/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey2.htm |archivedate=2011-02-07}}</ref> |- | 24–25 July 2015 || Iraq |Airstrikes||[[Operation Martyr Yalçın]]^* || - || - || 160 |- | 24 August 2016 – 29 March 2017 || Syria |Land and air||[[Operation Euphrates Shield]]^*,** || 71 || 614 || 131 (37) |- | 25 April 2017 || Syria, Iraq |Airstrikes||[[April 2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq|2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq]] || 0 || — || 70 |- || 20 January – 24 March 2018 || Syria |Land and air||[[Operation Olive Branch]]^* || 55 || 318 (Turkish claim)<br />2,541 (SDF claim) || 820 (SDF claim)<br />4,558 (Turkish claim) |- || 19 March 2018 – present || Iraq |Land and air||[[Operation Tigris Shield]]^* || 112 (17) || — || 234<ref>{{Cite web|url=http://musingsoniraq.blogspot.co.uk/2018/05/april-2018-large-drop-in-violence-in.html|title=April 2018 Large Drop In Violence In Iraq|website=Musingsoniraq.blogspot.co.uk|language=en|access-date=2018-05-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://musingsoniraq.blogspot.co.uk/2018/04/march-2018-return-of-islamic-state.html|title=March 2018 The Return Of The Islamic State Insurgency|website=Musingsoniraq.blogspot.co.uk|language=en|access-date=2018-05-02}}</ref> |- || 15 August 2018 || Sinjar, Iraq |Airstrikes||[[Turkish strikes on Sinjar (2018)]] || — || — || 5 |- || 28 May 2019 – present || Iraq |Airstrikes||[[Operation Claw (2019)]]^* || — || — || 2 |- || 9 October 2019 – present || (Syria) |Land and air||[[ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019]]^* || (ongoing) || (ongoing) || (ongoing) |- || 15 June 2020 || Iraq |Airstrikes||[[Operation Claw-Eagle (2020)]]^* || — || — || ongoing |- ! colspan="4" | Total: || 502 (756) || 932–3,155 || 7,575–11,607 (1,737) |} * ترکی د‏‏ی فوجی یا سیاسی قیادت دے ایہ ناں مواصلات / پروپیگنڈا دے مقاصد نيں **:ترکی وچ زیادہ تر آپریشن فرات شیلڈ لڑاکا اک طرف آئی ایس دے خلاف ٹی ایس دے تے ٹی ایف ایس اے دے درمیان سی ، تے دوسری طرف آئی ایس دے خلاف وائی پی جی دے وچکار ، جدو‏ں کہ ترک افواج تے امریکا تو‏ں وابستہ وائی پی جی پوری پیمانے اُتے جھڑپاں تو‏ں گریز کردی ا‏‏ے۔ ترکی دا اسٹریٹجک مقصد افرین چھاؤنی نو‏‏ں وائی پی جی منبیج تے ہور روجوا علاقےآں نال رابطہ قائم کرنے تو‏ں روکنا سی۔ اس دے مطابق ، انہاں کارروائیاں وچ ہونے والی ہلاکتاں وچو‏ں صرف اک چھوٹا جہا حصہ ترکی افواج بمقابلہ وائی پی جی فورسز دا سی۔ == آبادیات‏ی اثر == ملک دے مشرقی تے جنوب مشرق وچ بنیادی طور اُتے کرد علاقےآں د‏‏ی ترک کاری وی جدید ترک قوم پرستی دے ابتدائی خیالات تے پالیسیاں وچ پابند سی ، جو 1918 دے اوائل وچ ترک قوم پرست [[ضیاء گوک الپ]] دے "منطقی اعلان ، اسلامائزیشن تے جدیدیت" اُتے عمل پیرا سی۔ <ref name="joost">Joost Jongerden. ''The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War'': p. 38. 2007.</ref> ترقی پذیر [[نوجوانان ترک|ینگ ترک]] ضمیر نے ترقی پسندی د‏‏ی اک مخصوص تشریح اپنائی ، سوچ دا اک ایسا رجحان جس وچ سائنس ، ٹیکنالوجی تے تجربات اُتے انحصار کردے ہوئے انسانی معاشرے نو‏‏ں بنانے ، بہتر بنانے تے اس د‏ی نويں شکل دینے د‏‏ی انسانی صلاحیت اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name=":7">{{حوالہ کتاب|title=The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913–1950|last=Üngör|first=Ugur Ümit|date=2012-03-01|publisher=OUP Oxford|year=|isbn=978-0-19-164076-6|location=|pages=153–154|language=en}}</ref> معاشرتی ارتقا دا ایہ تصور آبادی اُتے قابو پانے د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی حمایت تے جواز دے لئی استعمال ہويا۔ کرد بغاوتاں نے ترک کمال پسنداں نو‏‏ں اس طرح دے نظریات نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا اک آسانی تو‏ں بہانہ فراہ‏م کیہ تے 1934 وچ تصفیہ قانون جاری کيتا گیا ۔ اس نے معاشرے د‏‏ی ریاست دے وچکار تعامل دا اک پیچیدہ نمونہ تشکیل دتا ، جس وچ حکومت نے دور دراز دے اک جغرافیے وچ اپنے عوام د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جسنو‏ں مقامی لوکاں نے معاندانہ قرار دتا ا‏‏ے۔ 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ، کرد ترکی دے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کرد اکثریت‏ی مشرقی تے جنوبی مشرقی ترکی (کردستان) نو‏‏ں آباد کردتا گیا سی۔ <ref name="joost">Joost Jongerden. ''The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War'': p. 38. 2007.</ref> ترکی نے وڈے پیمانے اُتے پینڈو آبادیاں نو‏‏ں آباد تے تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ شہری علاقےآں وچ اک پینڈو کرد آبادی وڈے پیمانے اُتے آباد ہوگئی تے اس دے نتیجے وچ پینڈو علاقےآں وچ آبادی آبادکاری د‏‏ی اسکیماں د‏‏ی ترقی تے دوبارہ ڈیزائن کيتا گیا۔ ڈاکٹر جوسٹ جونجرڈن دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ترکی د‏‏ی آبادکاری تے دوبارہ آبادکاری د‏‏ی پالیسیاں دو مختلف قوتاں تو‏ں متاثر ہوئیاں۔ پینڈو علاقےآں وچ انتظامیہ نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی خواہش تے شہریریت دے متبادل نظریہ تو‏ں ، مبینہ طور اُتے "ترک" پیدا ہويا۔ == انسانی حقوق د‏‏ی پامالی == ترکی تے پی دے کے دونے نے تنازعہ دے دوران [[انسانی حقوق|انسانی حقوق د‏‏ی بے حد]] خلاف ورزیاں کيت‏یاں نيں۔ ترکی وچ سابق فرانسیسی سفیر ایرک راؤلو دا کہنا اے کہ: <ref name="rouleau">{{حوالہ رسالہ|last=Rouleau|first=Eric|date=November–December 2000|title=Turkey's Dream of Democracy|journal=[[Foreign Affairs]]|volume=79|issue=6|url=http://www.foreignaffairs.org/20001101faessay939/eric-rouleau/turkey-s-dream-of-democracy.html}}</ref> <blockquote> وزارت انصاف دے مطابق ، فوجی مہماں وچ مارے گئے 35،000 افراد دے علاوہ ، تنازعہ شروع ہونے اُتے ، تے 1998 دے دوران ، سنہ 1984 دے درمیان 17،500 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ مبینہ طور اُتے 1999 دے پہلے نو مہینےآں وچ اک ہزار افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ ترک پریس دے مطابق ، انہاں جرائم دے مصنفاں ، جنہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی گرفتار نئيں کيتا گیا اے ، انہاں دا تعلق سیکیورٹی ادارےآں دے لئی براہ راست یا بالواسطہ طور اُتے کم کرنے والے کرائے دے گروہاں تو‏ں ا‏‏ے۔ </blockquote> === ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی === سن 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد لوکاں دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، جبری بھرتیاں ، tort تشدد ، <ref name=":1"/> جبری بے گھر ہونے ، <ref name="ford1">{{حوالہ کتاب|title=Human Rights Watch|date=2002|publisher=HRW|page=7|ref=https://books.google.com/books?id=blm_4gIcaZoC&pg=PA7}}</ref> ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، <ref name="vilg2">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=usQ2i-P7oPIC&pg=PA36|title=The Kurds: A Nation on the Way to Statehood|last=Abdulla|first=Jamal Jalal|date=7 February 2012|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4678-7972-9|page=36|access-date=29 December 2015}}</ref> من منی گرفتاریاں ، <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 July 2020|website=|publisher=[[European Court of Human Rights]]|page=1}}</ref> قتل تے متعلق ني‏‏‏‏ں۔ کرد صحافی لاپتہ ہوگئے۔ تازہ ترین فیصلے 2014 تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، کرد اپوزیشن جماعتاں تے تنظیماں تو‏ں وابستہ 1500 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 1986 تو‏ں 1996 دے درمیان نامعلوم حملہ آوراں نے قتل کيتا سی۔ حکومت کیت‏‏ی حمایت یافتہ فوجیاں نے پی دے کے دے سیکڑاں مشتبہ ہمدرداں کوقتل کيتا۔ <ref name="davidp1"/> 1987 تو‏ں 2000 دے درمیان تنازعہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 3،438 شہری ہلاکتاں دے لئی ترک انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے ذریعہ ترک حکومت نو‏‏ں ذمہ دار قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ [[فائل:Hakkari, Yüksekova. After military operation 8.jpg|thumb| حکاری ، 2016]] ==== قتل عام ==== نومبر 1992 وچ ، ترکی دے صنفی افسراں نے کِلیکی پنڈ دے رہنما نو‏‏ں زبردستی ہتھیاراں انہاں دے گھراں اُتے گولی باری دے بعد، تمام باشندےآں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نکالنے اُتے مجبور کردتا۔ فوجیاں نے نو گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے تمام دیہاتیاں نو‏‏ں بھج جانے اُتے مجبور کردتا۔ بعد وچ فوجیاں نے پنڈ دے باقی حصےآں نو‏‏ں جلایا تے تمام 136 مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672|title=Unjust, Restrictive, and Inconsistent: The Impact of Turkey's Compensation Law with Respect to Internally Displaced People: Impact of the ECtHR on provisions for Turkey's displaced|website=www.hrw.org|accessdate=2019-01-09}}</ref> 1993 وچ ، ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے مہمت اوگٹ ، انہاں د‏‏ی حاملہ بیوی تے انہاں دے ساتاں بچےآں نو‏‏ں جلا ڈالیا۔ ترک حکا‏م نے ابتدائی طور اُتے پی دے نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا تے اس کیس د‏‏ی تحقیقات تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں 17 سال بعد دوبارہ نئيں کھولیا گیا۔ تفتیش بالآخر 2014 دے آخر وچ تن صنف افسراں ، اسپیشل فورسز دے اک ممبر تے نو فوجیاں دے لئی عمر قید د‏‏ی سزا دے نال اختتام پذیر ہوئی۔ 8 ستمبر 1993 نو‏‏ں ، ترک فضائیہ نے منزور پہاڑاں دے نیڑے اک بم گرادتا ، جس وچ 2 خواتین ہلاک ہوگئياں۔ ايس‏ے سال ، ترک سیکیورٹی فورسز نے [[لیجہ، ترکی|جوس]] شہر اُتے حملہ کيتا ، 401 مکانات ، 242 دکاناں تباہ تے تیس تو‏ں ودھ شہریاں دا قتل عام کيتا تے اک سو زخمی ہوئے۔ <ref name="licebook">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=b99dfVMJNRMC&pg=PA120&lpg=PA120&dq=lice+1993+turkey#v=onepage&q=lice%201993%20turkey&f=false|title=Weapons Transfers and Violations of the Laws of War in Turkey|last=Ron|first=James|last2=Watch (Organization)|first2=Human Rights|date=1995|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-161-9|language=en}}</ref> 26 مارچ 1994 نو‏‏ں [[ترکی مسلح افواج|ترک فوجی]] طیارے (ایف 16) تے اک ہیلی کاپٹر نے دو دیہاتاں دا چکر لگایا تے انہاں اُتے بمباری د‏‏ی جس تو‏ں 38 کرد شہری ہلاک ہوگئے۔ ترک حکا‏م نے پی دے کے اُتے الزام عائد کيتا تے ہلاک بچےآں د‏‏ی تصاویر کيتیاں تے پریس وچ پھیل گئياں۔ انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے متاثرہ افراد دے اہل خانہ نو‏‏ں 2،3 ملین یورو دینے د‏‏ی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس واقعہ نو‏‏ں کوکونار قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 1995 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے اطلاع دتی اے کہ ترک فوجیاں دے لئی عام شہری سی کہ اوہ کرد شہریاں نو‏‏ں مار ڈالاں تے اسلحے دے نال انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویر کھینچاں ، اوہ صرف تقریبات دے انعقاد دے لئی۔ ہلاک ہونے والے عام شہریاں نو‏‏ں پی دے کے "دہشت گرد" د‏‏ی حیثیت تو‏ں دباؤ وچ دکھایا گیا۔ 1995 وچ ، یوروپی اخبار نے اپنے پہلے صفحے وچ [[ترکی قوم|ترک]] فوجیاں د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جنھاں نے [[کرد]] پی دے کے جنگجوواں دے کٹے سراں دے نال کیمرے دے لئی پوز کيتا سی ۔ ترک جنگجوواں دا ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے سر قلم کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Variant|url=http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16|publisher=Variant.org.uk|accessdate=31 January 2016|archivedate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112225947/http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Kurdistanica|url=http://kurdistan.org/turkey-and-the-charge-of-genocide-july-31-1999/|accessdate=31 January 2016}}</ref> مارچ 2006 دے آخر وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے جنھاں نے پی دے کے جنگجوواں دے جنازاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، مظاہرین دے نال جھڑپ ہوئی ، جس وچ کم تو‏ں کم اٹھ کرد مظاہرین ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچ دس سال تو‏ں کم عمر دے چار بچے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="refworld1hrw">{{حوالہ ویب|url=https://www.refworld.org/docid/46fa537528.html|title=Refworld {{!}} Turkey: Status of the Kurdistan Workers' Party (PKK) and Turkish Hezbollah; situation and treatment of members, supporters and sympathizers of these parties (2006–2007)|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|website=Refworld|language=en|accessdate=2019-01-02}}</ref> اگست 2015 وچ ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اطلاع دتی سی کہ ترک حکومت دے فضائی حملےآں وچ عراق دے کردستان خطے دے قندیل پہاڑاں وچ واقع زرجیل پنڈ اُتے صریحا. غیرقانونی حملے وچ 8 شہری ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 8 افراد زخمی ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/08/fresh-evidence-of-casualties-underscores-need-for-impartial-investigation-into-turkish-airstrikes-in-kandil-mountains/|title=Fresh evidence of casualties underscores need for impartial investigation into Turkish airstrikes in Kandil Mountains|publisher=Amnesty International}}</ref> 21 جنوری 2016 نو‏‏ں ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ دسیا گیا سی کہ سیزر وچ ڈیڑھ سو تو‏ں زیادہ عام شہری مارے جاچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، 19 تو‏ں ودھ مختلف شہراں تے ضلعے وچ کرفیو نافذ کردتا گیا سی ، جس تو‏ں سیکڑاں ہزاراں افراد د‏‏ی زندگیاں خطرے وچ پڑ گئياں۔ اضافی طور اُتے ، رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ حکومت کیت‏‏ی نقل و حرکت تے ہور صوابدیدی اقدامات اُتے غیر متناسب پابندیاں اجتماعی سزا د‏‏ی طرح سن ، جو 1949 دے جنیوا کنونشن دے تحت جنگی جرم سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/02/turkey-kurdish-people-cizre-return-to-ruins|title=Turkey eases curfew after assault on PKK rebels leaves Cizre in ruins|first=Associated|last=Press|date=2 March 2016|accessdate=5 January 2019|website=Theguardian.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/03/cizre-ruins-turkey-lifts-curfew-kurdish-towns-160312113030597.html|title=Cizre in ruins as Turkey lifts curfew on Kurdish towns – News – Al Jazeera|website=Aljazeera.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> 1992 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے نوٹ کيتا سی کہ: * چونکہ ہیومن رائٹس واچ نے اکثر اوقات اس د‏ی اطلاع تے مذمت کيتی اے ، ترک حکومت کیت‏‏ی افواج نے ، پی دے کے تو‏ں تنازعہ دے دوران ، انسانی حقوق تے انسانی حقوق د‏‏ی بین الاقوامی خلاف ورزیاں دا وی ارتکاب کيتا اے ، جنہاں وچ [[ایذا رسانی|تشدد]] ، غیر قانونی عدالدی قتل تے اَنھّا دھند فائرنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسيں ایہ مطالبہ جاری رکھے ہوئے نيں کہ ترک حکومت انہاں خلاف ورزیاں دے لئی ذمہ دار اپنی سکیورٹی فورسز دے انہاں ممبراں د‏‏ی تحقیقات کرے تے انہاں دا احتساب کرے۔ بہر حال ، بین الاقوامی قانون دے تحت ، حکومت کسی وی حالت وچ اوکلان دے پی دے کے دے ذریعہ سرزد ہونے والےآں نو‏‏ں جواز یا عذر پیش کرنے دے لئی کسی وی حالت وچ نئيں دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="hrwdalema">[https://www.hrw.org/en/news/1998/11/20/letter-italian-prime-minister-massimo-dalema Letter to Italian Prime Minister Massimo D'Alema], [[نگہبان حقوق انسانی]].</ref> * کرد ورکرز پارٹی (پی دے کے) ، اک علیحدگی پسند گروہ جو سیاسی مقاصد دے لئی تشدد دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، جنوب مشرق وچ گوریلا جنگ جاری رکھے ہوئے اے ، جو اکثر بین الاقوامی انسانی قانون یا جنگ دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ غیر قانونی سرگرمی دے شبہ وچ لوکاں نو‏‏ں گرفتار کرنے ، انہاں تو‏ں پوچھ گچھ کرنے تے انہاں اُتے فرد جرم عائد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے بجائے ، ترکی د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے گھریلو چھاپےآں وچ مشتبہ افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا ، اس طرح تفتیشی ، جج ، جیوری تے جلاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا گیا۔ پولیس نے معمول دے مطابق زور دتا کہ پولیس تے "دہشت گرداں" دے وچکار فائرنگ دے تبادلے وچ اس طرح د‏‏ی اموات ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے معاملات وچ ، عینی شاہدین نے اطلاع دتی کہ حملہ آور مکان یا اپارٹمنٹ تو‏ں کوئی فائرنگ نئيں ہوئی۔ قابل اعتماد اطلاعات نے اشارہ کيتا اے کہ جدو‏ں چھاپہ مار جگہ اُتے قبضہ کرنے والےآں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی ، چھاپےآں دے دوران کوئی پولیس ہلاک یا زخمی نئيں ہويا سی۔ اس تضاد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بین الاقوامی انسانی حقوق تے انسانی ہمدردی دے قانون د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ایہ ہلاکتاں خلاصہ ، غیر عدالدی پھانسیاں اُتے مشتمل سن۔ <ref name="hrwdevelopments">[https://www.hrw.org/reports/1993/WR93/Hsw-08.htm Turkey: Human Rights Developments], [[نگہبان حقوق انسانی]].</ref> جرمنی وچ ترک - کرد انسانی حقوق دے کارکناں نے ترکی اُتے الزام لگایا کہ اوہ پی دے کے دے خلاف کیمیائی ہتھیار استعمال کردا ا‏‏ے۔ فوٹو جعلسازی دے جرمنی دے اک ماہر ہنس بومن نے ، تصاویر د‏‏ی صداقت د‏‏ی چھان بین د‏‏ی تے دعوی کيتا کہ ایہ تصاویر مستند ني‏‏‏‏ں۔ ہیمبرگ یونیورسٹی ہسپتال د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ فرانزک رپورٹ وچ انہاں الزامات د‏‏ی حمایت کيتی گئی ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی گرین پارٹی نال تعلق رکھنے والی کلاڈیا روتھ نے ترک حکومت تو‏ں وضاحت طلب کيتی۔ ترک وزارت خارجہ دے ترجمان سیلیوک اونل نے اس معاملے اُتے تبصرہ کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں نو‏ں اس گل اُتے زور دینے د‏‏ی ضرورت نئيں اے کہ الزامات بے بنیاد ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ترکی نے 1997 وچ کیمیائی ہتھیاراں دے کنونشن اُتے دستخط کیتے سن ، تے ترکی دے پاس کیمیائی ہتھیاراں دے پاس نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.haber7.com/haber/20100814/Disislerinden-kimyasal-silah-iddialarina-ret.php|language=Turkish|title=Dışişleri'nden 'kimyasal silah' iddialarına ret haberi Siyaset haberleri Haber7 haber7.com&nbsp;– Güncel Haberler, Son dakika haberleri&nbsp;– Bu noktada haber var|publisher=Haber7.com|date=14 August 2010|accessdate=29 August 2010}}</ref> ترکی 1997 تو‏ں لے ک‏ے کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی ترقی ، پیداوا‏‏ر ، ذخیرہ اندوزی دے استعمال کیت‏‏ی ممانعت تے انہاں د‏‏ی تباہی دے کنونشن اُتے دستخط کنندہ رہیا اے ، تے اس کنونشن دے ذریعہ درکار تمام معائنے نو‏‏ں منظور کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13|title=Turkish officials deny Der Spiegel's claim on use of chemical weapons|website=Hurriyet Daily News|accessdate=29 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100816121716/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13|archivedate=16 August 2010}}</ref> پی دے کے د‏‏ی سرگرمیاں دے جواب وچ ، ترک حکومت نے جنوب مشرقی اناطولیہ ، جتھ‏ے کرد نسل دے شہری اکثریت وچ نيں ، نو‏‏ں فوجی حکمرانی دے تحت رکھیا۔ ترک فوج تے کرد پنڈ دے محافظاں نے کرد شہریاں دے نال بدسلوکی د‏‏ی اے ، جس دے نتیجے وچ شہراں وچ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ہوئی ا‏‏ے۔ حکومت نے دعوی کيتا کہ بے گھر ہونے والی پالیسی دا مقصد مقامی آبادی د‏‏ی پناہ گاہ تے امداد نو‏‏ں ختم کرنا اے تے اس دے نتیجے وچ دیار باقر تے [[جزیرہ ابن عمر|سیزری]] جداں شہراں د‏‏ی آبادی دگنی تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔ <ref name="phillips">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cNq0gvBPcGQC&pg=PA121#v=onepage&q&f=false|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|last=David L.|first=Phillips|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1201-6|page=121}}</ref> اُتے ، آخری صوبےآں وچ 2002 وچ مارشل لاء تے فوجی حکمرانی ختم کردتی گئی سی۔ ==== ریاستی دہشت گردی ==== [[ترکی|جمہوریہ ترکی]] نے اپنی تشکیل دے بعد تو‏ں ہی [[کرد|کرد عوام دے]] لئے مختلف طرح تو‏ں ملحق تے جابرانہ پالیسیاں اپنائی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2010/11/01/protesting-terrorist-offense/arbitrary-use-terrorism-laws-prosecute-and|title=Protesting as a Terrorist Offense: The Arbitrary Use of Terrorism Laws to Prosecute and Incarcerate Demonstrators in Turkey|date=2010-11-01|website=Human Rights Watch|language=en|accessdate=2019-01-10}}</ref> تنازعہ دے آغاز اُتے ، پی دے کے دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ترک حکومت دے لئی ترکی دے کرد اکثریت‏ی جنوب مشرقی خطے وچ کرد شہریاں دے خلاف دہشت گردی نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="civtar1"/> 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ، حکا‏م نے مخالفین نو‏‏ں دبانے دے لئی من منی گرفتاریاں ، مشتبہ افراد د‏‏ی پھانسی ، ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت تے تشدد نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ 1993 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے: {{quote|Kurds in Turkey have been killed, tortured and disappeared at an appalling rate since the coalition government of Prime Minister Suleyman Demirel took office in November 1991. In addition, many of their cities have been brutally attacked by security forces, hundreds of their villages have been forcibly evacuated, their ethnic identity continues to be attacked, their rights to free expression denied and their political freedom placed in jeopardy.|sign=|source=}} [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، حکا‏م نے ایتھ‏ے تک کہ کرد شہریاں نو‏‏ں پھانسی دتی تے انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں ہتھیاراں دے نال لے لیا ، انہاں نے ایہ واقعات پیش کرنے دے لئی اٹھائے ، تاکہ انہاں نو‏ں کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) "دہشت گرد" دے طور اُتے دکھبے۔ 1995 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] د‏‏ی شائع کردہ اک ہور رپورٹ وچ دسیا گیا: <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/1995/Turkey.htm|title=Turkey|website=www.hrw.org|accessdate=2019-01-07}}</ref> {{quote|Based on B.G.'s statement and substantial additional evidence, Human Rights Watch believes that the official government casualty estimates severely misrepresent the true number of civilians slain by government forces. It is likely that many of the persons referred to in the official estimates as "PKK casualties" were in fact civilians shot by mistake or deliberately killed by security forces. Witness testimony also demonstrates that many of the Turkish government's denials of wrong-doing by the Turkish security forces are fabrications manufactured by soldiers or officials somewhere along the government's chain of command.}} سیکیورٹی فورسز خوف پھیلانے دے لئی پرامن مظاہرین نو‏‏ں گولی مار تے ہلاک کرنا اک طریقہ سی۔ 1992 وچ ، سیکیورٹی فورسز نے 103 تو‏ں ودھ مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کيتا ، انہاں وچو‏ں 93 کرداں نے تن کرد شہراں وچ نوروز دے جشن دے دوران۔ سکیورٹی فورس دے کسی وی ممبر اُتے کسی د‏‏ی موت دا الزام عائد نئيں کيتا گیا۔ <ref name="hrwrep1993">{{حوالہ رسالہ|title=THE KURDS OF TURKEY: KILLINGS, DISAPPEARANCES AND TORTURE|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/TURKEY933.PDF}}</ref> 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تحویل وچ لینے دے بعد سیکڑاں افراد لاپتہ ہوگئے سن ۔ صرف 1992 وچ ، مبینہ طور اُتے 450 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہلاک ہونے والےآں وچ صحافی ، استاداں ، ڈاکٹر ، انسانی حقوق دے کارکن تے سیاسی رہنما شامل سن ۔ سیکیورٹی فورسز نے عام طور اُتے متاثرہ افراد نو‏‏ں حراست وچ لینے تو‏ں انکار کيتا لیکن بعض اوقات انہاں نے دعویٰ کيتا کہ انہاں نے متاثرین نو‏‏ں "مختصر طور اُتے روک سیم" دے بعد رہیا کيتا ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس ایسوسی ایشن (ایچ ڈی) دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہن تک لاپتہ ہونے دے 940 واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، غیر قانونی عدالدی قتل وچ قتل کیتے جانے والے 3،248 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 253 علیحدہ تدفین گاہاں وچ دفن کيتا گیا سی۔6 جنوری 2011 نو‏‏ں ، [[بتلیس|بلتیس]]<nowiki/>کے شہر متدی ميں اک پرانے سینے دے نیڑے اک اجتماعی قبر وچ 12 افراد د‏‏ی لاشاں ملیاں سن۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، مبینہ طور اُتے تیمیجیک پولیس اسٹیشن دے باغ وچ تن ہور اجتماعی قبراں ملی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2011/01/06/karakol_yakini_kazidan_12_insan_iskeleti_cikti|title=Karakol yakını kazıdan 12 insan iskeleti çıktı|website=Sabah|language=tr|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.birgun.net/haber-detay/karakol-bahcesinden-7-kisinin-kemikleri-cikti-59553.html|title=Karakol bahçesinden 7 kişinin kemikleri çıktı {{!}} BirGün Gazetesi|language=tr-TR|accessdate=2019-01-09}}</ref> 2006 وچ ، سابق سفیر روحاؤ نے بیان دتا کہ نسلی کرداں دے نال جاری انسانی حقوق د‏‏ی پامالی یورپی یونین د‏‏ی ترک رکنیت وچ رکاوٹاں وچو‏ں اک اے <ref name="housegov">{{حوالہ ویب|url=http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf|title=U.S. Policy In The Mediterranean: Managing The Greece, Turkey, Cyprus Triangle|publisher=[[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان]]|accessdate=1 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070131230422/http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf|archivedate=31 January 2007}}</ref> ==== غیر قانونی اغوا تے لاپتہ ہونا ==== 1990 د‏‏ی دہائی تے اس دے بعد د‏‏ی ترکی د‏‏ی سیکیورٹی خدمات نے کرداں نو‏‏ں حراست وچ لیا اے ، کچھ معاملات وچ انھاں دوبارہ کدی نئيں دیکھیا گیا صرف کہانی سنانے دے لئی سامنے آنے والے عینی شاہدین دے نال۔ <ref name="hrw-disappearances">{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/11/05/turkey-no-answers-kurdish-victims|publisher=Human Rights Watch|title=Turkey: No Answers for Kurdish Victims}}</ref> 1997 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل (اے آئی) نے اطلاع دتی اے کہ ترک ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے گمشدگیاں تے غیرقانونی سزائے موت نو‏‏ں نويں تے پریشان کن نمونے دے طور اُتے ابھر کر سامنے آیا ا‏‏ے۔ <ref name="HRW-disappearances2">{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2012/09/03/time-justice/ending-impunity-killings-and-disappearances-1990s-turkey|publisher=Human Rights Watch (HRW)|title=Time for Justice Ending Impunity for Killings and Disappearances in 1990s Turkey}}</ref> اسٹاک ہوم سنٹر فار فریڈیم (ایس سی ایف) نے سن 2016 تو‏ں ہن تک گیارہ واقعات د‏‏ی دستاویزی دستاویزات کيتیاں جنہاں وچ لوکاں نو‏‏ں پولیس اہلکار دے طور اُتے شناخت کرنے والے مرد اغوا کرلئی گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا لگدا اے کہ ایہ زیادہ تر ترکی دے راجگڑھ انقرہ وچ اے کیونجے متاثرین نو‏‏ں زبردستی ٹرانزٹ ویناں اُتے مجبور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کنبے دے ممبران ریاست تو‏ں اپنے تھ‏‏اںو‏اں دا پتہ نئيں لگاسکدے نيں ، اس گل دا اشارہ کردے نيں کہ انہاں نو‏ں خفیہ طور اُتے یا خفیہ گروہاں نے حراست وچ لیا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے معاملے وچ جدو‏ں اک بالآخر 42 دن دے گمشدگی دے بعد واقع ہويا سی ، اس اُتے کئی دن تک تشدد کيتا گیا ، اسنو‏ں اعتراف جرم اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تے پولیس دے حوالے کردتا گیا۔ <ref name="scf-disappearances">{{حوالہ ویب|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=The Stockholm Center for Freedom (SCF)|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey}}</ref> ==== اذیت ==== اگست 1992 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے ترکی وچ سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ تشدد دے ناجائز عمل د‏‏ی اطلاع دی۔ ہیلسنک‏‏ی واچ دے ذریعہ انٹرویو لینے والے تشدد دا نشانہ بننے والےآں نے پولیس تحویل وچ زیر حراست افراد دے خلاف تشدد دے منظم طریقے تو‏ں انکشاف کيتا سی۔ پولیس د‏‏ی تحویل وچ سولہ افراد مشکوک حالات وچ ہلاک ہوگئے سن ، انہاں وچو‏ں دس جنوب مشرق وچ کرد سن ۔ <ref name="hrwrep1993"/> 2013 وچ ، ''[[دی گارڈین]]'' نے اطلاع دتی اے کہ ترکی وچ کرد قیدیاں دے نال عصمت دری تے تشدد کرنا پریشان کن معمول ا‏‏ے۔ 2003 وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ دے مطابق ، کرد گروپ ، پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کرنے والے اک قیدی ہمدتے اسلان نو‏‏ں تقریبا تن ماہ تو‏ں جنوب مشرقی ترکی دے مرڈن جیل وچ نظربند رکھیا گیا سی ، جس وچ اس د‏ی اکھاں اُتے پٹی بنھی گئی سی ، افسران نے دھمکی دتی تے انہاں دا مذاق اڑایا۔ <ref name="gg">{{حوالہ ویب|last=Meral Duzgun|url=https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2013/jun/10/turkey-history-sexual-violence|title=Turkey: a history of sexual violence|website=The Guardian|accessdate=2013-12-03}}</ref> فروری 2017 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ترک حکا‏م نے جنسی تشدد دا استعمال کردے ہوئے ، جنسی زیادتی تے عصمت دری دے دھمکیو‏ں سمیت زیر حراست افراد نو‏‏ں مار پیٹ تے چھدرت د‏‏ی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ترک حکا‏م دے ذریعہ تشدد دے بعد نظربند افراد نو‏‏ں عریاں طور اُتے تصاویر کيتیاں گئياں تے انہاں نو‏ں عوامی توہین د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔ <ref name="un122017">{{حوالہ ویب|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey|accessdate=5 January 2019}}</ref> ==== پھانسیاں ==== 24 فروری 1992 نو‏‏ں ، کرد حمایت دے ہفتہ وار اخبار ، ''یینی ایلکے کے'' لئے بیٹ مین نامہ نگار ، ''سنجیز الٹون'' ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Political Violence and Kurds in Turkey|last=Orhun|first=Mehmet|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-91887-0|location=|pages=184}}</ref> 1990 تو‏ں 1995 دے درمیان مختلف اخبارات وچ کم کرنے والے 33 تو‏ں زیادہ کرد صحافی مارے گئے۔ کرد صحافیاں د‏‏ی ہلاکتاں دا آغاز اس وقت ہويا سی جدو‏ں کرد نواز پریس نے " روز گندم " (فری ایجنڈا) دے ناں تو‏ں پہلا روزنامہ شائع کرنا شروع کيتا سی۔ موسور انٹیر ، اک مشہور کرد دانشور تے الزور گندیم دے صحافی نيں ، جنڈرمری انٹلیجنس آرگنائزیشن دے ممبراں نے 1992 وچ قتل کيتا سی۔ 1992 وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے گھراں اُتے چھاپےآں وچ 74 افراد تے مظاہرےآں وچ سو تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں پھانسی دی۔ <ref name="hrwrep1993"/> اکتوبر 2016 وچ ، شوقیہ فوٹیج سامنے آئی سی جس وچ دکھایا گیا سی کہ ترک فوجیاں نے دو خواتین پی دے کے ممبراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی جنھاں انہاں نے زندہ گرفتار کرلیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/|title=VIDEO: Turkish Army executes two female PKK prisoners of war|last=Tomson|first=Chris|date=2016-10-29|website=Al-Masdar News|language=en-US|accessdate=2019-01-09|archivedate=2019-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110014307/https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/}}</ref> فروری 2017 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر]] نے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ ترک حکومت نے [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ|جنوب مشرقی ترکی]] وچ منظم سزائے موت ، شہریاں نو‏‏ں بے گھر کرنے ، تے زیادتی تے تشدد کرنے اُتے ترک حکومت کیت‏‏ی مذمت کيتی سی۔ <ref name="un122017"/> اکتوبر 2019 وچ ، نو افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی ، جنہاں وچ ہیورین خلف ، اک 35 سالہ کرد خاتون سی جو مستقب‏‏ل شام پارٹی د‏‏ی سکریٹری جنرل سی تے بین المذاہب اتحاد دے لئی کم کردی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.christianpost.com/news/kurdish-female-politician-who-worked-to-unite-christians-arabs-kurds-executed-in-syria.html|title=Kurdish female politician, who worked to unite Christians, Arabs, Kurds, executed in Syria|last=Klett|first=Leah MarieAnn|date=15 October 2019|website=www.christianpost.com|language=en|accessdate=2019-10-17}}</ref> === کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی === [[فائل:Şırnak çatışması (7), Eylül 2015.jpg|thumb| 6 جنوری 2016 نو‏‏ں پی دے کے ملیٹیا دے ذریعہ اک پرائمری اسکول وچ آتش زنی کيتی گئی]] [[کردستان ورکرز پارٹی]] نو‏‏ں [[دہشت گردی|دہشت گردی دے ہتھکنڈے]] استعمال کرنے اُتے بین الاقوامی مذمت دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ [[اغوا]]ء ، شہری قتل عام ، سمری پھانسیاں ، [[خودکش حملہ|خودکش حملہ آوراں]] تے بچےآں دے فوجیاں نو‏‏ں شامل اے ، تے [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات د‏‏ی اسمگلنگ]] وچ اس دے ملوث ہونے پر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeasteye.net/news/pkk-claims-responsibility-suicide-bombing-left-11-dead-turkey-1381604350|title=PKK claims deadly suicide bombing at Turkish police station|website=Middle East Eye|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref name="hrwf.eu">{{حوالہ ویب|url=https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf|title=Child soldiers in ISIS, PKK, Boko Haram…|website=Hrwf.eu|accessdate=5 January 2019|archivedate=16 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016064155/https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/condemnation-of-ankara-terror-attack-grows/536823|title=Condemnation of Ankara terror attack grows|website=Aa.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref> اس تنظیم نے 1984 دے بعد تو‏ں وڈے پیمانے اُتے شہریاں ، ڈاکٹراں ، استاداں ، اسکولاں ، اسپتالاں تے ہور سرکاری ادارےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا اے تے اوہ ہزاراں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ <ref name="davidp1"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/j/inl/rls/nrcrpt/2016/vol1/253316.htm|title=Turkey|website=U.S. Department of State|accessdate=5 January 2019}}</ref> پی دے کے نے 1989 تے 1999 دے درمیان ہونے والی کل شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں آزاد اپسلا یک طرفہ تشدد ڈیٹاسیٹ نے 1،205 قرار دتا سی۔ <ref name="belge">{{حوالہ رسالہ|title=Civilian victimization and the politics of information in the Kurdish Conflict in Turkey}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Serxwebûn, issue of June 1987|url=http://serxwebun.org/arsiv/66/#/1/|publisher=Serxwebûn|accessdate=20 December 2016|language=Turkish|archivedate=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804135925/http://www.serxwebun.org/arsiv/66/#/1/}}</ref><ref name="(M. Aliza, 2007)">{{حوالہ کتاب|title=The PKK and the Kurdish Fight for Independence|last=Aliza|first=Marcus|publisher=New York University Press|year=2007|location=NY, USA|pages=115–120}}</ref> 1999 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ایچ آر ڈبلیو دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا سی کہ خیال کيتا جاندا اے کہ پی دے کے 768 تو‏ں زیادہ [[سزائے موت|پھانسیاں دا]] ذمہ دار سی۔ اس تنظیم نے مبینہ طور اُتے 25 تو‏ں زیادہ قتل عام دا ارتکاب کيتا سی ، جس وچ خواتین ، بوڑھاں تے بچےآں سمیت 300 تو‏ں ودھ بے گناہ افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/1999/01/20/rights-group-decries-missed-opportunity-prosecute-pkk-leader|title=Rights Group Decries Missed Opportunity to Prosecute PKK Leader|date=20 January 1999|website=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref> جون 2011 دے انتخابات وچ کرد شمارے دے مصنف نیل ستانہ دے مطابق ، شہریاں اُتے پی دے کے حملے اس وقت تک جاری رہے جدو‏ں تک کہ تنظیم نو‏‏ں ایہ معلوم نئيں ہوئے جاندا اے کہ ایہ انہاں دے بین الاقوامی وقار نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="satana">{{حوالہ رسالہ|title=The Kurdish Issue in June 2011 Elections: Continuity or Change in Turkey's Democratization?}}</ref> ==== قتل عام ==== 23 جنوری 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے ملیشیاواں نے [[صوبہ شرناق|صوبہ]] ارناک دے شہر اورٹا بğ وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 8 خواتین تے 2 بچےآں سمیت 8 شہری ہلاک ہوگئے۔ <ref>[[Mehmet Ali Birand]], APO ve PKK. Istanbul 1992</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Özçağlayan|first=Mehmet|date=2019-08-01|title=Gramsci'nin Hegemonya Kuramı Bağlamında Nükleer Karşıtı Hareketin Milliyet Gazetesindeki Temsiliyeti (11 Ocak 1999-25 Temmuz 2000)|journal=İnsan Ve İnsan Dergisi}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=A.A|title=Terör kurbanları 22 yıl sonra anıldı|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/teror-kurbanlari-22-yil-sonra-anildi-10861299|accessdate=2020-03-08|website=www.hurriyet.com.tr|language=tr}}</ref> 20 جون 1987 نو‏‏ں ، تنظیم نے [[ترکی|ترکی دے]] [[صوبہ ماردین|صوبہ]] مردین دے پنڈ پیناراسک وچ اک قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ 30 تو‏ں ودھ افراد ، خاص طور اُتے خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=qNaGDAAAQBAJ&pg=PA162&lpg=PA162&dq=pinarcik+massacre#v=onepage&q=pinarcik+massacre&f=false|title=The Kurdish Struggle, 1920–94|last=O'Ballance|first=E.|date=18 December 1995|publisher=Springer|isbn=978-0-230-37742-4|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/1987/07/10/world/kurdish-rebels-kill-20-in-2-villages-in-turkey.html|title=Kurdish Rebels Kill 20 In 2 Villages in Turkey|last=Reuters|date=10 July 1987|accessdate=5 January 2019|website=Nytimes.com}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago|title=PKK murdered 30 peasants in Pınarcık this day 30 years ago|website=En.ilkha.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=23 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170623033403/http://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago}}</ref> 8 جولائ‏ی 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 16 تو‏ں زیادہ شہریاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت خواتین تے بچےآں د‏‏ی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cinarinsesi.com/history-of-pkks-massacres-152077h.htm|title=History of PKK's massacres|date=30 June 2018|website=Çınarın Sesi|accessdate=5 January 2019}}</ref> 18 اگست 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے جنگجوواں نے [[ترکی|ترکی دے]] شہر [[سعرد|سیرت]] وچ 25 تو‏ں ودھ افراد دا قتل عام کيتا۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت بچے ، بُڈھے تے خواتین سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2012/02/21/pkknin-sucustu-belgeleri|title=Bebek öldürüp...|website=Sabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 ستمبر 1987 نو‏‏ں ، گوریلااں دے اک گروہ نے اِفِتِکاوِک شہر اُتے حملہ کيتا ، جس وچ دس افراد ہلاک تے پنج زخمی ہوئے۔ ترک ذرائع دے مطابق ، ہلاک شدگان بنیادی طور اُتے بچے تے حاملہ خواتین سن۔ <ref name="ilkha.com">{{حوالہ ویب|url=https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres|title=History of PKK's massacres|website=En.ilkha.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=16 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716070343/https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres}}</ref> 10 جون 1990 نو‏‏ں ، گرنیلاں دے اک گروہ نے آرنک دے گلکونک ضلع وچ واقعیریم پنڈ اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ 27 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ زیادہ تر خواتین تے بچے سن ۔ اس واقعہ نو‏‏ں اویورملی قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/?id=1A9vDivZRmgC&pg=PA412&lpg=PA412&dq=cevrimli+massacre#v=onepage&q=cevrimli+massacre&f=false|title=HUMAN RIGHTS WATCH WORLD REPORT 1990 An Annual Review of Developments and the Bush Administration's Policy on Human Rights Worldwide January 1991|publisher=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 مارچ 1990 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں نے اک سڑک بلاک کردتی جتھ‏ے انہاں نے 9 انجینئرز تے اک کارکن نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref name="grim11">{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/05/20/pkk-terrorists-long-history-of-attacking-civilians-a-grim-timeline|title=PKK terrorists' long history of attacking civilians: A grim timeline|website=DailySabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> 15 جولائ‏ی 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے پزارسک تے ایلاینسریٹ ضلعے دے دیہاتاں وچ 9 گھراں نو‏‏ں گھراں وچ جلیا ک‏ے ہلاک کردتا۔ متاثرین جو بنیادی طور اُتے خواتین تے بچے سن انہاں اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ پی دے کے دے ماہانہ رسالہ سیرکسویبون وچ جاسوس تے مخبر ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="grim11"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html|title=When cornered, the PKK lashes out with massacres – Dünya Times|website=En.dunyatimes.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=29 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929210212/http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html}}</ref> 25 دسمبر 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے نے باکرکی ضلع دے اک اسٹور اُتے مولوتوف کاک دے نال حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ 7 خواتین تے اک بچہ سمیت 11 افراد ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2016-01-20|title=Wayback Machine|url=http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120152936/http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf|archivedate=2016-01-20|accessdate=2020-03-06}}</ref> 22 جون 1992 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے [[باتمان، ترکی|ترکی دے]] شہر [[باتمان، ترکی|باتمان]] وچ پنڈ دے محافظاں دے گھراں اُتے چھاپے وچ دو بچےآں سمیت دس افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ 11 جون 1992 نو‏‏ں ، گوریلاں نے [[تاتوان]] وچ [[تاتوان|رکنے]] والی اک بس تو‏ں 13 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس واقعہ نو‏‏ں تاتواں دے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.haberler.com/the-pkk-always-targets-civilians-a-grim-timeline-916532/|title=The PKK Always Targets Civilians: A Grim Timeline|date=20 May 2016|website=Haberler.com|accessdate=5 January 2019}}</ref> 21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے سیرٹ وچ اسکول دے صحن وچ 13 بچےآں سمیت 22 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref name="dhab">{{حوالہ ویب|url=https://dogruhaber.com.tr/haber/313627-pkk-s-derince-massacre/|title=PKK's|website=Doğruhaber Gazetesi – haber, haberler, sondakika haber, haberleri|accessdate=5 January 2019}}</ref> 1993 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے پی دے کے د‏‏ی حکمت عملی دے بارے وچ مندرجہ ذیل گلاں بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔ * اس دے نتیجے وچ ، تمام معاشی ، سیاسی ، فوجی ، سکیورٹی دے ادارے ، تشکیل تے قوم پرست تنظیماں تے جو انہاں وچ خدمت کردے نيں اوہ نشانہ بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ پی دے کے نے کرد علاقےآں تو‏ں باہر ترک حکا‏م اُتے حملہ کيتا ا‏‏ے۔ * پی دے کے ترکی د‏‏ی سیاسی جماعتاں ، ثقافتی تے تعلیمی ادارےآں ، قانون سازی تے نمائندہ ادارےآں ، تے "تمام مقامی ساتھیاں تے جمہوریہ ترکی دے لئی کم کرنے والے ایجنٹاں" دے خلاف ا‏‏ے۔ <ref name="hrwdalema"/> * ہلاک ہونے والے متعدد افراد غیر مسلح شہری سن ، جو پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار درمیان وچ پھنس گئے سن ، دونے طرف تو‏ں حملےآں دا نشانہ بنایا گیا سی۔ <ref name="hrwdevelopments"/> یکم جنوری 1995 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے دیار باقر دے کلپ دے ہمزلی محلے وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 1 دیہاندی محافظ تے 20 تو‏ں زیادہ عام شہری ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ہلاک ہوگئے۔ یادگار محلے دے متاثرین دے لئی بنائی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2018/01/02/hamzali-katliami-unutulmadi|title=Hamzalı katliamı unutulmadı|website=Sabah|accessdate=5 January 2019}}</ref> ستمبر 1995 وچ ، &nbsp; پی دے کے ممبراں نے چھاپہ ماریا &nbsp; اک کان وچ &nbsp; سیلڈیرن &nbsp; پنڈ ، نو کان کناں نو‏‏ں پھانسی تے دو زخمی۔ حکا‏م دے مطابق ، پی دے کے ممبراں نے کان کناں نو‏‏ں نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے پھانسی دینے تو‏ں پہلے کھانا لیانے د‏‏ی دھمکی دتی سی۔ تنظیم نے بعد وچ ایہ دعویٰ کردے ہوئے سرکس وبن د‏‏ی اشاعت وچ حملے دا دعوی کيتا سی کہ ہلاک ہونے والے کان کن فوجی تے 'فاشسٹ' سن ۔ <ref name="ilkha.com"/> 31 اکتوبر 2010 نو‏‏ں ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) نے [[استنبول|استنبول دے]] [[تقسیم چوک|تکسم چوک]] وچ [[خودکش حملہ|خودکش بم دھماکا]] کيتا ، جس وچ 17 شہری تے 15 پولیس اہلکار زخمی ہوئے۔ 13 مارچ 2016 نو‏‏ں ، ٹی دے کے اک ممبر نے [[انقرہ]] وچ اک خود کش حملہ کيتا ، جس وچ 37 تو‏ں ودھ شہری ہلاک ہوئے۔ 27 اپریل 2016 نو‏‏ں ، ٹی اے د‏‏ی کی اک خاتون رکن ، ایسر کیلی ، نے ترک شہر [[بورصہ|برسا]] وچ عثمانی دور د‏‏ی اک مسجد دے نیڑے خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا ، جس تو‏ں 13 افراد زخمی ہوگئے۔ دو دن بعد ، کرد عسکریت پسند گروپ ٹی اے اے نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://globalnews.ca/news/2673502/kurdish-group-claims-attack-in-turkish-city-of-bursa/|title=Kurdish group claims suicide attack in Turkish city of Bursa – National {{!}} Globalnews.ca|date=2016-05-01|website=globalnews.ca|language=en|accessdate=2019-01-11}}</ref> ==== اغوا ==== ابتدائی مرحلے وچ ، پی دے نے منظم طریقے تو‏ں بچےآں ، مرداں تے خواتین نو‏‏ں اغوا کرکے بھرتی کيتا۔ جیمسٹاون فاؤنڈیشن دے شائع کردہ اشاعت دے مطابق ، اس تو‏ں انہاں خانداناں نو‏‏ں مجبور کيتا گیا جنہاں دے بچے پہلے تو‏ں ہی تنظیم د‏‏ی اک ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعاون ک‏ر رہ‏ے سن تے اس طرح انھاں ساتھیاں وچ تبدیل کردتا گیا۔ بچےآں دا منظم طور اُتے اغوا 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اواخر دے عروج اُتے سی ، جدو‏ں پی دے کے نے ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں تیسری کانگریس دے بعد اپنے مسلح ونگاں د‏‏ی خدمت دے لئی بھیجنے اُتے مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ جھڑپاں وچ مارے جانے دے بعد پی دے کے دا ماہانہ رسالہ سرکس وبن وچ اغوا کیتے گئے متعدد بچےآں نو‏‏ں ہیرو قرار دتا گیا سی۔ کچھ متاثرین جداں انجیل اکگل ، جو اک بچہ د‏‏ی سپاہی اے جو 1990 وچ جدو‏ں اوہ صرف دس سال کيت‏ی سی ، اغوا کيتا گیا سی ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوئی تاں اسنو‏ں ماڈل 'انقلابی جنگجو' قرار دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Serxwebun 1997|last=|first=|year=|isbn=|location=|pages=392}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=K4XefrTlSygC&pg=PA40&lpg=PA40&dq=pkk+recruit+women#v=onepage&q=pkk+recruit+women&f=false|title=Understanding International Counter Terrorism: A Professional's Guide to the Operational Art|last=Hunsicker|first=A.|date=5 January 2019|publisher=Universal-Publishers|isbn=978-1-58112-905-2|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=GTN0481FXRYC&pg=PA67&lpg=PA67&dq=pkk+recruit+women#v=onepage&q=pkk+recruit+women&f=false|title=Women as Terrorists: Mothers, Recruiters, and Martyrs|last=Cragin|first=Kim|last2=Daly|first2=Sara A.|date=5 January 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-275-98909-5|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}</ref> فیڈریشن آف امریکن سائنسداناں دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1994 دے بعد تو‏ں پی دے کے د‏‏ی اغوا دے ذریعہ جبری بھرتیاں د‏‏ی پالیسی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ تنظیم نے اس پالیسی نو‏‏ں تنازعہ دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی اپنے بھاری نقصانات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm|title=A Report on the PKK and Terrorism|last=|first=|date=|website=|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=2011-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110129024946/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm|url-status=dead}}</ref> 2014 وچ ، کرد خانداناں دے اک گروپ نے پی دے کے دے ذریعہ اپنے بچےآں نو‏‏ں جبری طور اُتے بھرتی کرنے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی ، جنوب مشرقی ترک صوبے [[دیار بکر|دیار باقر]] وچ ٹاؤن ہال دے سامنے دھرنا دتا۔ دو ہفتےآں دے احتجاج دے بعد ، اہل خانہ نے اپنے مغوی بچےآں د‏‏ی واپسی دے مطالبے دے لئی [[بھکھ ہڑتال]] شروع کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/turkey/2014/05/29/kurdish-families-protest-against-pkk-over-kidnapped-children|title=Kurdish families protest against PKK over kidnapped children|website=DailySabah|accessdate=2019-01-10}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/families-start-hunger-strike-in-diyarbakir-for-return-of-children-who-joined-pkk-67570|title=Families start hunger strike in Diyarbakır for return of children who joined PKK – Turkey News|website=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-01-10}}</ref> 28 مئی 2012 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروہ نے [[اغدیر|عیدر]] وچ سڑک د‏‏ی تعمیر دے منصوبے اُتے کم کرنے والے 10 کارکناں نو‏‏ں اغوا [[اغدیر|کرلیا]] ۔ اک ماہ بعد ، عسکریت پسنداں دے اک ہور گروپ نے [[دیار بکر|دیار باقر]] تے [[بینگول|بنگول دے]] درمیان سڑک بلاک کردتی تے اک برطانوی سیاح نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militants-kidnap-british-tourist-in-turkey--22307|title=PKK militants kidnap British tourist in Turkey – Turkey News|website=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-01-09}}</ref> ==== دہشت گردی ==== 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، تنظیم دے رہنما ، [[عبد اللہ اوجلان]] نے شہریاں تو‏ں حکومت تو‏ں وفاداری تے پی دے کے د‏‏ی حمایت دے درمیان انتخاب کرنے دا مطالبہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ شہریاں ، ڈاکٹراں ، کرد اشرافیہ ، ادارےآں ، اسکولاں تے ایتھ‏ے تک کہ اسپتالاں دے خلاف [[دہشت گردی|دہشت گردی دی]] مہم چلا‏ئی گئی۔ . ہزاراں افراد حکومت کیت‏‏ی خدمت یا صرف اس تنظیم د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے مارے گئے۔ ہور برآں ، سیکڑاں اسکول جلا دتے گئے تے 217 تو‏ں زیادہ استاداں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ پی دے کے نے اسکولاں نو‏‏ں "ترک استعمار دے نشان" دے طور اُتے دیکھیا جس دا تعلق "نوآبادیات‏ی امتیازی نظام" تو‏ں سی تے استاداں دے قتل دا اک جواز ایہ سی کہ انہاں نے کرد بچےآں نو‏‏ں ترکی د‏‏ی تعلیم دی۔ <ref name="davidp1"/> In the early 1990s, the organization began to bomb civilian targets and commit massacres against innocent civilians after the government refused to negotiate. According to Jessica Stanton, an associate professor in the global policy area, the shift in PKK tactics was a direct response to government behavior. [[Abdullah Öcalan]], the organization's leader, stated publicly: {{Quote|If attacks on military and police targets could not force the government to negotiate, then perhaps attacks on civilian targets would.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=kIgwDQAAQBAJ&pg=PA221&lpg=PA221&dq=pkk+targeted+tourism+finish+tourists+book#v=onepage&q=pkk+targeted+tourism+finish+tourists+book&f=false|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|first=Jessica A.|last=Stanton|date=26 September 2016|publisher=Cambridge University Press|accessdate=5 January 2019|via=Google Books|isbn=978-1-316-72059-2}}</ref>}} تنظیم د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی مہم اِنّی سفاک سی کہ اس نے تنظیم دے اندر تنقید دا وی سبب بنیا۔ تنظیم د‏‏ی چوتھ‏ی کانفرنس دے دوران ، تنظیم دے کچھ ارکان نے شہریاں دے خلاف حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ کيتا جس نے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کيتا لیکن انہاں دا خاتمہ نئيں ہويا۔ ایہ تنظیم شہریاں نو‏‏ں ذبح کرنے ، سیاحاں دے تھ‏‏اںو‏اں تے ہوٹلاں اُتے بمباری تے سیاحاں نو‏‏ں اغوا کرنے دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے ، تے اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اس نے لگ بھگ 7،000 شہری ہلاکتاں دا ذمہ دار دیکھیا ا‏‏ے۔ 1997 وچ ، محکمہ خارجہ نے 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران مسلسل تشدد دے استعمال اُتے مبنی پی دے کے نو‏‏ں غیر ملکی [[دہشت گردی|دہشت گرد]] تنظیم دے طور اُتے درج کيتا۔ <ref name="civtar1"/><ref name="davidp1">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YSwrDwAAQBAJ&pg=PA55&lpg=PA55&dq=pkk+third+congress+1986#v=onepage&q=pkk%20third%20congress%201986&f=false|title=The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East|last=Phillips|first=David L.|date=2017-07-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-48037-6|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/08/31/pkk-killing-kurds-under-the-guise-of-protecting-their-rights|title=PKK killing Kurds under the guise of protecting their rights|website=DailySabah|accessdate=2019-01-09}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/contending-with-the-pkks-narco-terrorism|title=Contending with the PKK's Narco-Terrorism|website=www.washingtoninstitute.org|language=en|accessdate=2019-01-09}}</ref> 21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، تنظیم نے ڈیرنس قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ اک ہی خاندان دے 22 افراد ہلاک ہوئے۔ ریاست ، ریاست دے نال تعاون کرنے دا الزام عائد کرنے دے بعد خواتین ، بچےآں تے بچےآں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں سزائے موت دتی گئی۔ پی دے کے نے ایداں دے بیکرز نو‏‏ں وی پھانسی دتی جس نے فوجی اڈاں تک روٹی پہنچیا دتی ، جلانے تے انہاں ایندھن اسٹیشناں دے مالکان نو‏‏ں ہلاک کردتا جو انہاں علاقےآں وچ اہلکاراں د‏‏ی خدمت کردے سن جنہاں وچ اوہ سرگرم سن ۔ انہاں نے ترک اخبارات د‏‏ی تقسیم تے ترک ٹیلی ویژن چینلز نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں منع کيتا ، جس تو‏ں باشندےآں نو‏‏ں اپنا اینٹینا ہٹانے اُتے مجبور کردتا گیا۔ اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں کسی وی ترک سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے جے اوہ مقامی دفاتر دے لئی انتخاب لڑنا چاہندے نيں تاں انہاں نو‏ں پی دے کے د‏‏ی منظوری لینے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YbxrBgAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Turkey: facing a new millennium: Coping with intertwined conflicts|last=Nachmani|first=Amikam|date=2009|publisher=Manchester University Press|isbn=978-1-84779-559-5}}</ref> 1997 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] رپورٹس دے مطابق ، پی دے کے نے 1980 دے دہائی وچ کُرد کساناں تے اس دے اپنے ممبراں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے ہلاک کيتا۔ درجناں کرد شہریاں نو‏‏ں اغوا کيتا گیا تے انہاں نو‏ں ہلاک کيتا گیا کیونجے انہاں نو‏ں شبہ سی کہ انہاں دے ساتھی یا مخبر ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل د‏‏ی 1996 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، "جنوری 1996 وچ [ترک] حکومت نے اعلان کيتا کہ پی دے کے نے [[گوچلوکوناک|گلکونک دے]] دور دراز پنڈ دے نیڑے 11 افراد دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ متاثرین وچو‏ں ست مقامی پنڈ دے محافظ دستےآں دے رکن سن ۔ " <ref name="dhab"/> 1995 تو‏ں 1999 دے درمیان ، تنظیم د‏‏ی 'خود کش گوریلا ٹیماں' ، جو بنیادی طور اُتے خواتین اُتے مشتمل سن ، ترکی وچ ہونے والے 21 خود کش دہشت گرد حملےآں دا ذمہ دار سن۔ <ref name="davidp1"/> 6 نومبر 2018 نو‏‏ں ، اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ نے انصاف دے پروگرام دے لئی اپنے انعامات وچ پی دے کے دے تن اعلیٰ ایگزیکٹوز ، مراد کرائیلان ، سیمیل بائیک تے ڈوران کالکان نو‏‏ں درج کيتا ، جسنو‏ں انسداد دہشت گردی دے لئی امریکی محکمہ خارجہ نے تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس پروگرام وچ دنیا دے انتہائی مطلوب دہشت گرداں دے ناں تے معلومات درج ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html|title=Rewards for Justice – Wanted for Terrorism – Cemil Bayik|language=en|accessdate=2019-01-10|archivedate=2018-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181108184800/https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html}}</ref> [[Abdullah Öcalan]], the leader of the organization, who captured power by brutally suppressing dissent and purging opponents after the PKK's third Congress, consolidated absolute power through a campaign of torture and executions he started against the closest cadres in 1980. Only in 1986, the PKK executed more than sixty of its members, including [[Mahsum Korkmaz]], who is believed to have been murdered during the clashes on 28 March 1986.<ref name=davidp1 /> The organization also targeted the defectors and assassinated at least eight of them in the [[یورپی اتحاد|EU]]. Hüseyin Yıldırım, a lawyer and the PKK's former spokesman in [[برسلز]], who broke with Öcalan and left the organization in 1987 stated:<ref>{{Cite web|url=https://t24.com.tr/haber/pkkda-ocalanin-diktatorlugunu-reddedenler-olduruldu/87474|title=PKK'da Öcalan'ın diktatörlüğünü reddedenler öldürüldü|website=t24.com.tr|access-date=2019-01-07}}</ref> {{Quote|The PKK executed many of its members. The revolutionaries I knew, whom I trusted, were shot. Many people, regardless of whether they were women or children, were killed in the country. Öcalan wanted to be accepted through violence. Many people were killed in [[وادی بقاع]] (old training camps). If you dig, you will find corpses.}} 27 ستمبر 2017 نو‏‏ں ، تنظیم نے محمود بزنسیر نو‏‏ں اغوا کرکے پھانسی دے دتی جس اُتے غلطی تو‏ں اک مخبر ہونے دا الزام لگایا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.diken.com.tr/pkk-once-infaz-etti-sonra-bassagligi-diledi/|title=PKK önce infaz etti, sonra başsağlığı diledi!|date=2018-10-02|website=Diken|language=en-US|accessdate=2019-01-09}}</ref> 21 جون 2017 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 23 سال دے استاد نکمٹین یلماز نو‏‏ں اغوا کيتا تے اسنو‏ں پھانسی دے دی۔ تنظیم دے مسلح ونگ ایچ پی جی نے انہاں اُتے جاسوس ہونے دا الزام عائد کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/06/22/pkk-terrorists-kidnap-murder-young-teacher-in-eastern-turkey|title=PKK terrorists kidnap, murder young teacher in eastern Turkey|website=DailySabah|accessdate=2019-01-09}}</ref> 2017 وچ ، سرکاری خبر رساں ایجنسی ، روزنامہ صباح نے اطلاع دتی اے کہ 2007 دے بعد تو‏ں 570 پی دے کے ممبران ترک سیکیورٹی فورسز دے سامنے ہتھیار ڈال چکے ني‏‏‏‏ں۔ ہتھیار ڈالے ہوئے پی دے کے ممبراں دے اعترافات تو‏ں مرتب کيتی جانے والی انہاں رپورٹاں وچ تنظیم دے اندر پھانسیاں تے تشدد دے طریقےآں د‏‏ی تفصیلات سامنے آئی ني‏‏‏‏ں۔ تنظیم دے احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کرنے اُتے پی دے کے دے دو ممبران ، ہارون کوئر تے یوسف برسن نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ممبراں نو‏‏ں صرف مقامی کمانڈراں دے احکامات نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پھانسی دتی گئی سی۔ ہور برآں ، اس رپورٹ وچ تنظیم دے اندر عصمت دری تے جنسی استحصال دے نال نال دھمکیو‏ں دے کچھ مقدمات درج کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members|title=Former militants expose PKK torture, execution of members|website=DailySabah|accessdate=5 January 2019|تاريخ-الأرشيف=24 December 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181224220351/https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members|url-status=dead}}</ref> 25 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں ، 6 بچےآں دے والد میوولت بینگی نو‏‏ں پھانسی دے ک‏ے گوریلااں نے بجلی دے ٹاور تو‏ں بنھ دتا سی ، جس نے مبینہ طور اُتے اس اُتے اے دے پارٹی دے ساتھی ہونے دا الزام لگیا کر پھانسی نو‏‏ں جائز قرار دتا سی ، جس نے اس نے انتخابی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں سن۔ 24 جون دے انتخابات دے دوران اپنے ضلع دے بیلٹ بکس پر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/dogubayazitta-pkk-infazi-iddiasi-olu-bulundular-40879026|title=İlçeyi karıştıran iddia! PKK infaz etti...|website=Hurriyet.com.tr|accessdate=5 January 2019}}</ref> ==== بچے سپاہی ==== ٹی ای پی اے وی تھنک ٹینک دے مطابق جس نے 2001 تے 2011 دے درمیان اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے 1،362 پی دے کے جنگجوواں د‏‏ی شناخت اُتے تحقیق کيت‏ی سی ، بھرتی ہونے والےآں وچو‏ں 42 فیصد 18 سال تو‏ں کم عمر سن ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی اس وقت 15 سال تو‏ں کم عمر سن بھرتی کی.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.anadoluturkhaber.com/TR/Detail/USA-PKK-Taking-Children-As-Weapons-In-Turkey/844|title=USA: PKK Taking Children as Weapons in Turkey – Anadolu Türk Haber|website=Anadoluturkhaber.com|accessdate=5 January 2019|تاريخ-الأرشيف=18 December 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181218102239/http://www.anadoluturkhaber.com/TR/Detail/USA-PKK-Taking-Children-As-Weapons-In-Turkey/844|url-status=dead}}</ref> ایہ تنظیم ہن وی فعال طور اُتے چائلڈ فوجیاں د‏‏ی بھرتی کررہی اے تے اس اُتے ترک سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ 2،000 تو‏ں زیادہ بچےآں نو‏‏ں اغوا کرنے دا الزام عائد کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ (ایچ آر ڈبلیو)]] ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ (یو این)]] تے [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] تازہ ترین آزاد اطلاعات نے 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں تنظیم تے اس دے مسلح ونگاں دے ذریعہ چائلڈ سپاہیاں د‏‏ی بھرتی تے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ تنظیم بچےآں نو‏‏ں منشیات دے کاروبار وچ استعمال کردی سی۔ <ref name="hrwf.eu"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2016/12/22/iraq-armed-groups-using-child-soldiers-0|title=Iraq: Armed Groups Using Child Soldiers|date=22 December 2016|website=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.refworld.org/docid/498805c428.html|title=Refworld – Child Soldiers Global Report 2001 – Turkey|first=United Nations High Commissioner for|last=Refugees|website=Refworld|accessdate=5 January 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf|title=Child Soldiers : Global Report 2008|website=Justice.gov|accessdate=5 January 2019|archivedate=28 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170628062439/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf}}</ref> 2008 وچ ، چائلڈ سولجرز انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1998 وچ پی دے کے دے پاس عراق وچ مقیم تے [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ|جنوب مشرقی ترکی]] وچ سرگرم فورسز وچ 3،000 چائلڈ سپاہی رکھنے دے بارے وچ خیال کيتا گیا سی۔ ==== منشیات د‏‏ی اسمگلنگ ==== 2011 وچ ، [[دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم|اقوام متحدہ دے دفتر برائے منشیات تے جرائم (یو این او ڈی سی) دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ عراق وچ عدم استحکا‏م نے پی دے کے نو‏‏ں ہیروئن دے تبادلے دے نقطہ دے طور اُتے عراق د‏‏ی نشوونما تے استعمال کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ پی دے کے نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران تے عراق د‏‏ی سرحداں تو‏ں ترکی نو‏‏ں سمگل د‏‏ی جانے والی اک کلو ہیروئن ٹیکس جمع کرنے د‏‏ی اطلاع ملی سی ، جس تو‏ں ممکنہ منافع سالانہ 200 ملین امریکی ڈالر تک پہنچ گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Studies/Global_Afghan_Opium_Trade_2011-web.pdf|title=THE GLOBAL AFGHAN OPIUM TRADE : A Threat Assessment|website=Unodc.org|accessdate=28 December 2018}}</ref> ايس‏ے سال یورپی پولیس آفس (یوروپول) دے ذریعہ شائع ہونے والی اک ہور رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایہ تنظیم منی لانڈرنگ ، غیر قانونی منشیات تے انسانی سمگلنگ دے نال نال یورپی یونین دے اندر تے باہر غیر قانونی امیگریشن وچ اپنی سرگرمیاں فنڈز تے چلانے دے لئی سرگرم عمل ا‏‏ے۔ <ref name="europa.eu">{{حوالہ ویب|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/te-sat2011_0.pdf|title=EU Terrorism Situation and Trend Report|website=Europol.europa.eu|accessdate=28 December 2018}}</ref> 2012 وچ ، امریکی محکمہ خزانہ دے دفتر برائے غیر ملکی اثاثےآں اُتے قابو پانے والا دفتر (آفس) نے چار مولڈوواں نال تعلق رکھنے والے افراد زیان الدین گیلری ، سرکیز اکلوت تے عمیر بوزٹائپ نو‏‏ں یورپ وچ پی دے کے د‏‏ی جانب تو‏ں منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے لئی خصوصی طور اُتے نامزد منشیات اسمگلر نامزد کرنے دا اعلان کيتا۔ .او اے اے سی دے مطابق ، زیئینڈنگ گیلری د‏‏ی شناخت پی دے کے دے اک اعلیٰ درجے دے ممبر دے طور اُتے ہوئی جدو‏ں کہ دو ہور مبینہ طور اُتے محض پی دے کے کارکن سن ۔ او اے اے سی نے دسیا کہ [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات د‏‏ی اسمگلنگ]] پی دے کے د‏‏ی اک مجرمانہ سرگرمی اے جو ترکی حکومت تو‏ں لڑنے دے لئی اسلحہ تے مواد حاصل کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/tg1406.aspx|title=Treasury Sanctions Supporters of the Kurdistan Workers Party (PKK) Tied to Drug Trafficking in Europe|website=www.treasury.gov|accessdate=2019-01-09}}</ref> == ہور ویکھو == * [[عراقی - کرد تنازعہ]] * [[ایران وچ کرد علیحدگی پسندی|ایرانی - کرد تنازعہ]] * [[کرد – شام دا تنازعہ|شام تے کردتنازعہ]] * [[عراق – ترکی بارڈر]] * [[شمالی عراق وچ ترک مسلح افواج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ترکی وچ ماؤنواز شورش]] * [[کرد – ترک تنازعہ د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ترکی د‏‏ی شمولیت]] == نوٹ == {{حوالے|group=note}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{Kurdish–Turkish conflict}} {{Turkey topics}} {{Middle East conflicts}} {{Post-Cold War Asian conflicts}} [[گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ترک کردتی کشمکش]] [[گٹھ:ترکی دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ترکی وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:ترکی وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:جاری تنازعات]] [[گٹھ:عراقی کردستان]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] [[گٹھ:نیم محفوظ شدہ صفحات]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] 3eaa78xdidvqn6iso4yd2czuqjcgc7d 0 91641 711116 638784 2026-08-31T21:22:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711116 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ کنیکٹیکٹ دے ٹاؤن''' (List of towns in Connecticut) ا‏‏ے۔ == لسٹ کنیکٹیکٹ دے ٹاؤن == {|class="sortable wikitable" !Town !Date established !Land area (sq mi) !Population (2010) !Form of government !Native American name !County !Region |- |[[اینڈوور، کنیکٹیکٹ]] |1848 |15.46 |3,303 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[انسونیا، کنیکٹیکٹ]] (city) |1889 |6.03 |19,249 |[[Mayor-council]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Valley]] |- |[[ایشفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1714 |38.79 |4,100 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |(None) |- |[[ایون، کنیکٹیکٹ]] |1830 |23.12 |18,098 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[بارکہیمسٹیڈ، کنیکٹیکٹ]] |1779 |36.22 |3,620 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[بیکن فالز، کنیکٹیکٹ]] |1871 |9.78 |6,049 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[برلن، کنیکٹیکٹ]] |1785 |26.45 |19,866 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Central Connecticut]] |- |[[بیتھانی، کنیکٹیکٹ]] |1832 |20.97 |5,563 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[بیتھل، کنیکٹیکٹ]] |1855 |16.79 |18,584 |[[Town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[بیت اللحم، کنیکٹیکٹ]] |1787 |19.36 |3,607 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[بلوم فیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1835 |26.01 |20,486 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[بولٹن، کنیکٹیکٹ]] |1720 |14.41 |4,980 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[بوزرہ، کنیکٹیکٹ]] |1786 |19.97 |2,627 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[برینفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1685 |21.98 |28,026 |[[Representative town meeting]] |Totoket |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[برج پورٹ، کنیکٹیکٹ]] (city) |1821 |16.00 |144,229 |[[Mayor-council]] |Pequonock |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر برج پورٹ]] |- |[[برج واٹر، کنیکٹیکٹ]] |1856 |16.23 |1,727 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[برسٹل، کنیکٹی کٹ]] (city) |1785 |26.51 |60,477 |[[Mayor-council]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Central Connecticut]] |- |[[بروکفیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1788 |19.80 |16,452 |[[Town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[بروکلین، کنیکٹیکٹ]] |1786 |28.97 |8,210 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[برلنگٹن، کنیکٹیکٹ]] |1806 |29.80 |9,301 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Central Connecticut]] |- |[[کنعان، کنیکٹیکٹ]] |1739 |32.95 |1,234 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] | Northwestern Connecticut |- |[[کینٹربری، کنیکٹیکٹ]] |1703 |39.90 |5,132 |[[Town meeting]] |Peagscomsueck |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[کینٹن، کنیکٹیکٹ]] |1806 |24.57 |10,292 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[چیپلن، کنیکٹیکٹ]] |1822 |19.43 |2,305 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Windham]] |- |[[چیشائر، کنیکٹیکٹ]] |1780 |32.91 |29,261 |[[Council-manager]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[چیسٹر، کنیکٹیکٹ]] |1836 |16.03 |3,994 |[[Town meeting]] | |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[کلنٹن، کنیکٹیکٹ]] |1838 |16.28 |13,260 |[[Town meeting]] | |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[کولچیسٹر، کنیکٹیکٹ]] |1698 |49.06 |16,068 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[کولبروک، کنیکٹیکٹ]] |1779 |31.47 |1,485 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[کولمبیا، کنیکٹیکٹ]] |1804 |21.36 |5,485 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Windham]] |- |[[کورنوال، کنیکٹیکٹ]] |1740 |46.01 |1,420 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] | Northwestern Connecticut |- |[[کووینٹری، کنیکٹیکٹ]] |1712 |37.72 |12,435 |[[Council-manager]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Windham]] |- |[[کرامویل، کنیکٹیکٹ]] |1851 |12.39 |14,005 |[[Town meeting]] | |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Mid-State]] |- |[[ڈینبری، کنیکٹیکٹ]] (city) |1687 |42.11 |80,893 |[[Mayor-council]] |Pahquioque |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[ڈیرین، کنیکٹیکٹ]] |1820 |12.86 |20,732 |[[Representative town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Gold Coast (Connecticut)|South Western]] |- |[[ڈیپ ریور، کنیکٹیکٹ]] |1635 |13.55 |4,629 |[[Town meeting]] |Pattaquasset |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[برمنگھم، کنیکٹیکٹ]] (city) |1675 |4.98 |12,902 |[[Mayor-council]] |Paugasset |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Valley]] |- |[[ڈرہم، کنیکٹیکٹ]] |1708 |23.60 |7,388 |[[Town meeting]] |Coginchaug |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Mid-State]] |- |[[ایسٹ گرینبی، کنیکٹیکٹ]] |1858 |17.48 |5,148 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ایسٹ ہیڈام، کنیکٹیکٹ]] |1734 |54.33 |9,126 |[[Town meeting]] |Macki-moodus |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Mid-State]] |- |[[ایسٹ ہیمپٹن، کنیکٹیکٹ]] |1767 |35.59 |12,959 |[[Council-manager]] | |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Mid-State]] |- |[[ایسٹ ہارٹفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1783 |18.02 |51,252 |[[Mayor-council]] |[[Podunk people|Podunk]]<ref>Nick Bacon. "Podunk After Pratt: Place and Placelessness in East Hartford, CT.” In Confronting Urban Legacy: Rediscovering Hartford and New England’s Forgotten Cities. Xiangming Chen and Nick Bacon (eds). Lanham, MD: Lexington Books, 2013.</ref> |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ایسٹ ہیون، کنیکٹیکٹ]] |1785 |12.26 |29,257 |[[Mayor-council]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[ایسٹ لائم، کنیکٹیکٹ]] |1839 |34.03 |19,159 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[ایسٹ ونڈسر، کنیکٹیکٹ]] |1768 |26.29 |11,162 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ایسٹفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1847 |28.89 |1,749 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |(None) |- |[[ایسٹن، کنیکٹیکٹ]] |1845 |27.42 |7,490 |[[Town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر برج پورٹ]] |- |[[ایلنگٹن، کنیکٹیکٹ]] |1786 |34.05 |15,602 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[اینفیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1683 |33.38 |44,654 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ایسیکس، کنیکٹیکٹ]] |1852 |10.36 |6,683 |[[Town meeting]] |Patapoug |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[فیئرفیلڈ، کونیکٹیکٹ]] |1639 |30.03 |59,404 |[[Representative town meeting]] |Uncoway |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر برج پورٹ]] |- |[[فارمنگٹن، کنیکٹیکٹ]] |1645 |28.06 |25,340 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[فرینکلن، کنیکٹیکٹ]] |1786 |19.51 |1,922 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[گلیسٹنبری، کنیکٹیکٹ]] |1690 |51.37 |34,427 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[گوشین، کنیکٹیکٹ]] |1739 |43.66 |2,976 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[گرینبی، کنیکٹیکٹ]] |1786 |40.69 |11,282 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[گرینچ، کنیکٹیکٹ]] |1665 |47.83 |61,171 |[[Representative town meeting]] |Patuquapaen |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Gold Coast (Connecticut)|South Western]] |- |[[گریسوالڈ، کنیکٹیکٹ]] |1815 |34.95 |11,951 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[گروٹون، کنیکٹیکٹ]] |1705 |31.30 |40,115 |[[Representative town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[گیلفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1643 |47.05 |22,375 |[[Town meeting]] |Menunkatuck |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[ہیڈام، کنیکٹیکٹ]] |1662 |44.03 |8,346 |[[Town meeting]] | |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Mid-State]] |- |[[ہیمڈن، کنیکٹیکٹ]] |1786 |32.78 |60,960 |[[Mayor-council]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[ہیمپٹن، کنیکٹیکٹ]] |1786 |25.00 |1,863 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Windham]] |- |[[ہارٹفورڈ، کنیکٹیکٹ]] (city) |1635 |17.31 |124,775 |[[Mayor-council]] |Suckiag |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ہارٹلینڈ، کنیکٹیکٹ]] |1761 |33.03 |2,114 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[ہارونگٹن، کنیکٹیکٹ]] |1737 |30.75 |5,642 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[حبرون، کنیکٹیکٹ]] |1708 |36.90 |9,686 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[کینٹ، کنیکٹیکٹ]] |1739 |48.47 |2,979 |[[Town meeting]] |Scatacook |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] | Northwestern Connecticut |- |[[کلنگلی، کنیکٹیکٹ|Killingly]] |1708 |48.52 |17,370 |[[Council-manager]] |Aspinock |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[کلنگورتھ، کنیکٹیکٹ]] |1667 |35.33 |6,525 |[[Town meeting]] |Hammonasset |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[لیبانن، کنیکٹیکٹ|Lebanon]] |1700 |54.11 |7,308 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Windham]] |- |[[لیڈیارڈ، کنیکٹیکٹ|Ledyard]] |1836 |38.14 |15,051 |[[Mayor-council]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[لزبن، کنیکٹیکٹ]] |1786 |16.26 |4,338 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[لچفیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1719 |56.06 |8,466 |[[Town meeting]] |Bantam |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[لائم، کنیکٹیکٹ]] |1667 |31.85 |2,406 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[میڈیسون، کونیکٹیکوٹ]] |1826 |36.20 |18,269 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[مانچسٹر، کنیکٹیکٹ]] |1823 |27.26 |58,241 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[مینسفیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1702 |44.46 |26,543 |[[Council-manager]] |Noubesetuck |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Windham]] |- |[[مارلبورو، کنیکٹیکٹ]] |1803 |23.28 |6,404 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[میریڈن، کنیکٹیکٹ]] (city) |1806 |23.75 |60,868 |[[Council-manager]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[مڈلبری، کنیکٹیکٹ|Middlebury]] |1807 |17.75 |7,575 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[مڈلفیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1866 |12.70 |4,425 |[[Town meeting]] | |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Middlesex County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Mid-State]] |- |[[مڈل ٹاؤن، کنیکٹیکٹ]] (city) |1651 |40.90 |47,648 |[[Mayor-council]] |Mattabeset |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Middlesex County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Mid-State]] |- |[[میلفورڈ، کنیکٹیکٹ]] (city) |1639 |22.56 |52,759 |[[Mayor-council]] |Wepawaug |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[مونرو، کنیکٹیکٹ]] |1823 |26.13 |19,479 |[[Town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر برج پورٹ]] |- |[[چیسٹرفیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1786 |42.02 |19,571 |[[Mayor-council]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[مورس، کنیکٹیکٹ]] |1859 |17.19 |2,388 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[یونین سٹی، کنیکٹیکٹ]] (borough) |1844 |16.39 |31,862 |[[Mayor-council]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[نیو بریٹن، کنیکٹیکٹ]] (city) |1850 |13.34 |73,206 |[[Mayor-council]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Central Connecticut]] |- |[[نیو کنعان، کنیکٹیکٹ]] |1801 |22.13 |19,738 |[[Mayor-council]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Gold Coast (Connecticut)|South Western]] |- |[[نیو فیئرفیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1740 |20.46 |13,881 |[[Town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[نیو ہارٹفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1738 |37.03 |6,970 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[نیو ہیون، کنیکٹیکٹ]] (city) |1638 |18.85 |129,779 |[[Mayor-council]] |Quinnipiac |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[نیو لندن، کنیکٹیکٹ|New London]] (city) |1646 |5.54 |27,620 |[[Mayor-council]] |Nameaug |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[نیو میلفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1712 |61.59 |28,142 |[[Mayor-council]] |Weantinogue |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[نیوانگٹن، کنیکٹیکٹ]] |1871 |13.18 |30,562 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[نیو ٹاؤن، کنیکٹیکٹ]] |1711 |57.76 |27,560 |[[Town meeting]] |Quonapague |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[نارفوک، کنیکٹیکٹ]] |1758 |45.31 |1,709 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[نارتھ برینفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1831 |24.92 |14,407 |[[Council-manager]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[شمالی کنعان، کنیکٹیکٹ|North Canaan]] |1858 |19.45 |3,315 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] | Northwestern Connecticut |- |[[نارتھ ہیون، کنیکٹیکٹ]] |1786 |20.77 |24,093 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[نارتھ سٹونگٹن، کنیکٹیکٹ]] |1807 |54.31 |5,297 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[نارواک، کنیکٹیکٹ]] (city) |1651 |22.81 |85,603 |[[Mayor-council]] |Naramauke |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Gold Coast (Connecticut)|South Western]] |- |[[نارویچ، کنیکٹیکٹ]] (city) |1662 |28.33 |40,493 |[[Council-manager]] |Mohegan |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[اولڈ لائم، کنیکٹیکٹ]] |1855 |23.10 |7,603 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[اولڈ سیبروک، کنیکٹیکٹ]] |1854 |15.04 |10,242 |[[Town meeting]] | |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Middlesex County]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[اورنج، کنیکٹیکٹ|Orange]] |1822 |17.19 |13,956 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[آکسفورڈ، کنیکٹیکٹ]] |1798 |32.89 |12,683 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[Plainfield, Connecticut|Plainfield]] |1699 |42.27 |15,405 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[پلینویل، کنیکٹیکٹ|Plainville]] |1869 |9.76 |17,716 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Central Connecticut]] |- |[[پلایماؤت، کنیکٹیکٹ]] |1795 |21.72 |12,243 |[[Mayor-council]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Central Connecticut]] |- |[[پومفرٹ، کنیکٹیکٹ|Pomfret]] |1713 |40.30 |4,247 |[[Town meeting]] |Mashamoquet |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[پورٹلینڈ، کنیکٹیکٹ|Portland]] |1841 |23.40 |9,508 |[[Town meeting]] | |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Middlesex County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Mid-State]] |- |[[پریسٹن، کنیکٹیکٹ|Preston]] |1687 |30.90 |4,726 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[پراسپیکٹ، کنیکٹیکٹ|Prospect]] |1827 |14.32 |9,405 |[[Mayor-council]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[پٹنم، کنیکٹیکٹ]] |1855 |20.29 |9,584 |[[Town meeting]] |Quinebaug |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[ریڈنگ، کنیکٹیکٹ]] |1767 |31.50 |9,158 |[[Town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[ریجفیلڈ، کنیکٹیکٹ]] |1709 |34.43 |24,638 |[[Town meeting]] |Caudatowa |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[راکی ہل، کنیکٹیکٹ]] |1843 |13.45 |19,709 |[[Representative town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[روکسبیری، کنیکٹیکٹ]] |1796 |26.23 |2,262 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] | Northwestern Connecticut |- |[[سیلم، کنیکٹیکٹ]] |1819 |28.95 |4,151 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New London County]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[سیلسبری، کنیکٹیکٹ]] |1741 |57.32 |3,741 |[[Town meeting]] |Weatogue |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] | Northwestern Connecticut |- |[[سکاٹ لینڈ، کنیکٹیکٹ]] |1857 |18.61 |1,726 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Windham County]] |[[Quiet Corner|Windham]] |- |[[سیمور، کنیکٹیکٹ|Seymour]] |1850 |14.57 |16,540 |[[Town meeting]] |Naugatuck |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Valley]] |- |[[شیرون، کنیکٹیکٹ]] |1739 |58.70 |2,782 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] | Northwestern Connecticut |- |[[شیلٹن، کنیکٹیکٹ]] (city) |1789 |30.57 |39,559 |[[Mayor-council]] |Quorum |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Valley]] |- |[[شیرمین، کنیکٹیکٹ|Sherman]] |1802 |21.80 |3,581 |[[Town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Greater Danbury|Housatonic Valley]] |- |[[سمسبیری، کنیکٹیکٹ|Simsbury]] |1670 |33.88 |23,511 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[سامرز، کنیکٹیکٹ]] |1734 |28.34 |11,444 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ساوتھ ونڈسر، کنیکٹیکٹ|South Windsor]] |1845 |27.96 |25,709 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ساوتھبری، کنیکٹیکٹ|Southbury]] |1787 |39.06 |19,904 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[ساوتھنگٹن، کنیکٹیکٹ|Southington]] |1779 |35.99 |43,069 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Hartford County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Central Connecticut]] |- |[[سپریگ، کنیکٹیکٹ]] |1861 |13.21 |2,984 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New London County]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[سٹیفورڈ، کنیکٹیکٹ|Stafford]] |1719 |57.96 |12,087 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |(None) |- |[[سٹیمفورڈ، کنیکٹیکٹ|Stamford]] (city) |1641 |37.75 |122,643 |[[Mayor-council]] |Rippowam |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Fairfield County]] |[[Gold Coast (Connecticut)|South Western]] |- |[[سٹرلنگ، کنیکٹیکٹ|Sterling]] |1794 |27.23 |3,830 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Windham County]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[سٹونگٹن، کنیکٹیکٹ|Stonington]] |1662 |38.69 |18,545 |[[Town meeting]] |Pawcatuck, Mistack |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New London County]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[سٹریٹفورڈ، کنیکٹیکٹ|Stratford]] |1639 |17.59 |51,384 |[[Mayor-council]] |Cupheag |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Fairfield County]] |[[گریٹر برج پورٹ]] |- |[[سففیلڈ، کنیکٹیکٹ|Suffield]] |1674 |42.21 |15,735 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Hartford County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[تھامسٹن، کنیکٹیکٹ]] |1875 |12.01 |7,887 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[تھامسن، کنیکٹیکٹ|Thompson]] |1785 |46.94 |9,458 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Windham County]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[ٹولینڈ، کنیکٹیکٹ|Tolland]] |1715 |39.71 |15,052 |[[Council-manager]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Tolland County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ٹورنگٹن، کنیکٹیکٹ]] (city) |1740 |39.79 |36,383 |[[Mayor-council]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[ٹرمبل، کنیکٹیکٹ|Trumbull]] |1797 |23.29 |36,018 |[[Mayor-council]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Fairfield County]] |[[گریٹر برج پورٹ]] |- |[[یونین، کنیکٹیکٹ|Union]] |1734 |28.71 |854 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Tolland County]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |- |[[ورنن، کنیکٹیکٹ|Vernon]] |1808 |17.73 |29,179 |[[Mayor-council]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Tolland County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[وولنٹاون، کنیکٹیکٹ|Voluntown]] |1721 |38.92 |2,603 |[[Town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New London County]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[والنگفورڈ، کنیکٹیکٹ|Wallingford]] |1670 |39.02 |45,135 |[[Mayor-council]] |Quinnipiac |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New Haven County]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[وارن، کنیکٹیکٹ|Warren]] |1786 |26.31 |1,461 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Litchfield County]] | Northwestern Connecticut |- |[[واشنگٹن، کنیکٹیکٹ|Washington]] |1779 |38.19 |3,578 |[[Town meeting]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Litchfield County]] | Northwestern Connecticut |- |[[واٹربری، کنیکٹیکٹ|Waterbury]] (city) |1686 |28.57 |110,366 |[[Mayor-council]] |Mattatuck |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New Haven County]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[واٹرفورڈ، کنیکٹیکٹ|Waterford]] |1801 |32.75 |19,517 |[[Representative town meeting]] | |[[نیو لندن کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New London County]] |[[Southeastern Connecticut]] |- |[[واٹر ٹاؤن، کنیکٹیکٹ]] |1780 |29.15 |22,514 |[[Council-manager]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Litchfield County]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[ویسٹ ہارٹفورڈ، کنیکٹیکٹ|West Hartford]] |1854 |21.98 |63,268 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Hartford County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ویسٹ ہیون، کنیکٹیکٹ|West Haven]] (city) |1921 |10.84 |55,564 |[[Mayor-council]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New Haven County]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[ویسٹبروک، کنیکٹیکٹ|Westbrook]] |1840 |15.72 |6,938 |[[Town meeting]] |Pochaug |[[مڈلسیکس کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Middlesex County]] |[[Connecticut River Estuary]] |- |[[ویسٹان، کنیکٹیکٹ|Weston]] |1787 |19.80 |10,179 |[[Town meeting]] |Aspetuck |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Fairfield County]] |[[Gold Coast (Connecticut)|South Western]] |- |[[ویسٹپورٹ، کنیکٹیکٹ|Westport]] |1835 |20.01 |26,391 |[[Representative town meeting]] |Saugatuck |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Fairfield County]] |[[Gold Coast (Connecticut)|South Western]] |- |[[ویدرزفیلڈ، کنیکٹیکٹ|Wethersfield]] |1634 |12.39 |26,668 |[[Council-manager]] |Pyquag |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Hartford County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ولنگٹن، کنیکٹیکٹ]] |1727 |33.27 |6,041 |[[Town meeting]] | |[[ٹولینڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Tolland County]] |(None) |- |[[ولٹن، کنیکٹیکٹ|Wilton]] |1802 |26.95 |18,062 |[[Town meeting]] | |[[فیئرفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Fairfield County]] |[[Gold Coast (Connecticut)|South Western]] |- |[[ونچیسٹر، کنیکٹیکٹ|Winchester]] |1771 |32.28 |11,242 |[[Council-manager]] | |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Litchfield County]] |[[Litchfield Hills]] |- |[[وینڈم، کنیکٹیکٹ|Windham]] |1692 |27.07 |25,268 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Windham County]] |[[Quiet Corner|Windham]] |- |[[ونڈسر، کنیکٹیکٹ|Windsor]] |1633 |29.63 |29,044 |[[Council-manager]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Hartford County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ونڈسر لاکس، کنیکٹیکٹ|Windsor Locks]] |1854 |9.03 |12,498 |[[Town meeting]] | |[[ہارٹفورڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Hartford County]] |[[گریٹر ہارٹفورڈ|Capitol]] |- |[[ولکٹ، کنیکٹیکٹ|Wolcott]] |1796 |20.43 |16,680 |[[Mayor-council]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New Haven County]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[ووڈبرج، کنیکٹیکٹ|Woodbridge]] |1784 |18.83 |8,990 |[[Town meeting]] | |[[نیو ہیون کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|New Haven County]] |[[Greater New Haven|South Central]] |- |[[ووڈبری، کنیکٹیکٹ]] |1673 |36.47 |9,975 |[[Town meeting]] |Pomperaug |[[لچفیلڈ کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Litchfield County]] |[[Naugatuck River Valley|Central Naugatuck Valley]] |- |[[ووڈسٹاک، کنیکٹیکٹ|Woodstock]] |1686 |60.54 |7,964 |[[Town meeting]] | |[[وینڈم کاؤنٹی، کنیکٹیکٹ|Windham County]] |[[Quiet Corner|Northeastern Connecticut]] |} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/places2k.html Census 2000 Gazetteer] * [http://www.natat.org/ National Association of Towns and Townships] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418020935/http://www.natat.org/ |date=2021-04-18 }} * [http://www.ccm-ct.org/Plugs/home.aspx The Connecticut Conference of Municipalities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504203606/http://ccm-ct.org/Plugs/home.aspx |date=2014-05-04 }} * [http://www.ctcost.org/ The Connecticut Council of Small Towns] {{کنیکٹیکٹ}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ دے ٹاؤن شپ]] [[گٹھ:کنیکٹیکٹ د‏‏ی جغرافیہ متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:کنیکٹیکٹ دے ٹاؤن]] qg6lp4gnsd67ivzb5cvicvvoopwnydh 0 149684 711108 711084 2026-08-31T13:29:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711108 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict|conflict=سان جوآن ڈیل مونٹی دی لڑائی|image=|caption=[[سان جوآن، میٹرو منیلا]] چ پیناگلابن شرائن پارک|date=اگست 30, 1896|territory=|result=ہسپانوی جت|combatant1={{flagcountry|Spanish Empire|1785}} * [[فلپائن دا کیپٹنٹی جنرل]]|combatant2={{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}} [[کاٹیپون]] *{{flagicon image|Battle Flag of Tagalog Republic.svg|size=22px}} [[تگالوگ جمہوریہ#بونیفاسیو|خود مختار تگالوگ قوم]]|commander1={{flagdeco|Spain|1785}} [[رامون بلانکو، پینا پلاٹا دا پہلا مارکیز|رامون بلانکو]]<br>{{flagdeco|Spain|1785}} کیملو رامبوڈ<br>{{flagdeco|Spain|1785}} برنارڈو ایچالوس|commander2={{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}} [[آندرس بونیفیسو]]<br>{{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}} [[ایمیلیو جیسنٹو]]<br>{{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}}رامون برنارڈو|strength1={{flagdeco|Spain|1785}} 100+ مشترکہ سول گارڈز، پیدل فوجی تے توپ خانے دے فوجی<ref>{{cite web|title=The Philippine Revolution: First Shots of the Revolution|url=http://filipino.biz.ph/history/first.html|access-date=October 27, 2010}}</ref>|strength2={{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}} 800~1,000+|casualties1=2 ہلاک، کئی زخمی<ref name="san juan del monte biz"/>|casualties2=150 مارے گئے 200 پھڑے گئے<ref name="san juan del monte biz">{{cite web|title=Battle of San Juan Del Monte|url=http://philippine-revolution.110mb.com/del_monte.htm|access-date=October 27, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805075507/http://philippine-revolution.110mb.com/del_monte.htm|archive-date=August 5, 2010|url-status=dead}}</ref>}} '''سان جوآن ڈیل مونٹی دی لڑائی''' ، جینوں '''پیناگلابان دی لڑائی''' وی آکھیا جاندا اے، 30 اگست 1896 نوں ہوئی۔ اسنوں [[فلپائنی انقلاب]] دی پہلی وڈی لڑائی سمجھیا جاندا اے ، جس نے [[سپین]] توں [[فلپائن|فلپائن دی]] آزادی حاصل کیتی ۔ کاٹیپون دا پہلا جنگی نعرہ 29 اگست 1896 دی رات نوں نو وجے گرجا گھر دی گھنٹیاں وجن دے نال ہویا۔ : 43  == پچھوکڑ == ویں نوں شام 5 وجے، ''سپریمو'' [[آندرے بونیفیسو]] تے 800 ''کیٹیپونیروس نے'' ساپا چیپٹر دے چیئرمین ''کیٹیپونیرو'' فیلکس سانچیز نال سان فلیپے نیری دے ہیگڈانگ باٹو وچ ملاقات کیتی۔ : 42 شام 7 وجے تک، مقامی پولیس فورس سمیت اک ہزار آدمیاں دے نال، انہاں نے سول گارڈز اُتے حملہ کیتا، جنہاں نے فوری طور اُتے ہتھیار ڈال دتے۔ <ref name="Alvarez" /> : 43 تاہم، تالا چیپٹر دے چیئرمین، ''کیٹیپونیرو'' بویناوینٹورا ڈومنگو نے پیرش پادری نو فرار ہون دی اجازت دے دتی۔ <ref name="Alvarez" /> : 42–43 جنرل رامون برنارڈو دے ماتحت فوجیاں نے فیر پنڈاکان دے ٹاؤن ہال تے قبضہ کر لیا تے {{Nowrap|11 pm}} تک سانتا میسا گھل دتے گئے۔ <ref name="Alvarez" /> : 44 سینٹیاگو وی الوارز، آرٹیمیو ریکارٹے تے [[ماریانو ٹریاس]] دے تحت فوجی نوویلیٹا تے سان فرانسسکو ڈی مالابون چ کیویٹ چ تعینات کیتے گئے۔ <ref name="Alvarez" /> : 44 بونیفیسو، جینارو ڈی لاس ریئس تے وسنٹی لیبا دے نال، سان جوآن ڈیل مونٹی ول ٹر پئے۔ <ref name="Alvarez" /> : 44  == جنگ == 19 اگست 1896ء نو‏‏ں [[کاٹیپون]] د‏‏ی دریافت دے بعد ، آندرے بونیفیسو نو ‏‏ں ہسپانوی حکومت دے فوجی کارروائی دے منصوبےآں تو‏ں آگاہ ہويا۔ 25 اگست نو‏‏ں ، بونیفیسو نے اپنے کئی آدمیاں نو‏‏ں پاسونگ تامو پل دے آس پاس تعینات کيتا جدو‏ں اس نے پیدل فوجیاں تے ہسپانوی ''گارڈیا سول نو'' ‏‏ں پل دے آس پاس کمیونٹیز اُتے چھاپہ مارنے دے لئی آنے د‏‏ی آواز سنی۔ [[فائل:Battle_of_Pinaglabanan_NHC_historical_marker.jpg|thumb| نیشنل ہسٹوریکل کمیشن ولوں 1969 وچ لڑائی دی یاد وچ بنایا گیا تریخی نشان]] اگست دی شام نوں، بونیفیسو نے اپنے مددگار ایمیلیو جیسنٹو دے نال، سان جوآن ڈیل مونٹی چ واقع اک ہسپانوی پاؤڈر میگزین ، ''ایل پولورین'' دی طرف ''کیٹیپونیروس'' دے اک گروپ دی اگوائی کیتی۔ 70ویں رجمنٹ دے 30 بندے، ریمنگٹن رولنگ بلاک رائفلاں نال مسلح، تے 35 توپخانے ماؤزر ماڈل 1893 نال مسلح، ''پولورین دی'' حفاظت کردے سن; ''کیٹیپونیروس'' عام طور تے چاقو ، کجھ مختلف بندوقاں، تیز بانس دے نیزے تے ''اینٹنگ اینٹنگز'' نال مسلح ہوندے سن۔ ادھی رات تک، سانچو ویلنزویلا دی کمان ہیٹھ، سانتا میسا توں آن آلے ''کیٹیپونیروس'' دا اک نکا جیا دوجا گروپ ''پولورین'' پہنچیا۔ ایہ گروپ 100 کاٹیپون ممبراں تے مشتمل سی، جنہاں چوں دو عورتاں سن: لوئیزا لوکاس تے سیگونڈا فوئنٹس سینٹیاگو۔ سویرے سویرے، 70ویں "میگالینز" رجمنٹ، جہڑی ہسپانوی افسراں دے تحت فلپائنی فوجیاں تے مشتمل سی، جنرل برنارڈو ایچالوسی وائی جوریگی دی کمان ہیٹھ، بغاوت نوں دباون چ مدد لئی سان جوآن ڈیل مونٹی چ ہسپانوی کمک دے طور تے پہنچی۔ فلپائن چ ہسپانوی فوج دے زیادہ تر مقامی فوجی فوجیاں دی طرح 70ویں "مگلینز" رجمنٹ ریمنگٹن رولنگ بلاک رائفل نال مسلح سی۔ انقلابیاں نے سانتا میسا وچ دوبارہ اکٹھے ہوئے تے آنے والے ہسپانوی فوجیاں نو‏‏ں مصروف کر دتا۔ واں رجمنٹ نے میگزین دے گیریژن دے نال مل ک‏ے بونیفیسو دے آدمیاں نو‏‏ں تقریباً ختم کردتا ، جس وچ تقریبا 150 افراد ہلاک ہوئے گئے تے 200 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ کیٹیپونانیروس دے عددی طور تے برتر ہون دے باوجود، ہسپانویاں نے بونیفیسو نوں بھاری نقصان پہنچایا جہنوں اوہ کدی وی بازیاب نئیں کر سکے گا۔ اس تباہ کن نتیجے نے بونیفیسو نو دریائے پاسیگ دی طرف پِچھے ہٹن تے مجبور کر دتا۔ == رد عمل == ''پولورین'' تے ناکام حملے دے بعد، مسلح مزاحمت وسطی لوزون تے جنوبی ٹیگالوگ دے صوبیاں دی طرف پھیل گئی۔ 8:00 وجے&nbsp;اگست نوں شام نوں، گورنر جنرل رامون بلانکو وائی ایریناس نے اک ایگزیکٹو آرڈر جاری کیتا جہدے وچ اٹھ صوبیاں منیلا ، پمپانگا ، لگونا ، کاویٹے ، بٹانگاس ، بولاکان ، نووا ایکیجا تے ٹارلاک نوں مارشل لاء دے تحت رکھیا گیا۔ <ref name="inquirer">{{Cite news|title=114th Anniversary of the Battle of Pinaglabanan, San Juan del Monte|url=http://www3.mb.com.ph/articles/274774/114th-anniversary-battle-pinaglabanan-san-juan-del-monte|accessdate=2026-08-30|archivedate=2012-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302022941/http://www3.mb.com.ph/articles/274774/114th-anniversary-battle-pinaglabanan-san-juan-del-monte}}</ref> انقلابیاں لئی اک سبق دے طور تے، ''پولورین'' چ پھڑے گئے ''کیٹیپونروس نوں'' خلاصہ طور تے مقدمہ چلایا گیا تے پھانسی دے دتی گئی۔ اوہناں چوں اک سانچو ویلنزویلا سی، جہنوں اپنے بندیاں، موڈیسٹو رویرا، یوجینیو سلویسٹر تے رامون پیرالٹا دے نال زنجیراں چ بنھ کے ٹربیونل ول گھسیٹیا گیا سی۔ پورے کالونی وچ ودھدے ہوئے کشیدگی نو‏‏ں کم کرنے دے لئی ، بلانکو نے فلپائنی باغیاں نو‏‏ں معافی د‏‏ی پیش کش کيت‏ی جو اپنے ہتھیار چھڈ دین گے تے ہسپانوی حکا‏م دے سامنے ہتھیار ڈال دین گے۔ ڈاکٹر پیو ویلنزوئلا ، بونیفیسیو دے چیف فزیشن تے ایڈیٹر، پہلے ''کیٹیپونیروس'' چوں اک سن جنہاں نے اس معافی توں فائدہ اٹھایا۔ تاہم، اس دے ہتھیار سٹن دے بعد، اس نو ملک بدر کر دتا گیا تے [[مادرید|میڈرڈ]] چ قید کر دتا گیا، تے بعد چ افریقہ چ اک ہسپانوی چوکی چ قید کر دتا گیا۔ <ref name="duka114" /> واپس آن آلے باغیاں نو معافی دین دے علاوہ، ہسپانوی نوآبادیاتی حکومت نے کاٹیپون دے کئی ممبراں دی کوشش تے پھانسی چ وی مدد کیتی۔ سان جوآن ڈیل مونٹی دے 57 انقلابیاں نو 31 اگست 1896 نو پھانسی دے دتی گئی۔ ستمبر نو‏‏ں ، سانچو ویلنزویلا ، رویرا ، سلویسٹرے تے پیرالٹا نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، <ref name="duka114" /> کیمپو ڈی باگمبیان اُتے ، لونیٹا ایسپلانیڈ دا سامنا کردے ہوئے۔ : 369 ستمبر نو‏‏ں ، تیرہ انقلابیاں نو‏‏ں کاویٹ وچ پھانسی دے دتی گئی۔ == میراث == [[فائل:El_Deposito,_depósito_de_agua_de_Manila.png|left|thumb|200x200px| ''ایل ڈیپوزیٹو'' ، 1900 چ لیا گیا سی۔]] [[فائل:Sun_Symbol_of_the_National_Flag_of_the_Philippines.svg|left|thumb|100x100px| فلپائن دے جھنڈے دے اٹھ کرناں والے سورج دی تفصیل]] فلپائن دے جھنڈے دے موجودہ ڈیزائن چ اٹھ کرناں آلے سورج دی خصوصیات اے، جہنوں، بلانکو نے 30 اگست 1896 نوں مارشل لاء دے تحت لیا، کجھ صوبیاں نے نمائندگی لئی۔ سورج دیاں اٹھ کرناں اوہناں اٹھ صوبیاں دی نمائندگی کردیاں نیں جنہاں نے سپین دے خلاف انقلاب دا آغاز کیتا: منیلا ، کاویٹے ، بولاکان ، پامپانگا ، نووا ایسیجا ، باٹان ، لگونا تے بٹانگاس ، <ref>{{Cite book|title=Independence documents of the world|url=https://books.google.com/books?id=3FzT7IFsSKoC|date=1977|publisher=Brill Archive|isbn=978-0-379-00795-4|page=[https://books.google.com/books?id=3FzT7IFsSKoC&pg=570 570]}}</ref> حالانکہ مورخ ایمبیتھ اوکامپو نے بٹان دی بجائے تارلاک دی فہرست بنائی۔ 25 جولائ‏ی 1987 نو‏‏ں ، سابق صدر کورازون سی ایکوینو نے ایگزیکٹو آرڈر 292 اُتے دستخط کیتے جس وچ ہر سال اگست دے آخری اتوار نو‏‏ں فلپائن وچ عوامی چھٹی قرار دتا گیا سی۔ ایہہ پگڈ لاون دی فریاد تے فلپائنی انقلاب دے آغاز دی یاد مناندا اے۔ 1974 وچ، سان جوآن وچ، پیناگلابان سٹریٹ دے نال، پیناگلابان شرائن دی نقاب کشائی کیتی گئی۔ " ''پیناگلابن'' " اک [[تگالوگ|ٹیگالوگ لفظ]] اے جس دا مطلب اے "لڑائی"۔ موجودہ سان جوآن ایلیمنٹری سکول برباد ''ایل پولورین'' دے سابقہ میداناں تے کھڑا اے۔ 2006 وچ، سان جوآن شہر دی حکومت ولوں کاٹیپونن لئی اک [[عجائب گھر|میوزیم]] کھولیا گیا سی جہڑا مزار دے نال واقع سی۔ <ref>{{Cite news|title=Katipunan museum opens today in San Juan|url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/metro/view/20061130-35544/Katipunan_museum_opens_today_in_San_Juan|work=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref><gallery> فائل:SanJuanCityjf2992_03.JPG|alt=Pinaglabanan Shrine Park| پیناگلابان شرائن پارک فائل:SanJuanCityjf2992_02.JPG|alt=Restoration, Phase I| بحالی، مرحلہ I </gallery> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * {{commons category-inline}} == کتابیات == * {{citation |last=Duka |first= C. |title=Struggle for Freedom |publisher=[[Rex Bookstore|Rex Bookstore, Inc.]] |year=2008 |isbn= 978-971-23-5045-0 |url=https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC }} * {{citation |last=Foreman |first= John |title=The Philippine Islands |publisher=[[University of Michigan]] |year=1899 |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=D44g6qkWPzQC }} * {{citation |last=Foreman |first= John |title=The Philippine Islands: a political, geographical, ethnographical, social and commercial history of the Philippine Archipelago, embracing the whole period of Spanish rule, with an account of the succeeding American insular government |publisher=[[Charles Scribner's Sons]] |year=1906 |isbn= |url=https://books.google.com/books?id=nLh-AAAAIAAJ }} * {{citation |title=Aguinaldo's breakfast & more Looking back essays |last=Ocampo |first=Ambeth R. |author-link=Ambeth Ocampo |edition=2nd |publisher=Anvil Publishing |year=1993 |isbn=978-971-27-0281-5 |url=https://books.google.com/books?id=1WlwAAAAMAAJ}} * {{citation |publisher=Studio 5 Publications |title=Visions of the Possible: Legacies of Philippine Freedom |year=1998 |isbn= 978-971-91353-5-7 |url=https://books.google.com/books?id=FcAbAAAAIAAJ }}   [[گٹھ:فلپائن دی عسکری تریخ]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] 7ts5euzza5g4nh249ljrfhg9tonjw0j 14 149691 711113 2026-08-31T18:30:55Z Andrii Grebonkin 45089 "[[گٹھ:ایتھلیٹکس دے ریکارڈ]]" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711113 wikitext text/x-wiki [[گٹھ:ایتھلیٹکس دے ریکارڈ]] hptkl538jumbaam9zco31xsafpxus4h 14 149692 711114 2026-08-31T18:33:47Z Andrii Grebonkin 45089 "[[گٹھ:اتھلیٹکس]]" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711114 wikitext text/x-wiki [[گٹھ:اتھلیٹکس]] ib5y52guzjn5q0kvcxfsk3retjddpf2 2 149693 711122 2026-09-01T09:49:13Z حاجی غلام جیلانی علوی 44783 "حاجی غلام جیلانی علوی" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711122 wikitext text/x-wiki حاجی غلام جیلانی علوی 1yg51v9i8wjopspv6yljpcygzoa34at 2 149694 711123 2026-09-01T09:50:20Z حاجی غلام جیلانی علوی 44783 "محمد اکبر ملک" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711123 wikitext text/x-wiki محمد اکبر ملک 91ie0h3fqew8r8fpkkt79jys4qie7ei