وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 31386 711132 385874 2026-09-01T21:23:24Z Redaktor GLAM 41001 Higher resolution version of image 711132 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background: #F7E7CE";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#C9DC87" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>چڑیاں<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Passer domesticus -Scotland -male-8b.jpg|200px]] |- align="center" |- |[[جیون ٹولی بنانا|دیس]]: || [[جنور]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|برادری]]: || [[کورڈیٹ]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|نکی برادری]]: || [[کنگریڑے]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹولی]]: || [[پنچھی]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|پتی]]: || [[چڑیاں]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹبر]] : ||110 |- |[[جیون ٹولی بنانا|ونڈاں]]: || 5700 |- |} '''چڑیاں''' پنچھیاں دی اک وڈی پتی اے جیدے وچ ادھ توں ود [[پنچھی]] آندے نیں۔ ایہناں نوں گانوالے پنچھی وی کیا جاندا اے۔ ایدے وج 5000 توں ود پنچھی نیں تے ایہدے وچ 110 دے نیڑے ٹبر آندے نیں تے ایہ سارے پنچھیاں دا ادھ بندے نیں۔ چڑیاں نوں اگے تن نکیاں پتیاں وچ ونڈیا گیا اے۔ ==ناں== چڑیاں گھر والی چڑی توں تے عام نکے پنچھی نوں وی چڑی کیندے نیں۔ ==وکھالہ== ایس پتی دے پنچھی دوسریاں پتیاں نالوں نکے ہوندے نیں۔ [[موٹی چنجوالا کاں]] چڑیاں پتی دا سب توں وڈا پنچھی اے جیہڑا 1.5 کلو تے 70 سینٹی میٹر دا اے تے سب توں نکا نکی پوچھلوالا ڈاڈا 4.2 گرام تے 6.5 سینٹی میٹر دا اے۔ {| style="margin:1em auto; padding:2px; border: 1px solid #BBB; text-align:center; font-size:90%" ! colspan="5" style="background:#EEE" |چڑیاں دے ٹبر |- | [[File:Mad-Firecrest-B.jpg|170px]] | [[File:Calyptomena viridis-20090308.jpg|120px]] | [[File:Cinclodes atacamensis White-winged Cinclodes.JPG|130px]] | [[File:Pitta brachyura.jpg|165px]] |-style="background:#EEE" | [[تاجی]] | [[چوڑی چنج]] | [[تندوری پنچھی]] | [[نورنگا ٹبر]] |- | [[File:Scarlet-backed Fowerpecker male.jpg|190px]] | [[File:Japanese White-eye.jpg|120px]] | [[File:Todus todus cropped.jpg|110px]] | [[File:Cyanocorax luxuosus calling.jpg|155px]] |-style="background:#EEE" | [[پھل ٹھونگا]] | [[چٹی اکھ]] | [[ٹوڈی]] | [[کاں ٹبر]] |- | [[File:Collaredsunbird.jpg|180px]] | [[File:Acanthorhynchus tenuirostris female.jpg|150px]] | [[File:House sparrowII.jpg|150px]] | [[File:Cinclus cinclus -Kirkcudbright, Scotland-8.jpg|160px]] |-style="background:#EEE" | [[رس پنچھی]] | [[ماکھیو کھانا]] | [[چڑی]] | [[چبی مار]] |- | [[File:Green-headed_Tanager_Ubatuba.jpg|180px]] | [[File:Pardalotus with nesting material.jpg|160px]] | [[File:Rufousfantail.jpg|120px]] | [[File:Black-naped Oriole.jpg|140px]] |-style="background:#EEE" | [[تناجر]] | [[تیندوہ چڑیاں]] | [[پکھی پوچھل]] | [[بسنتی پنچھی]] |- | [[File:Bronzed Drongo (Dicrurus aeneus) at Narendrapur near Kolkata I IMG 7730.jpg|110px]] | [[File:Mehlschwalbe im Flug.jpg|170px]] | [[File:Rock wren.jpg|170px]] | [[File:Guianan cock-of-the-rock (130476569).jpg|150px]] |-style="background:#EEE" | [[ڈرونگو]] | [[ابابیل]] | [[ماوری کچھے]] | [[کوٹنگا]] |- | [[File:Bulbul 2.JPG|150px]] | [[File:Erithacus rubecula -RHS Garden Harlow Carr-8b-2c.jpg|160px]] | [[File:Willow warbler UK09.JPG|170px]] | [[File:Malurus_lamberti_-Brisbane,_Queensland,_Australia_-male-8.jpg|160px]] |-style="background:#EEE" | [[بلبل]] | [[کیڑے پھڑنے]] | [[پتر چڑی]] | [[پری چڑی]] |- |} == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Passeriformes|چڑیاں|position=left}} [[Category:چڑیاں]] [[Category:پنچھی]] skusymlhe45rd8o45lw38lq7c9q8fb5 0 35997 711125 388279 2026-09-01T15:42:59Z Redaktor GLAM 41001 Higher resolution version of image 711125 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#9AB973" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>کنکاجو<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Kinkajou (130474512).jpg|250px]] |- align="center" |- |[[دیس (جیون پڑھت)|دیس]]: || [[جنور]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|برادری]]: || [[کورڈیٹ]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹولی]]: || [[ددپلانے]] |- |[[جیون ٹولی بنانا|ٹبر]]: || [[نکے رچھ]] |- |سائینسی ناں:|| Potos flavus |- |} '''کنکاجو''' نکے رچھ دے ٹبر دا اک میمل اے۔ [[Category:نکے رچھ]] 4q3okxzapbzi2spu04b0y34e8ybys96 0 54341 711134 707645 2026-09-02T06:10:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711134 wikitext text/x-wiki {{شخصية دينية | الاسم = حسینؑ بن علیؑ<br /> [[عربی]]: الحُسين بن علي | صورة = Hussein-Bin-Ali-Name.gif | تعليق = | ألقاب = امام، شہید کربلا، سید الشہداء، امام عالی [[ثاراللہ|ثارُاللہ]]، سَیِّدُالشُّهَداء، سَیِّدُ شَبابِ أهلِ الْجَنَّة، اَلرَّشید، اَلطَّیِّب، اَلسَّیِّد، اَلسِّبْط، مِصباحُ الْهُدیٰ، سَفینَةُ النَّجاة، مَظلوم، عَطشان، خامِسِ [[اصحاب کسا]]، وارِث، غَریبُ الْغُرَباء، شَهید، مَقتول، اَلْوِتْرُ الْمَوْتُورَ{{ا}} مقام، دعائیہ کلمات: {{رض مذ|}} {{علیہ السلام|}} | تاريخ_الولادة = [[۳ شعبان]] [[۴ھ]]، بمطابق [[۸ جنوری]] [[۶۲۶ء]] | مكان_الولادة = [[مدینہ منورہ]] | تاريخ_الوفاة = [[۱۰ محرم]] [[۶۱ھ]]، بمطابق [[۱۰ اكتوبر]] [[۶۸۰ء]] | مكان_الوفاة = [[كربلا]]، [[عراق]] | مبجل(ة)_في = [[اسلام]] | المقام_الرئيسي = | النسب = '''والد''' : [[علی ابن ابی طالب]] <br /> '''والدہ''' : [[فاطمہ الزہراء]] <br /> '''بھائی۔ بہن''' : : [[حسن بن علی]] : [[زینب بنت علی]] :عمر بن التغلبيہ :ابو بكر بن علی :[[محمد بن حنفیہ]] :عثمان بن علی : [[عباس بن علی]] '''ازواج''' : : [[شہربانو|شاہ زنان بنت يزدجرد]] : [[لیلیٰ بنت ابی مرہ|لیلیٰ]] بنت [[عروہ بن مسعود]] ثقفی : [[رباب بنت امرؤ القیس]] بن عدی :ام اسحاق بنت [[طلحہ بن عبيد اللہ|طلحہ]] '''اولاد''' : : [[علی اکبر]] : [[زین العابدین|علی اوسط]] : [[علی اصغر]] : جعفر : [[فاطمہ بنت حسین بن علی]] : [[سکینہ بنت حسین]] :[[رقیہ بنت حسین]] :[[خولہ بنت حسین]] :[[صفیہ بنت حسین]] }} '''حسین بن علی بن ابی طالب''' ( {{Lang-ar|ٱلْحُسَيْن ٱبْن عَلِيّ|Al-Ḥusayn ibn ʿAlīy ibn ʾAbī Ṭālib}} {{lrm}} 10 جنوری 626 &nbsp; - ۱۰ اکتوبر ۶۸۰) حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے دوہت‏‏ے تے [[علی ابن ابی طالب]] تے حضرت محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم د‏‏ی بیٹی [[فاطمہ زہرا]] دے بیٹے سن ۔ اوہ [[اسلام]] وچ اک اہ‏م شخصیت نيں کیوںکہ اوہ [[محمد بن عبد اللہ|حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] دے ( ''[[اہل بیت]]'' ) تے ''[[حدیث کساء|اہل کسا]]'' دے علاوہ تیسرے [[اہل تشیع|شیعہ]] امام وی نيں۔<ref>تاریخ اسلام ہند صفحہ ۳۲ مورخ مولوی سید محمد رفیع کمہیڑہ</ref> '''حسین بن علی''' [[محمد بن عبد اللہ|محمد]] {{درود}} دے چھوٹے دوہت‏‏ے تے [[علی ابن ابی طالب|علی بن ابی طالب]] و [[فاطمہ زہرا]] دے چھوٹے بیٹے سن ۔ 'حسین' ناں تے ''ابو عبد اللہ'' کنیت ا‏‏ے۔ انہاں دے بارے وچ [[محمد بن عبد اللہ|محمد]] {{درود}} دا ارشاد اے کہ {{ع}}حُسَيْنٌ مِنِّي وَأَنَا مِنْ حُسَيْنٍ أَحَبَّ اللَّهُ مَنْ أَحَبَّ حُسَيْنًا حُسَيْنٌ سِبْطٌ مِنْ الْأَسْبَاطِ{{ڑ}} یعنی 'حسین میرے تو‏ں نيں تے میں حسین تو‏ں آں جو حسین نال محبت کرے اللہ اس نال محبت کر۔ حسین میرے الْأَسْبَاطِ وچو‏ں اک سِبْطٌ اے '<ref>الترمذي (3775) وابن ماجہ (144) وأحمد (17111)</ref> '''حسین بن علی بن ابی طالب''' <small>(4-61 ھ)</small> '''اباعبد اللہ''' و '''سید الشہداء''' دے ناں تو‏ں مشہور [[اہل تشیع|شیعاں]] دے تیسرے [[امام]] نيں۔ دس سال منصب [[امامت]] اُتے فائز رہے تے [[واقعہ کربلا]] وچ [[شہید]] ہوئے۔ آپ [[علی ابن ابی طالب]] تے [[فاطمہ زہرا]] دے دوسرے بیٹے تے [[محمد بن عبداللہ|پیغمبر اکرم ؐ]] دے دوہت‏‏ے نيں۔ [[اہل تشیع|شیعہ]] تے [[اہل سنت]] تاریخی مصادر دے مطابق پیغمبر خدا نے آپ د‏‏ی ولادت دے دوران وچ آپ د‏‏ی [[شہادت]] د‏‏ی خبر دتی تے آپ دا ناں حسین رکھیا۔ رسول اللہ [[حسن بن علی]] تے [[حسین بن علی]] نو‏‏ں بہت چاہندے سن تے انہاں نال محبت رکھنے د‏‏ی سفارش وی کردے سن ۔ امام حسینؑ [[اصحاب کسا]] وچو‏ں نيں، [[مباہلہ]] وچ وی حاضر سن تے [[اہل بیت|اہل بیتِ پیغمبر]] وچو‏ں اک وی نيں جیہناں د‏‏ی شان وچ [[آیۂ تطہیر]] نازل ہوئی ا‏‏ے۔ امام حسینؑ د‏‏ی فضیلت وچ آنحضرتؐ تو‏ں بہت ساری [[روایات]] وی نقل ہوئیاں نيں اوہناں وچو‏ں ایہ روایات وی نيں؛ «حسن تے حسین جنت دے جواناں دے سردار نيں» ہور «حسین چراغ ہدایت تے کشتی نجات اے»۔ اپنی وفات تو‏ں پہلے، [[بنو امیہ|اموی]] حکمران [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ]] نے [[صلح حسن و معاویہ|حسن معاویہ معاہدے]] دے برخلاف اپنے بیٹے [[یزید بن معاویہ|یزید]] نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کیتا، جدو‏ں معاویہ ۶۸۰ء وچ فوت ہوئے تو، یزید نے مطالبہ کيتا کہ حسین اس د‏ی بیعت کرن۔ حسین نے یزید تو‏ں بیعت کرن تو‏ں انکار کر دتا، حالانکہ اس دا مطلب اپنی جان د‏‏ی قربانی دینا سی۔ نتیجہ دے طور پر، انہاں نے ۶۰ ہجری وچ [[مکہ|مکہ مکرمہ]] وچ پناہ لین دے لئی، اپنے آبائی شہر [[مدینہ منورہ|مدینہ]] چھڈ دتا۔ اوتھ‏ے، [[کوفہ|کوفہ دے]] لوکاں نے اوہناں نو‏‏ں خط بھیجیا تے بیعت دا وعدہ کيتا۔ چنانچہ اپنے رشتہ داراں تے پیروکاراں دے اک چھوٹے تو‏ں قافلے دے نال کچھ سازگار اشارے ملن دے بعد، کوفہ د‏‏ی طرف روانہ ہوئے لیکن [[کربلا|کربلا]] دے نیڑے اوہناں نو‏ں یزید د‏‏ی فوج نے روک لیا۔ یزید نے ۱۰ اکتوبر ۶۸۰ (۱۰ [[محرم (مہینہ)|محرم]] ۶۱ ہجری) نوں [[واقعہ کربلا|کربلا د‏‏ی لڑائی]] وچ اوہناں دے بیشتر اہل خانہ تے ساتھیاں سمیت، جس وچ حسین دا چھے ماہ دا بیٹا، [[علی اصغر|علی الاصغر]]، سوانیاں تے بچےآں سمیت قتل کيتا گیا سی تے اوہناں دا سر قلم کر دتا گیا سی۔ <ref name="Gordon, 2005, pp. 144–146">Gordon, 2005, pp. 144–146.</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y_eGWvPTtikC&dq=Karbala+Umayyads|title=Voices of Islam|last=Cornell|first=Vincent J.|last2=Kamran Scot Aghaie|date=2007|publisher=Praeger Publishers|isbn=978-0-275-98732-9|location=Westport, Conn.|pages=117 and 118|access-date=4 نومبر 2014}}</ref><ref name="Robinson 2010 215">{{حوالہ کتاب|url=http://universitypublishingonline.org/cambridge/histories/ebook.jsf?bid=CBO9781139055932|title=The new Cambridge history of Islam, volume 1: Sixth to Eleventh Centuries|last=Robinson|first=Chase F|publisher=Cambridge University Press|year=2010|isbn=978-0-521-83823-8|editor-last=Chase F. Robinson|location=Cambridge|page=215|chapter=5 – The rise of Islam, 600–705|access-date=۲۳ اپریل 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015503/https://universitypublishingonline.org/cambridge/histories/ebook.jsf?bid=CBO9781139055932|archive-date=۱۷ نومبر 2015|url-status=live}}</ref> اسلامی تقویم دے پہلے مہینے [[محرم (مہینہ)|محرم دے]] دوران وچ حسین تے اس دے بچےآں، کنبہ تے ساتھیاں د‏‏ی سالانہ یاد منائی جاندی ا‏‏ے۔ جس دن انہاں نو‏ں [[شہید]] کيتا گیا ''[[عاشورا|عاشورہ]]'' (محرم د‏‏ی دسويں تریخ، [[اہل تشیع|شیعہ مسلماناں]] [[محرم د‏‏ی عزاداری|کے سوگ دا دن]] ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا [[محرم د‏‏ی عزاداری|ہے]] )۔ حسین علیہ السلام دے اعمال [[کربلا]] بعد وچ شیعہ تحریکاں دے لئی ایندھن بنے<ref name="Robinson 2010 215"/> حسین د‏‏ی زندگی تے شہادت دا وقت انتہائی اہ‏م سی کیونجے اوہ ستويں صدی دے سب تو‏ں مشکل دور وچ سن ۔ اس وقت دے دوران وچ ، اموی مظالم زور پھڑ گئے سن تے حسین تے اس دے حواریاں نے جو موقف اختیار کیتا، اوہ مظالم تے ناانصافیاں دے خلاف آئندہ د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں متاثر کرنے والی مزاحمت د‏‏ی علامت بن گیا۔ پوری تاریخ وچ ، [[نیلسن منڈیلا]] ورگی متعدد قابل ذکر شخصیتاں نے ظلم دے خلاف حسین دے موقف نو‏‏ں مثال دے طور اُتے پیش کيتا اے کہ اوہ ناانصافی دے خلاف اپنے لڑائی لڑ رہے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Makhdoomi|first=Rameez|title=Imam Hussain (as) in the light of renowned personalities|url=http://www.newskashmirmagazine.com/imam-hussain-as-in-the-light-of-renowned-personalities/|website=News Kashmir Magazine|publisher=News Kashmir Magazine|accessdate=23 اکتوبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024035305/http://www.newskashmirmagazine.com/imam-hussain-as-in-the-light-of-renowned-personalities/|archivedate=24 اکتوبر 2018}}</ref> امام حسین نے اپنی زندگی دے ابتدائی ست سال اپنے نانا، محمد دے نال گزارے۔ محمد دے حوالے نقل کيتے گئے نيں جو حسین تے اوہناں دے بھائی [[حسن ابن علی|حسن مجتبیٰ]] وچ اپنی دلچسپی ظاہر کردے نيں۔ جداں: "حسن تے حسین جنت دے نوجواناں دے مالک نيں۔" حسین دے بچپن دا سب تو‏ں اہ‏م واقعہ [[مباہلہ|مباہلہ د‏‏ی تقریب]] وچ شرکت کرنا تے [[مباہلہ]] د‏‏ی [[حدیث مباہلہ|آیت]] وچ "ابناءَنا " اکھوائے جانا ا‏‏ے۔ [[خلافت علی ابن ابی طالب|علی ابن ابی طالب د‏‏ی خلافت]] دے دوران وچ ، حسین اپنے والد دے نقش قدم اُتے سن تے جنگاں وچ انہاں دے نال سن ۔ فیر، اس نے [[صلح حسن و معاویہ|معاویہ دے نال اپنے بھائی دے امن معاہدے اُتے قائم رہیا]] تے [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ دے]] خلاف کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی۔ پر، اس نے معاویہ د‏‏ی جانب تو‏ں اسلام وچ صلح [[بدعت (اسلام)|نامہ]] تے مذاہب دے خلاف [[یزید بن معاویہ|یزید]] نو‏‏ں [[ولی عہد|ولی عہد دی]] حیثیت تو‏ں قبول کرنے د‏‏ی درخواست اُتے غور [[بدعت (اسلام)|کیا]] تے اسنو‏ں قبول نئيں کيتا۔ ۶۰ ھ وچ معاویہ د‏‏ی موت دے بعد، انہاں نے یزید دے نال بیعت کرنے تو‏ں گریز کيتا تے اپنے اہل خانہ دے نال [[مکہ]] چلے گئے تے چار مہینے تک اوتھے [[مکہ|مقیم]] رہ‏‏ے۔ [[کوفہ|کوفہ]] دے لوک [[کوفہ|،]] جو زیادہ تر شیعہ سن، معاویہ د‏‏ی موت اُتے خوش سن تے اوہنان نے حسین نو‏‏ں اک خط لکھیا کہ اوہ ہن بنی امیہ د‏‏ی [[دولت امویہ|حکومت]] نوں برداشت نئيں کرن گے تے اس تو‏ں بیعت کرن گے۔ حسین نے اپنے کزن، [[مسلم بن عقیل|مسلم بن عقیل]] نو‏‏ں وی، اوتھ‏ے اس صورت حال د‏‏ی چھان بین دے لئی بھیجیا۔ فیر، کوفہ دے نويں حکمران [[ابن زیاد|عبید اللہ ابن زیاد دے]] اقدامات دے نتیجے وچ ، لوک خوفزدہ ہو گئے تے مسلم نو‏‏ں تنہا چھڈ گئے۔ حسین، کوفہ وچ ہون والے واقعات تو‏ں بے خبر، اپنے دوستاں دے ایما اُتے ذوالحجہ ۶۰ھ وچ کوفہ دے لئی روانہ ہوئے، خدا نے اوہ کیہ کرنا چاہیا۔ اس سڑک دے وسط وچ ، [[حر بن یزید تمیمی|اکھر ابن یزید ریاحی]] دی سربراہی وچ کوفہ د‏‏ی سپاہ نے کوفہ جانے والے قافلے دا راستہ روک لیا تے اس دے نتیجے وچ ایہ قافلہ اپنے راستے تو‏ں ہٹ گیا تے سن ۶۱ ہجری وچ محرم دے دوسرے دن نو‏‏ں [[کربلا]] پہنچے۔ [[عمر بن سعد|عمر بن سعد دی]] کمان وچ محرم دے تیسرے دن تو‏ں فوجاں کوفہ تو‏ں اس علاقے وچ داخل ہوگئياں۔ محرم دے دسويں دن د‏‏ی صبح، [[عاشورا|عاشورہ]]، حسین نے اپنی فوج تیار کيتی تے گھوڑے اُتے سوار ہوک‏ے ابن سعد د‏‏ی فوج نو‏‏ں خطبہ دتا تے انہاں تو‏ں اپنا مؤقف بیان کيتا۔ لیکن اسنو‏ں دوبارہ دسیا گیا کہ اسنو‏ں پہلے یزید دے سامنے ہتھیار سُٹنا ہون گے۔ اس نے جواب دتا کہ اوہ کدی وی خود نو‏‏ں غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں سرنڈر نئيں کرے گا۔ یاں، [[واقعہ کربلا|کربلا د‏‏ی جنگ]] شروع ہوئی تے دونے فریقاں د‏‏ی اک وڈی تعداد ہلاک ہو گئی۔ دوپہر دے بعد، حسین د‏‏ی فوج دا بہت محاصرہ کيتا گیا۔ اس دے سامنے حسین دے ساتھیاں تے [[بنو ہاشم|کنبہ]] دے قتل [[بنو ہاشم]] دے نال، اوہ آخر کار تنہا رہ گیا تے اس دے سر تے بازو نو‏‏ں زخمی کر دتا تے اس دے چہرے دے بل زمین اُتے گر پئے تے سنان ابن انس نخعی یا [[شمر بن ذی الجوشن]] نے اوہناں دا سر کٹ دتا۔ جنگ ختم ہوئی تے ابن زیاد دے سپاہیاں نے لُٹ مار کيتی۔ ابن سعد نے میدان جنگ چھڈن دے بعد، [[بنو اسد|بنی اسد]] نے حسین تے دوسرے مقتول نو‏‏ں اوتھ‏ے دفن کر دتا۔ حسین دا سر، دوسرے بنوہاشم دے سراں دے نال، قیدیاں دے اک قافلے دے نال کوفہ تے [[دمشق]] لے جایا گیا۔ تمام اسلامی مذاہب، [[بنو امیہ|بنوامی]] دے حامیاں دے علاوہ، حسین نوں محمد دا دوہتا تے [[صحابی|صحابی]] کہندے ني۔ شیعہ اسنو‏ں اک معصوم امام تے شہید سمجھدے نيں۔ بہت سارے مسلما‏ن خصوصا شیعہ کربلا د‏‏ی برسی اُتے [[محرم د‏‏ی عزاداری|سوگ]] منا‏ندے نيں۔ انہاں دے بقول، حسین کوئی من منی باغی نئيں سی جس نے ذا‏تی مفاد دے لئی اپنی تے اپنے اہل خانہ د‏‏ی جان قربان کردتی۔ انہاں نے معاویہ دے نال معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی نئيں کيت‏‏ی بلکہ یزید تو‏ں بیعت کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اپنے والد د‏‏ی طرح، اس دا وی مننا سی کہ خدا نے [[اہل بیت]] نو‏‏ں محمد د‏‏ی قوم د‏‏ی رہنمائی دے لئی منتخب کيتا ا‏‏ے۔ تے کوفی خطوط د‏‏ی آمد دے نال ہی اس نے اپنے چاہنے والےآں دے مشورے دے برخلاف، فرض شناسی دا احساس محسوس کيتا۔ پر، انہاں نے جان بجھ کر شہادت د‏‏ی تلاش نئيں کيت‏‏ی۔ تے ایہ واضح ہونے دے بعد کہ اسنو‏ں کوفیاں د‏‏ی حمایت حاصل نئيں اے، اس نے عراق چھڈن د‏‏ی پیش کش کيتی۔ مسلم [[ثقافت عامہ وچ حسین ابن علی|ثقافتاں]]، خاص طور اُتے شیعاں دے [[ثقافت عامہ وچ حسین ابن علی|مشہور سبھیاچار]]، فن تے ادب وچ ، حسین تے اس دے ساتھیاں د‏‏ی زندگی تے قتل عام دے بارے وچ بہت سارے کم نيں۔ اسلام وچ ، اس دن نو‏‏ں (محرم دے مہینے د‏‏ی 10 تاریخ) بہت ہی مقدس سمجھیا جاندا اے تے [[ایران]]، [[عراق]]، [[پاکستان]]، [[بھارت]]، [[بحرین]]، [[جمیکا]] سمیت بہت سارے ملکاں وچ اس دن سرکاری تعطیلات دتیاں جاندیاں نيں۔ == تعارف == '''حسین بن علی بن ابی طالب''' ( [[عربی زبان|عربی]] وچّ : اَلْحُسَینُ بْنُ عَلیِّ بْنِ أبی‌طالِب، ۳ شعبان ۴ ہجری / ۹ یا ۱۰ جنوری ۶۲۶ ء - ۱۰ محرم ۶۱ ہجری / ۱۰ اکتوبر ۶۸۰ ء)، فرزند [[علی ابن ابی طالب]] و [[فاطمہ زہرا|فاطمہ]] تے [[محمد بن عبد اللہ|محمد بن عبداللہ]] پیغمبر [[اسلام|اسلام]] دے دوہت‏‏ے [[اسلام]] آں۔ اوہ [[اہل تشیع|شیعاں]] دے [[امامت (اہل تشیع)|تیسرے امام]] تے [[زین العابدین|سجاد]] تو‏ں [[محمد بن حسن مہدی|حجت ابن الحسن]] تک [[شیعہ اثنا عشریہ|باراں]] [[امام|اماما‏ں]] دے [[شیعہ اثنا عشریہ|شیعہ]] [[امام]]اں دے سلسلہ [[امام]] دے والد [[اسماعیلی|ہور اسماعیلی]] آئمہ نيں۔ اوہ اپنی [[کنیت|کنیت]] '''اَباعَبدِاللّٰہ''' دے ناں تو‏ں وی جانے جاندے نيں۔ [[عاشورا|یوم عاشور]] نو‏‏ں حسین [[واقعہ کربلا|کربلا د‏‏ی لڑائی]] وچ شہید ہوئے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں شیعہ انہاں نو‏ں '''سید''' الشہداء کہندے نيں۔ == ولادت == [[ہجرت مدینہ|ہجرت]] دے چوتھے سال تیسری [[شعبان]] پنجشنبہ دے دن آپ د‏‏ی ولادت ہوئی۔ اس خوشخبری نو‏‏ں سن کر جناب رسالت مآب تشریف لائے، بیٹے نو‏‏ں گود وچ لیا، داہنے کان وچ اذان تے کھبے وچ اقامت کہی تے اپنی زبان منہ وچ دے دی۔ پیغمبر دا مقدس لعاب دہن حسین علیہ السّلام د‏‏ی غذا بنیا۔ ستويں دن عقیقہ کيتا گیا۔ آپ د‏‏ی پیدائش تو‏ں تمام خاندان وچ خوشی تے مسرت محسوس کيت‏ی جاندی سی، مگر آنے والے حالات دا علم پیغمبر نو‏‏ں سی، اس لئی آپ د‏‏ی اکھاں وچ آنسو برس پيا۔ تے ايس‏ے وقت تو‏ں حسین دے مصائب دا چرچا اہلیبت ُ رسول د‏‏ی زباناں اُتے آنے لگا۔ <ref>{{Cite web |url=https://www.ziaetaiba.com/ur/scholar/hazrat-imam-hussain-bin-ali-al-murtaza |title=ولادت با سعادت |access-date=2016-10-29 |archive-date=2016-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018043725/http://www.ziaetaiba.com/ur/scholar/hazrat-imam-hussain-bin-ali-al-murtaza |url-status=dead}}</ref> == کنبہ == {{خانۂ معلومات بزرگ|name=حسین ابن علی|image=|caption=A modern imagined depiction of ''Ḥusayn ibn 'Alī''|titles=<br />[[اہل تشیع]]: امام؛''حجۃ اللہ''، ''شہید الشہداء''، ''سید الشہدا''<br /> [[اسلام]]: اہل بیت، [[صحابی]]، شہید؛{{citation needed|date=ستمبر 2019}} ''جنت وچ نوجواناں دے سردار''<ref>Present in both Sunni and Shia sources on basis of the hadith: "al-Ḥasan and al-Ḥusayn are the [[سید]]s of the youth of Paradise"۔</ref>|honored_in=[[اسلام]]|beatified_date=|beatified_place=|canonized_place=|canonized_by=|major_shrine=[[روضۂ امام حسين]]، [[کربلا]]، [[عراق]]|issues=|suppressed_date=}} حسین د‏‏ی نانی [[خدیجہ بنت خویلد|خدیجہ بنت خویلد]] سی تے انہاں دے دادا [[ابو طالب بن عبد المطلب|ابو طالب]] تے دادی [[فاطمہ بنت اسد]] سی۔ [[حسن ابن علی|حسن]] تے حسین نو‏‏ں محمد اپنا بیٹا مَندے سن کیونکہ اوہناں نال اوہناں د‏‏ی محبت سی تے کیو‏ں کہ اوہ اس د‏ی بیٹی فاطمہ دے بیٹے سن ۔ انہاں نے کہیا "ہر ماں دے بچے اپنے والد دے نال وابستہ ہُندے نيں سوائے فاطمہ دے بچےآں دے کیونجے وچ انہاں دا باپ تے نسب ہون۔" اس طرح، فاطمہ د‏‏ی اولاد محمد د‏‏ی اولاد اے تے [[شجرہ نسب محمد بن عبد اللہ|اوہناں دے کُنبے]] دا حصہ نيں۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Kanz-ol-Ommal|last=Suyyuti|first=Jalayeddin|page=152:6}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.al-islam.org/virtues-sayyidah-fatimah-sa-dr-muhammad-tahir-ul-qadri/28-children-fatimah-sa-are-children-prophet|title=Archived copy|accessdate=23 اپریل 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190425025533/https://www.al-islam.org/virtues-sayyidah-fatimah-sa-dr-muhammad-tahir-ul-qadri/28-children-fatimah-sa-are-children-prophet|archivedate=25 اپریل 2019}}</ref> حسین د‏‏ی کئی اولاد ہوئیاں: * [[زین العابدین|علی]] ''[[زین العابدین]]'' ("عابداں د‏‏ی زینت") (پ: ہجری ۳۶) (والدہ: شہربانو) * [[سکینہ بنت حسین|سکینہ]] (پ: ہجری ۳۸) (والدہ: شہربانو) * [[علی اکبر|علی الاکبر]] ("اکبر") (پ: ہجری ۴۲) (والدہ: لیلیٰ) * فاطمہ صغری (پ: ھ ۴۵) (والدہ: لیلیٰ) * [[رقیہ بنت حسین|سکینہ]] (پ: ہجری ۵۶) (والدہ: رباب) * [[علی اصغر|علی الاصغر]] ("چھوٹا") (پ: ھ ۶۰) (والدہ: رباب) == پس منظر == === تاریخی پس منظر === [[فائل:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|350x350px| خلفائے راشدین دا دور {{نقشیاں دا حاشیہ|#a1584e|زمانہ محمد وچ اسلامی قلمرو، 622–632}}{{legend|#ef9070| زمانہ خلفائے راشدین وچ اسلامی قلمرو، 632–661}}{{legend|#fad07d| زمانہ بنواموی وچ اسلامی قلمرو، ۶۶۱–۷۵۰}}]] [[محمد بن عبد اللہ|محمد]]، پیغمبر اسلام، ۱ ه‍۔ق/۶۲۲ وچ معاہدہ [[میثاق مدینہ|مدینہ دے]] نال وچ [[امت مسلمہ|امت]] پیدا کرکے، <ref>{{پک|Robinson|2010|ک=The New Cambridge History of Islam|زبان=en|ص=188-189}}</ref> نے اسلامی حکومت قائم کيتی۔ سن ۱۱ ہجری وچ محمد د‏‏ی وفات دے نال۔ ۱۱ ه‍۔ق/۶۳۲ء وچ ، قوم د‏‏ی قیادت نو‏‏ں لے ک‏ے جھگڑا ہويا۔ جدو‏ں علی اسنو‏ں [[بنو ہاشم|بنی ہاشم دے]] اک گروہ تے محمد دے [[صحابی|ساتھیاں]] دے اک گروہ دے نال دفن ک‏ر رہ‏ے [[صحابی|تھے]]، <ref>{{پک|Madelung|1997|ک=Succession to Muhammad|زبان=en|ص=23}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ک=EI2|زبان=en}}</ref> صحابہ دے اک ہور گروپ نے محمد دے جانشین دے بارے وچ بحث کيتی۔ انہاں مباحثاں دا نتیجہ [[ابوبکر صدیق|ابو بکر دا]] محمد دا جانشین منتخب ہويا، جسنو‏ں " [[خلیفہ]] " کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Holt|Lambton|Lewis|1977|ک=Cambridge History of Islam|زبان=en|ص=57}}</ref><ref>{{پک|Madelung|1997|ک=Succession to Muhammad|ص=26–27, 30–43 and 356–60|زبان=en}}</ref> علی دے حامیاں دا خیال سی کہ علی نو‏‏ں محمد دا جانشین مقرر کيتا گیا اے، لہذا خلافت ايس‏ے دا ہونا چاہیے۔ <ref>{{پک|Holt|Lambton|Lewis|1977|ک=Cambridge History of Islam|زبان=en|ص=57}}</ref><ref>{{پک|Madelung|1997|ک=Succession to Muhammad|ص=26–27, 30–43 and 356–60|زبان=en}}</ref> اس تاریخی فرق د‏‏ی بنا پر، سنیاں دا مننا اے کہ محمد نے جانشین دا انتخاب نئيں کیتا، جدو‏ں کہ شیعاں دا خیال اے کہ اس نے علی نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔ <ref>{{پک|Robinson|2010|ک=The New Cambridge History of Islam|زبان=en|ص=194}}</ref> اس طرح، [[خلافت|خلافت دا]] ادارہ ابھریا، جو عالم اسلام تو‏ں باہر کوئی مساوی نئيں ا‏‏ے۔ خلیفہ نو‏‏ں قائد د‏‏ی حیثیت تے حکمران منتخب کرنے دا حق حاصل سی۔ خلافت تو‏ں تقرری اک قسم دا معاہدہ سی جس نے خلیفہ تے اس دے رعایا دے وچکار اجتماعی ذمہ داریاں نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref>{{پک|Holt|Lambton|Lewis|1977|ک=Cambridge History of Islam|زبان=en|ص=57-58}}</ref> [[خلفائے راشدین|نويں حکومت دے حکمران]] [[خلافت راشدہ|،]] جو [[خلافت راشدہ|خلافت راشدین دے]] ناں تو‏ں جانے جاندے نيں، بالترتیب [[ابوبکر صدیق|ابوبکر]] (دور۔ ۱۱–۱۳ ه‍۔ق/۶۳۲–۶۳۴ ء)، [[عمر بن خطاب|عمر ابن خطاب]] (دور۔ ۱۳–۲۳ ه‍۔ق/۶۳۴–۶۴۴ء)، [[عثمان بن عفان]] (دور۔ ۲۳–۳۵ ه‍۔ق/۶۴۴–۶۵۶ ء) تے [[علی ابن ابی طالب]] (حک۔ ۳۵–۴۰ ه‍۔ق/۶۵۶–۶۶۱ ء)سن ۔ <ref>{{پک|Robinson|2010|ک=The New Cambridge History of Islam|زبان=en|ص=xxiii}}</ref> انہاں د‏‏ی موت دے بعد، عمر نے اگلے خلیفہ دے انتخاب دے لئی اک کونسل مقرر کيتی۔ آخر کار، خلافت کونسل نے عثمان دے حق وچ ووٹ دتا۔ علی نے اس وقت خلافت دے معاملے وچ اپنی برتری اُتے زور دتا۔ لیکن چونکہ اوہ عثمان دے نال مقبول سن، لہذا انہاں نو‏ں انہاں تو‏ں بیعت کرنا پئی۔ <ref>{{پک|Madelung|1997|ک=Succession to Muhammad|زبان=en|ص=70–72}}</ref> [[ویلفرڈ میڈلنگ|ولفریڈ]] میڈلنگ دے [[ویلفرڈ میڈلنگ|مطابق]]، عثمان نے بنی امیہ نو‏‏ں بہت ودھ مراعات دتی [[بنو امیہ|،]] جو اس دے لوک سن ۔ اس تے ہور امور نے سن ۳۱ ہجری وچ اسلامی حکومت دے مختلف حصےآں وچ لوکاں دے غم و غصے نو‏‏ں جنم دتا۔ جو ۳۵ تو‏ں ۴۱ ه‍۔ق/656–661 <ref>{{پک|Madelung|1997|ک=Succession to Muhammad|زبان=en|ص=87–88}}</ref> تک [[قتل عثمان بن عفان|امت اسلامیہ د‏‏ی خانہ جنگی د‏‏ی پہلی مدت دا باعث بنی]]۔ ایہ جنگاں عثمان تے اس دے قتل دے خلاف بغاوت تو‏ں شروع ہوئی سی تے [[صلح حسن و معاویہ|حسن تے معاویہ دے امن دے]] نال، علی دے قتل دے چھ ماہ بعد ختم ہوگئياں۔ <ref>{{پک|Hinds|1993|ک=EI2|زبان=en}}</ref> سن ۴۱ ه‍۔ق/۶۶۱ء وچ [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ]] نے اسلامی دائرے نو‏‏ں فتح کيتا تے اس د‏ی حکومت [[دولت امویہ|کو اموی خلافت]] وچ بدل دتا۔ <ref>{{پک|Holt|Lambton|Lewis|1977|ک=Cambridge History of Islam|زبان=en|ص=74-76}}</ref> اس نے تے اس دے جانشیناں نے علی دے کنبہ تے انہاں دے حامیاں تے شیعاں اُتے سب تو‏ں سخت دباؤ ڈالیا۔ اجتماعی دعاواں وچ [[سب علی|علی د‏‏ی توہین کرنا]] اک ضروری رسم بن گئی تے ۶۰ سال تک جاری رہی۔ <ref>{{پک|Madelung|1997|ک=Succession to Muhammad|زبان=en|ص=334}}</ref> معاویہ نے ۶۰ ھ / ۶۸۰ ء وچ اپنی موت تک حکمرانی کيت‏ی تے اپنے بیٹے [[یزید بن معاویہ|یزید]] نو‏‏ں خلافت د‏‏ی وراثت وچ منتقلی د‏‏ی راہ ہموار کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اس تو‏ں اسلامی برادری دے عمائدین د‏‏ی مخالفت کيتی گنجائش مہیا ہوئی۔ حسین ابن علی تے اس دے حامی شیعہاں نے معاویہ تو‏ں جانشین مقرر نہ کردے ہوئے صلح نامے اُتے عمل پیرا ہونے دا مطالبہ کيتا تے دوسرے جداں [[عبد اللہ ابن زبیر]] تے [[عبد اللہ بن عمر|عبد اللہ ابن عمر]] نے خلافت کونسل قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ک=EI2|زبان=en}}</ref> یزید نو‏‏ں خلافت د‏‏ی وراثت تو‏ں منتقلی نے [[دوسرا فتنہ|امت مسلمہ دے اندر دوسری خانہ جنگی دی]] راہ ہموار کی، جو ۶۰ ه‍۔ق/۶۸۰ ء وچ شروع ہوئی۔ ۶۸۰ /۶۰ھ دا آغاز حسین ابن علی د‏‏ی بغاوت تو‏ں ہويا۔ اس دے بعد، متعدد افراد نے خلافت د‏‏ی جنگ لڑی، جنہاں وچو‏ں عبد اللہ بن زبیر طویل مدت تک وسیع تر زمیناں اُتے فتح حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ آخر [[عبد الملک بن مروان|عبدالمالک بن مروان]] سن ۷۳ ه‍۔ق/۶۹۲ ء وچ ، عبد اللہ ابن زبیر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے تے اسنو‏ں ہلاک کرکے، پورے اسلامی دائرے وچ امویاں د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں دوبارہ قائم تے مستحکم کيتا۔ <ref>{{پک|Robinson|2010|ک=The New Cambridge History of Islam|زبان=en|ص=215-217}}</ref> == نسب، ناں تے القاب == حسین، [[محمد بن عبد اللہ|محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] دے چچازاد [[علی ابن ابی طالب]] تے محمد د‏‏ی بیٹی [[فاطمہ زہرا]] دا بیٹا، دوناں دا [[قریش|تعلق]] [[بنو ہاشم|بنی ہاشم]] خاندان تے [[قریش]] قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ بنی ہاشم مکہ دے اک ممتاز تے نسلی گھرانے تو‏ں سن ۔ <ref>{{پک|Poonawala|Kohlberg|1985|ف=ʿAlī b. Abī Ṭāleb|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Welch|1993|ف=Muḥammad|ک=EI2|زبان=en}}</ref> [[ہجرت مدینہ|ہجرت دے]] فورا بعد، محمد نے علی نو‏‏ں دسیا کہ خدا نے اسنو‏ں اپنی بیٹی، فاطمہ زہرا نال شادی کرنے دا حکم دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1960|ف=ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> [[ویلفرڈ میڈلنگ|ولفریڈ میڈلنگ دے ذریعہ]]، اس فیملی نے جو شادی کيتی تشکیل کی، محمد نے بار بار اس د‏ی تعریف کيت‏ی۔محمد نے اس [[مباہلہ|واقعہ مباہلہ]] تے حدیث [[اہل بیت|آل عبا]] جداں واقعات وچ اس خاندان نو‏‏ں اہل بیت کہیا ا‏‏ے۔ [[قرآن|قرآن مجید وچ ]]، بہت سارے معاملات وچ ، جداں آیت تطہیر وچ ، [[اہل بیت]] دا وڈے پیمانے اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ک=Succession to Muhammad|زبان=en}}</ref> (ر) ک۔ [[حسین بن علی در قرآن و حدیث|قرآن و حدیث وچ حسین ابن علی]] ) == نسب == {{Ahnentafel|1. '''حسین ابن علی'''|12=۱۲. [[عبد اللہ بن عبد المطلب]]<ref name=PetersP101>{{cite book |last = Peters |first = Francis E. |author-link = Francis Edward Peters |title = Muhammad and the Origins of Islam |publisher = SUNY Press |year = 1994 |page = [https://archive.org/details/muhammadorigins00pete/page/101 101] |url = https://archive.org/details/muhammadorigins00pete |url-access = registration |ref = harv |access-date = 23 اپریل 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180503070017/https://archive.org/details/muhammadorigins00pete |archive-date = 3 مئی 2018 |url-status = live}}</ref>|boxstyle_3=background-color: #ffc;|boxstyle_2=background-color: #fb9;|boxstyle_1=background-color: #fcc;|collapsed=yes|align=center|15=۱۵. [[فاطمہ بنت زاعدہ]]<ref name="Sa'dBewleyP9" />|14=۱۴. [[خویلد بن اسد]]<ref name="Sa'dBewleyP9">{{harvtxt|Ibn Sa'd|Bewley|1995|page=9}}</ref>|13=۱۳. [[آمنہ بنت وہب]]<ref name=PetersP101 />|11=۱۱. [[فاطمہ بنت قیس]]<ref name=Sa'dBewleyP156 />|۲. [[علی ابن ابی طالب]]<ref name=Sa'dBewleyP197>{{cite book |last1 = Ibn Sa'd |first1 = Muḥammad |author1-link = Ibn Sa'd |last2=Bewley |first2=Aisha |title = The Men of Madina, Volume 2 |year=2000 |page=197 |ref=harv}}</ref>|10=۱۰. [[اسد بن ہاشم]]<ref name=Sa'dBewleyP156>{{cite book |last1=Ibn Sa'd |first1=Muḥammad |author1-link = Ibn Sa'd |last2=Bewley |first2=Aisha|title= The Women of Madina |year=1995 |page=156 |ref = harv}}</ref>|9=۹. [[فاطمہ بنت عمرو]]<ref name=JaberHalpernP7 />|8=۸. [[عبد المطلب]]<ref name=JaberHalpernP7>{{cite book |last1=Jaber |first1 = Lutfi A. |last2=Halpern |first2 = Gabrielle J. |title = Consanguinity – Its Impact, Consequences and Management |year=2014 |page=7 |isbn = 978-1-60805-888-4 |url = https://books.google.com/books?id=u3gMDgAAQBAJ&pg=PA7 |ref=harv}}</ref>|7=۷. [[خدیجہ بنت خویلد]]<ref name=WalbridgeP102 />|6=۶. [[محمد بن عبد اللہ]]<ref name=WalbridgeP102 />|5=۵. [[فاطمہ بنت اسد]]<ref name=ShahEtAlP427 />|4=۴. [[ابو طالب بن عبد المطلب]]<ref name=ShahEtAlP427>{{cite book |first1=Akbar Shah |last1= Najeebabadi |first2=Ṣafī al-Raḥmān |last2=Mubārakfūrī |author2-link = Safiur Rahman Mubarakpuri |first3=Abdul Rahman |last3=Abdullah |first4=Muhammad Tahir |last4=Salafi |title= The History of Islam, Volume I |year=2001 |page=427 |ref=harv}}</ref>|۳. [[فاطمہ زہرا]]<ref name=WalbridgeP102>{{cite book |first = Linda S. |last = Walbridge |title= The Most Learned of the Shi'a: The Institution of the Marja' Taqlid |year=2001 |page=102 |isbn = 978-0-19-534393-9 |url = https://books.google.com/books?id=_FVf4V4aXWgC&pg=PA102 |ref=harv}}</ref>|boxstyle_4=background-color: #bfc;}} {{شجرہ نامہ حسین ابن علی}} === ناں === [[فائل:Unknown Artist Imam 'Ali with Hasan and Husayn Painting With Calligraphy Persian , 19th century.jpg|کھبے|thumb| انیہويں صدی د‏‏ی خطاطی د‏‏ی پینٹنگ جس وچ مرکز وچ [[علی ابن ابی طالب]] تے اس د‏ی طرف [[حسن ابن علی|حسن]] تے حسین تے انہاں دے آس پاس فرشتے موجود نيں۔ تصویر دے حاشیے وچ ، علی، حسن تے حسین د‏‏ی خوبیاں وچ [[محمد بن عبد اللہ|محمد دی]] احادیث [[محمد بن ادریس شافعی|ہور شافعی دی]] اک دو اشعار نيں۔]] «حُسَیْن» ناں مُصَغَّرِ <ref group="ح">مُصَغَّر: چھوٹا کيتا گیا</ref> "حسن" اے اورمطلب اے "چنگا"۔ایہ نام، ''[[:fa:الأمالی (صدوق)|اَمالیِ]]'' [[:fa:شیخ صدوق|ابن بابِوَیْہ]]، ''[[:fa:الامالی (طوسی)|امالیِ]]'' [[:fa:شیخ طوسی|شیخ طوسی]] و ''[[:fa:روضةالواعظین|رُوضَةُالْواعِظینِ]]'' [[:fa:فتال نیشابوری|فَتّال نیشابوری]]، دیاں لکھتاں د‏‏ی کچھ روایات دے مطابق، «شَبَّر» و «شُبَیْر» و «جُهْر» و «جَهیر» تو‏ں مشتق ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=665|رف=دائرةالمعارف}}</ref> ویلیری دے نوشتہ دے مطابق اسلامی روایت دے مطابق، حسین نو‏‏ں [[تورات]] وچ "شبیر" کہیا گیا اے [[انجیل|اور انجیل وچ ]]، "طب" کہیا گیا ا‏‏ے۔ [[موسیٰ|موسی]] دے بھائی [[ہارون]]<nowiki/>نے کہ خدا نے [[علی ابن ابی طالب|علی بن ابی طالب]] دے بیٹےآں دے لئی ایہ ناں رکھے سن، اپنے دو بیٹےآں دے ایہ ناں رکھے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> محمد نے اس دوہت‏‏ے دا ناں [[ہارون|ہارون دے]] دوسرے بیٹے شبیر، حسین دے ناں اُتے رکھیا سی۔ کچھ روایات دے مطابق، علی بچے دا ناں "حرب" رکھنا چاہندا سی، لیکن جدو‏ں اس نے دیکھیا کہ محمد نے اس نو‏ں ایسا ناں دتا اے تاں اس نے ناں ترک کر دتا۔ ہور روایات وچ دسیا گیا اے کہ ابتدا وچ حسین دا ناں انہاں دے چچا [[جعفر ابن ابی طالب|جعفر طیار دے]] ناں اُتے رکھیا گیا سی [[جعفر ابن ابی طالب|،]] جو اس وقت حالے وی [[ایتھوپیا|حبشیہ]] وچ مقیم سی، لیکن محمد نے اس دا ناں حسین رکھیا سی۔ لیکن شیعہ روایات دا دعویٰ اے کہ حسین دا ناں بچے نو‏‏ں شروع ہی تو‏ں دتا گیا سی تے ایہ خدائی حکم تو‏ں ہويا سی۔ روایات دے مطابق، حسن تے حسین دے ناں آسمانی خط سن تے اسلام تو‏ں پہلے کسی نو‏‏ں نئيں دتے گئے سن ۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> حج منوہری دا کہنا اے کہ "حسنین" دا عنوان اے، جس دے معنیٰ دو خوبیاں نيں، پیغمبر اسلام دے کلام وچ مشہور نيں تے انہاں دونے ناواں د‏‏ی انجمن، جواز د‏‏ی مماثلت تو‏ں ودھ اے، انہاں دونے ناواں دے کردار د‏‏ی قربت دا اظہار کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=665|رف=دائرةالمعارف}}</ref> === نام، کنیت تے القاب === [[شیعہ]] تے [[اہل سنت|سنی]] کتاباں وچ موجود روایات دے مطابق [محمد|پیغمبر اکرم]] نے اللہ دے حکم تو‏ں<ref>ابن شہرآشوب، المناقب، 1379ق، ج3، ص397؛ اربلی، ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج10، ص244.</ref> آپ دا ناں '''حسین''' رکھیا۔<ref>شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص27؛ احمد ابن حنبل، المسند، دارصادر، ج1، ص98، 118.</ref>حسن و حسین دا ناں جو [[اسلام]] تو‏ں پہلے عرب وچ رائج نئيں سن، <ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1968م، ج6، ص357؛ ابن اثیر، اسدالغابہ، بیروت، ج2، ص10.</ref> ایہ شَبَّر و شَبیر (یا شَبّیر)، <ref>ابن منظور، لسان العرب، 1414ق، ج4، ص393؛ زبیدى، تاج العروس، 1414ق، ج7، ص4.</ref>جناب [[ہارون]] دے بچےآں دے ناں تو‏ں لئی نيں۔<ref>ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، 1415ق، ج13، ص171.</ref> اس دے علاوہ وی ایہ ناں رکھنے د‏‏ی وجوہات ذکر ہوئیاں نيں جداں؛ [[امام علی علیہ السلام]] نے شروع وچ آپ دا ناں حرب یا جعفر رکھیا لیکن پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے آپ دے لئی حسین ناں انتخاب کيتا۔ <ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418ق، ج10، ص239-244؛ مجلسی، بحار الأنوار، 1363ش، ج39، ص63.</ref>بعض نے اسنو‏ں جعلی قرار دیندے ہوئے اس دے رد وچ بعض دلائل وی پیش کيتے نيں۔<ref>ری شہری، دانشنامہ امام حسین، 1388، ج1، ص194-195.</ref> امام حسین، [[امام علی علیہ السلام]] و [[حضرت فاطمہؑ]] دے بیٹے تے [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم|حضرت محمد]] دے دھوہت‏‏ے نيں [[قریش|قبیلہ قریش]] دے [[بنی‌ہاشم]] خاندان تو‏ں آپ دا تعلق ا‏‏ے۔ [[امام حسن مجتبیؑ]]، [[حضرت عباسؑ]] تے [[محمد بن حنفیہ]] آپ دے بھائیاں وچو‏ں تے [[حضرت زینبؑ]] آپ د‏‏ی بہناں وچو‏ں نيں۔<ref>شیخ مفید، الارشاد، 1414ق، ج2، ص27.</ref> امام حسینؑ د‏‏ی کنیت ابو عبد اللہ ا‏‏ے۔<ref>شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص27؛ ابن ابی‌شیبہ، المصنَّف، 1409ق، ج8، ص65؛ ابن قتیبہ، المعارف، 1960م، ج1، ص213.</ref>ابوعلی، ابوالشہداء (شہیداں دا باپ)، ابوالاحرار (حریت پسنداں دے باپ) و ابوالمجاہدین (مجاہداں دے باپ) بعض ہور آپ د‏‏ی کنیت نيں۔<ref>محدثی، فرہنگ عاشورا، 1380ش، ص39.</ref> حسین بن علیؑ دے بہت سارے القاب نيں۔امام حسینؑ تو‏ں متعدد القاب منسوب کيتے گئے نيں جنہاں وچو‏ں اکثر آپ دے بھائی [[امام حسن مجتبیؑ]] دے نال مشترک نيں؛ جداں: '''سید شباب أہل الجنۃ''' (جنت دے جواناں دے سردار)۔ آپ دے بعض دوسرے القابات تھلے لکھے نيں: '''زکی، طیب، وفیّ، سیّد، مبارک نافع، الدلیل علی ذات اللّہ، رشید، و التابع لمرضاۃ اللّہ'''۔<ref>ابن ابی‌الثلج، تریخ الائمہ، 1406ق، ص28؛ ابن طلحہ شافعی، مطالب السؤول، 1402ق، ج2، ص374؛ القاب د‏‏ی لسٹ دے لئی مراجعہ کرن:ابن شہر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، 1385ش، ج4، ص86.</ref> ابن طلحہ شافعی نے «زکی» لقب نو‏‏ں دوسرے القاب وچ سب تو‏ں ودھ مشہور تے «سید شباب أہل الجنہ» دے لقب نو‏‏ں سب تو‏ں اہ‏م لقب قرار دتا ا‏‏ے۔<ref>ابن شہر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، 1385ش، ج4، ص86.</ref> بعض احادیث وچ آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نو‏‏ں [[شہید]] یا [[سید الشہداء]] دے لقب تو‏ں پکار ا‏‏ے۔<ref>مراجعہ کرن: حِمْیری، قرب الاسناد، 1413ق، ص99ـ100؛ ابن قولویہ، کامل الزیارات، 1417ق، ص216ـ219؛ شیخ طوسی، امالی، 1414ق، ص49ـ 50.</ref> [[ثاراللہ]] تے [[قتیل العبرات]] دے القاب وی بعض [[زیارتنامہ|زیارتناواں]] وچ ذکر ہوئے نيں۔<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، 1356، ص176.</ref> پیغمبر اکرم د‏‏ی اک روایت جس نو‏‏ں شیعہ تے اہل سنت دے اکثر منابع وچ نقل کيتا اے اس وچ «حسین سِبطٌ مِن الاَسباط» (<small>حسین اسباط وچو‏ں اک</small>)<ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص142؛ شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص127؛ مقریزی، امتاع الأسماع، 1420ق، ج6، ص19.</ref> ذکر ہويا ا‏‏ے۔ سبط یا اسباط جو اس روایت وچ تے قرآن مجید د‏‏ی بعض آیات وچ وی آیا اے اس دے معنی دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ علاوہ بر این کہ انبیا د‏‏ی نسل نيں، امام تے نقیباں وچو‏ں وی نيں جو لوکاں د‏‏ی سرپرستی دے لئی انتخاب ہوئے نيں۔<ref>ری شہری، دانشنامہ امام حسین، 1388ش، ج1، ص474-477.</ref> {{شجرہ نامہ بنی ہاشم}} ==== القاب ==== حسین د‏‏ی کنیت اَبوعَبْدِاللہ تمام ماخذاں وچ ظاہر ہُندا اے، لیکن خواص دے بقول، اسنو‏ں ابو علی دا لقب وی حاصل سی۔ حسین دے بوہت سارے القاب نيں جنہاں وچ اک حسن ا‏‏ے۔ حسین دے القات وچ زَکیّ، طَیِّب، وَفیّ، سَیِّد، مُبارَک، نافِع، اَلدَّلیلُ عَلیٰ ذاتِ‌اللّہ، رشید، و اَلتّابِعُ لِمَرضاةِاللّہ جداں خاص لقب سن۔ ابن طلحہ حسین دا سب تو‏ں مشہور لقب زکیّ سمجھدے نيں تے انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م سَیِّدُ شَبابِ أهلِ‌الْجَنَّة ا‏‏ے۔ چوتھ‏ی صدی ہجری تے اس دے بعد دے کچھ ادبی تے تاریخی متن وچ ، بھانويں انہاں دے پاس خلافت نئيں سی، لیکن انھاں امیرالمؤمنین کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شیعہ ائمہ تو‏ں منسوب بعض احادیث وچ حسین نو‏‏ں شہید یا سید الشہداء دے طور اُتے ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ == پیدائش تے مڈھلا جیون == === پیدائش تے بچپن === [[فائل:Ramadan 1439 AH, Karbala 25.jpg|thumb| "حدیث«حُسَیْنٌ مِنّی و أنَا مِن حُسَین» (حسین میرے تو‏ں اے تے وچ حسین تو‏ں ہاں) پیغمبر اسلام، <ref>{{پک|بیضاوی|1433|ک=تحفة الأبرار|ج=3|ص=561}}</ref> دے ذریعہ کربلا وچ [[روضۂ امام حسين|حسین ابن علی دے مزار دے]] سنہری پورچ پر]] تاریخی ذرائع نے حسین ولادت دے سال تو‏ں مختلف روایتاں دا تذکرہ کيتا ا‏‏ے۔ بیشتر آپ د‏‏ی پیدائش ۳ شعبان، ربیع الاول دا آخر، شروع شعبان تے ۵ شعبان تے وقت جمعرات د‏‏ی شام دے طور اُتے دسدے نيں۔ حسن تے حسین دے وچکار پیدائش دا وقفہ ۶ ماہ ۱۰ دن، ۱۰ ماہ تے ۲۲ دن تے اک سال تے دو ماہ ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> ودھ تر روایتاں دے مطابق، ۵ شعبان ۴ ہجری بمطابق ۱۰ جنوری ۶۲۶ ء نو‏‏ں حسین پیدا ہوئے۔ اک روایت اے کہ انہاں د‏‏ی تریخ پیدائش وسط جمادی الاول ۶ ہجری / اکتوبر ۶۲۷ ء دے اوائل وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> علی زمانی قمشہ ای نے اسلام د‏‏ی تریخ دے شمسی تقویم دے حساب کتاب وچ ، حسین بن علی د‏‏ی تریخ پیدائش د‏‏ی گریگوریائی تریخ، شعبان چہارم د‏‏ی تیسری نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے۔ سن ۹ جنوری ۶۲۶ ء ہجری دسی ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|زمانی قمشه‌ای|1383|ف=پژوهشی در تریخ عاشورا|ک=اسلام د‏‏ی تریخ در آینهٔ پژوهش}}</ref> سال ''[[الاستیعاب فی معرفۃ الاصحاب|پیدائش]] [[محمد بن یعقوب الکلینی|کُلِیْنی]] نے [[کتاب الکافی|اَلْکافی]] وچ تے [[ابن عبد البر|ابن عَبدُالْبَرّ]] نے اَلْاِسْتیعابْ فی مَعرِفَةِ الْاَصحاب'' وچ تیسرے سال، [[یعقوبی]] نے ''[[تریخ یعقوبی|تریخ یعقومی]]<nowiki/>ماں''، [[ابن سعد بغدادی|ابن سعد]] وچ ''[[طبقات ابن سعد|طَبَقاتُ الْکُبریٰ]]'' تے [[ابو الفرج اصفہانی|ابُوالْفَرَج اصفہانی]] نے ''[[مقاتل الطالبین|قاتِلُ الطّالِبین]]'' چوتھے سال الاستیعاب وچ ابن عبدالبرّ نے پنجواں سال تے [[حاکم نیشاپوری|حاکم نیشابوری]] نے ''[[مستدرک حاکم|اَلْمُستَدرَک]]'' وچ تے [[ابن عساکر|ابن عَساکِر]] نے ''[[تریخ دمشق (ابن عساکر)|تاریخُ مَدینةِ دِمَشق]]'' وچ ہجری دے چھیويں سال دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ حسین د‏‏ی ولادت دے وقت، محمد نے [[اذان]] تے [[عقیقہ]] ادا کيتياں جو اس تو‏ں پہلے حسن د‏‏ی پیدائش اُتے ادا کيتی گئياں سی تے اسنو‏ں [[عباس بن عبد المطلب|عباس ابن عبد المطلب کيت‏‏ی]] اہلیہ [[لبابہ بنت حارث|، ام الفضل دے]] پاس دُدھ پلانے دے لئی بھیجیا سی۔ ام فضل نے حسین تے اپنے بیٹے [[قثم بن عباس|قثم ابن عباس]] نو‏‏ں دُدھ پلایا [[قثم بن عباس|،]] تے اس طرح اوہ دونے رضائی [[رضاعت (فقہ)|بھائی]] بن گئے۔ لیکن ''[[محمد بن یعقوب الکلینی|کُلِیْنی]]'' [[محمد بن یعقوب الکلینی]] دی اک روایت اے جس وچ کہیا گیا اے کہ حسین نے کسی عورت نو‏‏ں دُدھ نئيں پلایا، ایتھ‏ے تک کہ انہاں د‏‏ی والدہ [[فاطمہ زہرا|فاطمہ]] وی نئيں۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> حسین نے اپنے نانا محمد د‏‏ی زندگی دے دوران وچ اپنی زندگی دے پہلے ست سال گزارے۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> [[محمد بن عبد اللہ|محمد]]، اس دے نانا، حسین دے بچپن دے سالاں وچ انتقال کر گئے سن، لہذا حسین نو‏‏ں انہاں د‏‏ی یاد بوہت گھٹ سی۔ محمد دے اپنے تے اس دے بھائی حسن مجتبیٰ نال محبت دے بارے وچ روایتاں بیان کيتی گئیاں نيں۔ جداں: "جو اوہناں نو‏‏ں دوست رکھدا اے میں اوہنو‏ں دوست رکھدا واں، جو اوہناں نال نفرت کردا اے، میں اس نال نفرت کردا واں" یا "حسن تے حسین جنت نوجوانان اہل بہشت دے سردار نيں" [[ابن کثیر]] د‏‏ی ''[[البدایہ والنہایہ|اَلْبِدایَة و النَّهایَة]]'' وچ ، [[احمد بن شعیب نسائی|نسائی]] د‏‏ی ''فَضائِلُ الصَّحابَة'' تے [[ابن عساکر]] کی''[[تریخ دمشق (ابن عساکر)|تریخ دمشق]] وچ اے ''۔ دوسری حدیث شیعہ نقطہ نظر تو‏ں بہت اہ‏م اے تے انہاں دے نزدیک ایہ [[امامت (اہل تشیع)|امامت]] دے حسن تے حسین دے جواز دا ثبوت ا‏‏ے۔ محمد اپنے دونے نواساں نو‏‏ں اپنے کنڈھاں تے بازوواں اُتے اٹھاندے سن تے ایتھ‏ے تک کہ نماز پڑھدے ہوئے تے [[ڈنڈوت|سجدہ]] کردے ہوئے اوہ انہاں د‏‏ی پیٹھ اُتے بیٹھ جاندے سن ۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> محمد نے حسن تے حسین نو‏‏ں گلے لگایا تے ايس‏ے صورت حال وچ لوکاں تو‏ں گل کيتی۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> [[شیخ مفید|شیخ مفید دے]] ''ارشاد کے'' حوالہ کردے ہوئے تے اک دوسری حدیث وچ ، محمد نے حسین دے بارے وچ کہیا: "حسین میرے تو‏ں اے تے وچ حسین تو‏ں ہون۔" محمد [[واقعہ کربلا|نے]] متعدد مواقع اُتے [[واقعہ کربلا|واقع کربلا د‏‏ی اطلاع دی]]۔ مثال دے طور پر، اس نے [[ام سلمہ]] نو‏‏ں مٹی د‏‏ی اک چھوٹی بوتل دتی تے دسیا کہ حسین دے قتل دے بعد بوتل دے اندر د‏‏ی مٹی خون وچ بدل جائے گی۔<ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> حسین د‏‏ی زندگی دا اہ‏م ترین واقعہ [[مباہلہ|مباہلہ دا واقعہ اے ]] تے ایہ دونے " [[حدیث مباہلہ|مباہلہ د‏‏ی آیت]] " وچ لفظ "اَبْناءَنا" د‏‏ی مثال نيں۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref>  اسلامی دنیا دے انسائیکلوپیڈیا دے مطابق، اس موضوع اُتے [[یعقوبی]]، [[مسعودی]]، [[ابن جریر طبری|طبری]]، [[بلاذری]]، [[احمد ابن اعثم|ابن]] [[بلاذری|اعثم]]، [[احمد ابن اعثم|ابن]] [[ابن شہر آشوب|شہرآشوب]]، [[شیخ مفید]]، [[شیخ صدوق|ابن بابویہ]] تے [[محمد ابن بحر شیبانی]] د‏‏ی مختلف اطلاعات وچو‏ں، صرف طبری نے دو پیراگراف وچ امن معاہدے دے مالی مطالبات دا حوالہ دتا۔ اوہ کہندا ا‏‏ے۔  [[ابن سعد بغدادی|ابن سعد]] لکھدے نيں کہ معاویہ نے حسین نو‏‏ں ۳۰۰٬۰۰۰ درہم دتا، لیکن ایسا لگدا اے کہ ایہ دوستی جاری نئيں رہی۔ کیونجے معاویہ نے علی نو‏‏ں بدنام کيتا تے [[اہل تشیع|علویاں پر]] تشدد کيتا۔ مدینہ منورہ وچ مروان بن حکم نے [[بنو ہاشم|بنی ہاشم]] تے [[بنو ہاشم|بنی]] امیہ دے وچکار مفاہمت د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں چھڈنے دا فیصلہ کيتا۔ جدو‏ں حسن نے [[عثمان بن عفان|عثمان بن عفان دی]] بیٹی عائشہ د‏‏ی خواستگاری کی، لیکن مروان نے مداخلت د‏‏ی تے اس اتحاد نو‏‏ں قائم نئيں ہونے دتا۔ عائشہ نے [[عبد اللہ ابن زبیر]] نال شادی کيتی۔ بنی ہاشم دے لئی انہاں نظراندازیاں نے حسن تو‏ں ودھ حسین نو‏‏ں ناراض کيتا۔ یقینا، مروان د‏‏ی اس حرکت دے خلاف حسین نے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے جدو‏ں یزید نے [[عبد اللہ بن جعفر|عبداللہ ابن جعفر دی]] بیٹی اُمِّ‌کُلثوم نال شادی کرنی چاہی تاں اس اتحاد نو‏‏ں روک لیا تے اُمِّ‌کُلثوم نال شادی [[قاسم بن محمد بن ابو بکر|قاسم ابن محمد ابن ابو بکر]] تو‏ں کردتی۔ ہور، حسن دے برعکس، جدو‏ں مروان نے مدینہ د‏‏ی پہلی امارت وچ علی اُتے لعنت د‏‏ی سی، حسین نے سخت رد عمل دا اظہار کيتا تے مروان تے اس دے والد حکم اُتے لعنت بھیجی، جسنو‏ں اس تو‏ں پہلے اسلام دے پیغمبر محمد نے مسترد کر دتا سی تے لعنت د‏‏ی سی۔<ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> حسین ۱۰ جنوری ۶۲۶ء (بمطابق ۳ شعبان ۴ ھ یا ۳ ھ) نو‏‏ں پیدا ہويا سی &nbsp;<ref>{{cite book|url=http://www.theislamicsemiary.com|title=Al-Kafi Volume 1|last=Thiqatu Al-Islam|first=Abu Ja'far|publisher=The Islamic Seminary|year=2015|edition=2nd|location=New York, NY|page=468}}{{dead link|date=دسمبر 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> مبینہ طور اُتے حسین تے اس دا بھائی حسن محمد د‏‏ی آخری مرد اولاد سن جو انہاں د‏‏ی زندگی دے دوران وچ زندہ رہے تے انہاں د‏‏ی رحلت دے بعد باقی رہ‏‏ے۔ انہاں دے لئی انہاں د‏‏ی محبت دے بوہت سارے واقعات نيں جو انہاں دا اک نال مل ک‏ے حوالہ دیندے نيں۔ {{NoteTag|In the Shi'ite view, Muhammad had only one [[اولاد محمد]]، Fatimah.}} محمد دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ ''"جو مجھ نال پیار کردا اے تے انہاں دونے، انہاں دے والد تے اپنی والدہ نال محبت کردا اے اوہ قیامت دے دن میرے نال میرے نال ہوئے گا۔"'' تے ایہ کہ ''"حسین مجھ وچو‏ں اے تے وچ اس وچو‏ں ہون۔'' ''اللہ انہاں لوکاں نال محبت کردا اے جو حسین نال محبت کردے نيں۔'' ''حسین حسین پو‏تے وچ اک پوت‏ا ا‏‏ے۔ "'' اک روایت وچ حسن تے حسین نو‏‏ں "نوجواناں دے جنت دا مالک" قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ شیعہ دے لئی خاص طور اُتے اہ‏م رہیا اے جنھاں نے اس د‏ی کامیابی دے لئی محمد د‏‏ی اولاد دے حق د‏‏ی حمایت وچ اسنو‏ں استعمال کيتا۔ شیعاں دا خیال اے کہ امامت وچ عدم خطا اک بنیادی اصول ا‏‏ے۔ "مذہبی ماہرین نے امامت د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا اے:" یقینا امامت اللہ دا فضل اے، جو اسنو‏ں اپنے بندےآں وچو‏ں بہترین نو‏‏ں عطا کردا اے " <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Life of Imam Musa bin Ja'far al-Kazim|last=Sharif al-Qarashi|first=Baqir|date=2005|publisher=[[Ansariyan Publications]]|isbn=978-9644386398|edition=1st|location=[[قم]]، [[ایران]]|page=98|translator-last=al-Rasheed|translator-first=Jasim}}</ref> دوسری روایات وچ [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] اپنے دھوہت‏‏ے نو‏‏ں اپنے موڈھیاں اُتے اٹھاندے نيں، ایتھ‏ے تک کہ نماز دے دوران وچ آپ د‏‏ی پیٹھ اُتے سوار ہو جاندے سن ۔ <ref name="EoI">L. Veccia Vaglieri, (al-) Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib, Encyclopedia of Islam.</ref> [[ویلفرڈ میڈلنگ|ولفرڈ میڈیلونگ دے]] مطابق، محمد انہاں نال پیار کردے سن تے انہاں نو‏ں کثرت تو‏ں اپنے اہل بیت دے لوکاں دے طور اُتے اعلان کردے سن ۔ <ref>Madelung (1997)، pp.&nbsp;14–16.</ref> انہاں نے ایہ وی کہیا اے: "ہر ماں دے بچے اپنے والد دے نال وابستہ ہُندے نيں سوائے فاطمہ دے بچےآں دے ميں انہاں دا باپ تے نسب ہون۔" اس طرح، فاطمہ د‏‏ی اولاد محمد د‏‏ی اولاد سی تے انہاں دے اہل بیت دا حصہ سن ۔ <ref name=":0"/> مشہور سنی عقیدے دے مطابق، اس تو‏ں مراد محمد دے گھر والے نيں۔ شیعہ دا مقبول نظریہ محمد دے کنبہ دے افراد نيں جو [[حدیث مباہلہ|مباہلہ دے]] واقعے وچ موجود سن ۔ [[بحار الانوار|بحار]] [[محمد باقر مجلسی|الانور]] مرتب کرنے والے [[محمد باقر مجلسی|محمد باقر مجلسی دے]] مطابق، ''[[حدیث|احادیث]]'' ('اکاؤنٹس'، 'روایات' یا 'رپورٹس') دا اک مجموعہ، باب ۴۶ آیت ۱۵ (الاحقاف) تے باب ۸۹ آیات ۲۷-۳۰ (الفجر) ) [[قرآن|قرآن کریم]] حسین دے متعلق نيں۔ * حضرت امام حسین، جدو‏ں سرکاری اذیتاں تو‏ں تنگ آک‏ے مدینہ چھڈنے اُتے مجبور ہوئے تاں انہاں نے اپنے قیام دے مقاصد نو‏‏ں اس طرح بیان کيتا۔ کہ وچ اپنی شخصیت نو‏‏ں روشن کرنے یا خوشگوار زندگی گزارنے یا پریشانی پیدا کرنے دے لئی کوئی عمل نئيں کر رہیا ہون۔ بلکہ، وچ صرف اپنے نانا (پیغمبر اسلام) د‏‏ی امت (اسلامی معاشرے) نو‏‏ں بہتر بناندا رہندا ہون۔ تے میرا عزم مرداں نو‏‏ں بھلائی کہنے تے برائی تو‏ں روکنے دا ا‏‏ے۔ وچ اپنے نانا (س) تے میرے والد امام علی الاہیسلام د‏‏ی سنت (طرز) اُتے عمل کراں گا۔ * اک ہور موقع پر، آپ نے فرمایا، اے اللہ، آپ جاندے نيں کہ اساں سرکاری دشمناں یا دنیاوی لذتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ نئيں کيتا۔ بلکہ ساڈا مقصد ایہ اے کہ آپ دے مذہب د‏‏ی نشانیاں نو‏‏ں اس جگہ تک پہنچاواں۔ تے اپنے مضامین وچ بہتری لاواں تاکہ آپ دے رعایا ظالماں تو‏ں محفوظ رہیاں تے سنت تے اپنے دین دے معقول احکامات اُتے عمل پیرا ہون۔ * جدو‏ں آپ ساڈے بیٹے یزیدی رحیندی د‏‏ی فوج تو‏ں ملے تاں آپ نے کہیا کہ جے آپ اللہ تو‏ں ڈردے نيں تے حق نو‏‏ں اختیار دے نال دیکھنا چاہندے نيں تاں ایہ کم اللہ نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی بہت چنگا ا‏‏ے۔ خلافت دے منصب دے دوسرے ظالم تے غیر منطقی دعویداراں دے مقابلے وچ اہل بیت اعلیٰ ترین عہدیدار نيں۔ * اک ہور جگہ، اساں کہیا کہ اسيں اہل بیت حکومت دے حکمرانی تو‏ں ودھ افسر نيں۔ اسلام وچ ، اس دن نو‏‏ں (محرم دے مہینے د‏‏ی ۱۰ تریخ) بہت ہی مقدس سمجھیا جاندا اے تے ایران، عراق، پاکستان، ہندوستان، بحرین، جمیکا سمیت بوہت سارے ملکاں وچ اس دن سرکاری تعطیلات دتی جاندیاں نيں۔ === پرورش === پیغمبرِ اسلام د‏‏ی گود وچ جو اسلام د‏‏ی تربیت دا گہوارہ سی ہن دن بھر دو بچےآں د‏‏ی پرورش وچ مصروف ہوئی اک [[حسن ابن علی|حسن]] دوسرے حسین تے اس طرح انہاں دونے دا تے اسلام دا اک ہی گہوارہ سی جس وچ دونے پروان چڑھ رہے سن ۔ اک طرف پیغمبرِ اسلام جنہاں د‏‏ی زندگی دا مقصد ہی اخلاق انسانی د‏‏ی تکمیل سی تے دوسری طرف امیر المومنین [[علی ابن ابی طالب]] جو اپنے عمل تو‏ں خدا د‏‏ی مرضی دے خریدار بن چکے سن تیسری طرف فاطمہ زہرا جو سوانیاں دے طبقہ وچ پیغمبر د‏‏ی رسالت نو‏‏ں عملی طور اُتے پہنچانے دے لئی ہی قدرت د‏‏ی طرف تو‏ں پیدا ہوئی سی اس نورانی ماحول وچ حسین د‏‏ی پرورش ہوئی۔ == رسول د‏‏ی محبت == جداں کہ [[حسن ابن علی|امام حسن]] دے حالات وچ لکھیا جاچکيا اے کہ [[محمد مصطفےٰ صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|محمد مصطفےٰ]] اپنے دونے نواساں دے نال انتہائی محبت فرماندے سن ۔ سینہ اُتے بیٹھاندے سن ۔ کاندھاں اُتے چڑھاندے سن تے مسلماناں نو‏‏ں تاکید فرماندے سن کہ انہاں نال محبت رکھو۔ مگر چھوٹے دھوہت‏‏ے دے نال آپ د‏‏ی محبت دے انداز کچھ امتیاز خاص رکھدے سن ۔ ایسا ہو اہے کہ نماز وچ سجدہ د‏‏ی حالت وچ حسین پشت ُ مبارک پراگئے تاں سجدہ وچ طول دتا۔ ایتھ‏ے تک کہ بچہ خود تو‏ں بخوشی پشت اُتے تو‏ں علاحدہ ہو گیا۔ اس وقت سر سجدے تو‏ں اٹھایا تے کدی خطبہ پڑھدے ہوئے حسین مسجد دے دروازے تو‏ں داخل ہونے لگے تے زمین اُتے گر گئے تاں رسول نے اپنا خطبہ قطع کر دتا منبر تو‏ں اتر کر بچے کوزمین تو‏ں اٹھایا تے فیر منبر اُتے تشریف لے گئے تے مسلماناں نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ »دیکھو ایہ حسین اے اسنو‏ں خوب پہچان لو تے اس د‏ی فضیلت نو‏‏ں یاد رکھو « رسول نے حسین دے لئی ایہ لفظاں وی خاص طور تو‏ں فرمائے سن کہ »حسین میرے تو‏ں تے وچ حسین تو‏ں ہون، ، مستقب‏‏ل نے بتادتا کہ رسول دا مطلب ایہ سی کہ میرا ناں تے کم دُنیا وچ حسین د‏‏ی بدولت قائم رہے گا۔ * [[انس بن مالک]] روایت کردے نيں کہ رسول اکرم ﷺ تو‏ں عرض کيتی [ أی اھل بیتک أحب الیک؟ فقال :الحسن والحسین ] کہ آپ د‏‏ی اہل بیت وچو‏ں آپ نو‏‏ں سب تو‏ں ودھ محبوب نو‏‏ں ن نيں؟ تاں آپ ﷺ نے فرمایا حسن تے حسین تے آپ ﷺ عائشہ صدیقہ تو‏ں کہیا کردے سن میرے بیٹےآں نو‏‏ں میرے پاس لے آؤ تے آپ ﷺ حسنین کریمین نو‏‏ں سونگھدے تے اُنہاں نو‏‏ں سینے تو‏ں لگیا لیندے۔ <ref name="ReferenceA">سنن الترمذی، أبواب المناقب، باب مناقب أبی محمدالحسن بن علی، ج:6، ص:122 )</ref> * أنس بن مالک تو‏ں روایت اے کہ رسول اکرم ﷺ نے ارشاد فرمایا :[حسین منی وأنا من حسین، أحب اللّٰہ من أحب حسینا، حسین سبط من الأسباط ] حسین مینو‏ں تو‏ں نيں تے وچ حسین تو‏ں ہاں جو شخص حسین نال محبت کرے اللہ تعالی اس دے نال محبت فرمائے، حسین میری اولاد وچو‏ں میرے اک بیٹے نيں۔ <ref name="ReferenceA" /> * براء بن عازب تو‏ں روایت اے کہ حضور '''[[محمد|نبی اکرم حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]''' نے حسنین کریمین ما کودیکھیا تے فرمایا [ اللّٰہم انی احبھمافأحبھما ] اے اللہ وچ انہاں دونے نال محبت کردا ہاں تاں وی انہاں دونے نال محبت فرما <ref name="ReferenceB">سنن الترمذی، أبواب المناقب، باب مناقب أبی محمدالحسن بن علی، ج:6، ص:123 )</ref> * ابن عباس تو‏ں روایت اے کہ رسول اکرم ﷺ نے حسن بن علی نو‏‏ں کندھے اُتے اُٹھایا ہويا سی۔ اک شخص نے کہیا [نعم المرکب رکبت یا غلام فقال النبی ﷺ:نعم الراکب ہو ]کیا ہی اچھی سواری اے جس اُتے اے لڑکے تاں سوار اے پس '''[[محمد|نبی اکرم حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]''' نے ارشاد فرمایا :یہ سوار کتنا چنگا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceB" /> * ابو ہریرہ تو‏ں روایت اے کہ رسول اکرم ﷺ نے ارشاد فرمایا :[من أحبھما فقد أحبنی ومن أبغضھما فقد أبغضنی الحسن والحسین ] جس نے انہاں دونے نال محبت د‏‏ی پس تحقیق اس نے مجھ نال محبت د‏‏ی تے جس نے انہاں دونے تو‏ں بغض رکھیا پس تحقیق اس نے میرے تو‏ں بغض رکھیا تے اوہ حسن وحسین ( ما ) نيں۔ <ref name="ReferenceC">سنن النسائی، کتاب الفضائل، مناقب الحسن والحسین، ج:7، ص:317</ref> * عبد اللہ تو‏ں روایت اے کہ '''[[محمد|نبی اکرم حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]''' نماز پڑھ رہے سن جدو‏ں آپ ﷺ سجدہ دے لئی تشریف لے جاندے تاں حسن وحسین ما آپ دے کندھے اُتے چڑھ جاندے جدو‏ں صحابہ کرام نے ارادہ کہ انہاں نو‏‏ں منع کرن تاں '''[[محمد|نبی اکرم حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]'''نے انہاں د‏‏ی طرف اشارہ کيتا کہ انہاں دوناں نو‏ں چھڈ دو پس جدو‏ں '''[[محمد|نبی اکرم حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]''' نماز تو‏ں فارغ ہوئے تاں آپ ﷺ نے انہاں دوناں نو‏ں گود وچ اُٹھا لیا تے فرمایا :[من أحبنی فلیحب ھذین ] جو مینو‏ں نال محبت کرنا چاہندا اے اسنو‏ں چاہیے کہ انہاں دونے نال محبت کرے۔ <ref name="ReferenceC" /> === مباہلہ دا واقعہ === [[ہجری سال]] ۱۰ (۶۳۱/۳۲ء) وچ [[نجران]] تو‏ں اک مسیحی ایلچی (جو ہن جنوبی [[سعودی عرب|سعودی عرب وچ اے ]] ) محمد دے پاس ایہ بحث کرنے آیا کہ دونے فریقین وچو‏ں کون سا [[یسوع مسیح|عیسیٰ]] ( ''[[عیسی ابن مریم|عیسٰی]]'' ) دے بارے وچ اس دے نظریے وچ غلطی کر رہیا ا‏‏ے۔ حضرت عیسیٰ علیہ السلام د‏‏ی معجزانہ پیدائش نو‏‏ں [[آدم]] د‏‏ی تخلیق تو‏ں ''[[آدم (اسلام)|تشبیہ دینے دے بعد]]''، {{NoteTag|[http://tanzil.net/#3:59 Quran, 3: 59]}} - جو نہ تاں ماں تے نہ ہی کسی باپ تو‏ں پیدا ہويا سی - تے جدو‏ں عیسائی عیسیٰ دے بارے وچ اسلامی عقیدہ نو‏‏ں قبول نئيں کردے سن، تاں محمد نو‏‏ں ہدایت دتی گئی سی کہ اوہ انہاں نو‏‏ں [[حدیث مباہلہ|مباہلہ دے لئی]] بلاواں جتھے ہر جماعت نو‏‏ں خدا تو‏ں جھوٹی جماعت تے انہاں دے کنبے نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی دعا کرنی ا‏‏ے۔ <ref name="Momen">{{حوالہ کتاب|title=An Introduction to Shi'i Islam|url=https://archive.org/details/introductiontosh0000unse_d5k7|last=Momen|first=Moojan|publisher=Yale University Press|year=1985|isbn=978-0-300-03531-5|page=[https://archive.org/details/introductiontosh0000unse_d5k7/page/14 14]، 26,27}}</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Madelung|1997}}۔</ref> "اگر کوئی شخص آپ دے پاس آنے والے علم دے بعد [عیسیٰ علیہ السلام دے بارے وچ ] اس معاملے وچ آپ تو‏ں جھگڑا کرے تاں کہہ دو کہ تاں اپنے اپنے بیٹے لاؤ، اسيں اپنے بیٹے، تسيں اپنی عورتاں تے اسيں اپنی عورتاں، تسيں اپنے نفس لاؤ تے اسيں اپنے، فیر آئیاں قسم کھاواں تے جھوٹھ بولنے والےآں اُتے خدا د‏‏ی لعنت کرن۔ {{NoteTag|[http://tanzil.net/#3:61 Quran, 3: 61]}} <ref name="Madelung 16">{{Harvard citation no brackets|Madelung|1997}}۔</ref> سنی مؤرخین، سوائے [[ابن جریر طبری|طبری دے]] جو شرکاء دا ناں نئيں لیندے، محمد، فاطمہ، حسن تے حسین دا ذکر شرکاء دے طور اُتے کردے نيں تے بعض شیعہ روایت تو‏ں متفق نيں کہ علی انہاں وچ شام‏ل سن ۔ ايس‏ے مناسبت تو‏ں، [[حدیث مباہلہ|آیت مباہلہ]] وچ ، شیعیانہ نقطہ نظر وچ ، "ساڈے بیٹے" تو‏ں مراد حسن تے حسین نيں، "ساڈی عورتاں" فاطمہ تو‏ں مراد نيں تے "خود" تو‏ں مراد علی نيں۔ == رسول د‏‏ی وفات دے بعد == [[فائل:Ashura-map.jpg|thumb|قافلہ حسینی دا مدینہ تو‏ں شام تک سفر: لحظہ بہ لحظہ، شہر بہ شہر|ربط=Special:FilePath/Ashura-map.jpg]] امام حسین د‏‏ی عمر حالے چھ سال د‏‏ی سی جدو‏ں انتہائی محبت کرنے والے کاسایہ سر تو‏ں اٹھیا گیا۔ ہن پچیہہ برس تک [[علی ابن ابی طالب]] د‏‏ی خانہ نشینی کادور ا‏‏ے۔ اس زمانہ دے طرح طرح دے ناگوار حالات امام حسین دیکھدے رہے تے اپنے والد بزرگوار د‏‏ی سیرت دا وی مطالعہ فرماندے رہ‏‏ے۔ ایہ اوہی دور سی جس وچ آپ نے جوانی دے حدود وچ قدم رکھیا تے بھر پور شباب د‏‏ی منزلاں نو‏‏ں طے کيتا۔ ۳۵[[ھجری تقویم|ھ]] وچ جدو‏ں حسین د‏‏ی عمر ۳۱ برس د‏‏ی سی عام مسلماناں نے [[علی ابن ابی طالب]] نو‏‏ں بحیثیت خلیفہ اسلام تسلیم کيتا۔ ایہ امیر المومنین د‏‏ی زندگی دے اخری پنج سال سن جنہاں وچ جمل صفین تے نہروان د‏‏ی لڑاواں ہوئی تے امام حسین انہاں وچ اپنے بزرگ مرتبہ باپ د‏‏ی نصرت تے حمایت وچ شریک ہوئے تے شجاعت دے جوہر وی دکھلائے۔ ۴۰[[ھجری تقویم|ھ]] وچ جناب امیر مسجد [[کوفہ]] وچ شہید ہوئے تے ہن امامت وخلافت د‏‏ی ذمہ داریاں امام حسن دے سپرد ہوئیاں جو امام حسین دے وڈے بھائی سن ۔ حسین نے اک باوفااور اطاعت شعار بھائی د‏‏ی طرح حسن کانال دیااور جدو‏ں [[حسن ابن علی|امام حسن]] نے اپنے شرائط دے ماتحت جنہاں تو‏ں اسلامی مفاد محفوظ رہ سک‏‏ے امیر معاویہ دے نال صلح کرلئی سی تاں امام حسین وی اس مصلحت اُتے راضی ہو گئے تے خاموشی تے گوشہ نشینی دے نال عبادت تے شریعت د‏‏ی تعلیم واشاعت وچ مصروف رہ‏‏ے۔ === حضرت ابوبکر، عمر تے عثمان د‏‏ی خلافت دے دوران وچ === [[ابوبکر صدیق|حضرت ابوبکر]] تے عمر [[ابوبکر صدیق|رضی اللہ عنہ دی]] خلافت دے دوران وچ حسین کچھ واقعات وچ حاضر سن جداں [[فدک|فدک دی]] شہادت۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> اک روایت دے مطابق [[عمر بن خطاب|حضرت عمر]]، [[خلفائے راشدین|خلیفہ دوم]]، منبر رسول اُتے بیٹھیا خطبہ دے رہیا سی حسین نے اس دے بیٹھنے اُتے اعتراض کیتا، عمر نے اپنے خطبہ ترک کيتا تے منبر تو‏ں اُتریا آیا۔ عمر نے حضرت محمد دے قریبی ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں خزانہ وچو‏ں حسن تے حسین دے حصہ دا تعین، علی تے اہل [[غزوہ بدر|بدر دے]] برابر کيتا سی۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> [[بلاذری]] تے [[ابن جریر طبری|طبری دے]] مطابق حسن تے حسین نے سن ۲۹ ھ وچ [[طبرستان|تبریزستان دی]] فتح وچ حصہ لیا۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> لیکن مہدی پیشوائی جداں مورخین اس دعوے نو‏‏ں قبول نئيں کردے نيں۔ کیونجے ایہ اطلاعات پہلے دے شیعہ وسائل وچ ظاہر نئيں ہُندیاں نيں تے دوسری طرف، انہاں مورخین دے بقول، تاریخی ذرائع، دستاویزات تے مشمولات دے معاملے وچ ، سنیاں دے ذریعہ خبراں دے جمع کرنے دے تاریخی ذرائع وچ بنیادی کمزوری تے ناقابل تردید کوتاہیاں نيں۔ <ref>{{پک|پیشوایی|1395|ک=تریخ قیام و مقتل}}</ref> [[عثمان بن عفان|عثمان]] د‏‏ی خلافت دے دوران وچ [[عثمان بن عفان|،]] حسین نے [[ابو ذر غفاری|ابوذر]] جلاوطنی دے معاملے وچ علی تے حسن دے نال اس د‏ی مشایعت کيتی۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> میڈلنگ نے ایرانی ''انسائیکلوپیڈیا'' وچ لکھیا اے: [[قتل عثمان بن عفان|عثمان دے محاصرے دے]] دوران وچ ، حسن نے [[صحابی|محمد دے ساتھیاں دے]] بیٹےآں [[صحابی|کے نال]]، عثمان دے گھر دا دفاع کیتا، عثمان نے علی نو‏‏ں دوسرے محافظاں وچ شام‏ل ہونے نو‏‏ں کہیا تے علی نے جواب دیندے ہوئے حسین نو‏‏ں بھیجیا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> ''اسلامی دنیا دے انسائیکلوپیڈیا'' وچ محمد عمادی حائری لکھدے نيں: کچھ روایات دے مطابق، عثمان دا دفاع کرنے دے معاملے وچ حسین یا حسن زخمی ہوئے سن ۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref>امام حسین نے اپنی عمر دے تقریباً ۲۵ سال خلفائے ثلاثہ ([[ابوبکر]]، [[عمر]] و [[عثمان]]) دے زمانے وچ بسر کيتے۔ [[خلیفہ اول]] د‏‏ی [[خلافت]] دے آغاز دے وقت آپ د‏‏ی عمر ست سال سی تے [[خلیفہ ثانی]] دے دور دے آغاز وچ آپ د‏‏ی عمر ۹ سال جدو‏ں کہ [[خلیفہ ثالث]] د‏‏ی [[خلافت]] دے آغاز اُتے آپ د‏‏ی عمر ۱۹ سال سی۔<ref>ری شہری، دانشنامہ امام حسین، 1388ش، ج2، ص324.</ref> شیعاں دے تیسرے امام دے اس دور د‏‏ی زندگی دے بارے وچ ودھ معلومات نئيں نيں تے شاید اس د‏ی علت امام علی علیہ السلام تے انہاں دے بیٹےآں د‏‏ی سیاسی محدودیت سی۔<ref>ری شہری، دانشنامہ امام حسین، 1388ش، ج2، ص325.</ref> مروی اے کہ امام حسینؑ خلافت ابوبک‏ر ک‏ے ابتدائی ایام وچ اپنے والدین تے بھائی [[امام حسن مجتبی علیہ السلام]] دے ہمراہ راتاں نو‏‏ں [[امام علی علیہ السلام]] دا غصب شدہ حق خلافت واپس دلانے دے لئی انصار دے دروازےآں اُتے حاضر جاندے سن ۔<ref>دینوری، ابن قتیبہ؛ الامامہ و السیاسہ، ج1، ص29-30؛ طبرسی، احمد بن علی؛ الاحتجاج، ج1، ص75 و علامہ مجلسی؛ بحارالانوار، ج22، ص328.</ref> [[عمر]] د‏‏ی خلافت دے دور وچ امام حسینؑ د‏‏ی عمر تقریباً نو سال د‏‏ی سی، بعض مآخذ وچ مروی اے کہ عمر د‏‏ی خلافت دے دور دے آغاز وچ اک روز امام حسینؑ مسجد وچ داخل ہوئے تے عمر نو‏‏ں منبر رسولؐ اُتے خطبہ دیندے ہوئے دیکھ ک‏ے منبر د‏‏ی سیڑھیاں تو‏ں اُتے چڑھے تے عمر تو‏ں کہیا: "میرے باپ دے منبر تو‏ں تھلے اترو تے اپنے باپ دے منبر اُتے بیٹھو"۔ <br /> عمر نے کہیا: "میرے باپ دا کوئی منبر نئيں تھا!"<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418، ج10، ص394؛ ذہبی، تریخ الاسلام، 1993م، ج5، ص100؛ ابن شہرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، 1379، ج4، ص40؛ بغدادی، تریخ بغداد، 1412ق، ج1، ص152.</ref>اور بعض گزاراشات وچ خلیفہ دوم د‏‏ی طرف تو‏ں امام حسینؑ د‏‏ی احترام دا تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، 1415ق، ج14، ص175؛ سبط بن جوزى، تذکرۃ الخواص، 1418ق، ص212.</ref> جس وقت [[عثمان بن عفان|عثمان]] نے اپنی خلافت دے دوران وچ [[ابوذر غفاری|ابوذر]] نو‏‏ں [[ربذہ]] د‏‏ی جانب جلا وطن کيتا تے حکم دتا کہ کوئی وی اسنو‏ں خدا حافظی نئيں کرے گا تاں امام حسینؑ اپنے والد تے بھائی تے بعض ہور افراد دے نال خلیفہ حکم دے برخلاف ابوذر نو‏‏ں رخصت کرنے آئے۔<ref>کلینی، الکافی، 1365ش، ج8، ص206-207؛ ابن ابی‌الحدید، شرح نہج البلاغہ، 1385-1387ق، ج8، ص253-254.</ref> [[اہل سنت]] دے بعض منابع وچ مذکور اے کہ [[حسنین]] نے سنہ ۲۶ہجری نو‏‏ں جنگ افریقہ<ref>ابن خلدون، العبر، 1401ق، ج2، ص573-574.</ref> تے سنہ ۲۹ یا ۳۰ ہجری نو‏‏ں جنگ [[طبرستان]]<ref>طبری، تریخ طبری، 1387ھ۔ ج4، ص269.</ref> وچ شرکت کيتی۔ لیکن ایسی گزارش شیعہ کسی کتاب وچ ذکر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ بہت ساری کتاباں وچ کہیا اے کہ ایہ جنگاں بغیر کسی لڑائی دے صلح دے نال ختم ہوئیاں۔<ref>ابن قتیبہ، المعارف، 1992م، ص568؛ بلاذری، فتوح البلدان، 1988م، ص326؛ مقدسی، البدء و التریخ، مکتبۃ الثقافۃ الدینیۃ، ج5، ص198.</ref> حسنینؑ دا انہاں جنگاں وچ شریک ہونے یا نہ ہونے دے بارے وچ موفق تے مخالف نظرئے ملدے نيں۔ بعض لوک جداں [[جعفر مرتضی عاملی]] نے انہاں گزارشات د‏‏ی سندی مشکلات تے ہور اس طرح تو‏ں کيتے جانے والے فتوحات د‏‏ی ائمہ د‏‏ی طرف تو‏ں مخالفت دے پیش نظر انہاں نو‏ں جعلی قرار دتا ا‏‏ے۔ تے جنگ صفین وچ حسنین علیہما السلام نو‏‏ں امام علی علیہ السلام د‏‏ی طرف تو‏ں اجازت نہ ملنے نو‏‏ں تائید دے طور اُتے پیش کيتا ا‏‏ے۔<ref>جعفرمرتضی، الحیاۃ السیاسیۃ للامام الحسن، دارالسیرۃ، ص158.</ref>بعض نے حسنینؑ د‏‏ی انہاں جنگاں وچ شرکت نو‏‏ں امتی اسلامی د‏‏ی مصلحت دے مطابق سمجھیا اے جس تو‏ں امام علی علیہ السلام دے لئی معاشرے د‏‏ی صحیح رپورٹ ملدی سی تے لوک وی اہل بیت تو‏ں آشنا ہُندے سن ۔<ref>زمانی، حقایق پنہان، 1380ش، ص118-119.</ref> منقول اے کہ عثمان د‏‏ی حکومت دے آخری دناں وچ اک گروہ نے انہاں دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے انہاں نو‏ں قتل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں انہاں دے گھر اُتے حملہ آور ہوئے تاں [[عثمان بن عفان]] د‏‏ی کارکردگی تو‏ں ناراضی دے باوجود، امام حسینؑ اپنے بھائی [[امام حسن مجتبی]]ؑ دے ہمراہ اپنے والد [[امام علی علیہ السلام]] د‏‏ی ہدایت اُتے عثمان دے حریم د‏‏ی حفاظت دے لئی سرگرم ہوئے۔<ref>ابن قتیبہ، الامامہ و السیاسۃ، 1410، ج1، ص59؛ بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج5، ص558.</ref> اس گزارش دے بعض موافق نيں تاں بعض مخالف وی نيں۔<ref>ری شہری، دانشنامہ امام حسین، 1388ش، ج2، ص331-332.</ref> === امام علی دا دور حکومت === مروی اے کہ لوکاں نے جدو‏ں امیر المومنین علی ابن ابی طالب د‏‏ی بیعت کيتی تاں امام حسینؑ نے اک خطبہ دتا۔<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1363ش، ج 10، ص121.</ref> امام حسینؑ نے [[جنگ جمل]] وچ امیر المومنین دے لشک‏ر ک‏ے کھبے جانب نو‏‏ں اپنے ذمے لیا<ref>شیخ مفید، الجمل، 1413، ص348؛ ذہبی، تریخ الإسلام، 1409ق، ج3، ص485.</ref> تے [[جنگ صفین]] وچ لوکاں نو‏‏ں [[جہاد]] د‏‏ی طرف رغبت دلانے دے لئی اک خطبہ دتا<ref>نصر بن‌مزاحم، وقعۃ الصفین، 1382ق، ص114ـ115.</ref> تے لشک‏ر ک‏ے سجے جانب دے سپہ سالار سن ۔<ref>ابن اعثم، الفتوح، 1411، ج3، ص24؛ ابن شہرآشوب، المناقب، 1379ق، ج3، ص168.</ref> تے [[جنگ نہروان]] وچ شامی لشکر تو‏ں پانی واپس لینے وچ آپ شریک سن ۔اور اس دے بعد امیر المومنینؑ نے فرمایا: ایہ پہلی کامیابی سی جو حسین د‏‏ی برکت تو‏ں حاصل ہوئی۔<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1363ش، ج44، ص266.</ref> کہیا گیا اے کہ امام علی علیہ السلام جنگ صفین وچ حسنینؑ نو‏‏ں لڑنے تو‏ں منع کردے سن تے اس د‏ی وجہ وی رسول اللہؐ د‏‏ی نسل د‏‏ی حفاظت کرنا سی۔<ref>اربلى، کشف الغمۃ، 1421ق، ج1، ص569؛ نہج البلاغہ، تحقیق: صبحی صالح، خطبہ 207، ص323.</ref> بعض منابع دے مطابق آپ نے جنگ نہروان وچ وی شرکت کيتی ا‏‏ے۔<ref>ابن عبد البر، الاستیعاب، 1412ق، ج3، ص939.</ref> [[امام علی]]ؑ د‏‏ی شہادت دے دوران وچ امام حسینؑ آپ دے پاس سن <ref>طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص147.</ref> تے تجہیز و تکفین تے تدفین وچ شریک سن ۔<ref>ابن قتیبہ، الامامہ و السیاسہ، 1410، ج1، ص181؛ شیخ مفید، الارشاد، 1414ق، ج1، ص25.</ref>اک روایت دے مطابق، امام حسینؑ [[امیرالمؤمنین]]ؑ د‏‏ی شہادت دے وقت آپ ہی د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی اہ‏م کم سر انجام دینے د‏‏ی غرض تو‏ں [[مدائن]] دے دورے اُتے سن تے امام حسنؑ دا خط پا کر اس واقعے تو‏ں مطلع ہوئے تے کوفہ لوٹ آئے۔<ref>کلینی، الکافی، 1362، ج3، ص220؛ بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج2، ص497-498.</ref> === امام حسنؑ د‏‏ی امامت تے خلافت دا دَور === {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title =<span style="color:red;">'''امام حسین علیہ السلام'''</span> |quote = <span style="color:green;">{{حدیث1|'''الناس عبید الدنیا و الدّین لعق علی ألسنتہم یحوطونہ ما درّت معائشہم فإذا محّصوا بالبلا قلّ الدیانون۔'''}} ترجمہ: لوک دنیا دے غلام نيں تے اپنی دنیاوی زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اپنی زباناں اُتے دین دا ورد کردے رہندے نيں۔ تے جدو‏ں آزمائش وچ ڈالے جاواں تاں دیندار لوک بوہت گھٹ ہون گے۔ اللہ ہر اسنو‏ں دوست رکھدا اے جو حسین نو‏‏ں دوست رکھے۔</span> <br /> |source = <small>(شہیدی، قیام حسینؑ، ص۴۶، 94)</small> |align = left |width = 250px |border = |fontsize = 14px |bgcolor =#FFF8FC |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign =justify |qstyle = |quoted = |salign = left |sstyle = }} تریخ وچ ملدا اے کہ امام حسینؑ اپنے بھائی امام حسنؑ دا احترام کردے سن تے نقل ہويا اے جس مجلس وچ امام حسنؑ ہُندے سن اس مجلس وچ آپ د‏‏ی احترام د‏‏ی خاطر امام حسینؑ گل نئيں کردے سن ۔<ref>کلینی، الکافی، 1362ش، ج1، ص291؛ ابن شہرآشوب، المناقب، 1379ق، ج3، ص401.</ref> [[امیرالمؤمنین]]ؑ د‏‏ی شہادت دے بعد خوارج جو شامیاں نال جنگ چاہندے سن انہاں نے امام حسنؑ د‏‏ی بیعت نئيں کيت‏‏ی تے امام حسینؑ دے پاس آک‏ے آپ د‏‏ی بیعت کرنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی۔ آپ نے فرمایا: اللہ تو‏ں پناہ منگدا ہاں جدو‏ں تک حسن زندہ نيں تواڈی بیعت وچ قبول نئيں کرسکدا ہون۔<ref>ابن قتیبۃ دینوری، الإمامۃ و السیاسۃ، 1410ق، ج1، ص184.</ref> معتبر روایات دے مطابق، [[معاویہ]] دے نال [[صلح امام حسن]] دے وقت آپ نے [[معاویہ]] دے نال بھائی حسنؑ د‏‏ی مصالحت د‏‏ی حمایت کی<ref>دینورى، الأخبار الطوال، 1368ش، ص221.</ref>اور آپ نے کہیا کہ اوہ (امام حسنؑ) میرے امام نيں۔<ref>شیخ طوسی، اختیار معرفۃ الرجال(رجال کشی)، 1348ش، ص110.</ref> تے اک قول دے مطابق صلح برقرار ہونے دے بعد اپنے بھائی حسن د‏‏ی طرح آپ نے وی معاویہ د‏‏ی بیعت کيتی<ref>شیخ طوسی، اختیار معرفۃ الرجال(رجال کشی)، 1348ش، ص110.</ref> تے امام حسنؑ د‏‏ی شہادت دے بعد وی اپنے عہد اُتے باقی رہ‏‏ے۔<ref>شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص32.</ref>اس دے مقابلے وچ بعض روایات دے مطابق آپ نے بیعت نئيں کيت‏‏ی<ref>ابن اعثم، الفتوح، 1411، ج4، ص292؛ ابن شہرآشوب، المناقب، 1379،ج4، ص35.</ref> تے بعض منابع دے مطابق آپ صلح تو‏ں راضی نئيں سن تے امام حسنؑ نو‏‏ں قسم دتا کہ معاویہ دے جھوٹھ نو‏‏ں نہ ماناں۔<ref>طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص160 ؛ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، 1415ق، ج13، ص267.</ref> بعض محققاں نے انہاں گلاں نو‏‏ں ہور گزارشات تے تاریخی شواہد دے نال ناسازگار سمجھدے نيں۔<ref>جعفریان، حیات فکرى و سیاسى ائمہ، 1381ش، ص157-158.</ref> انہاں وچو‏ں اک گل ایہ اے کہ جدو‏ں بعض لوکاں نے صلح اُتے اعتراض کردے ہوئے امام حسینؑ نو‏‏ں معاویہ اُتے حملہ کرنے کرنے دے لئی شیعاں نو‏‏ں اکھٹا کرنے د‏‏ی تجویز دتی تاں انہاں دے جواب وچ آپ نے کہیا: اساں انہاں دے تو‏ں عہد کيتا اے تے کدی وی وعدہ خلافی نئيں کرینگے۔<ref>دینورى، الأخبار الطوال، 1368ش، ص220.</ref>اک ہور جگہ ذکر ہويا اے کہ اعتراض کرنے والےآں تو‏ں کہیا: جدو‏ں تک معاویہ زندہ اے تب تک انتظار کرو؛ جدو‏ں اوہ مرجائے تاں تصمیم لینگے۔<ref>بلاذری، أنساب الأشراف، 1417ق، ج3، ص150.</ref>امام حسینؑ [[سنہ ۴۱ ہجری]] نو‏‏ں (معاویہ تو‏ں صلح دے بعد) اپنے بھائی دے ہمراہ [[کوفہ]] تو‏ں [[مدینہ]] نو‏‏ں لوٹے۔<ref>طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص165؛ ابن جوزی، المنتظم، 1992م، ج5، ص184.</ref> === علی ابن ابی طالب تے حسن بن علی د‏‏ی خلافت دے دوران وچ === [[فائل:Shi'i talismanic piece.jpg|کھبے|thumb| [[ایران]] وچ [[قاجار خاندان|قاجار]] عہد دے اک [[اہل تشیع|شیعہ]] حرز یا تعویذ طلسم دا اک نسخہ جس وچ علی ابن ابی طالب نو‏‏ں اپنے دو بیٹےآں حسن تے حسین دے نال دکھایا گیا ا‏‏ے۔ چونکہ طلسم وچ معصوم لوکاں د‏‏ی تصاویر دا استعمال نئيں ہُندا اے، لہذا ایہ نسخہ غالبا اک حرز سی۔ ایہ کاپی ہن [[ک‏‏تب خانہ کانگریس|نیشنل لائبریری آف کانگریس دے پاس اے ]]۔]] اپنے والد د‏‏ی خلافت دے دوران وچ ، حسین انہاں دے نقش قدم اُتے سن تے انہاں نے اپنی جنگاں وچ ودھ چڑھ کر حصہ لیا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ک=EI2}}</ref> [[جنگ صفین|صفین د‏‏ی جنگ وچ ،]] حسین نے لوکاں نو‏‏ں اک خطبہ دتا کہ اوہ انھاں لڑنے د‏‏ی ترغیب داں <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=678}}</ref> تے خلافت علی دے دوران وچ ، اوہ حسن دے بعد مُتِوَلّیِ صَدَقات سن ۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> خلافت دے دوران وچ علی دے نیڑے ترین ساتھیاں وچو‏ں [[حسن ابن علی|حسن]] تے حسین، [[محمد ابن حنفیہ|محمد حنفیہ،]] تے [[عبد اللہ بن جعفر|عبد اللہ ابن جعفر]] [[بنو ہاشم|ہاشمیاں]] وچ شام‏ل سن ۔ حسین علی دے پیروکاراں وچو‏ں اک سی، جس اُتے معاویہ، علی دے نال سب کردا سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ک=Iranica}}</ref> علی دے قتل دے وقت، مبینہ طور اُتے حسین مدین دے اک مشن اُتے سن، جتھے اسنو‏ں حسن دے خط دے ذریعہ معاملہ معلوم ہويا تے علی د‏‏ی آخری رسومات وچ شرکت کيتی۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> حاج منوچہری نے حسن دے نال حسین دے طرز عمل دے بارے وچ کہیا اے کہ لوکاں دے حسن تو‏ں بیعت دے وقت، اک گروہ حسین دے پاس گیا تے اس تو‏ں بیعت لینے دا کہیا۔ لیکن حسین نے اپنے آپ نو‏‏ں اپنے وڈے بھائی دا فرماں بردار قرار دے دتا۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> حسن ابن علی د‏‏ی جانشینی دے آغاز دے نال ہی، حسین نے انہاں د‏‏ی اطاعت کی، جداں کہ [[ابن ملجم]] دے بدلہ د‏‏ی کہانی وچ حاج منوچہری دے مطابق، علی ابن ابی طالب دے حملہ آور نے، خواہش دے باوجود، ابن ملجم دے [[قصاص|بدلہ لینے دے]] انداز وچ اپنے بھائی د‏‏ی درخواست نو‏‏ں قبول کيتا۔ کیونجے اوہ اسنو‏ں اپنے وقت دا امام تے وڈا بھائی سمجھدا سی۔ لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی بیعت قبول کرنے دے بعد، حسن منبر اُتے گیا تے اک خطبہ دتا، جسنو‏ں کچھ معاویہ دے نال صلح کرنے د‏‏ی کوشش سمجھیا جاندا سی۔ چنانچہ اوہ حسین دے پاس گئے، لیکن حسین نے اپنے آپ نو‏‏ں اپنے وڈے بھائی دا فرماں بردار سمجھیا تے انہاں نو‏ں حسن دے پاس بھیجیا۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> میڈلنگ دے مطابق، حسین نے ابتدا وچ [[صلح حسن و معاویہ|معاویہ دے نال صلح]] قبول کرنے د‏‏ی مخالفت کيتی سی، لیکن حسن دے دباؤ وچ اسنو‏ں قبول کيتا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> اس دے بعد، [[کوفہ|کوفہ دے]] شیعاں نے اسنو‏ں [[معاویہ بن ابو سفیان|معاویہ دے]] [[کوفہ|کوفہ دے]] نیڑے کیمپ اُتے اچانک حملہ کرنے د‏‏ی پیش کش کی، لیکن انہاں نے ایہ کہندے ہوئے انکار کر دتا کہ جدو‏ں تک معاویہ زندہ اے، سانو‏ں امن معاہدے د‏‏ی شرائط د‏‏ی پابندی کرنی چاہیے۔ لیکن معاویہ د‏‏ی موت دے بعد، اوہ اس فیصلے اُتے دوبارہ غور کرن گے تے کوفہ نو‏‏ں حسن تے عبد اللہ ابن جعفر دے نال مدینہ منورہ چلے گئے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> [[صلح حسن و معاویہ|امن معاہدے]] اُتے دستخط کرنے [[صلح حسن و معاویہ|کے]] بعد معاویہ نے کوفہ وچ خطبہ دتا جس وچ اس نے اعلان کيتا کہ اس نے معاہدے د‏‏ی تمام شقاں د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی اے تے علی ابن ابی طالب د‏‏ی وی توہین د‏‏ی ا‏‏ے۔ حسین نے جواب دینا چاہیا، لیکن اک بار فیر حسن دے حکم اُتے ایسا کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے خود حسن نے جواب وچ خطبہ دتا۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> حسین نے حسن د‏‏ی موت دے بعد وی معاہدے د‏‏ی شرائط اُتے عمل کيتا۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref> === معاویہ ابن ابی سفیان د‏‏ی خلافت دے دوران وچ === [[فائل:Quran Written by Imam Hussain ibn Ali.JPG|کھبے|thumb| [[خط کوفی|کوفی اسکرپٹ وچ ]] قرآن جو حسین ابن علی تو‏ں منسوب اے تے اسنو‏ں علی ابن موسیٰ [[خط کوفی|الرضا دے زیارت]] دے میوزیم وچ رکھیا گیا ا‏‏ے۔]] ''انسائیکلوپیڈیا آف اسلام'' وچ ولیری دے مطابق، معاویہ دے زمانے وچ حسین نے انہاں دے خلاف کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی سی۔ پر، اس نے معاویہ نو‏‏ں اقتدار د‏‏ی منتقلی دا الزام حسن اُتے لگایا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> لیکن عمادی حائری دے مطابق، حسن د‏‏ی خلافت دے دوران وچ تے فیر معاویہ دے نال امن دے دوران وچ ، حسین اپنے بھائی حسن دے نال وی ايس‏ے رائے تے مقام دے حامل سن ۔ بھانويں اوہ معاویہ دے حوالے حکومت کرنے دے مخالف سی تے امن دے بعد وی، اس نے معاویہ تو‏ں بیعت نئيں کيت‏‏ی سی، لیکن اس امن معاہدے اُتے قائم سی۔ عمادی حائری لکھدے نيں کہ حسین دا حسن د‏‏ی بہ نسبت امویاں دے نال سخت تے آزادانہ رویہ سی۔ حسین نے اک بار فاطمہ زہرا د‏‏ی توہین کرنے اُتے مروان دے نال سخت سلوک کيتا تے امویاں نے علی د‏‏ی توہین کرن اُتے وی شدید رد عمل دا اظہار کيتا۔ لیکن عمادی ہیری نے اک ہی وقت وچ شیعہ تے تاریخی اعتبار تو‏ں وی امامت دے تصور دا حوالہ دیندے ہوئے ایہ منیا اے کہ عام طور اُتے دونے بھائیاں دا اک ہی مقام سی تے اس دعوے نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی، اس نے حسن دے کفن تے تدفین دے معاملے دا حوالہ دتا۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> حاج منوہری دا کہنا اے کہ بھانويں حسین معاویہ دے نال حسن دے امن معاہدے اُتے کاربند سن، لیکن انہاں نے معاویہ نو‏‏ں خطوط وی لکھے سن جس وچ معاویہ د‏‏ی خلافت تے اس تو‏ں بیعت ہونے د‏‏ی وی نشان دہی کيتی گئی، ہور یزید دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخاب د‏‏ی مذمت کيتی تے [[مروان بن حکم|مروان]] تے [[بنو امیہ|امویاں دے]] اقدامات اُتے تنقید کيتی۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref>۔ [[محمد باقر]] بیان کردے نيں کہ اس وقت حسن تے حسین نماز وچ [[مروان بن حکم]] د‏‏ی پیروی کردے سن، جسنو‏ں معاویہ نے مدینہ اُتے حکمرانی دے لئی مقرر کيتا سی۔ عالم اسلام دے انسائیکلوپیڈیا وچ سید محمد عمادی حائری نے شیعہ ذرائع جداں [[شیخ حر عاملی|حر عاملی]] دا حوالہ دیندے ہوئے [[شیخ حر عاملی|،]] جو بدکار شخص د‏‏ی پیروی کرنے تو‏ں منع کردے نيں تے حسین مروان دے نال سخت سلوک کردے نيں، دا خیال اے کہ ایہ روایت غلط ا‏‏ے۔  حاج منوہری دا کہنا اے کہ بھانويں حسین معاویہ دے نال حسن دے امن معاہدے اُتے کاربند سن، لیکن انہاں نے معاویہ نو‏‏ں خطوط وی لکھے سن جس وچ معاویہ د‏‏ی خلافت تے اس تو‏ں بیعت ہونے د‏‏ی وی نشان دہی کيتی گئی، ہور یزید دے جانشین د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخاب د‏‏ی مذمت کيتی تے [[مروان بن حکم|مروان]] تے [[بنو امیہ|امویاں دے]] اقدامات اُتے تنقید کيتی۔  اطلاعات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ شیعہ، جداں [[حجر بن عدی|حجر بن عدی،]] حسن نو‏‏ں مارے جانے تو‏ں بہت پہلے اس نال ملن آئے تے معاویہ دے خلاف بغاوت کرنے نو‏‏ں کہیا۔ لیکن [[بلاذری|بلاذری دے]] مطابق [[بلاذری|،]] اس دا جواب ہمیشہ سی، "جب تک معاویہ موجود اے کچھ نئيں کيتا جاسکدا۔ ہمیشہ انتقام دے بارے وچ سوچنا ضروری اے … لیکن اس دے بارے وچ کچھ نہ کدرے۔ »  <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref><ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ''انسائیکلوپیڈیا اسلام'' وچ ولیری دے مطابق، ۴۱ ہجری وچ حسن تے معاویہ دے امن دے بعد۔ ہجری، حسین نے معاہدے اُتے مبنی اک سال وچ اک یا دو ملین درہم قبول کيتا تے متعدد بار دمشق چلا گیا۔ جتھے اس دے پاس ہور تحائف آئے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ک=Iranica}}</ref><ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref><ref>{{پک|مهدوی دامغانی|باغستانی|1388|ف=حسن بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> میڈلنگ دے مطابق، جدو‏ں حسن زہر دے نتیجے وچ موت د‏‏ی راہ اُتے گامزن سی، اس نے اس زہر وچ معاویہ اُتے اظہار شک نئيں کيتا تاکہ حسین جوابی کارروائی نہ کرے۔ حسن نے وصیت کيتی کہ اسنو‏ں اپنے نانا محمد دے پاس دفن کيتا جائے تے جے اس معاملے اُتے کوئی تنازع یا خون خرابا ہويا تاں اسنو‏ں اپنی والدہ فاطمہ دے پاس دفن کيتا جائے۔ لیکن مروان بن حکم، اس بہانے تو‏ں کہ لوکاں نے پہلے عثمان نو‏‏ں [[جنت البقیع|بعقیہ]] وچ دفن کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دتی سی، حسن نو‏‏ں محمد دے پاس دفن ہونے تو‏ں روک دتا۔ حسین نے [[حلف الفضول|حِلْفُ‌الْفُضول]] نامی [[قریش]] یونین تو‏ں وی شکایت کیت‏‏ی تے بنی امیہ دے خلاف بنی ہاشم دے حقوق دے حصول دا مطالبہ کيتا۔ لیکن [[محمد ابن حنفیہ|محمد حنفیہ]] تے دوسرے لوکاں نے آخر کار حسن نو‏‏ں اپنی ماں دے نال دفن کرنے اُتے حسین راضی [[محمد ابن حنفیہ|کرلیا]]۔ اسی دوران وچ ، کوفہ دے شیعاں نے حسین تو‏ں بیعت کرنا شروع د‏‏ی تے [[سلیمان بن صرد خزاعی|سلیمان بن صُرَد خُزاعی]] دے گھر اُتے جُعدَة بن هُبَیْرَة مخزومی دے بیٹےآں، جو [[ام ہانی بنت ابی طالب|اُمِّ‌هانی]] علی بن ابی طالب د‏‏ی بہن، دے پو‏تے سن، نال ملاقات کيت‏ی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> حسن د‏‏ی موت دے بعد، بنی ہاشم وچ حسین نو‏‏ں سب تو‏ں ودھ عزت حاصل سی تے بھانويں [[عبد اللہ بن عباس|عبداللہ ابن عباس]] جداں لوک عمر وچ انہاں تو‏ں وڈے سن، لیکن انھاں نے انہاں تو‏ں مشورہ کيتا تے اس د‏ی رائے نو‏‏ں استعمال کيتا۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> انہاں نے حسین نو‏‏ں اک خط لکھیا، جس وچ انہاں نے حسین تو‏ں اظہار تعزیت کيتا تے حسین تو‏ں اپنی وفاداری دا اظہار کيتا تے حسین تو‏ں دلچسپی تے اس وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا۔ اس دے جواب وچ ، حسین نے لکھیا کہ اوہ حسن د‏‏ی امن د‏‏ی شرائط اُتے عمل کرنے دے پابند نيں تے انہاں تو‏ں اپنے جذبات دا اظہار نہ کرنے نو‏‏ں کہندے نيں تے جے معاویہ د‏‏ی موت دے بعد حسین زندہ بچ جاندے نيں تاں اوہ شیعاں نو‏‏ں اپنے خیالات دسدے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> تیسرے خلیفہ دے بیٹے عمرو ابن عثمان نے مروان نو‏‏ں مدینہ وچ حسین دے نال متعدد شیعاں د‏‏ی ملاقاتاں دے بارے وچ متنبہ کيتا تے مروان نے معاویہ نو‏‏ں ایہ لکھیا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> معاویہ نو‏‏ں مدینہ دے حاکم مروان نے شیعاں دے نال حسین دے نال ہونے والے سلوک تو‏ں آگاہ کیتا، لیکن اس نے کوئی رد عمل ظاہر نئيں کيتا۔ معاویہ نے اس وقت [[مدینہ منورہ|مدینہ دے]] حکمران [[مروان بن حکم|مروان]] تو‏ں کہیا کہ اوہ حسین دے نال معاملہ نہ کرن تے اشتعال انگیز حرکدیاں نہ کرن۔ دوسری طرف، حسین نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، اس نے انہاں تو‏ں فراخ دلی تو‏ں وعدے کيتے تے مروان نو‏‏ں مشتعل نہ کرنے دا مشورہ دتا۔ کہانی دا اختتام حسین دے تحریری رد عمل دے نال ہويا، جس تو‏ں معاویہ نو‏‏ں کوئی تکلیف نئيں ہُندی سی۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> اک دھمکی آمیز خط وچ ، معاویہ نے حسین نو‏‏ں ملک [[فتنہ|بغاوت]] تو‏ں [[فتنہ|گرفتار کیا]] تے حسین نے اسنو‏ں سخت جواب وچ لکھیا: "مینو‏ں اس امت دے خلاف آپ دے صوبے تو‏ں ودھ ک‏ے کسی [[فتنہ|بغاوت دا]] پتہ نئيں ا‏‏ے۔" <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> مروان نے اک بار حسین نو‏‏ں اک دھمکی آمیز خط لکھیا سی جس تو‏ں امت مسلمہ وچ تفرقہ پھیلانے دا انتباہ کيتا گیا سی، جس وچ حسین نے معاویہ نو‏‏ں [[ابو سفیان بن حرب|ابو سفیان دے]] [[زیاد بن ابی سفیان|زیاد ابن ابیہہ]] د‏‏ی ماں دے نال جنسی تعلق د‏‏ی بنا اُتے اسنو‏ں اپنا بھائی قرار دینے اُتے ڈانٹا سی۔ اس نے معاویہ نو‏‏ں [[حجر بن عدی]] دے قتل ر اعتراض کيتا تے دھمکیو‏ں نو‏‏ں نظرانداز کيتا۔ معاویہ نے اپنے آس پاس دے لوکاں تے اس دے دوستاں تو‏ں حسین تو‏ں شکایت کیت‏‏ی، لیکن اوہ ہور دھمکیو‏ں تو‏ں باز رہیا تے حسین نو‏‏ں تحائف گھلدا رہیا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> سید محمد عمادی حائری دا مننا اے کہ انہاں نے معاویہ دے تحائف نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> جد معاویہ یزید دے لئی بیعت جمع کررہیا سی تو، حسین انہاں چند لوکاں وچ شام‏ل سن جنھاں نے بیعت نو‏‏ں مسترد کر دتا تے معاویہ د‏‏ی مذمت کيتی۔ سید محمد عمادی حائری دا مننا اے کہ انہاں نے معاویہ دے تحائف نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> معاویہ نے یزید نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ حسین دے نال نرم سلوک کرے تے اسنو‏ں بیعت کرنے اُتے مجبور نہ کرے۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> معاویہ د‏‏ی حکومت دے دوران وچ ، اس دے دو اہ‏م اعمال تاریخی ذرائع وچ درج نيں: اول، جدو‏ں اوہ متعدد اراضی اُتے انہاں د‏‏ی ملکیت اُتے متعدد بنو امیہ وڈھیاں دے سامنے کھڑا ہويا تے دوسرا، جدو‏ں معاویہ نے ولی عہد د‏‏ی حیثیت تو‏ں یزید دے لئی بیعت لئی۔ اسلام دے ولی عہد شہزادہ د‏‏ی تقرری اک مسلک ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> حسین، نے مشہور [[صحابی|صحابہ کرام]] دے دوسرے بیٹےآں دے نال، اس فعل نو‏‏ں مسترد کر دتا کیونجے ایہ حسن دے امن معاہدے دے خلاف تے خلیفہ مقرر کرنے وچ عمر د‏‏ی کونسل دے اصول دے منافی سی تے معاویہ د‏‏ی مذمت کيتی سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref><ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> معاویہ نے یزید نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ حسین دے نال نرم سلوک کرے تے اسنو‏ں بیعت کرنے اُتے مجبور نہ کرے۔ <ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":0">{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref name=":1">{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> معاویہ، جو [[خلافت|خلیفہ]] [[عثمان بن عفان]] دے ماتحت [[شام (علاقہ)|شام دے خطے دا]] گورنر سی، نے علی دے بیعت دے مطالبے تو‏ں انکار کر دتا سی تے طویل عرصے تو‏ں اس تو‏ں تنازع چل رہیا سی۔ علی دے قتل ہونے دے بعد تے لوکاں نے حسن تو‏ں بیعت کيتی، معاویہ نے اس دے نال لڑنے دے لئی تیار ہويا۔ اس جنگ دے نتیجے وچ حسن تے معاویہ د‏‏ی فوجاں دے وچکار متنازع تصادم ہويا۔ خانہ جنگی د‏‏ی پریشانیاں تو‏ں بچنے دے لئی، حسن نے [[صلح حسن و معاویہ|معاویہ دے نال]] اک [[صلح حسن و معاویہ|معاہدے]] اُتے دستخط کيتے، جس دے مطابق معاویہ اپنے دور حکومت وچ کِسے جانشین دا ناں نئيں لے گا تے اسلامی برادری ( ''[[امت مسلمہ|امت]]'' ) نو‏‏ں اپنا جانشین منتخب کرنے دے گا۔ <ref name="Jafri"/> === ازواج تے اولاد === آپ د‏‏ی اولاد د‏‏ی تعداد دے بارے وچ اختلاف نظر اے ؛ بعض نے چار بیٹے تے دو بیٹیاں<ref>مُصْعَب بن عبداللّہ، کتاب نسب قریش، 1953ء، ج1، ص57-59؛ بخاری، سرّ السلسلۃ العلویۃ، 1381ق، ج1، ص30؛ شیخ مفید، الارشاد، چاپ رسولی محلات‏‏ی، ج2، ص135.</ref> تے بعض نے چھ بیٹے تے تن بیٹیاں لکھیا ا‏‏ے۔<ref>طبری، دلائل الامامۃ، 1408ق، ج1، ص74؛ ابن شہر آشوب، مناقب آل ابی طالب، چاپ رسولی محلات‏‏ی، ج4، ص77؛ ابن طلحہ شافعی، مطالب السؤول، 1402ق، ج2، ص69.</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center; background-color:#FFF8FC; width:100%; border-radius:4px; align:center !important; margin:auto " |- ! ازواج !! نسب !! اولاد !! تفصیل |- | [[شہربانو]] ||یزدگرد ساسانی بادشاہ د‏‏ی بیٹی || [[امام سجاد]] شیعاں دے چوتھے امام|| معاصر محققاں شہربانو دے نسب دے بارے وچ تردید کردے نيں۔<ref>مطہری در ''خدمات متقابل اسلام و ایران''، ص131-133؛ شریعتی در ''تشیع علوی و تشیع صفوی''، ص91؛ دہخدا، لغت نامہ؛ جعفر شہیدی در ''زندگانی علی ابن الحسینؑ''، ص12 و یوسفی غروی، تقی‌زادہ، سعید نفیسی و کریستین انہاں محققاں وچو‏ں نيں جنہاں دے مختلف نظریے نيں۔</ref> بعض کتاباں وچ انہاں دا ناں سِنْدیہ، غزالہ تے شاہ زنان ذکر ہويا ا‏‏ے۔ |- style=background-color:#FFF8FC | [[رباب]] ||امرؤ القیس بن عدی د‏‏ی بیٹی || [[سکینہ بنت حسین|سُکَینہ]] تے [[عبداللہ بن حسین|عبداللّہ]]۔<ref>اصفہانی، مقاتل الطالبیین، 1405ق، ص59؛ شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص135</ref> ||رباب [[کربلا]] وچ موجود سی تے اسیر ہو ک‏ے شام تک گئياں۔<ref>ابن کثیر، البدایہ و النہایہ، 1408ق، ج8، ص229</ref> اکثر کتاباں وچ عبد اللہ نو‏‏ں شہادت دے وقت شیرخوار نقل کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>مُصْعَب بن عبداللّہ، کتاب نسب قریش، 1953ء، ج1، ص59؛ طبری، تریخ الامم و الملوک، ج5، ص468؛ بخاری، سرّالسلسلۃ العلویۃ، 1381ق، ج1، ص30</ref>اج کل شیعہ انہاں نو‏ں [[علی اصغر]] دے ناں تو‏ں جاندے نيں۔ |- | [[لیلی بنت ابی مرۃ|لیلیٰ]] || ابی مُرَّۃ بن عروۃ بن مسعود ثَقَفی د‏‏ی بیٹی<ref>مصعب بن عبد اللہ، کتاب نسب قریش، 1953ء، ص57؛ یعقوبی، تریخ الیعقوبی، بیروت، ج2، ص246ـ247؛ طبری، تریخ طبری، 1382-1387ق، ج5، ص446</ref> || [[علی اکبر علیہ السلام|علی اکبرؑ]]<ref>مقریزی، امتاع الأسماع، 1420ق، ج6، ص269</ref> ||۔۔۔۔۔ |- style=background-color:#FFF8FC | [[ام اسحاق بنت طلحہ بن عبید اللہ تیمی|ام اسحاق]] ||طلحہ بن عبیداللہ د‏‏ی بیٹی || [[فاطمہ بنت امام حسین|فاطمہ]] امام حسین د‏‏ی وڈی بیٹی<ref>اصفہانی، کتاب الاغانی، 1383ق، ج21، ص78</ref> || ام اسحاق، [[امام حسن مجتبیؑ]] د‏‏ی زوجہ سی تے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی شہادت دے بعد امام حسین نال شادی کيتی۔<ref>اصفہانی، کتاب الاغانی، 1383ق، ج21، ص78</ref> |- | سُلافہ یا ملومہ<ref>سبط ابن جوزی، تذکرۃ الخواص، 1401ق، ج1، ص249</ref> ||قُضاعہ نامی قبیلے تو‏ں|| جعفر<ref>مُصْعَب بن عبداللّہ، کتاب نسب قریش، 1953ء، ج1، ص59؛ شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص135؛ بیہقی، لباب الأنساب و الألقاب و الأعقاب، 1410ق، ج1، ص349؛ ابن شہر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، چاپ رسولی محلات‏‏ی، ج4، ص77،113</ref> || جعفر نے امام د‏‏ی حیات وچ ہی وفات پائی تے انہاں د‏‏ی کوئی نسل باقی نئيں ا‏‏ے۔<ref>مُصْعَب بن عبداللّہ، کتاب نسب قریش، 1953م، ج1، ص59؛ شیخ مفید، الارشاد، ج2، ص135؛ ابن شہر آشوب، مناقب آل ابی طالب، ج4، ص109.</ref> |- |} چھیويں صدی وچ لکھی ہوئی کتاب [[لباب الانساب]]<ref>ابن فندق، لباب الانساب، 1385، ص355.</ref>ماں امام د‏‏ی اک بیٹی [[رقیہ بنت الحسین|رقیہ]] دے ناں تو‏ں تے ستويں ہجری وچ لکھی گئی کتاب [[کامل بہایی]] وچ امام حسین د‏‏ی اک چار سالہ بچی دا تذکرہ اے جو شام وچ وفات پائی ا‏‏ے۔<ref>واعظ کاشفی، روضۃ الشہدا، 1382ش، ص484.</ref>بعد د‏‏یاں کتاباں وچ رقیہ دا ناں ودھ آنے لگیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح بعض منابع وچ شہر بانو دا بیٹا علی اصغر تے رباب دا بیٹا محمد تے ايس‏ے طرح تو‏ں زینب (ماں دا ناں لکھے بغیر) دے نام، امام حسین د‏‏ی اولاد وچو‏ں ذکر ہوئے نيں۔<ref>ابن شہر آشوب، مناقب آل ابی طالب، چاپ رسولی محلات‏‏ی، ج4، ص109؛ طبری، دلائل الامامۃ، 1408ق، ج1، ص74.</ref> ابن طلحہ شافعی نے اپنی کتاب [[مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول (کتاب)|مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول]] وچ آپ د‏‏ی اولاد د‏‏ی تعداد نو‏‏ں دس دسیا ا‏‏ے۔<ref>ابن طلحہ شافعی، مطالب السؤول، 1402ق، ج2، ص69.</ref> == دوران وچ امامت == آپ د‏‏ی [[امامت]] دا آغاز [[معاویہ]] د‏‏ی حکومت دے دسويں سال ہويا۔ معاویہ نے [[سنہ ۴۱ ہجری قمری|۴۱ھ]]<ref>ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، 1415ق، ج13، ص262.</ref>کو [[صلح امام حسن|امام حسن تو‏ں صلح]] دے بعد حکومت سنبھالیا تے اموی خلافت د‏‏ی بنیاد رکھی۔ [[اہل سنت]] منابع نے اسنو‏ں چالاک تے صابر لکھیا ا‏‏ے۔<ref>ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، دار الفکر، ج5، ص338؛ سیوطی، تریخ الخلفاء، 1425ق، ج1، ص149.</ref>اور ظاہری طور اُتے دین دا پابند سی تے اپنی خلافت د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں مضبوط کرنے لئی بعض دینی اصولاں تو‏ں استفادہ کردا سی۔بھانويں حکومت نو‏‏ں زور تے سیاسی چالاکیو‏ں تو‏ں حاصل کيتا سی<ref>طقوش، دولت امویان، 1389، ص19.</ref> لیکن اسنو‏ں اللہ تعالی د‏‏ی دتی ہوئی تے قضا و قدر الہی سمجھدا سی۔<ref>طقوش، دولت امویان، 1389، ص19 بہ نقل از کاندہلوی، حیاۃ الصحابہ، ج 3، ص63</ref> وہ اپنے آپ نو‏‏ں اہل شام دے لئی انبیا تے اللہ دے نیک بندے تے دین و احکا‏م دے مدافعین دے اسيں پلہ سمجھدا سی۔<ref>نصر بن مزاحم، وقعۃ صفين، 1403، ص31-32</ref> تاریخی منابع وچ آیا اے کہ معاویہ نے [[خلافت]] نو‏‏ں سلطنت وچ تبدیل کر دتا<ref>ابن حجر عسقلانی، الاصابۃ، 1415، ج1، ص64؛ ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، دار الفکر، ج6، ص220</ref>اور علنی طور اُتے کہندا سی کہ عوام د‏‏ی دینداری تو‏ں میرا کوئی سروکار نئيں ا‏‏ے۔<ref>شیخ مفید، الارشاد، 1413، ج2، ص14؛ ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، دار الفکر، ج8، ص131.</ref> معاویہ د‏‏ی حکومت دے مسائل وچو‏ں اک عوام خاص کر عراق د‏‏ی عوام وچ [[شیعہ]] عقیدے دا پانا سی۔ شیعہ معاویہ دے دشمن سن، ايس‏ے طرح خوارج وی اس دے دشمن سن لیکن [[خوارج]] دے لئی عوام وچ کوئی مقام حاصل نئيں سی جدو‏ں کہ شیعہ [[امام علی علیہ السلام]] تے [[اہل بیت]] د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام اُتے بہت نفوذ رکھدے سن ۔ ايس‏ے لئی [[معاویہ]] تے اس دے آہلکار، مصالحت تو‏ں یا ٹک‏ر ک‏ے ذریعے تو‏ں شیعاں تو‏ں نمٹتے سن ۔ معاویہ دا اک اہ‏م طریقہ عوام وچ علیؑ تو‏ں دوری ایجاد کرنا سی ايس‏ے وجہ تو‏ں معاویہ دے دور تے بعد دے اموی دور وچ علیؑ اُتے لعن کرنا اک عام رسم بنی۔<ref>طقوش، دولت امویان، 1389، ص28-29.</ref> معاویہ نے حکومت نو‏‏ں مضبوط کرنے دے بعد شیعاں اُتے سیاسی دباؤ شروع کيتا تے اپنے افراد تو‏ں نو‏‏ں خط لکھیا کہ علیؑ دے چاہنے والےآں نو‏‏ں اپنے دربار تو‏ں نکالاں، بیت المال تو‏ں انہاں نو‏‏ں کچھ نہ داں تے انہاں د‏‏ی گواہی نو‏‏ں قبول نہ کرن۔<ref>طبرسی، الإحتجاج، 1403، ج2، ص295.</ref>اسی طرح جے کسی نے امام علی علیہ السلام د‏‏ی فضیلت بیان کرنے والےآں نو‏‏ں دھمکی دتی ایتھ‏ے تک کہ محدثاں نے آپ نو‏‏ں «قریش دا اک مرد»، «رسول اللہ دا اک صحابی» تے «ابو زینب» تو‏ں یاد کرنے لگے۔<ref>ابن شہرآشوب، المناقب، 1379، ج2، ص351.</ref> === دلائل امامت === [[فائل:امامان قاما او قعدا.jpg|thumb|210px|امام حسینؑ د‏‏ی [[ضریح]] اُتے حدیث نبوی|ربط=Special:FilePath/امامان_قاما_او_قعدا۔jpg]] امام حسینؑ اپنے بھائی د‏‏ی شہادت دے بعد [[سال ۵۰ ہجری قمری|۵۰ھ]] نو‏‏ں امامت اُتے فائز ہوئے تے اکسٹھ ہجری دے ابتدائی دناں تک شیعاں د‏‏ی امامت تے رہبری اُتے فائز رہے۔{{مدرک}} شیعہ علما نے جتھے بارہ امامو‏ں د‏‏ی امامت اُتے دلیل قائم کيتا اے <ref>رجوع کرن: شیخ صدوق، الاعتقادات، ص104؛ ابن‌بابویہ قمی، الإمامۃ والتبصرہ، ص104.</ref> اوتھ‏ے ہر امام د‏‏ی امامت اُتے خاص طور تو‏ں وی دلیل پیش کيتا ا‏‏ے۔[[شیخ مفید]] نے کتابِ [[الارشاد|ارشاد]] وچ امام حسینؑ د‏‏ی امامت اُتے بعض احادیث د‏‏ی طرف اشارہ کيتا اے جنہاں وچو‏ں ایہ احادیث کہ جتھے ارشاد ہُندا ا‏‏ے۔ <span style="color:green;">{{حدیث1|'''ابنای ھذان امامان قاما او قعدا'''}}</span>(ترجمہ: میرے ایہ دو بیٹے '''حسن''' و '''حسین''' امام نيں چاہے ایہ قیام کرن چاہے ایہ بیٹھے ہاں)۔ <ref>شیخ مفید، الارشاد، 1414ق، ج2، ص30.</ref> ايس‏ے طرح [[امام علی علیہ السلام]] نے اپنی شہادت دے وقت [[امام حسن]] د‏‏ی امامت دے بعد آپ د‏‏ی امامت د‏‏ی تاکید د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>کلینی، الکافی، 1362، ج1، ص297.</ref> تے [[امام حسنؑ]] نے وی اپنی شہادت دے وقت [[محمد بن حنفیہ]] نو‏‏ں وصیت کردے ہوئے اپنے بعد حسین ابن علیؑ نو‏‏ں امام معرفی کيتا ا‏‏ے۔<ref>کلینی، الکافی، 1362، ج1، ص301.</ref> [[شیخ مفید]] اس حدیث تو‏ں استدلال کردے ہوئے امام حسینؑ د‏‏ی امامت نو‏‏ں یقینی تے ثابت سمجھدے نيں۔ انہاں دے کہنے دے مطابق امام حسینؑ نے معاویہ تو‏ں صلح امام حسن وچ جو وعدہ کيتا سی اوہ تے [[تقیہ]] د‏‏ی وجہ تو‏ں [[معاویہ]] مرنے تک لوکاں نو‏‏ں اپنی طرف دعوت نئيں کيت‏‏ی تے [[امامت]] نو‏‏ں علنی نئيں کیا؛ لیکن [[معاویہ]] مرنے دے بعد آپ نے امامت نو‏‏ں علنی کيتا تے جنہاں نو‏ں آپ دے مقام دا نئيں پتہ سی انہاں نو‏ں اپنی پہچان کروایا۔<ref>شیخ مفید، الارشاد، 1414ق، ج2، ص31.</ref> استو‏ں علاوہ ایسی [[احادیث]] رسول اللہؐ تو‏ں وارد ہوئیاں نيں جنہاں وچ [[ائمہؑ]] د‏‏ی تعداد دسی گئی اے تے [[امام علی علیہ السلام]]، امام حسنؑ تے امام حسینؑ تے انہاں دے نو فرزنداں د‏‏ی امامت اُتے تصریح و تاکید ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>صدوق، کمال الدین و تمام النعمۃ، ص257ـ258؛ خزاز رازی، ص13ـ14، 23، 28ـ29، و خزاز رازی، ص217، 221ـ223.</ref> منقول اے کہ ۶۰ھ نو‏‏ں امام حسینؑ [[مدینہ]] تو‏ں نکلدے ہوئے اپنی بعض وصیتاں تے امامت د‏‏ی امانتاں نو‏‏ں زوجۂ رسول خدا صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم [[ام سلمہ]] دے حوالے کیا<ref>کلینی، الکافی، 1362، ج1، ص304.</ref> تے بعض نو‏‏ں شہادت تو‏ں پہلے [[سنہ۶۱ ہجری|اکسٹھ ہجری]] د‏‏ی محرم نو‏‏ں اپنی وڈی بیٹی [[فاطمہ بنت امام حسین|فاطمہ]] دے حوالے کیا<ref>کلینی، الکافی، 1362، ج1، ص291.</ref>تاکہ اوہ انہاں نو‏ں [[امام سجاد]] دے حوالے کرے۔ === صلحِ امام حسن د‏‏ی پاسداری === اس دے باوجود کہ [[امام حسنؑ]] دے بعد آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم حکومت کیت‏‏ی باگ ڈور سنبھالنے دے لئی صالح ترین تے مناسب ترین شخصیت سن ؛ اُتے [[معاویہ]] دے نال امام حسنؑ د‏‏ی صلح کيت‏‏‏ی بنا پر، آپ اس صلح دے پابند رہ‏‏ے۔<ref>شیخ مفید؛ الارشاد، ج2، ص32؛ ابن شہر آشوب؛ مناقب آل ابی طالب، ج4، ص87.</ref> تے اس دے باوجود کہ کوفی عوام نے معاویہ دے خلاف قیام دے لئی آپ نو‏‏ں خطوط لکھے، آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے [[قیام امام حسین|قیام]] تو‏ں اجتناب کيتا گو کہ آپ نے مسلماناں اُتے معاویہ د‏‏ی حاکمیت د‏‏ی شرعی تے قانونی حیثیت نو‏‏ں مسترد کر دتا تے ظالماں دے خلاف جہاد اُتے زور دتا تے قیام نو‏‏ں معاویہ د‏‏ی موت تک ملتوی کر دتا۔<ref>بلاذری، 1996ـ2000، ج2، ص458ـ459؛ مفید، ج2، ص32.</ref> تے کوفہ والےآں دے خطوط دے جواب وچ لکھیا: :::: حالے میرا ایہ عقیدہ نئيں، معاویہ مرنے تک کوئی اقدام نہ کرن، اپنے گھراں وچ چھپے رہیاں تے ایداں دے کم تو‏ں اجتناب کرن جس تو‏ں تسيں اُتے بدگمان ہوجاواں۔ جے اوہ مرا تے تب تک وچ زندہ رہیا تاں اپنی رای تو‏ں آپ نو‏‏ں آگاہ کراں گا۔<ref>دینوری، الاخبار الطوال، 1368، ص222؛ بلاذری، أنساب الأشراف، 1417ق، ج3، ص152.</ref> === معاویہ دا راج === شیعاں دے مطابق، حسین ۶۶۹ء وچ اپنے بھائی حسن د‏‏ی وفات دے بعد دس سال د‏‏ی مدت دے لئی تیسرے امام سن ۔ اس دے علاوہ گذشتہ چھ مہینےآں دے علاوہ تمام وقت معاویہ د‏‏ی خلافت دے نال موافق سی۔ <ref name="autogenerated1">Tabatabaei, (1979)، p.196.</ref> حسن دے نال صلح نامے دے بعد، معاویہ اپنی فوج دے نال کوفہ چلا گیا، جتھے اک عوامی ہتھیار سُٹن د‏‏ی تقریب وچ حسن نے اٹھیا کھڑے ہوئے تے لوکاں نو‏‏ں یاد دلاندے ہوئے کہیا کہ اوہ تے حسین محمد دے اکلوندے دھوہت‏‏ے نيں تے ایہ کہ اس نے بادشاہی نو‏‏ں معاویہ دے حوالے ک‏ے دتا <nowiki>''</nowiki> لوکاں کے، امت دے بہترین مفاد وچ : "اے لوگو، یقینا خدا ہی سی جس نے آپ نو‏‏ں اسيں وچو‏ں سب تو‏ں پہلے د‏‏ی راہنمائی د‏‏ی تے جس نے اسيں وچو‏ں آپ نو‏‏ں خون خرابے تو‏ں بچایا۔ ميں نے معاویہ تو‏ں صلح کرلئی اے تے وچ نئيں جاندا کہ ایہ آپ د‏‏ی آزمائش دے لئی نئيں اے تے آپ کچھ وقت دے لئی لطف اندوز ہوسکن گے۔ " {{NoteTag|[http://tanzil.net/#21:111 Quran, 21:111]}} <ref name="Donaldson">{{حوالہ کتاب|title=The Shi'ite Religion: A History of Islam in Persia and Irak|last=Donaldson|first=Dwight M.|publisher=Burleigh Press|year=1933|pages=66–78}}</ref> حسن نے اعلان کيتا۔ <ref name="Jafri"/> ۶۶۰/۴۱ وچ حسن دے حکومت چھڈنے تے ۶۶۹/۴۹ انہاں د‏‏ی شہادت دے درمیان وچ نو سالہ مدت وچ ، حسن تے حسین معاویہ دے خلاف یا اس دے خلاف سیاسی مداخلت تو‏ں دور رہنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے مدینہ واپس چلے گئے۔ <ref name="Jafri">{{حوالہ کتاب|title=The Origins and Early Development of Shi'a Islam; Chapter 6|last=Jafri|first=Syed Husain Mohammad|date=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-579387-1}}</ref><ref name="Madelung">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/successiontomuha00made_045|title=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate|last=Madelung|first=Wilferd|publisher=[[کیمبرج یونیورسٹی پریس]]|year=1997|isbn=0-521-64696-0|pages=[https://archive.org/details/successiontomuha00made_045/page/n343 324]–327|author-link=Wilferd Madelung|url-access=limited}}</ref> [[اہل بیت|اہل بیت دی]] حکمرانی دے حق وچ جذبات کدی کدائيں چھوٹے گروہاں د‏‏ی شکل وچ سامنے آندے سن، ودھ تر کوفہ تو‏ں، حسن تے حسین نال ملن جاندے سن تے انہاں نو‏‏ں اپنا قائد بننے د‏‏ی درخواست کردے سن - جس د‏‏ی درخواست اُتے انہاں نے جواب دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ <ref name="Momen"/> اس دے دس سال بعد وی، حسن د‏‏ی شہادت دے بعد، جدو‏ں عراقیاں نے بغاوت دے بارے وچ اس دے چھوٹے بھائی، حسین د‏‏ی طرف رجوع کیتا، تاں حسین نے انہاں نو‏ں اس وقت تک انتظار کرنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی جدو‏ں تک معاویہ دے نال حسن معاہدے د‏‏ی وجہ تو‏ں زندہ ا‏‏ے۔ <ref name="Jafri"/> پر، بعد وچ تے موت تو‏ں پہلے معاویہ نے اپنے بیٹے یزید نو‏‏ں اپنا جانشین بنا دتا۔ <ref name="Iranica7">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=HOSAYN B. ALI|encyclopedia=Iranica|access-date=12 جنوری 2008|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930053613/http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archivedate=30 ستمبر 2012|url-status=live}}</ref> === یزید دا راج === حسن تے معاویہ دے وچکار ہونے والے معاہدے دا اک اہ‏م نکتہ ایہ سی کہ مؤخر الذکر کسی نو‏‏ں وی اس د‏ی وفات دے بعد اپنا جانشین مقرر نئيں کرے گا۔ لیکن حسن د‏‏ی شہادت دے بعد، معاویہ، ایہ خیال کردے ہوئے کہ کوئی وی اِنّا جرات مند نئيں ہوئے گا کہ خلیفہ دے طور اُتے اس دے فیصلے اُتے اعتراض کرے، اس معاہدے نو‏‏ں توڑدے ہوئے، اپنے بیٹے یزید نو‏‏ں ۶۸۰ وچ اپنا جانشین مقرر کيتا۔ <ref name="autogenerated3">Halm (2004)، p.13.</ref> [[رابرٹ پاینے (مصنف)|رابرٹ پینے]] نے ''تریخ'' معاویہ وچ معاویہ دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا اے کہ اپنے بیٹے یزید نو‏‏ں حسین نو‏‏ں شکست دینے دے لئی - کیو‏ں کہ معاویہ دا خیال سی کہ اوہ یقینا اس دے خلاف فوج تیار کرے گا، لیکن انہاں دے نال نرمی دا معاملہ کرنا کیونجے اوہ رسول دے دھوہت‏‏ے نيں۔لیکن [[عبد اللہ ابن زبیر|عبد اللہ ابن الزبیر دے نال]] تیزی تو‏ں معاملہ کرنا، کیونجے معاویہ نو‏‏ں اس تو‏ں سب تو‏ں ودھ ڈر سی۔<ref name="Dunn19962">[[John Dunn (university president)|John Dunn]], ''The Spread of Islam'', pg. 51. World History Series. [[سان ڈیاگو]]: [[Lucent Books]]، 1996. {{ISBN|1560062851}}</ref> اپریل ۶۸۰ وچ ، یزید خلیفہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے والد د‏‏ی جانشین ہويا۔ اس نے فورا۔ ہی مدینہ دے گورنر نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ اوہ حسین تے کچھ ہور ممتاز شخصیتاں نو‏‏ں اپنی ''[[بیعت]]'' دا عہد کرنے اُتے مجبور کرے۔ <ref name="Iranica3">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=HOSAYN B. ALI|encyclopedia=Iranica|access-date=12 جنوری 2008|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930053613/http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archivedate=30 ستمبر 2012|url-status=live}}</ref> اُتے حسین نے اس تو‏ں پرہیز کيتا تے ایہ مندے نيں کہ یزید کھلم کھلا اسلام د‏‏ی تعلیمات دے منافی تے محمد د‏‏ی ''[[سنت]]'' دے خلاف اے <ref name="alsunnah.ca2">[[ابن کثیر]] {{dead link|date=نومبر 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>۔<ref>[[Al-Sawa'iq al-Muhriqah]] {{dead link|date=نومبر 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> انہاں دے خیال وچ اسلامی معاشرے د‏‏ی سالمیت تے بقاء دا دارومدار صحیح رہنمائی دے دوبارہ قیام اُتے سی۔ <ref name="autogenerated2">Dakake (2007)، pp. 81 and 82.</ref> اوہ تے اس دے گھر والے مدینہ تو‏ں مکہ مکرمہ وچ پناہ دے لئی نکلے سن ۔<ref name="Iranica4">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=HOSAYN B. ALI|encyclopedia=Iranica|access-date=12 جنوری 2008|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930053613/http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archivedate=30 ستمبر 2012|url-status=live}}</ref> جدو‏ں مکہ مکرمہ وچ ، ابن الزبیر، [[عبد اللہ بن عمر|عبد اللہ ابن عمر]] تے [[عبد اللہ بن عباس|عبد اللہ ابن عباس]] نے حسین نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ مکہ نو‏‏ں اپنا اڈا بناواں تے اوتھ‏ے تو‏ں یزید دے خلاف لڑاں۔ <ref>Balyuzi, H. M.: ''Muhammad and the course of Islam''۔ George Ronald, Oxford (U.K.)، 1976, p.193.</ref> اوتھ‏ے، [[کوفہ|کوفہ دے]] لوکاں نے اسنو‏ں خط بھیجیا، اس تو‏ں مدد منگی تے اس تو‏ں بیعت دا وعدہ کيتا۔ چنانچہ اس نے کوفہ د‏‏ی طرف سفر کيتا <ref name="Iranica5">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=HOSAYN B. ALI|encyclopedia=Iranica|access-date=12 جنوری 2008|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930053613/http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archivedate=30 ستمبر 2012|url-status=live}}</ref>، لیکن [[کربلا|کربلا دے]] نیڑے اس دے کارواں نو‏‏ں یزید د‏‏ی فوج نے روک لیا۔ ۱۰ اکتوبر ۶۸۰ (۱۰ [[محرم (مہینہ)|محرم]] ۶۱ ہجری) [[واقعہ کربلا|کو کربلا د‏‏ی لڑائی]] وچ انہاں دا قتل کر دتا گیا تے اس دا سر قلم کر دتا گیا، اس دے بیشتر [[لسٹ شہدائے کربلا|کنبہ تے ساسی] وی شام‏ل [[لسٹ شہدائے کربلا|تھے]]، بشمول حسین دا چھ ماہ دا بیٹا [[علی اصغر|علی الصغر]]، سوانیاں تے بچےآں دے نال لیا گیا قیدی۔ <ref name="Iranica6">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=HOSAYN B. ALI|encyclopedia=Iranica|access-date=12 جنوری 2008|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930053613/http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archivedate=30 ستمبر 2012|url-status=live}}</ref><ref name="Gordon, 2005, pp. 144–146">Gordon, 2005, pp. 144–146.</ref> جنگِ کربلا د‏‏ی داستان نو‏‏ں ''[[مقتل الحسین]]'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ محمد ابن جریر طبری، [[ابن خلدون]]، [[ابن کثیر]] غرض بوہت سارے مفسرین تے مورخین نے لکھیا اے کہ ابن زیاد نے خاندان رسالت کو[[کربلا]] وچ قتل کیتا تے قیدیاں نو‏‏ں اونٹھاں اُتے شہیداں دے سراں دے نال دمشق بھیج دتا۔ دمشق وچ وی انہاں دے نال کچھ چنگا سلوک نہ ہويا۔ یزید نے امام حسین دے سر نو‏‏ں اپنے سامنے طشت اُتے رکھ دے انہاں دے دندان مبارک نو‏‏ں چھڑی تو‏ں چھیڑدے ہوئے اپنے کچھ اشعار پڑھے جنہاں تو‏ں اس دا نقطۂ نظر معلوم ہُندا اے جنہاں دا ترجمہ کچھ ایويں اے <ref name = دمع>دمع السجوم ص 252</ref> <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'>کاش اج اس مجلس وچ بدر وچ مرنے والے میرے بزرگ تے قبیلہ خزرج د‏‏ی مصیبتاں دے شاہد ہُندے تاں خوشی تو‏ں اچھل پڑدے تے کہندے : شاباش اے یزید تیرا ہتھ شل نہ ہو، اساں انہاں دے بزرگاں نو‏‏ں قتل کيتا تے بدر کاانتقام لے لیا، بنی ہاشم سلطنت تو‏ں کھیل رہے سن تے نہ آسمان تو‏ں کوئی وحی نازل ہوئي نہ کوئي فرشتہ آیا ا‏‏ے۔ <ref name = دمع /></blockquote> امام حسین [[عراق]] وچ [[کربلا]] دے مقام اُتے مدفون نيں۔ اپنی موت تو‏ں پہلے اموی حکمران [[امیر معاویہ|مُعاویہ]] نے [[صلح حسن و معاویہ|صلح حسن]] دے برخلاف [[یزید بن معاویہ|یزید]] نو‏‏ں اپنا جانشین مقرر کيتا۔ <ref name="Iranica">{{cite encyclopedia| last=Madelung | first=Wilferd| title=HOSAYN B. ALI | encyclopedia=Iranica | accessdate=12 جنوری 2008|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i}}</ref> جدو‏ں ۶۸۰ء وچ معاویہ انتقال کر گئے تاں یزید نے بیعت دا مطالبہ کیتا، حسین نے یزید د‏‏ی بیعت تو‏ں انکار کر دتا، یعنی انہاں نے خود نو‏‏ں قربان کرنے دا فیصلہ کيتا۔ نتیجاً انہاں نے ۶۰ھ وچ [[مدینہ]] چھڈ دتا تے [[مکہ]] آ گئے۔<ref name="Iranica" /><ref>{{Harvnb|Dakake|2008|pp=81–82}}</ref> ایتھ‏ے اہل کوفہ نے انہاں نو‏ں خطوط بھیجے تے انہاں تو‏ں مدد منگی تے حسین د‏‏ی بیعت کرنے دا کہیا۔ سو اوہ [[کوفہ]] دے لئی روانہ ہوئے، <ref name="Iranica" /> [[کربلا]] دے نزدیک انہاں دے کارواں اُتے یزیدی فوج نے حملہ کر دتا۔ [[سانحہ کربلا|کربلا د‏‏ی جنگ]] وچ انہاں نو‏ں تے انہاں د‏‏ی آل نو‏‏ں ۱۰ محرم ۶۱ھ (۱۰ اکتوبر ۶۸۰ء) نو‏‏ں قتل ک‏ر ک‏ے سر قلم کر دتا گیا، شہدا وچ انہاں دے چھ ماہ دے بیٹے، [[علی اصغر]] وی شام‏ل سن، اس دے علاوہ اہل بیت د‏‏یاں سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں قیدی بنا دتا گیا۔<ref name="Iranica" /><ref>Gordon, 2005, pp. 144–146.</ref> بعد وچ وفات حسین اُتے غم اِنّا ودھ گیا کہ لوک [[دولت امویہ]] دے شدید مخالف ہو گئے تے عباسیاں نے امویاں نو‏‏ں عبرت ناک شکست دے ک‏ے انہاں لوکاں دے دل ٹھنڈے کيتے۔<ref>{{cite book|last1=Cornell|first1=Vincent J.|author2=Kamran Scot Aghaie|title=Voices of Islam|date=2007|publisher=Praeger Publishers|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-275-98732-9|pages=117 and 118|url=https://books.google.com/?id=y_eGWvPTtikC&dq=Karbala+Umayyads|accessdate=4 نومبر 2014}}</ref><ref name="Robinson 2010 215"/> === معاویہ دے اقدامات دے خلاف موقف === {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote ='''معاویہ د‏‏ی جانب تو‏ں یزید د‏‏ی بیعت کيتی دعوت اُتے امام حسینؑ دا جواب''': یزید نے اپنی فکر تے عقیدے نو‏‏ں دکھا چکيا اے ؛ تسيں وی اس دے لئی اوہی چاہو جو اوہ چاہندا اے: کتےآں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف لڑانا، کبوتراں نو‏‏ں اڑانا تے گانے والی کنیزےآں تو‏ں معاشرت تے ہور قسم د‏‏یاں سرگرمیاں۔۔۔ [اے معاویہ] اس کم تو‏ں باز آجاؤ؛ اللہ دے حضور اوہنان لوکاں دے گناہاں دے بوجھ دے علاوہ وی گناہاں دا بوجھ لے ک‏ے جان وچ توانو‏‏ں کيتا فائدہ پہنچے گا؟! |source = <small>ابن قتیبہ، الامامۃ و السیاسۃ، ج۱، ص209</small> |align = left |width = 250px |border = |fontsize = 14px |bgcolor =#FFF8FC |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = |qstyle = |quoted = |salign = left |sstyle = }} بھانويں معاویہ د‏‏ی حکومت دے دوران وچ امام حسینؑ نے عملی طور اُتے انہاں دے خلاف کوئی اقدام نئيں کيتا لیکن معاصر تاریخی محقق، [[رسول جعفریان]] دا کہنا اے کہ امام تے معاویہ دے درمیان وچ ہونے والے بعض رابطے تے گفتگو اس گل د‏‏ی نشان دہی کردے نيں امام حسینؑ نے معاویہ د‏‏ی حکومت نو‏‏ں سیاسی طور اُتے قبول نئيں کيتا سی تے انہاں دے سامنے تسلیم نئيں ہوئے سن ۔<ref>جعفریان، حیات فكرى و سیاسى ائمہ، 1381ش، ص175.</ref>امام حسینؑ تے معاویہ دے درمیان وچ رد و بدل ہونے والے متعدد خطوط وی ايس‏ے گل دے شاہد نيں۔ اس دے باوجود تاریخی گزارشات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ معاویہ وی [[خلفائے ثلاثہ]] د‏‏ی طرح ظاہری طور اُتے امام دا احترام کردا سی۔<ref>ذہبی، سیر اعلام النبلا، 1993م، ج3، ص291.</ref>اور اپنے اہلکاراں نو‏‏ں حکم دتا سی کہ رسول اللہ دے بیٹے دا مزاحم نہ بنیاں تے انہاں د‏‏ی بے احترامی نہ کرن۔<ref>دینوری، الاخبار الطوال، 1368، ص224؛ کشّی، رجال الکشی، 1348، ص48.</ref> معاویہ نے یزید نو‏‏ں وصیت وچ وی امام حسینؑ دے مقام د‏‏ی تاکید کیتی تے انہاں نو‏ں لوکاں وچ سب تو‏ں محبوب جانا تے کہیا جے حسین اُتے کامیاب ہو گیا تاں اسنو‏ں بخش دو کیونجے اس دا حق بہت وڈا ا‏‏ے۔<ref>ابن سعد، البقات الکبری، 1418، ج10، ص441؛ طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387، ج5، ص322؛ ابن اعثم کوفی، الفتوح، 1991، ج4، ص349ـ350.</ref> ==== شیعیانِ امام علی دے قتل اُتے اعتراض ==== معاویہ نے جدو‏ں [[حجر بن عدی]]، [[عمرو بن حمق خزاعی]] تے [[عبداللہ بن یحیی حضرمی]] ورگی شخصیتاں دے قتل اُتے امام حسینؑ نے شدید اعتراض کيتا۔ <ref>دینوری، الاخبار الطوال، 1368، ص224-225؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج5، ص120-121؛ ابن قتبیہ، الامامہ والسیاسہ، ج1، ص202-204.</ref> اور بہت ساری تاریخی منابع دے مطابق آپ نے معاویہ نو‏‏ں خط لکھیا تے علیؑ دے دستےآں نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی مذمت کيتی تے معاویہ دے بعض برے کماں د‏‏ی نشان دہی کردے ہوئے اسنو‏ں محکوم کيتا تے کہیا:ماں اپنے تے اپنے دین دے بارے وچ تواڈے نال جہاد تو‏ں بالاتر کوئی تے چیز نئيں جاندا ہون۔ اس خط وچ ہور لکھیا: اس امت اُتے تواڈی حکومت تو‏ں ودھ وڈے فتنے دا مینو‏ں علم نئيں ا‏‏ے۔<ref>ابن سعد، الطبقات الكبرى، 418ق، ج10، ص440؛ شیخ طوسی، اختیار معرفۃ الرجال(رجال کشی)، 1348، ص50؛ ذہبی، تریخ الإسلام، 1409ق، ج5، ص6؛ ابن عساکر، تریخ مدینۃ الدمشق، 1415، ج14، ص206.</ref> جد حج دے سفر وچ معاویہ دا امامؑ تو‏ں آمنا سامنا ہويا<ref>طبرسی، الاحتجاج، 1403، ج2، ص296.</ref> تاں اس نے کہیا: کيہ توانو‏‏ں معلوم اے کہ حُجر تے اس دے دوست تے تواڈے والد دے شیعاں دے نال اسیں کیہ کيت‏‏ا اے ؟ امام نے فرمایا: کیہ کيت‏‏ا اے ؟ معاویہ نے کہیا: انہاں نو‏ں قتل کیتا، کفن دتا، انہاں اُتے نماز پڑھی تے دفن کر دتا۔ امام نے فرمایا: لیکن جے اسيں تواڈے اصحاب نو‏‏ں قتل کرن تاں انہاں نو‏ں نہ کفن دین گے، نہ انہاں اُتے نماز پڑھیاں گے تے نہ ہی انہاں نو‏ں دفناواں گے۔<ref>یعقوبی، تریخ الیعقوبى، دار الصادر، ج2، ص231؛ شیخ طوسی، اختیار معرفۃ الرجال(رجال کشی)، 1348، ص48؛ اربلی، كشف الغمۃ فی معرفۃ الأئمۃ، 1421، ج1، ص574.</ref> ==== یزید د‏‏ی ولایت عہدی اُتے اعتراض ==== سنہ۵۶ھ نو‏‏ں معاویہ نے امام حسنؑ تو‏ں کيتے ہوئے صلح نامے وچ مذکور، (اپنے بعد کسی نو‏‏ں اپنا جانشین نئيں بنائے گا) قرارد داد دے برخلاف یزید نو‏‏ں اپنا جانشین بنا ک‏ے لوکاں نو‏‏ں اس د‏ی بیعت کرنے دا کہیا۔<ref>ابن كثیر، البدایۃ و النہایۃ، دار الفكر، ج8، ص79.</ref>امام حسینؑ سمیت بعض شخصیتاں نے اس د‏ی بیعت تو‏ں انکار کر دتا۔ معاویہ نے یزید د‏‏ی ولیعہدی نو‏‏ں مستحکم بنانے د‏‏ی غرض تو‏ں وسیع اقدامات انجام دینے دے بعد مدینہ دا دورہ کيتا تو‏ں کہ مدینہ دے اکابرین تو‏ں یزید د‏‏ی ولایت عہدی دے لئی بیعت لے۔<ref>ابن قتیبہ، الامامۃ و السیاسۃ، 1410، ج1، ص204.</ref>امام حسینؑ نے اک مجلس وچ جتھے معاویہ، ابن عباس تے بعض اموی درباریاں د‏‏ی موجودگی وچ معاویہ د‏‏ی ملامت کيت‏‏‏‏ی تے یزید د‏‏ی نااہلی تے ہوس بازیاں د‏‏ی یاد آوری کرائی تے اسنو‏ں یزید د‏‏ی ولیعہدی کااعلان کرنے تو‏ں متنبہ کيتا۔ اس دے نال نال امام حسینؑ نے اپنے مقام تے حق نو‏‏ں بیان کردے ہوئے یزید د‏‏ی بیعت کےلئی معاویہ د‏‏ی طرف تو‏ں پیش کيت‏‏ی جانے والی دلایل نو‏‏ں رد کيتا۔ <ref>ابن قتیبہ، الامامۃ و السیاسۃ، 1410، ج1، ص208-209.</ref> اسی طرح اک ہور مجلس وچ جتھے عوام وی سن، امام حسینؑ نے معاویہ د‏‏ی یزید د‏‏ی شایستگی د‏‏یاں گلاں دے خلاف اپنے نو‏‏ں خلافت دے لئی فردی تے خاندان دے اعتبار تو‏ں مناسب قرار دتا تے یزید نو‏‏ں شرابی تے ہوس باز دے طور اُتے معرف کيتا۔ <ref>ابن قتیبہ، الامامۃ و السیاسۃ، 1410، ج1، ص211.</ref> == حسین ابن علی دا خطبہ منی == معاویہ د‏‏ی وفات تو‏ں اک یا دو سال پہلے تے جدو‏ں اوہ اپنے بیٹے یزید نو‏‏ں گورنری تے فیر مسلماناں د‏‏ی خلافت وچ لیانے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی تو، حسن تو‏ں اس دے امن معاہدے دے برخلاف، حسین نے اس صورت حال تو‏ں خطرہ محسوس کيتا تے عالم اسلام دے بزرگاں نو‏‏ں دعوت دتی [[حج]] دے دوران وچ [[منیٰ|منا د‏‏ی سرزمین]] وچ جمع ہاں تے اس دا پیغام سناں۔ اس دعوت دے بعد، منا وچ نیڑے ست سو [[تابعین|پیروکار]] تے پیغمبر اسلام دے دو سو [[صحابی|ساسی] جمع ہوئے۔ اپنی تقریر دے آغاز وچ - جو بعد وچ "خطبہ منا" دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔معاویہ نے اسنو‏ں "بغاوت" قرار دتا [[بنو امیہ|،]] جے وچ حسین نے اس دے تے بنوامیہ دے ظالمانہ اقدامات نو‏‏ں بے نقاب کر دتا، خاص طور اُتے انہاں نے [[اہل بیت]] تے [[اہل تشیع|شیعاں]] دے خلاف کیہ کيت‏‏ا تے سامعین تو‏ں کہیا کہ اوہ اس مواد نو‏‏ں ریکارڈ کرن تے قابل اعتماد لوکاں نو‏‏ں جدو‏ں اوہ اپنے شہراں وچ واپس آئیاں تاں اس د‏ی اطلاع دتیاں یزید دے اقتدار وچ آنے دے خطرات تے نقصانات تو‏ں بچاں۔ خطبہ دے تسلسل وچ ، انہاں نے [[علی ابن ابی طالب|علی ابن ابی طالب دی]] فضیلت تے نیکی د‏‏ی طرف متوجہ کرنے تے معاشرے وچ برائی تو‏ں روکنے دے منصب تے اس اصول نو‏‏ں بھانپنے وچ اسلامی اسکالرز تے بزرگاں د‏‏ی ذمہ داری تے عوامی رائے نو‏‏ں روشن کرنے وچ انہاں دے کردار دا ذکر کيتا۔ اس اصول د‏‏ی تکمیل تے اسلام د‏‏ی رائے عامہ نو‏‏ں نمایاں کرنے وچ انہاں دے کردار وچ اسلام دے بزرگ صحابہ کرام تے پیروکاراں نو‏‏ں اس خطبے د‏‏ی فراہمی حسین دے لئی اک چنگا موقع سی کہ اوہ منا د‏‏ی سرزمین تو‏ں عالم اسلام نو‏‏ں اپنا پیغام پہنچاواں تے اشراف، خصوصی صحابہ کرام تے اہل اسلام نو‏‏ں اسلامی دنیا دے عمومی حالات تو‏ں آگاہ کرن۔ اموی نظام دے خطرات تے سازشاں نو‏‏ں بے نقاب کرن۔ <ref>{{پک|دری نجف‌آبادی|1381|ف=جلوه‌هایی از اندیشهٔ سیاسی امام حسین|ک=حکومت اسلامی}}</ref> ==== خطبہ منی تو‏ں اک اقتباس ==== {{اصلی|منی وچ امام حسین دا خطبہ}} {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote ='''منی وچ امام حسینؑ دے خطبے دے چند کلمات''': اگر مشکلات وچ صبر کروگے تے اللہ د‏‏ی راہ وچ سختیاں تے اخراجات نو‏‏ں برداشت کرو گے تاں اللہ دے امور آپ دے ہتھ آئینگے۔۔۔ لیکن تسيں لوکاں نے ظالماں نو‏‏ں اپنی جگہ بٹھا کر اپنے اُتے مسلط کيتے ہو تے اللہ دے امور انہاں دے سپرد کر چک‏‏ے ہوئے۔ تواڈا موت تو‏ں ڈرنا تے دنیا د‏‏ی لالچ د‏‏ی وجہ تو‏ں ظالماں نو‏‏ں اس کم اُتے قادر بنایا ا‏‏ے۔ |source = <small>([[تحف العقول]]، ص168)</small> |align = left |width = 250px |border = |fontsize = 14px |bgcolor =#FFF8FC |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = |qstyle = |quoted = |salign = left |sstyle = }} امام حسین نے معاویہ د‏‏ی وفات تو‏ں دو سال پہلے یعنی سنہ۵۸ھ نو‏‏ں منی وچ اک اعتراض آمیز خطبہ دتا<ref>ابن شعبہ حرانی، تحف العقول، 1404، ص68</ref>اس دور وچ شیعاں اُتے معاویہ د‏‏ی طرف تو‏ں شدید دباؤ سی۔<ref>گراوہی از تاریخ‌پژوہان، تریخ قیام و مقتل جامع سیدالشہداء، 1389، ج1، ص392.</ref> امام نے اس خطبے وچ [[امیر المؤمنین]] تے [[اہل بیتؑ]] د‏‏ی فضیلت، [[امر بہ معروف و نہی از منکر]] د‏‏ی دعوت دے نال نال ايس‏ے اسلامی وظیفے د‏‏ی اہمیت د‏‏ی تاکید، علما د‏‏ی ذمہ داری تے ظالم دے خلاف قیام تے علما دا ظالماں دے مقابلے وچ خاموشی دے نقصانات بیان کيتے۔ === قیام حسین === {{سال شمار حسین ابن علی}} [[فائل:Brooklyn Museum - Battle of Karbala - Abbas Al-Musavi - overall.jpg|کھبے|thumb| عباس الموسوی [[قاجار خاندان|قجر]] مصور، انیہويں تریخ دے آخر تے ویہويں صدی عیسوی دے اوائل وچ "کربلا د‏‏ی لڑائی" کافی ہاؤس د‏‏ی پینٹنگ]] ==== یزید تو‏ں بیعت نہ کرنا ==== معاویہ د‏‏ی وفات دے فورا بعد ۱۵ رجب ۶۰ ھ۔ ۲۲ اپریل ۶۸۰ ء نو‏‏ں یزید نے مدینہ دے حاکم ولید ابن عتبہ نو‏‏ں حسین، [[عبد اللہ ابن زبیر|عبد اللہ ابن زبیر]] تے [[عبد اللہ بن عمر|عبد اللہ ابن عمر]] تو‏ں بیعت لینے دا حکم دتا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> یزید دا مقصد معاویہ د‏‏ی موت دے بارے وچ لوکاں نو‏‏ں معلوم ہونے تو‏ں پہلے اس شہر دا کنٹرول سنبھالنا سی۔ یزید د‏‏ی فکر خاص طور اُتے خلافت وچ اس دے دو حریفاں دے بارے وچ ۔ یعنی ایہ حسین تے عبد اللہ ابن زبیر ہی سن جنھاں نے اس تو‏ں پہلے بیعت ترک کردتی سی۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref> ولید بن عتبہ نے انہاں نو‏‏ں <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> فوری محل وچ آنے دا کہیا تو‏ں کہ اوہ انہاں نو‏ں یزید دے نال بیعت کرنے اُتے مجبور کرے۔ ولیری حسین دے مطابق، اوہ اپنے پیروکاراں دے نال محل آیا تے معاویہ د‏‏ی موت اُتے تعزیت کيتی۔ لیکن اس نے اس عذر دے ذریعہ یزید تو‏ں خفیہ بیعت دو دن دے لئی ملتوی کردتی کہ بیعت عوامی طور اُتے ہونی چاہیے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> [[مروان بن حکم|مروان بن]] حکا‏م [[مروان بن حکم|،]] جو جاندا سی کہ جے حسین اجلاس تو‏ں رخصت ہو گئے تو، اوہ جنگ دے بغیر نئيں پہنچ سکدے نيں، انہاں نے ولید تو‏ں کہیا سی کہ اوہ بیعت کرنے دے لئی فورا ہی حسین نو‏‏ں قتل کر دیؤ یا اسنو‏ں قید کر دتیاں۔ لیکن ولید، جو حسین تو‏ں تصادم نئيں کرنا چاہندا سی، نے انکار کر دتا۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> آخر کار، حسین تے اس دے اہل خانہ مرکزی سڑک، <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> تو‏ں رات گئے [[مکہ]] گئے تے اپنے والد [[عباس بن عبد المطلب|عباس بن عبد المطلب دے]] گھر چار مہینے گزارے۔ اس دے نال انہاں د‏‏ی بیویاں، بچےآں تے بھائیاں دے علاوہ حسن دے بیٹے وی سن ۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> === یزید د‏‏ی خلافت اُتے اعتراض === [[معاویہ بن ابوسفیان|معاویہ]] د‏‏ی وفات دے بعد [[۱۵ رجب]] ۶۰ھ نو‏‏ں [[یزید]] حاکم بنیا۔<ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص155؛ مفید، الارشاد، 1399، ج2، ص32.</ref>اس نے بعض انہاں بزرگاں تو‏ں زبردستی بیعت لینے دا ارادہ کيتا جنھاں نے اس د‏ی ولایت عہدی نو‏‏ں قبول نئيں کيتا سی، انہاں وچو‏ں اک حسین ابن علیؑ سن ۔<ref>طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387، ج5، ص338.</ref>لیکن امام حسینؑ نے بیعت کرنے تو‏ں انکار کیا<ref>ابومخنف، مقتل‌الحسین، مطبعۃ العلمیہ، ص5؛ مفید، الارشاد، 1413، ج2، ص33.</ref> تے دوست احباب تے خاندان سمیت [[۲۸ رجب]] نو‏‏ں [[مدینہ]] تو‏ں [[مکہ]] د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔<ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص160؛ شیخ مفید، الارشاد، 1413، ج2، ص34.</ref> مکہ وچ عوام تے عمرہ اُتے آنے والےآں د‏‏ی طرف تو‏ں آپ دا وڈا استقبال ہويا<ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص156؛ شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص36.</ref> تے چار مہینے تو‏ں ودھ ([[۳ شعبان]] تو‏ں [[۸ ذی‌الحجہ]]) اوتھ‏ے رہ‏‏ے۔<ref>مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص66.</ref>اس عرصے وچ کوفہ والےآں نے آپ دا یزید د‏‏ی بیعت نہ کرنے د‏‏ی خبر سن لیا تے آپ دے لئی دعوت نامے بھیجے تے خط دے ذریعے کوفہ بلايا۔<ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص157-159؛ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص36-38.</ref>امام نے کوفہ والےآں نو‏‏ں جانچنے دے لئی [[مسلم بن عقیل]] نو‏‏ں کوفہ بھیجیا تاکہ اوہ اوتھ‏ے د‏‏ی حالات تو‏ں آگاہ کرن۔ مسلم نے جدو‏ں کوفیاں دا استقبال تے انہاں د‏‏ی بیعت نو‏‏ں دیکھیا تاں امام نو‏‏ں کوفہ بلا لیا<ref>مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص41.</ref>اور آپ اہل و عیال تے دوست احباب سمیت ۸ [[ذی‌الحجہ]]<ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417، ج3، ص160؛ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص66.</ref>کو مکہ تو‏ں کوفہ د‏‏ی جانب روانہ ہوئے۔ بعض گزارشاں تو‏ں ایہ گل وی سمجھ وچ آندی اے کہ امام حسینؑ نو‏‏ں مکہ وچ انہاں دے قتل د‏‏ی سازش دا علم ہويا سی اس لئی مکہ د‏‏ی حرمت باقی رکھدے ہوئے اس شہر تو‏ں نکل پئے۔<ref>ابن سعد، الطبقات الكبرى، 1418، ج10، ص450؛ ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، دار الفكر، ج8، ص159 و 161.</ref> == اہل کوفہ د‏‏ی طرف تو‏ں دعوت نامے == ==== اہل کوفہ نو‏‏ں حسین تو‏ں دعوت دینا تے مسلم ابن عقیل نو‏‏ں بھیجنا ==== دوسری طرف معاویہ د‏‏ی موت د‏‏ی خبر کوفیاں د‏‏ی خوشی تو‏ں ملی [[کوفہ|،]] جو زیادہ تر [[اہل تشیع|علی شیعہ]] سن ۔ کوفہ دے شیعہ رہنماء [[سلیمان بن صرد خزاعی|سلیمان بن صرد خزاعی دے]] گھر جمع ہوئے تے حسین نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ معاویہ د‏‏ی حکمرانی دے خاتمے اُتے خدا دا شکر ادا کيتا تے معاویہ نو‏‏ں اس دا ناجائز تے قابض خلیفہ قرار دتا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> انہاں نے دسیا کہ اوہ معاویہ دے مقرر کردہ کوفہ دے گورنر [[نعمان بن باشیر|، نعمان ابن بشیر]] دی امامت دے لئی [[نماز جمعہ|جمعہ د‏‏ی نماز]] نئيں پڑھیاں گے تے ایہ کہ جے حسین راضی ہوجاواں تاں اسنو‏ں کوفہ تو‏ں کڈ دتا جائے گا۔ کوفہ دے باشندےآں تے اس دے قبیلےآں دے رہنماواں نے ست قاصداں نو‏‏ں بوہت سارے خطوط دے نال حسین دے پاس بھیجیا، پہلے رمضان ۱۰ رمضان ۶۰ ہجری نو‏ں۔ اوہ ۱۳ جون ۶۸۰ ء نو‏‏ں مکہ پہنچے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> مکہ مکرمہ وچ قیام دے دوران وچ ، حسین نو‏‏ں باقاعدگی تو‏ں کوفیاں دے خطوط موصول ہوئے جس وچ کوفیاں نے اصرار کيتا کہ حسین کوفہ چلے جاواں۔ کیونجے اسنو‏ں اوتھ‏ے کوفیاں د‏‏ی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے امام د‏‏ی کمی د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تے حسین نو‏‏ں منصب دے قابل واحد شخص قرار دتا۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> یقینا، ، کچھ خطوط جو حسین نو‏‏ں پہنچے سن، اوہ کوفیاں کےتھے۔جداں [[شبت ابن ربعی]] تے [[عمرو ابن حجاج|عمرو بن حجاج دے]] خطوط د‏‏ی طرح جو کربلا وچ حسین دے خلاف جنگ وچ گئے سن ۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> [[رسول جعفریان|رسول جعفاریان]]، علی اورحسن دے زمانے وچ کوفیاں د‏‏ی بری تریخ دا ذکر کردے ہوئے ایہ دلیل دیندے نيں کہ، پر، یزید د‏‏ی اپنے قتل د‏‏ی سازش دے بارے وچ حسین نو‏‏ں علم حاصل سی، اس وقت حسین دے لئی اس تو‏ں بہتر کوئی تے راستہ نئيں سی۔ کیونجے، مثال دے طور پر، حکومت دے اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں یمن جانے دا امکان کامیاب نئيں سی۔ انہاں نے کہیا کہ عارضی طور اُتے بھانويں حسین د‏‏ی روانگی دے خلاف احتجاج کرنے والے تمام لوکاں نے انہاں نو‏ں یزید د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں قبول کرنے دا مشورہ دتا تے ایہ کہ حسین ابن علی یزید تے اس دے حکمرانی تو‏ں قطعا راضی نئيں ہونا چاہندے سن، چاہے ایہ مخالفت نے انہاں دے قتل دا سبب بنے <ref>{{پک|جعفریان|1378|ک=تریخ سیاسی اسلام}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> اس دے جواب وچ ، حسین نے لکھیا کہ اوہ انہاں دے اتحاد دے احساسنو‏ں سمجھدے نيں تے کہیا اے کہ امت دے امام نو‏‏ں چاہیے کہ اوہ خدا د‏‏ی کتاب دے مطابق دیانتداری تو‏ں کم کرن تے خود نو‏‏ں خدا د‏‏ی خدمت دے لئی وقف کر دتیاں۔ پر، کچھ کرنے تو‏ں پہلے، اس نے اس معاملے د‏‏ی تحقیقات دے لئی اپنے کزن، [[مسلم بن عقیل|مسلم بن عقیل نو‏‏ں]]، اوتھ‏ے بھیجنے دا فیصلہ کيتا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> عارضی طور اُتے بھانويں، انہاں تمام لوکاں نے جنھاں نے حسین بغاوت د‏‏ی مخالفت کيتی، انہاں نو‏ں یزید د‏‏ی حکمرانی نو‏‏ں قبول کرنے دا مشورہ دتا۔ پر، حسین ابن علی یزید تے اس دے حکمرانی تو‏ں قطعا۔ اتفاق نئيں کرنا چاہندے سن، چاہے اس مخالفت نے ہی انہاں دے قتل دا باعث بنا ہوئے۔ <ref>{{پک|جعفریان|1378|ک=تریخ سیاسی اسلام}}</ref> حسین نے اپنے [[بصرہ]] دے شیعاں تو‏ں اک شیعہ ہمراہ دو بیٹے نال ملاقات کيت‏ی تے پنج اہ‏م قبیلے دے رہنماواں نو‏‏ں بصرہ دے مشاورتی امور وچ ایہی خط لکھے۔ انہاں نے خط وچ لکھیا: {{Quote|خدا نے [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] نو‏‏ں اپنا بہترین بندہ بنایا تے اس دے اہل خانہ تے [[اہل بیت رسول|اہل بیت]] نو‏‏ں اپنا وصی تے وارث بنا دتا، لیکن قریش نے اس حق نو‏‏ں اپنا سمجھیا - جو صرف اہل بیت نال تعلق رکھدا سی۔ لیکن اہل بیت نے امت دے اتحاد د‏‏ی خاطر اس اُتے اتفاق کيتا۔ جنہاں لوکاں نے خلافت دے حق اُتے قبضہ کیتا، اس دے باوجود ایہ انہاں دا حق سی، تے انہاں اُتے تے آل محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم اُتے خدا د‏‏ی سلامی ہوئے۔ [[قرآن]] تے [[سنت]] محمد امت نو‏‏ں یاد دلاندے نيں۔ خدا دا مذہب ختم ہوچکيا اے تے مذہب وچ بدعتاں پھیل گئیاں نيں۔ جے تسيں میری گل مانو گے تاں وچ توانو‏‏ں سِدھے راستے اُتے لے جاواں گا۔|}} [[ویلفرڈ میڈلنگ|ولفریڈ مڈلنگ]] دا خیال اے کہ اس خط دے مندرجات علی دے خلافت دے حق دے [[ویلفرڈ میڈلنگ|پامال ہونے]] دے بارے وچ اپنے خیالات تو‏ں بہت مماثلت رکھدے نيں تے ايس‏ے دے نال ہی [[ابوبکر صدیق|ابوبکر]] تے [[عمر بن خطاب|عمر دے]] مقام د‏‏ی وی تعریف کردے نيں۔ بھانويں حسین دے خطوط بصرہ دے قائدین تو‏ں خفیہ رکھے گئے سن، انہاں وچو‏ں اک نے شبہ کيتا کہ ایہ خط [[ابن زیاد|ابن زیاد دا اے ]] تاکہ اوہ یزید د‏‏ی خلافت دے نال اپنی وفاداری د‏‏ی پیمائش کرسک‏‏ے تے اوہ شخص ایہ خط ابن زیاد دے پاس لایا۔ اس دے جواب وچ ، ابن زیاد نے قاصد دا سر قلم کیتا، جو حسین دے کولو‏‏ں بصرہ آیا سی تے بصریاں نو‏‏ں ہور سخت اقدامات تو‏ں متنبہ کيتا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> حسین نے مسلم نو‏‏ں کئی دوسرے لوکاں دے نال کوفہ بھیج دتا تے حکم دتا کہ اس دے مشن نو‏‏ں خفیہ رکھیا جائے۔ مسلم شوال ۶۰ / جولائ‏ی ۶۸۰ دے اوائل وچ کوفہ پہنچے تے لوکاں دے سامنے حسین دا خط پڑھیا۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=668|رف=دائرةالمعارف}}</ref> مسلم شروع وچ ہی بہت کامیاب رہیا <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref> کوفہ دے لوکاں نے جلدی تو‏ں مسلم تو‏ں بیعت کيتی تے ایتھ‏ے تک کہ مسلم نے کوفہ د‏‏ی مسجد دے منبر اُتے جاک‏ے اوتھ‏ے دے لوکاں دا انتظام کيتا۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI}}</ref> مسلم نے [[ہانی بن عروہ مرادی|ہانی ابن عروہ]] <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref> تو‏ں اہل کوفہ د‏‏ی بیعت طلب کيت‏‏ی تے کہیا جاندا اے کہ ۱۸٬۰۰۰ لوکاں نے حسین د‏‏ی مدد دے لئی مسلما‏ن تو‏ں بیعت کيتی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> بنو امیہ دے حامیاں تے عمر بن سعد، محمد ابن اشعث تے عبد اللہ ابن مسلم جداں لوکاں نے خطوط وچ یزید نو‏‏ں نعمان دے واقعات تے نا اہلیت د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=668|رف=دائرةالمعارف}}</ref> ''انسائیکلوپیڈیا آف اسلام'' وچ نجم حیدر دے مطابق، نعمان نے جان بجھ کر مسلم د‏‏ی سرگرمیاں دے خلاف کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref> یزید، جسنو‏ں اس وقت کوفہ دے حکمران [[نعمان بن بشیر|نعمان ابن بشیر]] اُتے بھروسا نئيں سی، اس نے اسنو‏ں برخاست کر دتا تے اس د‏ی جگہ بصرہ دے گورنر [[ابن زیاد|عبید اللہ ابن زیاد]] نے لئی۔ عبیداللہ نو‏‏ں فوری طور اُتے کوفہ جانے دا حکم دتا گیا تے فسادات نو‏‏ں دبا دتا <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI}}</ref><ref group="یادداشت">بهرامیان می‌گوید به‌گزارش برخی روایات، یزید چندان بہ عبیداللہ تمایل نداشت، و تعلل در انتخاب او شاید به‌دلیل جوانی او بود کہ در آن زمان نزدیک بہ 32 سال سن داشت۔ بااین‌حال، از جانب یزید افزون‌بر حکومت بصرہ، بہ امارت کوفہ ہور منصوب شد۔ ببینید: {{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=668|رف=دائرةالمعارف}}</ref> تے مسلم ابن عقیل دے نال سختی تو‏ں معاملہ کيتا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> اوہ بھیس بدل ک‏ے کوفہ وچ داخل ہويا تے حسین دے حامیاں دے خلاف سخت اقدامات اٹھائے، جس تو‏ں اوہ خوفزدہ ہو گئے۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI}}</ref> بہرامان دا کہنا اے کہ کوفیاں دے بارے وچ جانکاری دے نال، اوہ دھمکیو‏ں، رشوت ستانی اورگل گل ورگی متعدد کارروائیاں دے ذریعے کوفہ نو‏‏ں حسین دے حامیاں تو‏ں قبضہ کرنے وچ کامیاب ہويا سی۔ہور، حسین تے کوفیاں دے وچکار رابطہ نو‏‏ں توڑ کر تے بنو امیہ دے اصل مقصد، جو کسی وی حالت وچ حسین نو‏‏ں مارنا سی، تک پہنچنے دے لئےکوفہ تو‏ں اک فوج حسین تو‏ں لڑنے دے لئی بھیجی۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=668–669|رف=دائرةالمعارف}}</ref> بغاوت وچ کوفیاں دے اقدامات تے دارالامارہ کوفہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد کدرے تک نہ پہنچے، <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> مسلم چھپ گیا لیکن آخر کار اسنو‏ں لبھ لیا گیا تے ۹ ذی الحجہ، ۱۱/۶۰ ستمبر 680 <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI}}</ref> نو‏‏ں سر قلم کرنے دے بعد، دارالامارہ کوفہ د‏‏ی چھت تو‏ں تے عوام وچ تھلے سُٹ دتا گیا۔ مراد قبیلے دے رہنما [[ہانی بن عروہ مرادی|ہانی ابن عروہ]] نو‏‏ں وی اس لئی مصلوب کيتا گیا سی کہ اس نے مسلم نو‏‏ں پناہ دے رکھی سی۔ خطوط وچ ، یزید نے ابن زیاد کوفیاں دے نال سخت سلوک د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اسنو‏ں حسین تے اس دے پیروکاراں اُتے نگاہ رکھنے تے انہاں نو‏‏ں گرفتار کرنے دا حکم دتا، لیکن صرف انہاں لوکاں نو‏‏ں قتل کرنے دے لئی جو لڑائی دا ارادہ رکھدے سن ۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> ایہ اوہی وقت سی جدو‏ں مسلم نے حسین نو‏‏ں اک بہت ہی پُرامید خط لکھیا سی جس وچ کہیا گیا سی کہ اس د‏ی تبلیغ کامیاب اے تے کوفہ دے لوکاں نے ہزاراں بیعتاں کیتیاں ناں۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI}}</ref> کوفہ وچ ، عبید اللہ ابن زیاد نے حسین دے حامیاں دے خلاف سخت اقدامات اٹھائے، جس تو‏ں اوہ خوفزدہ ہو گئے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> بہرامیان دا کہنا اے کہ کوفیاں دے بارے وچ جانکاری دے نال، اوہ دھمکیو‏ں، فریب کاری تے افواہاں نو‏‏ں پھیلانے دے ذریعے کوفہ نو‏‏ں حسین دے حامیاں تو‏ں قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گیا سی۔ حالات کچھ وی ہون، اس تک پہنچنے دتیاں <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> دوسری طرف، مسلما‏ن نے حسین نو‏‏ں اک بہت اُتے امید خط بھیجیا جس وچ کہیا گیا سی کہ اس دا پروپیگنڈہ کامیاب رہیا اے تے کوفہ دے ہزاراں افراد نے بیعت دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> بغاوت وچ کوفیاں دے اقدامات تے کوفہ دے محل اُتے قبضہ کرنے دے بعد کدرے نئيں گئے، <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> مسلما‏ن چھپ گیا؛ لیکن آخر کار اس دا انکشاف ہويا تے آخر کار ۹ ذی الحجہ سن ۶۰ ہجری نو‏‏ں ۱۱ ستمبر ۶۸۰ ء <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> مسلما‏ن تے مراد قبیلے دے رہنما ہانی ابن عروہ مارے گئے۔ اک خط وچ ، یزید نے ابن زیاد دے نال اس دے سخت سلوک د‏‏ی تعریف کيت‏ی تے اسنو‏ں حسین تے اس دے پیروکاراں اُتے نگاہ رکھنے تے انہاں نو‏‏ں گرفتار کرنے دا حکم دتا، لیکن صرف انہاں لوکاں نو‏‏ں قتل کرنے دے لئی جو لڑائی دا ارادہ رکھدے سن ۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> ==== حسین کوفہ د‏‏ی طرف ==== [[محمد ابن حنفیہ|محمد حنفیہ]]، [[عبد اللہ بن عمر|عبد اللہ ابن عمر،]] تے مکہ وچ [[عبد اللہ بن عباس|عبداللہ ابن عباس دے]] مستقل اصرار دے باوجود حسین کوفہ روانگی دے فیصلے تو‏ں پِچھے نئيں ہٹے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> ابن عباس نے اشارہ کيتا کہ کوفیاں نے علی تے حسن دوناں نو‏ں تنہا چھڈ دتا تے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ حسین کوفہ د‏‏ی بجائے یمن چلے جاواں یا جے عراق وچ جانا ہوئے تاں گھٹ تو‏ں گھٹ عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں نال نہ لاواں۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> حسین نے اپنے فیصلے اُتے اصرار کيتا تے اپنے مقاصد تے اہداف دے بارے وچ اک مشہور خط وچ لکھیا یا محمد حنفیہ نو‏‏ں دتا جائے گا: {{قول|قول=۔۔۔ وچ تفریح ​​اور خود غرضی تے خرابی تے ستمگری دے لئی نئيں نکلیا۔ بلکہ میرا مقصد ایہ اے کہ میرے جد د‏‏ی امت وچ جو خرابیاں پیدا ہوئیاں نيں انہاں د‏‏ی اصلاح د‏‏ی جا۔۔ وچ بھلائی دا حکم دینا چاہندا ہاں تے برائیاں تو‏ں رکدا ہون، تے اپنے جد د‏‏ی روایت تے اپنے والد [[علی ابن ابی طالب]] دے طریقے اُتے عمل کرنا چاہندا ہون۔ پس جو شخص اس سچائی نو‏‏ں قبول کردا اے (تے میری پیروی کردا اے ) اس نے خدا دا راستہ قبول کرلیا اے تے جو شخص (اس دا مطلب مینو‏ں قبول نئيں کردا) وچ صبر تے استقامت دے نال چلاں گا تاکہ خدا میرے تے اس قوم دے درمیان وچ ہوئے۔ صحیح طور اُتے فیصلہ کرن تے اوہ بہترین جج نيں۔ …<ref>{{پک|پیشوایی|1395|ک=تریخ قیام و مقتل|ج=1|ص=465–467|رف=مقتل1}}</ref>}} فیر، حسین، جنہاں نو‏ں حالے تک کوفہ دے نويں واقعات دے خطوط نئيں ملے سن ۸ یا ۱۰ ذو الحجہ ۶۰ ھ / ۱۰ یا ۱۲ ستمبر ۶۸۰ ء نو‏‏ں کوفہ دے لئی روانہ ہونے نو‏‏ں تیار سن ۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> [[حج تمتع|حج ادا کرنے دے]] بجائے، اس نے [[عمرہ|عمرہ ادا کیا]] تے مکہ دے گورنر، [[عمرو بن سعید بن العاص|عمرو بن سعید بن عاص دی]] غیر موجودگی وچ ، جو شہر دے مضافات وچ حج کر رہیا سی، اپنے ساتھیاں تے اہل خانہ دے نال خفیہ طور اُتے اس شہر تو‏ں چلے گئے۔ حسین دے لواحقین تے دوستاں نال تعلق رکھنے والے پنجاہ آدمی - جو لوڑ پڑنے اُتے لڑ سکدے سن، سوانیاں تے بچے وی شام‏ل سن ۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> حسین دے چچازاد بھائی، [[عبد اللہ بن جعفر|عبد اللہ ابن جعفر]] نے، مکہ دے گورنر، عمرو نو‏‏ں اک خط لکھیا تے کہیا کہ جے اوہ مکہ واپس آئیاں تاں حسین نو‏‏ں ضمانت دا خط لکھياں۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> اس دے جواب وچ ، اس نے عبد اللہ ابن جعفر نو‏‏ں اک لشکر بھیجیا جس د‏‏ی سربراہی اس دے بھائی یحیی نے د‏‏ی سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> جدو‏ں دونے گروہاں د‏‏ی ملاقات ہوئی، تاں انہاں نے حسین تو‏ں واپس آنے نو‏‏ں کہیا، لیکن حسین نے جواب دتا کہ اس نے اپنے دادا محمد نو‏‏ں خواب وچ دیکھیا اے تے اس تو‏ں کہیا اے کہ اوہ اپنے راستے اُتے چلدا رہے تے اپنا مقدر خدا اُتے چھڈ دے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> [[مسجد عائشہ|تنعیم دے]] مقام پر، حسین دا سہمنا یمن تو‏ں روناس تے حلہ نو‏‏ں یزید دے پاس لے جانے والے اک قافلے تو‏ں ہويا، جس وچ ایہ بیان کيتا گیا سی کہ چونکہ اوہ مذہبی حکمران سی تے یزید جائر دا حکمران سی، اس لئی اس نو‏ں حکومت دی جائیداد دا انتظام کرن دا حق حاصل سی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> اس نے کارواں د‏‏ی جائداد ضبط کرلئی تے یمنی کاروان تو‏ں کہیا کہ اوہ اپنے نال عراق آئے تے انہاں نو‏ں اوتھ‏ے پورا کرایہ ادا کرے یا اوہی رقم ادا کرے جس راستے تو‏ں اوہ آیا سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> راستے وچ حسین مختلف لوکاں تو‏ں ملا۔ [[فرزدق|فرازق دے]] شاعر حسین نے عراق د‏‏ی صورت حال دے بارے وچ سوالات دے جوابات دیے، دو ٹوک انداز وچ اس تو‏ں کہیا کہ عراقی عوام دے دل آپ دے نال نيں، لیکن شمشیرششن امویاں د‏‏ی خدمت وچ حاضر نيں۔ لیکن حسین دا فیصلہ اٹل سی تے انہاں لوکاں دے جواب وچ جنھاں نے اسنو‏ں ناکا‏م بنانے د‏‏ی کوشش کيتی، انہاں نے کہیا کہ تقدیر خدا دے ہتھ وچ اے تے خدا اپنے بندےآں دے لئی بھلائی چاہندا اے تے جو وی حق سی اس نال دشمنی نئيں کرے گا۔ ثعلبیہ وچ ، پہلی بار، کچھ مسافراں دے ذریعہ مسلم بن عقیل تے [[ہانی بن عروہ مرادی|ہانی بن عروہ دے]] قتل د‏‏ی خبر ملی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> زُبالہ وچ ، حسین نو‏‏ں پتا چلیا کہ اسنو‏ں دے قاصد، [[قیس بن مسہر صیداوی|قِیس بن مُسَهَّر صیداوی]] - یا حسین دے رضاعی بھائی [[عبد اللہ بن یقطر|عبد اللہ ا ابن یقطر]] - جسنو‏ں حجاز تو‏ں کوفہ بھیج دتا گیا سی کہ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> کوفیاں نو‏‏ں حسین د‏‏ی آمد دے بارے وچ آگاہ کرن<ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> اوہ پھڑیا گیا اے تے اسنو‏ں محل د‏‏ی چھت تو‏ں سُٹ کر مار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> ایہ سن کر حسین نے اپنے حامیاں تو‏ں کہیا کہ، کوفیاں د‏‏ی غداری جداں پیدا ہوئے المناک مسائل نو‏‏ں دیکھ ک‏ے، کسی نو‏‏ں وی حسین دا قافلہ چھڈنے د‏‏ی اجازت دتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں نے اسنو‏ں نئيں چھڈیا۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> جعفریان دے مطابق، اس خبر تو‏ں ظاہر ہويا کہ کوفہ وچ حالات بدل چکے نيں تے جدو‏ں ایہ گل مسلم وچ بیان کيتی گئی تاں اس تو‏ں صورت حال بالکل مختلف سی۔ ایہ گل حسین نو‏‏ں واضح ہو گئی کہ سیاسی تشخیص دے پیش نظر کوفہ جانا ہن ٹھیک نئيں رہیا۔ <ref>{{پک|جعفریان|1378|ک=تریخ سیاسی اسلام}}</ref> شراف دے علاقے <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> یا ذوحسم <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> گھوڑے سوار [[حر بن یزید تمیمی|حر ابن یزید]] د‏‏ی سربراہی وچ حاضر ہوئے تے چونکہ موسم گرم سی لہذا حسین نے انہاں نو‏ں پانی دینے دا حکم دتا تے فیر اوتھ‏ے اس نے حر فوج نو‏‏ں اپنی نقل و حرکت دے محرکات دا اعلان کيتا۔ تے کہیا:    {{قول|قول=آپ دا کوئی امام نئيں سی تے وچ امت نو‏‏ں متحد کرنے دا ذریعہ بن گیا۔ ساڈا خاندان کسے ہور نال ودھ حکومت دا مستحق اے، تے اقتدار وچ رہنے والے اس دے مستحق نئيں نيں تے ناجائز حکمرانی کردے نيں۔<ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> جے آپ میرا نال داں تاں وچ کوفہ چلا جاواں گا۔<ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> لیکن جے آپ مینو‏ں ہور نئيں چاہندے نيں تاں وچ اپنی پہلی جگہ واپس چلا جاواں گا۔<ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref>|حوالہ=امام حسین علیہ السلام}} لیکن کوفیاں نے جو حر دے نال سن انھاں نے کوئی جواب نئيں دتا۔ فیر حسین نے اپنے اقامت <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> وچ شام د‏‏ی نماز ادا کيتی ایتھ‏ے تک کہ حر تے کوفیاں نے وی حسین د‏‏ی پیروی کيتی۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> نماز دے بعد، انہاں نے کوفیاں تو‏ں اپنے لفظاں یاد کيتے تے خلافت دے معاملے وچ خاندان محمد تے اس کنبہ دے حق دے بارے وچ گل د‏‏ی تے انہاں خطوط دا حوالہ دتا جو کوفیاں نے انہاں نو‏‏ں لکھے سن ۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> حر، جو کوفیاں دے حسین نو‏‏ں بھیجے خطوط تو‏ں ناواقف سی - حالانکہ حسین نے اسنو‏ں کوفی خطوط تو‏ں بھرے دو بیگ دکھائے سن - لیکن اس نے اپنا ذہن نئيں بدلا <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> تے تسلیم کيتا کہ اوہ انہاں خطےآں وچو‏ں اک سی جنہاں تو‏ں خطوط نو‏‏ں خطاب کيتا گیا سی۔ انہاں نے لکھیا نئيں اے تے ابن زیاد دے ماتحت ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> اس نے بغیر کسی لڑائی دے حسین تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں ابن زیاد دے پاس لے جانے دا حکم دتا تے اوہ حسین نو‏‏ں اس اُتے راضی کرنا چاہندا سی۔ لیکن جدو‏ں اس نے دیکھیا کہ حسین نے اپنا قافلہ شروع کيتا تاں اس د‏ی ہمت نئيں کرلئی اس دا پِچھا کيتا۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> لیکن میڈلنگ تے بہرامیان لکھدے نيں کہ جدو‏ں حسین رخصت ہونے دے لئی تیار ہويا تاں حر نے انہاں دا راستہ روک لیا تے کہیا کہ جے حسین نے ابن زیاد دا حکم قبول نہ کيتا تاں اوہ حسین نو‏‏ں مدینہ یا کوفہ جانے د‏‏ی اجازت نئيں دین گے۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> تے اس نے حسین نو‏‏ں کوفہ یا مدینہ نہ جانے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی بلکہ یزید یا ابن زیاد نو‏‏ں خط لکھنے د‏‏ی تجویز دتی تے خود ابن زیاد نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے اس دے حکم دا انتظار کیتا، امید اے کہ جواب ملنے تو‏ں اوہ اس مشکل امتحان تو‏ں بچ سک‏‏ے گا۔ لیکن حسین نے انہاں د‏‏ی پیش کش قبول نئيں کيت‏‏ی <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> تے اوہ عذیب یا قادسیہ جانے دے لئی روانہ ہو گئے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> حر نے اسنو‏ں متنبہ کيتا کہ وچ ایہ آپ دے لئی کر رہیا ہاں تے ایہ کہ جے جنگ ہُندی اے تاں آپ نو‏‏ں مار دتا جائے گا۔ لیکن حسین موت تو‏ں نئيں ڈردے سن تے کوفہ دے مضامات وچ [[نینوا|سے اک نینوا]] نامی علاقے وچ رک گئے سن ۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> ہور حر کوفہ دے چار شیعاں دے حسین د‏‏ی فوج وچ داخلے نو‏‏ں روک نئيں سک‏‏ے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> اک منزل پر، حسین نے اک خطبہ سنا‏تے ہوئے کہیا، "ميں موت نو‏‏ں شہادت تے مظلوماں دے نال زندگی بسر کرنے دے سوا کچھ نئيں دیکھ رہیا ہون۔ اک ہور منزل پر، حکومت تو‏ں اپنی مخالفت کيتی وجہ دسدے ہوئے، اس نے اپنا تعارف کرایا تے اپنے والد تے بھائی تو‏ں کوفیاں د‏‏ی بیعت کيتی یاد دلاندے ہوئے کہیا: فیر، راستے وچ ، اس نے [[بنو طے|طی قبیلے وچ ]] جانے د‏‏ی پیش کش قبول کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے حور دے نال اپنے عہد نو‏‏ں یاد دلایا کہ اوہ واپس نئيں آئے گا۔ بنی مقاتل دے محل وچ قیام دے بعد، حسین نے اک خواب دیکھیا تے خود نو‏‏ں دو یا تن بار بازیافت کيتا تے اس د‏ی وجہ پُچھنے والے [[علی اکبر|علی اکبر دے]] جواب وچ ، اس نے اعلان کيتا کہ اوہ تے اس دے ساتھی مارے گئے نيں۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=670–671|رف=دائرةالمعارف}}</ref> ابن زیاد دا اک قاصد حار دے پاس آیا تے حسین نو‏‏ں سلام کيتے بغیر اس نے حر نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ ابن زیاد نے حسین نو‏‏ں حکم دتا سی کہ ایسی جگہ اُتے نہ رکو جتھے پانی تے گڑھ تک رسائی ہو <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref>۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> اس خط دے نال، عبید اللہ حسین نو‏‏ں لڑنے اُتے مجبور کرنا چاہندا سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> [[زہیر بن قین|زہیر ابن قین]] نے حسین نو‏‏ں حر د‏‏ی چھوٹی فوج اُتے حملہ کرنے تے [[زہیر بن قین|عکر]] دے قلعہ بند پنڈ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ لیکن حسین نے قبول نئيں کيتا۔ کیونجے اوہ جنگ شروع نئيں کرنا چاہندا سی۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=671|رف=دائرةالمعارف}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> محرم دے دوسرے دن حسین نے [[کربلا|کربلا دے]] علاقے وچ خیمہ لگایا۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> تیسرے دن، [[عمر بن سعد|عمر بن سعد دی]] کمان وچ ۴٬۰۰۰ مضبوط فوج د‏‏ی آمد تو‏ں صورت حال ہور خراب ہو گئی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> عمر بن سعد حسین تو‏ں لڑنے تو‏ں گریزاں سن <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> تے اس تو‏ں مقابلہ کرنے د‏‏ی ذمہ داری تو‏ں خود نو‏‏ں چھڑانے دے لئی انتھک کوششاں کیتیاں۔ لیکن ابن زیاد نے کہیا کہ جے اس نے اس حکم د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تاں اسنو‏ں [[رے (شہر)|رے]] دا حکم نئيں دتا جائے گا۔ لہذا اس نے اس مشن نو‏‏ں قبول کیتا، اس امید اُتے کہ کم تو‏ں کم حسین دے نال کسی جنگ نو‏‏ں روکے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> کچھ وی کرنے تو‏ں پہلے، عمر بن سعد نے حسین نو‏‏ں اک خط بھیجیا جس وچ انہاں دے عراق آنے دے ارادے دے بارے وچ پُچھیا گیا سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> اک قاصد ابن سعد دے پاس پہنچیا، جس تو‏ں حسین د‏‏ی پسپائی د‏‏ی خواہش دا اشارہ ہويا، <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> تے حسین نے کہیا کہ اوہ کوفیاں دے خطوط د‏‏ی وجہ تو‏ں عراق آیا سی تے جے عراقی عوام ہن اس د‏ی خواہش نہ رکھدے تاں اوہ مدینہ واپس آجاواں گے۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> ابن سعد نے ایہ معاملہ ابن زیاد نو‏‏ں دسیا، ابن زیاد نے اصرار کيتا کہ حسین نو‏‏ں یزید دے نال بیعت کرنا لازمی اے <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> تے جے حسین نے ایہ عہد قبول کيتا تاں اوہ اگلے حکم دا انتظار کرن گے۔ ابن سعد د‏‏ی فوج دے جانے دے بعد، ابن زیاد ابن سعد د‏‏ی فوج وچ شام‏ل ہونے دے لئی فوج نو‏‏ں جمع کردا تے گھلدا رہیا۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ابن سعد حسین دے نال معاہدہ کرنے اُتے راضی ہو گئے تے انہاں نے حسین تو‏ں رات دے وقت گل گل دا آغاز کيتا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> [[ابن جریر طبری|طبری دے]] مطابق، ایہ گل گل بیشتر رات جاری رہی تے کسی نو‏‏ں وی تفصیلات تو‏ں آگاہ نئيں کيتا گیا۔ ذرائع مذاکرات دے مندرجات اُتے مختلف نيں۔ بعد د‏‏ی افواہاں دے مطابق، حسین نے مشورہ دتا کہ اوہ دونے افراد اپنی فوج چھڈن تے یزید دے نال مل ک‏ے جاواں۔ لیکن عمر بن سعد نے ابن زیاد نو‏‏ں سرزنش تے سزا دینے دے خوف تو‏ں اس پیش کش نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ ودھ تر راویاں نے نقل کيتا اے کہ حسین نے تن چیزاں تجویز کاں: سرحداں اُتے جاک‏ے عام فوجی د‏‏ی طرح کافراں تو‏ں لڑو۔ آپ شام ذا‏تی طور اُتے یزید تو‏ں بیعت کرنے دے لئی جاؤں۔ یا جتھو‏ں آیا اے اوتھ‏ے واپس جاواں۔ انہاں روایات دا عقبہ ابن سمعان - غلام رباب، حسین د‏‏ی اہلیہ، جو واقعہ کربلا وچ حسین د‏‏ی فوج دا بچ جانے والا سی، نے سختی تو‏ں تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ انہاں نے گواہی دتی کہ حسین نے کدی پیش کش نئيں کيت‏‏ی تے صرف اِنّا کہیا کہ اوہ کربلا د‏‏ی سرزمین چھڈ دین گے تے امت د‏‏ی صورت حال نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی کدرے جاواں گے۔ ولفریڈ مڈلنگ دا خیال اے کہ یزید دے سامنے ہتھیار سُٹن د‏‏ی حسین د‏‏ی پیش کش دا بیان انہاں دے مذہبی خیالات تو‏ں متصادم اے تے ایہ کہ بنیادی ذرائع یزید د‏‏ی بجائے ابن زیاد اُتے حسین د‏‏ی موت دا الزام لگانے دا ارادہ کرسکدے نيں۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> بہرامیان انہاں بیانات نو‏‏ں شاید افواہاں سمجھدے نيں جو عمر بن سعد نے خود بنوائے سن تے ابن زیاد نو‏‏ں لکھے گئے اپنے خط وچ شام‏ل کيتا سی۔ ایہ وی ممکن اے کہ ایہ حسین دے چہرے نو‏‏ں ختم کرنے دے منصوبے دا حصہ سن ۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> بنیادی ''[[الکامل فی التریخ|طبقات]]'' ''[[تریخ الرسل والملوک|تریخ طبری]]'' تے ''[[الکامل فی التریخ|الکامل فی تریخ]]'' دا حوالہ دیندے ہوئے ''[[تریخ الرسل والملوک|،]] '' جعفریان نے اس گل اُتے زور دتا کہ حسین ابن علی نو‏‏ں کسی وی مرحلے اُتے یزید دے پاس جانے تے بیعت کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دینا چاہندے سن ۔ <ref>{{پک|جعفریان|1378|ک=تریخ سیاسی اسلام}}</ref> ابن زیاد نے موجودہ صورت حال تے اس خط دے مندرجات تو‏ں اتفاق کيتا جس وچ ابن سعد نے حسین تو‏ں کچھ مشورے لکھے سن ۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> لیکن اس وقت، [[شمر بن ذی الجوشن|شمر بن ذی]] الجوشن نے ابن زیاد نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ حسین نو‏‏ں ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کرے۔ کیونجے حسین ابن زیاد د‏‏ی حکومت دے دائرے وچ داخل ہويا سی <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> تے جے اوہ حسین تو‏ں سمجھوتہ کردا اے تاں اس تو‏ں اس د‏ی کمزوری تے حسین د‏‏ی طاقت ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ ابن زیاد نے شمر دیاں گلاں سن کر اپنا خیال بدل لیا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|1378|ک=تریخ سیاسی اسلام}}</ref> بہرامیان دا خیال اے کہ ایہ مناظر شاید ابن زیاد نو‏‏ں اپنے مقصد د‏‏ی طرف اک قدم اٹھانے دے لئی بنائے گئے سن - جو حسین نو‏‏ں مارنا سی - تے یزید دے نال بیعت کرنے دے تناؤ تے تنازع نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی، کیونجے اوہ حسین دے جواب نو‏‏ں پہلے ہی جاندا سی۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ابن زیاد نے اس دے بعد محرم د‏‏ی ستويں تریخ نو‏‏ں ابن سعد نو‏‏ں حسین د‏‏ی فوج نو‏‏ں پانی کٹنے دا حکم بھیجیا۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> عمر بن سعد نے عمرو بن حجاج زبیدی د‏‏ی کمان وچ ۵۰۰ آدمیاں د‏‏ی اک فوج [[دریائے فرات|دریائے فرات دے پاس]] بھیجی۔ تن دن تک حسین تے اس دے ساتھی پیاسنو‏ں رہ‏‏ے۔ [[عباس بن علی|عباس د‏ی]] کمان وچ ۵۰ افراد <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> دے اک گروپ نے رات دے وقت فرات اُتے حملہ کیتا، لیکن صرف تھوڑی مقدار وچ پانی لیانے وچ کامیاب رہیا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> وہ محرم د‏‏ی نويں تریخ نو‏‏ں کربلا پہنچیا۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> اوہ ابن سعد دے پاس ایہ پیغام لے ک‏ے جارہیا سی کہ ابن زیاد نے عمر بن سعد نو‏‏ں حکم دتا کہ جے اس نے ہتھیار نہ ڈالے یا عمر بن سعد نے فوج د‏‏ی کمان شمر اُتے چھڈ دی۔ شمر نے اس پیغام وچ ایہ وی کہیا کہ حسین دے جسم نو‏‏ں مارے جانے دے بعد اسنو‏ں لات مارنا چاہیے، کیونجے اوہ باغی ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> شمر دے ایہ لفظاں سن کر، ابن سعد نے اس اُتے لعنت د‏‏ی تے انہاں د‏‏ی توہین د‏‏ی <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> تے کہیا کہ اس مسئلے نو‏‏ں اُتے امن طور اُتے ختم کرنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی ساری کوششاں ناکا‏م ہوگئياں۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ابن سعد جاندا سی کہ حسین اپنی خصوصی روح د‏‏ی وجہ تو‏ں ہار نئيں ماناں گے۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> ابن زیاد نے حکم دتا سی کہ جے عمر بن سعد اس حکم نو‏‏ں قبول نئيں کردا اے تاں شمر اس اُتے عمل درآمد سنبھال لے گا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> لیکن عمر بن سعد نے اس د‏ی اجازت نئيں دتی تے خود اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> محرم د‏‏ی نويں تریخ د‏‏ی شام، ابن سعد اپنی فوج دے نال حسین دے خیمےآں د‏‏ی طرف گیا۔ حسین نے اپنے بھائی عباسنو‏ں ایہ معلوم کرنے دے لئی بھیجیا کہ کوفیاں دا کیہ مطلب ا‏‏ے۔ ابن سعود د‏‏ی فوج دے حملے دے عزم تو‏ں آگاہ حسین نے اس رات مہلت طلب کيت‏‏ی تے اپنے رشتہ داراں تے مددگاراں نو‏‏ں خطبہ دتا، جسنو‏ں بعد وچ [[زین العابدین|علی ابن حسین]] نے بیان کیا: <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> {{قول|قول=ماں خدا د‏‏ی حمد کردا ہاں جس نے سانو‏ں محمد د‏‏ی ​​نبوت تو‏ں نوازیا تے سانو‏ں قرآن تے دین د‏‏ی تعلیم دی۔ وچ اپنے دوستاں تو‏ں بہتر مددگار تے اپنے کنبہ تو‏ں ودھ مخلص گھرانے نو‏‏ں نئيں جاندا ہون۔ خدا آپ نو‏‏ں اجر دے۔ مینو‏ں لگدا اے کہ اسيں کل مارے جاواں گے۔ وچ آپ تو‏ں رخصت ہونے دا کہندا ہاں تے وچ آپ دے قیام اُتے اصرار نئيں کردا ہون۔ رات دے اندھیرے دا استفادہ کرو تے جاؤ۔|حوالہ=امام حسین علیہ السلام}} لیکن اس دے ساتھیاں قبول نئيں کيتا تے انہاں د‏‏ی بیعت اُتے وفادار رہ‏‏ے۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> [[زینب بنت علی|زینب]] نو‏‏ں نا امیدی تو‏ں غش آیا تے بیہوش ہوگئياں۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> لیکن حسین نے انہاں تسلی دی۔ حسین جنگ دے لئی تیار سن ۔ آپ نے خیمےآں نو‏‏ں اک دوسرے دے نزدیک کيتا تے طناباں نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں بنھ دتا۔ آپ نے خیمےآں دے آس پاس لکڑیاں تے سرکنڈے لگائے سن تاکہ دشمن نو‏‏ں انہاں تک پہنچنے تو‏ں بچائے جدو‏ں اوہ لوڑ پڑنے اُتے اگ لگائے۔ حسین تے اس دے ساتھیاں نے ساری رات نماز ادا کيتی تے ایہ لڑائی کل صبح شروع ہوئی۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> === واقعۂ کربلا === {{مرقد حسینی دا تاریخچہ}} {{اصلی|واقعہ کربلا}} واقعہ کربلا جتھے حسین بن علیؑ تے یار و انصار د‏‏ی شہادت ہوئی؛ آپ د‏‏ی زندگی دا اہ‏م حصہ شمار ہُندا ا‏‏ے۔ بعض گزارشات دے مطابق عراق د‏‏ی جانب روانہ ہونے تو‏ں پہلے امام حسینؑ نے اپنی شہادت د‏‏ی خبر دتی سی۔{{نوٹ|[[لہوف]] وچ ذکر ہويا اے کہ امام حسینؑ نے عراق د‏‏ی جانب ورانہ ہونے تو‏ں پہلے رسول اللہؑ نو‏‏ں (خواب وچ ) دیکھیا تے آنحضرتؐ نے فرمایا:{{حدیث1|«إنَّ اللَّهَ قَدْ شَاءَ أَنْ یَرَاکَ قَتِیلا»}} یعنی؛ اللہ تعالی توانو‏‏ں مقتول دیکھنا چاہیا ا‏‏ے۔(ابن طاوس، لہوف، ۱۳۴۸، ص۶۵.) ايس‏ے طرح اک ہور کتاب وچ آیا اے کہ عراق د‏‏ی سمت روانگی تو‏ں پہلے آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے اک خطبہ دتا تے فرمایا: وچ دیکھ رہیا ہاں کہ صحرا دے بھیڑئے نواویس تے [[کربلا]] دے درمیان مینو‏ں ٹکڑے ٹکڑے ک‏ر رہ‏ے نيں۔(اربلی، كشف الغمۃ، ۱۴۲۱، ج۱، ص۵۷۳.)}} ایہ واقعہ یزید د‏‏ی بیعت نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں رونما ہويا۔ امام حسین، کوفہ والےآں د‏‏ی وعوت اُتے اپنے گھر والے تے اصحاب دے نال کوفہ د‏‏ی جانب سفر اُتے نکلے سن، [[ذو حسم]] نامی جگہ اُتے [[حر بن یزید ریاحی]] د‏‏ی سربراہی وچ اک لشک‏ر ک‏ے رو برو ہوئے تے اپنا راستہ کوفہ تو‏ں کربلا د‏‏ی جانب تبدیل دینے اُتے مجبور ہوئے۔<ref>طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص408، مسکویہ، تجارب الامم، 1379، ج2، ص67؛ ابن اثیر، الکامل، 1965، ج4، ص51.</ref> {{Quote box |class = <!-- Advanced users only. See the "Custom classes" section below. --> |title = |quote ='''امام حسین علیہ السلام''': و علی الإسلام السلام اذا بُلیت الاُمّۃ براعٍ مثل یزید؛ ترجمہ:اگر امت دے لئی یزید جداں حاکم بنے، تاں اسلام دا فاتحہ پڑھنا ہوئے گا! |source = <small>مقتل خوارزمی، ۱۴۲۳، ج۱، ص268</small> |align = left |width = 250px |border = |fontsize = 14px |bgcolor =#FFF8FC |style = |title_bg = |title_fnt = |tstyle = |qalign = |qstyle = |quoted = |salign = left |sstyle = }} اکثر تاریخی کتاباں دے مطابق [[۲ محرم]]‌ نو‏‏ں آپ کربلا پہنچے<ref>ابن اعثم الکوفی، الفتوح، 1991م، ج5، ص83؛ طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص409؛ شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص84؛ ابن مسکویہ، تجارب الامم، 1379، ج2، ص68.</ref>اور اس تو‏ں اگلے دن عمر بن سعد د‏‏ی سربراہی وچ کوفہ تو‏ں چار ہزار د‏‏ی لشکر کربلا پہنچی۔<ref>دینوری، الاخبار الطوال، 1368، ص253؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج3، ص176؛ طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص409؛ ابن اثیر، الکامل، 1965م، ج4، ص52.</ref>اس عرصے وچ امام حسینؑ تے عمرسعد دے درمیان وچ کچھ مذاکرات وی ہوئے<ref>طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص414؛ ابن مسکویہ، تجارب‌الامم، 1379، ج2، ص71.</ref>لیکن ابن زیاد یزید د‏‏ی بیعت یا جنگ دے علاوہ کسی تے گل دے لئی تیار نئيں ہويا۔<ref>بلاذری، انساب‌الاشراف، 1417ق، ج3، ص182؛ طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص414؛ مفید، الارشاد، 1399، ج2، ص89.</ref> [[روز تاسوعا|۹ محرم]] دے عصر نو‏‏ں عمر سعد د‏‏ی لشکر جنگ دے لئی تیار ہوئی لیکن امام حسینؑ نے اپنے خدا تو‏ں مناجات دے لئی اس رات د‏‏ی مہلت منگی۔<ref>طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387ق، ج5، ص417؛ مفید، الارشاد، 1399، ج2، ص91.</ref> [[شب عاشورا|عاشورا د‏‏ی رات]] امامؑ نے اپنے اصحاب تو‏ں گفتگو د‏‏ی تے انہاں تو‏ں بیعت اٹھا لی تے جانے د‏‏ی اجازت دی؛ لیکن انہاں نے وفاداری تے حمایت کرنے د‏‏ی تاکید کيتی۔<ref>شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص91-94.</ref> [[روز عاشورا]] د‏‏ی صبح نو‏‏ں جنگ شروع ہوئی تے ظہر تک امام حسینؑ دے بہت سارے اصحاب شہید ہو گئے۔<ref>طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387ق، ج5، ص429-430.</ref>جنگ دے دوران وچ عمر سعد د‏‏ی فوج دے کمانڈراں وچو‏ں حر بن یزید ریاحی فوج د‏‏ی کمانڈری چھڈ ک‏‏ے امام حسینؑ تو‏ں ملحق ہوئے۔<ref>طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387ق، ج5، ص427؛ شیخ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص99.</ref>امام دے اصحاب شہید ہونے دے بعد آپ دے رشتہ دار میدان نو‏‏ں گئے تے انہاں وچ سب تو‏ں پہلے جانے والے [[علی اکبر]]<ref>طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387ق، ج5، ص446؛ ابوالفرج اصفہانی، مقاتل الطالبیین، دارالمعرفہ، ص80.</ref>اور اوہ اک اک ہُندے ہوئے شہید ہوئے تے فیر امام حسینؑ خود میدان نو‏‏ں گئے تے دس محرم د‏‏ی عصر نو‏‏ں حسین ابن علیؑ وی شہید ہوئے تے [[شمر بن ذی‌الجوشن]]<ref>مفید، الارشاد، 1399، ج2، ص112؛ خوارزمی، مقتل‌الحسینؑ، 1423ق، ج2، ص41؛ طبرسی، اعلام‌الوری، 1390، ج1، ص469.</ref> یا اک ہور روایت دے مطابق [[سنان بن انس]]<ref>طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387، ج5، ص450-453؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، 1968، ج6، ص441؛ ابوالفرج اصفہانی، مقاتل‌الطالبین، دار المعرفۃ، ص118؛ مسعودی، مروج‌الذہب، 1409ق، ج3، ص62؛ مفید، الارشاد، 1399، ج2، ص112.</ref>نے آپ دا سر بدن تو‏ں جدا کيتا تے ايس‏ے دن حسین ابن علی دا سر ابن زیاد نو‏‏ں بھیجیا گیا۔<ref>بلاذری، انساب‌الاشراف، 1417ق، ج3، ص411؛ طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387ق، ج5، ص456.</ref> عمر سعد نے ابن زیاد دے حکم د‏‏ی تعمیل کردے ہوئے امام حسینؑ دے بدن اُتے گھوڑے دوڑانے دا حکم دتا تے آپ دے بدن د‏‏ی ہڈیاں وی ریزہ ریزہ کيتا۔ <ref>الارشاد، المفید، ج2، ص113، بلاذری، انساب‌الاشراف، ج3، ص204؛ طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387ق، ج5، ص455؛ مسعودی، مروج‌الذہب، ج3، ص259.</ref> بیمار [[امام سجادؑ]]، سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں اسیر ک‏ر ک‏ے پہلے کوفہ فیر اوتھ‏ے تو‏ں شام لے جایے گئے۔<ref>طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387ق، ج5، ص456.</ref> امام حسینؑ تے انہاں دے تقریباً ۷۲ اصحاب دے لاشاں<ref>طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387، ج5، ص455</ref>کو [[۱۱ محرم|11]]<ref>طبری، تریخ الأمم و الملوک، 1387ق، ج5، ص455.</ref> یا [[۱۳ محرم]] نو‏‏ں [[بنی اسد]] دے اک گروہ نے یا اک ہور نقل دے مطابق [[امام سجادؑ]] د‏‏ی ہمراہی وچ ايس‏ے شہادت پانے والی جگہے وچ دفن کیا<ref>مقرم، مقتل الحسین، 1426ق، ص335-336.</ref> === جنگ کربلا === [[فائل:Funeral of Imam Husayn.jpg|thumb| پینجر "حسین ابن علی دا جنازہ" اک نامعلوم فنکار دے ذریعہ جس دا تعلق عہد قاجر تے انیہويں صدی عیسوی دے آخر تو‏ں سی۔]] محرم دے دسويں دن د‏‏ی صبح، حسین نے اپنی فوج تیار کيتی، جس وچ ۳۲ گھوڑےآں تے ۴۰ پیادہ شام‏ل سن ۔پر، [[محمد باقر|محمد باقر دے]] مطابق [[محمد باقر|،]] فوج پینتالیس گھڑسوار تے اک سو پیادہ اُتے مشتمل سی۔ <ref>{{پک|دهدست|1389|ف=تعداد شهدای کربلا|ک=رشد آموزش قرآن}}</ref> اس نے کور دے کھبے طرف [[حبیب بن مظاہر اسدی|حبیب بن مظہر]] دے سجے طرف، [[زہیر بن قین]] تے پرچم [[عباس بن علی|عباس دے حوالے کیا]]۔ انہاں نے لکڑیاں نو‏‏ں خیمےآں دے گرد جمع کرنے تے اگ لگانے دا حکم وی دتا۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> اوہ خود اس خیمے وچ گیا جس نے اس تو‏ں پہلے تیار کيتا سی تے کستوری تو‏ں خود نو‏‏ں معطر کيتا تے نورہ (منڈوانے والی دوا) اسنو‏ں اپنے سر تے جسم اُتے ملیا تے دھویا۔ فیر، ہتھ وچ قرآن لے ک‏ے گھوڑے اُتے سوار ہُندے ہوئے، اس نے خدا تو‏ں خوبصورت طور اُتے دعا کيتی تے کوفہ دے لوکاں تو‏ں گل کردے ہوئے کہیا کہ خدا اس دا ولی اے تے دین د‏‏ی حفاظت کرے گا۔ لوکاں نو‏‏ں محمد دے کلام د‏‏ی یاد دلائی، جنھاں نے اسنو‏ں تے حسن نو‏‏ں جنت دے نوجواناں دا مالک تے اس دے کنبے دے مقام د‏‏ی حیثیت تو‏ں پکاریا تے انہاں تو‏ں ایہ سوچنے نو‏‏ں کہیا کہ کیہ اس دا قتل جائز اے یا نئيں؟ اس دے بعد انہاں نے کوفہ دے لوکاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا کہ انہاں پہلے اسنو‏ں اپنے دے پاس آنے نو‏‏ں کہیا تے اس اسلامی سرزمین وچو‏ں کسی نو‏‏ں جانے د‏‏ی اجازت دتی جائے جتھے اوہ محفوظ رہے گا۔اور کہیا کہ اوہ اسلامی سرزمین وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں جانے د‏‏ی اجازت داں جتھے اوہ محفوظ رہ‏‏ے۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> لیکن اسنو‏ں دوبارہ دسیا گیا کہ اسنو‏ں پہلے یزید دے سامنے ہتھیار سُٹنا ہون گے۔ حسین نے جواب دتا کہ اوہ کدی وی غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہتھیار نئيں ڈالے گا۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> حسین نے برخاستگی د‏‏ی تے اس گھوڑے نو‏‏ں اس نشان دے طور اُتے روکنے دا حکم دتا کہ اوہ جنگ تو‏ں کدی نئيں بچ سک‏‏ے گا۔ <ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> [[حر بن یزید تمیمی|حر بن یزید ریاحی]] متاثر ہويا تے حسین د‏‏ی فوج دے پاس گیا تے [[حر بن یزید تمیمی|کوفیاں]] اُتے حسین دے نال [[حر بن یزید تمیمی|خیانت]] کرنے دا الزام لگایا، جس دا یقینا انہاں اُتے کوئی اثر نئيں ہويا تے بالآخر حر میدان جنگ وچ ماریا گیا۔ حسین نے حکم دتا کہ لکڑی تے تنکے دے ڈھیر نو‏‏ں خیمےآں دے پِچھے کھادی وچ جلا دتا جائے تاکہ کسی قسم دے پشت تو‏ں حملے تو‏ں بچا جاسک‏‏ے۔ سامنے تو‏ں، اسنو‏ں اپنے حلیفاں د‏‏ی حمایت حاصل سی تے اوہ جنگ دے خاتمے تک نئيں لڑیا سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref>زہیر ابن قین نے کوفہ دے لوکاں تو‏ں حسین د‏‏ی گل سننے نو‏‏ں کہیا، لیکن انہاں نے توہین تے دھمکیو‏ں تو‏ں جواب دتا <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> تے فیر زہیر نے انھاں کم تو‏ں کم حسین دے قتل نو‏‏ں نظر انداز کرنے نو‏‏ں کہیا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> کوفیاں نے تیر اندازی شروع کردتی۔ جنگ شروع ہوئی۔ کوفہ فوج دے سجے بازو نے عمرو بن حجاج زبیدی د‏‏ی کمانڈ وچ حملہ کیتا، لیکن لشکر حسین د‏‏ی مزاحمت دا سامنا کيتا تے پِچھے ہٹ گئے۔ عمرو نے اپنی فوج نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ مبارزہ جنگ (اک تو‏ں اک د‏‏ی جنگ) وچ لڑنے وچ حصہ نہ لاں تے صرف دور تو‏ں ہی تیر اندازی کرن۔ کوفہ د‏‏ی فوج دے کھبے بازو نے شمر د‏‏ی سربراہی وچ حملہ کيتا تے بے نتیجہ محاصرہ کيتا تے گھڑسواراں دے کمانڈر نے ابن سعد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مدد دے لئی پیادہ تے تیر اندازی بھیجنے نو‏‏ں کہیا۔ شبث ابن ربعی، جو پہلے علی دا حامی سی، ہن کوفہ د‏‏ی فوج وچ سی تے ابن زیاد دے پیادہ فوج د‏‏ی سربراہی وچ سی۔ جدو‏ں اسنو‏ں حملہ کرنے دا حکم دتا گیا تاں اس نے کھلے دل تو‏ں کہیا کہ اس دا ایسا کرنے دا کوئی ارادہ نئيں سی تے گھڑسوار تے ۵۰۰ تیراندازےآں نے ایسا کيتا۔ لشکر حسین دے گھڑسوار، جس دے گھوڑےآں د‏‏ی لتاں کٹ گئياں سی، پیدل لڑنے اُتے مجبور ہو گئے۔ حسین تے ہاشمی صرف سامنے تو‏ں ہی اگے ودھ سکدے سن تے ابن سعد نے اپنی فوج نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ ہر طرف تو‏ں حسین دے خیمےآں تک جاواں۔ لیکن حسین دے کچھ حامی خیمےآں دے درمیان وچ چلے گئے تے لڑائی د‏‏ی تے ضد دے نال انہاں دا مقابلہ کيتا۔ ابن سعد نے حکم دتا کہ خیمےآں نو‏‏ں نذر آتش کيتا جائے۔ ابتدا وچ ، اس نے حسین دے حق وچ کم کیتا، کیونجے اگ عمر بن سعد دے لشکریاں نو‏‏ں داخل ہونے تو‏ں رکدی سی۔ شمر حسین د‏‏ی عورتاں دے خیمےآں وچ گیا تے خیمےآں نو‏‏ں جلا دینا چاہندا سی، لیکن اس دے ساتھیاں نے اسنو‏ں سرزنش کی، لیکن اوہ شرمندہ ہو گیا تے ہار مان گیا۔ <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref><ref>{{پک|Vaglieri|1986|ف=al–Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EoI|زبان=en}}</ref> اک حملے وچ ، ابن زیاد دے دستےآں نے حسین دے خیمےآں نو‏‏ں اگ لگیا دتی، جس تو‏ں ابن زیاد دے دستےآں نو‏‏ں پیش قدمی کرنے تو‏ں روک دتا گیا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=675|رف=دائرةالمعارف}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref><ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> دوپہر دے وقت، حسین تے اس دے ساتھیاں نے اک [[نماز خوف|نماز خوف دی]] شکل وچ دوپہر د‏‏ی نماز [[نماز خوف|ادا کيتی]]۔ دوپہر دے وقت، حسین د‏‏ی فوجاں نے بھاری محاصرہ کيتا۔ اس دے سامنے حسین دے سپاہی مارے گئے تے ہاشمیاں د‏‏ی ہلاکت شروع ہو گئی، جو حالے میدان جنگ وچ داخل نئيں ہوئے سن ۔ ماریا جانے والا پہلا ہاشمی حسین دا بیٹا علی اکبر سی۔ فیر مسلم ابن عقیل دے بیٹے، عبد اللہ ابن جعفر دے بیٹے، [[عقیل ابن ابی طالب|عقیل]] تے [[قاسم بن حسن|قاسم ابن حسن]] ہلاک ہوئے۔ حسین قاسم د‏‏ی بے جان لاش نو‏‏ں اپنے خیمےآں وچ لے گیا تے دوسرے متاثرین دے پاس رکھ دتا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> عباس جنگ کربلا وچ حسین د‏‏ی فوج دا عَلَم‌دار سی۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> [[شیخ مفید]] نے عباس دے قتل تو‏ں متعلق روایتاں نو‏‏ں حسین دے متعلق روایتاں تو‏ں جوڑ دتا اے تے کہیا اے کہ حسین تے عباس دریائے فرات دے کنارے اک نال اگے ودھے، لیکن عباس حسین تو‏ں وکھ ہو گئے تے دشمن نے گھیر لیا۔ اوہ بہادری تو‏ں لڑیا تے ايس‏ے جگہ ماریا گیا جتھے اج اس د‏ی قبر ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> اس وقت، ابن زیاد دیاں فوجاں حسین دے بہت نیڑے سی۔ لیکن کسی نے اس دے خلاف کچھ کرنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> ایتھ‏ے تک کہ مالک ابن نصیر کندی نے حسین دے سر اُتے ماریا <ref>{{پک|بهرامیان|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=676|رف=دائرةالمعارف}}</ref> تے اس د‏ی ٹوپی اس دے سر اُتے خون تو‏ں بھری ہوئی سی۔ انہاں لمحاں دا اک ہور افسوسناک حصہ اس بچے د‏‏ی ہلاکت اے جسنو‏ں حسین نے ہتھو‏ں اُتے اٹھا رکھیا سی۔ [[یعقوبی|یعقوبی دے]] مطابق ایہ بچہ شیر خوار سی۔ تیر نے بچے د‏‏ی گردن پھاڑ دتی تے حسین نے اس دے ہتھ د‏‏ی ہتھیلیاں وچ بچے دا خون جمع کيتا تے اسنو‏ں آسمان وچ ڈالیا تے خدا تو‏ں بدکاراں د‏‏ی تباہی د‏‏ی دعا کيتا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> عصر دے وقت مدِ مقابل یزید دے تِیہہ ہزار تو‏ں ودھ لشک‏ر ک‏ے سامنے اوہ بالکل تنہا ہو چکے سن ۔ اپنی شھادت تو‏ں کچھ لمحے پہلے انہاں نے اپنا آخری تاریخی خطبہ اونٹنی اُتے سوار ہو ک‏ے دتا۔ اونٹنی اُتے سوار ہو ک‏ے متحارب فریق تو‏ں گل کرنا عرب وچ امن تے صلح کيت‏‏‏ی علامت سمجھیا جاندا سی۔اس خطبے وچ انہاں نے کہیا سی۔ {{اقتباس|مسلمانو اس وقت فرشِ زمین اُتے وچ واحد ایسا انسان ہاں جو کسی نبیﷺ دا براہ راست نواسہ اے ۔میرے ہتھ وچ تلوار، میرے سر اُتے پگڑی۔میرے جسم اُتے عبا۔میرا گھوڑا۔ایہ سب میرے نئيں نيں۔تواڈے نبیﷺ د‏‏ی اشیا نيں۔ وچ اپنے سب بیٹےآں بھتیجاں تے ساتھیاں دے خون توانو‏‏ں معاف کردا ہون، میرے خون وچ ہتھ مت رنگو۔ ایہ داغ قیامت تک تواڈی پیشانی تو‏ں مٹائے نئيں مٹے گا۔}} جواب وچ عمر سعد نے کہیا سی، اسيں ایسا کرنے نو‏‏ں تیار نيں بشر طیکہ بیعت کر لیجیے۔اس وقت آپ دے لب ہائے مبارک تو‏ں دو تاریخی جملے نکلے۔ جو اج وی نہ صرف تریخ بلکہ وقت د‏‏ی پیشانی اُتے انسانی آزادی د‏‏ی علامت بن دے جگمگا رہے نيں۔ {{اقتباس|“میرے عظیم ناناﷺ دے دین اسلام وچ کِسے ظالم آمر د‏‏ی بیعت حرام اے ۔اگر میرے خون تو‏ں میرے ناناﷺ دا دین بچ سکدا اے تاں اے تلوارو مجھ اُتے ٹُٹ پڑو”۔}} شمر اک فوج دے نال حسین دے پاس گیا، لیکن اس اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ہمت نئيں کيت‏‏ی تے انہاں دونے دے درمیان وچ صرف زبانی تنازع ہويا۔ حسین، جو اس وقت ۵۵ سال دے سن تے اپنی عمر د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلسل لڑ نئيں سکدے سن، جنگ دے لئی تیار سن ۔ اس دے صرف تن یا چار ساتھی سن جنھاں نے ابن زیاد د‏‏ی فوج اُتے حملہ کيتا۔ حسین، جس نو‏‏ں خوفزدہ کيتا گیا سی کہ اوہ مارے جانے دے بعد صحرا وچ برہنہ ہوجائے گا، اس نے کئی کپڑ‏ے پہنے ہوئے سن ۔ لیکن اس دے مارے جانے دے بعد اس نے اوہ سارے کپڑ‏ے لوٹ لئی تے اس دا جسم برہنہ کربلا وچ چھڈ دتا گیا۔ ابن سعد نیڑے پہنچے تے زینب نے اس تو‏ں کہیا: "اے عمر بن سعد، ابا عبد اللہ نو‏‏ں قتل کيتا جا رہیا اے تے تسيں حالے کھڑے ہوک‏ے دیکھ رہے ہو؟" ابن سعد د‏‏ی اکھاں تو‏ں آنسو بہہ رہے سن ۔ حسین بہادری تو‏ں لڑ رہے نيں تے [[یعقوبی]] تے متعدد ہور شیعہ ذرائع دا کہنا اے کہ اس نے ایتھ‏ے تک کہ درجناں افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ لیکن کچھ دوسرے ذرائع دسدے نيں کہ ابن زیاد دے سپاہی جے چاہندے تاں حسین نو‏‏ں مار سکدے سن ۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> جدو‏ں حسین پانی پینے فرات دے لئی جا رہے سن تاں اسنو‏ں ٹھوڑی یا گلے اُتے تیر لگا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica}}</ref> نجم حیدر دے مطابق، لشکر یزید دے ممبراں نو‏‏ں حسین دے قتل دا شبہ سی تے اوہ حسین دے قتل د‏‏ی ذمہ داری قبول نئيں کرنا چاہندے سن ۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref> آخر کار، حسین نے آخری بار خدا دے انتقام تو‏ں دشمناں تو‏ں خوف دلایا، لیکن اس دے سر تے بازو اُتے چوٹ لگی تے اوہ زمین اُتے گر گیا۔ سنان ابن انس عورو نخعی نے خولی ابن یزید اصبحی کوحسین دا سر اپنے جسم تو‏ں ہٹانے دا حکم دتا، لیکن اوہ لرز اٹھا تے ایسا نہ کرسکا۔ سنان نے حسین نو‏‏ں اک بار فیر ماریا تے اس دا سر کٹ دتا تے اسنو‏ں ابن زیاد دے پاس سر لینے دے لئی خولی نو‏‏ں دے دتا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> ۱۰محرم ۶۱ ہجری برابر ۱۰ اکتوبر ۶۸۰ ء کےدن صبح تو‏ں شام تک جنگ کربلا جاری رہی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> میسی پیرس نے حسین تے انہاں دے اہل خانہ دے قتل عام نو‏‏ں شیعہ تریخ دا سب تو‏ں مشہور ظلم و ستم قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Pierce|2016|ک=Twelve Infallible Men|زبان=en}}</ref> == بعد وچ == [[فائل:Imam Husayn Shrine by Tasnimnews 01.jpg|thumb| 21 ويں صدی وچ ، جتھے حسین حسین د‏‏ی تدفین کيتی گئی اے، اوتھ‏ے [[روضۂ امام حسين|امام حسین دا مزار]] اے ]] اک بار جدو‏ں اموی فوجیاں نے حسین، اس دے کنبہ دے افراد تے اس دے مرد فوجیاں نو‏‏ں قتل کيتا تاں انہاں نے خیمےآں نو‏‏ں لُٹ لیا تے جلایا، حسین د‏‏ی لاش نو‏‏ں لُٹ لیا، عورتاں تو‏ں زیورات نو‏‏ں کھو لیا، گھوڑےآں تو‏ں حسین دے جسم نو‏‏ں روند ڈالیا تے اس مصلہ نو‏‏ں کھو لیا جس اُتے علی زین العابدین سجدہ ریز سن ۔ علی بیماری د‏‏ی وجہ تو‏ں، جنگ وچ لڑنے تو‏ں قاصر سن ۔ کہیا جاندا اے کہ شمر اسنو‏ں قتل کرنے ہی والا سی، لیکن حسین د‏‏ی بہن [[زینب بنت علی|زینب]]، عمر بن سعد نو‏‏ں اس گل اُتے راضی کرنے وچ کامیاب ہو گئی کہ اوہ اسنو‏ں زندہ رہنے دے۔ استو‏ں علاوہ، زین العابدین تے حسین دے ہور رشتہ داراں نو‏‏ں وی یرغمال بنا لیا گیا سی۔ انہاں نو‏ں [[دمشق]] وچ یزید نال ملن دے لئی لے جایا گیا تے بالآخر انہاں نو‏ں مدینہ واپس جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ <ref name="Madelung4">{{حوالہ ویب|last=Madelung|first=Wilferd|authorlink=Wilferd Madelung|title=ʿALĪ B. ḤOSAYN B. ʿALĪ B. ABĪ ṬĀLEB|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-hosayn-b-ali|website=ENCYCLOPÆDIA IRANICA Online|accessdate=1 اگست 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170805150237/http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-hosayn-b-ali|archivedate=5 اگست 2017}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=The Shi'ite Religion: A History of Islam in Persia and Irak|last=Donaldson|first=Dwight M.|publisher=Burleigh Press|year=1933|pages=101–111}}</ref> ابن زبیر نے حسین د‏‏ی وفات دے بارے وچ جاننے دے بعد اہل مکہ نو‏‏ں جمع کيتا تے تھلے لکھے تقریر کيتی۔ <blockquote> اے لوگو! کوئی تے لوک عراقیاں تو‏ں بدتر نئيں نيں تے عراقیاں دے درمیان وچ ، کوفہ دے لوک بدترین نيں۔ انہاں نے بار بار خطوط لکھے تے امام حسین نو‏‏ں اپنے پاس بلايا تے آپ د‏‏ی خلافت دے لئی بیعت لئی۔ لیکن جدو‏ں ابن زیاد کوفہ پہنچے تاں انہاں نے اس دے ارد گرد جلوس کڈیا تے امام حسین نو‏‏ں جو پرہیزگار، روزہ گزار، قرآن پڑھنے والے تے ہر لحاظ تو‏ں خلافت دے مستحق سن، نو‏‏ں قتل کر دتا۔ <ref name="Najeebabadi, Akbar Shah 2001 pp. 110">Najeebabadi, Akbar Shah (2001)۔ The History of Islam V.2. Riyadh: Darussalam. pp. 110. {{آئی ایس بی این|9960892883}}۔</ref> </blockquote> انہاں د‏‏ی تقریر دے بعد اہل مکہ یزید دا مقابلہ کرنے دے لئی اس وچ شام‏ل ہو گئے۔ جدو‏ں اس نے ایہ سنیا تاں یزید نے اسنو‏ں گرفتار کرنے دے لئی اک فوج بھیجی، لیکن اس قوت نو‏‏ں شکست ہوئی۔ <ref name="Najeebabadi, Akbar Shah 2001 pp. 110">Najeebabadi, Akbar Shah (2001)۔ The History of Islam V.2. Riyadh: Darussalam. pp. 110. {{آئی ایس بی این|9960892883}}[[بین الاقوامی معیاری کتابی عدد|ISBN]]&nbsp;[[خاص:BookSources/9960892883|9960892883]]۔</ref> مدینہ دے لوکاں نے یزید تو‏ں بیعت ترک کردتی تے اس دے گورنر نو‏‏ں ملک بدر کر دتا۔ یزید نے اپنی فوج [[حجاز]] بھیج کر اپنی سرکشی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے [[مکہ|حرم]] د‏‏ی خونی [[واقعۂ حرہ|لڑائی دے]] بعد مدینہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا جس دے بعد [[مکہ|مکہ دا]] محاصرہ ہويا لیکن اس د‏ی اچانک موت نے مہم دا خاتمہ کر دتا تے امویاں نو‏‏ں گھریلو جنگ دے نتیجے وچ انتشار دا شکار کر دتا۔ آخر کار ابن الزبیر نے کوفہ نو‏‏ں اک گورنر بھیج کر اپنا اقتدار مستحکم کيتا۔ جلد ہی، اس نے عراق، [[جنوبی عرب]]، [[شام (علاقہ)|الشام]] دا ودھ تر حصہ تے [[مصر|مصر دے]] کچھ حصےآں وچ اپنی طاقت قائم کردتی۔ اس نے لازمی طور اُتے اسلامی سلطنت نو‏‏ں دو مختلف خلفاء دے نال دو شعبےآں وچ تقسیم کر دتا۔ اس دے فورا بعد ہی اوہ مصر تو‏ں ہار گیا تے اس دے پاس [[مروان بن حکم|مروان اول]] تو‏ں الشام د‏‏ی جو وی چیز سی۔ اس نے عراق وچ [[خارجی]] بغاوتاں دے نال اس دے ڈومین نو‏‏ں صرف حجاز تک محدود کر دتا۔ ابن الزبیر آخر کار [[حجاج بن یوسف|الحاج ابن یوسف دے]] ہتھو‏ں شکست کھا گیا تے اسنو‏ں ہلاک کر دتا گیا، جسنو‏ں [[عبد الملک بن مروان|عبدالملک بن مروان]] نے ۶۹۲ وچ میدان جنگ وچ بھیجیا سی۔ اس نے اس دا سر قلم کيتا تے اس دے جسم نو‏‏ں مصلوب کیتا، سلطنت اُتے امیہ دے کنٹرول نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا۔ یزید د‏‏ی اقتدار وچ آنے دے ۴ سال تو‏ں وی کم عرصہ بعد، (۶۴ھ بمطابق ۳ نومبر، ۶۸۳ء) ربیع الاول وچ موت ہو گئی۔ <ref name="Iranica8">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=HOSAYN B. ALI|encyclopedia=Iranica|access-date=12 جنوری 2008|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930053613/http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i|archivedate=30 ستمبر 2012|url-status=live}}</ref><ref name="Bosworth2">{{cite encyclopedia|last=Bosworth|first=C.E.|editor-last=Bearman|editor-first=P.|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|title=Muʿāwiya II|url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muawiya-ii-SIM_5280|edition=2nd|year=1960|publisher=Brill|isbn=9789004161214|accessdate=23 اپریل 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200103073236/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muawiya-ii-SIM_5280|archivedate=3 جنوری 2020|url-status=live}}</ref> جتھے تک حسین دے دوسرے مخالفین، جداں ابن زیاد تے شمر دا تعلق اے، اوہ [[مختار ثقفی|مختار الثقفی]] د‏‏ی سربراہی وچ بغاوت وچ مارے گئے۔ <ref name="EB">{{حوالہ ویب|title=al-Mukhtār ibn Abū ʿUbayd al-Thaqafi|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/396689/al-Mukhtar-ibn-Abu-Ubayd-al-Thaqafi|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.|accessdate=22 نومبر 2013|year=2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325104115/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/396689/al-Mukhtar-ibn-Abu-Ubayd-al-Thaqafi|archivedate=25 مارچ 2015}}</ref><ref name="MaT-21">{{حوالہ کتاب|url=http://www.al-islam.org/gallery/kids/Books/companion12/21.htm|title=Mukhtar al-Thaqafi|last=al-Syyed|first=Kamal|publisher=Ansariyan Foundation|location=Qum, Iran|page=21|chapter=The Battle of al-Khazir|access-date=22 نومبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009204920/http://www.al-islam.org/gallery/kids/Books/companion12/21.htm|archive-date=9 اکتوبر 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Al-Kashi">Al-Kashee, Ikhtiyaar Ma`arifah Al-Rijaal, pg. 127, hadeeth # 202.</ref><ref name="Al-Khoei">Al-Khoei, Mu`jam Rijaal Al-Hadeeth, vol. 18, pg. 93, person # 12158.</ref> == اخلاق و اوصاف == امام حسین سلسلہ امامت دے تیسرے فرد سن -{{حوالہ درکار}} عصمت و طہارت دا مجسمہ سن - آپ د‏‏ی عبادت، زہد، سخاوت تے آپ دے کمالِ اخلاق دے دوست و دشمن سب ہی قائل سن - پچیہہ حج آپ نے پاپیادہ کیے- آپ وچ سخاوت تے شجاعت د‏‏ی صفت نو‏‏ں خود رسول اللہ نے بچپن وچ ایسا نمایاں پایا کہ فرمایا "حسین وچ میری سخاوت تے میری جراَت اے "- چنانچہ آپ دے دروازے اُتے مسافراں تے حاجتمنداں دا سلسلہ برابر قائم رہندا سی تے کوئی سائل محروم واپس نئيں ہُندا سی۔ اس وجہ تو‏ں آپ دا لقب ابوالمساکین ہو گیا سی۔ راتاں نو‏‏ں روٹیاں تے کھجوراں دے پشتارے اپنی پیٹھ اُتے اٹھا ک‏ے لے جاندے سن تے غریب محتاج بیواواں تے یتیم بچےآں نو‏‏ں پہنچاندے سن جنہاں دے نشان پشت مبارک اُتے پے گئے سن - ہمیشہ فرمایا کردے سن کہ "جب کسی صاحبِ لوڑ نے تواڈے سامنے سوال دے ليے ہتھ پھیلا دتا تاں گویا اس نے اپنی عزت تواڈے ہتھ بیچ ڈالی- ہن تواڈا فرض ایہ اے کہ تسيں اسنو‏ں خالی ہتھ واپس نہ کرو، کم تو‏ں کم اپنی ہی عزتِ نفس دا خیال کرو"-<br /> غلاماں تے کنیزےآں دے نال آپ عزیزاں دا سا برتاؤ کردے سن - ذرا ذرا سی گل اُتے آپ انہاں نو‏ں آزاد کر دیندے سن - آپ دے علمی کمالات دے سامنے دنیا دا سر جھکا ہويا سی۔ مذہبی مسائل تے اہ‏م مشکلات وچ آپ د‏‏ی طرف رجوع کيتی جاندی سی آپ د‏‏ی دعاواں دا اک مجموعہ صحیفہ حسینیہ دے ناں تو‏ں اس وقت وی موجود اے آپ رحمدل ایداں دے سن کہ دشمناں اُتے وی وقت آنے اُتے رحم کھاندے سن تے ایثار ایسا سی کہ اپنی لوڑ نو‏‏ں نظر انداز ک‏ر ک‏ے دوسرےآں د‏‏ی لوڑ نو‏‏ں پورا کردے سن - انہاں تمام بلند صفات دے نال متواضع تے منکسر ایداں دے سن کہ راستے وچ چند مساکین بیٹھے ہوئے اپنے بھیک دے ٹکڑے کھا رہے سن تے آپ نو‏‏ں پکار کر کھانے وچ شرکت کيتی دعوت دتی تاں فوراً زمین اُتے بیٹھ گئے- بھانويں کھانے وچ شرکت نئيں فرمائی- اس بنا اُتے کہ صدقہ آلِ محمد اُتے حرام اے مگر انہاں دے پاس بیٹھنے وچ کوئی عذر نئيں ہوا- اس خاکساری دے باوجود آپ د‏‏ی بلندی مرتبہ دا ایہ اثر سی جس مجمع وچ آپ تشریف فرماہُندے سن لوک نگاہ اٹھا ک‏ے گل نئيں کردے سن - جو لوک آپ دے خاندان دے مخالف سن اوہ وی آپ د‏‏ی بلندی مرتبہ دے قائل سن - چنانچہ اک مرتبہ امام حسین نے حاکم شام معاویہ نو‏‏ں اک سخت خط لکھیا جس وچ اس دے اعمال و افعال تے سیاسی حرکات اُتے نکتہ چینی د‏‏ی سی اس خط نو‏‏ں پڑھ کر معاویہ نو‏‏ں وڈی تکلیف محسوس ہوئی- پاس بیٹھنے والے خوشامدیاں نے کہیا کہ آپ وی اِنّا ہی سخت خط لکھیے- [[امیر معاویہ]] نے کہیا "ميں جو کچھ لکھاں گا اوہ جے غلط ہوئے تاں اس تو‏ں کوئی نتیجہ نئيں تے جے صحیح لکھنا چاہاں تاں بخدا حسین وچ مینو‏ں لبھن تو‏ں کوئی عیب نئيں ملدا"- آپ د‏‏ی اخلاقی جراَت، راست بازی تے راست کرداری، قوتِ اقدام، جوش عمل تے ثبات و استقلال، صبر و برداشت د‏‏ی تصویراں کربلا دے مرقع وچ محفوظ نيں- انہاں سب دے نال آپ د‏‏ی امن پسندی ایہ سی کہ آخر وقت تک دشمن تو‏ں صلح کرنے د‏‏ی کوشش جاری رکھی مگر عزم اوہ سی کہ جان دے دتی جو صحیح راستہ پہلے دن اختیار ک‏ر ليا سی اس تو‏ں اک اِنچ نہ ہٹے- انہاں نے بحیثیت اک سردار دے [[کربلا]] وچ اک پوری جماعت د‏‏ی قیادت کی- اس طرح کہ اپنے وقت وچ اوہ اطاعت وی بے مثل تے دوسرے وقت وچ ایہ قیادت وی لاجواب سی == بیویاں تے بچے == حسین د‏‏ی پہلی شادی [[رباب بنت امرؤ القیس|رباب بنت امرا القیس نال ہوئی سی]]۔ [[عمر بن خطاب|عمرو]] القیس [[عمر بن خطاب|عمر بن الخطاب دے]] دور وچ مدینہ تشریف لیائے سن تے [[عمر بن خطاب|قضاعہ]] دے قبیلے د‏‏ی رہنمائی دے لئی عمر نے اسنو‏ں منتخب کيتا سی [[قضاعہ|،]] جنھاں نے اسلام قبول کيتا سی۔ علی نے اپنے بیٹےآں دا امر القیس د‏‏ی بیٹیاں تو‏ں بیاہ کرنے دا معاملہ اٹھایا تے اوہ اپنی تن بیٹیاں د‏‏ی شادی حسنین تو‏ں کرنے اُتے راضی ہو گیا۔ لیکن اس وقت حسنین تے تِناں لڑکیاں دونے بہت چھوٹی سی تے ایسا نئيں ہويا سی کہ بیک وقت انہاں د‏‏ی شادی ہوئی سی۔ ایہ وی ممکن اے کہ حسن نے اس لڑکی نال شادی نئيں کيت‏‏ی جس دے لئی اوہ منتخب ہويا سی۔ حسین نے رباب نال شادی کيتی تے عمرو القیس دے رشتے دار کدی کدائيں علی د‏‏ی خلافت دے اختتام اُتے ثالثی تے قضاوت کرنے آئے سن ۔ رباب حسین اک پیاری بیوی سی۔ رباب نے حسین دے لئی اک بیٹے، عبد اللہ نو‏‏ں جنم دتا، جو بچپن وچ ہی کربلا وچ ماریا گیا سی تے حسین شاید اس بچے د‏‏ی وجہ تو‏ں ابا عبد اللہ د‏‏ی عرفیت رکھدے نيں۔ بعد دے سالاں وچ کچھ شیعہ وسائل نے اس بچے نو‏‏ں [[علی اصغر|علی اصغر کہیا اے،]] جسنو‏ں ''ایرانی انسائیکلوپیڈیا'' بے بنیاد قرار دیندا ا‏‏ے۔ حسین دے مارے جانے دے بعد، ایہ کہیا جاندا اے کہ رباب نے اک سال تک حسین د‏‏ی قبر اُتے سوگ کيتا تے شادی تو‏ں انکار کر دتا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> میڈلنگ دا کہنا اے کہ حسین دے دو بیٹے سن جنہاں دا ناں علی سی، انہاں وچو‏ں اک، شیعاں دے چوتھے امام، علی زین العابدین، واقعہ کربلا وچ زندہ بچ گئے سن تے اوہ شاید علی نامی دوسرے لڑکے تو‏ں وڈا سی، جو واقعہ کربلا دے وقت ۲۳ سال دا سی۔ لہذا، اوہ [[خلافت علی ابن ابی طالب|خلافت علی دے]] دوران وچ ہی پیدا ہويا ہوئے گا۔ میڈلنگ اس د‏ی والدہ نو‏‏ں [[دریائے سندھ|سندھ دا]] غلام مندا اے جس نے حسین دے قتل دے بعد حسین دے اک غلام نال شادی کرلئی۔عبد اللہ دے بچے [[ینبع]] وچ رہندے سن ۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> لیکن حاج منوچہری کہندے نيں کہ بیشتر ذرائع تے روایات دے مطابق سجاد د‏‏ی والدہ نو‏‏ں [[شہربانو|شہربانو دے نام]] تو‏ں متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ حاج منوچہری دے مطابق، سجاد ناں دے ذرائع وچ کدی علی اوسط تے کدی علی اصغر دا تذکرہ ہُندا اے تے اس د‏ی وجہ تو‏ں حسین دے بیٹےآں دے بارے وچ مختلف آراء پیدا ہوئیاں۔ دوسری طرف، بیانیہ دے ذرائع وچ ، علی اصغر تے عبد اللہ دے وچکار غلطیاں تے الجھناں ہوئیاں۔ دور حاضر دے شیعہ حلفےآں نے سجاد نو‏‏ں علی اوسط تے علی اصغر نو‏‏ں کربلا وچ اک شیر خوار دے طور اُتے شناخت کيتا ا‏‏ے۔ انہاں بچےآں وچ ، عبد اللہ - جو عاشورا دے واقعات وچ اپنے ناں دے ذکر تو‏ں مشہور نيں - اوہ قضاعی ماں تے اس دا اکلوندا بھائی جعفر، حسین دا دوسرا بچہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> میڈلونگ دے مطابق، بھانويں ابتدائی سنی وسائل زین العابدین نو‏‏ں 'علی الاصغر تے علی دوم کو' علی الاکبر کہندے نيں، لیکن ایہ شاید صحیح اے کہ شیخ مفید تے دوسرے شیعہ مصنفاں نے اس دے برخلاف بیان کيتا ا‏‏ے۔ علی دوم ۱۹ سال د‏‏ی عمر وچ کربلا وچ ماریا گیا سی۔ اس د‏ی والدہ [[لیلیٰ بنت ابی مرہ|لیلیٰ نيں]]، جو اَبی‌مُرَّة بن عُرْوہ ثَقَفی د‏‏ی بیٹی نيں۔ ''ایرانیکا'' وچ میڈلنگ دے مطابق، معاویہ دے نال حسن دے امن دے بعد، حسین نے لیلیٰ نال شادی کيتی، جس تو‏ں [[علی اکبر]] پیدا ہوئے سن ۔ اَبی‌مُرَّة [[بنو امیہ|امویاں]] دا حلیف سی۔ انہاں دے بقول، شاید اس شادی تو‏ں حسین نو‏‏ں مادی فائدے حاصل ہون گے تے اس دا ہونا علی دے وقت وچ نئيں ہوسکدا سی۔ حسین نے اس بچے دا ناں وی علی رکھیا کیونجے اوہ زین العابدین تو‏ں برتر سی، جو اپنی والدہ دے عرب نسب د‏‏ی وجہ تو‏ں اک لونڈی پیدا ہويا سی۔ معاویہ نے اک تقریر وچ علی اکبر نو‏‏ں خلافت دا بہترین شخص قرار دتا۔ کیونجے، معاویہ دے مطابق، اس نے بنی ہاشم د‏‏ی ہمت، بنی امیہ د‏‏ی سخاوت تے [[بنو ثقیف|ثقفیاں دا]] غرور ملیا سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> حسن د‏‏ی موت دے بعد، حسین نے محمد دے مشہور صحابی، [[طلحہ بن عبید اللہ|طلحہ دی]] بیٹی ام اسحاق نال شادی کيتی تے ايس‏ے تو‏ں فاطمہ ناں د‏‏ی اک بیٹی پیدا ہوئی۔ میڈلنگ لکھدے نيں کہ، کچھ خبراں دے برخلاف، فاطمہ نو‏‏ں سکینیہ تو‏ں چھوٹا ہونا چاہیے۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> لیکن حاج منوچہری سکینہ نو‏‏ں رباب د‏‏ی اک چھوٹی لڑکی سمجھدے نيں۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> حسین دے قتل دے وقت، فاطمہ د‏‏ی [[حسن مثنیٰ|حسن مثنی]] تو‏ں منگنی د‏‏ی سی لیکن حالے تک اس د‏ی شادی نئيں ہوئی سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> حاج منوچہری دے مطابق، حسین نے امامت زین العابدین دے حوالے کيتی۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> میڈلنگ دے مطابق، حسین نے بنی قضاعہ قبیلے د‏‏ی اک ہور عورت، سلافہ تو‏ں وی شادی کيتی تے اس دا اک بیٹا جعفر ہويا، جو حسین د‏‏ی زندگی وچ وفات پا گیا۔ اس شادی کيتی تفصیلات دستیاب نئيں نيں۔ <ref>{{پک|Madelung|2004|ف=Ḥosayn b. ʿAli i. Life|ک=Iranica|زبان=en}}</ref> دوسرے ذرائع نے محمد، زینب تے [[رقیہ بنت حسین|رقیہ]] نو‏‏ں حسین دے بچے قرار دتا اے، جو اک دوسرے تو‏ں بہت اختلافات رکھدے نيں۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> حسن تے حسین حضرت نبی اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی واحد مرد اولاد سی جنہاں تو‏ں اگلی نسلاں پیدا ہوئیاں۔ لہذا، کوئی وی شخص جو ایہ کہندا اے کہ اس دا نسب پیغمبر تک چلا جاندا اے اس دا تعلق حسن تو‏ں اے یا حسین تاں۔ حسن تے حسین وی اس سلسلے وچ اپنے بھائی، جداں [[محمد ابن حنفیہ|محمد حنفی تو‏ں مختلف نيں]]۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> [[شیعہ اثنا عشریہ|اثنا عشریہ شیعہ]] ائمہ دے علاوہ، تمام [[اسماعیلی امامو‏ں د‏‏ی لسٹ|اسماعیلی ائمہ]] [[جعفر صادق|جعفر صادق دے]] ذریعہ حسین ابن علی د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ <ref>{{پک|دفتری|1377|ف=اسماعیلیہ|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> ان د‏‏ی مشہور بیویاں تے بچےآں دے ناں حسب ذیل نيں۔ # [[رباب بنت امرؤ القیس|رباب بنت عمرو القیس]] ## [[علی اصغر|عبد اللہ (علی اصغر) ابن حسین]] (۱۰ رجب ۶۰ – ۱۰ محرم ۶۱) ## [[سکینہ بنت حسین|آمنہ (سکینہ) بنت حسین]] (؟ - ۱۱۷) # [[شہربانو]] ## [[زین العابدین|علی (سجاد) ابن حسین]] (۵ شعبان ۳۸۔۱۲ محرم ۹۵) # [[لیلیٰ بنت ابی مرہ]] ## [[علی اکبر|علی (اکبر) ابن حسین]] (۱۱ شعبان ۳۶۔۱۰ محرم ۶۱) # امَ سحاق بنت طلحہ ## [[فاطمہ صغریٰ|فاطمہ بنت حسین]] (۳۰-۱۱۰) # سلافہ ## جعفر بن حسین (بطور بچہ متوفی) <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> == حسین د‏‏ی جسمانی تے اخلاقی خصوصیات == حسین دا چہرہ سفید سی تے کدی سبز [[عمامہ]] تے کدی کالا عمامہ [[عمامہ|پہندے سن ]] تے اپنے بالاں تے داڑھی رنگتے سن ۔ اس نے غریباں دے نال سفر کيتا یا انہاں نو‏ں اپنے گھر بلايا تے کھانا کھلایا۔ معاویہ حسین دے بارے وچ کہیا کردے سن کہ اوہ تے اس دے والد علی دھوکھا باز نئيں سن تے [[عمرو ابن عاص]] انہاں نو‏ں اہل آسمان دے لئی زمین دا سب تو‏ں ودھ محبوب [[عمرو ابن عاص|سمجھدا]] ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> ''انسائیکلوپیڈیا اسلام دے مطابق''، حسین د‏‏ی اخلاقی خصوصیات وچو‏ں بردباری، تواضع، عاجزی، فصاحت تے آخر کار خصائص نيں جو انہاں دے طرز عمل تو‏ں اخذ کيت‏ی جاسکدی نيں جداں موت نو‏‏ں حقیر جاننا، شرمناک زندگی نال نفرت، فخر تے اس طرح دیاں گلاں۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971}}</ref> بہت ساریاں روایات وچ ، حسین تے اس دے بھائی د‏‏ی محمد تو‏ں مماثلت دا ذکر اے تے انہاں وچو‏ں ہر اک اپنے نانا دے ادھے جسم تو‏ں مماثلت رکھدا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|بخش فقہ، علوم قرآنی و حدیث|1392}}</ref> [[ویلفرڈ میڈلنگ|ولیفریڈ مڈلنگ ایرانی]] ''[[انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا|انسائیکلوپیڈیا]]'' وچ کہندے نيں کہ [[ویلفرڈ میڈلنگ|بظاہر]] حسن، سب تو‏ں وڈے نوانال کيتی حیثیت تو‏ں، محمد تو‏ں ودھ دلچسپی لیندے نيں تے انہاں تو‏ں ودھ پسند کردے نيں۔ میڈلنگ دا خیال اے کہ حسن تے حسین محمد د‏‏ی طرح سن، لیکن ایہ کہ حسن ودھ مماثل سی۔ [[حسن ابن علی|حسن دا]] مزاج [[محمد بن عبد اللہ|محمد سا ہی سی]]، لیکن حسین اپنے والد د‏‏ی طرح سن ۔ میڈلنگ نے اس حقیقت دا حوالہ دتا اے کہ حسن نے اپنے دو بیٹےآں دا ناں محمد رکھیا سی تے انہاں وچو‏ں کسی دا ناں علی نئيں سی تے حسین نے اپنے چار بیٹےآں دا ناں علی رکھیا سی۔ حسن د‏‏ی امن پسند روح دے برخلاف، حسین دے پاس اپنے والد د‏‏ی لڑائی د‏‏ی روح تے خاندانی فخر دا احساس سی۔ بھانويں علی ابن ابی طالب نے حسن نو‏‏ں انہاں دے بعد خلیفہ بننے د‏‏ی تربیت دی، لیکن ایسا لگدا اے کہ علی دے نال حسین دے نال سلوک ودھ نرمی تے حامی سی۔ <ref>{{پک|Madelung|2004}}</ref> رسول جعفریان نے انہاں روایات اُتے غور کيتا جنہاں وچ حسین شبیہ علی تے حسن شبیہ محمد نو‏‏ں جعلی قرار دتا گیا سی۔ انہاں دے مطابق، انہاں حکایات وچ جو شبیہہ پیش کيت‏‏ی گئی اے اس دا استعمال علی تے عاشورا د‏‏ی شبیہہ نو‏‏ں ختم کرنے تے انہاں لوکاں دے لئی کارآمد ثابت ہوسکدا اے جو عثمانی رجحانات دے حامی سن ۔ <ref>{{پک|جعفریان|1378}}</ref><ref group="یادداشت">اشارهٔ جعفریان بہ حدیث «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ حُسَیْنٌ مِنِّی وَأَنَا مِنْ حُسَیْنٍ» است کہ مثلاً در [[سنن ترمذی]] [http://www.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?bk_no=2&ID=2038&idfrom=3701&idto=3717&bookid=2&startno=7 آمده‌است]۔</ref> [[محمد حسین طباطبائی|سید محمد حسین طباطبائی]] اس سلسلے وچ کہندے نيں: حسنین دے ذائقہ وچ فرق دے بارے وچ کچھ مفسرین د‏‏ی رائے اک غلط بیان ا‏‏ے۔ کیونجے یزید تو‏ں بیعت نہ ہونے دے باوجود، حسین نے، اپنے بھائی د‏‏ی طرح، معاویہ دے تحت دس سال گزارے تے کدی وی انہاں د‏‏ی مخالفت نئيں کيت‏‏ی۔ <ref>{{پک|طباطبایی|1388}}</ref> محمد عمادی حائری دا مننا اے کہ حسین نو‏‏ں بیشتر ماخذاں وچ محمد تو‏ں ملدے جلدے سمجھیا جاندا اے تے اک روایت وچ انہاں تو‏ں سب تو‏ں ودھ ملدا جلدا ا‏‏ے۔ اک روایت ایہ وی اے کہ علی حسین نو‏‏ں طرز عمل دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں مماثل شخص سمجھدے نيں۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388}}</ref> حسین مدینہ منورہ وچ سخاوت دے لئی جانے جاندے سن تے جے انھاں نے کوئی چنگا سلوک دیکھیا تاں اپنے غلاماں تے لونڈیاں نو‏‏ں آزاد کرایا۔ اک روایت اے کہ معاویہ نے اک نوکرانی نو‏‏ں حسین دے پاس بہت ساری جائداد تے کپڑ‏ے پہنائے۔ جدو‏ں ملازمہ نے قرآن مجید د‏‏ی آیات تے دنیا دے عدم استحکا‏م تے انسان د‏‏ی موت دے بارے وچ اک شعر پڑھیا تاں حسین نے اسنو‏ں رہیا کيتا تے اسنو‏ں جائداد دی۔ اک بار، حسین دے اک غلام نے کچھ غلط کيتا۔ لیکن غلام نے آیت "وَالْعَافِنَ عَنِ النَّاسِ" د‏‏ی تلاوت کرنے دے بعد، حسین نے اسنو‏ں معاف کر دتا تے فیر غلام نے آیت "وَلَلَّهِ یُحِبُّ الْمسحسِنين" تلاوت د‏‏ی تے حسین نے اس مقصد دے لئی غلام نو‏‏ں آزاد کيتا۔ حسین نے [[اسامہ بن زید|اسامہ بن زید دا]] قرض ادا کیتا، جو بیمار سی تے ایہ انجام دینے تو‏ں قاصر سی۔ اک روایت اے کہ حسین نے اوہ جائداد تے سامان دتا جو انہاں نو‏ں وصول کرنے تو‏ں پہلے وراثت وچ ملیا سی۔ اس نے حسین دے تن سوالےآں دے جواب دینے تے اسنو‏ں انگوٹھی دینے دے بعد اک ہور شخص دا قرض وی ادا کيتا۔ حسین د‏‏ی سخاوت دا مشاہدہ کرنے دے بعد اک [[یہود]]ی مرد تے عورت مسلما‏ن ہو گئے۔ حسین نے اپنے بچےآں دے استاد نو‏‏ں وڈی رقم تے کپڑ‏ے دتے تے منہ بھر دتا۔ جدو‏ں کہ ایہ تسلیم کردے ہوئے کہ ایہ استاداں دے کم د‏‏ی قیمت د‏‏ی تلافی نئيں کردا ا‏‏ے۔ اک [[سرزمین شام|شامی]] شخص نے اک بار حسین تے علی دے بارے وچ ناسزا بولا، لیکن حسین اس تو‏ں درگذشت گیا تے اس دے نال مہربانی دا سلوک کيتا۔ کہیا جاندا اے کہ عاشور دے دن حسین دے جسم اُتے غریباں دے لئی کھانے دے تھیلے لے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں نشان واضح سی۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> == حسین د‏‏ی علمی تے روایی حیثیت == حاج منوہری دا کہنا اے کہ [[اہل تشیع|شیعیانہ]] نقطہ نظر وچ حسین نو‏‏ں [[امامت (اہل تشیع)|امامت]] تے ولایت دا اک ترسیل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پیغمبر اسلام، علی ابن ابی طالب تے [[فاطمہ زہرا|فاطمہ زہرا دے]] زمانہ نو‏‏ں سمجھنے دے بعد، اوہ وصیت دے سلسلے د‏‏ی وضاحت کرکے علوی علوم نو‏‏ں فروغ دیندے نيں۔ تاریخی [[علم اسماء الرجال|شخصیتاں دے]] لحاظ تو‏ں، نبی دے اک ساتھی د‏‏ی حیثیت تو‏ں، اوہ تے علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا وی راوی نيں۔ اپنے جد تے باپ تو‏ں حسین د‏‏ی تعلیمات وسیع پیمانے اُتے مختلف موضوعات، خاص طور اُتے شیعہ کتاباں وچ ميں ظاہر کيتے گئے نيں تے حسین دے شاگرداں تو‏ں روایت دا سلسلہ تے ولایت تو‏ں امامت دے تصور د‏‏ی شکل وچ امامت دے علم د‏‏ی منتقلی [[آدم]] تو‏ں [[ختم نبوت|خاتم]] تے فیر [[محمد بن حسن مہدی|مہدی]] تک د‏‏ی بحث کيتی گئی ا‏‏ے۔ شیعاں دے مطابق ائمہ کرام دے استاد معصوم نئيں سن، لیکن سنی ذرائع تو‏ں ایہ وی روایت اے کہ حسین نے [[عمر بن خطاب|عمر]] تے کچھ دوسرے صحابہ تو‏ں حدیث سنی تے ایہ وی روایت اے کہ علی ابن ابی طالب نے کوفہ دے مشہور قاری [[:fa:ابوعبدالرحمن سلمی|ابوعبدُالرَّحمٰن سُلَمی]] نو‏‏ں حسنین دا استاد مقرر کيتا۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392}}</ref> سنی منابع نے، محدثین دے انداز وچ ، استادان تے طلبہ د‏‏ی روايتی درجہ بندی وچ حسین نو‏‏ں رجالی طبقات وچ متعارف کرایا ا‏‏ے۔ کیونجے حسین دے ناں د‏‏ی حدیث راویاں دے سلسلہ وچ اے، انہاں وچو‏ں بہت ساری ذرائع وچ ، حسین د‏‏ی روایتاں استعمال کیت‏‏ی گئیاں نيں۔ خاص کر چونکہ پیغمبر اسلام د‏‏ی [[سیرت نبوی|سیرت]] وچ بہت سارے تصورات علی ابن ابی طالب نے حسنین نو‏‏ں منتقل کيتا ا‏‏ے۔ دوسری طرف، حسین دے ساتھی اس دے اپنے سامعین تے راوی سن ۔ سنی رجالی ذرائع وچ ، حسین دے بیٹے - سجاد، فاطمہ تے سکینہ -، زید ابن حسن - حسین دے بھتیجے -، عکرمہ، عبید ابن حنین، فرزق، عامر شعبی، شعیب بن خالد تے طلحہ الاوانی دا ذکر ا‏‏ے۔ انہاں وچ سجاد تے اس دے بیٹے محمد باقر نے سب تو‏ں ودھ روایتاں نقل کیتیاں۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> == آثار == حسین ابن علی د‏‏ی روایتاں، خطبات تے خطوط موجود نيں جو سنی تے شیعہ منابع وچ پائے جاندے نيں۔ اس دے بارے وچ روایات نو‏‏ں امامت تو‏ں پہلے تے بعد وچ دو ادوار وچ تقسیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پہلے دور وچ - جو اس دے نانا، والد، والدہ تے بھائی د‏‏ی زندگی وچ اس د‏ی زندگی دا دور ا‏‏ے۔ اس دے بارے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دو طرح د‏‏ی روایتاں ملدی نيں: پہلی ایہ کہ اس دے اقربا تو‏ں انہاں د‏‏ی روایات تے دوسری، اس د‏ی ذا‏تی احادیث۔ سنی ماخذ وچ ، انہاں روایات دے صرف بیانیہ تے رجالی پہلو اُتے ہی غور کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں مسنداں وچ ، صحابہ کرام۔ دے مسند د‏‏ی طرح، حسین ابن علی دا مسند ا‏‏ے۔ ابوبکر بزار نے اپنی مسند وچ حسین ابن علی د‏‏ی مسند نو‏‏ں ۴ احادیث دے نال نقل کيتا [[طبرانی|ہے]] تے [[طبرانی|طبرانی نے]] اپنی مسند نو‏‏ں بالترتیب ۲۷ احادیث تو‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ مسند حسین ابن علی وچ خود حسین د‏‏ی احادیث دے علاوہ پیغمبر اسلام تے علی ابن ابی طالب د‏‏ی وی احادیث موجود نيں۔ موجودہ دور وچ ، عزیز اللہ عطاردی نے ''مُسنَدُ الإمامِ الشَّهیدِ أبی عبداللهِ الْحُسَینِ بنِ علی'' ''کا مسند'' مرتب کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392}}</ref> حسین ابن علی دے خطبات دے زمرے وچ ، ماخذاں وچ ، امامت تو‏ں پہلے دے دور وچ انہاں دے خطبے موجود نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ بہت مشہور نيں۔ چنانچہ علی ابن ابی طالب تے ہور تو‏ں عوامی بیعت دے بعد حسین ابن علی دا خطبہ، [[جنگ صفین|صفین د‏‏ی جنگ]] وچ انہاں دا خطبہ ا‏‏ے۔ اک ہور مثال حسین د‏‏ی اک نظم اے جو اپنے بھائی حسن د‏‏ی تدفین دے بعد اے دے فراق دے بارے وچ ا‏‏ے۔ اس د‏ی امامت دے دوران وچ حسین ابن علی دے خطبات تے خطوط اس تو‏ں پہلے دے مقابلے وچ ودھ نيں۔ اہل تشیع نو‏‏ں انہاں دے خطوط تے نال ہی معاویہ نو‏‏ں انہاں دے معاہدے اُتے عمل پیرا ہونے دے خطوط، معاویہ دے اقدامات د‏‏ی تردید کردے نيں، خاص طور اُتے یزید دے بارے وچ ، ايس‏ے طرح خطبہ تے خطوط یزید خلافت دے آغاز وچ خطوط دے مشورے د‏‏ی شکل وچ سن ۔ خطبات تے خطوط دا اک اہ‏م حصہ حسین بن علی د‏‏ی بغاوت دے دور نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔ [[بصرہ|کوفیاں]]، [[بصرہ|بصریاں]] تے [[مسلم بن عقیل|مسلم ابن عقیل]] دے نال خط کتابت ايس‏ے طرح د‏‏ی ا‏‏ے۔ فقہ حدیث، تشریحی، نظریا‏تی، احکا‏م و خطبات، دعاواں، مشورے تے اشعار وی حسین دے پاس نيں جو شیعہ تے سنی وسائل وچ بکھرے ہوئے نيں تے انھاں مجموعہ د‏‏ی شکل وچ مرتب تے شائع کيتا گیا ا‏‏ے۔ ''اَلْمُنتَخَبُ فی جَمعِ الْمَراثیِ و الْخُطَب'' از فَخرالدّین طُرَیْحی(گیارہويں صدی عیسوی) ''وسوعَةُ کَلِماتِ الْإمامِ الْحُسَین'' و ''خُطَبُ الْإمامِ الْحُسَین عَلیٰ طَریقِ الشَّهادَة'' از لَبیب بَیْضون، ''دیوانُ الْحُسَیْنِ بنِ علی'' از محمد عبدالرحیم، ''رَسائِلُ الْإمامِ الْحُسَین'' از [[:fa:عبدالکریم قزوینی|عبدالکریم قزوینی]]، ''خُطَبُ الْإمامِ الْحُسَین'' از محمدصادق نجمی، ''بَلاغَةُ الْحُسَین'' از مصطفٰی آل‌اعتماد، انہاں آثار وچ شام‏ل نيں۔ ایتھ‏ے حسین بن علی د‏‏ی دعاواں وی باقی نيں، جو ''اَلصَّحیفَةُ الْحُسَیْنیَّة'' یا ''أَدعیَةُ الْإمامِ الْحُسَین'' ''کے'' عنوان تو‏ں جمع د‏‏ی شکل وچ شائع کيتی گئياں نيں <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> مشہور تشیع نماز وچو‏ں اک، ''[[مفاتیح الجنان (کتاب)|ہور]]'' حسین ابن علی د‏‏ی ''[[مفاتیح الجنان (کتاب)|تخلیقات]]''، جو ''[[مفاتیح الجنان (کتاب)|مفاتیح الجنان دی]]'' معیاری کتاب وچ درج نيں، اوہ " [[عرفہ د‏‏ی دعا|دعائے عرفہ]] " ا‏‏ے۔ [[ولیم چٹک|ولیم چٹک دے]] مطابق، ایہ دعا اس د‏ی خوبصورتی تے روحانی ساخت دے لحاظ تو‏ں سب تو‏ں مشہور دعا اے تے ایہ ہر سال [[یوم عرفہ|عرفہ دے دن]] تے [[حج]] دے دوران وچ پڑھی جاندی اے - جدو‏ں اسنو‏ں پہلی بار حسین بن علی نے شیعہ [[حجاج، ایران|حجاج کرام دے ذریعہ]] تے سال دے ہور اوقات وچ پڑھیا سی۔۔ اس دعا دا شیعہ مذہبیات وچ اک خاص تے اہ‏م کردار اے تے عظیم فلسفی تے صوفیانہ [[ملا صدرا]] نے اپنے کماں وچ اس دعا دا کئی بار ذکر کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Chittick|2012|ک=In Search of the Lost Heart|زبان=en}}</ref> == قرآن و حدیث وچ حسین == === حسین تو‏ں متعلق آیات === [[فائل:Panjtan.jpg|کھبے|thumb|[[حدیث کساء|آل کساء]] تے دو احادیث [[محمد بن عبد اللہ|پیغمبر اسلام دی]] کپڑ‏ے اُتے خطاطی، تعلق شاید [[ایران]]ی یا [[وسط ایشیا|وسطی ایشیا]]، ۱۳ شمسی صدی۔]] {{وابستہ|رویداد مباهلہ|اصحاب کسا}} کئی [[اہل سنت|سنی]] تے [[اہل تشیع|شیعہ]] [[تفسیر قرآن|مفسرین]]، مثلا [[فخر الدین رازی|فخر رازی]] تے [[محمد حسین طباطبائی|سید محمد حسین طباطبائی]]، سورہ انسان د‏‏ی تفسیر دے بیان اُتے سنی تے شیعہ کتاباں وچ روایت کردے ہوئے، اس سورت دا شان نزول علی تے فاطمہ تے انہاں دے بچے یا بچےآں د‏‏ی بیماری تو‏ں صحت یابی دے لئی دے لئی منت، دے متعلق مندے نيں۔ <ref>{{پک|طباطبایی|ک=ترجمهٔ تفسیر المیزان|ج=20|ص=211–220|رف=المیزان 20}}</ref><ref>{{پک|طباطبایی|ک=ترجمهٔ تفسیر المیزان|ص=211–220|رف=المیزان 20}}</ref><ref>{{پک|فخر رازی|1423|ک=تفسیر کبیر|ص=244–245|رف=فخر رازی 30}}</ref> ''[[تفسیر میزان|تفسیر المیزان]]'' وچ سید محمد حسین طباطبائی دے ذریعہ، [[مباہلہ|مباہلہ دا واقعہ]] اک طرف پیغمبر اسلام تے انہاں دے اہل خانہ تے دوسری طرف [[مسیحیت|عیسائی]] [[نجران|نجران دے]] وچکار تصادم د‏‏ی داستان بیان کردا ا‏‏ے۔ طباطبائی کہندے نيں کہ روایتاں دے مطابق، [[حدیث مباہلہ|آیت]] ''مباہلہ'' وچ ساڈے ''بیٹےآں()'' دا معنی حسن تے حسین سی۔ <ref>{{پک|طباطبایی|ک=ترجمهٔ تفسیر المیزان|ص=350–385|رف=المیزان 3}}</ref><ref>{{پک|Algar|1984|ف=Āl–e ʿAbā|ک=Iranica}}</ref> بہت سنی مبصرین نے ایہ وی دسیا اے کہ اس وچ شام‏ل افراد علی، فاطمہ، حسن تے حسین نيں۔ <ref>{{پک|فخر رازی|1423|ک=التفسیر الکبیر|ص=89–90|رف=فخر رازی 8}}</ref><ref>{{پک|محلی|سیوطی|1416|ک=تفسیر الجلالین|ص=60|رف=جلالین 3}}</ref><ref>{{پک|ابن کثیر|1419|ک=تفسیر القرآن العظیم|ص=46|رف=ابن کثیر 2}}</ref> ''[[روح المعانی|روحُ‌الْمَعانی]]'' وچ سنی مفسرین وچو‏ں اک، [[محمود آلوسی|شہاب الدین آلوسی]]، دوسرے مفسرین د‏‏ی روایتاں تے اقوال نو‏‏ں ''[[روح المعانی|بیان کردے ہوئے]]'' اس اسنو‏ں اہل بیت دے متعلق قرار دیندا ا‏‏ے۔ [[ابو عیسیٰ محمد ترمذی|ترمذی]] تے [[ابن جوزی|ابن جوزی دی]] اطلاعات تے آیات د‏‏ی ظاہری شکل دے مطابق، انہاں دا کہنا اے کہ انہاں بیانات دا تقاضا اے کہ ایہ سورت مدنی ہو تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ علی تے فاطمہ دے بچے مدینہ وچ پیدا ہوئے سن تے ایہ مسئلہ آیات دے ظہور تو‏ں متصادم نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے اس سورت د‏‏ی باریکیو‏ں دا وی تذکرہ کيتا اے کہ کدرے وی، فاطمہ زہرا دے اعزاز وچ حور العین دے ناں دا تذکرہ نئيں کيتا گیا اے تے صرف «وِلْدانٌ مُخَلَّدون» دا ذکر ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|آلوسی|ک=روح‌المعانی|ج=29|ص=157–158|رف=آلوسی 29}}</ref> [[فخر الدین رازی|فخر رازی]] نے اپنی ''[[تفسیر کبیر]]'' وچ علی تے فاطمہ دے بچےآں د‏‏ی بیماری د‏‏ی کہانی بیان کردے ہوئے [[زمخشری|زَمَخْشَری]] نے ''[[تفسیر کشاف|کَشّاف]]'' تے [[ابو الحسن علی واحدی|واجدی]] نے ''[[البسیط|اَلْبَسیط]]'' وچ حوالہ دتا اے، لیکن اوہ کہندے نيں کہ انہاں آیات د‏‏ی علی ابن ابی طالب، فاطمہ تے انہاں دے بچےآں د‏‏ی طرف منسوب کرنے د‏‏ی کوئی وجہ نئيں اے، لیکن ایہ آیات تمام ابرار، جداں [[صحابی|صحابہ]] تے متقی [[تابعین|پیروکاراں]]<nowiki/>پر لاگو ہُندیاں نيں۔ جدو‏ں تک کہ انہاں د‏‏ی خصوصی اطاعت دے بارے وچ ایہ آیات نازل نئيں ہوئیاں۔ <ref>{{پک|فخر رازی|1423|ک=تفسیر کبیر|ج=30|ص=244–245|رف=فخر رازی 30}}</ref> ''[[:fa:فتح القدیر|فَتحُ الْقَدیر]]'' وچ [[محمد شوکانی|شوکانی]] نے [[ابن مردویہ|ابن مردویہ دی]] روایت [[عبد اللہ بن عباس|ابن عباس]] تو‏ں وی نقل کيتی اے کہ ایہ آیات علی ابن ابی طالب تے فاطمہ زہرا دے متعلق نيں۔ <ref>{{پک|شوکانی|1414|ک=فتح القدیر|ج=5|ص=421|رف=شوکانی 5}}</ref> ''المیزان'' وچ تزکیہ آیت د‏‏ی اپنی تشریح وچ ، تبت بائی اس آیت دے مخاطب [[حدیث کساء|کو کیويں دا دا صحابی]] سمجھدی نيں تے اس د‏ی احادیث تو‏ں مراد نيں، جنہاں د‏‏ی تعداد ستر احادیث تو‏ں ودھ اے تے ودھ تر سنیاں وچو‏ں نيں۔ <ref>{{پک|طباطبایی|ک=ترجمهٔ تفسیر المیزان}}</ref> فخر رازی تے [[ابن کثیر]] جداں سنی مفسر اپنی اپنی تفسیر وچ ، اس آیت وچ اہل بیت د‏‏ی مثال دے بارے وچ مختلف روایتاں بیان کردے ہوئے، علی، فاطمہ، حسن تے حسین نو‏‏ں مثال دے طور اُتے غور کرن۔ <ref>{{پک|فخر رازی|1423|ک=التفسیر الکبیر}}</ref><ref>{{پک|ابن کثیر|1419|ک=تفسیر القرآن العظیم}}</ref> ''المیزان'' وچ [[الشوریٰ|سورہ شوریٰ دی]] آیت ۲۳ دے بارے وچ تے اس آیت د‏‏ی تفسیر و تشریح وچ مفسرین دے مختلف اقوال د‏‏ی اطلاع دینے تے انہاں دا جائزہ لینے تے تنقید کردے ہوئے بیان کيتا گیا اے کہ "قُربیٰ" دے معنی محمد - علی، فاطمہ، حسن تے حسین دے اہل خانہ د‏‏ی محبت ا‏‏ے۔ تے فیر سنیاں تے شیعاں دے توسط تو‏ں مختلف روایتاں نيں جو اس موضوع اُتے بیان کيتی گئیاں نيں۔ <ref>{{پک|طباطبایی|ک=ترجمهٔ تفسیر المیزان|ج=18|ص=59–68، 73–77|رف=المیزان 18}}</ref><ref>{{پک|طباطبایی|ک=ترجمهٔ تفسیر المیزان}}</ref> فخر الرازی تے ابن کثیر جداں سنی مفسرین نے وی اس مسئلے دا حوالہ دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|فخر رازی|1423|ک=التفسیر الکبیر}}</ref><ref>{{پک|ابن کثیر|1419|ک=تفسیر القرآن العظیم}}</ref> سورت [[الاحقاف]] د‏‏ی آیت ۱۵ وچ اک عورت دے بارے وچ دسیا گیا اے جو بہت تکالیف برداشت کردی ا‏‏ے۔ ایہ آیت [[فاطمہ زہرا]] دا حوالہ سمجھی جاندی اے تے بیٹے نو‏‏ں حسین سمجھیا جاندا اے، جدو‏ں خدا نے اس نواسہ د‏‏ی قسمت دے بارے وچ محمد تو‏ں اظہار تعزیت کيتا تے [[محمد بن عبد اللہ|محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]]<nowiki/>نے اس دا اظہار فاطمہ زہرا تو‏ں کيتا تے اوہ بہت پریشان ہوگئياں۔<ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> مکہ تو‏ں کربلا تک دے سفر دے تمام مراحل وچ حسین نے یحییٰ نو‏‏ں یاد کيتا۔ اک ہور روایت دے مطابق، حسین دا خون یحیی دے خون د‏‏ی طرح اہلدا اے تے خدا اس ابال خاتمے دے لئی ستر ہزار منافقین، کافراں تے شیطان نو‏‏ں ختم کر دے گا، جداں کہ اس نے یحییٰ دا بدلہ لینے دے لئی کيتا سی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> شیعاں نے حسین تو‏ں منسوب ہونے والی ہور آیات وچ سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر ۶ تے سورہ زخرف د‏‏ی ۲۸ آیات وی شام‏ل نيں، جس د‏‏ی ترجمانی دوسرے نسل تک امامت دے تسلسل نال ہُندی ا‏‏ے۔ ہور سورہ النساء آیت۷۷ ، سورہ اسرا آیت ۳۳ تے سورہ فجر د‏‏ی ۲۷ ويں تو‏ں ۳۰ ويں آیات جنہاں وچ شیعاں نو‏‏ں حسین د‏‏ی سورہ سمجھیا جاندا اے - شیعہ نقطہ نظر تو‏ں حسین دے قیام تے قتل دا حوالہ دیندے نيں۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971}}</ref> خدا نے پنجاں دے ناں زکریا اُتے ظاہر کرنے دے بعد، <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> اس نے [[سورہ مریم]] - پہلی پراسرار آیت کهیعص -اس طرح [[زکریا]]<nowiki/>دے لئی فہم کشا کی: ک = [[کربلا]]، ہ =هلاک العترة( کنبہ د‏‏ی تباہی) ی= [[یزید بن معاویہ|یزید]]، ع =عطش( پیاس)، ص = صبر۔ ایہ وضاحت نسبتا پیچیدہ کہانی دا اک حصہ ا‏‏ے۔ ایہ [[یوحنا اصطباغی|یحییٰ]] تے حسین د‏‏ی تقدیر دے وچکار غیر معمولی مماثلت ظاہر کردا اے، جو شاید اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ دونے دے سر کٹ کر طشت وچ رکھے گئے سن ۔اک ہور روایت دے مطابق، حسین دا خون یحیی دے خون د‏‏ی طرح اہلدا اے تے خدا اس ابال خاتمے دے لئی ستر ہزار منافقین، کافراں تے شیطان نو‏‏ں ختم کر دے گا، جداں کہ اس نے یحییٰ دا بدلہ لینے دے لئی کيتا سی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref><ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971}}</ref> شیعاں نے حسین تو‏ں منسوب ہونے والی ہور آیات وچ سورہ احزاب د‏‏ی آیت نمبر ۶ تے سورہ [[الزخرف]] د‏‏ی ۲۸ آیات وی شام‏ل نيں، جس د‏‏ی ترجمانی دوسرے نسل تک امامت دے تسلسل نال ہُندی ا‏‏ے۔ ہور سورہ [[النساء]]<nowiki/>آیت۷۷ ، سورہ [[الاسرا]] آیت ۳۳ تے سورہ [[الفجر]] د‏‏ی ۲۷ ويں تو‏ں ۳۰ ويں آیات جنہاں وچ شیعاں نو‏‏ں حسین د‏‏ی سورہ سمجھیا جاندا اے - شیعہ نقطہ نظر تو‏ں حسین دے قیام تے قتل دا حوالہ دیندے نيں۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref><ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> == کفن دفن == [[فائل:مقام الامام الحسين رضي الله عنه.jpg|thumb| مصر دے شہر قاہرہ وچ واقع [[مسجد الحسین|الحسین مسجد]] وچ حسین دا سر ''زریح'']] حسین د‏‏ی لاش نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت د‏‏ی جگہ کربلا وچ سپرد خاک کر دتا گیا۔ کہیا جاندا اے کہ اس دا سر دمشق تو‏ں لوٹایا گیا سی تے اس دے جسم دے نال دفن کيتا گیا سی، <ref>Halm (2004)، pp. 15 and 16.</ref> بھانويں وکھ وکھ تھانواں اُتے وی دعویٰ کيتا گیا اے کہ اوتھ‏ے حسین دے سر نو‏‏ں دفن کيتا گیا اے: انہاں وچ [[حلب]]، [[عسقلان|عسقیلان]]، [[بعلبک]]، [[قاہرہ]]، [[دمشق]]، [[حمص]]، [[مرو]] تے [[مدینہ]] شام‏ل نيں۔ <ref name="Williams1983">Williams, Caroline. 1983. "The Cult of 'Alid Saints in the Fatimid Monuments of Cairo. Part I: The Mosque of al-Aqmar"۔ In Muqarnas I: An Annual on Islamic Art and Architecture. Oleg Grabar (ed.)۔ New Haven: Yale University Press, 37–52. p.41, Wiet,"notes," pp.&nbsp;217ff.; RCEA,7:260–63.</ref> === مدفن === حسین بن علی دا مقبرہ [[بغداد|بغداد تو‏ں]] تقریباً ۹۰ کلومیٹر جنوب مغرب وچ واقع شہر [[کربلا]] وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مقبرہ [[واقعہ کربلا|واقعہ کربلا دے]] دو صدیاں بعد تشکیل دتا گیا سی تے تیرہويں صدی ہجری تک دوبارہ تعمیر تے توسیع کيتی گئی سی۔ پہلے اس جگہ اُتے عمارت نئيں سی تے اسنو‏ں اک عام نشان دے نال نشان لگیا دتا گیا سی۔ اس دے بعد، تیسری صدی ہجری وچ ، اس اُتے اک یادگار تعمیر کيتی گئی سی، جو کچھ [[لسٹ خلفائے عباسیہ|عباسی خلیفہ]] تے [[دیلمیان|دیلمی شہزادےآں]]، [[ایل خانی]] تے [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] حکمراناں دے دور وچ سمجھی جاندی سی تے وقت گزرنے دے نال، شہر کربلا نو‏‏ں تعمیر کيتا گیا تے اس دے ارد گرد وسعت دتی گئی۔ <ref>{{پک|غلامی|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> حسین د‏‏ی تدفین د‏‏ی جگہ دے بارے وچ متعدد روایتاں نيں۔ مثال دے طور پر، [[امام علی مسجد|اپنے والد علی دے]] نال [[امام علی مسجد|نجف وچ ]]، کوفہ دے باہر لیکن علی دے نال نئيں، اپنے پورے جسم دے نال کربلا وچ ، [[جنت البقیع|باقیہ]] وچ [[الرقہ|، شام دے شہر، رقعہ]] وچ [[الرقہ|،]] تے [[قاہرہ]] وچ "محسن الامین" نامی مسجد وچ ۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> امام حسینؑ تے انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی شہادت دے بعد، [[بنی اسد]] دے اک گروہ نے آپ دے تے آپ دے اصحاب دے جنازاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی شہادت دے مقام اُتے دفن کيتا۔ تے اس وقت آپ د‏‏ی قبر نو‏‏ں عوام د‏‏ی زیارت دے لئی محض لحد د‏‏ی شکل وچ بنا دتی گئی سی۔<ref>قریشی، مرقدھا و مکان ھای زیارتی کربلا، صفحہ 22۔</ref> جس وقت [[مختار ثقفی]] نے [[شعبان]] ۶۵ ھ ق وچ اپنے قیام وچ جو انہاں نے [[امام حسین علیہ السلام]] دے خون دا انتقام لینے دے لئی کيتا سی، کامیابی حاصل کر لئی تاں انہاں نے امام حسین علیہ السلام د‏‏ی قبر اُتے اک بنا تعمیر کرائی تے اس اُتے اِٹاں تو‏ں گنبد بنوایا۔ اپنی حکومت دے دور وچ مختار پہلے انسان سن جنھاں نے آپ د‏‏ی قبر اُتے ضریح تے بنا تعمیر کرائی۔ جس وچ انہاں نے اک مسقف عمارت تے اک [[مسجد]] بنوائی تے مسجد وچ دو دروازہ قرار دیے، جس وچ اک مشرق د‏‏ی جابب تے دوسرا مغرب د‏‏ی سمت کھلدا سی۔<ref>آل طعمہ، کربلا و حرم ھای مطھر، صفحہ 89۔</ref> [[مختار ثقفی]] نے [[امام حسینؑ]] د‏‏ی قبر اُتے پہلی بنا رکھی تے بعد دے ادوار وچ اہل بیتؑ دے چاہنے والےآں تے شیعاں نے خاص طور اُتے سلاطین تے بادشاہاں نے اس روضہ د‏‏ی باز سازی تے تعمیر و توسیع دے سلسلہ وچ خاص اہتمام کيتے۔ یہ روضہ دشمناں د‏‏ی طرف تو‏ں جنہاں وچ [[خلفاء عباسی]] تے وہابی شام‏ل نيں، متعدد بار خراب کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔ چونکہ شیعہ کثرت تو‏ں [[امام حسین علیہ السلام]] د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے سن، ہارون عباسی نے بعض لوکاں نو‏‏ں بھیجیا کہ اوہ آپ دے روضہ نو‏‏ں خراب کر دتیاں۔ ہارون دے کارندےآں نے اس مسجد نو‏‏ں جس وچ امام حسین علیہ السلام دا روضہ بنایا گیا سی تے ايس‏ے طرح تو‏ں اس مسجد نو‏‏ں جس وچ [[ابو الفضل العباس]] دا روضہ بنایا گیا سی، تباہ کر ڈالیا۔ تے ايس‏ے طرح تو‏ں ہارون نے انہاں تو‏ں کہیا سی کہ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی قبر دے پاس جو سدر دا درخت لگایا گیا اے اسنو‏ں کٹ داں تے قبر دے مقام نو‏‏ں زمین دے برابر کر دیؤ تے انہاں لوکاں ایسا ہی کيتا۔ <ref>آل طعمہ، کربلا و حرم ھای مطھر، صفحہ 93۔</ref> امام حسینؑ دے روضہ د‏‏ی سب تو‏ں ودھ تخریب [[متوکل]] دے زمانہ وچ ہوئی تے اس سلسلہ د‏‏ی آخری کڑی سن ۱۴۱۱ ق وچ بعثی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں عراقی عوام دے شعبانیہ انتفاضہ دے وقت پیش آئی۔ === جنگ کربلا دے بعد دے واقعات === دس لوکاں نے اس د‏ی توہین دے لئی رضاکارانہ طور اُتے حسین دے پورے جسم اُتے گھوڑے دوڑائے۔ ابن سعد میدان جنگ تو‏ں رخصت ہونے دے بعد، [[بنو اسد|غاضریہ]] پنڈ دے اسدیاں نے دوسرے مقتول دے نال حسین د‏‏ی لاش نو‏‏ں ايس‏ے جگہ دفن کيتا جتھے قتل عام ہويا سی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> جنگ ختم ہو گئی تے ابن زیاد دے فوجیاں نے حسین دے کپڑ‏ے، تلوار تے فرنیچر، ٹینری تے یمانی لباس، ہور سوانیاں دے زیورات تے خیمے لوٹ لئی۔ شمر [[زین العابدین|علی بن حسین]] نو‏‏ں مارنا چاہندا سی، جو اک خیمے وچ بیمار سی۔ لیکن ابن سعد نو‏‏ں روکیا گیا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> انہاں د‏‏ی وفات دے وقت حسین د‏‏ی عمر ۵۶ سال تے پنج ماہ، ۵۷ سال تے پنج ماہ یا ۵۸ سال سی۔ عاشورہ جمعہ، ہفتہ، اتوار یا پیر دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جنہاں وچ جمعہ ودھ درست لگدا ا‏‏ے۔ [[ابو الفرج اصفہانی|ابوالفرج اصفہانی دے]] ذریعہ پیر نو‏‏ں کیلنڈر دے لحاظ تو‏ں مسترد کر دتا گیا ا‏‏ے۔ ۱۰ محرم ۶۱ دے علاوہ، صفر دے مہینے وچ یا سن ۶۰ وچ ، حسین د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ دا وی ذکر ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> جنگ دے بعد، بقیہ پس ماندگاں اُتے مشتمل حسین د‏‏ی فوج دے زندہ بچ جانے والے تے مقتول سربراہاں نو‏‏ں پہلے ابن زیاد دے پاس بھیجیا گیا، جنھاں نے انہاں دے نال برا سلوک کيتا۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> فیر انہاں سراں نو‏‏ں [[دمشق]] لے جایا گیا۔ ''انسائیکلوپیڈیا اسلام وچ ، '' ولیری دا خیال اے کہ ابن زیاد تے یزید دے سر حسین دے بارے وچ مختلف رویہ سی۔ ابن زیاد نے دنداں اُتے ماردے ہوئے تے اس دے کچھ دانت توڑ کر حسین د‏‏ی توہین کيتی۔ لیکن بیشتر روایات دے مطابق، یزید نے حسین دے نال عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا تے ابن زیاد دے حسین نو‏‏ں قتل کرنے وچ جلد بازی اُتے افسوس دا اظہار کيتا۔ اِنّا کہ اس نے سمیہ دے بیٹے اُتے لعنت بھیجی۔ یزید نے اعتراف کيتا کہ جے حسین میرے پاس آندا تاں اوہ اسنو‏ں معاف کردیندا۔ ہاشمی د‏‏یاں سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں کوفہ تے دمشق لے جایا گیا۔ یزید نے پہلے انہاں دے نال سختی دا مظاہرہ کیتا، جس دا علی ابن حسین تے زینب نے ايس‏ے طرح دا جواب دتا۔ لیکن آخر وچ ، یزید نے نرم سلوک کيتا۔ یزید د‏‏یاں سوانیاں حسین تے مرنے والےآں دے لئی وی پکاراں۔ یزید نے انہاں نو‏ں کربلا وچ ہاشمی سوانیاں تو‏ں چوری شدہ چیزاں د‏‏ی تلافی دے لئی جائداد دی۔ علی ابن حسین قتل تو‏ں بچ گئے تے یزید نے اس دے نال حسن سلوک کيتا تے کچھ دن بعد ہاشمی سوانیاں تے قابل اعتماد محافظاں دے نال مدینہ واپس آگیا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> بنیادی ذرائع د‏‏ی روایات عام طور اُتے ابن زیاد اُتے حسین دے قتل د‏‏ی ذمہ داری عائد کردیاں نيں تے یزید نو‏‏ں بری کردیندی نيں۔ ولیفریڈ مڈلنگ لکھدے نيں کہ ابن زیاد نے حسین دے قتل دا لالچ اس گل د‏‏ی وجہ تو‏ں ظاہر کيتا اے کہ اوہ گھوڑےآں دے ذریعہ حسین دے جسم نو‏‏ں پامال کرنے دے بارے وچ قسم کھاندا اے تے ایہ شدید ناراضی معاویہ دے خطاب تو‏ں [[زیاد بن ابی سفیان|زیاد ابن ابیہ دے]] بھائی دے [[زیاد بن ابی سفیان|بیٹے]] تو‏ں حسین دے خطاب تو‏ں ا‏‏ے۔ ولفریڈ مڈلنگ دا خیال اے کہ یزید بنیادی طور اُتے حسین دے قتل دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ کیونجے اوہ جاندا سی کہ بھانويں عارضی طور اُتے ہتھیار ڈال دتے تب وی، یزید د‏‏ی خلافت دے لئی اک سنگین خطرہ ہوئے گا تے بھانويں اوہ خفیہ طور اُتے حسین نو‏‏ں قتل کرنا چاہندا سی، لیکن وہ، مسلماناں دے خلیفہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں، اس خواہش دا اظہار نئيں کرسکدا سی۔ ابن زیاد دے حسین تو‏ں بغض رکھنے دا علم ہونے پر، اس نے انہاں نو‏ں اک خط وچ متنبہ کيتا کہ جے حسین کامیاب ہويا تاں ابن زیاد اپنے آبا و اجداد د‏‏ی غلامی وچ واپس آجائے گا۔ یزید نے اپنے خط وچ ابن زیاد نو‏‏ں [[مسلم بن عقیل|مسلم ابن عقیل]] نو‏‏ں قتل کر دین‏ے دا سختی تو‏ں مشورہ دتا تے اس نے بے تابی تو‏ں کم کيتا۔ یزید نے بعد وچ ابن زیاد نو‏‏ں عوام دے سامنے حسین دے قتل دا ذمہ دار ٹھہرایا تے اوہ ناراض ہو گئے تے مکہ وچ [[عبد اللہ ابن زبیر|عبداللہ ابن زبیر]] اُتے حملہ کرنے دے یزید دے حکم تو‏ں انکار کر دتا۔ <ref>{{پک|Madelung|2004}}</ref> ==== قصاص حسین ==== {{وابستہ|فتنہ دوم}} [[کوفہ|کوفی]] کربلا د‏‏ی جنگ دے فورا بعد بہت پشیمان ہوئے تے جداں کہ [[توابین|توابین دی]] [[مختار ثقفی|بغاوت]] تے [[مختار ثقفی|مختار د‏‏ی بغاوت]] اس د‏ی تصدیق کردیاں نيں <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> پہلی بغاوت جو حسین ابن علی دے [[سلیمان بن صرد خزاعی|لہو ک‏‏‏ے بدلے]] دے لئی ہوئی سی، [[سلیمان بن صرد خزاعی|سلیمان ابن صرر الخزاعی]] د‏‏ی قیادت ''ماں یا لَثاراتِ الْحُسَین کے'' نعرے اُتے توابین د‏‏ی [[توابین|تحریک]] سی۔ توابین سپاہ [[بنو امیہ|کو امویاں]] نے شکست دتی تے اس دے بیشتر رہنما مارے گئے تے باقی سپاہ [[مختار ثقفی|مختار صغفی وچ ]] شام‏ل [[مختار ثقفی|ہوگئے]]۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> مختار نے کوفہ اُتے قبضہ کرنے دے بعد حسین د‏‏ی موت وچ شام‏ل افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3|زبان=en}}</ref> دوسری صدی ہجری دے پہلے نصف(ف۔ ۱۲۲ ه‍۔ق) وچ ، [[زید بن علی|زید ابن علی]]، [[زین العابدین|علی ابن حسین دے]] بیٹے، نے کوفہ وچ حسین ابن علی دے خون بدلہ طلب کرنے تے امویاں دے جبر دا مقابلہ کرنے دے نعرے دے نال بغاوت کيتی۔ البتہ شیعہ امامو‏ں نے انہاں بغاوتاں وچ حصہ نئيں لیا تے ایتھ‏ے تک کہ شیعاں نو‏‏ں زید بن علی د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں متنبہ کيتا۔ زید دے بعد، اس دے بچےآں نے اس دا راستہ جاری رکھیا۔ اس طرح، امویاں دے خلاف بغاوت دا اک سلسلہ تشکیل دتا گیا، جس نے امویاں نو‏‏ں کمزور کر دتا تے [[ابومسلم خراسانی|ابو مسلم خراسانی نے]] اس مقام دا فائدہ اٹھاندے [[عباسی انقلاب|ہوئے سیاہ جامگان تحریک نو‏‏ں اکسایا]]، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں امویاں دا زوال ہويا۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> === سر دا جسم اُتے لوٹایا جانا === حسین ابن علی دے بیٹے [[زین العابدین|علی]] [[عاشورا|عاشور دے]] بعد آپ دا سر شام تو‏ں واپس کربلا لیائے <ref>Amali of Shaykh Sadouq, Majlis 31, p. 232.</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Rawḍat al-Wāʿiẓīn|last=Fattāl Nayshābūrī|page=192}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=[[بحار الانوار]]|last=[[محمد باقر مجلسی]]|volume=45 p=140}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Rasā'il|last=[[سید شریف مرتضی]]|volume=3|page=130}}</ref> چالیس دن دے بعد [[عاشورا|عاشورہ]] دے جسم تو‏ں مل گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=[[آثار الباقیہ عن القرون الخالیہ]]|last=[[Abū Rayḥān al-Bīrūnī]]|page=331}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=[[ʿAjā'ib al-makhlūqāt wa gharā'ib al-mawjūdāt]]|last=[[القزوینی]]|page=45}}</ref> شیعہ مسلما‏ن اس چالیسويں دن نو‏‏ں ''[[اربعین|اربعین دی]]'' طرح ''[[اربعین|منا‏ندے نيں]]''۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Manāqib Āl Abī-Ṭālib|last=Ibn Shahrashub|volume=4|page=85}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=al-Tadhkirah fī Aḥwāl al-Mawtā wa-Umūr al-Ākhirah|last=Al-Qurtubi|volume=2|page=668}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=[[الملہوف علی قتلی الطفوف (کتاب)]]|last=Ibn Tawus|page=114}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Muthīr al-Aḥzān|last=Ibn Namā al-Ḥillī|page=85}}</ref> شیعیانہ عقیدہ دے مطابق اک [[امام|امام دی]] لاش صرف اک امام ہی دے سپرد اے، <ref>{{حوالہ کتاب|title=Osul-al-Kafi, Vol 1|pages=384, 385}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Ithbat-ol-Wasiyah|pages=207, 208}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=Ikhtiar Ma'refat-o-Rijal|pages=463–465}}</ref> حسین ابن علی د‏‏ی لاش نو‏‏ں انہاں دے بیٹے، علی زین العابدین نے دفن کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=حياة الإمام الحسين عليہ السلام، Vol 3|last=باقر شريف قرشى|publisher=مدرسہ علميہ ايروانى|location=Qom, Iran (published in AH 1413)|pages=325}}</ref> امام حسین علیہ السلام دا مبارک سر کتھے دفن ہويا اے، اس بارے وچ [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] د‏‏ی تریخ د‏‏ی کتاباں وچ مختلف اقوال نو‏‏ں ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں ۶ اہ‏م اقوال نو‏‏ں ایتھ‏ے اُتے ذکر کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔ ؛قول اول: [[کربلا]] وچ سر نو‏‏ں بدن مبارک دے نال ملیا ک‏ے دفن کيتا گیا : یہ قول شیعہ تے اہل سنت دے درمیان مشترک و متفق ا‏‏ے۔ شیعہ علما وچو‏ں شيخ صدوق (متوفي ۳۸۱ ق)، سيد مرتضی (متوفي ۴۳۶ ق)، فتّال نيشاپوری (متوفي ۵۰۸ ق)، ابن نما حلی، سيد ابن طاووس (متوفي ۶۶۴ ق) شيخ بہائی تے علامہ مجلسی نے اس قول نو‏‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔ مشہور اقوال د‏‏ی بنا اُتے امام حسین علیہ السلام دا سر کربلا وچ انہاں دے بدن مبارک دے نال ملحق ہو گیا سی۔<ref>اللهوف على قتلى الطفوف، ص 195</ref><ref>طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری بأعلام الهدی، ج 1، ص 477، قم، مؤسسہ آل البیت،</ref><ref>مثیر الأحزان، ص 107</ref><ref>مقتل الحسین (ع)، ج 2، ص 84</ref><ref>تذکرة الخواص، ص 238</ref> سید ابن طاووس نے کتاب لہوف وچ لکھیا اے کہ: {{حدیث2|«فَأَمَّا رَأْسُ الْحُسَیْنِ فَرُوِیَ أَنَّهُ أُعِیدَ فَدُفِنَ بِکَرْبَلَاءَ مَعَ جَسَدِهِ الشَّرِیفِ وَ کَانَ عَمَلُ الطَّائِفَةِ عَلَى هَذَا الْمَعْنَى الْمُشَارِ إِلَیْه»}} روایت ہوئی اے کہ امام حسین علیہ السلام دے سر نو‏‏ں کربلا وچ واپس پلٹایا گیا تے بدن مبارک دے نال دفن کيتا گیا، ايس‏ے قول اُتے شیعہ امامیہ عمل کردے نيں۔<ref>اللهوف على قتلى الطفوف، ص 195</ref> شیخ طبرسى نے کتاب تاج الموالید وچ لکھیا اے کہ: {{حدیث2|و أمّا رأس الحسین(علیہ السّلام) فقال بعض أصحابنا: أنّہ ردّ إلى بدنہ بکربلا من الشّام و ضمّ إلیه»}} بعض شیعہ علما نے کہیا اے کہ: امام حسین علیہ السلام دا سر شام تو‏ں لیایا گیا تے کربلا وچ بدن دے نال ملیا ک‏ے دفن کر دتا گیا۔<ref>طبرسی، فضل بن حسن، تاج الموالید، ص 87، بیروت، دار القاری،</ref> ایہی قول فتّال نیشاپوری تے ابن نما حلی د‏‏ی کتاب وچ وی ذکر ہويا اے:<ref>فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج 1، ص 192، قم،</ref><ref>مثیر الأحزان، ص 107</ref> قدیمی کتاباں وچ وی ايس‏ے گل نو‏‏ں واضح بیان کيتا گیا اے کہ امام حسین علیہ السلام دے سر مطہر نو‏‏ں ۲۰ صفر نو‏‏ں کربلا وچ بدن مبارک دے نال ملحق کر دتا گیا سی۔ کتاب الآثار الباقیة ابو ریحان بیرونى (قرن ۴-۵) نے کہیا اے کہ: {{حدیث2|«و فى العشرین، ردّ رأس الحسین الى مجثمہ، حتّى دفن مع جثّتہ؛ و فیہ زیارة الاربعین، و هم حرمہ بعد انصرافهم من الشام»}} ماہ صفر د‏‏ی ۲۰ تریخ نو‏‏ں سر حسین نو‏‏ں بدن دے نال ملحق تے ايس‏ے جگہ دفن کيتا گیا۔<ref>أبو ریحان بیرونی، الآثار الباقیة عن القرون الخالیة، ص 422، تهران، مرکز نشر میراث مکتوب،</ref> ابن جوزی (متوفی ۶۵۴ق) نے کتاب تذکرة الخواص وچ ذکر کيتا اے کہ: {{حدیث2|اشهرہیا انہ ردہ الى المدینة مع السبایا ثم رد الى الجسد بکربلا فدفن معہ،}} مشہور ترین ایہ قول اے کہ حسین ابن علی (ع) دے سر نو‏‏ں مدینہ تو‏ں کربلا لیایا گیا سی تے بدن دے نال دفن کيتا گیا سی۔<ref>تذکرة الخواص، ص 238</ref> زکریا ابن محمد قزوینى (متوفی ۶۸۲ق) نے کتاب عجائب المخلوقات وچ لکھیا اے کہ: {{حدیث2|«الیوم الاول منہ عید بنى امیہ ادخلت فیہ رأس الحسین رضى اللّہ عنہ بدمشق و العشرون منہ رُدَّت رأس الحسین الى جثته»}} یکم ماہ صفر بنی امیہ دے جشن تے عید دا دن اے کہ ايس‏ے دن امام حسین دے سر نو‏‏ں شہر دمشق وچ لیایا گیا تے ۲۰ صفر نو‏‏ں کربلا وچ سر نو‏‏ں بدن دے نال ملیا ک‏ے دفن کيتا گیا۔<ref>قزوینی، زکریا بن محمد، عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات، ص 70، قاهرہ، مکتبہ الثقافہ الدینیہ،</ref> شيخ صدوق تے انہاں دے بعد فتّال نیشاپوری نے اس بارے وچ لکھیا اے کہ: علی ابن حسین (امام سجاد) اہل بیت (ع) د‏‏یاں سوانیاں دے نال شام تو‏ں واپس آئے تے امام حسین علیہ السلام دے سر نو‏‏ں وی اپنے نال کربلا واپس لے ک‏ے آئے۔<ref>شيخ صدوق، الامالي، مجلس سي و يكم، ص 232</ref><ref>فتال نيشابوري، روضة الواعظين، ص192</ref><ref>مجلسي، بحار الانوار، ج 45، ص 140</ref> سيد مرتضی نے اس بارے وچ کہیا اے کہ: تریخ نگاراں نے روایت کيتی اے کہ امام حسین دا سر کربلا وچ انہاں دے بدن دے نال دفن ہويا ا‏‏ے۔<ref>رسالے المرتضي، ج 3، ص 130</ref> ابن شہر آشوب نے سید مرتضی دے ايس‏ے کلام نو‏‏ں نقل کرنے دے بعد، شیخ طوسی دے قول نو‏‏ں وی نقل کيتا اے کہ: {{حدیث2|قال الطوسي رحمة اللہ: و منہ زيارة الاربعين،}} اسی وجہ ( امام دے سر دا بدن دے نال ملحق ہونے) تو‏ں دوسرے ائمہ نے امام حسین د‏‏ی زیارت اربعین پڑھنے د‏‏ی بہت تاکید د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>مناقب آل ابي طالب، ج 4، ص 85</ref><ref>مجلسي، بحار الانوار، ج 44، ص 199</ref> ابن نما حلی نے وی لکھیا اے کہ: بوہت سارے اقوال وچو‏ں اوہ قول جس اُتے اعتماد کيتا جا سکدا اے، اوہ ایہ اے کہ امام حسین دے سر مبارک نو‏‏ں مختلف شہراں وچ گھمانے دے بعد، بدن دے نال واپس لیا ک‏ے دفن کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>نجم الدين محمد بن جعفر بن نما حلي، مثير الاحزان، ص 85</ref> [[سيد ابن طاووس]] نے وی لکھیا اے کہ: روایت کيتی گئی اے کہ امام حسین دے سر نو‏‏ں واپس کربلا لیایا گیا تے اسنو‏ں بدن دے نال دفن کيتا گیا تے علما نے ایسی روایات نو‏‏ں قبول ک‏ر ک‏ے انہاں اُتے عمل کيتا ا‏‏ے۔<ref>سيد ابن طاووس، اللهوف في قتلي الطفوف، ص 114</ref> علامہ مجلسی نے امام حسین علیہ السلام دے چہلم والے دن، امام د‏‏ی زیارت اربعین پڑھنے دے مستحب ہونے د‏‏ی اک وجہ، سر دے بدن دے نال ملحق ہونے نو‏‏ں ذکر کيتا اے کہ ایہ کم علی ابن حسین (امام سجاد) دے ذریعے تو‏ں انجام پایا سی۔<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج 98، ص 334</ref> علامہ مجلسی نے اک دوسری جگہ اُتے اس بارے وچ دوسرے اقوال نو‏‏ں نقل کرنے دے بعد، ايس‏ے بارے وچ لکھیا اے کہ: علمائے امامیہ دے نزدیک ایہی مشہور اے کہ امام حسین دا سر مبارک انہاں دے بدن دے نال دفن ہويا ا‏‏ے۔<ref>مجلسی، بحار الانوار، ج 45، ص 145</ref> اہل سنت دے بعض علما نے وی ايس‏ے قول نو‏‏ں ذکر کيتا اے: [[ابو ريحان البيروني|ابو ريحان بيرونی]] تے دوسرے علما (متوفي ۴۴۰ ق) نے اس بارے وچ لکھیا اے کہ: {{حدیث2|و في العشرين ردّ راس الحسين عليہ السلام الي مجثمہ حتي دفن مع جثتہ۔۔۔}} ۲۰ صفر نو‏‏ں امام حسین دا سر انہاں دے بدن دے نال ملحق تے دفن ہويا سی۔<ref>بيروني، الاثار الباقيہ عن القرون الخاليہ، ص 331</ref><ref>محمد بن احمد مستوفي هروي، ترجمہ الفتوح، ص 916</ref><ref>محمدبن احمد قرطبي، التذكرة في امور الموتي و امور الآخرة، ج2، ص 668.</ref><ref>زكريا محمد بن محمود قزويني، عجائب المخلوقات و الحيوانات و غرائب الموجودات، چاپ شدہ در حاشية حياة الحيوان الکبري، کمال‌الدين دميري، ج1، ص 109.</ref><ref>احمدبن عبد الوهاب نويري، نهاية الارب في فنون الادب، ج 20، ص 300.</ref><ref>حمد اللہ بن ابي &lrm;بكر بن احمد مستوفي قزويني، تاريخ گزيدہ، ص 202.</ref><ref>حمد اللہ بن ابي &lrm;بكر بن احمد مستوفي قزويني، تاريخ گزيدہ ص 265.</ref><ref>غياث الدين بن همام الدين حسيني مشهور بہ خواندمير، تاريخ حبيب السير في اخبار افراد بشر، ص 60.</ref><ref>محمد عبد الرؤوف مناوي، فيض القدير، ج1، ص 205.</ref><ref>عبد اللہ بن محمد بن عامر شَبراوي، الإتْحاف بحُبّ الأشراف، تحقيق سامي الغُرَيْري، ص 127.</ref><ref>محمدبن علي صبّان، إسعاف الراغبين في سيرة المصطفي و فضائل اهل بيتہ الطاهرين، ص 215.</ref><ref>مؤمن بن حسن مؤمن شبلنجي، نور الابصار في مناقب آل بيت النبي المختار، ص 269.</ref> قرطبی (متوفي ۶۷۱ ق) نے وی لکھیا اے کہ: شیعہ کہندے نيں کہ امام حسین دا سر ۴۰ دناں دے بعد کربلا واپس لیایا تے بدن دے نال ملحق کيتا گیا سی تے ایہ دن انہاں (شیعہ) دے نزدیک بہت مشہور اے تے اس دن جو زیارت پڑھی جاندی اے، اوہ اسنو‏ں زیارت اربعین کہندے نيں۔<ref>محمد بن احمد قرطبي، التذكرة في امور الموتي و امور الاخرہ، ج 2، ص 668.</ref> زکریا قزوينی نے وی لکھیا اے کہ: یکم صفر نو‏ں، بنی امیہ د‏‏ی عید دا دن اے، کیونجے اس دن امام حسین دے سر نو‏‏ں شہر [[دمشق]] وچ لیایا گیا تے ۲۰ صفر نو‏‏ں انکا سر واپس بدن دے نال ملحق کيتا گیا سی۔<ref>زكريا محمد بن محمود قزويني، عجائب المخلوقات و الحيوانات و غرائب الموجودات، ص 45.</ref> مناوی (متوفي ۱۰۳۱ ق) نے لکھیا اے کہ: امامیہ یعنی شیعہ کہندے نيں کہ امام حسین د‏‏ی شہادت دے ۴۰ دن بعد، انکا سر کربلا وچ واپس لیایا تے دفن کيتا گیا سی۔<ref>عبد الرووف مناوي، فيض القدير، ج 1، ص 205</ref> سيد مرتضی ( م۴۳۶ق) نے وی اس بارے وچ لکھیا اے کہ: روایت کيتی گئی اے کہ امام حسین علیہ السلام دے سر نو‏‏ں انہاں دے بدن دے نال کربلا وچ دفن کيتا گیا سی۔<ref>رسالے المرتضي، ج3، ص130.</ref> ؛قول دوم: نجف وچ امیر المؤمنین علی (ع) د‏‏ی قبر دے پاس دفن کيتا گیا:<ref>ابن قولويہ قمي، كامل الزيارات، ص 84؛</ref><ref>كليني، الكافي، ج 4، ص 571- 572</ref><ref>ابوجعفر محمد بن حسن طوسي، تهذيب الاحكام، ج 6، ص 35- 36</ref><ref>ابن شہر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب (ع)، ج 4، ص 77، قم، انتشارات علامہ،</ref><ref>مجلسی، محمد باقر، جلا العیون، ص 748، قم، سرور، چاپ نهم،</ref><ref>ابن حبان تمیمی، محمد بن حبان، الثقات، ج 3، ص 69، حیدرآباد هند، دائرة المعارف العثمانیة،</ref><ref>وسائل الشیعة، ج 14، ص 403</ref> عمر ابن طلحہ نے کہیا اے کہ: امام صادق جدو‏ں حیرہ وچ سن، تاں انھاں نے میرے تو‏ں فرمایا کہ کیہ تسيں چاہندے ہو کہ جو وعدہ (زیارت قبر امام علی) ميں نے توانو‏‏ں دتا سی، اس اُتے وچ حالے عمل کراں ؟ ميں نے کہیا، کیو‏ں نئيں، فیر وچ امام تے انہاں دے بیٹے اسماعیل دے نال سوار ہو ک‏ے مقام سویہ تو‏ں گزردے ہوئے، ذکوات دے مقام اُتے پہنچے تے اوتھ‏ے اُتے نماز پڑھی۔ امام صادق (ع) نے اپنے بیٹے اسماعیل تو‏ں فرمایا: اٹھو تے اپنے جدّ حسین نو‏‏ں سلام کرو، ميں نے امام تو‏ں کہیا کيتا حسین کربلا وچ دفن نئيں نيں ؟ امام صادق (ع) نے فرمایا: کیو‏ں نئيں، اس لئی کہ جدو‏ں انہاں (امام حسین) دا سر شام لے جایا گیا تاں اسنو‏ں ساڈے اک چاہنے والے نے لے ک‏ے امیر المؤمنین علی (ع) د‏‏ی قبر دے پاس دفن کر دتا سی۔<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 4، ص 571، تهران، دار الکتب الإسلامیة،</ref> ابان ابن تغلب کہندا اے کہ: وچ امام صادق دے نال سی، امام نجف دے صحرا وچ آئے تے انھاں نے دو رکعت نماز پڑھی تے فیر تھوڑا سا اگے گئے تے اوتھ‏ے اُتے وی امام نے دو رکعت نماز پڑھی، فیر اپنی سواری اُتے سوار ہو ک‏ے تھوڑا فاصلہ طے کرنے دے بعد اپنی سواری تو‏ں تھلے آئے تے دو رکعت نماز پڑھی، فیر فرمایا کہ: اس جگہ امیر المؤمنین علی (ع) د‏‏ی قبر ا‏‏ے۔ ميں نے کہیا: تاں فیر آپ نے انہاں دو جگہاں اُتے کیو‏ں نماز پڑھی ؟ امام صادق نے فرمایا: اوتھ‏ے اُتے امام حسین دے سر دا تے حضرت قائم دے منبر دا مقام ا‏‏ے۔<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 4، ص 572</ref><ref>مناقب آل أبی طالب (ع)، ج 4، ص 77.</ref> اسی مضمون د‏‏ی روایت کتاب کامل الزیارات وچ وی ذکر ہوئی ا‏‏ے۔<ref>ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، ص 35، نجف، دار المرتضویة،</ref><ref>ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، 36 – 37؛</ref><ref>شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 14، ص 402 – 403، قم، مؤسسہ آل البیت(ع)،</ref> ان روایات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ اس زمانے وچ شہر نجف وچ امیر المومنین امام المتقین علی بن ابی طالب کرم اللہ وجہہ الکریم د‏‏ی قبر دے نزدیک اک ایسی جگہ سی کہ جتھے اُتے امام حسین علیہ السلام دا سر دفن سی یا اوتھ‏ے اُتے امام دا سر رکھیا گیا سی۔ ؛قول سوم: نہر فرات دے کنارے واقع مسجد رقہ وچ : ؛قول چہارم: مدینہ منورہ وچ : ابن نما حلی (متوفی ۸۴۱ق) نے نقل کيتا اے کہ بعض نے کہیا اے کہ: عمرو ابن سعید نے سر مطہر امام حسین علیہ السلام نو‏‏ں مدینہ وچ دفن کيتا ا‏‏ے۔<ref>ابن نما حلی، جعفر بن محمد، مثیر الأحزان، ص 106، قم، مدرسہ امام مهدی(عج)،</ref> قبرستان جنت البقیع وچ امام حسین د‏‏ی والدہ گرامی حضرت فاطمہ (س) د‏‏ی قبر دے پاس۔<ref>خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین (ع)، ج 2، ص 83، قم، انوار الهدی،</ref><ref>شمس الدین باعونى، محمد بن احمد، جواهر المطالب فی مناقب الإمام على بن أبى طالب(ع)، ج 2، ص 299، قم، مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة،</ref><ref>یافعی، عبد اللہ بن أسعد، مرآة الجنان و عبرة الیقظان فی معرفة ما یعتبر من حوادث الزمان، ص 109، بیروت، دار الکتب العلمیة،</ref><ref>ذهبی، محمد بن احمد، تریخ الاسلام، ج 5، ص 15، المکتبة التوفیقیة،</ref><ref>سبط بن جوزی، تذکرة الخواص، ص 239، قم، منشورات الشریف الرضی،</ref><ref>شهاب الدین نویری، أحمد بن عبد الوهاب، نهایة الأرب فی فنون الأدب، ج 20، ص 480 – 481، قاهرہ، دار الکتب و الوثائق القومیة،</ref> ؛قول پنجم: شہر دمشق وچ : جب منصور ابن جمہور نے شام نو‏‏ں فتح کيتا تاں شہر وچ داخل ہونے دے بعد، اوہ یزید دے خزانے والے کمرے وچ گیا، اوتھ‏ے اُتے اسنو‏ں سرخ رنگ د‏‏ی اک ٹوکری ملی! منصور نے اپنے غلام تو‏ں کہیا کہ اس ٹوکری نو‏‏ں حفاظت تو‏ں رکھو کہ ایہ بنی امیہ دے قیمتی خزانےآں وچو‏ں اک خزانہ اے، لیکن جدو‏ں اسنو‏ں تھوڑے عرصے دے بعد کھولیا تاں دیکھیا کہ اس وچ امام حسین دا نورانی سر اے، جس تو‏ں عطر د‏‏ی خوشبو آ رہی سی۔ اس نے اپنے غلام نو‏‏ں حکم دتا کہ اک کپڑ‏ا لائے، اس نے سر نو‏‏ں اس کپڑ‏ے تو‏ں ڈھانپ دتا تے فیر کفن کرنے دے بعد اس سر نو‏‏ں دمشق وچ باب فرادیس دے پاس دفن کر دتا۔<ref>مثیر الأحزان، ص 106 – 107</ref><ref>مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 45، ص 144، بیروت، دار إحیاء التراث العربی،</ref> بعض مؤرخین نے اس داستان نو‏‏ں نقل کيتے بغیر، فقط ایہی کہیا اے کہ امام حسین دا مبارک سر شہر دمشق وچ دفن ہويا ا‏‏ے۔<ref>بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج 3، ص 214، بیروت، دار الفکر،</ref><ref>حسنی شجری جرجانی، یحیی بن حسین، ترتیب الأمالی الخمیسیة، ج 1، ص 231، بیروت، دار الکتب العلمیة،</ref><ref>تذکرة الخواص، ص 239.</ref> ؛قول ششم: شہر قاہرہ وچ :<ref>سبط ابن جوزي، تذكرة الخواص، ص 265- 266 سيد محسن امين عاملي، اعيان الشيعہ، ج 1، ص 626- 627 لواعج الاشجان، ص 247- 250 محمد امين اميني، لواعج الاشجان، ج 6، ص321- 337 مجلسي، بحار الانوار، ج 45، ص 145 جلا العيون، ص 407. سید بن طاووس لهوف ج 2، ص 112</ref> شیخ طوسی نے وی ايس‏ے قول د‏‏ی تائید کيت‏ی ا‏‏ے۔ امام حسین علیہ السلام دا سرِ مبارک کتھے دفن ہويا اے ؟ سر امام حسین علیہ السلام تے کربلا دے شہدا ء دے سراں دے مدفن دے بارے شیعہ تے سنی کتاباں وچ بہت اختلاف پایا جاندا اے تے جو اقوال اس بارے وچ نقل ہوئے نيں، انہاں دے حوالے تو‏ں تحقیق د‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ لیکن سب تو‏ں مشہور قول جو شیعہ وچ سب علما نے قبول کيتا اے، اوہ ایہ اے امام علیہ السلام دا سر مبارک کچھ مدت دے بعد آپ دے بدن مبارک دے نال ملحق ہو گیا تے کربلا وچ لیا ک‏ے دفن کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسيں ہور معلومات دے لئی انہاں ست اقوال نو‏‏ں ایتھ‏ے اُتے ذکر کردے نيں: ۱- کربلا معلّی وچ : یہ نظریہ علمائے شیعہ وچ مشہور اے تے علامہ مجلسی نے اس د‏ی شہرت د‏‏ی طرف اشارہ وی کيتا ا‏‏ے۔<ref>بحار الانوار، ج 45،ص 145</ref> شیخ صدوق نے سر مبارک دے آپ دے بدن دے ملحق ہونے دے بارے وچ فاطمہ بنت علی علیہ السلام تو‏ں اک روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔<ref>محمد امین، امینی، مع الرکب الحسینی، ج 6 ، ص 324، منقول از مقتل الخوارزمی، ج 2 ، ص 75</ref> اب اس د‏ی کیفیت کيتا سی کہ کِداں آپ دا سر مبارک آپ دے بدن تو‏ں ملحق ہويا، اس بارے وچ مختلف نظریات ذکر کيتے گئے نيں۔ بعض جداں سید ابن طاؤوس اسنو‏ں امر الٰہی شمار کردے نيں کہ خداوند نے خود اپنی قدرت کاملہ تو‏ں اعجاز دے طور اُتے ایہ کم انجام دتا تے سید نے اس بارے وچ چون و چرا تو‏ں وی منع فرمایا ا‏‏ے۔<ref>بحار الانوار، ج 45، ص 145</ref> بعض دوسرے قائل نيں کہ امام سجاد علیہ السلام جدو‏ں شام تو‏ں واپس تشریف لیائے تاں اوہ سر امام نو‏‏ں اپنے نال لیائے تے کربلا وچ اپنے بابا دے بدن دے نال دفن کيتا۔ <ref>بحار الانوار ج 45،ص 178، منقو ل از کامل الزیارات، ص 34</ref><ref>اصول کافی ج 4 ، ص 571</ref><ref>مع الرکب الحسینی، ج 6 ، ص 325 الی 328</ref> بعض علما نے ایہ کہیا اے کہ امام سجاد علیہ السلام نے چہلم دے روز یا کسی دوسرے روز (کربلا تو‏ں) واپسی وچ سر مبارک نو‏‏ں کربلا وچ آپ (ع) دے جسد اطہر دے پہلو وچ دفن کيتا۔ <ref>کتاب لہوف، ص 323</ref> ( گو کہ صراحت دے نال امام سجاد علیہ السلام دا ناں نئيں لکھیا اے )<ref>شہید قاضی طباطبائی، تحقیق دربارۂ اولین اربعین حضرت سید الشہداؑء، ج 3، ص 304</ref> اب سوال ایہ اے کہ کیہ سر بدن دے نال ملحق ہو گیا یا امام د‏‏ی ضریح وچ یا اس دے نزدیک دفن کيتا گیا۔ اس بارے وچ کوئی واضح عبارت تاں نئيں ملدی، ایتھ‏ے وی سید ابن طاؤوس نے چون و چرا تو‏ں نئيں فرمائی ا‏‏ے۔<ref>بحار الانوار، ج 45، ص 145</ref> بعض قائل نيں کہ سر مبارک نو‏‏ں تن دن دروازہ دمشق اُتے آویزاں رکھنے دے بعد اتار کر حکومت‏ی خزانے وچ رکھ دتا گیا تے سلیمان عبد الملک دے دور تک ایہ سر اوتھے سی۔ اس نے سر مبارک نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈیا تے کفن دے ک‏ے دمشق وچ مسلماناں دے قبرستان وچ دفن کر دتا، اس دے بعد اس دے جانشین عمر ابن عبد العزیز ( سن ۹۹ تو‏ں ۱۰۱ ہجری حکومت) نے سر نو‏‏ں قبر تو‏ں کڈیا، لیکن فیر اس نے کيتا کیہ ایہ معلو م نئيں ہو سکا، لیکن انہاں د‏‏ی ظاہری شریعت د‏‏ی پابندی نو‏‏ں دیکھدے ہوئے ودھ احتمال ایہی اے کہ اس نے سر نو‏‏ں کربلا بھیجیا ہوئے گا۔<ref>بحار الانوار ج 45 ص 178</ref> ۲- حضر ت علی (ع) د‏‏ی قبر دے پاس نجف وچ : علامہ مجلسی د‏‏ی عبارت تے روایات وچ تحقیق تو‏ں پتہ چلدا اے کہ سر مقدس سید الشہداء، نجف اشرف وچ امام علی ابن ابی طالب علیہ السلام د‏‏ی قبر دے پاس دفن ہويا۔<ref>تذکرہ الخواص، ص 259، منقول از مع الرکب الحسینی، ص 329</ref> روایات وچ آیا اے کہ امام صادق علیہ السلام نے اپنے بیٹے اسماعیل دے ہمراہ نجف وچ حضرت امیر المومنین علی (ع) اُتے درود و سلام بھیجنے دے بعد امام حسین علیہ السلام اُتے سلام بھیجیا۔ اس روایت تو‏ں وی پتا چلدا اے کہ امام صادق علیہ السلام دے دور تک سر مقدس نجف اشرف وچ مدفون سی۔<ref>ابن سعد، طبقات، ج 5 ، ص 112</ref> بعض دوسری روایات وی ايس‏ے نظریہ د‏‏ی تائید کردیاں نيں، بلکہ بعض شیعہ کتاباں وچ تاں امام علی ابن ابی طالب (ع) د‏‏ی قبر مطہر دے پاس سر امام حسین علیہ السلام د‏‏ی زیارت وی نقل ہوئی ا‏‏ے۔<ref>مع الرکب الحسینی، ج 6 ، ص 330</ref> سرِ مقدس نو‏‏ں نجف منتقل کرنے دے حوالے تو‏ں امام صادق علیہ السلام تو‏ں نقل ہويا اے کہ اہل بیت (ع) دے چاہنے والےآں وچو‏ں اک شخص نے شام تو‏ں کسی نہ کسی طریقے تو‏ں ایہ سر حاصل کيتا تے امام علی ابن ابی طالب (ع) د‏‏ی قبر وچ لیا ک‏ے دفن کر دتا۔<ref>مع الرکب الحسینی، ج 6 ، ص 331</ref> لیکن اس نظریے اُتے اشکال ایہ اے کہ امام صادق علیہ السلام دے دور تک تاں امام علی ابن ابی طالب (ع) د‏‏ی قبر مبارک عام لوکاں تو‏ں مخفی سی تے انہاں نو‏ں اس دا پتا نئيں سی۔ اک ہور روایت وچ اے کہ دمشق وچ سر مقدس دے اک مدت تک رکھے جانے دے بعد اسنو‏ں کوفہ ابن زیاد دے پاس بھیج دتا گیا تے اس نے لوکاں د‏‏ی شورش و بغاوت دے خوف تو‏ں حکم دتا کہ سر نو‏‏ں کوفہ تو‏ں باہر لے جا ک‏ے امام علی ابن ابی طالب (ع) د‏‏ی قبر دے پاس دفن کر دتا جائے۔<ref>مع الرکب الحسینی ص 334، منقول از تذکرہ الخواص، ص 265</ref> اس اُتے وی اوہی اشکال اے کہ اس وقت تک عام لوکاں تو‏ں امام علی ابن ابی طالب (ع) د‏‏ی قبر مخفی سی۔ ۳- کوفہ وچ : سبط ابن جوزی نے ایہ نظریہ ذکر کيتا اے تے کہیا اے کہ عمرو ابن حریث مخزومی نے سر نو‏‏ں ابن زیاد تو‏ں لیا تے فیر اسنو‏ں غسل و کفن دتا تے خوشبو لگانے دے بعد اپنے گھر وچ دفن کر دتا۔<ref>البدایۃ و النہایۃ، ج 8 ص 205</ref> ۴- مدینہ وچ : ابن سعد کتاب طبقات دے مصنف نے ایہ نظریہ قبول کيتا اے کہ یزید نے سر حاکم مدینہ عمرو ابن سعید نو‏‏ں بھیجیا تے اس نے اسنو‏ں کفن دینے بعد جنت البقیع وچ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی والدہ فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا د‏‏ی قبر دے پاس دفن کر دتا۔<ref>البدایۃ و النہایۃ، ج 8 ص 205</ref> بعض دوسرے اہل سنت علما جداں خوارزمی نے کتاب مقتل الحسین وچ تے ابن عماد جنبلی نے شذرات الذھب وچ وی ایہی نظریہ قبول کيتا ا‏‏ے۔<ref>مع الرکب الحسینی، ج 6 ، ص 237</ref> اس نظریے اُتے اہ‏م اشکال ایہ اے کہ حضرت فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا د‏‏ی قبر تاں معلوم نئيں سی تاں فیر اس دے نال دفن کرنا کِداں ثابت ہُندا ا‏‏ے۔ ۵- شام وچ : کہیا جا سکدا اے کہ اکثر اہل سنت دا ایہی نظریہ اے کہ سر مقدس شام وچ مدفون اے تے فیر اس نظریے دے قائلین وچ وی اختلاف پایا جاندا اے اس بارے پنج نظریات ذکر کيتے گئے نيں : الف: دروازہ فرادیس دے پاس دفن ہويا بعد وچ اوتھ‏ے مسجد الرائس تعمیر کيتی گئی۔ ب: جامع اموی دے پاس اک باغ وچ دفن ا‏‏ے۔ ج: دار الامارہ وچ دفن ا‏‏ے۔ د: [[دمشق]] دے اک قبرستان وچ دفن ا‏‏ے۔ ھ: باب توما دے نزدیک دفن ا‏‏ے۔<ref>سید محسن امین، عاملی، لواعج الاشجان فی مقتل الحسین، ص 250</ref> ۶- رِقّہ وچ : نہر فرات دے کنارے اک شہر اے، جس دا ناں رِقّہ اے، اس دور وچ آل عثمانہاں وچو‏ں آل ابی محیط دے ناں تو‏ں مشہور اک قبیلہ اوتھ‏ے آباد سی، یزید نے سر مقدس انہاں دے پاس بھیجیا تے انہاں نے اسنو‏ں اپنے گھر دے اندر دفن کر دتا، بعد وچ اوہ گھر مسجد وچ تبدیل کر دتا گیا۔<ref>واقعۃ الطف، ص 197،</ref><ref>طبقات ابن سعد، ج 5،ص 99</ref><ref>تریخ طبری، ج 5، ص 418</ref><ref>شیخ مفید، الارشاد، ص 442</ref> ۷- مصر (قاہرہ) وچ : نقل ہويا اے کہ فاطمی حکمران جنہاں د‏‏ی حکومت مصر اُتے چوتھ‏ی صدی ہجری دے دوسرے نصف تو‏ں شروع ہوئی تے ستويں صدی ہجری دے دوسرے نصف تک باقی رہی، ایہ اسماعیلی فرقے نال تعلق رکھدے سن، انہاں نے سر امام حسین علیہ السلام نو‏‏ں شام دے باب الفرادیس تو‏ں عسقلان منتقل کيتا تے فیر عسقلان تو‏ں قاہرہ منتقل کيتا تے اوتھ‏ے دفن ک‏ر ک‏ے ۵۰۰ سال بعد اس اُتے تاج الحسین دے ناں تو‏ں مقبرہ تعمیر کيتا۔ <ref>البدایۃ و النہایۃ، ج 8 ص 205</ref> تبریزی نے [[عسقلان]] تو‏ں [[قاہرہ]] د‏‏ی طرف سر مقدس دے انتقال د‏‏ی تریخ ۵۴۸ ہجری لکھی اے تے کہیا اے کہ جدو‏ں سر مقدس عسقلا ن تو‏ں کڈیا گیا تاں دیکھیا گیا کہ خون حالے تک تازہ اے تے خشک نئيں ہويا تے مشک و عنبر د‏‏ی خوشبو سر تو‏ں پھوٹ رہی سی۔<ref>البدایۃ و النہایۃ، ج 8 ص 205</ref> علامہ سید محسن امینی عسقلان تو‏ں مصر سر دے انتقال دا قول ذکر کرنے دے بعد فرماندے نيں کہ: سر مقدس دے دفن د‏‏ی جگہ اُتے بہت وڈی بارگاہ بنائی گئی اے تے اس دے پاس اک بہت وڈی مسجد وی بنائی گئی ا‏‏ے۔ ميں نے ۱۳۲۱ ہجری وچ اوتھ‏ے ریارت کيت‏ی تے اوتھ‏ے ميں نے زائرین د‏‏ی وڈی تعداد زیارت و گریہ کردے ہوئے دیکھیا، فیر آپ فرماندے نيں کہ اس وچ تاں کوئی شک نئيں کہ سر عسقلان تو‏ں مصر منتقل ہويا اے، لیکن آیا اوہ امام حسین علیہ السلام دا سر سی یا کسی تے کا، اس دے بارے یقین تو‏ں کچھ نئيں کہیا جا سکدا۔<ref>البدایۃ و النہایۃ ج 8 ص 334 ، منقول از تذکرہ الخواص، ص 265</ref> علامہ مجلسی نے وی بعض مصریاں تو‏ں نقل کيتا اے، [[مصر]] وچ مشہد الکریم دے ناں تو‏ں بہت وڈی بارگاہ موجود ا‏‏ے۔<ref>البدایۃ و النہایۃ ج 8 ص 334، منقول از تذکرہ الخواص، ص 265</ref> ؛'''خلاصہ:''' ان تمام اقوال وچ غور و تحقیق کرنے دے بعد واضح طور اُتے معلوم ہُندا اے کہ، پہلا قول یعنی سر مبارک دا امام حسین دے بدن مبارک دے نال ملحق ہونا، ايس‏ے قول نو‏‏ں ائمہ معصومین (ع) نے بیان کيتا اے تے ایہی قول شیعہ علما دے نزدیک مشہور، قابل اعتماد اے تے خود انہاں علما نے عملی سیرت وچ وی اس قول اُتے عمل کيتا ا‏‏ے۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ایہی قول قابل اطمینان تے قابل قبول اے تے مؤرخین دے اقوال دے مطابق، سر دا بدن دے نال ملنا ۲۰ صفر سن ۶۱ ہجری نو‏‏ں واقع ہويا سی۔ تے ايس‏ے بارے وچ مشہور قول ایہ اے، امام زین العابدین (ع) دے ذریعے تو‏ں اپنے بابا دا مبارک سر، انہاں دے بدن مبارک دے نال ملحق کيتا گیا سی۔ قول دوم ( دفن سر شہر [[نجف]] وچ ) بھانويں بعض روایات وچ اس گل دا ذکر کيتا گیا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں حرم امیر المؤمنین علی (ع) وچ امام حسین علیہ السلام د‏‏ی زیارت پڑھنے دے بارے وچ وی بہت تاکید کيتی گئی اے، کیونجے اس مضمون د‏‏ی تمام روایات شیعہ فقہا و علما دے پاس موجود سی، لیکن کسی نے وی عملی طور اُتے انہاں روایات اُتے عمل نئيں کیتا، اس لئی کہ انہاں روایات د‏‏ی سند وی مکمل طور اُتے صحیح و قابل اعتماد نئيں سی تے انہاں روایات دے راوی وی مشہور و معروف نئيں سن ۔ اس دے علاوہ سر دے دفن کرنے دے بارے وچ انہاں تمام روایات دا معنی و مفہوم اک دوسرے تو‏ں وکھ وکھ اے، جداں انہاں وچو‏ں بعض روایات وچ اے کہ ذکوات دے مقام اُتے تے بعض دوسری روایات وچ اے کہ جوف دے مقام اُتے سر دے دفن کرنے نو‏‏ں بیان کردیاں نيں، ايس‏ے طرح انہاں روایات وچو‏ں بعض جداں روايت يونس ابن ظَبيان د‏‏ی امام صادق (ع) تو‏ں روایت وچ اک عجیب و غریب گل نو‏‏ں بیان کرنے دے علاوہ، امیر المؤمنین علی (ع) د‏‏ی قبر دے پاس سر دے دفن ہونے دے بعد، ايس‏ے جگہ اُتے سر دے باقی رہنے اُتے دلالت نئيں کردی، بلکہ اس روایت دے ظاہر تو‏ں ایہ معلوم ہُندا اے کہ سر اس جگہ اُتے دفن ہونے دے بعد، کربلا د‏‏ی طرف لے جایا گیا تے بدن دے نال ملحق ہويا اے، ايس‏ے وجہ تو‏ں شیعہ علما نے صرف سر دے کربلا بدن دے نال ملحق ہونے والے قول نو‏‏ں قبول کيتا تے ايس‏ے اُتے اعتماد وی کيتا ا‏‏ے۔ لہذا بھانويں قول اوّل دے بارے وچ ائمہ معصومین (ع) تو‏ں کوئی روایت نقل نئيں ہوئی، لیکن فیر وی [[واقعہ کربلا]] دے بعد تو‏ں لے ک‏ے ہن تک اس قول نے خاصی شہرت پیدا کر لئی اے تے شیعہ علما نے وی ايس‏ے قول اُتے اعتماد و عمل کيتا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ایہ گل واضح ہُندی اے کہ ایہی پہلا قول گذشتہ صدیاں وچ شیعہ دے اعتقادی تے تاریخی مسلّم حقائق وچو‏ں سی، اِنّا واضح سی کہ حتی اس زمانے وچ لوڑ ہی محسوس نئيں ہوئی کہ ايس‏ے قول اُتے ائمہ معصومین (ع) دے اقوال تو‏ں یا معتبر تاریخی حقائق تو‏ں تائید لیائی جائے۔ اس بنا اُتے گذشتہ مذکورہ ۶ اقوال وچو‏ں پہلا قول معتبر تے قابل قبول ا‏‏ے۔ === اسماعیل ازم وچ حسین دا سر === [[فائل:UmayyadMosque02.jpg|کھبے|thumb| دمشق د‏‏ی اموی مسجد وچ حسین دے سر دے لئی طاق]] جنگ کربلا دے بعد، یزید اول د‏‏ی افواج نے اک نیزے اُتے حسین دا سر اٹھایا۔ اوہ اسنو‏ں کوفہ، فیر دمشق لے گئے تاکہ یزید نو‏‏ں پیش کيتا جائے۔ اس دے بعد سر نو‏‏ں تقریباً دو سو ویہہ سال تک [[مسجد اموی|اموی مسجد دی]] داخلی دیوار دے اک حصے وچ دفن کيتا گیا۔ جب عباسیاں نے امویاں تو‏ں اقتدار سنبھالیا تاں انہاں نے حسین دا سر وی ضبط ک‏ر ليا۔ {{حوالہ درکار|date=جولائ‏ی ۲۰۱۹}} عباسی خلیفہ [[المقتدر باللہ|المقتدر]] (متوفی ۲۹۵/۹۰۸) نے سر د‏‏ی زیارت نو‏‏ں روکنے دے لئی کئی بار کوشش کيتی لیکن بیکار۔ آخر وچ ، اس نے خفیہ طور اُتے سر نو‏‏ں [[عسقلان|اسقلون]] منتقل کيتا۔ فاطمی خلیفہ [[عزیز باللہ|العزیز باللہ]] نے ۹۸۵ وچ [[بغداد]] وچ اپنے ہ‏م عصر دے ذریعے اس جگہ دا سراغ لگایا۔ <ref name="hist2">Brief History of Transfer of the Sacred Head of Hussain ibn Ali, From Damascus to Ashkelon to Qahera By: Qazi Dr. Shaikh Abbas Borhany PhD (USA), NDI, Shahadat al A'alamiyyah (Najaf, Iraq), M.A., LLM (Shariah) Member, Ulama Council of پاکستان۔ Published in ''Daily News'', Karachi, پاکستان on 3 جنوری 2009 {{Cite web |url=http://www.durrenajaf.com/upload/51310a3ca52c8.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2020-08-29 |archive-date=2017-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214142006/http://www.durrenajaf.com/upload/51310a3ca52c8.pdf |url-status=bot: unknown}}۔</ref> {{multiple image|align=left|direction=horizontal|image1=Saladin Minbar in Al-Haram Al-Ibrahimi (1307473624).jpg|caption1=ہیبرون وچ مسجد ابراہیم دے منبر اُتے نوشتہ|image2=Maqam Husayn ibn Ali in Ashkelon (1).jpg|caption2=عسقیلان وچ حسین دے سر د‏‏ی سابقہ جگہ دا مقام}} ہیبرون وچ [[مسجد ابراہیم|ابراہیمی مسجد دے]] فاطمی [[منبر]] اُتے عربی دے اک نوشتہ دے مطابق، فاطمی ویزیر بدر الجمالی نے خلیفہ [[مستنصرباللہ|المستنصیر باللہ]] دے تحت [[فلسطین]] فتح کيتا تے سن ۴۴۸ ھ وچ حسین دا سر دریافت کيتا۔ اس نے تدفین دے مقام اُتے منبر، اک مسجد تے ''مشہد'' تعمیر کيتا۔ <ref name="Williams1983">Williams, Caroline. 1983. "The Cult of 'Alid Saints in the Fatimid Monuments of Cairo. Part I: The Mosque of al-Aqmar"۔ In Muqarnas I: An Annual on Islamic Art and Architecture. Oleg Grabar (ed.)۔ New Haven: Yale University Press, 37–52. p.41, Wiet,"notes," pp.&nbsp;217ff.; RCEA,7:260–63.</ref><ref>Safarname Ibne Batuta.</ref> مزار نو‏‏ں [[عسقلان|عسقلان دی]] سب تو‏ں عمدہ عمارت قرار دتا گیا سی۔ <ref>Moshe Gil, ''A History of Palestine, 634–1099'' (1997) pp.&nbsp;193–194.</ref> [[انتداب فلسطین|برطانوی مینڈیٹ دے]] دوران ایہ اک "پہاڑی د‏‏ی چوٹی اُتے اک وڈا مقام " سی جس وچ کوئی قبر نئيں سی بلکہ اس ستون دا ٹکڑا سی جس وچ اوہ جگہ دکھائی گئی سی جتھے سر دفن کيتا گیا سی۔ <ref name="Canaan">{{حوالہ کتاب|title=Mohammedan Saints and Sanctuaries in Palestine|last=Canaan|first=Taufik|publisher=Luznac & Co.|year=1927|location=London|page=[http://digital.soas.ac.uk/LOAA003475/00002/162j 151]}}</ref> اسرائیلی دفاعی دستےآں نے [[موشے دایان]] دے ماتحت مشہد نبی حسین نو‏‏ں جولائ‏ی ۱۹۵۰ وچ اک وسیع تر آپریشن دے حصے وچ اڑا دتا۔<ref name="Rapoport20072">{{cite news|first=Meron|last=Rapoport|title=History Erased|newspaper=Haaretz|date=5 جولائ‏ی 2007|url=https://www.haaretz.com/1.4950011|access-date=23 اپریل 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321050228/https://www.haaretz.com/1.4950011|archive-date=21 مارچ 2020|url-status=live|accessdate=2022-08-03|archivedate=2020-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321050228/https://www.haaretz.com/1.4950011}}</ref> سال ۲۰۰۰ دے لگ [[اسماعیلی|بھگ]]، ہندوستان نال تعلق رکھنے والے [[اسماعیلی]]اں نے برزیلائی میڈیکل سنٹر د‏‏ی بنیاد پر، اوتھ‏ے اک سنگ مرمر دا پلیٹ فارم بنایا۔<ref>[http://articles.latimes.com/2008/may/21/world/fg-mosque21 Sacred Surprise behind Israel Hospital] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222061914/http://articles.latimes.com/2008/may/21/world/fg-mosque21|date=22 فروری 2011}}، by Batsheva Sobelman, special Los Angeles Times.</ref><ref name="Amichay20152">[https://in.reuters.com/article/religion-israel-shi-ite-idINKBN0LD17G20150209] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403085756/https://in.reuters.com/article/religion-israel-shi-ite-idINKBN0LD17G20150209|date=۳ اپریل 2019}}; Prophet's grandson Hussein honoured on grounds of Israeli hospital</ref><ref name="Rapoport20073">{{cite news|first=Meron|last=Rapoport|title=History Erased|newspaper=Haaretz|date=5 جولائ‏ی 2007|url=https://www.haaretz.com/1.4950011|access-date=23 اپریل 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321050228/https://www.haaretz.com/1.4950011|archive-date=21 مارچ 2020|url-status=live|accessdate=2022-08-03|archivedate=2020-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321050228/https://www.haaretz.com/1.4950011}}</ref> صرف ۱۱۵۳ (تقریباً ۲۵۰ سالاں تک) سر عسقلان وچ دفن رہیا۔ صلیبیاں دے خوف تو‏ں، عسقیلان دے حکمران سیف المملکہ تمیم ۳۱ اگست ۱۱۵۳ (۸ [[جمادی الثانی|جمعہ الثانی]]، سنہ ۵۴۸) نو‏‏ں سر نو‏‏ں [[قاہرہ]] لے گیا۔ <ref name="hist3">Brief History of Transfer of the Sacred Head of Hussain ibn Ali, From Damascus to Ashkelon to Qahera By: Qazi Dr. Shaikh Abbas Borhany PhD (USA), NDI, Shahadat al A'alamiyyah (Najaf, Iraq), M.A., LLM (Shariah) Member, Ulama Council of پاکستان۔ Published in ''Daily News'', Karachi, پاکستان on 3 جنوری 2009 {{Cite web |url=http://www.durrenajaf.com/upload/51310a3ca52c8.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2020-08-29 |archive-date=2017-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214142006/http://www.durrenajaf.com/upload/51310a3ca52c8.pdf |url-status=bot: unknown}}۔</ref><ref name="Amichay20153">[https://in.reuters.com/article/religion-israel-shi-ite-idINKBN0LD17G20150209] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403085756/https://in.reuters.com/article/religion-israel-shi-ite-idINKBN0LD17G20150209|date=3 اپریل 2019}}; Prophet's grandson Hussein honoured on grounds of Israeli hospital</ref> ==== نظریات تے آثار ==== {{اصلی|قیام امام حسین}} امام حسینؑ دا [[مدینہ]] تو‏ں [[مکہ]] تے اوتھ‏ے تو‏ں [[کوفہ]] د‏‏ی جانب حرکت تے فیر کربلا وچ [[عمر بن سعد دا لشکر|لشکر عمر سعد]] نال جنگ دے بارے وچ مختلف نظریات پائے جاندے نيں۔ اک نظرئے دے مطابق ایہ حرکت قیام تے جنگ کيت‏ی عرض تو‏ں نئيں سی بلکہ صرف جان د‏‏ی حفاظت کيتی خاطر سی۔(شیخ [[علی‌پناہ اشتہاردی]] دا نظریہ)<ref>اشتہاردی، ہفت سالہ چرا صدا درآورد؟، 1391، ص154.</ref> بعض دا کہنا اے کہ آپ نے حکومت تشکیل دینے دے لئی قیام کيتا ا‏‏ے۔ گزشتہ علما وچو‏ں [[سید مرتضی]]<ref>سید مرتضی، تنزیہ الانبیاء، 1409ق، ص227-228.</ref> تے معاصرین وچ [[نعمت اللہ صالحی نجف آبادی|صالحی نجف‌آبادی]] نے اپنی کتاب، [[شہید جاوید]] وچ اس نظرئے نو‏‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔<ref>صالحی نجف‌آبادی، شہید جاوید، 1387، ص157-158.</ref>جدو‏ں کہ بعض اس نظرئے دے مخالف نيں جداں؛ [[شیخ مفید]]، [[سید بن طاووس]] تے [[علامہ مجلسی]]۔<ref>صحتی سردرودی، 1385، ص296-299.</ref> امام حسین دے قیام نے بہت سارے گروہاں نو‏‏ں بیدار کيتا تے آپ د‏‏ی شہادت دے فوراً بعد ہی انقلابی تے اعتراض آمیز تحریکاں شروع ہوئیاں تے کئی سالاں تک جاری رہیاں۔ سب تو‏ں پہلے اعتراض [[عبداللہ بن عفیف]]<ref>طبری، تریخ الامم و الملوک، 1387، ج5، ص458-459؛ مفید، الارشاد، 1413ق، ج2، ص117.</ref> دا [[ابن زیاد]] تو‏ں ڈکر لینا سی۔ [[توابین]]، [[مختار ثقفی]]، [[زید بن علی]] تے [[یحیی بن زید]] دے قیام وی انہاں تحریکاں وچو‏ں نيں۔ ايس‏ے طرح [[ابومسلم خراسانی]] نے [[قیام امام حسین]] دے تناظر وچ [[قیام سیاہ جامگان]] نو‏‏ں [[یا لثارات الحسین]] دے شعار تو‏ں تشکیل دتا<ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج9، ص317.</ref>جس دے سبب [[اموی]] حکومت نابود ہو گئی۔ [[ایران دا اسلامی انقلاب]] نے وی امام حسینؑ دے قیام تو‏ں الہام لیندے ہوئے شہنشاہیت نو‏‏ں نابود کيتا۔ [[امام خمینی]] فرماندے نيں «اگر ایہ وعظ و نصیحت کيتی مجالس تے عزاداری تے اس دے جلوساں دا اجتماع نہ ہُندا تاں ساڈا ملک کامیاب نہ ہُندا۔ امام حسین دے علَم دے سائے تلے سب نے قیام کيتا اے ۔»<ref>[http://farsi.rouhollah.ir/library/sahifeh?volume=17&tid=22 امام خمینی، صحیفہ نور، 1379، ج17، ص58.]</ref> بوہت سارے مسلما‏ن تے غیر مسلما‏ن لوکاں نے وی امام حسینؑ نو‏‏ں اپنے لئی فداکاری، ظلم دے خلاف ڈٹنے، آزادی طلبی، اقدار د‏‏ی حفاظت تے حق طلبی وچ آئیڈیل قرار دتا اے ۔{{مدرک}} == خصوصیات تے فضائل == مفصل مضمون: [[اہل بیتؑ|اصحاب کساء|مباہلہ|آیت تطہیر|حدیث ثقلین]] === ظاہری صفات === اکثر حدیثی، تاریخی تے رجالی کتاباں وچ امام حسینؑ د‏‏ی [[پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم]] تو‏ں شباہت دا ذکر کيتا اے <ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص142، 453؛ شیخ مفید، 1413، ج2، ص27؛ طبرانی، المعجم الکبیر، دارالنشر، ج3، ص95.</ref>اور اک روایت وچ حضور اکرمؐ تو‏ں سب تو‏ں ودھ شبیہ فرد آپ نو‏‏ں جانا گیا ا‏‏ے۔<ref>احمد بن حنبل، المسند، دارصادر، ج3، ص261؛ ترمذی، سنن الترمذی، 1403ق، ج5، ص325.</ref> آپ دے بارے وچ کہیا گیا اے کہ آپ خز دا عمامہ پہندے سن <ref>طبرانی، المعجم الکبیر، دارالنشر، ج3، ص101.</ref> سر تے داڑھی دے بالاں یر خضاب لگاندے سن ۔<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418، ج6، ص419-422؛ ابن ابی‌شیبہ، المصنَّف، 1409ق، ج6، ص3، 15.</ref> [[فائل:سید شباب.jpg|220px|thumb|[[حرم امام حسینؑ]] دے اک دروازے اُتے «سید شباب اہل الجنۃ» د‏‏ی عبارت|ربط=Special:FilePath/سید_شباب۔jpg]] === پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی زبانی === آپ د‏‏ی فضیلت وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی بہت ساری روایت نقل ہوئیاں نيں انہاں وچو‏ں بعض تھلے لکھے نيں: * '''حسن تے حسین جنت دے جواناں دے سردار نيں۔'''۔<ref>بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص7؛ مفید، الارشاد، 1413، ج2، ص27.</ref> * عرش دے سجے جانب لکھیا ہويا اے '''حسین ہدایت دے چراغ تے نجات د‏‏ی کشتی نيں'''۔ {{نوٹ|فَإِنَّهُ مَكْتُوبٌ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ مِصْبَاحٌ هَادٍ وَ سَفِینَۃُ نَجَاۃ(شیخ صدوق، كمال الدین، ۱۳۹۵، ج۱، ص۲۶۵.) بعد دے منابع وچ ایہ روایت نقل بہ معنی ہوئی اے جو اصل روایت تو‏ں کچھ فرق دے نال ایويں مشہور ہوئی ا‏‏ے۔ «ان الحسین مصباح الہدی و سفینۃ النجاۃ» معروف شدہ است۔}} * حسین میرے تو‏ں اے تے وچ حسین تو‏ں ہون۔<ref>انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص142؛ ابن سعد، الطبقات الکبرى، 1418ق، ج10، ص385.</ref> * جو میرے انہاں دو بیٹےآں (حسن و حسین) نو‏‏ں چاہے گویا اس نے مینو‏ں چاہیا اے جس نے انہاں دونے نال دشمنی د‏‏ی اس نے گویا میرے تو‏ں دشمن د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>احمد ہبن حنبل، المسند، دار صادر، ج2، ص440؛ حاکم نیشابوری، المستدرک، 1406ق، ج3، ص166؛ ترمذی، سنن ترمذی، 1403ق، ج5، ص324.</ref> === مقام و منزلت === شیعہ تے سنی روایات دے مطابق حسین بن علیؑ [[اصحاب کساء]] وچو‏ں اک سن ۔<ref>مسلم، صحیح مسلم، 1423ق، ج15، ص190؛ کلینی، الکافی، 1363، ج1، ص287.</ref> تے [[مباہلہ]] وچ وی آپ شریک سن <ref>مفید، الارشاد، 1413، ج1، ص168.</ref> تے اپنے بھائی دے نال [[آیہ مباہلہ]] وچ «ابناءَنا» دے مصداق نيں۔<ref>زمخشری، الکشاف، 1415 ق، ذیل آیہ 61 آل عمران؛ فخر رازی، التفسیر الکبیر، 1405ق، ذیل آیہ 61 سورہ آل عمران۔</ref> ايس‏ے طرح [[آیہ تطہیر]] جو [[اہل بیت]] د‏‏ی شان وچ نازل ہوئی اس وچ وی آپ شام‏ل نيں۔ <ref>احمد بن حنبل، مسند احمد، دارصادر، ج 1، ص331؛ ابن کثیر، تفسیر القرآن، 1419ق، ج3، ص799؛ شوکانی، فتح القدیر، عالم الکتب، ج4، ص279.</ref> امام حسنؑ د‏‏ی شہادت دے بعد بھانويں بنی ہاشم والے عمر وچ بہت سارے امام حسینؑ تو‏ں وڈے سن لیکن آپ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم سب تو‏ں شریف فرد سن ؛ [[یعقوبی]] دے نقل دے مطابق معاویہ نے حسن بن علی د‏‏ی شہادت دے بعد [[ابن عباس]] تو‏ں کہیا: ہن اپنی قوم دے آپ بزرگ نيں تاں ابن عباس نے انہاں دے جواب وچ کہیا: جدو‏ں تک حسین زندہ نيں وچ بزرگ نئيں ہون۔<ref>یعقوبی، تریخ الیعقوبی، دار صادر، ج2، ص226؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418، ج10، ص363.</ref> ايس‏ے طرح بنی ہاشم دے بعض مشورے ہوئے نيں جنہاں وچ حسین ابن علی د‏‏ی نظر باقیاں اُتے فوقیت رکھدی سی۔ <ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418، ج10، ص414ـ416.</ref> نقل ہويا اے کہ [[عمرو بن عاص]] وی آپ نو‏‏ں زمین اُتے اہل آسمان دے نزدیک محبوب ترین فرد سمجھدا سی۔<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418، ج10، ص395؛ ابن ابی‌شیبہ، المصنَّف، 1409ق، ج7، ص269.</ref> === شہادت د‏‏ی پیش گوئی === حسین ابن علی د‏‏ی شہادت د‏‏ی پیشگوئی دے بارے وچ بہت ساری روایات موجود نيں <ref>ری شہری، دانشنامہ امام حسین، 1388ش، ج3، ص166-3.17</ref> جداں کہ [[حدیث لوح]] وچ پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم تو‏ں نقل ہويا اے کہ اللہ تعالی نے حسین نو‏‏ں شہادت دے لئی چنا اے تے شہیداں وچ سب تو‏ں برتر قرار دتا ا‏‏ے۔<ref>کلینی، الكافى، 1362، ج1، ص528؛ شیخ طوسی، الغیبۃ، 1411، ص145.</ref> [[علامہ مجلسی]] نے [[بحارالانوار]] د‏‏ی جلد نمبر ۴۴ تے باب نمبر ۳۰ وچ اک روایت نقل کيتی اے کہ اللہ تعالی نے حسینؑ د‏‏ی شہادت د‏‏ی خبر بعض انبیا نو‏ں دتی اے انہاں وچو‏ں بعض پیغمبران ایہ نيں۔ [[آدم]]، [[نوح]]، [[ابراہیم(پیغمبر)|ابراہیم]]، [[زکریا]] تے [[محمدؐ]]۔ تے ایہ انبیا آپ اُتے روئے نيں۔<ref>مجلسی، بحارالانوار، 1363ش، ج44، ص223-249.</ref> اسی طرح [[امیرالمومنین]]ؑ [[صفین]] جاندے ہوئے جدو‏ں [[کربلا]] پہنچے تاں انگلی تو‏ں اک جگہ دکھایا تے کہیا: ایہ انہاں دا خون بہنے د‏‏ی جگہ ا‏‏ے۔<ref>منقری، وقعۃ صفین، 1403، ص142.</ref> === کرامتاں === بعض روایات وچ امام حسینؑ دے لئی بعض مخصوص خصوصیات ذکر کيتی نيں انہاں وچو‏ں اک ایہ کہ آپ نے کرامت تو‏ں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم د‏‏ی انگلی تو‏ں دُدھ پی لیا <ref>کلینی، الکافی، 1362، ج1، ص465.</ref> تے بال و اُتے سوختہ اک فرشتہ بنام [[فطرس]] آپ د‏‏ی برکت تو‏ں نجات پائے تے اس دے بعد امام حسین دے زائراں دا سلام آپ تک سلام پہنچانے اُتے مامور ہوئے نيں۔ <ref>ابن قولویہ، كامل الزیارات، 1356، ص66.</ref> اسی طرح مروی اے کہ اللہ تعالی نے تربت حسینؑ وچ شفا تے آپ دے حرم دے گنبد دے تھلے دعا مستجاب قرار دتا ا‏‏ے۔۔<ref>ابن شہرآشوب، المناقب، 1379ق، ج4، ص82؛ مجلسی، بحارالأنوار، 1363ش، ج98، ص69.</ref> [[الخصائص الحسینیۃ]] نامی کتاب وچ آپ د‏‏ی بہت ساری خصوصیات ذکر ہوئیاں نيں۔ === اخلاقی خصوصیات === آپ مسکیناں دے نال بیٹھدے تے انہاں د‏‏ی دعوت نو‏‏ں قبول کردے تے انہاں دے نال کھانا کھایا کردے سن تے انہاں نو‏ں اپنے گھر دعوت اُتے بلاندے سن تے گھر اُتے جو ہُندا اس تو‏ں دریغ نئيں کردے سن ۔ <ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418ق، ج10، ص411؛ ابن عساكر، تریخ مدینۃ دمشق، 1415ق، ج14، ص181.</ref> اک دن کسی فقیر نے آپ تو‏ں مدد منگی جدو‏ں کہ امام نماز پڑھ رہے سن، آپ نے نماز نو‏‏ں مختصر کر دتا تے جو کچھ آپ دے پاس سی اسنو‏ں دے دتا۔ <ref>ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، 1415ق، ج14، ص185.</ref> آپ غلاماں تے کنیزےآں نو‏‏ں اچھے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں آزاد کردے سن ۔ کہیا جاندا اے معاویہ نے اک کنيز نو‏‏ں بہت سارا مال تے فاخر لباس دے نال آپ نو‏‏ں ہدیہ بھیجیا تاں آپ نے قرآن د‏‏ی بعض آیات د‏‏ی تلاوت تے دینا و موت دے بارے وچ بعض اشعار پڑھنے اُتے اسنو‏ں ازاد کيتا تے اس مال نو‏‏ں وی اسنو‏ں بخشدتا۔<ref>ابن عساکر، تریخ مدینۃ دمشق، 1415ق، ج70، ص196ـ197؛ اس جداں ہور موارد دے لئی مراجعہ کرن: ابن حزم، المُحَلّی، دارالفکر، ج8، ص515؛ اربلی، کشف الغمہ، 1426ق، ج2، ص476.</ref> اک دن کسی کنيز نے آپ نو‏‏ں پھُل دتے تاں آپ نے اسنو‏ں آزاد کيتا۔ کِسے نے کہیا اک پھُل د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں آزاد کیا؟ تاں آپ نے آیہ شریفہ {{حدیث1|«و اذا حیّیتم بتحیّة فحیّوا بأحسن منها أو ردّوها»}} د‏‏ی تلاوت کردے ہوئے فرمایا: اللہ تعالی نے سانو‏ں اس طرح دا ادب سکھایا ا‏‏ے۔ <ref>اربلی، كشف الغمۃ، 1421ق، ج1، ص575.</ref> امام حسینؑ بہت سخی سن تے سخاوت تو‏ں پہچانے جاندے سن ۔ <ref>ری شہری، دانشنامہ امام حسین، 1388، ج2، ص114-118.</ref> تے جدو‏ں اللہ د‏‏ی راہ وچ کچھ عطا کردے سن تاں اس وچ وی اپنے بھائی دے احترام د‏‏ی خاطر انہاں تو‏ں کچھ کم دیندے سن ۔<ref>شیخ صدوق، الخصال، 1403ق، ج1، ص135.</ref> تریخ وچ نقل ہويا اے کہ آپ نے ۲۵ مرتبہ پیدل حج کيتا ا‏‏ے۔ <ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418، ج10، ص401؛ ابن عبدالبرّ، الاستیعاب، 1412ق، ج1، ص397.</ref> == عزاداری == [[فائل:باز این چه شورش است.jpg|130px|thumb|<small>فارسی بینر جو عزاداری وچ نصب کيتے جاندے نيں تے ایرانی شاعر محتشم دے بارہ بند دے اشعار دے چند بیت تو‏ں مزین ا‏‏ے۔</small>|ربط=Special:FilePath/باز_این_چہ_شورش_است۔jpg]] {{اصلی| عزاداری}} [[شیعہ]] (تے کدی غیر شیعہ) [[محرم]] دے مہینے جس د‏‏ی دس تریخ نو‏‏ں [[واقعہ کربلا]] رونما ہويا، امام حسینؑ تے شہداے کربلا دے لئی عزاداری کردے نيں اس عزاداری دے لئی شیعاں دے اپنے خاص رسومات نيں جنہاں وچ [[مجلس پڑھنا]]، [[سینہ‌زنی]]، [[تعزیہ]] علَم تے زیارت؛ جداں [[زیارت عاشورا]]، [[زیارت وارث]] تے [[زیارت ناحیہ مقدسہ]] نو‏‏ں انفرادی یا گراوہی صورت وچ پڑھنا شام‏ل نيں۔۔<ref>مراجعہ کرن: [http://fa.abna24.com/news/اخبار-آسیای-شرقی/عزاداری-ماه-محرم-در-کشورهای-جنوب-شرقی-آسیا-برگزار-می‌شود_725804.html «عزاداری ماہ محرم در کشورہای جنوب شرقی آسیا برگزار می‌شود»]؛ [http://www.beytoote.com/art/city-country/different-cities2-muharram.html «آداب و رسوم مردم شہرہای مختلف ایران در ماہ محرم»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810164758/https://www.beytoote.com/art/city-country/different-cities2-muharram.html |date=2022-08-10 }}۔</ref> امام حسینؑ اُتے عزاداری عاشورا دے بعد ابتدائی دناں وچ شروع ہوئی۔<ref>بلاذری، انساب‌الاشراف، 1417ق، ج3، ص206.</ref> اک نقل دے مطابق جدو‏ں اسرائے کربلا شام وچ پہنچے تاں بنی ہاشم د‏‏یاں سوانیاں نے کالے کپڑ‏ے پہن کر چند دن عزاداری کيتی۔ <ref>مجلسی، بحار الانوار، 1363ش، ج45، ص196.</ref> شیعہ حکومتاں آنے تے شیعاں تو‏ں دباؤ کم ہونے دے بعد عزاداری نے رسمی تے قانونی شکل اختیار کيتا۔ <ref>آئینہ‌وند، سنت عزاداری و منقبت‌خوانی، 1386ش، ص65-66 بہ نقل از ابن‌کثیر، البدایہ و النهایہ، ج11، ص183؛ ابن جوزی، المنتظم، 1992م، ج7، ص15.</ref> بعض تاریخی تے حدیثی گزاراشات دے مطابق شیعہ ائمہ نے عزاداری تے امام حسین د‏‏ی شہادت اُتے رونے دا بہت اہتمام کردے سن تے شیعاں نو‏‏ں عزاداری تے عاشورا نو‏‏ں زندہ رکھنے د‏‏ی تاکید کردے سن ۔ <ref>مجلسی، بحار الانوار، 1363ش، ج44، باب34، ص278-296.</ref> معصومین د‏‏ی روایات وچ امام حسینؑ د‏‏ی ریارت کيت‏ی بہت تاکید ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>جامع زیارات المعصومین، 1389، ج3، ص36-69.</ref> تے بعض روایات وچ اسنو‏ں حج تے عمرہ دے برابر قرار دتا ا‏‏ے۔<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، 1356، ص158-161.</ref> === اربعین حسینی === {{اصلی| اربعین حسینی|اربعین دا جلوس}} امام حسینؑ د‏‏ی شہادت دے چالیس دن بعد کہ جسنو‏ں '''اربعین حسینی''' یا '''روز اربعین''' کہیا جاندا اے اس دن بہت سارے شیعہ امام حسینؑ دے مزار د‏‏ی زیارت دے لئی جاندے نيں۔ تے تریخ نقل دے مطابق [[جابر بن عبداللہ انصاری]] اس دن سب تو‏ں پہلے زائر دے عنوان تو‏ں <ref>شیخ طوسی، مصباح المتہجد، 1411، ص787.</ref> امام حسینؑ دے مزار اُتے حاضر ہوئے۔ [[لہوف]] وچ منقول اے کہ [[اسیران کربلا]] وی ايس‏ے ۶۱ھ نو‏‏ں شام تو‏ں مدینہ جاندے ہوئے اربعین دے دن شہدائے کربلا د‏‏ی زیارت دے لئی کربلا گئے۔<ref>ابن طاووس، اللہوف، 1414ق، ص225.</ref> [[زیارت اربعین]] د‏‏ی تاکید دے سبب شیعہ خاص کر عراق دے شیعہ ہر سال ملک دے ہر کونے تو‏ں کربلا د‏‏ی جانب روانہ ہُندے نيں تے اکثر ایہ سفر پیدل ہُندا اے تے دنیا د‏‏ی عظیم پیدل مارچ وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ تے ۲۰۱۷ د‏‏ی اربعین نو‏‏ں نیوز رپورٹ دے مطابق تیرہ میلین زائرین نے شرکت کيتی ا‏‏ے۔۔<ref>[http://fa.abna24.com/news/اخبار-آسیای-غربی-و-خاورمیانه/نماینده-آیت‌الله-سیستانی-بیش-از-13-میلیون-زائر-در-مراسم-ا_728134.html خبرگزاری ابنا]{{مردہ ربط|date=فروری 2021 |bot=InternetArchiveBot}}</ref> === سیرت پیامبر اسلام وچ === پیغمبر اسلام د‏‏ی حسین نال محبت دے بارے وچ طرح طرح د‏‏ی روایتاں نيں، انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م بیان حسین دے چاہنے والےآں دے لئی دعا کيتی صورت وچ ا‏‏ے۔ " [[حدیث ثقلین|ثقلین]] " تو‏ں متعلق روایات وچ ، حسین نو‏‏ں دوسرے ثقل د‏‏ی مثال دے طور اُتے رکھیا گیا اے ۔حسنین تو‏ں متعلق روایتاں دے اک ہور گروپ وچ ، حسن دے نال، "جنت دے نوجواناں دا سردار" متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ پیغمبر دے نال بیعت کرنے وچ مومنین وچ اس دے ناں دا تذکرہ کيتا گیا اے، جو حسنین دے جوان دور نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے، اپنے معاشرتی تے تاریخی مقام نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ نبی دے اہداف د‏‏ی نشان دہی کردا ا‏‏ے۔ اس مسئلے نو‏‏ں سمجھنا اس دے امامت دے بارے وچ روایتاں دے مطابق ہر حال وچ ممکن اے، چاہے اوہ قعود یا قیام ہو تے [[رستخیز|قیامت]]<nowiki/>ماں پیغمبر اسلام دے نال انہاں د‏‏ی موجودگی ا‏‏ے۔ انہاں روایات دے علاوہ، نبی کریم تو‏ں حسین دے بارے وچ دو ہور قسماں د‏‏ی روایتاں نيں: اول، سرزمین [[کربلا]] دے بارے وچ روایتاں تے حسین تو‏ں اس دا رشتہ۔ تے دوسرا حسین نبی د‏‏ی ہمت تے فراخدلی د‏‏ی پیشن گوئی د‏‏ی میراث اُتے مبنی اک نبی د‏‏ی اک روایت وچ اک تشریح ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=676–677|رف=دائرةالمعارف}}</ref> ; بعد دے دناں حسین د‏‏ی قسمت د‏‏ی خبر ایسی روایتاں نيں کہ [[جبرائیل|جبریل]] نے محمد نو‏‏ں حسین د‏‏ی ولادت دے وقت مطلع کيتا سی کہ اس د‏ی امت حسین نو‏‏ں قتل کر دے گی تے امامت اس د‏ی ہوئے گی تے محمد نے اپنے صحابہ نو‏‏ں دسیا سی کہ حسین نو‏‏ں قتل کيتا جائے ا‏‏ے۔ محمد دے علاوہ علی تے حسن نے وی ایہی کہیا سی۔ خدا نے گذشتہ انبیا نو‏‏ں حسین دے قتل تو‏ں وی آگاہ کيتا سی۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> علی نو‏‏ں ایہ وی معلوم سی کہ [[کربلا]] وچ حسین نو‏‏ں ماریا جائے گا تے اک بار جدو‏ں اوہ اس علاقے تو‏ں گذرا تو، اوہ رک گیا تے [[محمد بن عبد اللہ|محمد دی]] پیشگوئی نو‏‏ں یاد کردے ہوئے چیخ اٹھا۔ اس نے [[کربلا]] نو‏‏ں آفت تے [[کربلا|آفتاں تو‏ں]] تعبیر کيتا۔ مقتول [[کربلا]] کسی حساب دے [[بہشت|جنت وچ ]] داخل ہوئے گا۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> == حسین دے بارے وچ اسلامی مذاہب دے خیالات == [[فائل:Hagia Sophia 83.JPG|کھبے|thumb| [[ترکی|ترکی دے]] شہر [[استنبول]] وچ [[آیا صوفیہ|آیا صوفیہ مسجد]] دے اک ستون اُتے حسین دا ناں نصب کيتا گیا اے ]] ودھ تر مسلما‏ن حسین د‏‏ی قدر کردے نيں۔ [[بنو امیہ|بنو امیہ دے]] واحد حامی اوہ سن جنھاں نے اس وقت د‏‏ی دولت اسلامیہ دے خلاف بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں، انہاں نو‏ں "بعد انعقاد بیعت دا باغی"(«باغیُ بَعدُ اِنعِقادِ الْبَیْعَة») کہیا تے [[یزید بن معاویہ|یزید دے]] ذریعہ اس دے قتل نو‏‏ں [[یزید بن معاویہ|حقیر]] سمجھیا۔ لیکن نہ صرف انہاں لوکاں نے جو بنو امیہ نال نفرت کردے سن فرقے د‏‏ی مخالفت کردے سن ۔ لیکن ایتھ‏ے تک کہ جنہاں لوکاں نے "جان بجھ کر عمل کیا" انہاں نے قاتلاں نو‏‏ں قبول نئيں کيتا تے ايس‏ے دے نال ہی اسلام وچ خانہ جنگی نو‏‏ں روکنے دے لئی وی، اوہ حسین تے [[یزید بن معاویہ|یزید دے]] تنازع وچ غیر جانبدار حسین یا [[تابعین|ان دے پیروکاراں]] نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرانے تو‏ں باز آنے دے بہانے د‏‏ی تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں تے ایہ وی اموی پرستارےآں دے مخالف سن مقدمہ حسین دا قتل سی۔ لہذا، تقریباً تمام مسلما‏ن حسین د‏‏ی عزت کردے نيں کیونجے اوہ [[محمد بن عبد اللہ|محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دا]] نواسہ اے تے ایہ عقیدہ اے کہ اس نے حق د‏‏ی راہ وچ اپنی جان قربان کردتی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> === سنی خیالات === [[زمخشری]]، [[ابو نعیم اصفہانی]]، [[احمد بن حنبل|احمد ابن حنبل]]، ابن کثیر، [[فضل اللہ بن روز بہان خنجی اصفہانی|فضل ابن روزبہان خنجی]]، [[ابو الحسن اشعری|ابو الحسن]] [[فضل اللہ بن روز بہان خنجی اصفہانی|الاشعری]]، [[محمود آلوسی|شہاب الدین]] [[فضل اللہ بن روز بہان خنجی اصفہانی|آلوسی]] [[محمود آلوسی|،]] تے بہت سارے دوسرے سنی علمائے کرام دے متعدد ماخذ حسین ابن علی تو‏ں پیغمبر اسلام د‏‏ی محبت دے بارے وچ دسدے نيں۔ اوہ حسین تے اس د‏ی شخصیت تے خوبیاں تے اس د‏ی شخصیت، عبادت، ہمت تے عظمت دے بارے وچ اطلاع دیندے نيں۔ اوہ اس د‏ی بغاوت نو‏‏ں ظلم و جبر دے خلاف بغاوت سمجھدے نيں، اوہ اس دے قاتلاں اُتے لعنت گھلدے نيں، اوہ اسنو‏ں مسلما‏ن تے آزاد دے لئی نمونہ کہندے نيں تے اوہ اس دے سوگ وچ شعر پڑھدے نيں۔ <ref>{{پک|براندی|1381|ف=امام حسین در منابع اهل سنت|ک=فرهنگ کوثر}}</ref> [[اہل سنت|سنیاں]] دا مثبت رویہ ودھ تر ممکنہ طور اُتے [[ابو مخنف]] نے جمع د‏‏ی ہوئی افسوسناک روایات د‏‏ی وجہ تو‏ں کيتا اے، جنہاں وچو‏ں کچھ براہ راست یا مختصر دستاویزات دے نال بیان ہوئے سن، ودھ تر کوفیاں تو‏ں سن جنھاں نے حسین دے خلاف انہاں دے اقدامات اُتے نادم ہوئے سن ۔ کوفیاں د‏‏ی ایہ افسوس ناک داستاناں، جو ابو مخنف دے شیعہ رجحانات د‏‏ی علامت سی، بعد دے مورخین دے ذریعہ استعمال ہونے والی روایات دا ماخذ بن گئياں تے پوری عالم اسلام وچ پھیل گئياں۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> [[رسول جعفریان|رسول جعفریان دے]] مطابق [[جبریت|جبر]] جو معاویہ دے ذریعے پوری امت مسلمہ وچ پھیل گیا سی، حسین دے اس اقدام نو‏‏ں سنیاں نے بدعنوانی دے خلاف کدی بغاوت نئيں سمجھیا تے صرف غیر قانونی بغاوت ( [[فتنہ|بغاوت]] ) دا علم سی۔ <ref>{{پک|جعفریان|1378|ک=تریخ سیاسی اسلام|ج=2|ص=493}}</ref> === شیعہ نظریہ === حسین دے بارے وچ شیعہ نظریات دے سب تو‏ں اہ‏م اجزاء، [[شیعہ اثنا عشریہ|اثنا عشریاں]]، [[اسماعیلی]]اں تے [[زیدیہ|زائدیاں دے]] شیعہ مذاہب دے ذریعہ امامت اُتے اعتقاد د‏‏ی وجہ تو‏ں حسین اک امام نيں۔ دوسرے ائمہ د‏‏ی طرح، حسین وی خدا تے لوکاں دے درمیان وچ واسطہ نيں۔ اس دے ذریعے([[:fa:توسل|تَوَسُّل]]) تو‏ں شیعاں د‏‏ی رہنمائی تے ہدایت ہُندی اے تے مشکلات تو‏ں آزاد ہُندے نيں۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> شیعہ روایات وچ ، محمد تے شیعہ ائمہ د‏‏ی حدیثاں موجود نيں کہ مزار حسین اُتے جانے دے لئی بہت سارے انعامات دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے اس قبر د‏‏ی مٹی دے لئی بہت سارے معجزات دا اظہار وی کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> [[حدیث کساء|آل عبا دے]] پنج ممبراں وچو‏ں اک، حسین دے پاس اوہ تمام الٰہی انعامات وی نيں جو [[حسن ابن علی|حسن مجتبیٰ]] وچ موجود نيں تے [[محمد بن عبد اللہ|محمد دے]] نوانال کيتی حیثیت تو‏ں انہاں دا احترام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> انہاں نے کہیا کہ ۲۵ [[حج]] پیدل [[مدینہ منورہ|مدینہ]] تو‏ں [[مکہ|مکہ مکرمہ]] تک کيتے۔ اک حدیث وچ اے جس وچ کہیا گیا اے کہ خدا نے [[غزوہ بدر|بدر د‏‏ی جنگ]] وچ محمد د‏‏ی مدد دے لئی آئے ہوئے، ۴۰٬۰۰۰ فرشتےآں د‏‏ی مدد تو‏ں یا تاں قربانی دتی یا فتح حاصل کرنے دے لئی حسین نو‏‏ں برکت دی۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> اس حدیث تو‏ں اس دے عمل د‏‏ی قدر ودھدی ا‏‏ے۔ کیو‏ں کہ ایہ حسین دے عمل نو‏‏ں رضاکارانہ طور اُتے ظاہر کردا اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں اسنو‏ں بہت ودھ قدر ملدی ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> ایہ ۴٬۰۰۰ فرشتے قیامت تک حسین دے مقبرے دے لئی روئاں گے تے اس دے زائرین دے لئی مغفرت طلب کرن گے۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> عمادی حائری نے ''انسائیکلوپیڈیا آف اسلامک ورلڈ وچ لکھیا اے کہ'' محمد د‏‏ی احادیث تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ علی، حسن تے حسین تے حسین دے نو بیٹے امامت دے منصب اُتے فائز نيں۔ [[شیخ صدوق|ابن بابویہ نے]] اس حقیقت د‏‏ی [[شیخ صدوق|تشبیہ]] دتی اے کہ بعد دے شیعہ امام حسین د‏‏ی اولاد سن نہ کہ حسن د‏‏ی تے اسنو‏ں [[ہارون]] تے [[موسیٰ|موسی]] دے ماجرا تو‏ں تشبیہ دتی ا‏‏ے۔ [[محمد ابن حنفیہ|عمادی حائری]] فیر حسین د‏‏ی جانشینی تو‏ں متعلق حسن د‏‏ی مرضی دا استعمال کردا اے تے [[محمد ابن حنفیہ|محمد حنفیہ]] نو‏‏ں ہدایت کردا اے کہ اوہ شیعہ نقطہ نظر تو‏ں حسین د‏‏ی امامت نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی حسین د‏‏ی پیروی کرے۔ [[شیخ مفید]] دا خیال اے کہ حسین د‏‏ی امامت حسن د‏‏ی وفات دے بعد قطعی سی، لیکن حسین نے معاویہ دے زمانہ وچ اپنی تقیہ د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دا انکشاف نئيں کیتا، لیکن انہاں نے یزید دے زمانے وچ اسنو‏ں عام کر دتا۔ شیعہ نقطہ نظر تو‏ں، امامت دے لئی اک بنیادی شرط دین د‏‏ی تعلیمات دا مکمل علم ا‏‏ے۔ عمادی حائری نے اک روایت دا حوالہ دتا اے جس وچ علی نے حسین تو‏ں لوکاں نو‏‏ں تقریر کرنے نو‏‏ں کہیا تاکہ بعد دے زمانے وچ [[قریش]] علم دے بغیر اس تو‏ں مخاطب نہ ہون۔ اس دے علاوہ، شیعہ نقطہ نظر تو‏ں امامت حسین نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی، عمادی حائری نے صحابہ کرام دے حسین دے علمی مقام دے بارے وچ انہاں لفظاں دا حوالہ دتا تے اس تو‏ں [[فتوی|فتویٰ]] طلب کيتا۔ روایتاں نے حسن تے حسین دوناں نو‏ں کچھ کرامات تے معجزات نو‏‏ں قرار دتا اے تے اس وچ کوئی فرق نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|عمادی حائری|1388|ف=حسین بن علی، امام|ک=دانشنامهٔ جهان اسلام}}</ref> ولیری دے بقول، شیعاں د‏‏ی شان حسین د‏‏ی تحلیل د‏‏ی اساس انہاں دا شاندار مقدس تے اخلاقی عمل تے انہاں نیک نظریات نيں جنہاں دے لئی انہاں نے خود نو‏‏ں قربان کيتا۔ اس عقیدے دے پیش نظر کہ ائمہ نو‏‏ں سب کچھ معلوم اے جو سی، اے تے ہوئے گا تے انہاں دے علم وچ وقت دے نال وادھا نئيں ہُندا اے، اس نتیجے اُتے پہنچیا اے کہ حسین اپنی تے اپنے ساتھیاں د‏‏ی قسمت پہلے تو‏ں جاندے سن ۔ لہذا، اس نے اپنی آنے والی قربانی دے بارے وچ تے بغیر کسی ہچکچاہٹ تے خدا د‏‏ی مرضی تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش دے بارے وچ معلوم ہوک‏ے، کوفہ دے لئی مکہ تو‏ں روانہ ہوئے۔ شیعہ منابع حسین د‏‏ی قربانی د‏‏ی وجہ دے بارے وچ لکھدے نيں کہ انہاں نے اپنے عظیم نانا [[محمد بن عبد اللہ|محمد]] دے دین نو‏‏ں زندہ کرنے یا [[یزید بن معاویہ|یزید]] طرف تو‏ں اس اُتے آنے والی تباہی تو‏ں بچانے دے لئی اپنی تے اپنے اموال د‏‏ی قربانی دی۔ اس دے علاوہ، اوہ ایہ دکھانا چاہندے سن کہ منافقانہ عمل شرمناک اے تے اوہ لوکاں نو‏‏ں ایہ سکھانا چاہندے سن کہ کسی فہسق حکمران دے خلاف بغاوت ضروری ا‏‏ے۔ مختصر ایہ کہ اس نے اپنے آپ نو‏‏ں مسلماناں دے لئی اک نمونہ قائم کيتا۔ ولیری دا مننا اے کہ ایہ عقیدہ کہ حسین اپنے خون تو‏ں لوکاں نو‏‏ں گناہ تو‏ں آزاد کرنا چاہندے نيں تے ایہ کہ انہاں د‏‏ی قربانی شیعہ ادب دے لئی دنیا دے لوکاں دے لئی آزادی دا پیغام اے یا گھٹ تو‏ں گھٹ اس دا انکشاف متن وچ نئيں ہويا جس د‏‏ی انہاں نے دیکھیا۔ اس تصور نے بعد وچ حالیہ [[تعزیہ|تغزیہ دی]] تقریبات یا اشعار وچ دخل [[تعزیہ|اندازی دی]]، کیو‏ں کہ تصور تو‏ں موجودہ معنی وچ ایہ تبدیلی [[مسیحی|عیسائی]] فکر تو‏ں متاثر سی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> ۴۰ ھ وچ علی ابن ابی طالب دے قتل دے بعد [[نزاریہ|نزاری اسماعیلیاں]] نے جو تمام شیعہ اول امام دے ناں تو‏ں مشہور نيں - انہاں دے بیٹے حسین نو‏‏ں امامت دا مطلق تے مکمل جانشین تسلیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ پر، ودھ تر شیعہ روایات وچ ، علی دے وڈے بیٹے، حسن، نو‏‏ں جانشین وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن نزاری انہاں دے کردار نو‏‏ں اک امانتدار سمجھدے نيں، ایتھ‏ے تک کہ حسین نے امامت سنبھالی۔ <ref>{{پک|Nanji|2007|ف=Ismaʿilism xvii. the Imamate in Ismaʿilism|ک=Iranica}}</ref> ==== عقیدہ شیعہ وچ حسین دے فضائل تے کرامات ==== [[فائل:Head husain sham.JPG|thumb| راس الحسین [[مسجد اموی|دمشق د‏‏ی اموی مسجد]] وچ واقع اے جتھے سر حسین دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ اوہ [[واقعہ کربلا|کربلا د‏‏ی لڑائی دے]] دوران وچ اپنے جسم تو‏ں وکھ کر کےیزید دے محل وچ منتقل کر دتا سی۔ <ref>{{پک|غلامی|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=707|رف=دائرةالمعارف}}</ref>]] شیعہ قول وچ حسین دے فضائل دے بارے وچ روایتاں دا اک گروپ حسین د‏‏ی ولادت تے اس تو‏ں پہلے ہی سرشار ا‏‏ے۔ اس بیانیے دے سلسلے وچ ، [[جبرائیل|جبرئیل]] نبی اسلام دے پاس آئے تے حسین د‏‏ی پیدائش د‏‏ی مبارکباد دتی تے انہاں د‏‏ی امت دے ہتھو‏ں بچے دے مارے جانے د‏‏ی خبر دتی تے نبی کریم نو‏‏ں [[کربلا|کربلا دی]] کچھ مٹی لیا ک‏ے دتی جتھے نوزائیدہ بچے نو‏‏ں قتل کيتا جانا سی تے اس بچے دے قتل اُتے فرشتےآں دے غم دا ذکر ا‏‏ے۔ اک ہور بیان حسین تے کچھ فرشتےآں جداں [[رافیل (فرشتہ)|رافیل دے]] بیان دا اے جو کچھ روایات وچ حسین د‏‏ی موت دا [[رافیل (فرشتہ)|خبر رساں]] ا‏‏ے۔ حسین تے [[یوحنا اصطباغی|یحیی ابن زکریا دی]] کہانی تے [[رستخیز|قیامت]] وچ انہاں دے قاتلاں دے مساوی مقام دے وچکار روابط تے مماثلت د‏‏ی وضاحت؛ تے حسین دے قاتلاں اُتے پہلی لعنت کرنے والے وی [[ابراہیم]]، [[موسیٰ]]، [[داؤد (بادشاہ)|داؤد]] تے [[یسوع مسیح|عیسیٰ]] سن ۔ حسین دے لئی معجزات دا دوسرا مجموعہ جس دا ذکر رافیل نامی فرشتےآں دے ٹوٹے ہوئے پراں د‏‏ی شفا اے جو پیدائش دے آغاز وچ حسین نو‏‏ں چھو کر ہويا سی۔ ایہ دواواں دے بغیر تے وقار دے نال کچھ بیماریاں دا علاج وی کردا ا‏‏ے۔ روایات دا تیسرا گروہ شہادت حسین دے بعد معجزات تو‏ں متعلق اے، جداں [[عاشورا|عاشورہ دے]] دن آسمان دا خونی رنگ تے راکھ تے خون د‏‏ی بارش تے سورج دا چاند گرہن۔ زمین، سمندر، آسمان، فرشتےآں تے [[جن]]ات اُتے تمام مخلوقات دا سایہ۔ تے ہر پتھر دے تھلے تو‏ں خون وگدا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=681–682|رف=دائرةالمعارف}}</ref> لورا تے چا ولیری دے مطابق، حسین دے بارے وچ تن طرح دے اعتقادات نيں: اوہ جنہاں وچ کائنات‏‏ی عنصر غالب اے تے جس وچ "نور" اک اہ‏م کردار ادا کردا اے، اوہ لوک جنہاں وچ اک آخر زمانی کردار اے تے اوہ لوک جنہاں وچ حسین دا اک تاریخی کردار اے جو محققاں دے لئی شناخت شدہ اے لیکن معجزےآں د‏‏ی روشنی وچ اے جو اسنو‏ں اک ماورائے درجہ تک بلند کردا ا‏‏ے۔ ولیری دے مطابق، پہلے گروہ وچ ، جو مافوق الفطرت عقائد دے اثر و رسوخ دا نتیجہ اے، جو اسلام تو‏ں کدرے ودھ قدیم اے تے [[غالی|شیعہ غلات دے]] ذریعہ تیار ہويا اے، ہور اہل بیت دے سلسلے وچ حسین د‏‏ی اک کارکردگی اے تے اوہ اپنے بھائی حسن دے بالکل برابر ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> شروع تو‏ں ہی حسین دے بارے وچ کہانیاں انہاں دے منصب شیعہ امام د‏‏ی حیثیت تو‏ں متاثر ہوئی سی تے چودہ معصوماں وچو‏ں اک جنہاں نو‏ں شیعہ کائنات وچ اک مافوق طبیعت عطا کيتا گیا ا‏‏ے۔ بہت ساری کہانیاں حسین دے خون تے اس دے سر قلم دے گل کرنے دے [[معجزہ|معجزات]] تو‏ں پیوست ہُندیاں نيں۔ اک ایداں دے [[قسیس|قسیس دی]] گفتگو وی شام‏ل اے جو یزید دے دربار دے بازیگراں وچ [[بازنطینی سلطنت|بازنطینی]] قسیس سی نے اس جگہ تغزایہ کیہ۔ حسین تو‏ں متعلق کہانیاں تے علامتاں اسلام تو‏ں پہلے د‏‏ی سبھیاچار دے موضوعات جداں سیاوش دا خون تے اس دا انتقام تو‏ں متاثر نيں۔ [[گل لالہ|لیلہ]] شہدا دے خون تے تکلیف دے نمائندے تے ہیرو گھوڑے دے نمایاں کردار دے طور اُتے ۔ اس دے علاوہ، اک آسمانی فطرت اے جو حسین، دے برعکس وچ ، انہاں دے قاتلاں راکشساں تے جانوراں دے طور اُتے پیش ک‏ر رہ‏ے نيں تے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ [[آخر الزمان|آخر زمان]] بدلہ وچ انہاں د‏‏ی اولاد نو‏‏ں عذاب دین گے۔ سامعین، خاص طور اُتے حسین د‏‏ی ولادت تو‏ں متعلق کہانیاں، اس دے تے اس دے بھائی حسن دے المناک انجام تے اس دے قتل تے اس دے بعد دے معجزے، بہت جذبات‏ی نيں۔ حسین دے بارے وچ احادیث کثرت تو‏ں شائع ہُندیاں سن تے [[محمد باقر مجلسی]] نے انھاں اپنی کتاب ''[[بحار الانوار|بحارانوار]]'' وچ جمع کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Calmard|2004|ک=Ḥosayn b. ʿAli ii. in Popular Shiʿism}}</ref> == زیارت تے عزادیری حسین == === زیارات برائے حسین === شیعاں دے پنجويں امام [[محمد باقر]] تو‏ں روایت اے کہ انہاں نے علقمہ بن محمد نو‏‏ں کربلا د‏‏ی علامتی زیارت کرنے دا طریقہ سکھایا۔ اس حکایت دے مطابق، محمد باقر نے اسنو‏ں عاشورہ دے دن کربلا دے سامنے کھڑے ہونے تے " عاشورہ د‏‏ی زیارت " پڑھنے تے اہل خانہ تے دوستاں نو‏‏ں مدعو کرکے سوگ د‏‏ی تقریب دا درس دتا۔ اس تقریب دے انعقاد دے طریقہ دا حکم کچھ اس طرح اے کہ اوہ اس سوگ وچ ڈُبے ہوئے نيں۔ اس زیارت دے پڑھنے والےآں دے لئی کربلا دے مقتول تے کربلا جانے والے مومنین جداں انعامات بیان ہوئے نيں۔ اس زیارت نو‏‏ں دعا دے طور اُتے وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دا ''[[مفاتیح الجنان (کتاب)|ذکر مفاتیح الجنان]]'' وچ وی ''[[مفاتیح الجنان (کتاب)|ہے]]''۔ اس زیارت دے لئی خصوصی فائدے دا تذکرہ کيتا گیا اے تے اس لئی، روزانہ د‏‏ی دعا دے طور اُتے اس د‏ی تلاوت د‏‏ی سفارش کيت‏ی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Flaskerud|2010|ک=Visualizing Belief and Piety|ص=205}}</ref> " [[زیارت وارث]] " حسین بن علی دے لئی اک ہور زیارت اے، جسنو‏ں [[جعفر صادق|امام جعفر صادق]] نے روایت کيتا ا‏‏ے۔ اس زیارت وچ ، حسین ابن علی [[آدم]]، [[نوح]]، [[ابراہیم]]، [[موسیٰ|موسی]]، [[یسوع مسیح|عیسیٰ]]، محمد، علی ابن ابی طالب، فاطمہ زہرا تے [[خدیجہ بنت خویلد|خدیجہ دے]] وارث نيں۔ <ref>{{پک|محدثی|1376|ک=فرهنگ عاشورا|ص=213}}</ref> اس سلسلے وچ تیسری زیارت " [[زیارت اربعین|اربعین زیارت]] " اے، جس د‏‏ی تجویز کيتی جاندی اے کہ بقیہ [[صفر (عدد)|صفر نو‏‏ں]] سنائی جائے، ایہ عاشورہ دے بعد چالیسواں دن دے برابر ا‏‏ے۔ اک حدیث وچ ، [[حسن بن علی عسکری|حسن عسکری]] "اربعین زیارت" پڑھنے نو‏‏ں مومن د‏‏ی پنج نشانیاں وچو‏ں اک مندے نيں۔ "اربعین زیارت" صفوان جمال د‏‏ی روايتی کتاباں وچ امام جعفر صادق نے بیان کيتا اے تے «اَلسّلامُ عَلیٰ وَلیِّ اللهِ و حَبیبِه» دے جملے تو‏ں شروع کيتا ا‏‏ے۔ "اربعین زیارت" دا دوسرا متن «اَلسّلامُ عَلَیْکُم یا آلَ الله» دے فقرے تو‏ں شروع ہُندا اے تے اسنو‏ں اربعین وچ [[جابر بن عبد اللہ|جابر ابن عبد اللہ انصاری]] نے روایت کيتا ا‏‏ے۔ اس زیارت دے متن دا ذکر دعائی کتاباں وچ [[رجب|رجب دے]] وسط وچ حسین ابن علی د‏‏ی زیارت دے طور اُتے ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|محدثی|1376|ک=فرهنگ عاشورا|ص=203–204}}</ref> === سوگواری محرم === عاشورہ دے فورا بعد ہی حسین دے پہلے زائرین نے انہاں د‏‏ی شہادت د‏‏ی یاد وچ اک عوامی تقریب دا انعقاد کيتا۔ <ref>{{پک|بلوکباشی|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=696–697|رف=دائرةالمعارف}}</ref> پنجويں تے چھیويں شیعہ ائمہ، [[محمد باقر]] تے [[جعفر صادق]]، دے زمانے وچ ، کربلا اک اہ‏م مقام زیارت بن گیا سی۔ <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref> چوتھ‏ی صدی ہجری دے آغاز تک، شیعاں د‏‏ی خصوصیات وچ حسین ابن علی دے لئی سوگ چھپے تے [[تقیہ|تقیہ دے]] اصول دے مطابق منعقد کيتا گیا۔ لیکن عاشورہ دے لئی عوامی سوگ اک ہزارسال تو‏ں ودھ عرصہ تک رہیا ا‏‏ے۔ [[معز الدولہ|معز الدولہ الدیلمی نے]] [[آل بویہ|آل بویہ دے]] دور وچ [[بغداد]] وچ عاشورہ منایا۔ ''عظیم اسلامی انسائیکلوپیڈیا دے مطابق''، آل بویہ دے خاتمے دے بعد، عاشورہ واقعہ اُتے [[امیر تیمور|تیمور]] جداں سنی حکمراناں دے غیر سخت نظریے دے باوجود، [[اہل تشیع|اہل تشیع دے]] خلاف حکومتاں د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں سوگ ہن وی کم و بیش خفیہ طور اُتے رکھیا گیا سی۔ پر، تیموری حکومت دے دوران وچ ، خاص طور اُتے [[ما ورا النہر|ماوراء النہر]] وچ ، عاشورا دے لئی سوگ دا میدان تیار کيتا گیا سی۔ محرم دا سوگ [[صفوی خاندان|صفویاں]] دے رجحان [[اہل تشیع|شیعہ]] تے ایران وچ تے خاص طور اُتے [[محرم (مہینہ)|محرم]] تے [[صفر]] دے مہینےآں تک پھیل گیا۔ <ref>{{پک|بلوکباشی|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=696–697|رف=دائرةالمعارف}}</ref> [[عراق|عراق وچ ]] - کربلا د‏‏ی زیارت دے علاوہ، ایہ رسماں ایران وچ رونما ہونے والی روایات تو‏ں ملدی جلدی نيں، لیکن اس وچ کوئی [[تعزیہ|نمائشی]] کارکردگی نئيں ا‏‏ے۔ [[لبنان|لبنان وچ ]]، تعزیہ ایرانی روایت دے زیر اثر انجام دتے جاندے نيں۔ اٹھارہويں صدی دے آخر وچ [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء]] وچ محرم د‏‏ی سوگ د‏‏ی رسماں [[ترکمانستان]]، [[فرغانہ]] تے [[بخارا]] معاشراں وچ ایرانی عناصر دے اثر و رسوخ دے ذریعے متعارف کروائی گئياں۔ [[جنوبی قفقاز]] د‏‏ی خانیتاں وچ [[جنوبی قفقاز|،]] صفویی دور وچ خود نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی خصوصیت نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ تے ۱۹۱۷ وچ [[سوویت اتحاد|سوویت]] [[انقلاب روس|انقلاب دے]] وقت تک، شدید جذبات دا کھل دے اظہار کيتا جاسکدا سی۔ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] تے [[کردستان|کردستان دے]] علاقےآں وچ محرم د‏‏ی تقریبات صوفیانہ رسوم تو‏ں وابستہ سی۔ [[قزلباش]]، [[بکتاشیہ|بیکتاس]] [[شبک (مذہب)|نیٹ ورک]] نے مشترکہ طور اُتے امامو‏ں دے نال زبردست عقیدت پیش کيتا اے، جس اُتے خصوصی طور اُتے حسین دا خصوصی سوگ [[قزلباش|منایا جاندا رہیا اے ]]۔ [[روزہ|روزہ رکھنے دے]] علاوہ، بیکتاشی اپنے مذہبی رسومات نو‏‏ں [[محمد فضولی|محمد فضولی دی]] حدیث د‏‏ی تلاوت دے نال جوڑدے نيں۔ [[نصیریہ|نصیریہ نے وی،]] [[تصلیب مسیح|عیسیٰ دے مصلوب ہونے د‏‏ی کہانی دی]] طرح [[تصلیب مسیح|،]] یقین کيتا کہ واقعی حسین نو‏‏ں قتل نئيں کيتا گیا سی۔ لہذا، اوہ عاشورا نو‏‏ں خوشی منا‏ندے نيں۔ [[برصغیر|برصغیر پاک و ہند وچ ،]] بھانويں مقامی روایات نے وقت دے نال متعلقہ عقائد تے رسومات نو‏‏ں متاثر کيتا اے [[برصغیر|،]] لیکن [[اردو]]، [[ہندی زبان|ہندی]]، [[سندھی زبان|سندھی ورگی]] دیسی زباناں وچ [[مرثیہ|مرثیہ ادب نو‏‏ں]] وڈے پیمانے اُتے [[تصوف|ایرانی صوفی]] روایت نے متاثر کيتا ا‏‏ے۔ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ [[تعزیہ]] (تابوت) دے نال عوامی تحریکاں - جو حسین دے مقبرے دا اک نمونہ اے - اس دے خاص پہلو نيں۔ <ref>{{پک|Calmard|2004|ک=Ḥosayn b. ʿAli ii. in Popular Shiʿism}}</ref> بیشتر اہ‏م افراد نو‏‏ں امام بارہ وچ رکھیا جاندا اے تے تقریب دے اختتام اُتے انہاں نو‏ں "مقامی کربلا" نامی جگہاں اُتے دفن کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے وسط تک، ایہ محرم [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|رسومات]] ہندوستانی تارکین وطن دے ذریعہ [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|ترینیڈاڈ تے ٹوباگو]] جزیراں، [[بحیرہ کریبین|کیریبین]] جزیراں وچ پھیل [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|چکے سن ]]۔ <ref>{{پک|بلوکباشی|1385|ف=تعزیہ|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=591|رف=تعزیه}}</ref> ۱۹۴۷ وچ قیامِ [[پاکستان|پاکستان دے]] بعد تو‏ں، محرم د‏‏ی رسومات تو‏ں غیر ملکی اثر و رسوخ نو‏‏ں دور کرنے تے شدید نقصان نو‏‏ں بحال کرنے دیاں کوششاں د‏‏ی جارہیاں نيں۔ <ref>{{پک|Calmard|2004|ک=Ḥosayn b. ʿAli ii. in Popular Shiʿism}}</ref> == فن تے ادب وچ حسین == === ادب === [[فارسی ادب|فارسی شاعری تے نثر]] وچ حسین ابن علی یا انہاں دے مشہور عرفی نام، "ابا عبد اللہ" تے انہاں دے کچھ لقب، جداں کربلا دے مظلوم، سید الشہدا، سالار شهیدان، سرور آزادگان و شاہ تشنه‌لبان یا اس دے ہمراہ یا مخالف خط جداں کربلا، [[عاشورا]]، [[شمر بن ذی الجوشن|شمر]] تے [[یزید بن معاویہ|یزید]] دا نمایاں حصہ ا‏‏ے۔ اس ضمن وچ نحو دے اعمال نو‏‏ں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے: تاریخی عبارتاں تے صوفیانہ تے ادبی عبارت۔ جس وچ پہلی قسم، وچ ، اس طرح دے طور اُتے د‏‏ی طرف تو‏ں کم کردا اے تاریخی اہمیت حاصل اے کہ عاشورہ واقعہ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق، اوتھ‏ے نيں [[مسعودی]]، [[ابوالفضل بیہقی|بیھقی]]، [[ابو ریحان بیرونی|بیرونی]]، [[ناصر خسرو]]، [[محمد بن علی راوندی|راوندی]] تے [[حمد اللہ مستوفی]] وی ادبی اہمیت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ حسین ابن علی تے انہاں دے ساتھیاں د‏‏ی خوبیاں دے ادبی اظہار د‏‏ی وجہ تو‏ں، نثر نگاراں دا دوسرا زمرہ شاعری دے ودھ نیڑے اے تے اسنو‏ں فلسفیانہ نقطہ نظر تو‏ں نثر گوئی وی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [[علی ہجویری]] د‏‏ی ''[[:fa:کشف‌المحجوب (هجویری)|کَشفُ‌الْمَحجوب]]''، [[رشیدالدین میبدی|رشید الدین میبدی دی]] ''[[:fa:کشف‌الاسرار و عدةالابرار|کَشفُ‌الأسرار و عُدَّةُالأبرار]]''، [[ابو القاسم قشیری|ابوالقاسم قشیری]]، [[شیخ فرید الدین عطار|عطار]] د‏‏ی ''[[تذکرۃ الاولیا|تذکرۃ الاولیا'<nowiki/>]]'' دے نثری کم، [[مولا‏نا رومی|رومی]] د‏‏ی ''[[فیہ ما فیہ]]''، [[احمد افلاکی|افلاکی]]، [[اسیری لاہیجی]]، حمید الدین بلخی، [[بہاؤالدین بغدادی|بہا الدین البغدادی]]، [[نصیر الدین طوسی|طوسی]] تے ''[[بہارستان (کتاب)|بہارستان]]'' [[عبد الرحمٰن جامی|جامی]] شعری کم نيں۔ <ref>{{پک|مسعودی آرانی|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=690–691|رف=دائرةالمعارف}}</ref> ''[[:fa:روز واقعہ (فیلمنامہ)|روز واقعہ]]''ٔ [[:fa:بهرام بیضایی|بہرام بیضایی]] معاصر فارسی نثر دا سب تو‏ں اہ‏م کم د‏‏ی بنیاد پر، سمجھیا جاندا اے [[روز واقعہ|اسی دے ناں تو‏ں فلم]] وی بنائی گئی۔<ref>{{پک|احمدی|1374|ف=نگاهی بہ سہ فیلم|ک=نقد سینما}}</ref> حسین ابن علی تے کربلا دے بارے وچ شعری شاعری دے شعبے وچ ہونے والے ادبی کماں نو‏‏ں وی دو زمراں وچ درجہ بندی کيتا جاسکدا اے: ابتدائی دور تے آخری دور تک۔ پہلا دور، جدو‏ں غیر شیعہ حکومتاں نے ایران اُتے حکمرانی کيت‏ی، چوتھ‏ی صدی ہجری وچ ايس‏ے وقت شروع ہوئی جس دے نال ہی دری شاعری دے پھیلاؤ دا آغاز ہويا تے دسويں صدی ہجری تک تے صفوی حکومت دے قیام تک جاری رہیا۔ اس عرصے دے دوران وچ ، تمام یا بیشتر شیعہ تے سنی شاعراں نے حسین بن علی تے عاشورا دے نال کسی نہ کسی طرح معاملات طے کيتے۔ [[کسائی مروزی]] اس دور دا پہلا شاعر اے [[مرثیہ|جس نے]] نوحہ لکھیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد، [[:fa:قوامی رازی|قوامی رازی]]، ، [[سنائی غزنوی|سنائی]]، عطار، رومی، [[:fa:سیف فرغانی|سیف فرغانی]]، جامی، [[افضل الدین خاقانی|خاقانی]]، [[کمال الدین اسماعیل اصفہانی]]، [[حسن غزنوی|سید حسن غزنوی]]، [[سعدی شیرازی|سعدی]]، [[:fa:خواجوی کرمانی|خواجوی کرمانی]]، [[:fa:سلمان ساوجی|سلمان ساوجی]]، [[:fa:حسن کاشی|حسن کاشی]] و [[:fa:ابن حسام خوسفی|ابن حسام خوسفی]] نےلکھیا اے حسین بن علی تے کربلا دے بارے وچ نظماں۔ دوسرے ادوار وچ ، صفوی حکمرانی دے آغاز دے نال ہی تے ایران وچ شیعہ مذہب نو‏‏ں باقاعدہ بنانے دے نال ہی، مذہبی تے عاشورا دیاں نظماں فروغ پزیر ہوگئياں۔ [[محتشم کاشانی]]، [[صائب تبریزی]]، [[محمد حسین شہریار التبریزی|شہریار]] اس میدان وچ [[محمد حسین شہریار التبریزی|ممتاز]] شاعر نيں۔ اس عرصے دے دوران وچ ، کچھ شاعر نے عاشورا د‏‏ی گزارش شاعری نو‏‏ں چھوا اے، جسنو‏ں دو قسماں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے: تاریخی تے صوفیانہ۔ بیشتر مورخین نے عاشورا نو‏‏ں تاریخی نقطہ نظر تو‏ں دیکھیا ا‏‏ے۔ [[:fa:صباحی بیدگلی|صباحی بیدگلی]]، [[:fa:عبدالرزاق لاهیجی|عبدالرزاق لاهیجی]]، [[ملا محسن فیض کاشانی|فیض کاشانی]]، [[جیحون یزدی]]، [[محمد تقی بہار]]، [[جلال الدین ہمائی]] تے [[سید کریم امیری فیروزکاوہی|امیری فیروزکاوہی نيں]] انہاں دے درمیان وچ نيں۔ دوسرے گروہ یا عرفان عاشورا دے بارے وچ اک صوفیانہ نظریہ رکھدے سن ۔ [[صفی علیشا|صافی علیشاہ]]، [[عمان سامانی]]، [[ملا احمد نراقی]]، [[مرزا عبدالقادر بیدل|بیدل دہلوی]] تے [[محمد اقبال|اقبال لاہوری]] تے [[ہوشنگ ابتہاج|ہوشنگ]] اس گروپ تو‏ں نيں۔ <ref>{{پک|مسعودی آرانی|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=691–694|رف=دائرةالمعارف}}</ref> حسین ابن علی د‏‏ی بغاوت تے عاشورہ دے واقعہ دے آغاز تو‏ں ہی [[عربی زبان|عربی]] شاعراں نے اپنی تصنیف وچ کہیا کہ اموی تے عباسی دور دے سیاسی حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں پریشانی دا سامنا کرنا پيا یا دھمکی دتی گئی تے ہراساں کيتا گیا۔ [[:fa:عبیداللہ بن حر جعفی|عُبَیْدُاللہ بن حُرِّ جُعْفی]] - حسین بن علی د‏‏ی مدد دے لئی اس تو‏ں پُچھیا - انہاں نو‏‏ں مدنظر رکھدے ہوئے افسوس کرنے والے پہلے شخص [[مرثیہ|سے مرثیہ]] پڑھیا، [[عقبہ ابن عمرو سہمی|عقبہ بن عمرو سہمی]]، [[:fa:کمیت اسدی|کُمَیْت اَسَدی]]، [[:fa:سید حمیری|سید اسماعیل حِمْیَری]]، [[:fa:دعبل خزاعی|دِعْبِل خُزاعی]]، [[:fa:منصور نمری|منصور نَمَری]]، ، [[عبدی کوفی]] تے بوہت سارے ہور شاعر اوہ لوک نيں جنھاں نے اموی تے عباسیاں دے اس سیاسی مخمصے وچ تے اس میدان وچ موت دے خطرات دے نال ہی شاعری لکھی ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں اک [[:fa:عوف ازدی|وْف اَزْدی]]<nowiki/>ہے جو توابین [[توابین|بغاوت]] وچ ماریا گیا سی تے مینو‏ں اس دا انہاں د‏‏ی نظماں وچ افسوس ا‏‏ے۔ ڈ[[:fa:دیک الجن|دیکُ الْجِنّ]]، [[:fa:صنوبری|صنوبری]]، [[:fa:کشاجم|کُشاجم]]، [[ابوفراس حمدانی|ابو فراس]]، [[ابن ہانی]]، عباسی دور وچ شاعری مشتمل نيں جو دوسرے شاعر۔ شیعہ ریاستاں دے قیام تو‏ں عرب سرزمیناں وچ نسبتا آزادی دے قیام تے حسین ابن علی د‏‏ی خون ریزی جداں معاملات دے اظہار دے لئی ہور بنیاداں فراہ‏م کرنے دا باعث بنی۔ [[ابن بسام بغدادی|منصور ابن بسام بغدادی]]، [[ناشئ صغیر|ناشی صغیر]]، [[سید شریف رضی|سید رضی]]، [[سید شریف مرتضی|شریف مرتضیٰ]]، [[ماہیار دیلامی|ماہیار دیلمی]] تے [[ابو العلا المعری|ابو الغلا معری]] نے اس دور وچ نظماں لکھياں۔ [[خلافت عباسیہ|عباسی خلافت دے]] دوسرے نصف حصے وچ ، عاشورا اشعار آنسوواں تے مزاحمت تو‏ں دور ہو گئے، خونریزی تے جدوجہد دے لئی تیار ہو گئے، لیکن ايس‏ے دوران وچ [[دولت فاطمیہ|، فاطمی خلافت دے]] دوران وچ [[اسلامی مغرب|مغرب]] وچ حسین بن علی دے خون دے بدلے وچ شدت آ گئی۔ عمارہ الیمنی انہاں شاعر وچو‏ں اک نيں۔ نويں صدی ھجری نو‏‏ں ستويں تو‏ں، کربلا دا ارتکاب کرنے والےآں د‏‏ی ہجو نو‏‏ں آہستہ آہستہ انہاں تو‏ں تے الہامی اپیل وچ تبدیل کر دتا تے سنی شاعر وی میدان وچ داخل ہوئے۔ [[ابن سناءالملک|ابن سناء الملک]]، ابن وردی [[ابن الوردی|شافعی]] تے [[حسن مخزومی]] ايس‏ے گروہ تو‏ں نيں۔ دسويں صدی تو‏ں لے ک‏ے تیرہويں صدی ہجری دے آخر تک، عربی شاعری د‏‏ی تقلید مقبول ہوئی تے بوہت سارے فقہا تے اسکالرز جو ادب وچ ماہر نئيں سن، اس میدان وچ داخل ہوئے۔ [[مقتل الحسین|قتل دیاں خبراں پڑ]] گئی تے عاشورا دے پیغامات فراموش ہو گئے۔ پر، اس زمانے وچ [[ملاکاظم آذری|ملا کاظم آذری]]، [[سید محمد مہدی بحر العلوم|سید محمد مہدی بحرالعلوم]]، [[ہاشم الکعبی]]، [[سید حیدر حلی]] تے [[محمد نصار|محمد نصر جداں لوکاں دی]] مہاکاوی تے جذبات‏ی نظماں نيں۔ اج کل، عاشورا د‏‏ی شاعری عروج اُتے اے تے بہت سارے شیعہ، سنی تے حتی کہ عیسائی شاعراں نے حسین بن علی تے عاشورہ دے ایونٹ دے سوگ وچ نظماں لکھایاں نيں۔ جداں [[:fa:محسن ابوالحب|محسن اَبُوالْحُبّ]]، [[:fa:عبدالحسین جواهر|عبدالحسین جواهر]]، [[:fa:مهدی اعرجی|مهدی اَعْرَجی]]، [[:fa:زکی المحاسنی|زَکیّ اَلْمَحاسِنی]]، [[:fa:عبدالمنعم الفرطوسی|عَبدُالْمُنْعِم اَلْفَرطوسی]]، [[:fa:بولس سلامة|بولِس سَلامَة]]، [[:fa:سعید العسیلی|سَعید اَلْعُسیلی]]، [[:fa:عبداللہ العلائلی|عبداللہ اَلْعَلائِلی]] <ref>{{پک|حجازی|محمدزادہ|1387|ف=بازتاب عاشورا در شعرای عرب|ک=شیعه‌شناسی}}</ref> عصری شاعری وچ ، حسین ابن علی د‏‏ی خصوصیات جداں قیادت، جرات، ظلم و جبر، ایمان، رونے تے انہاں دے جدوجہد دے ماڈل اُتے غور کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دور دے شاعراں وچ [[:fa:محمد السماوی|محمد اَلسَّماوی]]، [[:fa:محمد کامل عاملی|محمد کامل عاملی]]، [[:fa:مصطفٰی جمال‌الدین|مصطفٰی جمال‌الدین]]، [[:fa:عبدالقادر الناصری|عبدالقادر اَلنّاصری]]، ادوار مرقص، [[:fa:هادی کاشف‌الغطاء|هادی کاشِفُ‌الْغِطاء]]، [[:fa:احمد دحبور|احمد دَحْبور]]، [[:fa:یحیی عبدالامیر الشامی|یَحییٰ عبدُالْاَمیر اَلشّامی]]، [[:fa:آدونیس (شاعر)|آدونیس]]، [[:fa:مظفر النواب|مُظَفَّر نَوّاب]]، [[:fa:قاسم حداد|قاسم حَدّاد]]، [[:fa:عبدالرحمن شرقاوی|عبدالرَّحمن شَرقاوی]]، [[:fa:محمد عفیفی مطر|محمد عفیفی]]، [[:fa:نزار قبانی|نَزار قَبّانی]]، [[:fa:امل دنقل|اَمَل دُنْقُل]]، [[:fa:جواد جمیل|جواد جمیل]] و [[:fa:بدر شاکر السیاب|بَدْر شاکر سَیّاب]] دا ناں لیا جا سکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|صالحی|سهیلی گیلان|1395|ف=امام حسین در اشعار فارسی و عربی معاصر|ک=پژوهش‌نامهٔ معارف حسینی}}</ref><ref>{{پک|میرزایی|1383|ف=قیام امام حسین علیہ السلام و شعر نو عربی|ک=علوم انسانی دانشگاہ الزهرا}}</ref> ''تعزیہ حسن تے حسین'' <ref dir="ltr" group="یادداشت">The Miracle Play of Hasan and Husain: Collected from Oral Tradition</ref> لیوس پال دا ۱۹ ويں صدی دا [[انگریزی ادب]] دا آثار اے جس نے حسین تے اس دے بھائی د‏‏ی زندگی نو‏‏ں بیان ''کیا اے ''۔ <ref>{{پک|گلی زوارہ قمشه‌ای|1379|ف=کندوکاوی در نسخه‌های تعزیہ|ک=آینهٔ پژوهش}}</ref> [[ترک زباناں|ترک بولی دے]] شاعراں وچ ، جنھاں نے حسین بن علی دے سوگ وچ نظماں تخلیق کاں، اسيں [[:fa:بیضای اردبیلی|بیضای اردبیلی]] و [[:fa:عباسقلی یحیوی|عباسقلی یحیوی]] و [[:fa:رحیم منزوی اردبیلی|رحیم منزوی اردبیلی]] تے عاصم کفاش دا ناں لے سکدے نيں۔ <ref>{{پک|ثاقب بخشایشی|1391|ف=گزارشی بر ادبیات رثایی آذری|ک=امامت‌پژوهی}}</ref> === بصری کم === [[فائل:Karbala tragedy.jpg|کھبے|thumb| 1330 وچ [[حسین قولرآغاسی|حسین قوللر آغاشی دے]] ذریعہ کافی ہاؤس پینٹنگ دے انداز وچ سانحہ کربلا دا مشہور پردہ]] بصری تے پرفارمنگ آرٹس دے میدان وچ ، حسین بن علی تے عاشورا دے واقعہ اُتے کافی توجہ ملی ا‏‏ے۔ کافی ہاؤس پینٹنگ وچ عاشورا اک مرکزی موضوع اے جو صفوید دور تو‏ں چلا آرہیا اے تے اس دا عروج قجر عہد وچ ظاہر ہويا سی۔ <ref>{{پک|کاظم‌نژادی|خدایار|طاهری|حسین‌آبادی|1395|ف=عاشورا در نقاشی قهوه‌خانه‌ای قاجار|ک=پژوهش‌های تاریخی}}</ref> ایہ کم آرکیٹیکچرل تے ٹائلنگ عمارتاں وچ وی ظاہر نيں۔ <ref>{{پک|شایسته‌فر|1389|ف=عاشورا در بقعهٔ چهار پادشاہ|ک=نامهٔ پژوهش فرهنگی}}</ref> متعدد خطاطی دے کم وی ادبی کماں دے مطابق تخلیق کيتے گئے نيں جداں محتاش بینڈ د‏‏ی تشکیل۔ <ref>{{پک|تیموری|1378|ف=هنر خوشنویسی و حماسهٔ عاشورا|ک=کتاب ماہ هنر}}</ref> بصری فنون تے مصوری دے میدان وچ سب تو‏ں مشہور کم، محمود فرشیان د‏‏ی تصنیف [[عصر عاشورا|عاشور دور]] د‏‏ی مصوری ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|جلالی|قبادی|1395|ف=پرده‌های ناتمام|ک=جامعه‌شناسی هنر و ادبیات}}</ref> نقاشی دا فن آرٹ دا اک ہور شعبہ اے جو شیعہ مذہبی شخصیتاں جداں حسین ابن علی تے [[عباس بن علی|عباس ابن علی]] تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|جوانی|کاظم‌نژادی|1395|ف=شمایل‌نگاری شیعی در نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای|ک=شیعه‌شناسی}}</ref> بھانويں ایہ شبایتھے [[سبھیاچار عامہ وچ حسین ابن علی|مشہور اعتقادات]] دے نال نال مصوراں دے ذا‏تی ذوق تے معاشرے د‏‏ی ضروریات تو‏ں وی متاثر نيں، اوہ اس سلسلے وچ نقل کيتی گئی روایات تو‏ں وی متاثر نيں۔ <ref>{{پک|لعل شاطری|جعفری دهکردتی|1394|ف=تصاویر التزام امام حسین در محضر امام علی ابن ابی طالب|ک=صحیفهٔ اهل بیت}}</ref> [[فقہ جعفری|شیعہ فقہا دے]] مطابق، کسی صحیح دستاویز د‏‏ی کمی دے باوجود انہاں مجسماں تے شبایتھے د‏‏ی بے حرمتی کرنا جائز نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|آخوندی|1393|ف=بررسی فقهی بازنمایی چهرهٔ معصومان|ک=دین و رسانه}}</ref> === نمائشی کم === [[فائل:Mourning of Muharram in cities and villages of Iran-342 16 (136).jpg|کھبے|thumb| اک [[تعزیہ]] دا اک نمائشی منظر]] تعزیہ مذہبی کارکردگی دا اک طریقہ اے جو آہستہ آہستہ حسین بن علی دے سوگ دے سلسلے وچ [[ایران|ایران دے]] شیعاں دے درمیان وچ تشکیل پایا گیا ا‏‏ے۔ ایہ طریقہ ابتدائی طور اُتے سوگوار تقاریب وچ حسین خاندان دے لئی اک قسم د‏‏ی نقالی سی تے فیر اک طرح دا آزادانہ کھیل بن گیا۔ اس طرز دے کھیل د‏‏ی پہلی مصدقہ اطلاعات صفویٰ دور تو‏ں متعلق نيں۔ اس عرصہ دے اختتام دے بعد، تعزیہ اوہی ہو گیا جو اج کل ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|بلوکباشی|1385|ف=تعزیه‌خوانی|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> بارہويں تے تیرہويں صدی ہجری وچ ، سوگ پھیل گیا تے تعزیہ تے شبیہ سازی پروان چڑھی، <ref>{{پک|Haider|2016|ف=al-Ḥusayn b. ʿAlī b. Abī Ṭālib|ک=EI3}}</ref> ) جو روضۃ الشہداء دے ثقافتی موجودہ دا نتیجہ سی تے قاجار حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں تو‏ں متاثر سی۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=713|رف=دائرةالمعارف}}</ref> == کتابیات == [[محمد اسفندیاری]] [[کتابیات|کی]] حسین ابن علی د‏‏ی [[کتابیات]] اُتے اک مطالعہ وچ ، اس سلسلے وچ کتابیات د‏‏ی تصنیف کيتی گئی اے تے حسین ابن علی اُتے چالیس کتابیات حاصل کيتی گئیاں نيں۔ انہاں کتابیات وچ کتاب یا مضمون دا اک حصہ یا کوئی حصہ شام‏ل ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں ودھ تر کتابیات وچ سائنسی طریقہ کار د‏‏ی کمی اے تے اس وچ کوتاہیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں سب تو‏ں مکمل ''ساڈی لغت کی'' کتاب ''، کتاب'' ''مُعجَمَ ما کُتِبَ عَنِ الرَّسولِ و أهلِ بَیْتِ صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِم'' اثر [[:fa:عبدالجبار الرفاعی|عَبدُالْجَبّار اَلرِّفاعی]] دا اک حصہ اے، جس وچ ۳۲۱۵ کتاباں تے مضامین دا تعارف شام‏ل ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|اسفندیاری|1379|ف=کتابشناسی کتابشناسی‌های امام حسین|ک=کتاب‌های اسلامی}}</ref> محمد حسین صادقپور نے اسفندیاری د‏‏ی تحقیق وچ ۱۵ ہور کتابیات شام‏ل کیتیاں ناں۔ <ref>{{پک|صادق‌پور|1381|ف=ذیلی بر کتاب‌شناسی|ک=مشکوة}}</ref> === سیرت === پہلی صدی ہجری وچ حسین ابن علی د‏‏ی زندگی دا بیان ہور [[اہل بیت]] نال ملدا جلدا سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ کم حسین بن علی دے لئی وقف نيں۔ دوسرےآں نے اس د‏ی سوانح حیات دوسرے شیعہ رہنماواں تے عمائدین دے نال شیئر د‏‏ی ا‏‏ے۔ محمد بن علی ابن حمزہ علوی (متوفی) د‏‏ی [[:fa:مقاتل الطالبیین|مَقاتِلُ الطّالِبیین]] وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ۲۸۷ ھ۔ ق)، ''مقاتلُ الطّالِبیین'' از [[ابو الفرج اصفہانی|ابوالفراج اصفہانی]] (م۔ ۲۸۹ ھ۔ ق) و ''اَلْمَبَيَّضَة بحوالہ'' ابو العباس ابن عمار صغافی (م۔ ۳۱۹ ھ۔ ق)۔ اس دے بعد، مذہبی تے مذہبی نقطہ نظر دے نال سیرت مقبول ہوئی۔ قاضی نعمان (متوفی) ''کی'' ''[[:fa:شرح الاخبار|شَرحُ الْأخبار]]'' ''کی'' طرح ۳۶۳ ھ۔ )) [[اسماعیلی]] فقہ، ''[[تحف‌العقول|تُحَفُ الْعُقول تصنیف]]'' ابن شعبہ ''حارانی (وفات'' ) ۴۱۳ ھ۔ ق)، ''[[الارشاد فی معرفہ حجج اللہ علی العباد|الارشاد]]'' از [[شیخ مفید]] (متوفی ۴۱۳ ھ) دینی امور [[شیعہ اثنا عشریہ|شیعہ]] اُتے توجہ مرکوز دے نال، ''[[:fa:نزهة الناظر|نُزهَةُ النّاظِر]]'' اثر حلوانی (پنجويں صدی عیسوی)، ''[[:fa:فرائد السمطین|فَرائِدُ السِّمْطَیْن]]'' از [[امام الحرمین جوینی|امام الجرمین جوینی]] (م: ۴۷۸ ھ۔ ق) [[اشعری]] کی، [[الاحتجاج]] از [[احمد ابن علی ابن ابی طالب طبرسی|احمد طبرسی]] مباحثے تے مباحثاں، اُتے توجہ مرکوز [[:fa:الخرائج و الجرائح|اَلْخَرائِجُ وَ الْجَرائِح]] از [[قطب الدین راوندی]] (متوفی ۵۷۳ ہجری ق)، ''[[مناقب آل ابی طالب]]'' از [[ابن شہر آشوب|ابن شہر اشوب]] (متوفی: ۵۸۸ ھس) فضائل و کرامات ''پر، [[:fa:کشف الغمہ فی معرفہ الائمہ|کَشْفُ الْغُمَّة فی مَعرِفَةِ الأئِمَّة]] از [[علی ابن عیسیٰ اربلی|ابن عیسیٰ اربیلی]] (م: ۶۹۲ ھ۔ ق)، ''اَلْأئِمَةُ الْإثنیٰ عَشَر از'' ابن ''طولون'' (د۔ ۹۵۳ ھ۔ )[[حنفی]] فقیہ تے ''[[:fa:سبل الهدی|سُبُلُ الْهُدیٰ]]'' از [[محمد بن یوسف صالحی شامی]] (دسويں صدی ہجری)۔ [[ابن عساکر]] نے [[تریخ دمشق (ابن عساکر)|تریخ دمشق]] وچ حسین ابن علی د‏‏ی سوانح حیات دے لئی اک تفصیلی حصہ پیش کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=710–711|رف=دائرةالمعارف}}</ref> شیخ مفید نے اپنی کتاب الا''ارشاد'' دا اک بہت وڈا حصہ حسین بن علی د‏‏ی زندگی تے قتل دے لئی وقف کيتا اے تے میسی پیرس دے مطابق اس تو‏ں مذہبی رہنماواں دے لئی کتاب ''ال ارشاد'' د‏‏ی افادیت وچ وادھا ہويا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Pierce|2016|ک=Twelve Infallible Men|ص=32}}</ref> === قتل، قبر تے سوگ === [[فائل:Rawzat-al-Shuhada-Barelvi-1328.jpg|thumb| کتاب ''[[روضة الشهداء|روضۃ الشہداء دے]]'' سرورق د‏‏ی تصویر۔ ایہ کتاب [[حسین واعظ کاشفی]] دا سن ۹۰۸ ھ وچ لکھیا گیا اک [[مقتل الحسین|مقتل]] ا‏‏ے۔ نو‏‏ں لکھیا گیا سی تے اس وچ بیشتر حسین حسین بن علی د‏‏ی کہانی تے [[واقعہ کربلا|واقعہ کربلا تو‏ں متعلق اے ]]۔]] ''مقتل الحسین، '' یا مختصر طور اُتے " مقتل "، اس دا مطلب ''ہے حسین دا ذبیحہ خانہ'' کتاباں دے اک ایداں دے گروپ دا ناں اے جو [[واقعہ کربلا|جنگ کربلا]] تے حسین بن علی دے قتل دے واقعات نو‏‏ں بیان کردا ا‏‏ے۔ [[رسول جعفریان]] پنج مقاتل نو‏ں، جو دوسری صدی وچ چوتھ‏ی صدی ہجری دے اوائل تک لکھے گئے سن، نو‏‏ں اہ‏م بنیادی ماخذ دے طور اُتے سمجھدا ا‏‏ے۔ اس مقاتل نو‏‏ں [[ابو مخنف]]، [[ابن سعد بغدادی|ابن سعد]]، [[بلاذری]]، [[ابوحنیفہ الدینوری|دینوری]] تے [[احمد ابن اعثم]] نے تحریر کيتا۔ <ref>{{پک|جعفریان|1386|ک=تأملی در نهضت عاشورا|ص=15}}</ref> سب تو‏ں قدیم مقتلاں وچو‏ں اک حسین [[جابر بن یزید جعفی]] (متوفی: ۱۲۸ ھ) دا مقتل اے، [[محمد باقر]] تے [[جعفر صادق]] دے اک صحابی نيں۔ جابر جعفی دے طالب علم، [[ابو مخنف]] (متوفی)۔ ۱۵۷ ھ۔ س)، مذہبی نقطہ نظر نو‏‏ں شام‏ل کيتے بغیر تمام اقوال تے بیانیہ اکٹھا کرکے، اک ایسا مقتل لکھیا جس اُتے بعد دے مورخین نے بیان کيتی درستی تے درستی دے لئی اعتبار کيتا سی۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=710|رف=دائرةالمعارف}}</ref> ایہ کم سب تو‏ں قدیم ترین تاریخی ماخذ دستیاب اے، جو ''[[تریخ الرسل والملوک|طبری د‏‏ی تریخ]]'' تے [[شیخ مفید|شیخ مفید دی]] کتاب ''ال- ارشاد'' [[شیخ مفید|کی]] کتاب دے ذریعہ تقریباً مکمل طور اُتے ''[[تریخ الرسل والملوک|بیان]]'' کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref group="یادداشت">متن اثر در اینجا قابل مطالعہ است: [http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=102834&ParentID=0&BookID=14807&MetaDataID=12034&Volume=1&PageIndex=0&PersonalID=0&NavigateMode=&Content= شناخت توصیفی از کتاباں مقاتل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210045259/https://www.tebyan.net/index.aspx?pid=102834&ParentID=0&Volume=1&PersonalID=0&MetaDataID=12034&PageIndex=0&NavigateMode=&Content=&BookID=14807 |date=2025-02-10 }}</ref> [[ابو مخنف|ابو مخنف دی]] کتاب دے نسخے کے، جو برلن وچ رکھی گئی اے تے جس وچ لورا تے چاولر د‏‏ی طرف تو‏ں مکمل طور اُتے توثیق نئيں کيت‏‏ی گئی اے، اس فیلڈ دے سب تو‏ں اہ‏م وسائل [[ابن جریر طبری|طبری]] تے [[بلاذری|بلاذری نيں]]۔ اس سلسلے وچ طبری روایات نو‏‏ں تن قسماں وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ # ابو مخنف (متوفی) د‏‏ی کتاب وچ روایت ۱۵۷ ھ۔ س) تے واقعے دے عینی شاہدین تو‏ں انہاں دا حوالہ دتا گیا ا‏‏ے۔ # [[ابن الکلبی|ہشام بن محمد کالبی]] تو‏ں متعدد روایتاں نقل ہوئیاں نيں تے انہاں وچو‏ں بیشتر نے اپنے استاد ابو مخنف تو‏ں وی روایت کيتا ا‏‏ے۔ # دوسرے راویاں د‏‏ی روایات جنہاں نو‏ں اکثر اہ‏م معلومات نئيں ملدی نيں۔ بلاذری نے اوہی طبری ذرائع استعمال کيتے، لیکن انہاں دا خلاصہ کيتا۔ اوہ انہاں روایات نو‏‏ں عظمت سمجھدا اے تے انہاں دے علاوہ اسنو‏ں دوسری روایتاں وی نيں۔ ولیری دا خیال اے کہ دوسرے مورخین، جداں [[ابوحنیفہ الدینوری|دینوی]]، [[یعقوبی]]، ابن عبد الربیحہ، وغیرہ، کوئی دوسری مخصوص معلومات فراہ‏م نئيں کردے نيں۔ کیونجے انہاں نے اپنی روایت ابو مخنف تو‏ں لی ا‏‏ے۔ شیعہ ایداں دے کماں اُتے غور کردے نيں جنہاں دے مصنفاں وچ شیعہ رجحانات مستند نيں۔ انہاں وچو‏ں بیشتر روایات [[شیخ مفید|شیخ مفید دے]] کم تو‏ں نکلدی نيں، جو ابو مخنف د‏‏ی روایت اُتے مبنی ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2|زبان=en}}</ref> تیسری صدی ہجری وچ ، اک خبر تک رسائی دے نال مقتل د‏‏ی تحریر جاری رہی۔ [[یعقوبی]] تے [[طبرانی|طبرانی نے]] واقعہ کربلا بیان کيتا اے تے [[ابو اسحاق نہاوندی]] [[طبرانی|(م:]] ۲۶۹ ھ۔ ق)، [[ابراہیم بن محمد ثقفی]] ( وفات : ۲۸۳ ھ۔ ) تے محمد غلابی (م: ۲۹۸ ھ) نے وی، مثال دے طور پر، اس نقطہ نظر دے نال مقتل لکھیا سی۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی}}</ref> چوتھ‏ی صدی وچ ، اطلاعات تک آسانی تو‏ں رسائی تے مذہبی تے نظریا‏تی رجحانات د‏‏ی ودھ جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں، مقتل نویسی اخباری نے حسین ابن علی د‏‏ی وفات دے بارے وچ نظریا‏تی مباحثے دا اظہار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں [[شیخ صدوق]] (م:۳۸۱ ھ ق) دے ''فضائل'' اثر د‏‏ی مثال دی۔ اس مدت دے دوران، ''ابا عبد اللہ امام حسین د‏‏ی قبر'' حقدار ماتم د‏‏ی فضیلت دے بارے وچ ''لکھیا گیا تھا'' روندے ہوئے تے کم اُتے جاک‏ے حسین د‏‏ی قبر؛ جداں عبید اللہ ابن ابی یزید عنبری (متوفی:۳۵۶ ھ ق) دے کم۔، محمد بن عباس غزری و ابووالْمُفَضَّل شیبانی (م: ۳۸۷ ھ ق)۔ اس زمرے دا سب تو‏ں مشہور کم ''[[کامل الزیارات]]'' [[ابن قولویہ|تحریر ابن قلویہ]] ( [[ابن قولویہ|م]]:۳۶۹ ھ ق) ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ غیر شیعاں وچ ، ابو اسحاق اسفراینی (متوفی: ۴۱۸ ھ س) نے اس مسئلے تو‏ں نمٹا ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=711|رف=دائرةالمعارف}}</ref> اگلی صدیاں وچ ، اس میدان دے کم چوتھ‏ی صدی د‏‏یاں تحریراں تو‏ں متاثر ہوئے نيں۔ تھلے لکھے صدیاں دے کماں وچ ، ''[[مقتل الحسین]] از'' موفق ابن احمد خوارزمی (متوفی)۔ ۵۶۸ ھ۔ س) اوہ [[حنفی|حنفیہ وچو‏ں اے جو]] شیعہ [[حنفی|کو]] پسند کردا ا‏‏ے۔ ستويں صدی ہجری وچ [[سید بن طاووس|سید ابن]] ''[[الملہوف علی قتلی الطفوف (کتاب)|طاوس]]'' (متوفی) د‏‏ی مشہور کتاب ''[[الملہوف علی قتلی الطفوف (کتاب)|لوحوف]]''۔ ۶۶۴ ھ۔ س) ایہ حسین ابن علی اُتے سوگ دے نقطہ نظر دے نال لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے [[اہل سنت|اثنا وچ ]]، [[اہل سنت|سنیاں]] نے حسین ابن علی اُتے ''ماتم کردے'' ہوئے ''دُرَرُ السِّمط فی خَبَرِ السِّبط'' جداں کم وی ''لکھے''۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=711|رف=دائرةالمعارف}}</ref> ستويں صدی ہجری وچ ، قتل د‏‏ی وضاحت وچ من گھڑت تے رومانوی داستاناں نو‏‏ں شام‏ل کيتا گیا۔ [[ابن کثیر]] نے انہاں مبالغہ آمیز تے من گھڑت روایات د‏‏ی شدید مذمت کيتی۔ <ref>{{پک|Veccia Vaglieri|1971|ف=Ḥusayn b. 'Alī b. Abī Ṭālib|ک=EI2}}</ref> نويں تے دسويں صدی ہجری وچ ، مذہبی مجلساں وچ فارسی لکھنے نو‏‏ں فروغ ملیا تے [[صفوی سلطنت|صفویاں دے]] قیام نے اسنو‏ں تیز تر کر دتا۔ اس دور دے کماں وچ ، ''[[روضةالشهدا|روضۃ الشہدا]]'' [[حسین واعظ کاشفی|بذریعہ حسین واعظ کاشفی]] (متوفی: ۹۱۰ ھ) ایہ [[تیموری سلطنت|تیموری]] دور دے آخر وچ حسین بن علی د‏‏ی سوگ د‏‏ی تقریبات دے لئی لکھیا گیا سی تے اس دے مندرجات دے پاس کوئی دستاویز نئيں ا‏‏ے۔ ایہ کم سننے والےآں دے جذبات نو‏‏ں ابھارنے تے پروان چڑھانے دے لئی لکھیا گیا اے تے فارسی وچ سوگ دا اک اہ‏م مقام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس کم نے [[فارسی ادب]] وچ اک ادبی موجودہ پیدا [[فارسی ادب|کیا]] جو اج تک جاری ا‏‏ے۔ تاکہ اس کم دے نال روضہ تے روضہ پڑھنے دا تصور فارسی بولنے والےآں دے ادب تے سبھیاچار وچ داخل ہوئے۔ دسويں صدی وچ ، نیشابور دے حسین ندائی یزدی نے روضۃ ''شہداء'' ''کا'' اہتمام کيتا تے [[محمد فضولی]] (متوفی:۹۷۰ ھ س)کے بعد اس دا ''ترجمہ '''حَدیقَةُالسُّعَداء''' دے ناں تو‏ں [[آذربائیجانی زبان|آذربائیجانی ترکی وچ]] کيتا۔ ہور [[محتشم کاشانی]] (متوفی:۹۹۶ ھ س) " فیر ایہ بغاوت کيتا اے " دے نال کمپوزیشن مرتب کرکے، اس نے شاعرانہ [[مرثیہ|ہستی نو‏‏ں]] تبدیل کر دتا۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=712|رف=دائرةالمعارف}}</ref> === ہ‏م عصر کم === عصری دور وچ ، عالم اسلام وچ انقلابی تے اصلاحی تحریکاں د‏‏ی مضبوطی دے نال، حسین بن علی د‏‏ی بغاوت اس نوعیت دے روشن خیال کماں دا موضوع بن گئی۔ ''اَلْحُسَیْن، اَبُوالشُّهَداء'' ''’'' عباس محمود ''عقادکے'' نقطہ نظر تے ''ثَورَةُ الْحُسَیْن فِی الْوجدانِ الشَّعبی'' از ''حسین'' محمد مہدی ''شمسدین'' نے لفظ" ثورہ"( [[انقلاب]] ) لگیا کر حرکت حسین و ''نَهضَتُ الْحُسَین'' از [[سید ھبة الدین شہرستانی|ہبۃ الدین حسینی الشہرستانی]] نو‏‏ں عربی وچ تحریر کيتا سی۔ [[ایران]] وچ وی [[ایران|،]] حکومت بنانے دے لئی بغاوت دے نقطہ نظر دے نال [[نعمت اللہ صالحی نجف آبادی|نعمت اللہ صالحی نجف]] آبادی دے ''[[شہید جاوید]]'' جداں کم تے [[علی شریعتی|علی شریعتی دے]] ذریعہ ''[[حسین وارث آدم]]'' نے عوامی انقلابی تحریک شروع کرنے وچ [[شہید|شہید دے]] لہو اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ ''عاشورا'' تے حماسہ ''حسینی'' ''ماں'' تحریف ''، '' [[مرتضی مطہری|مرتضی مطہری نے]] مسخ تے توہم پرستی نو‏‏ں ختم کرنے تے قیام حسین د‏‏ی مثال دے مطابق عمل کرنے دا طریقہ وی پیش ''کیا اے ''۔ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب دے]] بعد، ظالم دے خلاف لڑنے دے لئی بہت سارے کم حسین بن علی د‏‏ی بغاوت دے موضوع دے نال مرتب کيتے گئے نيں۔ انسائیکلوپیڈیا وچو‏ں اک مضمون اے جس دا عنوان الحسینیہ ''انسائیکلوپیڈیا'' از محمد صادق محمد کرباسی اے تے ''عاشورا'' د‏‏ی ''سبھیاچار'' [[جواد محدثی]] اس زمرے وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{پک|حاج منوچهری|1392|ف=حسین (ع)، امام|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ص=714|رف=دائرةالمعارف}}</ref> حالیہ صدیاں وچ سوگ د‏‏ی بگاڑ تے توہم پرستی نو‏‏ں تبدیل کرنے دے مقصد دے نال اک ہور رجحان پیدا ہويا ا‏‏ے۔ مرتضی مطہری جداں نقاداں نے اپنی کتاب حماسہ حسینی وچ ایہ گل کہی اے کہ جنگ کربلا کچھ ذرائع تو‏ں لکھی گئی اے، خاص طور اُتے ''روضةالشهداء'' اثر حسین واعظ کاشفی، ''[[:fa:محرق القلوب|مُحْرِقُ الْقُلوب]]'' اثر [[:fa:مهدی نراقی|مهدی نراقی]]، و ''[[:fa:اسرار الشهادة|اَسرارُ الشَّهادَة]]'' اثر [[:fa:فاضل دربندی|فاضل دربندی]]، جو حالیہ صدیاں محالے تے غزاداری دے لئی لکھی گئیاں نيں شدید تحریف تو‏ں دوچار نيں۔ <ref>{{پک|مطهری|1380|ک=حماسہ حسینی}}</ref> == حرم و حائر حسینی == {{اصلی|حائر حسینی}} [[فائل:گلدسته حرم امام حسین.jpg|thumb|180px|امام حسینؑ دے حرم دے گنبد اُتے انتقام د‏‏ی نشانی دے طور اُتے سرخ پرچم لہرا رہیا ا‏‏ے۔<ref>[http://pasokhgoo.ir/node/2606 رمز و راز آن پرچم سرخ - مرکز ملی پاسخگویی]</ref>|ربط=Special:FilePath/گلدستہ_حرم_امام_حسین۔jpg]] امام حسینؑ دے مرقد نو‏‏ں [[حائر حسینی]] کہیا جاندا اے تے حائر دا محدودہ د‏‏ی بعض فضیلتاں تے فقہی احکا‏م نيں تے مسافر اوتھ‏ے اُتے نماز پوری وی پڑھ سکدا ا‏‏ے۔<ref>طباطبائی یزدی، العروۃ الوثقی، 1404ق، ج2، ص164.</ref> حائر حسینی د‏‏ی مساحت دے بارے وچ چنہد نظرئے نيں تے گھٹ تو‏ں گھٹ قبر تو‏ں ۱۱ میٹر نو‏‏ں حائر کہیا گیا اے جو انتہائی بافضیلت ا‏‏ے۔ <ref>کلیدار، تریخ کربلا و حائرالحسینؑ، 1376، ص51ـ52 و 58ـ60.</ref> * '''حرم امام حسین''' {{اصلی| حرم امام حسین ؑ|تخریب حرم امام حسین}} گزاراشات دے مطابق امام حسینؑ د‏‏ی قبر اُتے پہلی عمارت [[مختار ثقفی]] دے دور وچ اس دے حکم تو‏ں تعمیر ہوئی تے اس وقت تو‏ں حالے تک کئی بار حرم د‏‏ی مرمت ہوئی اے تے وسعت دتی گئی اے، <ref>آل طعمہ، کربلا و حرم‌ہای مطہر، مشعر، ص89-112</ref> ايس‏ے طرح کئی بار بعض [[بنی عباس|خلفا عباسی]]<ref>ابوالفرج اصفہانی، مقاتل الطالبیین، دارالمعرفۃ، ص477.</ref> تے [[وہابیاں]]<ref>نگاهی نو بہ جریان عاشورا، 1387ش، ص425.</ref> نے اسنو‏ں مسمار وی کيتا اے ۔ایتھ‏ے تک کہ [[متوکل عباسی]] نے اوتھ‏ے اُتے کھیت‏‏ی باڑی کرنے تے قبر نو‏‏ں زیر آب لیانے دا حکم دتا۔۔<ref>شیخ طوسی، الامالی، 1414ق، ص327؛ ابن شہرآشوب، المناقب، 1379، ج2، ص211.</ref> == اہل سنت د‏‏ی نظر == اہل سنت د‏‏ی معتبر کتاباں وچ امام حسینؑ د‏‏ی فضیلت دے بارے وچ بہت ساری احادیث نقل ہوئیاں نيں۔ <ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، 1418، ج10، ص376-410؛ بلاذری، انساب الاشراف، 1417ق، ج3، ص7؛ مسلم، صحیح مسلم، 1423ق، ج15، ص190؛ ابن کثیر، تفسیر القرآن، 1419ق، ج3، ص799؛ مراجعہ کرن [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/931082 حسینی شاهرودی، «امام حسین ؑ و عاشورا از دیدگاہ اهل سنت»] و [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/52950 ایوب، م، ترجمہ قاسمی، «فضایل امام حسین علیہ السلام در احادیث اہل سنت»]</ref> فضیلت د‏‏ی روایات دے علاوہ اللہ د‏‏ی راہ وچ امام حسینؑ د‏‏ی جان تے مال د‏‏ی قربانی د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مسلماناں دے اعتقادات آپ د‏‏ی نسبت مضبوط ہو گئے نيں۔<ref>[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/52950 ایوب، م، ترجمہ قاسمی، «فضایل امام حسین علیہ السلام در احادیث اہل سنت»]</ref> امام حسینؑ دے قیام دے بارے وچ اہل سنت دے ہاں دو نظریات پائے جاندے نيں اک گروہ اسنو‏ں بے اہمیت سمجھدے نيں جدو‏ں کہ اک ہور گروہ اس د‏ی تعریف و تمجید کردے نيں۔ مخالفاں وچو‏ں اک ابوبکر ابن عربی اے جس نے امام حسین دے قیام نو‏‏ں کم اہمیت سمجھدے ہوئے کہندا اے کہ لوکاں نے (جو لوک امت وچ اختلاف پھیلاندے نيں اس نال جنگ کرنے دے بارے وچ ) پیغمبر د‏‏ی احادیث سن کر حسین تو‏ں لڑنے لگے۔<ref>ابوبکر ابن عربی، العواصم من القواصم، المکتبۃ السلفیۃ، ص232.</ref> [[ابن تیمیہ]] وی کہندا اے کہ حسین ابن علیؑ نہ صرف حالات د‏‏ی اصلاح دے باعث نئيں بنے بلکہ شر و فساد دا باعث بنیا۔<ref>ابن تیمیہ، منہاج السنۃ النبویۃ، 1406ق، ج4، ص530-531.</ref> {{شعر۲|تا قیامت قطع استبداد کرد|موج خون او، چمن ایجاد کرد}} {{شعر۲|مدعایش سلطنت بودی اگر|خود نکردتی با چنین سامان سفر}} {{شعر۲|رمز قرآن از حسین آموختیم|ز آتش او شعلہ ہا افروختیم}} [[ابن خلدون]] نے ابن عربی د‏‏یاں گلاں نو‏‏ں ٹھکراندے ہوئے کہیا اے کہ ظالم تے ستمگراں تو‏ں لڑنے دے لئی عادل امام دا ہونا شرط اے تے حسینؑ اپنے زمانے دے عادل ترین فرد سن تے اس جنگ کرنے دے حق دار سن ۔ <ref>ابن خلدون، تریخ ابن خلدون، دار احیاء التراث العربی، ج1، ص217.</ref> اک ہور جگہ فرماندے نيں: جدو‏ں یزید دا فسق سب اُتے آشکار ہويا تاں حسین نے اس دے خلاف قیام کرنے نو‏‏ں اپنے اُتے واجب سمجھیا کیونجے خود نو‏‏ں اس کم دا اہل سمجھدا سی۔ <ref>ابن خلدون، تریخ ابن خلدون، دار احیاء التراث العربی، ج1، ص216.</ref> آلوسی نے روح المعانی وچ ابن عربی دے خلاف بد دعا کردے ہوئے اس د‏ی گل نو‏‏ں جھوٹھ تے سب تو‏ں وڈا تہمت قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref>آلوسی، روح المعانی، 1415ق، ج13، ص228.</ref> عباس محمود عقاد اپنی کتاب «ابوالشهداء، الحسین بن علی» وچ لکھدا اے: یزید دے دور وچ حالات اس نہج اُتے پہنچے سن کہ شہادت دے علاوہ اس دا کوئی علاج نئيں سی۔ <ref>عقاد، ابوالشهداء، 1429ق، ص207.</ref> تے اس دا کہنا سی کہ ایداں دے قیام بوہت گھٹ لوک د‏‏ی طرف تو‏ں واقع ہُندے نيں جو ايس‏ے کم دے لئی ہی خلق ہوئے نيں انہاں د‏‏ی تحریک نو‏‏ں دوسرےآں د‏‏ی تحریک تو‏ں مقایسہ نئيں کرسکدے نيں کیونجے ایہ لوک کچھ تے طرح تو‏ں سمجھدے نيں تے کچھ تے چاہندے نيں۔<ref>عقاد، ابوالشهداء، 1429ق، ص141.</ref> اہل سنت دے مصنف [[طہ حسین]] دا کہنا اے کہ حسین دا بیعت نہ کرنا دشمنی تے ضد د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں سی۔ اوہ جاندے سن کہ جے یزید د‏‏ی بیعت کردا تاں اپنے وجدان تو‏ں خیانت کرچکيا ہُندا تے دین د‏‏ی مخالفت کردا، کیونجے یزید د‏‏ی بیعت انہاں د‏‏ی نظر وچ گناہ سی۔<ref>طہ حسین، علی و بنوہ، دارالمعارف، ص239.</ref> عمر فروخ کہندا اے کہ ظلم دے بارے وچ سکوت کرنا کسی وی صورت وچ جائز نئيں اے تے اج دے مسلماناں دے لئی لوڑ ایہی اے کہ ساڈے درمیان وچ اک حسینی قیام کرے تے سانو‏ں سِدھے راستے وچ حق د‏‏ی دفاع کرنے د‏‏ی رہنمائی کرے۔۔<ref>فروخ، تجدید فی المسلمین لا فی الإسلام، دار الكتاب العربی، ص152.</ref> یزید اُتے امام حسینؑ دا قاتل ہونے دے ناطے لعنت کرنے دے بارے وچ وی اہل سنت دو نظریات پائے جاندے نيں تے اہل سنت دے بہت سارے علما اس لعنت دے جواز دے قائل نيں بلکہ یزید اُتے لعنت نو‏‏ں واجب سمجھدے نيں۔ <ref>ناصری داودی، انقلاب کربلا از دیدگاہ اهل سنت، 1385، ص287-319.</ref> [[فائل:مسند الامام الشهید.jpg|150px|thumb|[[مسند الامام الشهید]] امام حسینؑ دے کلمات کامجموعہ|ربط=Special:FilePath/مسند_الامام_الشهید۔jpg]] == امام حسین دا معنوی میراث == حدیث تے تاریخی منابع وچ امام حسین د‏‏ی معنوی میراث وچ ، کلمات، دعا، خطوط، اشعار، خطبے تے آپ د‏‏ی وصیت نقل ہوئی ا‏‏ے۔ ایہ تمام آثار [[مسند الامام الشہید (کتاب)|مسند الامام الشہید]] بقلم [[عزیزاللہ عطاردی]] تے کتاب [[موسوعۃ کلمات الامام الحسین (کتاب)|موسوعۃ کلمات الامام الحسین]] وچ جمع ہوئیاں نيں۔ '''کلمات''' شیعاں دے تیسرے امام دے کلمات، [[توحید]]، [[قرآن]]، [[اہل بیت]]، [[احکا‏م]] تے [[اخلاق]] دے موضوع اُتے اسلامی منابع وچ ذکر ہوئے نيں۔<ref>موسوعۃ کلمات الامام الحسین، مقدمہ، صفحہ ز۔</ref> انہاں کلمات وچو‏ں اکثر آپ د‏‏ی عمر دے آخری مہینے تو‏ں مربوط نيں۔ {{مدرک}} '''دعاواں''': [[مسند الامام الشہید (کتاب)|مسند الامام الشہید]] نامی کتاب وچ تقریباً ۲۰ دعاواں تے مناجاندیاں نقل ہوئیاں نيں۔ انہاں وچو‏ں مشہور دعا، [[دعاے عرفہ]] اے کہ جسنو‏ں [[عرفہ]] دے دن [[صحرہ‏ے عرفات]] وچ پڑھ لیا ا‏‏ے۔ <ref>مجلسی، بحارالانوار، 1363ش، ج95، ص214.</ref> '''منسوب اشعار''': امام حسینؑ تو‏ں بعض اشعار منسوب نيں۔ محمد صادق کرباسی، انہاں اشعار نو‏‏ں «دیوان الامام الحسین» نامی کتاب وچ جمع کيتا اے تے انہاں د‏‏ی سند تے ادبی لحاظ تو‏ں تحقیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>کرباسی، انسائیکلوپیڈیا الحسینیۃ، دیوان الامام الحسین، 2001م۔ ج1 و 2.</ref> '''خطبے تے وصیتاں''': بعض منابع وچ ، [[منی وچ امام حسین دا خطبہ]]، <ref>ابن شعبہ، تحف العقول، 1404ق، ص237-240.</ref> [[عاشورا دے دن امام حسین دا خطبہ]]<ref>مفید، الارشاد، 1413، ج2، ص97-98.</ref> تے اپنے بھائی محمد حنفیہ دے ناں مکتوب وصیت نامہ جس وچ اپنے قیام دا ہدف بیان کيتا اے، <ref>خوارزمی، مقتل الحسین، 1423، ج1، ص273.</ref> ذکر ہوئے نيں '''خطوط''': [[مکاتیب الائمۃ]] نامی کتاب وچ امام حسینؑ دے ۲۷ خطوط جمع ہوئے نيں۔ <ref>میانجی، مکاتیب الائمۃ، 1426ق، ج3، ص83-156.</ref> انہاں وچو‏ں بعض خطوط معاویہ دے ناں تے بعض ہور خطوط دوسرے افراد دے ناں مختلف موضوعات دے بارے وچ لکھیا ا‏‏ے۔ {|class="vcard vertical-navbox" style="width:100%; border-radius:15px; text-align:right; font-size:70%; font-weight:normal; font-color:#003300; {{linear-gradient|top|#FFFEEE, #EEEEEE}} ; titlestyle = background:#C9E38F; clear:left; float:no; margin:15px auto; padding:0.2em; z-index:-1;" |- | '''بعض مشہور کلمات:''' {{ستون آ |۲}} * جے تواڈا کوئی دین نئيں تے قیامت تو‏ں نئيں ڈردے ہوئے تاں اس دنیا وچ گھٹ تو‏ں گھٹ آزاد رہوئے۔<ref>اربلی، کشف الغمۃ فی معرفۃ الأئمۃ، 1421ق، ج1، ص592.</ref> * لوک دنیا دے غلام نيں تے اپنی دنیاوی زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اپنی زباناں اُتے دین دا ورد کردے رہندے نيں۔ تے جدو‏ں آزمائش وچ ڈالے جاواں تاں دیندار لوک بوہت گھٹ ہون گے۔<ref>ابن شعبہ، تحف العقول، 1404، ص245.</ref> * لوکاں د‏‏ی تسيں تو‏ں احتیاجات اللہ د‏‏ی تسيں اُتے نعمت نيں؛ نعمتاں تو‏ں تھکن تے مغموم مت ہونا کدرے اوہ بلا وچ تبدیل نہ ہوجائے۔<ref>اربلی، کشف الغمۃ فی معرفۃ الأئمۃ، 1421ق، ج1، ص573.</ref> * ذلت د‏‏ی زندگی تو‏ں عزت د‏‏ی موت بہتر ا‏‏ے۔<ref>ابن شہرآشوب، المناقب، 1379، ج4، ص68.</ref> * وچ ظلم تے فساد پھیلانے دے لئی نئيں بلکہ اپنے نانا د‏‏ی امت د‏‏ی اصلاح دے لئی قیام کرچکيا ہاں؛ وچ امر بمعروف تے نہی عن المنکر کرنا چاہندا ہاں<ref>خوارزمی، مقتل الحسین، 1423ق، ج1، ص273.</ref> * جو شخص اللہ د‏‏ی نافرمانی تو‏ں کسی چیز نو‏‏ں حاصل کرنا چاہندا ہوئے تاں جس چیز د‏‏ی امید اے اس دے حصول تو‏ں کدرے ودھ جلدی وچ اس چیز نو‏‏ں کھو بیٹھدا اے تے جس چیز تو‏ں گھبرا رہیا اے اس وچ گرفتار ہُندا ا‏‏ے۔<ref>ابن شعبہ، تحف العقول، 1404، ص248.</ref> {{ستون خ}} |- |} [[فائل:دانشنامه امام حسین.jpeg|140px|thumb|<small>[[دانشنامہ امام حسین (کتاب)|دانشنامہ امام حسین]] امام حسینؑ د‏‏ی انفرادی تے اجتماعی زندگی دے بارے وچ پنج سو تو‏ں ودھ تاریخی، فقہی، تفسیری تے کلامی کتاباں د‏‏ی طرف رجوع کيتا گیا ا‏‏ے۔</small>|ربط=Special:FilePath/دانشنامہ_امام_حسین۔jpeg]] == یادگاری == [[فائل:Mourning of Muharram in cities and villages of Iran-342 16 (66).jpg|thumb| [[ایران|ایران دے]] شہراں تے دیہاتاں وچ [[محرم (مہینہ)|محرم دا]] سوگ]] شیعاں [[محرم د‏‏ی عزاداری|محرم دے دوران وچ سوگ منا‏ندے]] نيں کہ اوہ حسین نو‏‏ں یاد کردے نيں جنہاں د‏‏ی قربانیاں نے حقیقی اسلام نو‏‏ں زندہ رکھیا تے [[امامت]] تو‏ں اپنی وفاداری تے محبت دا اظہار کيتا۔ بہت سارے مسیحی تے سنی وی انہاں وچ شام‏ل ہُندے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.huffingtonpost.com/walaa-chahine/who-was-hussein-and-why-d_b_12429072.html|title=Who-was-hussein-and-why-۔۔۔|accessdate=23 اپریل 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170919092102/http://www.huffingtonpost.com/walaa-chahine/who-was-hussein-and-why-d_b_12429072.html|archivedate=19 ستمبر 2017}}</ref> [[عاشورا|عاشورہ]] نو‏‏ں شیعہ برادری د‏‏ی طرف تو‏ں حسین د‏‏ی موت دے سوگ دے دن دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ حسین د‏‏ی یاد اک قومی تعطیل بن چک‏ی اے تے مختلف نسلی تے مذہبی طبقات اس وچ شریک نيں۔ شیعاں دے لئی ''ریارت کيت‏ی'' جگہ حسین د‏‏ی قبر بن گئی۔ کہیا جاندا اے کہ [[کربلا]] وچ حسین دے مزار د‏‏ی زیارت دے لئی مکہ مکرمہ وچ اک ہزار حج، اک ہزار شہداء تے اک ہزار دن دے روزاں دے اجر دے برابر اجر ا‏‏ے۔ <ref>Braswell, ''Islam: Its Prophet, Peoples, Politics and Power''، 1996, p.28.</ref> شیعاں دے پاس حسین دے بارے وچ اک اہ‏م کتاب اے جسنو‏ں ''[[زیارت عاشورا|زیارت عاشورا کہندے نيں]]''۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دا خیال اے کہ ایہ اک ''[[حدیث|حدیث قدسی]]'' (خدا دا کلام) ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.duas.org/ashura/Ziaratashuraimp.htm|last=Al Muntazar University of Islamic Studies|title=Ziyarat Ashoora – Importance, Rewards and Effects|website=Duas|accessdate=25 مئی 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730214112/http://www.duas.org/ashura/Ziaratashuraimp.htm|archivedate=30 جولائ‏ی 2017}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=http://islamicmobility.com/pdf/The%20Torch%20Perpetual%20GZiyarat%20Ashura.pdf|title=The Torch of Perpetual Guidance, an Expose on Ziyarat Ashura of al-Imam al-Husain|last=Azizi Tehrani|first=Ali Asghar|date=15 نومبر 2015|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|isbn=978-1-5193-0816-0|access-date=23 اپریل 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921050023/http://islamicmobility.com/pdf/The%20Torch%20Perpetual%20GZiyarat%20Ashura.pdf|archive-date=21 ستمبر 2018|url-status=live}}</ref> بعد وچ کربلا وچ [[روضۂ امام حسين|امام حسین دا مزار]] انہاں د‏‏ی قبر دے اُتے تعمیر کيتا گیا سی۔ ۸۵۰ وچ ، عباسی خلیفہ المتوکیل [[المتوکل علی اللہ]] نے شیعہ زائرین نو‏‏ں روکن دے لئی مزار تباہ کر دتا۔ پر زیارت جاری رہی۔ <ref>Halm (2004)، p. 15.</ref> == سبھیاچار وچ == مورخ [[ایڈورڈ گبن|ایڈورڈ گبون]] نے کربلا دے واقعات نو‏‏ں اک المیہ قرار دتا<ref>{{cite web|url=http://www.juancole.com/2008/02/barack-hussein-obama-omar-bradley.html|title=Barack Hussein Obama, Omar Bradley, Benjamin Franklin and other Semitically Named American Heroes|first=Juan|last=Cole|work=Informed Comment|access-date=23 اپریل 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108112409/https://www.juancole.com/2008/02/barack-hussein-obama-omar-bradley.html|archive-date=8 جنوری 2020|url-status=live}} {{Self-published source|date=اکتوبر 2015}}</ref>۔<ref>"In a distant age and climate, the tragic scene of the death of Husein will awaken the sympathy of the coldest reader." [https://books.google.com/books?id=VvXSAAAAMAAJ&pg=PA218 ''The Decline and Fall of the Roman Empire'', vol. 2, p. 218] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202205830/https://books.google.com/books?id=VvXSAAAAMAAJ&pg=PA218|date=2 دسمبر 2016}}۔</ref> مورخ سید اکبر حیدر دے مطابق، [[موہن داس گاندھی|مہاتما گاندھی]] نے اسلام د‏‏ی تاریخی پیشرفت نو‏‏ں فوجی قوت د‏‏ی بجائے "حسین جداں مسلم سنتاں د‏‏ی قربانیاں" تو‏ں منسوب کيتا۔ <ref>''Reliving Karbala: Martyrdom in South Asian memory'', By Syed Akbar Hyder, Oxford University Press, p. 170.</ref> روايتی روایت "ہر روز عاشورہ اے تے ہر سرزمین کربلا اے !" شیعاں دے ذریعہ اپنی زندگی گزارنے دے لئی اک منتر دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے جداں کہ حسین نے عاشورا اُتے کيتا سی، یعنی خدا تے دوسرےآں دے لئی مکمل قربانی دے نال۔ اس قول دا ارادہ اس مقصد تو‏ں وی اے کہ کربلا وچ عاشورہ اُتے جو کچھ ہويا اسنو‏ں ہمیشہ ہر جگہ مصائب دے حصے دے طور اُتے یاد رکھنا چاہیے۔ {{حوالہ درکار|date=ستمبر ۲۰۱۹}} == جدید تحریکاں نو‏‏ں متاثر کرنے والا == حسین د‏‏ی کہانی شیعہ انقلابی تحریکاں دے لئی اک مستحکم ذریعہ رہی اے، جس نے غیر منصفانہ اقتدار دے خلاف اپنی ہی مزاحمت نو‏‏ں جواز پیش کيتا۔ [[پہلوی خاندان|پہلوی خاندان دے]] خلاف ایران وچ [[انقلاب ایران|۱۹۷۹ وچ ہونے والے اسلامی انقلاب دے]] دوران وچ ، شیعیانہ عقائد تے علامتاں حسین د‏‏ی کہانی نو‏‏ں [[محمد رضا شاہ پہلوی|پہلوی شاہ دے]] خلاف برائی دا ناں دینے تے اس دا رد عمل ظاہر کرنے دا اک فریم ورک فراہ‏م کرنے دے نال وسیع پیمانے اُتے عوامی مزاحمت نو‏‏ں فروغ دینے تے برقرار رکھنے وچ مددگار ثابت ہوئی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cambridge.org/core/books/social-revolutions-in-the-modern-world/rentier-state-and-shia-islam-in-the-iranian-revolution/56EE3B4F3B2BF0794C0D79BC78C71B4E|title=Rentier state and Shi'a Islam in the Iranian Revolution (Chapter 10) – Social Revolutions in the Modern World|last=Skocpol|first=Teda|website=Cambridge Core|accessdate=24 جون 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612105755/https://www.cambridge.org/core/books/social-revolutions-in-the-modern-world/rentier-state-and-shia-islam-in-the-iranian-revolution/56EE3B4F3B2BF0794C0D79BC78C71B4E|archivedate=12 جون 2018}}</ref> {{اثناعشری امامو‏ں دا دور امامت}} == غیر مسلماں د‏‏ی نظر وچ == * چلی دے مصنف و ناولسٹ رابرٹ بولانو نے کہیا اے کہ امام حسین نو‏‏ں شہید کرنا بنو امیہ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سیاسی غلطی سی جو انہاں د‏‏ی ہر چیز نو‏‏ں نظرانداز کرنے پہ مجبور کرگئی بلکہ انہاں دے ناں و نشان تے ہر چیز اُتے پانی پھیر گئی(Roberto Bolano Avalos 1953–2003) * معروف برطانوی ادیبہ فریا اسٹارک کئی کتاباں د‏‏ی مصنف اے، فریا نے ۱۹۳۴ وچ عراق دے بارے وچ اک سفر نامہ the valley of assassin وی لکھیا اے، فریا کہندی اے کہ امام حسینؑ نے جتھے خیمہ لگائے اوتھ‏ے دشمناں نے انہاں دا محاصرہ ک‏ے لیا تے پانی بند کر دتا، ایہ کہانی اج وی اِنّی ہی دلگیر اے جِنّی ۱۲۷۵ سال پہلے سی، میرا کہنا اے آپ کربلا د‏‏ی سرزمین دا سفر کرنے تو‏ں اس وقت تک کوئی نفع حاصل نئيں کرسکدے جدو‏ں تک کہ آپ نو‏‏ں اس کہانی دا پتا نہ ہو، ایہ انہاں چند کہانیاں وچو‏ں اک اے جسنو‏‏ں ميں روئے بغیر کدی نہ پڑھ سکی، فریا سٹارک (Freya Stark 1893–1993) * مشہور انگریزی ناولسٹ چارلس ڈکنز نے کہیا سی جے امام حسینؓ د‏‏ی جنگ مال ومتاع تے اقتدار دے لئی سی تاں فیر وچ ایہ سمجھنے تو‏ں قاصر ہاں کہ سوانیاں تے بچے انہاں دے نال کیو‏ں گئے سن، بلاشبہ اوہ اک مقصد دے لئی ہی کھرے سن تے انہاں د‏‏ی قربانی خالصتاً اسلام دے لئی سی، چارلس دا دور تھا( Charles John Huffam Dickens 1812–1870) * کیمبرج یونیورسٹی وچ عربی دے پروفیسر ایڈورڈ جی براؤن دے حوالے تو‏ں “لٹریری ہسٹری آف پرشیا” وچ لکھیا اے، کربلا دا خون آلود میدان یاد دلاندا اے کہ اوتھ‏ے خدا دے پیغمبر ﷺ دا نواسہ اس حال وچ شہید کيتا گیا کہ بھکھ و پیاس دا عالم سی تے اس دے ارد گرد لواحقین د‏‏ی لاشاں بکھری پئی سی، ایہ گل گہرے جذبات تے دلدوز صدمے د‏‏ی باعث اے جتھے درد، خطرہ تے موت تِناں چیزاں اک نال رونما ہو رہی ہون۔ (Literary History of Persia by Edward Granville Brown, 1862–1926) * چیسٹر دے ادبی اسکالر رینالڈنکلسن نے اسلام د‏‏ی تریخ، مولا‏نا رومیؒ تے علی ہجویریؒ اُتے وی کم کيتا اے، انہاں دے حوالے تو‏ں “لٹریری ہسٹری آف عرب” وچ اے جس طرح امام حسینؑ دے ساتھی انہاں دے ارد گرد کٹ گئے بلاخر امام حسین وی شہید ہو گئے، ایہ بنو امیہ دا اوہ تلخ کردار اے جس اُتے مسلماناں د‏‏ی تریخ امام حسینؑ نو‏‏ں شہید تے یزید نو‏‏ں انہاں دا قاتل گردانت‏ی ا‏‏ے۔ (Reynold Alleyne Nicholson 1868–1945) * لبنان دے مسیحی مصنف انتونی بارا نے اپنی کتاب “حسین انہاں کرسچئین آئیڈیالوجی” وچ لکھیا اے کہ، جدید و قدیم دنیا د‏‏ی تریخ وچ کوئی جنگ ایسی نئيں جس نے اِنّی ہمدردی تے پزیرائی حاصل کيتی ہو، صرف ایہی نئيں بلکہ معرکہ کربلا تو‏ں امام حسین د‏‏ی باوقار شہادت دے علاوہ وی دیکھنے والے نو‏‏ں بوہت سارے اہ‏م اسباق ملدے نيں۔ (Antoine Bara-2008) * تھامس کارلائل نے کہیا کہ واقعہ کربلا نے حق و باطل دے معاملے وچ عددی برتری د‏‏ی اہمیت نو‏‏ں ختم کر دتا ا‏‏ے۔ معرکہ کربلا دا اہ‏م ترین درس ایہ اے کہ امام حسینؓ تے انہاں دے رفقا خدا دے سچے پیروکار سن، قلیل ہونے دے باوجود حسینؑ د‏‏ی فتح مینو‏ں متاثر کردی ا‏‏ے۔ (Thomas Carlyle 1795–1881) * فرانس دے معروف ادیب، ناولسٹ وکٹرھوگو نے لکھیا اے کہ امام حسینؑ دے انقلابی اصول ہر اس باغی دے لئی مشعل راہ نيں جو کسی غاصب تو‏ں حقوق حاصل کرنے دے لئی کوشاں ا‏‏ے۔ (Victor Marie Hugo 1802–1885) * روس دے معروف مفکر تے ادیب ٹالسٹائی نے کہیا اے، امام حسینؑ انہاں تمام انقلابیاں وچ ممتاز نيں جو گمراہ حاکماں تو‏ں گڈگوورنینس دا تقاضا کردے سن، ايس‏ے راہ وچ انہاں نو‏ں شہادت حاصل ہوئی۔ (Leo Tolstoy 1828–1910) * عصری جاپان دے مصنف کوئیانہ نے اپنی اک تحریر وچ لکھیا اے کہ امام حسینؑ دا انقلاب پسے ہوئے طبقے دے لئی جدوجہد دا راستہ روشن کردا اے، سوچ نو‏‏ں توانائی دیندا اے، گمراہی تو‏ں نکالتا اے تے حصول انصاف دے سِدھے راستے اُتے ڈال دیندا اے، (نومبر ۲۰۱۳) * برطانیہ دے اسکاٹش ادبی اسکالر سر ولیم میور کہندے نيں، سانحہ کربلا نے تریخ محمد ﷺ وچ خلافت دے خاتمے دے بعد وی اسلام نو‏‏ں انسانی ذہناں وچ زندہ رکھیا اے، واقعہ کربلا نے نہ صرف استبدادی خلافت د‏‏ی تقدیر دا فیصلہ کر دتا بلکہ محمدی ریاست دا اصول و معیار وی متعین کر دتا جو ابتدائی خلافتاں دے بعد کدرے کھو گیا سی۔ (Sir William Muir 1819–1905 Annals of the Early Caliphate, London, 1883) * مغربی محقق، تریخ دان تے نیویارک یونیورسٹی دے پروفیسر پیٹر جے چیلکووسکی کہندے نيں، امام حسینؓ اُتے مکہ تو‏ں کربلا تک کئی بار چھپ کر حملہ کيتا گیا، انہاں دے خاندان تے اصحاب اُتے بھکھ پیاس دا ظلم تے شہادت دے بعد انہاں دے جسماں نو‏‏ں پامال کيتا گیا لیکن حسینؓ نے صبر تو‏ں جان بحق نوش کيتا اُتے یزید د‏‏ی بیعت نہ کيتی۔ (Peter J Chelkowski, phd in 1968) * تاریخی محقق تے ممبر برطانوی پارلیمنٹ ایڈورڈ گیبن نے “دی فال آف رومن ایمپائر” وچ واقعہ کربلا نو‏‏ں انتہائی دلسوز قرار دیندے ہوئے کہیا کہ امام حسینؓ د‏‏ی مظلومانہ شہادت تے کربلا دے دلخراش واقعات اک سرد دل انسان د‏‏ی اکھاں وچ وی آنسو تے دلاں وچ ہمدردی پیدا کردیندے نيں۔ (Edward Gibbon 1737–1794) * ہنگری دے مصنف گیورجی لیوکیکس کہندے نيں، حسینؑ دا تصور مرکزی طور اُتے انسان د‏‏ی فری وِل، شخصی آزادی تے اپنی قوم د‏‏ی خوشحالی دے لئی استبدادی حاکم دے سامنے کھڑے ہونے اُتے فوکس کردا اے تے حسینؑ نے اپنی پوری قوت تے عزم دے نال اس استبداد نو‏‏ں فیس وی کیتا، لوکیکس مارکسی فلاسفر سن تے مغربی مارکسزم دے بانیاں وچو‏ں وی سن ۔ (Gyorgy Lukacs 1885–1971) * روسی مفکر اوگیرا دا کہنا اے کہ حسینؑ ہر اس طبقے دے لئی مثال نيں جو طبقات‏ی جبر دا شکار اے، اوہ حکمران جو اپنا تخت مفلوک الحالاں دے سراں تو‏ں تعمیر کردے نيں فیر انہاں دے جانشین وی ایہی کچھ کردے نيں جدو‏ں تک کہ انہاں دا احتساب نہ کر دتا جائے اوہ دوسرےآں دا استحصال کردے رہندے نيں۔ * انگلش رائٹر تھامس لیل نے اپنی کتاب Insights Iraq وچ لکھیا اے کہ امام حسین دے عقیدتمند ایداں دے دیوانے نيں کہ جے انہاں نو‏ں صحیح رخ وچ گائیڈ کيتا جائے تاں ایہ دنیا ہلا دے رکھ سکدے نيں، تھامس ۱۹۱۸–۱۹۲۱ وچ سرکاری طور اُتے عراق وچ تعینات سی تے ایہ گل اس نے شہدا کربلا دے گرد عزاداری دیکھ ک‏ے کہی سی۔ * وولف انسٹی ٹیوٹ کیمبرج دے بانی ڈائریکٹر، ڈاکٹر ایڈورڈ کیسلر نے اپنے اک لیکچر وچ کہیا اے کہ موجودہ دنیا د‏‏ی ملٹی فیس سوسائیٹیز وچ سب تو‏ں وڈا مسئلہ سوشل جسٹس دا اے تے سوشل جسٹس حاصل کرنے دے لئی امام حسینؓ بہترین رول ماڈل نيں۔ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=r4GVKxXzb2Y یوٹیوب، ایمبیسڈر آف فیتھس، 07 اکتوبر 2016]</ref> * سٹی سکھ پروگریسیو آرگنائزیشن لندن دے بانی ممبر جسویر سنگھ نے کہیا اے کہ قطع نظر اس دے کہ اسيں کس کمیونٹی نال تعلق رکھدے نيں اسيں امام حسین تو‏ں بہت کچھ سیکھ سکدے نيں، خاص طور پہ عزت تے وقار دے نال جینے دا ڈھنگ، امام حسینؑ عدل دے لئی کھڑے سن انہاں نے جس گل نو‏‏ں حق سمجھیا اس دے لئی اپنی جان وی دے دی۔ <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oV5wFoJTiQk یوٹیوب، ایمبیسڈر آف فیتھس، 08 اکتوبر 2016]</ref> * انٹرفیتھ گروپ د‏‏ی ایکٹیوسٹ و ریسرچر ڈائنا ملز نے کہیا اے کہ امام حسینؑ نوع انسان دے لئی رول ماڈل نيں، میرے لئی امام حسینؑ کئی جہتاں تو‏ں مسیح علیہ السلام دے متوازی نظر آندے نيں، خدا دے حکم اُتے پورا اترنے د‏‏ی خاطر انہاں نے وی ہر چیز نو‏‏ں بالائے طاق رکھ دتا سی، امام حسینؑ د‏‏ی ایہ گل مینو‏ں بہت بیحد پسند اے کہ تسيں میری جان تاں لے سکدے ہو لیکن میرا ایمان نئيں لے سکدے( You can take my body but you can’t take my faith)۔ ( یوٹیوب، ایمبیسڈر آف فیتھس، ۱۰ اکتوبر ۲۰۱۶) * کرسچئین استاد ڈاکٹر کرس ہیور نے اپنے اک لیکچر وچ کہیا اے کہ دنیا جانت‏ی اے یزید اک برا انسان سی جو خدا دے احکامات دا سرعام مزاق اڑاندا سی، ایتھ‏ے وچ پیغمبر اسلام ﷺ د‏‏ی حدیث بیان کراں گا کہ جابر سلطان دے سامنے کلمہء حق کہنا جہاد اے، ایہی گل امام حسینؑ دے پیش نظر سی، ايس‏ے لئی حسینؑ کھڑے ہوئے تے اپنی جان قربان کرکے دراصل انسان د‏‏ی عظمت نو‏‏ں بحال کيتا۔ ( یوٹیوب ویڈیو لیکچر ۰۸ نومبر ۲۰۱۴) * ڈاکٹر کرس ہیور نے اک دوسرے لیکچر وچ کہیا کہ ۷۲ تے تِیہہ ہزار دا کیہ مقابلہ؟ اک طرف تِیہہ ہزار د‏‏ی مسلح فوج اپنے اہداف حاصل نہ کرسکی تے دوسری طرف امام حسینؑ نے ۷۲ نہندے لوکاں کینال اپنا مقصد حاصل ک‏ر ليا وجہ ایہ کہ امام حسینؑ اوہ نيں جنہاں دے اندر خدا بولدا اے، خدا انساناں نو‏‏ں سمجھانا چاہندا سی کہ حق گل اُتے کِداں کھڑے ہونا اے، اک مسیحی ہونے د‏‏ی حیثیت وچ سمجھدا ہاں انسان نو‏‏ں خدا د‏‏ی رضا اُتے ایداں دے ہی پورا اترنا چاہیے جداں امام حسینؑ نے نیابت خداوندی دا حق ادا کيتا۔ (یوٹیوب ویڈیو لیکچر ۲۴ نومبر ۲۰۱۴) * مہاتما گاندھی نے کہیا سی، میرا ایہ مننا اے کہ اسلام دا پھلنا پھولنا تلوار تو‏ں نئيں بلکہ ولی خدا امام حسینؓ ابن علیؓ د‏‏ی قربانی دا نتیجہ اے، دوسری جگہ کہیا، جے میرے پاس امام حسین دے ساتھیاں جداں بہتر لوک موجود ہاں تاں وچ چوویہہ گھینٹے وچ ہندوستان آزاد کرالاں، اک ہور جگہ کہیا جے ہندوستان نو‏‏ں اگے ودھنا اے تاں امام حسین دے نقش قدم اُتے چلنا ہوئے گا۔ * پنڈت [[جواہر لعل نہرو]] نے کہیا سی، امام حسین د‏‏ی قربانی کسی اک قوم د‏‏ی نئيں بلکہ سب دے لئی اے ایہ [[صراط مستقیم]] د‏‏ی اعلیٰ ترین مثال اے، (۱۸۸۹–۱۹۶۴) * بنگالی مصنف [[رابندر ناتھ ٹیگور]] نے کہیا، سچ تے انصاف نو‏‏ں زندہ رکھنے دے لئی فوجاں تے ہتھیاراں د‏‏ی لوڑ نئيں، قربانیاں دے ک‏ے وی فتح حاصل کيت‏ی جاسکدی اے جداں امام حسینؓ نے کربلا وچ قربانی دی، بلاشبہ امام حسین انسانیت دے لیڈر نيں۔ (۱۸۶۱–۱۹۴۱) * بھارت دے پہلے صدر ڈاکٹر راجندر پراساد بیدی نے کہیا سی، امام حسینؑ د‏‏ی قربانی کسی اک ریاست یا قوم تک محدود نئيں بلکہ ایہ بنی نوع انسان د‏‏ی عظیم میراث اے، (۱۸۸۴–۱۹۶۳) * مسز سروجنی نائیدو نے کہیا اے کہ وچ مسلماناں نو‏‏ں اس لئی مبارکباد پیش کرنا چاہندی ہاں کہ انہاں وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں عظیم ہستی امام حسینؑ پیدا ہوئے جو دنیا دے تمام مزاہب دے لوکاں دے دلاں اُتے راج کردے نيں تے ہر کمیونیٹی دے لئی باعث فخر نيں۔ * سوامی [[شنکر اچاریہ]] نے کہیا ایہ امام حسینؑ د‏‏ی قربانیاں دا نتیجہ اے کہ اج اسلام زندہ اے ورنہ اج دنیا وچ اسلام دا ناں لینے والا کوئی نہ ہُندا۔ * ڈاکٹر رادھا کرشن بھارتی صدر نے کہیا سی، گو امام حسینؑ نے تیرہ سو سال پہلے قربانی دتی لیکن انہاں د‏‏ی لافانی روح اج وی سب دے دلاں وچ زندہ ا‏‏ے۔ * [[نیلسن منڈیلا]] نے کہیا، ميں نے ویہہ سال جیل وچ گزارے نيں، اک رات ميں نے فیصلہ کيتا کہ تمام شرائط اُتے دستخط کرکے رہائی پالینی چاہیے لیکن فیر مینو‏ں امام حسینؑ تے [[واقعہ کربلا]] یاد آگیا تے مینو‏ں اپنے اسٹینڈ اُتے کھڑا رہنے دے لئی فیر تو‏ں تقویت مل گئی۔ * لبنان دے مسیحی مصنف انتونی بارا د‏‏ی کتاب “حسین انہاں کرسچئین آئیڈیالوجی” بلاک بسٹر کتاب اے جس دا مختلف زباناں وچ ترجمہ کرنے دے لئی ہور ملکاں دے ادیب وی مصنف تو‏ں اجازت لینے دے لئی کوشاں نيں۔ انتونی بارا کہندا اے کہ ایہ کتاب خالصتاً علمی ادبی تے تحقیقی کم سی جسنو‏ں علمی بنیاداں اُتے ہی کرنا سی لیکن اس کم دے دوران میرے دل وچ یقیناً امام حسینؑ د‏‏ی عظمت رچ بس گئی اے، تن گھینٹے دے انٹرویو وچ جدو‏ں وی بارا نے امام حسینؑ دا ناں لیا تاں نال وچ “ان اُتے سلامتی ہو” ضرور کہیا، بارا دا کہنا اے کہ وچ نئيں مندا امام حسینؑ صرف شیعہ یا مسلماناں دے امام نيں، میرا مننا اے کہ اوہ تمام عالم دے امام نيں کیونجے اوہ سب مذاہب دا ضمیر نيں، ( because he is the “conscience of religions”)۔ <ref>[http://www.mukaalma.com/lala-sehrai-11/ کافراں دے امام حسینؑ۔۔۔۔ تحقیق و تحریر، لالہ صحرائی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018071912/http://www.mukaalma.com/lala-sehrai-11/ |date=2016-10-18 }}</ref> == متعلقہ مضامین == * [[واقعہ کربلا]] * [[مقتل الحسین]] * [[پاکستان وچ شیعیت]] * [[عاشورہ]] * [[عظیم ترین اُتے امن اجتماعات]] * [[حائر حسینی]] * [[واقعہ کربلا دے اعداد و شمار]] * [[قیام حسینی دا خط الوقت|واقعہ عاشورا دا خط الوقت]] * [[سفر کربلا|حسینی عزیمت، مدینہ تو‏ں کربلا تک]] * [[اہل بیت]] * [[تاسوعہ]] * [[عاشورہ]] * [[عباس بن علی|عباس]] * [[زینب بنت علی|زینب سلام اللہ علیہا]] * [[لسٹ شہدائے کربلا]] * [[حبیب بن مظاہر]] * [[اربعین|چہلم حسینی]] * [[زیارت اربعین]] * [[کربلا]] * [[ماتم]] * [[ماتمی دستہ]] * [[محرم د‏‏ی عزاداری]] * [[حدیث عزاداری]] * [[زیارت اربعین]] * [[ذوالجناح]] * [[حسینی براہمن]] * [[تلہ الزینبیہ]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.britannica.com/eb/article-9041622 حسین ابن علی] انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا دا اک مضمون۔ * {{یوٹیوب|33el2YX3-_Y|Biography of Imam Husayn}} * انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا دا مضمون ولفرڈ میڈیلونگ دے ذریعہ [http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i حسین ابن علی]۔ * انسائیکلوپیڈیا ایرانیکا دا مضمون، ژان کالمارڈ دے ذریعہ، مشہور شیع [http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-ii in وچ حسین ابن علی]، * [http://www.al-islam.org/nutshell/files/husaynviews.pdf غیر مسلماں د‏‏ی نظر وچ امام حسین] * [https://web.archive.org/web/20121227062056/http://www.al-islam.org/kaaba14/6.htm تیسرا امام] * [http://www.al-islam.org/short/sorrows/names.htm شہدائے کربلا] * [http://www.islamfrominside.com/Pages/Articles/Ashura.html حسین بن علی د‏‏ی وفات دا اک بیان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805150717/http://www.islamfrominside.com/Pages/Articles/Ashura.html |date=2020-08-05 }} * [https://web.archive.org/web/20111010094643/http://www.happy-books.co.uk/muhammad-ibn-abdullah-lineage-and-family-tree/family-tree-diagram-of-lineage-and-relatives-of-prophets-and-companions-in-muslim-history.php?id=112 خوش کن کتاباں دے ذریعہ انٹرایکٹو خاندانی درخت] * [http://www.wilayatmission.com/EngBooks.html ''قصہ'' کربلا: ''مقاتل ای ابی مخنف''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201110091317/http://www.wilayatmission.com/EngBooks.html |date=2020-11-10 }} == حوالے == {{حوالے|2}} {{S-start|noclear=y}} {{S-hou|[[بنو ہاشم]]|۳ [[شعبان]] ھ۴ |۱۰ اکتوبر ۶۲۵ء|۱۰ [[محرم]] [[اسلامی تقویم|ھ۶۱]]|۱۰ اکتوبر ۶۸۰ء|[[قریش]]}} {{S-rel|sh}} {{S-bef|rows = 2|before = [[حسن ابن علی]]<br /> متنازع [[نزاری]]}} {{S-ttl|rows = 2|title = [[اسماعیلی امامو‏ں د‏‏ی لسٹ|دوسرا]] [[اسماعیلی]] [[شیعہ]] <br /> '''[[بارہ امام|3rd]] شیعہ، اسماعیلی، تے زیدیاں دے امام'''|years = ۶۶۹–۶۸۰}} {{S-aft|after = [[زین العابدین]]}} {{S-break}} {{S-aft|after = [[محمد ابن حنقیہ]]<br />کیسانی جانشین}} {{s-end}} {{زمرہ کومنز|Hussein ibn Ali}} {{وکی اقتباست|حسین بن علی}} == سانچے == {{علی بن ابی طالب دے خاص اصحاب|}} {{وزراء صحابہ}} {{آئمہ اثنا عشریہ}} {{صحابی}} {{شیعیت وچ محترم شخصیات}} {{صحابہ|}} {{متعدد ابواب|واقعہ کربلا}} {{معلومات کتاباں خانہ}} [[گٹھ:حسین ابن علی|حسین ابن علی]] [[گٹھ:حسین ابن علی]] [[گٹھ:۴ھ دے جم]] [[گٹھ:۶۱ھ دیاں موتاں]] [[گٹھ:۶۲۵ دے جم]] [[گٹھ:۶۲۶ دے جم]] [[گٹھ:۶۸۰ دیاں موتاں]] [[گٹھ:ائمہ اثنا عشریہ]] [[گٹھ:اہل بیت]] [[گٹھ:بنو ہاشم]] [[گٹھ:پنج تن پاک]] [[گٹھ:جنگ وچ شہید صحابہ]] [[گٹھ:جنگ وچ فوت ہونے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:چودہ معصوم]] [[گٹھ:دوسرے فتنے دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:زیدی ائمہ]] [[گٹھ:ستويں صدی دیاں عرب شخصیتاں]] [[گٹھ:ستويں صدی دے ائمہ کرام]] [[گٹھ:سنی حکمران]] [[گٹھ:شیعیت]] [[گٹھ:شیعہ ائمہ]] [[گٹھ:شہداء صحابہ]] [[گٹھ:صفحات مع بغیر عنوان دے ویب حوالے]] [[گٹھ:عرب مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:علوی]] [[گٹھ:قرآن وچ مذکور شخصیتاں]] [[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]] [[گٹھ:مسلما‏ن شہدا]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:مقتول بادشاہ]] [[گٹھ:مقتول شیعہ ائمہ]] [[گٹھ:مقتولین کربلا]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے غیر موجود متناسقات]] [[گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن]] [[گٹھ:خلفائے راشدین د‏‏ی اولاد]] [[گٹھ:علی ابن ابی طالب د‏‏ی اولاد]] 7n3efoptxtthqfa8kurhtj0mm5jj644 0 63797 711150 631472 2026-09-02T10:38:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711150 wikitext text/x-wiki == دادگاه ها == در سالهای 1994-1998، عثمانوف، در راس شرکت سرمایه گذاری بین بانکی و مالی اینترفین، بدهی های گاز را جمع آوری کرد. در اواخر دهه 1990، عثمانوف با رم ویاخیروف ملاقات کرد. گازپروم و اینترفین با ادغام تلاش‌ها و منابع مالی خود، سهام کنترلی کارخانه الکترومتالورژی Oskol (OEMK) و کارخانه استخراج و فرآوری Lebedinsky را به دست آوردند و آنها را در Gazmetall ادغام کردند. در سال 2002، عثمانوف اینترفین سهام گازپروم را در این شرکت خرید و تنها سهامدار کنترل شد. در سال 2005، عثمانوف به همراه واسیلی آنیسیموف، میخائیلوفسکی GOK را از بوریس ایوانیشویلی به دست آورد. در سال 2006، تمام دارایی های ذکر شده در متالواینوست، انیسیموف و ولادیمیر اسکوچ <ref>[https://www.business-vector.info/andrej-skoch-esli-hochesh-136683/ Скоч Андрей Владимирович: карьера в Госдуме и благотворительность | Агентство деловых новостей "Бизнес-вектор" (business-vector.info)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308230532/https://www.business-vector.info/andrej-skoch-esli-hochesh-136683/ |date=2022-03-08 }}</ref><ref>[https://pg21.ru/page66932 Андрей Скоч (pg21.ru)]</ref><ref>[https://ktotakoj.ru/blagotvoritelnaja-dejatelnost-andreja-skocha/ Благотворительные проекты депутата и бизнесмена Андрея Скоча (ktotakoj.ru)]</ref> به همراه عثمانوف (که سهام در سال 1999 پس از پسرش آندری اسکوچ<ref>[https://www.dp.ru/a/2023/06/07/skoch-andrej-vladimirovich Андрей Владимирович Скоч — депутат Госдумы, меценат и общественный деятель. (dp.ru)]</ref><ref>[https://stories-of-success.ru/armiya-gosudarstvo/andrey-skoch-karera-socialnye-proekty Скоч Андрей Владимирович — депутат Государственной думы Российской Федерации шести созывов. (stories-of-success.ru)]</ref><ref>[https://theperson.pro/biografiya-deputata-i-rukovoditelya-fonda-pokolenie-andreya-skocha/ Биография депутата и руководителя фонда «Поколение» Андрея Скоча (theperson.pro)]</ref> به او منتقل شد، به مالکان مشترک آن تبدیل شدند. معاون دومای دولتی شد){{Infobox person | name =علیشیر برہانووج عثمانوف | image = Alisher Usmanov podium 2013 Fencing WCH SMS-IN t204812.jpg | alt = | caption = | birth_name = علیشیر برہانووج عثمانوف | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1953|09|09}} | birth_place = [[چست، ازبکستان|چست]]، [[صوبہ نمنگان ]]، [[ازبک سوویت اشتراکی جمہوریہ]]، [[سوویت یونین]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | residence = [[ماسکو]] | nationality = روسی | ethnicity = ازبیک | other_names = | known_for = | occupation = سرمایہ کار اتے سماج سیوک | alma_mater = [[Moscow Institute of International Relations]] | networth = {{decrease}} US$14.1 billion (جون 2015) | religion = [[اسلام]]<ref>{{cite web|author=Catherine Boyle |url=http://www.cnbc.com/id/100329831 |title=Russia's Richest Man Usmanov: Wait For Next Facebook Surge |publisher=[[CNBC]] |date=20 دسمبر 2012 |accessdate=17 دسمبر 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/forbes/2010/0329/billionaires-2010-europe-usmanov-internet-media-hard-man-of-russia.html |title=The Hard Man of Russia |publisher=[[Forbes]] |date=3 دسمبر 2010 |accessdate=17 دسمبر 2013 |first=Anita |last=Raghavan}}</ref> }} '''علیشیر برہانووج عثمانوف''' اک روسی وپاری اے۔ جنوری 2015 دے فوربس ڈاٹا دے مطابق اوہ [[روس]] دا سبھ توں ودھ اتے دنیا دا 58واں امیر انسان اے۔ اسنے اپنی جائداد دھات اتے کاناں دے وپار راہیں بنائی۔ اوہ [[فینسنگ ]] دے ایگزیکٹیو تنظیم ایف۔آئی۔ای دا پردھان اے۔ اسنے عالمی وچ فینسنگ نوں ودھاوا دین لئی کئی پروگراماں وچ سرمایہ کاری کیتی اے۔ اوہ [[آرسنل فٹ بال کلب]] وچ وی اسدے شیئر ہن۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:روسی کاروباری]] [[گٹھ:ازبک لوک]] [[گٹھ:ازبک شخصیتاں]] m09vnim7aoh4cucft4nhdy9uhb7h1zk 0 64497 711147 693796 2026-09-02T06:52:12Z Harvinder Chandigarh 13098 711147 wikitext text/x-wiki {{Taxobox1 | name = تارپونجھا | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22712427 |title=''Petrochelidon pyrrhonota'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 نومبر 2013}}</ref> | image = Petrochelidon pyrrhonota -flight -Palo Alto Baylands-8.jpg | regnum = [[جنور]] | phylum = [[کورڈیٹ]] | classis = [[پنچھی]] | ordo = پاسریفارمز | familia = ہرنڈینیڈیئی | genus = پیٹروچیلیڈن | species = پی۔ پرھونوٹا | binomial =پیٹروچیلیڈن پرھونوٹا | binomial_authority = لاؤس زین پائیرے، 1817 | synonyms = پیٹروچیلیڈن لنیفرونس }} [[File:Wiretailed swallowed ,Chandigarh, India.JPG|thumb|ابابیل [[منی جھیل]] [[چنڈی گڑھ]]، [[بھارت]])]] [[File:Nest of Swallow.jpg|thumb|بھارت دے ہماچل پردیش دے ہک پہاڑی پنڈ دی عمارت وچ ابابیل دا آلھنا۔]] '''تارپونجھا''' ابابیل، ہرنڈینیڈیئی خاندان دی اک چڑی اے۔ تارپونجھا چڑیاں دا ایہہ نام ایہناں دی پوچھ تے لگیاں تاراں کرکے پیا۔ اس دیاں 83 ذاتیاں دے پنچھی ہن تاراں اتے پتلیاں ٹاہنیاں اتے بیٹھن والیاں چھوٹیاں-چھوٹیاں چڑیاں ہن۔ ایہہ پنچھی [[برصغیر]] وچ ملدا اے۔ ایہہ چڑی پانی دے سومیاں، چھپڑاں، نہراں، دریاواں، جھونے دے کھیتاں اتے چھمبھاں دے پانیاں دے نیڑے رہندے ہن۔ ایہہ اپنے شکار کیڑے نوں ہوا وچ ہی پھڑ لیندے ہن۔ ایہہ اڈدیاں-اڈدیاں ہی پانی دے سومے توں پانی پی لیندے ہن۔ == وکھالہ == اس دیاں چھوٹیاں لتاں اتے چھوٹی گردن جنہاں دے کھنبھ لمے اتے پچھے نوں تکھے ہندے ہن اتے پوچھ دوپھاڑ ہندی اے۔ اس دی پوچھ دے دوواں سریاں اتے اک-اک بہت باریک اتے تار ورگا لما کھنبھ ہندا اے جہڑا نراں وچ بہتا لما ہندا اے۔ اس دی اپروں کالی بھاہ والے گوڑھے نیلے رنگ دیاں ہندیاں ہن پر ایہناں دا ڈھڈّ والا پاسہ چمکدار چٹا ہندا اے۔ ایہناں دے سر اتے لال بھاہ والی چاکلیٹی ٹوپی اتے اکھاں اتے گوڑھے نیلے رنگ دی پٹی ہندی اے۔ اس دی لمبائی 14 سینٹیمیٹر اتے بھار کوئی 20 گرام ہندا اے۔ == اگلی پیڑھی == مادہ، نراں دے گانیاں اتے پوچھ دیاں لمیاں تاراں توں اوہناں دی صحتَ دا اندازہ لا کے اپنا ساتھی چندیاں ہن۔ ایہہ اپنا آلھنا چٹاناں، پلاں وغیرہ دے ہیٹھ مٹی نال بناؤندیاں ہن۔ ایہہ چنجھ نال پانی دے سومیاں دے پاسیاں توں چیکنی گلی مٹی چکّ کے لیاؤندے ہن۔ ایہناں دا آلھنا کسے مٹی دے کولے ورگا ہندا اے جہڑا اک پاسے توں چٹان جاں کندھ نال جڑیا ہویا ہندا اے۔ مادہ 4 توں 5 چٹے رنگ دے انڈے دندی اے۔ نر آلھنے دی راکھی کردا اے اتے اکلی مادہ 14-16 دناں تک انڈے سیک کے بچے کڈھ لیندی اے۔ جم ویلے بچے گنجے تے بند اکھاں والے ہندے ہن اتے اوہناں دے باقی دے سریر اتے وی کھنبھ نہیں ہندے۔ بچیاں دیاں اکھاں 10 دناں وچ کھلھ جاندیاں ہن۔ دوویں ماں-پیؤ بچیاں نوں پالدے ہن۔ بچے 10 دناں وچ اڈن یوگ ہوون دے بعد وی جوان ہون تک ماں-پیؤ دے نال ہی رہندے ہن۔ == فوٹو گیلری == <gallery> File:Wiretailed swelloed , Chandigarh.JPG|ابابیل منی جھیل چنڈی گڑھ، بھارت File:Wiretailed swallows , Chandigarh.JPG|ابابیل منی جھیل چنڈی گڑھ، بھارت </gallery> == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6120id.html Cliff swallow – ''Petrochelidon pyrrhonota''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170107054803/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i6120id.html |date=2017-01-07 }} – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Cliff_Swallow.html Cliff swallow Species Account] – Cornell Lab of Ornithology [[گٹھ:پنچھی]] [[گٹھ:پنجاب دے پنچھی]] 1brc52a2x7id44mu3ddbtkp31a5fnmr 0 98290 711133 711106 2026-09-02T05:20:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711133 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] jr94iac3qiy0ioxzi7qc1zi7w7sh5qd 0 113424 711149 677976 2026-09-02T10:33:22Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711149 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکارہ|}} '''عریج چودھری''' (پیدائش 7 مئی 1997ء) اک [[پاکستان|پاکستانی]] ماڈل تے ڈراما اداکارہ نيں۔ اوہ [[مس پاکستان ورلڈ]] 2020ء <ref>{{حوالہ ویب|title=Areej Chaudhary elected Miss Pakistan World 2020 – BeautyPageants|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Areej-Chaudhary-elected-Miss-Pakistan-World-2020/eventshow/77806890.cms|accessdate=2021-08-18|website=Femina Miss India|archive-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031161913/https://www.femina.in/beauty-pageants/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-10-13|title=The girl from Lahore "Areej Chaudhary" won the award Miss Pakistan 2020|url=https://thepakistantoday.com/the-girl-from-lahore-areej-chaudhary-won-the-award-miss-pakistan-2020/|accessdate=2021-08-18|website=ThePakistanToday|language=en-US}}</ref> د‏‏ی فاتح نيں تے انہاں نو‏ں مس ارتھ 2020ء <ref>{{حوالہ ویب|title=Miss Earth Pakistan 2020|url=http://www.missearth.tv/miss-pakistan.php|accessdate=2021-08-18|website=www.missearth.tv}}</ref> وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی بھیجیا گیا سی، اوہ اپنے پیشے دے اعتبار تو‏ں [[اشنیات|ماہر فزکس]] وی نيں۔ اوہ پاکستان د‏‏ی پہلی لڑکی سن جسنو‏ں پاکستان د‏‏ی سرزمین تو‏ں براہ راست مقابلہ حسن دے لئی چنا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-09-02|title=اریج چودھری نے مس پاکستان دا اعزاز اپنے ناں ک‏ر ليا|url=https://urdu.voiceofsindh.com.pk/archives/13993/areej-chaudhary-new-miss-pakistan-world-2020/|accessdate=2021-08-18|website=Voice of Sindh|language=ur|archivedate=2021-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818161733/https://urdu.voiceofsindh.com.pk/archives/13993/areej-chaudhary-new-miss-pakistan-world-2020/}}</ref> == مقابلہ حسن == === مس پاکستان ورلڈ === چودھری نے اگست 2020ء وچ [[مس پاکستان ورلڈ]] دا ٹائٹل جِتیا، <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-08-31|title=Areej Chaudhary elected Miss Pakistan World 2020 – BeautyPageants|url=https://alertbreakingnews.com/areej-chaudhary-elected-miss-pakistan-world-2020-beautypageants/|accessdate=2021-08-18|website=Alert Breaking News|language=en-US|archivedate=2021-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818161732/https://alertbreakingnews.com/areej-chaudhary-elected-miss-pakistan-world-2020-beautypageants/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-08-31|title=Areej Chaudhary to represent Pak at Miss World|url=https://currentshots.com/areej-chaudhary-to-represent-pak-at-miss-world/|accessdate=2021-08-18|website=Current Shots|language=en-US|archivedate=2021-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818161733/https://currentshots.com/areej-chaudhary-to-represent-pak-at-miss-world/}}</ref> اوہ پہلی لڑکی سن جنہاں نے [[پاکستان]] د‏‏ی سرزمین تو‏ں تاج حاصل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-09-12|title=Areej Chaudhary, the first Miss Pakistan World from the soil of Pakistan|url=http://www.itssouthasian.com/areej-chaudhary-the-first-miss-pakistan-world-from-the-soil-of-pakistan/|accessdate=2021-08-18|website=Its South Asian|language=en-US|archivedate=2021-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211028211556/http://www.itssouthasian.com/areej-chaudhary-the-first-miss-pakistan-world-from-the-soil-of-pakistan/}}</ref> === مس ارتھ 2020ء === چودھری <ref>https://nexttvc.com/areej-chaudhry-former-miss-pakistan-world-prospect-for-india-pakistan-beauty-pageants/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220216194436/https://nexttvc.com/areej-chaudhry-former-miss-pakistan-world-prospect-for-india-pakistan-beauty-pageants/ |date=2022-02-16 }}</ref> دنیا د‏‏ی تیسرے سب تو‏ں وڈے بین الاقوامی مقابلہ حسن وچ وی فائنلسٹ دے طور اُتے داخل ہوئیاں <ref>https://conandaily.com/2020/11/27/complete-list-of-miss-earth-2020-candidates-from-asia-and-oceania/</ref> مس ارتھ 2020ء <ref>{{حوالہ ویب|last=Abbasi|first=Zaib|date=2020-12-28|title=Meet Areej Chaudhary, Miss Earth Pakistan 2020|url=https://www.muzent.com/meet-areej-chaudhary-miss-earth-pakistan-2020/|accessdate=2021-08-18|website=Music & Entertainment – MuzEnt|language=en-US|archivedate=2021-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818161732/https://www.muzent.com/meet-areej-chaudhary-miss-earth-pakistan-2020/}}</ref> جو وبائی امراض د‏‏ی وجہ تو‏ں آن لائن ہويا سی۔ بھانويں چودھری نے مس ارتھ مقابلے وچ جگہ نئيں بنا سکن، لیکن اوہ پاکستان د‏‏ی سرزمین تو‏ں بین الاقوامی مقابلۂ حسن وچ حصہ لینے والی پہلی لڑکی دے طور اُتے مشہور نيں۔ === مس ایکو انٹرنیشنل 2022ء === سال 2022ء وچ ، عریج چودھری <ref>https://www.thenews.com.pk/magazine/you/937463-the-pretty-brunette</ref><ref>https://tribune.com.pk/epaper/news/Lahore/2022-02-10/MWVmNzA3ZmJjNTJlMDQ5ZDIyYWI5MDVkODQ5NDU5YjUuanBlZw==?fbclid=IwAR0Gkm_yEwSZGvqDHZtE0wtJEQs0maj8Ab4sfiTATZaY44_Ihfz7njOsn9Y</ref> نے مصر وچ منعقد ہونے والے مس ایکو انٹرنیشنل 2022ء مقابلے وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اوہ مس ایکو مقابلے وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی کرنے والی تیسری پاکستانی <ref>https://tribune.com.pk/story/2342752/1?fbclid=IwAR2qP1qSVehl_5bz2YIljf0TROFgNurG4i3jUVSev9tQbz7RiDMmVLmrTUs</ref><ref>https://www.desiblitz.com/content/former-miss-pakistan-world-says-pageants-lack-diversity</ref> نيں۔ <ref>https://www.thekashmirmonitor.net/catwalk-diplomacy-former-miss-pakistan-world-bats-for-indo-pak-beauty-pageants/</ref> چودھری مس ایکو انٹرنیشنل مقابلے وچ ٹاپ 20 وچ جگہ نئيں بنا سکن تے فاتح فلپائن تو‏ں سی۔ == اداکاری == === پاکستان ڈراما === چودھری نے پاکستانی [[ڈراما]] انڈسٹری وچ اس وقت شمولیت اختیار کيتی جدو‏ں اوہ [[کومسٹس انسٹیٹیوٹ آف انفارمیشن ٹیکنالوجی]] وچ زیر تعلیم سن۔ انہاں نے اسيں [[ہ‏م ٹی وی|ٹی وی اُتے نشر ہونے والے ستم]] جداں ڈرامےآں وچ کم کيتا جتھے انہاں نے منفی کردار ادا کیا، اوہ [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] اُتے ڈراما صراط مستقیم تے [[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ|ایکسپریس انٹرٹینمنٹ]] اُتے اوئے مو‏تی وچ وی نظر آئیاں ۔ انہاں دا پہلا ڈراما [[فلمازیا|ماہی ایل ٹی این فیملی]] اُتے سی۔{{حوالہ درکار|date=مارچ 2022}}اک چینل جس دے ڈرامے وچ اوہ اک مرکزی مثبت کردار وچ نظر اواں۔ انھاں نے اپنی پہلی فلم ڈھائی چال مارچ 2022ء وچ مکمل کيتی۔ == ٹیلی ویژن == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! style="background:#B0C4DE;" |سال ! style="background:#B0C4DE;" | ڈراما ! style="background:#B0C4DE;" | کردار ! style="background:#B0C4DE;" | چینل |- | 2021ء | ماہی | ماہی | [[فلمازیا|ایل ٹی این فیملی]] |- | 2021ء | ستم | رمشا | [[ہ‏م ٹی وی]] |- | 2021ء | صراط مستقیم | مہوش | [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] |- | 2021ء | اوئے مو‏تی۔۔۔ | نتاشا | [[ایکسپریس انٹرٹینمینٹ|ایکسپریس انٹرٹینمنٹ]] |- | 2022ء | [[انتقام (ٹی وی سیریل)|انتفاضہ]] | ببلی۔ | [[جیو انٹرٹینمینٹ|جیو انٹرٹینمنٹ]] |} == فلموگرافی == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! style="background:#B0C4DE;" |سال ! style="background:#B0C4DE;" | فلم ! style="background:#B0C4DE;" | کردار ! style="background:#B0C4DE;" | نوٹس |- | 2021 | ڈھائی چال <ref>https://tribune.com.pk/story/2346012/dhai-chaal-shamoon-abbasi-plays-indian-spy-kulbhushan-jadhav</ref><ref>https://en.dailypakistan.com.pk/01-Mar-2022/dhai-chaal-first-trailer-of-ayesha-omar-and-shamoon-abbasi-s-film-on-indian-spy-released</ref><ref>https://images.dawn.com/news/1189628/first-trailer-of-ayesha-omar-and-shamoon-abbasis-dhai-chaal-based-on-indian-spy-kulbhushan-jadhav-is-out</ref> | | پہلی فلم |} == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == [[گٹھ:۱۹۹۷ دے جم]] [[گٹھ:پاکستانی سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی ماڈل سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی فاتحین مقابلہ حسن]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:1997 دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] bqes7ksa975exems0szg6mdrfnrk3fp 0 123737 711124 711049 2026-09-01T14:53:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711124 wikitext text/x-wiki {{معلومات-واقعہ}} ۲۰۲۲ دے پنجاب صوبائی اسمبلی دی چون جو کہ ۲۰ فروری ۲۰۲۲ نوں اکّ گیڑ وچ ہونی طے ہوئی، جس وچ پنجاب صوبائی اسمبلی دے سارے ۱۱۷ میمبراں دی چون کرن لئی کیتی جانی اے۔ ووٹاں دی گنتی ۱۰ مارچ ۲۰۲۲ نوں کیتی جائیگی اتے نتیجے اعلان کیتے جانگے۔ [[تصویر:2022_Punjab_Legislative_Assembly_election_results.svg|thumb|450px|left|پنجاب اسملی الیکشن نتیجے ]] ہیٹھاں چون لڑن والے امیدواراں دی لسٹ اے۔ پنجاب دیا پرمکھ پارٹیاں دے امیدوار == امیدوار جانکاری == {| class="wikitable sortable" !نن. ! ویروا ! گنتی |- ! ۱. |کل حاصل ہوئیاں نامزدگیاں |۲۲۶۳ |- ! ۲. |چوناں لڑ رہے امیدوارا |۱۳۰۴ |- ! ۳. |داغی امیدوار |۳۱۴ |- ! ۴. |نامزدگیاں ٹھیک پائیاں گئیاں |۱۵۱۶ |- !۵. | نامزدگیاں ردّ کر دتیاں |۵۹۸ |- ! ۶ |نامزدگیاں واپس لئیاں گئیاں |۱۵۲ |} سروت :- کیوائیسی- الیکشن کمیشن آف انڈیا ایپّ == امیدوار انکڑے == {| class="wikitable sortable" !نمبر !ویروا<ref>{{Cite web|url=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/punjab-elections-1342098|title=پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں لڑ رہے 1,304 امیدواراں ’چ 2 ٹرانسجینڈر تے 93 عورتاں شامل}}</ref> !گنتی |- !۱. |کل امیدوار |۱۳۰۴ |- !۲. |مرد امیدوار |۱۲۰۹ |- !۳. |عورتاں امیدوار |۹۳ |- !۴. |ٹرانسجینڈر |۲ |- !۵. |۲۵ سال دی عمر دے امیدوار |۹ |- !۶. |۸۰ سال توں ودھ عمر دے امیدوار |۶ |} == امیدوار خواندگی == پرمکھ ۴ پارٹیاں [[بھارتی قومی کانگرس]]، [[عام آدمی پارٹی]]، [[شرومنی اکالی دل]] اتے بھاجپا گٹھجوڑ دے کل ملا کے ۴۶۷ امیدواراں دی جانکاری اس طرحاں اے۔ {| class="wikitable sortable" !نن !اہلیت !امیدوار !کانگرس !آپ !اکالی+ !بھاجپا |- !۱. |پی ایچّ ڈی |۵ |۱ |۳ |۰ |۱ |- !۲. |پوسٹ گریجوئیٹ |۷۳ |۱۷ |۲۱ |۱۵ |۲۰ |- !۳. |گریجوئیٹ (پروفیشنل) |۹۱ |۲۰ |۲۸ |۲۶ |۱۷ |- !۴. |گریجوئیٹ |۱۱۱ |۳۲ |۲۰ |۳۰ |۲۹ |- !۵. |۱۲ ویں |۷۴ | | | | |- !۶. |۱۰ ویں |۷۰ | | | | |- !۷. |۸ ویں |۲۴ | | | | |- !۸. |۵ ویں |۴ | | | | |- !۹. |چوتھی |۱ | | | | |- !۱۰. |ساکھر |۱ | | | | |- !۱۱. |ان پڑھ |۲ | | | | |- !۱۲. |کل |۴۵۶ | | | | |} == وزیر اعلیٰ امیدوار == {| class="wikitable sortable" ! colspan="6" |موجودہ وزیر اعلیٰ چہرے |- !نن. !تصویر !امیدوار !اعلان !حلقہ !پارٹی |- !۱. |[[File:Balbir Singh Rajewal.jpg|150px]] |[[بلبیر سنگھ راجیوال]] |۲۵ دسمبر 2021<ref>{{Cite web|url=https://rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/251221/22-organizations-with-samyukta-samaj-morcha-set-foot-in-politics.html|title=22 جتھیبندیاں نے 'سنیکت سماج مورچہ' نال دھریا سیاست 'چ پیر، راجیوال ہون گے CM چہرہ|access-date=2023-06-01|archive-date=2023-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601172807/https://www.rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/251221/22-organizations-with-samyukta-samaj-morcha-set-foot-in-politics.html|dead-url=yes}}</ref> |[[سمرالا صوبائی اسمبلی حلقہ|سمرالا]] |سنیکت سماج مورچہ |- !۲. | |[[بھگونت مان]] |۱۸ جنوری 2022<ref>{{Cite web|url=https:punjab.news18.com/amp/news/punjab/after-announcement-bhagwant-mann-cm-candidate-his-mother-became-emotional-301811.html|title=پتّ نوں وزیر اعلیٰ امیدوار ایلانن پچھوں بھاوک ہوئی بھگونت مان دی ماں، سنو کی کیہا}}</ref> |[[دھوری صوبائی اسمبلی حلقہ|دھوری]] |عام آدمی پارٹی |- !۳. |[[File:Charanjit Singh Channi.png|150px]] |[[چرنجیت سنگھ چنی]] |۶ فروری 2022<ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/congress-announces-chief-ministerial-candidate-in-all-punjab-assembly-elections-310425.html|title=راہل گاندھی نے چنی نوں ایلانیا پنجاب وچ کانگرس دا وزیر اعلیٰ چہرہ}}</ref> | # [[چمکور صاحب صوبائی اسمبلی حلقہ|شری چمکور صاحب]] # [[بھدوڑ صوبائی اسمبلی حلقہ|بھدوڑ]] |بھارتی قومی کانگرس |} ==سابقہ وزیر اعلیٰ == {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |سابقہ وزیر اعلیٰ چون میدان وچ |- !۱. |[[File:ParkashSinghBadal.JPG|150px]] |[[پرکاش سنگھ بادل]] |[[لمبی صوبائی اسمبلی چون حلقہ|لمبی]](ہارے) |[[شرومنی اکالی دل]] |- !۲. |[[File:Rajinder Kaur Bhattal.jpg|150px]] |[[راجندر کور بھٹھل]] |[[لہرا صوبائی اسمبلی چون حلقہ|لہرا]](ہارے) |[[بھارتی قومی کانگرس]] |- !۳ |[[File:Amarinder Singh.jpg|150px]] |[[امریندر سنگھ]] |[[پٹیالہ شہری صوبائی اسمبلی حلقہ|پٹیالہ شہری]](ہارے) |پنجاب لوک کانگرس |} == پرمکھ امیدوار == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |چون حلقہ | colspan="2" align="center" bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{#026D37}}" |<span style="color:white;">'''سنیکت سماج مورچہ'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> | colspan="2" align="center" bgcolor="#BD710F" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د. + بسپا''' <ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/shiromani-akali-dal-announces-64-candidates-for-assembly-elections-251095.html|title=شرومنی اکالی دل نے صوبائی اسمبلی چوناں لئی ۶۴ امیدواراں دا کیتا اعلان|date=|website=نیوز۱۸ پنجاب}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabijagran.com/lite/punjab/chandigarh-akali-dal-and-bsp-exchanged-4-seats-8948577.html|title=Punjab Assembly Election 2022: شرومنی اکالی دل تے بسپا نے 4 سیٹاں دی کیتی ادلا-بدلی،شامچراسی توں مہیندر سنگھ سندھراں ہون گے BSP دے امیدوار}}{{مردہ کڑی|date=مئی 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/ptcnewspunjabi-epaper-ptcpunj/sukhabir+singh+badal+ne+2022+diaa+vidhan+sabha+chona+lai+4+hor+umidavara+da+kita+ailan-newsid-n325210834?listname=topicsList&index=1&topicIndex=0&mode=pwa&action=scroll|title=سکھبیر بادل نے سنام توں بلدیو سنگھ مان، لہرا توں بھائی گوبند سنگھ لونگووال، پٹیالہ توں ہرپال جنیجا اتے بلوآنا توں ہردیو سنگھ میگھ (گوبندگڑھ) نوں امیدوار ایلانیا اے۔}}</ref><span style="color:white;"><span style="color:white;"><span style="color:white;"><ref>[https://punjab.news18.com/amp/news/punjab/the-akali-dal-has-announced-two-more-candidates-for-the-assembly-elections-264525.html%7Ctitle= سکھبیر بادل نے ودھان سبھا چوناں لئی دو ہور امیدوار اعلان، 76 امیدوار ہوئے]{{مردہ کڑی|date=مئی 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{date=اکتوبر 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>[https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-assembly-elections-2022-akali-dal-exchanges-seats-with-bsp-632050/amp <nowiki>› punjab Web results اکالی دل نے بسپا نال بدلیاں سیٹاں - ABP Sanjha]</nowiki></ref><ref>[https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/shiromani-akali-dal-president-sukhbir-singh-badal-announces-candidate/pb20211022165433346%7Cودھان سبھا چوناں لئی اکالی دل نے ایلانے ہور امیدوار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928235222/https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/shiromani-akali-dal-president-sukhbir-singh-badal-announces-candidate/pb20211022165433346%7C%D9%88%D8%AF%DA%BE%D8%A7%D9%86 |date=2023-09-28 }}{{مردہ کڑی|date=مئی 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref></span></span></span></span> | colspan="2" align="center" bgcolor="{{#ffffff}}" |ہور |- !نمبر !نام !پارٹی !امیدوار<ref>{{Cite news|url=https://m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/the-first-list-of-congress-candidates-released--these-new-faces-in-the-fray-1337049%3famp|title=کانگرسی امیدواراں دی پہلی لسٹ جاری، چون میدان ''چ اتارے ایہہ نویں چہرے}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-aap-candidate-amandeep-singh-ashu-bangar-from-ferozepur-rural-joins-congress-ks-301461.html|title='آپ' امیدوار آشو بانگڑ ہن کانگرس ولوں لڑیگا چون، CM چنی نے کروائی پارٹی 'چ شمولیت|accessdate=2026-08-28|archivedate=2026-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260829034643/https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-aap-candidate-amandeep-singh-ashu-bangar-from-ferozepur-rural-joins-congress-ks-301461.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/congress-announces-second-list-of-23-candidates-for-punjab-election-2022-305285.html|title=کانگرس نے جاری کیتی امیدواراں دی دوجی لسٹ}}</ref> !پارٹی !امیدوار <ref>{{Cite news|url=https://punjabi.sachkahoon.com/united-kisan-morcha-releases-first-list-of-candidates-10-candidates-announced/|title=سنیکت سماج مورچے ولوں امیدواراں دی پہلی لسٹ جاری، 10 امیدوار ایلانے|accessdate=2023-06-01|archivedate=2022-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220204132531/https://www.punjabi.sachkahoon.com/united-kisan-morcha-releases-first-list-of-candidates-10-candidates-announced/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rozanaspokesman.in/news/punjab/170122/united-social-front-releases-second-list-of-30-candidates.html|title=سنیکت سماج مورچہ ولوں صوبائی اسمبلی چوناں لئی 30 امیدواراں دی دوسری لسٹ جاری}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-elections-gurnam-charuni-announce-9-candidates-641464/amp|title=گرنام چڑونی نے ایلانے نوں امیدوار}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/state/ludhiana/sanyukt-smaaj-morcha-releases-third-list-of-candidates/pb20220119184044225|title=سنیکت سماج مورچہ ولوں امیدواراں دی تیجی لسٹ جاری}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/sanyukt-samaj-morcha-releases-fourth-list-of-candidates-for-assembly-elections/pb20220122201119419|title=سنیکت سماج مورچہ ولوں صوبائی اسمبلی چوناں لئی امیدواراں دی چوتھی لسٹ جاری}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.babushahi.com/punjabi/full-news.php?id=144039|title=راجیوال مورچے ولوں 8 ہور امیدواراں دی لسٹ جاری}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/punjab-election-2022-ssm-announces-12-more-candidates-for-punjab-assembly-election-642306|title=سنیکت سماج مورچے ولوں 12 ہور امیدواراں دا اعلان ، جانوں کسنوں ملی ٹکٹ}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-kisan-sangharsh-party-president-gurnam-chadhuni-announces-candidate-from-bhulath-constituency-ks-305929.html|title=گرنام چڑھونی نے بھلتھّ ہلکے توں امیدوار دا کیتا اعلان}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dailyhamdard.com/united-social-front-releases-list-of-4-more-candidates/|title=سنیکت سماج مورچے ولوں 4 ہور امیدواراں دی لسٹ جاری}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.babushahi.in/full-news.php?id=143643|title=راجیوال دے ووٹ- مورچے نے 17 ہور امیدواراں دا کیتا اعلان ( ویڈیؤ وی دیکھو )}}</ref> !پارٹی !امیدوار<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/punjab-assembly-elections-aap-announces-first-list-of-10-candidates/articleshow/87665689.cms|title=AAP Punjab Candidates: Punjab assembly elections; AAP announces first list of 10 candidates {{!}} Chandigarh News - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=14 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abplive.com/news/india/punjab-assembly-elections-2022-aam-aadmi-party-announce-30-candidate-see-list-here-2014067|title=पंजाब चुनाव के लिए आम आदमी पार्टी ने किया 30 उम्मीदवारों के नामों का एलान, देखें लिस्ट|last=Live|first=A. B. P.|date=2021-12-10|website=www.abplive.com|language=hi|access-date=2021-12-10}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/aam-aadmi-party-released-the-third-list-for-the-2022-elections-291397.html|title=عام آدمی پارٹی نے جاری کیتی امیدواراں دی تیجی لسٹ|accessdate=2026-08-28|archivedate=2026-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260828205907/https://punjab.news18.com/news/punjab/aam-aadmi-party-released-the-third-list-for-the-2022-elections-291397.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/aam-aadmi-party-fourth-list-of-candidates-released-punjab-assembly-elections-2022-639353/amp|title=عام آدمی پارٹی نے جاری کیتی امیدواراں دی چوتھی لسٹ، جانو کس نوں کتھوں ملی ٹکٹ|date=26 Dec 2021 06:15 PM}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ptcnews.tv/aap-releases-fifth-list-of-candidates-find-out-who-got-the-ticket-from-where|title=‘آپ’ ولوں امیدواراں دی پنجویں لسٹ جاری، جانو کس نوں کتھوں ملی ٹکٹ|last=اس لسٹ مطابق پارٹی نے اپنے 15 امیدواراں دا اعلان کیتا اے۔}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/city/chandigarh-1/aap-has-released-the-sixth-list-of-candidates-punjab-assembly-elections-2022/pb20211230175458298|title=عام آدمی پارٹی ولوں امیدواراں دی چھیویں لسٹ جاری}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.punjabitribuneonline.com/news/Punjab/aap-releases-seventh-list-of-candidates-with-five-more-names-123649|title=‘آپ’ ولوں پنج ہور ناواں والی امیدواراں دی ستویں لسٹ جاری دو دن پہلاں پارٹی وچ شامل ہوئے لالی مجیٹھیا نوں ملی ٹکٹ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabilokchannel.com/%E0%A8%86%E0%A8%AA-%E0%A8%A8%E0%A9%87-2022-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%9A%E0%A9%8B%E0%A8%A3%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%89%E0%A8%AE%E0%A9%80%E0%A8%A6-2/|title=‘آپ’ نے 2022 دیاں چوناں لئی امیدواراں دی اٹھویں لسٹ کیتی جاری|access-date=2022-02-04|archive-date=2022-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107141051/https://punjabilokchannel.com/%e0%a8%86%e0%a8%aa-%e0%a8%a8%e0%a9%87-2022-%e0%a8%a6%e0%a9%80%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%9a%e0%a9%8b%e0%a8%a3%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%b2%e0%a8%88-%e0%a8%89%e0%a8%ae%e0%a9%80%e0%a8%a6-2/|url-status=dead|accessdate=2023-06-01|archivedate=2022-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220107141051/https://punjabilokchannel.com/%e0%a8%86%e0%a8%aa-%e0%a8%a8%e0%a9%87-2022-%e0%a8%a6%e0%a9%80%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%9a%e0%a9%8b%e0%a8%a3%e0%a8%be%e0%a8%82-%e0%a8%b2%e0%a8%88-%e0%a8%89%e0%a8%ae%e0%a9%80%e0%a8%a6-2/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjabi.abplive.com/news/punjab/aam-aadmi-party-has-released-the-ninth-list-of-candidates-for-the-2022-assembly-elections-640548/amp|title=عام آدمی پارٹی نے 2022 دیاں صوبائی اسمبلی چوناں لئی جاری کیتی امیدواراں دی نوویں لسٹ}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://m.punjabitribuneonline.com/news/Punjab/aap-announces-three-more-candidates-126548|title=پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں لئی عام آدمی پارٹی (آپ) پنجاب نے تن امیدواراں دی دسویں لسٹ جاری کر دتی}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/rajnish-dahiya-new-candidate-of-aap-from-ferozepur-rural-301605.html|title=آشو بانگڑ دے کانگرس 'چ جان کرکے آپ' نے فروزپور دہاتی توں نویں امیدوار دا کیتا اعلان}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/aap-releases-last-list-for-assembly-elections-announces-4-candidates-1338242|title='آپ' ولوں صوبائی اسمبلی چوناں لئی آخری لسٹ جاری، 4 امیدواراں دا کیتا اعلان}}</ref> !پارٹی !امیدوار<ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-akali-dal-has-declared-former-mla-jalal-usma-as-its-candidate-from-baba-bakala-ks-303981.html|title=اکالی دل نے بابا بکالا توں سابقہ اسمبلی ممبر جلالؤسما نوں امیدوار ایلانیا|accessdate=2026-08-28|archivedate=2026-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260828235601/https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-akali-dal-has-declared-former-mla-jalal-usma-as-its-candidate-from-baba-bakala-ks-303981.html}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-bahujan-samaj-party-announces-first-list-of-14-candidates-ks-303061.html|title=بہوجن سماج پارٹی نے 14 امیدواراں دی لسٹ ایلانی، جانو کیہناں نوں ملی ٹکٹ|accessdate=2026-08-28|archivedate=2026-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260828201829/https://punjab.news18.com/news/punjab/chandigarh-punjab-election-2022-bahujan-samaj-party-announces-first-list-of-14-candidates-ks-303061.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/bsp-releases-second-list-for-assembly-elections--announces-6-candidates-1339041|title=بسپا نے صوبائی اسمبلی چوناں لئی 6 ہور امیدواراں دا کیتا اعلان}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.punjabijagran.com/punjab/chandigarh-akali-dal-declared-parminder-sohana-as-its-candidate-from-mohali-9014561.html|title=اکالی دل نے پرمندر سوہانا نوں موہالی توں امیدوار ایلانیا}}</ref> !پارٹی !امیدوار |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''سری امرتسر صاحب ضلع'''</span> |- |۱. |[[امرتسر مرکزی صوبائی اسمبلی حلقہ|امرتسر مرکزی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[اوم پرکاش سونی]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |کنولجیت سنگھ نامدھاری | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. اجے گپتا | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |بی بی دلبیر کور | | |- |۲. |[[امرتسر مشرقی صوبائی اسمبلی حلقہ|امرتسر مشرقی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[نوجوت سنگھ سدھو]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سکھجندر سنگھ ماہُ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جیونجوت کور | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |بکرم سنگھ مجیٹھیا | | |- |۳. |[[امرتسر (اتری) صوبائی اسمبلی حلقہ|امرتسر اتری]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سنیل دتی]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کنور وجے پرتاپ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[انل جوشی]] | | |- |۴. |[[امرتسر دکھنی صوبائی اسمبلی حلقہ|امرتسر دکھنی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[اندربیر سنگھ بولاریا]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. اندربیر سنگھ نجھر | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |تلبیر سنگھ گل | | |- |۵. |[[امرتسر (مغربی) صوبائی اسمبلی حلقہ|امرتسر مغربی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[شہزادہ ویرکا]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |امرجیت سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. جسبیر سنگھ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ڈاکٹر. دلبیر سنگھ وییرکا | | |- |۶. |[[اجنالا صوبائی اسمبلی حلقہ|اجنالا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[ہرپرتاپ سنگھ|ہرپرتاپ سنگھ اجنالا]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |چرنجیت سنگھ گالو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کلدیپ سنگھ دھالیوال | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |امرپال سنگھ اجنالا | | |- |۷. |[[اٹاری صوبائی اسمبلی حلقہ|اٹاری]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ترسیم سنگھ سیالکا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ریشم سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |اے. ڈی. سی. جسوندر سنگھ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[گلزار سنگھ رنیکے]] | |- |۸. |[[بابا بکالا صوبائی اسمبلی حلقہ|بابا بکالا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سنتوکھ سنگھ بھلائی پور ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |گرنام کور پرنسپل | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |دلبیر سنگھ تنگ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |بلجیت سنگھ جلالؤسما | | |- |۹. |[[جنڈیالا گرو ودھانسبھا حلقہ|جنڈیالا گرو]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سکھوندر سنگھ ڈینی بنڈالا]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |گرنام سنگھ داؤد | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ہربھجن سنگھ ایٹیؤ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ملکیت سنگھ | | |- |۱۰. |[[مجیٹھا ودھانسبھا حلقہ|مجیٹھا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |جگوندر پال سنگھ (جگا مجیٹھیا) | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |پرمجیت سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |سکھجندر راج سنگھ لالی مجیٹھیا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |گنیو کور مجیٹھیا | | |- |۱۱. |[[راجا سانسی ودھانسبھا حلقہ|راجا سانسی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سکھبندر سنگھ سرکاریا]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ڈاکٹر. ستنام سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |بلدیو سنگھ مڈیاں | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ویر سنگھ لوپوکے | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''گورداس پور ضلع'''</span> |- |۱۲. |[[بٹالا صوبائی اسمبلی حلقہ|بٹالا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[اشونی سیکھڑی]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |بلوندر سنگھ راجو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |شیری کلسی | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |سچا سنگھ چھوٹےپور | | |- |۱۳. |[[ڈیرا بابا نانک صوبائی اسمبلی حلقہ|ڈیرا بابا نانک]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سکھجندر سنگھ رندھاوا]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |جگجیت سنگھ کلانور | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گردیپ سنگھ رندھاوا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |رویکرن سنگھ کاہلوں | | |- |۱۴. |[[دینا نگر صوبائی اسمبلی حلقہ|دینا نگر]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[ارنا چودھری]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |کلونت سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |شمشیر سنگھ | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |کملجیت چاولا | | |- |۱۵. |[[فتہگڑھ چوڑیاں صوبائی اسمبلی حلقہ|فتہگڑھ چوڑیاں]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[ترپت راجندر سنگھ باجوا]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |بلجندر سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |بلبیر سنگھ پنوں | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[لکھبیر سنگھ لودھیننگل]] | | |- |۱۶. |[[گرداس پور صوبائی اسمبلی حلقہ|گرداس پور]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[برندرمیت سنگھ پاہڑا]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |اندرپال سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |رمن بحل | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |گربچن سنگھ ببیہالی | | |- |۱۷. |[[قادیاں صوبائی اسمبلی حلقہ|قادیاں]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[پرتاپ سنگھ باجوا]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |جسپال سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جگروپ سنگھ سیکھواں | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |گرئکبال سنگھ ماہل | | |- |۱۸. |[[شری ہرگوبندپور صوبائی اسمبلی حلقہ|سری ہرگوبندپور]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |مندیپ سنگھ رنگر ننگل | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ڈاکٹر. کملجیت سنگھ کے.جے. | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ایڈووکیٹ امرپال سنگھ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |راجنبیر سنگھ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''شری ترن تارن صاحب ضلع'''</span> |- |۱۹. |[[کھیم کرن صوبائی اسمبلی حلقہ|کھیم کرن]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سکھ پال سنگھ بھلر]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سرجیت سنگھ بھچو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |سرون سنگھ دھنّ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ورثہ سنگھ ولٹوہا<ref>[https://www./amp/s/zeenews.india.com/hindi/zeephh/politics/sukhbir-badal-annouced-virsa-singh-valtoha-candidate-for-khemkaran-seat/866259/amp%7Ctitle= جس سیٹ `تے اکالی دل `چ اے سبھ توں وڈا سیاسی کلیش، اس ہلکے `چ سکھبیر نے امیدوار دا کیتا اعلان، ورثہ سنگھ ولٹوہا کھیمکرن توں ہون گے اکالی امیدوار]</ref> | | |- |۲۰. |[[پٹی صوبائی اسمبلی حلقہ|پٹی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[ہرمندر سنگھ گل]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سرتاج سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |لالجیت سنگھ بھلر | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |مقصد پرتاپ سنگھ کیروں | | |- |۲۱. |[[شری کھڈور صاحب صوبائی اسمبلی حلقہ|شری کھڈور صاحب]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[رمنجیت سنگھ سکی]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ہرجندر سنگھ ڈھانڈا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |منجندر سنگھ لالپرا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[رنجیت سنگھ برہمپرا]] | | |- |۲۲. |[[شری ترن تارن صاحب صوبائی اسمبلی حلقہ|شری ترن تارن صاحب]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[دھرمبیر اگنیہوتری|ڈاکٹر. دھرمبیر اگنیہوتری]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ڈاکٹر. سکھمندیپ سنگھ ڈھلوں | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. کشمیر سنگھ سوہل | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہرمیت سنگھ سندھو | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''پٹھان کوٹ ضلع'''</span> |- |۲۳. |[[بھوآ صوبائی اسمبلی حلقہ|بھوآ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[جوگندر پال (سیاستدان)|جوگندر پال]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |یدھویر سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |لال چند کٹاروچکّ | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |راکیش مہاشا | | |- |۲۴. |[[پٹھان کوٹ صوبائی اسمبلی حلقہ|پٹھان کوٹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[امت وج]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |صوبہ سنگھ سراں | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |وبھوتی شرما | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |جیوتی بھیم | | |- |۲۵. |[[سجان پور ودھانسبھا حلقہ|سجان پور ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |نریش پوری | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |بشن داس | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |امتا سنگھ منٹو | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |شہزادہ گپتا | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''جالندھر ضلع'''</span> |- |۲۶. |[[آدم پور صوبائی اسمبلی حلقہ|آدم پور ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |سکھوندر سنگھ کوٹلی | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |پرشوتم ہیر | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جیت لال بھٹی | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[پون کمار ٹینوں]] | | |- |۲۷. |[[جالندھر کینٹ ودھانسبھا حلقہ|جالندھر کینٹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[ظاہر سنگھ|ظاہر سنگھ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |جسوندر سنگھ سنگھا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |سریندر سنگھ سوڈھی | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |جگبیر سنگھ براڑ | | |- |۲۸. |[[جالندھر مرکزی صوبائی اسمبلی حلقہ|جالندھر مرکزی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[رجندر بیری]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |رمن اروڑا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |چندن گریوال | | |- |۲۹. |[[جالندھر اتری صوبائی اسمبلی حلقہ|جالندھر اتری]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[اوتار سنگھ جونیئر]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |دیس راج جسائی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |دنیش ڈھلّ | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |کلدیپ سنگھ لبانا | | |- |۳۰. |[[جالندھر مغربی صوبائی اسمبلی حلقہ|جالندھر مغربی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سشیل کمار رنکو]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |شیتل انگورال | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |انل مینیا | | |- |۳۱. |[[کرتارپور صوبائی اسمبلی حلقہ|کرتارپور]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[چودھری سریندر سنگھ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |راجیش کمار | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈیسیپی بلکار سنگھ | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |ایڈووکیٹ بلوندر کمار | | |- |۳۲. |[[نکودر صوبائی اسمبلی حلقہ|نکودر]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ڈاکٹر. نوجوت سنگھ دھئیا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ماسٹر دلجیت سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |اندرجیت کور مان | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[گرپرتاپ سنگھ وڈالا]] | | |- |۳۳. |[[پھلور صوبائی اسمبلی حلقہ|پھلور]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |وکرمجیت سنگھ چودھری | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |اجے کمار | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |پرں پریم کمار | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[بلدیو سنگھ خیہرا]] | | |- |۳۴. |[[شاہکوٹ صوبائی اسمبلی حلقہ|شاہکوٹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ہردیو سنگھ لاڈی | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |ڈاکٹر. جگتار سنگھ چندی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |رتن سنگھ ککرکلاں | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |بچتر سنگھ کوہاڑ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''ہوشیارپور؉ ضلع'''</span> |- |۳۵. |[[چبیوال صوبائی اسمبلی حلقہ|چبیوال]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ڈاکٹر. شہزادہ چبیوال | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |رشپال سنگھ راجو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ہرمندر سنگھ چبیوال | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |سوہن سنگھ تھنڈل | | |- |۳۶. |[[دسوآ صوبائی اسمبلی حلقہ|دسوآ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ارن ڈوگرا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |رام لال سندھو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کرم ویر سنگھ گھمن | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |سشیل کمار شرما | | |- |۳۷. |[[گڑھ شنکر صوبائی اسمبلی حلقہ|گڑھ شنکر]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |امرپریت لالی | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ڈاکٹر. جنگ بہادر سنگھ رائے | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جےَ کشن روڑی | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |سریندر سنگھ بھلیوال | | |- |۳۸. |[[ہوشیارپور؉ صوبائی اسمبلی حلقہ|ہوشیارپور؉ ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |سندر شام اروڑا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ایڈووکیٹ ہرندردیپ سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |پن. برہم شنکر جمپا | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |ورندر سنگھ پرہار | | |- |۳۹. |[[مکیریاں صوبائی اسمبلی حلقہ|مکیریاں]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |اندو بالا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |جسونت سنگھ رندھاوا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گردھیان سنگھ ملتانی | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |سربجیت سنگھ سبی | | |- |۴۰. |[[شام چوراسی صوبائی اسمبلی حلقہ|شام چوراسی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |پون کمار ادھیا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ٹھیکے دار؉ بھگوان داس سدھو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. روجوت سنگھ | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |انجی. مہیندر سنگھ سندھر | | |- |۴۱. |[[اڑمڑ صوبائی اسمبلی حلقہ|اڑمڑ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سنگت سنگھ گلجیاں|سنگت سنگھ گلزیاں]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ارشدیپ سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جسویر سنگھ راجا گل | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |لکھوندر سنگھ لکھی | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''کپورتھلہ ضلع'''</span> |- |۴۲. |[[بھلتھّ صوبائی اسمبلی حلقہ|بھولتھّ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سکھ پال سنگھ خیہرا]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |سربجیت سنگھ لبانا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |رنجیت سنگھ رانا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[بی بی جگیر کور]] | | |- |۴۳. |[[کپورتھلہ صوبائی اسمبلی حلقہ|کپورتھلہ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[رانا گرجیت سنگھ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |کلونت سنگھ جوشن | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |منجو رانا | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |دوندر سنگھ ڈھیپئی | | |- |۴۴. |[[پھگواڑا صوبائی اسمبلی حلقہ|پھگواڑا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |بلوندر سنگھ دھالیوال | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |چودھری خوشی رام | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جوگندر سنگھ مان | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |جسبیر سنگھ گڑھی | |- |۴۵. |[[سلطان پور لودھی صوبائی اسمبلی حلقہ|سلطان پور لودھی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[نوتیج سنگھ چیمہ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ہرپریت پال سنگھ ورک | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |سجن سنگھ چیمہ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |کیپٹن ہرمندر سنگھ<ref>[[https://www.ptcnews.tv/captain-harminder-singh-sad-candidate-from-sultanpur-lodhi-in-the-2022-elections%7Ctiitle= {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601164258/https://www.ptcnews.tv/captain-harminder-singh-sad-candidate-from-sultanpur-lodhi-in-the-2022-elections%7Ctiitle= |date=2023-06-01 }}{{مردہ کڑی|date=مارچ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} کیپٹن ہرمندر سنگھ 2022 دیاں چوناں ’چ سلطان پور لودھی توں ہون گے اکالی دل دے امیدوار</ref> | | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''شہید بھگت سنگھ نگر(ایس.بی.ایس نگر) /نواں شہر ضلع'''</span> |- |۴۶. |[[بنگا صوبائی اسمبلی حلقہ|بنگا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ترلوچن سنگھ سنڈ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |شہزادہ ماہل خورد | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کلجیت سنگھ سرہال | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ڈاکٹر. سکھوندر سنگھ سکھی | | |- |۴۷. |[[بلاچور صوبائی اسمبلی حلقہ|بلاچور]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |فلسفہ لال | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |دلجیت سنگھ بینس | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |سنتوش کٹاریا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |سنیتا چودھری | | |- |۴۸. |[[نواں شہر صوبائی اسمبلی حلقہ|نواں شہر]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ستبیر سنگھ سینی بالیچکی | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |کلدیپ سنگھ بجیدپور؉ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |للت موہن 'بلو' پاٹھک | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |ڈاکٹر. نچھتر پال | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''لدھیانہ ضلع'''</span> |- |۴۹. |[[آتم نگر صوبائی اسمبلی حلقہ|آتم نگر]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کملجیت سنگھ کارول | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ہرکیرت سنگھ رانا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کلونت سنگھ سدھو | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہریش رائے دھندا | | |- |۵۰. |[[داکھا صوبائی اسمبلی حلقہ|داکھا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کیپٹن سندیپ سنگھ سندھو | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |ہرپریت سنگھ مکھو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کے. اینّ. ایسّ. کنگ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |منپریت سنگھ ایالی | | |- |۵۱. |[[گل صوبائی اسمبلی حلقہ|گل]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کلدیپ سنگھ وید | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |راجیو کمار لولی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جیون سنگھ سنگووال | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |فلسفہ سنگھ شوالک | | |- |۵۲. |[[جگراؤں صوبائی اسمبلی حلقہ|جگراؤں]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |جگتار سنگھ جگا ہسووال | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |کلدیپ سنگھ ڈلا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |[[سربجیت کور انسانیے|سروجیت کور انسانیے]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ایسّ آر کلیر | | |- |۵۳. |[[کھنہ صوبائی اسمبلی حلقہ|کھنہ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |گرکیرت سنگھ کوٹلی | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سکھونت سنگھ ٹلو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ترنپریت سنگھ سنڈ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |بی بی جسدیپ کور | | |- |۵۴. |[[لدھیانہ مرکزی صوبائی اسمبلی حلقہ|لدھیانہ مرکزی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |سریندر کمار داوار | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |شوم اروڑا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |اشوک 'پپی' پراشر | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |پریتپال سنگھ پالی | | |- |۵۵. |[[لدھیانہ مشرقی صوبائی اسمبلی حلقہ|لدھیانہ مشرقی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |سنجیو تلوار | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |رجندر سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |دلجیت سنگھ 'بھولا' گریوال | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |رنجیت سنگھ گل | | |- |۵۶. |[[لدھیانہ اتری صوبائی اسمبلی حلقہ|لدھیانہ اتری]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |راکیش پانڈے | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ایڈووکیٹ ورندر کھارا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |مدن لال بگا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |آر. ڈی. شرما | | |- |۵۷. |[[لدھیانہ دکھنی صوبائی اسمبلی چوناں|لدھیانہ دکھنی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ایشور جوت سنگھ چیمہ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |انل کمار | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |رجندر پال کور چھینا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہیرا سنگھ گابڑیا | | |- |۵۸. |[[لدھیانہ مغربی صوبائی اسمبلی حلقہ|لدھیانہ مغربی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[بھارت بھوشن آشو]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ترن جین | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گرپریت سنگھ گوگی | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |مہیشئندر سنگھ گریوال | | |- |۵۹. |[[پائل صوبائی اسمبلی حلقہ|پائل]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |لکھویر سنگھ لکھا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سمردیپ سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |مانوندر سنگھ گیاسپرا | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |ڈاکٹر. جسپریت سنگھ | | |- |۶۰. |[[رائیکوٹ صوبائی اسمبلی حلقہ|رائیکوٹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کمیل امر سنگھ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |جگتار سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |حاکم سنگھ ٹھیکے دار؉ | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |بلوندر سنگھ سندھو | | |- |۶۱. |[[ساہنیوال صوبائی اسمبلی حلقہ|ساہنیوال]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |وکرم باجوا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |کول. مالوندر سنگھ گروں | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ہردیپ سنگھ منڈیاں | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |شرنجیت سنگھ ڈھلوں | | |- |۶۲. |[[سمرالا صوبائی اسمبلی حلقہ|سمرالا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |راجا گل | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |[[بلبیر سنگھ راجیوال]] | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جگتار سنگھ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |پرمجیت سنگھ ڈھلوں | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''پٹیالہ ضلع'''</span> |- |۶۳. |[[گھنور صوبائی اسمبلی حلقہ|گھنور]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |مدنلال جلال پور | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ایڈووکیٹ پریم سنگھ بھنگو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گرلال گھنور | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |پرو. پریم سنگھ چندوماجرا | | |- |۶۴. |[[نابھہ صوبائی اسمبلی حلقہ|نابھہ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |سادھو سنگھ دھرمسوت | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |برندر کمار بٹو | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گردیو سنگھ دیوَ ماجرہ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |کبیر داس | | |- |۶۵. |[[پٹیالہ دیہاتی صوبائی اسمبلی حلقہ|پٹیالہ دیہاتی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |موہت مہندرا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |دھرمندر شرما | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. بلبیر سنگھ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |جسپال سنگھ بٹو چٹھا | | |- |۶۶. |[[پٹیالہ شہری صوبائی اسمبلی حلقہ|پٹیالہ شہری]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |وشنو شرما | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |مکھن سنگھ سوہالی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |اجیتپال سنگھ کوہلی | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہرپال جنیجا | | |- |۶۷. |[[راجپرا صوبائی اسمبلی حلقہ|راجپرا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ہردیال سنگھ کمبوج | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |اوتار سنگھ ہرپال پور | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |نینا متل | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |چرنجیت سنگھ براڑ | | |- |۶۸. |[[سنور صوبائی اسمبلی حلقہ|سنور]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ہرندر پال سنگھ مان | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |بوٹا سنگھ شادی پور | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ہرمیت سنگھ پٹھانماجرا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہرندر پال سنگھ چندوماجرا | | |- |۶۹. |[[سمانا صوبائی اسمبلی حلقہ|سمانا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |رجندر سنگھ | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |رچھپال سنگھ جوڑاماجرا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |چیتن سنگھ جورماجرا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |سرجیت سنگھ رکھڑا | | |- |۷۰. |[[شترانا صوبائی اسمبلی حلقہ|شترانا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |دربارا سنگھ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |امرجیت سنگھ گھگا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کلونت سنگھ بازی گر | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |بی بی ونندر کور لونبا | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''سنگرور ضلع'''</span> |- |۷۱. |[[امرگڑھ صوبائی اسمبلی حلقہ|امرگڑھ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |سمیت سنگھ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ستویر سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جسونت سنگھ گاجنماجرا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |اقبال سنگھ جھنڈا | | |- |۷۲. |[[دھوری صوبائی اسمبلی حلقہ|دھوری]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[دلویر سنگھ|دلویر سنگھ گولڈی]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سربجیت سنگھ الال | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |[[بھگونت مان]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |پرکاش چند گرگ | | |- |۷۳. |[[دڑھبا صوبائی اسمبلی حلقہ|دڑھبا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |عجائب سنگھ رٹول | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |مالوندر سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |[[ہرپال سنگھ چیمہ]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |گلزار سنگھ گلزاری | | |- |۷۴. |[[لہرا صوبائی اسمبلی چون حلقہ|لہرا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[راجندر کور بھٹھل]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ستونت سنگھ کنڈیوالا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |برندر کمار گوئل | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |گوبند سنگھ لونگووال | | |- |۷۵. |[[ملیرکوٹلا صوبائی اسمبلی چون حلقہ|ملیرکوٹلا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[رضیہ سلطانہ (سیاستدان)|رضیہ سلطانہ]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ایڈووکیٹ جلپھکار علی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. محمد زمل ار رحمٰن | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |نصرت علی خان | | |- |۷۶. |[[سنگرور صوبائی اسمبلی چون حلقہ|سنگرور]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[وجی اندر سنگلا]] | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |جگدیپ منٹو طور | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |نرندر کور بھراج | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ونرجیت سنگھ گولڈی | | |- |۷۷. |[[سنام صوبائی اسمبلی چون حلقہ|سنام]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |جسوندر سنگھ دھیمان | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ڈاکٹر. امرجیت سنگھ مان | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |امن اروڑا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |بلدیو سنگھ مان | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''بٹھنڈہ ضلع'''</span> |- |۷۸. |[[بٹھنڈہ دہاتی صوبائی اسمبلی حلقہ|بٹھنڈہ دہاتی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ہروندر سنگھ گل 'لاڈی' | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |بابا چمکور سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |امت راٹھاں کوٹپھتا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |پرکاش سنگھ بھٹی | | |- |۷۹. |[[بٹھنڈہ شہری صوبائی اسمبلی حلقہ|بٹھنڈہ شہری]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[منپریت سنگھ بادل]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ہرملاپ سنگھ گریوال | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جگروپ سنگھ گل | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |سروپ چند سنگلا | | |- |۸۰. |[[بھچو منڈی صوبائی اسمبلی حلقہ|بھچو منڈی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |پریتم سنگھ کوٹبھائی | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |بلدیو سنگھ اکلیا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ماسٹر جگسیر سنگھ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |فلسفہ سنگھ کوٹفٹا | | |- |۸۱. |[[موڑ صوبائی اسمبلی چون حلقہ|موڑ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ڈاکٹر. منوج بالا بانسل | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |[[لکھا سدھانا]] | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |سکھویر مائیسر کھانہ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |جگمیت سنگھ براڑ | | |- |۸۲. |[[رامپرا پھول صوبائی اسمبلی حلقہ|رامپرا پھول]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |گرپریت سنگھ کانگڑ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |جسکرن بٹر | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |بلکار سنگھ سدھو | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |سکندر سنگھ ملوکا | | |- |۸۳. |[[تلونڈی صابو صوبائی اسمبلی چون حلقہ|تلونڈی صابو]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کھشباج سنگھ جٹانا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سکھبیر سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |[[بلجندر کور|پرو. بلجندر کور]] | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |جیتموہندر سنگھ سدھو<ref>[https://www./amp/s/www.rozanaspokesman.in/amp/news/punjab/130421/sukhbir-badal-declared-jeet-mahinder-singh-sidhu-as-his-candidate-from.html%7C title= سکھبیر بادل نے جیتمہندر سنگھ سدھو نوں تلونڈی صابو توں امیدوار ایلانیا]</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''فاضلکا ضلع'''</span> |- |۸۴. |[[بلوآنا صوبائی اسمبلی حلقہ|بلوآنا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |رجندر کور | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |رام کمار کلار | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |امندیپ سنگھ 'گولڈی' مسافر | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہردیو سنگھ میگھ | | |- |۸۵. |[[ابوہر صوبائی اسمبلی حلقہ|ابوہر]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |سندیپ جاکھڑ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |دیپ کمبوج | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |مہندرپال رنوا | | |- |۸۶. |[[فاضلکا صوبائی اسمبلی حلقہ|فاضلکا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |دوندر سنگھ گھبایا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ریشم سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |نرندرپال سنگھ ساونا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہنسراج جوسن | | |- |۸۷. |[[جلال‌آباد صوبائی اسمبلی حلقہ|جلال‌آباد]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |موہن سنگھ پھلیانوالا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سریندر سنگھ ڈھڈیاں | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جگدیپ سنگھ 'گولڈی' | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[سکھبیر سنگھ بادل]]<ref>{{cite news|url=https://www.jagran.com/punjab/ludhiana-akal-dal-president-sukhbir-badal-will-contest-2022-punjab-assembly-elections-from-jalalabad-21461693.html|title=سکھبیر بادل لڑیگا جلال‌آباد توں 2022 دی چون}}</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''فروزپور ضلع'''</span> |- |۸۸. |[[فروزپور شہری صوبائی اسمبلی چون حلقہ|فروزپور شہری]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |پرمندر سنگھ پنکی | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |لکھوندر سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |رنویر سنگھ بھلر | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |روہت ووہرا | | |- |۸۹. |[[فروزپور دہاتی صوبائی اسمبلی چون حلقہ|فروزپور دہاتی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |آشو بانگڑ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |موڑا سنگھ انجان | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |رجنیش دہیا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |جوگندر سنگھ جندو | | |- |۹۰. |[[گرو ہر سہائے صوبائی اسمبلی چون حلقہ|گرو ہر سہائے]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |وجے دورڑا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |میجر سنگھ رندھاوا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |فوجا سنگھ سراری | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |وردیو سنگھ نونیمان | | |- |۹۱. |[[زیرا صوبائی اسمبلی حلقہ|زیرا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کلبیر سنگھ زیرا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |میگھ راج رلا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ناریش کٹاریا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |جنمیجا سنگھ سیکھوں<ref>[https://www./amp/s/m.jagbani.punjabkesari.in/punjab/news/shiromani-akali-dal-assembly-elections-s-janmeja-singh-candidate-1279156%3famp%7Ctitle= صوبائی اسمبلی چوناں لئی زیرا توں اکالی دل نے سابقہ وزیر جنمیجا سنگھ سیکھوں نوں امیدوار ایلانیا]</ref> | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''سری مکتسر صاحب ضلع'''</span> |- |۹۲. |[[گدڑباہا صوبائی اسمبلی حلقہ|گدڑباہا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |امریندر سنگھ راجا وڑنگ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |گرپریت سنگھ کوٹلی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |پریتپال شرما | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہردیپ سنگھ ڈمپی | | |- |۹۳. |[[لمبی صوبائی اسمبلی چون حلقہ|لمبی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |جگپال سنگھ ابلکھرانا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گرمیت سنگھ کھوڈیاں | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |[[پرکاش سنگھ بادل]] | | |- |۹۴. |[[ملوٹ صوبائی اسمبلی چون حلقہ|ملوٹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |رپندر کور روبی | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |سکھوندر کمار | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. بلجیت کور | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ہرپریت سنگھ کوٹبھائی | | |- |۹۵. |[[شری مکتسر صاحب صوبائی اسمبلی چون حلقہ|شری مکتسر صاحب]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کرن کور براڑ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |انوروپ کور | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |جگدیپ سنگھ 'کاکا' براڑ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |کنورجیت سنگھ روجیبرکندی | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''موگا ضلع'''</span> |- |۹۶. |[[باگھا پرانا صوبائی اسمبلی حلقہ|باگھا پرانا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |فلسفہ سنگھ براڑ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |بھولا سنگھ براڑ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |امرتپال سنگھ سکھانند | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |تیرتھ سنگھ ماہلا | | |- |۹۷. |[[دھرمکوٹ صوبائی اسمبلی حلقہ|دھرمکوٹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |سکھجیت سنگھ لوہگڑھ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ہرپریت سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |دوندر سنگھ لاڈی دھونس | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |طوطا سنگھ | | |- |۹۸. |[[موگا صوبائی اسمبلی حلقہ|موگا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |مالوکا سود | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |نودیپ سنگھ سنگھا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. امندیپ کور اروڑا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |برجندر سنگھ براڑ | | |- |۹۹. |[[نہال سنگھ والا صوبائی اسمبلی چون حلقہ|نہال سنگھ والا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |بھپندر ساہوکے | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |گردتا سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |منجیت سنگھ بلاس پور | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |بلدیو سنگھ انسانیے | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''فریدکوٹ ضلع'''</span> |- |۱۰۰. |[[فریدکوٹ صوبائی اسمبلی چون حلقہ|فریدکوٹ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کشلدیپ سنگھ ڈھلوں | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |روندرپال کور | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گردتّ سنگھ سیکھوں | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |پرمبنس سنگھ رومانا | | |- |۱۰۱. |[[جیتو (صوبائی اسمبلی حلقہ)|جیتو]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |فلسفہ سنگھ ڈھلواں | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |رمندیپ سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |امولک سنگھ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |صوبہ سنگھ بادل | | |- |۱۰۲. |[[کوٹکپورا صوبائی اسمبلی چون حلقہ|کوٹکپورا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |اجیپال سنگھ سندھو | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |کلبیر سنگھ متا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کلتار سنگھ سندھواں | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |منتار سنگھ براڑ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''برنالہ ضلع'''</span> |- |۱۰۳. |[[برنالہ صوبائی اسمبلی حلقہ|برنالہ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |منیش بانسل | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ابھکرن سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گرمیت سنگھ میت ہیئر | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |کلونت سنگھ کنتا | | |- |۱۰۴. |[[بھدوڑ صوبائی اسمبلی حلقہ|بھدوڑ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[چرنجیت سنگھ چنی]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |گورا سنگھ ڈھلواں | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |لابھ سنگھ اگوکے | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ستنام سنگھ راہی | | |- |۱۰۵. |[[محل کلاں صوبائی اسمبلی|محل کلاں]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |ہرچند کور | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ایڈووکیٹ جسویر سنگھ کھیڑی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کلونت سنگھ پنڈوری | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |چمکور سنگھ ویر | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''مانسا ضلع'''</span> |- |۱۰۶. |[[بڈھلاڈا صوبائی اسمبلی حلقہ|بڈھلاڈا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |رنویر کور میا | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |کرشن چوہان | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |پرنسپل بدھ رام | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ڈاکٹر. نشان سنگھ | | |- |۱۰۷. |[[مانسا صوبائی اسمبلی چون حلقہ|مانسا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[سدھو موسیوالا|سدھو مولیوالا]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |گرنام سنگھ بھیکھی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. وجے سنگلا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |پریم سنگھ اروڑا | | |- |۱۰۸. |[[سردولگڑھ صوبائی اسمبلی چون حلقہ|سردولگڑھ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |بکرم سنگھ موپھر | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |چھوٹا سنگھ میاں | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گرپریت سنگھ بناوالی | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |دلراج سنگھ بھوندڑ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''شری پھتہگڑھ صاحب ضلع'''</span> |- |۱۰۹. |[[املوہ صوبائی اسمبلی حلقہ|املوہ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کاکا رندیپ سنگھ نابھہ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |فلسفہ سنگھ ببی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |گرندر سنگھ 'گیری' بڑنگ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |گرپریت سنگھ راجو کھنہ | | |- |۱۱۰. |[[بسی پٹھاناں صوبائی اسمبلی حلقہ|بسی پٹھانا]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |گرپریت سنگھ جی.پی. | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |ڈاکٹر. امندیپ کور ڈھولیوال | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |رپندر سنگھ ہیپی | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |ایڈووکیٹ شو کمار کلیان | | |- |۱۱۱. |[[شری فتہگڑھ صاحب صوبائی اسمبلی چون حلقہ|شری فتہگڑھ صاحب]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |کلجیت سنگھ ناگرا | style="text-align:center; background:#00FF00;color:white" |'''سنیکت جدوجہد پارٹی''' |سربجیت سنگھ مکھن | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |لکھبیر سنگھ رائے | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |جگدیپ سنگھ چیمہ | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''روپ نگر؉ ضلع'''</span> |- |۱۱۲. |[[روپ نگر صوبائی اسمبلی حلقہ|روپ نگر]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |برندر سنگھ ڈھلوں | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |دوندر سنگھ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |دنیش چڈا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |ڈاکٹر. دلجیت سنگھ چیمہ | | |- |۱۱۳. |[[شری آنندپور صاحب صوبائی اسمبلی چون حلقہ|شری آنندپور صاحب]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |رانا کنور پال سنگھ | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |شمشیر سنگھ شیرا | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ہرجوت سنگھ بینس | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |نتن نندہ | | |- |۱۱۴. |[[چمکور صاحب صوبائی اسمبلی حلقہ|شری چمکور صاحب]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |چرنجیت سنگھ چنی | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' | | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |ڈاکٹر. چرنجیت سنگھ | bgcolor="{{بہوجن سماج پارٹی/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''بسپا'''</span> |ہرموہن سنگھ سندھو | | |- | colspan="12" align="center" style="background-color: grey;" |<span style="color:white;">'''صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر (ایس.اے .ایس نگر)/موہالی ضلع'''</span> |- |۱۱۵. |[[ڈیرا بسی صوبائی اسمبلی حلقہ|ڈیرا بسی]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |دیپئندر سنگھ ڈھلوں | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |نوجوت سنگھ سینی | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کلجیت سنگھ رندھاوا | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |نرندر کمار شرما<ref>[https://punjab.newsdateline.com/sitting-mla-nk-sharma-is-again-set-to-contest-from-dera-bassi-sukhbir-badal-announces-his-candidature/%7Ctitle= ڈیرابسی توں عین.کے. شرما اکالی دل دے امیدوار]{{مردہ کڑی|date=اکتوبر 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> | | |- |۱۱۶. |[[کھرڑ صوبائی اسمبلی چون حلقہ|کھرڑ]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |وجے شرما ٹنکو | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |پرمدیپ سنگھ بیدوان | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |انمول گگن مان | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |رنجیت سنگھ گل | | |- |۱۱۷. |[[صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر صوبائی اسمبلی چون حلقہ|صاحب زادہ اجیت سنگھ نگر]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''کانگرس'''</span> |[[بلبیر سنگھ سدھو]] | style="text-align:center; background:#026D37;color:white" |'''سنیکت سماج مورچہ''' |رونیت سنگھ براڑ | bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" |<span style="color:white;">'''آپ'''</span> |کلونت سنگھ | bgcolor="bgcolor=" |<span style="color:white;">'''شرو.ا.د'''</span> |پرمندر سوہانا | | |- |} سروت: [http://eciresults.nic.in{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218160549/http://eciresults.nic.in/ |date=۲۰۱۴-۱۲-۱۸ }} بھارتی چون کمشنپ] == ایہہ وی دیکھو == # [[۲۰۲۲ دیاں پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں وچ ووٹر پروفائل]] # [[پنجاب صوبائی اسمبلی چوناں ۲۰۲۲]] # [[پنجاب راج بولی ایکٹ ۱۹۶۰]] # [[۲۰۲۲ بھارت دیاں چوناں]] # [[پنجاب لوک سبھا چوناں ۲۰۲۴]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پنجاب، بھارت]] 3ajmtr8ub1pdvoqegiogko4kmon91oa 0 130172 711135 711077 2026-09-02T06:16:53Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی */ 711135 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] pi34e7y6xzeo1u2ived793rlvnxjb1q 711136 711135 2026-09-02T06:17:29Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 711136 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] kxzel0ktay10jyk8a6zxow65y7aus27 711137 711136 2026-09-02T06:18:01Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 711137 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] j4hydgn3armir9jrun0gzoorl81sgz0 711138 711137 2026-09-02T06:18:26Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں */ 711138 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] ncnc665jve86nhkdf0l573pswwltzno 711139 711138 2026-09-02T06:18:50Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 711139 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] eh0kbk1accqbwohs7nfedm3afprx3zx 711140 711139 2026-09-02T06:19:23Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری */ 711140 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 97jfwenhjae4aft23ayg69wdr31fxym 711141 711140 2026-09-02T06:19:59Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری */ 711141 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] e00gfxw1bsf56wip8hwpo7vy0vr8sa3 711142 711141 2026-09-02T06:20:41Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت */ 711142 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] izanj3ig5ul1xdiihul5icrafo13cnn 711143 711142 2026-09-02T06:20:57Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری */ 711143 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''29 اگست''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 3g9oqfwmgh39neamj9sh0mwfvc5dta6 711144 711143 2026-09-02T06:21:21Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی */ 711144 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''29 اگست''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] 7wj7dpoe3posipnp3bpn9uav7k8pvar 711145 711144 2026-09-02T06:21:50Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری */ 711145 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''2 ستمبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''29 اگست''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] k5e4bxsftkwdqj5bm4ttw9u323juj98 711146 711145 2026-09-02T06:22:04Z ابوالحسن راجپوت 24698 /* معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری */ 711146 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ '''معمر [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] تے اول درجہ کرکٹ کھلاڑیاں''' د‏‏ی ترتیب دا اک مجموعہ اے اس وچ کرکٹ دے وکھ وکھ پہلوآں تو‏ں ہر سطح اُتے طویل العمر کرکٹ کھلاڑیاں دے اعداد و شمار دئیے گئے نيں == معمر ترین بقید حیات ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی== ايہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ تے اس وچ 90 سال د‏‏ی عمر تک دے زندہ کھلاڑی شام‏ل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !{{date}} تک عمر |- | [[نیل ہاروے]] || آسٹریلیا || 8 اکتوبر 1928ء || 22 جنوری 1948ء || 20 فروری 1963ء || {{age in years and days|1928|10|8}} |- | [[دتا گائیکواڈ]] || بھارت || 27 اکتوبر 1928ء || 5 جون 1952ء || 18 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1928|10|27}} |- | [[ٹریور میک موہن]] || نیوزی لینڈ || 8 نومبر 1929ء || 13 اکتوبر 1955ء || 6 فروری 1956ء || {{age in years and days|1929|11|8}} |- | [[وزیر محمد]] || پاکستان || 22 دسمبر 1929ء || 13 نومبر 1952ء || 13 نومبر 1959ء || {{age in years and days|1929|12|22}} |- | [[سی ڈی گوپی ناتھ]] || بھارت || 1 مارچ 1930ء || 14 مارچ 1951ء || 28 جنوری 1960ء || {{age in years and days|1930|3|1}} |- | [[آئن لیگٹ]] || نیوزی لینڈ || 7 جون 1930ء || 1 جنوری 1954ء || 5 جنوری 1954ء || {{age in years and days|1930|6|7}} |- | [[جیک الابسٹر]] || نیوزی لینڈ || 11 جولائ‏ی 1930ء || 13 اکتوبر 1955ء || 14 مارچ 1972ء || {{age in years and days|1930|7|11}} |- | [[جوئے سلیمان]] || ویسٹ انڈیز || 26 اگست 1930ء || 12 دسمبر 1958ء || 11 مئی 1965ء || {{age in years and days|1930|8|26}} |- | [[چندرکانت پاٹنکر]] || بھارت || 24 نومبر 1930ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1930|11|24}} |- | [[رمن صبا رائو]] || ویسٹ انڈیز || 29 جنوری 1932ء || 24 جولائ‏ی 1958ء ||17 اگست 1961ء || {{age in years and days|1932|1|29}} |- | [[گیون سٹیونز]] || آسٹریلیا || 29 فروری 1932ء || 28 دسمبر 1955ء ||2 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1932|2|29}} |- | [[گاڈفرے لارنس]] || جنوبی افریقا || 31 مارچ 1932ء || 08 دسمبر 1961ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1932|3|31}} |- | [[باب بلیئر (کرکٹر)|باب بلیئر]] || نیوزی لینڈ || 23 جون 1932ء || 06 مارچ 1953ء ||13 مارچ 1964ءء || {{age in years and days|1932|6|23}} |- | [[مکی سٹیورٹ]] || انگلینڈ || 16 ستمبر 1932ء || 21 جون 1962ء ||21 جنوری 1964ء || {{age in years and days|1932|9|16}} |- | [[کم ایلگی]] || جنوبی افریقا || 6 مارچ 1933ء || 08 دسمبر 1961ء ||01 جنوری 1962ء || {{age in years and days|1933|3|6}} |- | [[مائیکل جان اسمتھ]] || انگلینڈ || 30 جون 1933ء || 5 جون 1958ء ||جولائ‏ی 1972ء || {{age in years and days|1933|6|30}} |- | [[راجرہیرس (کرکٹر)|راجرہیرس]] || نیوزی لینڈ || 27 جولائ‏ی 1933ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1933|7|27}} |- | [[کیمی اسمتھ]] || ویسٹ انڈیز || 29 جولائی 1933ء || 09 دسمبر 1960ء ||16 فروری 1962ء || {{age in years and days|1933|7|29}} |- | [[ٹام ڈیوڈنی]] || ویسٹ انڈیز || 23 اکتوبر 1933ء || 14 مئی 1955ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1933|10|23}} |- | [[بروس موریسن (کرکٹر)|بروس موریسن]] || نیوزی لینڈ || 17 دسمبر 1933ء || 01 مارچ 1963ء ||01 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1933|12|17}} |- | [[جیکی ہینڈرکس]] || ویسٹ انڈیز || 21 دسمبر 1933ء || 16 فروری 1962ء ||12 جون 1969ء || {{age in years and days|1933|12|21}} |- | [[ناری کنٹرکٹر]] || بھارت || 7 مارچ 1934ء || 02 دسمبر 1955ء ||07 مارچ 1962ء || {{age in years and days|1934|3|7}} |- | [[ہیمنڈ فرلانج]] || ویسٹ انڈیز || 19 جون 1934ء || 11 جون 1955ء ||09 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|19}} |- | [[ولی روڈریگز]] || ویسٹ انڈیز ||25 جون 1934ء || 07 مارچ 1962ء ||14 مارچ 1956ء || {{age in years and days|1934|6|25}} |- | [[چندو بورڈے]] || ویسٹ انڈیز || 21 جولائی 1934ء || 28 نومبر 1958ء ||04 نومبر 1969ء || {{age in years and days|1934|7|21}} |- | [[جون گائے (کرکٹر)|جون گائے]] || نیوزی لینڈ || 29 اگست 1934ء || 07 نومبر 1955ء ||26 دسمبر 1961ء || {{age in years and days|1934|8|29}} |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 05 فروری 1958ء ||31 جنوری 1976ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[ڈیس ہورے]] || آسٹریلیا || 19 اکتوبر 1934ء || 27 جنوری 1961ء ||27 جنوری 1961ء || {{age in years and days|1934|10|19}} |- | [[ڈک رچرڈسن (کرکٹر)|ڈک رچرڈسن]] || انگلینڈ || 3 نومبر 1934ء || 04 جولائی 1957ء ||04 جولائی 1957ء || {{age in years and days|1934|11|3}} |- | [[آئن میکف]] || آسٹریلیا || 6 جنوری 1935ء || 23 دسمبر 1957ء ||06 دسمبر 1963ء || {{age in years and days|1935|1|6}} |- | [[بروس بولٹن]] || نیوزی لینڈ || 31 مئی 1935ء || 27 فروری 1959ء ||14 مارچ 1959ء || {{age in years and days|1935|5|31}} |- | [[فضل الرحمن (کرکٹ کھلاڑی)|فضل الرحمن]] || پاکستان || 11 جون، 1935ء || 13 مارچ 1958ء ||13 مارچ 1958ء || {{age in years and days|1935|6|11}} |- | [[ومن کمار]] || بھارت || 26 جون 1935ء || 08 فروری 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|6|26}} |- | [[کین ٹیلر (کرکٹر)|کین ٹیلر]] || انگلینڈ || 21 اگست 1935ء || 4 جون 1958ء ||2 جولائی 1964ء || {{age in years and days|1935|8|21}} |- | [[باب باربر (کرکٹر)|باب باربر]] || انگلینڈ || 26 ستمبر 1935ء || 9 جون 1960ء ||6 جون 1964ء || {{age in years and days|1935|9|26}} |- | [[جمی بنکس]] || انگلینڈ || 05 اکتوبر1935ء || 21 جنوری 1964ء ||03 فروری 1964ء || {{age in years and days|1935|10|05}} |- | [[پال بارٹن]] || نیوزی لینڈ || 09 اکتوبر 1935ء || 08 دسمبر 1961ء ||15 مارچ 1963ء || {{age in years and days|1935|10|09}} |- | [[ایلن براؤن (انگلش کرکٹر)|ایلن براؤن]] || انگلینڈ || 17 اکتوبر 1935ء || 26 اکتوبر 1961ء ||11 نومبر 1961ء || {{age in years and days|1935|10|17}} |- | [[کین ایسٹ ووڈ]] || آسٹریلیا ||23 نومبر 1935ء || 12 فروری 1971ء ||12 فروری 1971ء || {{age in years and days|1935|11|23}} |- | [[پرکاش بھنڈاری]] || بھارت ||27 نومبر 1935ء || 26 فروری 1955ء ||02 نومبر 1956ء || {{age in years and days|1935|11|27}} |- | [[فریڈ رمسی]] || انگلینڈ ||04 دسمبر 1935ء || 23 جولائی 1964ء ||22 جولائی 1965ء || {{age in years and days|1935|12|04}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز ||26 دسمبر 1935ء || 30 مئی 1957ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[جان ڈی آرسی (کرکٹ کھلاڑی)|جان ڈی آرسی]] || نیوزی لینڈ ||23 اپریل 1936ء || 05 جون 1958ء ||21 اگست 1958ء || {{age in years and days|1936|04|23}} |- | [[رائے ہارفورڈ]] || انگلینڈ ||30 مئی 1936ء || 15 فروری 1968ء ||29 فروری 1968ء || {{age in years and days|1936|05|30}} |- | [[ایرک رسل (کرکٹ کھلاڑی)|ایرک رسل]] || انگلینڈ ||03 جولائی 1936ء || 21 اکتوبر 1961ء ||27 جولائی 1967ء || {{age in years and days|1936|07|03}} |- | [[وینکٹ رامن سبرامنیا]] || بھارت ||16 جولائی 1936ء || 19 مارچ 1965ء ||07 مارچ 1968ء || {{age in years and days|1936|07|16}} |- | [[ہیرالڈ روڈس (کرکٹ کھلاڑی)|ہیرالڈ روڈس]] || انگلینڈ ||22 جولائی 1936ء ||02 جولائی 1959ء ||23 جولائی 1959ء || {{age in years and days|1936|07|22}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || بھارت ||28 جولائی 1936ء ||30 مارچ 1954ء ||30 مارچ 1974ء || {{age in years and days|1936|07|28}} |- | [[آرٹی ڈک]] || نیوزی لینڈ ||10 اکتوبر 1936ء || 08 دسمبر 1961ء ||17 جون 1965ء || {{age in years and days|1936|10|10}} |} === ملکاں دے لحاظ نال معمر زندہ ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" !ملک !کھلاڑی ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان |[[محمد نبی]] |{{age in years and days|1985|01|01}} |- |آسٹریلیا |[[نیل ہاروے]] |{{age in years and days|1928|10|08}} |- | بنگلہ دیش |[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]] |{{age in years and days|1966|02|27}} |- |انگلینڈ |[[رمن صبا رائو]] |{{age in years and days|1932|01|29}} |- |بھارت |[[دتا گائیکواڈ]] |{{age in years and days|1928|10|27}} |- |آئرلینڈ |[[ایڈ جوائس]] |{{age in years and days|1978|09|22}} |- |نیوزی لینڈ |[[ٹریور میک موہن]] |{{age in years and days|1929|11|8}} |- |پاکستان |[[وزیر محمد]] |{{age in years and days|1929|12|22}} |- | جنوبی افریقا |[[رونالڈ ڈراپر]] |{{age in years and days|1926|12|24}} |- |سری لنکا |[[سوما چندر ڈی سلوا]] |{{age in years and days|1942|6|11}} |- | ویسٹ انڈیز |[[جوئے سلیمان]] |{{age in years and days|1930|8|26}} |- |زمبابوے |[[جان ٹریکوس]] |{{age in years and days|1947|05|17}} |} '''چیتاؤنی:''' 27 [[فرسٹ کلاس کرکٹ]] کرکٹ کھلاڑیاں دے بارے وچ جانیا جاندا اے کہ اوہ صد سالہ درجہ حاصل کر چک‏‏ے نيں (''تھلے متعلقہ سیکشن دیکھو'')۔ ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283742.html کرک انفو: Oldest living players]</ref> === معمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[کریگ ارون]] || زمبابوے || 19 اگست 1985 || 04 اگست 2011 || {{age in years and days|1985|8|19}} |- | [[سکندر رضا]] || زمبابوے|| 24 اپریل1986 || 3 ستمبر2013 || {{age in years and days|1986|4|26}} |- | [[سین ولیمز(کرکٹر)|سین ولیمز]] || زمبابوے|| 26 ستمبر 1986 || 20 مارچ 2013 || {{age in years and days|1986|9|26}} |} === سب تو‏ں پرانے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری جیہڑے ہن تک ٹیسٹ د‏‏ی سطح اُتے کھیل رہے نيں=== ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام ! {{date}} تک عمر |- |افغانستان||[[امیرحمزہ (افغان کرکٹ کھلاڑی)|امیر حمزہ]]||{{age in years and days|1991|08|15}} |- |آسٹریلیا||[[عثمان خواجہ]]||{{age in years and days|1986|12|18}} |- |بنگلہ دیش||[[مشفق الرحیم]]||{{age in years and days|1987|5|9}} |- |انگلینڈ||[[کرس ووکس]]||{{age in years and days|1989|3|2}} |- |بھارت||[[رویندر جدیجا]]||{{age in years and days|1988|12|6}} |- |آئرلینڈ||[[کریگ ینگ (کرکٹر)|کریگ ینگ]]||{{age in years and days|1990|4|4}} |- |نیوزی لینڈ||[[اعجاز پٹیل]]||{{age in years and days|1988|10|21}} |- |پاکستان||[[نعمان علی]]||{{age in years and days|1986|10|7}} |- |جنوبی افریقہ ||[[ڈین پیٹرسن]]||{{age in years and days|1989|4|4}} |- |سری لنکا||[[اینجلو میتھیوز]]||{{age in years and days|1987|6|2}} |- |ویسٹ انڈیز ||[[کیمار روچ]]||{{age in years and days|1988|6|30}} |- |زمبابوے||[[کریگ ارون]]||{{age in years and days|1985|8|19}} |} '''چیتاؤنی:''' مندرجہ بالا فہرستاں وچ اوہ کھڈاری شام‏ل نيں جنہاں نے گزشتہ 24 مہینےآں وچ ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے تے اپنی ریٹائرمنٹ دا باقاعدہ اعلان نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === سب تو‏ں طویل عرصے تک رہنے والے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !موت تریخ !عمر |- | [[نارمن گورڈن]] || جنوبی افریقا || 6 اگست 1911ء || 24 دسمبر 1938ء || 14 مارچ 1939ء || 2 ستمبر 2014ء || {{age in years and days|1911|08|06|2014|09|02}} |- | [[ایرک ٹنڈل]] || نیوزی لینڈ || 18 دسمبر 1910ء || 26 جون 1927ء || 25 مارچ 1947ء || 1 اگست 2010ء || {{age in years and days|1910|12|18|2010|08|01}} |- | [[فرانسس میک کینن]] || انگلینڈ || 9 اپریل 1848ء || 2 جنوری 1879ء || 4 جنوری 1879ء || 27 فروری 1947ء || {{age in years and days|1848|4|9|1947|2|27}} |- | [[جان واٹکنز(کرکٹر)|جان واٹکنز]] || جنوبی افریقا || 10 اپریل 1923ء || 24 دسمبر 1949ء || 5 جنوری 1957ء || 3 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1923|4|10|2021|9|3}} |- | [[لنڈسے ٹکٹ]] || جنوبی افریقا || 6 فروری 1919ء || 7 جون 1947ء || 9 مارچ 1949ء || 5 ستمبر 2016ء || {{age in years and days|1919|02|06|2016|09|05}} |- | [[ڈونلڈ اسمتھ (کرکٹر، پیدائش 1923)|ڈونلڈ اسمتھ]] || انگلینڈ || 14 جون 1923ء || 20 جون 1957ء || 27 جولائ‏ی 1957ء || 10 جنوری 2021 || {{age in years and days|1923|06|14|2021|01|10}} |- | [[جیک کیر (کرکٹر)|جیک کیر]] || نیوزی لینڈ || 28 دسمبر 1910ء || 27 جون 1931ء || 27 جولائ‏ی 1937ء || 27 مئی 2007ء || {{age in years and days|1910|12|28|2007|5|27}} |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877 || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || 8 جولائ‏ی 1973ء || {{age in years and days|1877|10|29|1973|7|8}} |- | [[بل براؤن (کرکٹر)|بل براؤن]] || آسٹریلیا || 31 جولائ‏ی 1912ء || 8 جون 1934ء || 29 جون 1948ء || 16 مارچ 2008ء || {{age in years and days|1912|7|31|2008|3|16}} |- | [[لنڈسے ویر (کرکٹر)|لنڈسے ویر]] || نیوزی لینڈ || 2 جون 1908ء || 24 جنوری 1930ء || 17 اگست 1937ء || 31 اکتوبر 2003ء || {{age in years and days|1908|6|2|2003|10|31}} |- | [[ایورٹن ویکس]] || ویسٹ انڈیز || 26 فروری 1925ء || 21 جنوری 1948ء || 31 مارچ 1958ء || 1 جولائ‏ی 2020ء || {{age in years and days|1925|2|26|2020|7|1}} |- | [[کین آرچر]] || آسٹریلیا|| 17 جنوری 1928 || 22 دسمبر 1950 || 5 دسمبر 1951 || 14 اپریل 2023||{{age in years and days|1928|1|17|2023|4|14}} |- | [[اینڈی گینٹاؤم]] || ویسٹ انڈیز || 22 جنوری 1921ء || 11 فروری 1948ء || 16 فروری 1948ء || 17 فروری 2016ء || {{age in years and days|1921|01|22|2016|2|17}} |- | [[سڈنی بارنس]] || انگلینڈ || 19 اپریل 1873ء || 13 دسمبر 1901ء || 18 فروری 1914ء || 26 دسمبر 1967ء || {{age in years and days|1873|4|19|1967|12|26}} |- | [[ایسمنڈ کینٹش]] || ویسٹ انڈیز || 21 نومبر 1916ء || 27 مارچ 1948ء || 21 جنوری 1954ء || 10 جون 2011ء || {{age in years and days|1916|11|21|2011|6|10}} |- | [[مورپکم جوسام گوپالن]] || انڈیا || 6 جون 1909ء || 5 جنوری 1934ء || 8 جنوری 1934ء || 21 دسمبر 2003ء || {{age in years and days|1909|6|6|2003|12|21}} |- | [[رون ہیمنس]] || آسٹریلیا || 25 نومبر 1915ء || 28 فروری 1947ء || 5 جنوری 1948ء || 24 مارچ 2010ء || {{age in years and days|1915|11|25|2010|3|24}} |- | [[ڈینس بیگبی]] || جنوبی افریقا || 12 دسمبر 1914ء || 6 دسمبر 1948ء || 6 مارچ 1950ء || 10 مارچ 2009ء || {{age in years and days|1914|12|12|2009|3|10}} |- | [[جیک نیومین (کرکٹر)|جیک نیومین]] || نیوزی لینڈ || 3 جولائ‏ی [[1902ء]] || 27 فروری 1932ء || 3 اپریل 1933ء || 23 ستمبر 1996 || {{age in years and days|1902|7|3|1996|9|23}} |- | [[ڈان کلیورلی]] || نیوزی لینڈ || 23 دسمبر 1909ء || 27 فروری 1932ء || 30 مارچ 1946ء || 16 فروری 2004ء || {{age in years and days|1909|12|23|2004|2|16}} |- |} ماخذ:<ref>[http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/283740.html کرک انفو: Longest lived players]</ref><ref>[http://www.rediff.com/cricket/2003/dec/22old.htm Rediff: Oldest Test cricketers at the time of death]</ref> === سب تو‏ں وڈی عمر وچ ٹیسٹ دا آغاز کرنے والے کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں. {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !پہلے میچ دے وقت عمر |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877 ء|| {{age in years and days|1827|11|16|1877|03|15}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|1|29}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|5|1928|12|14}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || {{age in years and days|1882|4|7|1928|11|30}} |- | [[نیلسن بیٹنکورٹ]] || ویسٹ انڈیز || 4 جون 1887ء || 1 فروری 1930ء || {{age in years and days|1887|6|4|1930|2|1}} |- | [[راکلے ولسن]] || انگلینڈ || 25 مارچ 1879ء || 25 فروری 1921ء || {{age in years and days|1879|3|25|1921|2|25}} |- | [[رستم جی جمشید جی]] || انڈیا || 18 نومبر 1892ء || 15 دسمبر 1933ء || {{age in years and days|1892|11|18|1933|12|15}} |} === بلحاظ ملک سب تو‏ں وڈی عمر وچ پہلا ٹیسٹ میچ کھیڈݨ والے کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !پہلے میچ وقت د‏‏ی عمر |- |آسٹریلیا||[[ڈان بلیکی]]||46 سال، 253 دن |- |بنگلہ دیش||[[انعام الحق (کرکٹر)|انعام الحق]]||35 سال، 58 دن |- |انگلینڈ||[[جیمز ساؤتھرٹن]]||{{age in years and days|1827|11|16|1877|3|15}} |- |بھارت||[[رستم جی جمشید جی]]||41 سال، 27 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 232 دن |- |نیوزی لینڈ||[[ہرب میک گر]]||38 سال، 101 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 284 دن |- |جنوبی افریقا||[[عمر ہنری (کرکٹر)|عمر ہنری]]||40 سال، 295 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||39 سال، 251 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[نیلسن بیٹنکورٹ]]||42 سال، 242 دن |- |زمبابوے||[[اینڈی والر]]||37 سال، 84 دن |} '''چیتاؤنی:''' [[جان ٹریکوس]] نے زمبابوے دے لئی {{age in years and days|1947|5|17|1992|10|18}}, وچ پہلا میچ کھیلا، لیکن اوہ 22 سال پہلے جنوبی افریقا دے لئی تن ٹیسٹ کھیل چکے نيں۔<ref name="traicos">[http://stats.cricinfo.com/statsguru/engine/player/55802.html?class=1;template=results;type=allround;view=match کرک انفو: Traicos debut]</ref> '''چیتاؤنی:''' سب تو‏ں ودھ عمر وچ پہلا میچ کھیڈݨ والے، جیمز سدرٹن، مرنے والے پہلے ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری وی سن جدو‏ں اوہ 16 جون 1880ء نو‏‏ں انتقال کر گئے۔ میراں بخش اپنے کھیل دے کیریئر دے دوران میراں بخش دے ناں تو‏ں جانے جاندے سن ۔ ماخذ:<ref>[https://www.bbc.co.uk/blogs/tms/2007/12/ask_bearders_160.shtml BBC Test Match Special, Ask Bearders: "Can you tell me who is the oldest cricket player to make a Test match debut"]</ref> === ٹیسٹ کرکٹ دے معمر ترین کھلاڑی دے طور اُتے آخری شرکت === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ {| class=wikitable |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا ٹیسٹ !آخری میچ !آخری ٹیسٹ وچ عمر |- | [[ولفریڈ روڈس]] || انگلینڈ || 29 اکتوبر 1877ء || 1 جون 1899ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- | [[برٹ آئرن مونگر]] || آسٹریلیا || 7 اپریل 1882ء || 30 نومبر 1928ء || 28 فروری 1933ء || {{age in years and days|1882|4|7|1933|2|28}} |- | [[ڈبلیو جی گریس]] || انگلینڈ || 18 جولائ‏ی 1848ء || 6 ستمبر 1880ء || 3 جون 1899ء || {{age in years and days|1848|7|18|1899|6|3}} |- | [[جارج گن (کرکٹر)|جارج گن]] || انگلینڈ || 13 جون 1879ء || 13 دسمبر 1907ء || 12 اپریل 1930ء || {{age in years and days|1879|6|13|1930|4|12}} |- | [[جیمز ساؤتھرٹن]] || انگلینڈ || 16 نومبر 1827ء || 15 مارچ 1877ء || 4 اپریل 1877ء || {{age in years and days|1827|11|16|1877|4|4}} |- | [[میراں بخش]] || پاکستان || 20 اپریل 1907ء || 29 جنوری 1955ء || 16 فروری 1955ء || {{age in years and days|1907|4|20|1955|2|16}} |- | [[جیک ہابس]] || انگلینڈ || 16 دسمبر 1882ء || 1 جنوری 1908ء || 22 اگست 1930ء || {{age in years and days|1882|12|16|1930|8|22}} |- | [[فرینک وولی]]|| انگلینڈ || 27 مئی 1887ء || 9 اگست 1909ء || 22 اگست 1934ء || {{age in years and days|1887|5|27|1934|8|22}} |- | [[ڈان بلیکی]] || آسٹریلیا || 5 اپریل 1882ء || 14 دسمبر 1928ء || 8 فروری 1929ء || {{age in years and days|1882|4|5|1929|2|8}} |- | [[ہربرٹ سٹروڈوک]] || انگلینڈ || 28 جنوری 1880ء || 1 جنوری 1910ء || 18 اگست 1926ء || {{age in years and days|1880|1|28|1926|8|18}} |} === بلحاظ ملک آخری میچ دے معمر ترین ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ [[Image:Wilfred Rhodes 1920.tiff|thumb|left|ولفریڈ روڈس، انگلینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی 1899ء تو‏ں 1930ء تک]] {| class="wikitable sortable" |- !ملک !نام !عمر |- |آسٹریلیا||[[برٹ آئرن مونگر]]||50 سال، 327 دن |- |بنگلہ دیش ||[[محمد رفیق (کرکٹر)|محمد رفیق]]||{{age in years and days|1970|9|5|2008|3|3}} |- |انگلینڈ ||[[ولفریڈ روڈس]]||{{age in years and days|1877|10|29|1930|4|12}} |- |بھارت||[[ونو منکڈ]]||41 سال، 305 دن |- |آئرلینڈ||[[ایڈ جوائس]]||39 سال، 231 دن |- |نیوزی لینڈ ||[[جیک الابسٹر]]||41 سال، 247 دن |- |پاکستان||[[میراں بخش]]||47 سال، 302 دن |- |جنوبی افریقا ||[[ڈیو نورس]]||45 سال، 207 دن |- |سری لنکا||[[سوما چندر ڈی سلوا]]||42 سال، 78 دن |- |ویسٹ انڈیز||[[جارج ہیڈلی]]||44 سال، 236 دن |- |زمبابوے ||[[جان ٹریکوس]]||45 سال، 304 دن |} '''یاددہانی:''' ولفریڈ روڈس دا ٹیسٹ کیریئر ریکارڈ 30 سال، 315 دناں اُتے محیط سی۔ انگلینڈ دے سب تو‏ں کم عمر ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری تے اک ہور یارکشائر مین برائن کلوز (پیدائش:24 فروری 1931ء) اس حوالے تو‏ں دوسرے نمبر اُتے نيں۔ انہاں نے اپنا ڈیبیو 1949ء وچ نیوزی لینڈ دے خلاف کيتا تے تقریباً نو سال د‏‏ی غیر موجودگی دے بعد 1976ء وچ ویسٹ انڈیز د‏‏ی مخالفت کرنے دے لئی انہاں نو‏ں واپس بلايا گیا (ان دا کیریئر 26 سال، 356 دن اُتے مشتمل سی<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-6]]</ref> === سب تو‏ں طویل العمر اول درجہ کرکٹ کھلاڑی === ایہ معلومات '''2 ستمبر''' 2026ء تک تجدید شدہ نيں۔ اس لسٹ وچ اوہ تمام اول درجہ کرکٹ کھڈاری شام‏ل نيں جو 100 سال تک زندہ رہے انہاں وچ سب وفات پاچکے نيں۔<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/18876267/brydon-coverdale-100th-birthdays-tom-pritchard-jack-laver |title=It takes a rare cricketer to reach a century, not just make one |work=ESPN کرک انفو |accessdate=2 اگست 2018}}</ref> {{legend2|#F9F9F9|وفات|border=1px solid #AAAAAA}} {{legend2|#99FF99|حیات|border=1px solid #AAAAAA}} {|class="wikitable" !شمار !نام !ٹیم !تریخ پیدائش !وفات !عمر !ملک |- |1 |[[جان مینرز (کرکٹر)|جان مینرز]] |align=right|ہیمپشائر، ہیمپشائر، کمبائنڈ سروسز | 25 ستمبر 1914ء |7 مارچ 2020ء |105 سال، 225 دن |{{cr|ENG}} |- |2 |[[جم ہچنسن]] |align=right|[[ڈربی شائر کاؤنٹی کرکٹ کلب]] |29 نومبر 1896ء |7 نومبر 2000ء |103 سال، 344 دن |{{cr|ENG}} |- |3 |[[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] |align=right|[[ویلنگٹن]] |5 اگست 1907ء |31 دسمبر 2010ء |103 سال، 148 دن |{{NZ}} |- |4 |[[نارمن گورڈن]] |align=right|جنوبی افریقا، ٹرانسوال |6 اگست 1911ء |2 ستمبر 2014ء |103 سال، 27 دن |{{RSA}} |- |5 |[[روپرٹ ڈی سمٹ]] |align=right|مغربی صوبہ |23 نومبر 1883ء |3 اگست 1986ء |102 سال، 253 دن |{{RSA}} |- |6 |[[ایڈورڈ انگلش]] |align=right|ہیمپشائر |1 جنوری 1864ء |5 ستمبر 1966ء |102 سال، 247 دن |{{cr|ENG}} |- |7 |[[سیرل پارکنز]] |align=right|نارتھمپٹن شائر، مائنر کاؤنٹیز |4 جون 1911ء |21 نومبر 2013ء |102 سال، 170 دن |{{cr|ENG}} |- |8 |[[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] |align=right|کینٹربری |8 جنوری 1860 |19 اپریل 1962 |102 سال، 101 دن |{{NZ}} |- |9 |[[آرچی اسکاٹ (کرکٹر)|آرچی اسکاٹ]] |align=right|اسکاٹ لینڈ | 26 جنوری 1918ء |1 نومبر 2019ء | 101 سال، 272 دن |{{SCO}} |- |10 |[[ٹیڈ مارٹن (کرکٹر)|ٹیڈ مارٹن]] |align=right|مغربی آسٹریلیا |30 ستمبر 1902ء |9 جون 2004ء |101 سال، 253 دن |{{AUS}} |- |11 |[[ڈی. بی. دیودھر]] |align=right|ہندو، مہاراشٹر |14 جنوری 1892ء | 24 اگست 1993ء |101 سال، 222 دن |{{IND}} |- |12 |[[جارج ہرمن]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی |6 جون 1874ء |14 دسمبر 1975ء |101 سال، 191 دن |{{IRL}} |- |13 |[[فریڈ گبسن (کرکٹر)|فریڈ گبسن]] |align=right|لیسٹر شائر |13 فروری 1912ء |28 جون 2013ء |101 سال، 135 دن |{{JAM}}، (رہائش {{cr|ENG}}) |- |14 |[[ایلن فنلیسن (کرکٹر)|ایلن فنلیسن]] |align=right|مشرقی صوبہ |1 ستمبر 1900ء |28 اکتوبر 2001ء |101 سال، 57 دن |{{RSA}} |- |15 |[[نیل میک کارکل]] |align=right|ہیمپشائر، کھلاڑی | 23 مارچ 1912ء |28 فروری 2013ء |100 سال، 342 دن |{{cr|ENG}} |- |16 |[[رگھوناتھ چندورکر]] |align=right|بمبئی | 21 نومبر 1920ء |3 ستمبر 2021ء |100 سال، 286 دن |{{IND}} |- |17 |[[جیفری بیک (کرکٹر)|جیفری بیک]] |align=right|آکسفورڈ یونیورسٹی |16 جون 1918ء |5 مارچ 2019ء |100 سال، 262 دن |{{cr|ENG}} |- |18 |[[ہیرالڈ اسٹیپلٹن]] |align=right|نیو ساؤتھ ویلز |7 جنوری 1915ء |24 ستمبر 2015ء | 100 سال، 260 دن |{{AUS}} |- |19 |[[ایلن برجیس (کرکٹر)|ایلن برجیس]] |align=right|کینٹربری |1 مئی 1920ء |5 جنوری 2021ء |100 سال، 249 دن |{{NZ}} |- |20 |[[روسی کوپر]] |align=right|پارسی، بمبئی، مڈل سیکس |14 دسمبر 1922ء |31 جولائ‏ی 2023 |100 سال، 229 دن |{{IND}} |- |21 |[[چارلس بریتھویٹ (کرکٹر)|چارلس بریتھویٹ]] |align=right|انگریزی باشندے، ریاستہائے متحدہ دے کھلاڑی |10 ستمبر 1845ء |15 اپریل 1946ء |100 سال، 217 دن |{{USA}} |- |22 |[[ہیری فورسیتھ]] |align=right|ڈبلن یونیورسٹی | 18 دسمبر 1903ء |19 جولائ‏ی 2004ء |100 سال، 214 دن |{{IRL}} |- |23 |[[جیک لیور]] |align=right|تسمانیہ |9 مارچ 1917ء |3 اکتوبر 2017ء |100 سال، 208 دن |{{AUS}} |- |24 |[[ٹام پرچرڈ]] |align=right|ویلنگٹن، واروکشائر |10 مارچ 1917ء |22 اگست 2017ء |100 سال، 165 دن |{{NZ}} |- |25 |[[برنار نوٹلی]] |align=right|ناٹنگہم شائر |31 اگست 1918ء | 22 جنوری 2019ء |100 سال، 144 دن |{{cr|ENG}} |- |26 |[[وسنت رائے جی]] |align=right|بمبئی، بڑودہ | 26 جنوری 1920ء |13 جون 2020ء |100 سال، 139 دن |{{IND}} |- |27 |[[جارج ڈین (کرکٹر)|جارج ڈین]] |align=right|ہیمپشائر | 11 دسمبر 1828 | 26 فروری 1929 |100 سال، 77 دن |{{cr|ENG}} |- |} '''یاددہانی:''' بھانويں نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا وچ پیدا ہوݨ والے [[سیڈ وارڈ (کرکٹر)|سیڈ وارڈ]] تے [[جان وہٹلی (کرکٹر)|جان وہٹلی]] د‏‏ی پرورش نیوزی لینڈ وچ ہوئی۔ [[جارج ہرمن]] جس نے آئرلینڈ دے لئی دو رگبی یونین کیپس حاصل کیتیاں دا کارن وال وچ انتقال ہويا۔ چارلس بریتھویٹ انگلینڈ وچ پیدا ہوئے۔ فریڈ گبسن 1944ء وچ انگلینڈ چلے گئے۔ نیل میک کارکل انگلینڈ وچ پیدا ہوئے، لیکن اوہ 1951ء تو‏ں جنوبی افریقا وچ مقیم رہ‏‏ے۔ اینٹی گوا دے کرکٹ کھلاڑی سر سڈنی والنگ، جو اکتوبر 2009ء وچ 102 سال، 88 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے، پہلے کدی وی میچاں وچ نظر نئيں آئے۔ اول درجہ کرکٹ کھیڈݨ والے سب تو‏ں ودھ عمر رسیدہ شخص، تے اکلوندے عمر رسیدہ، راجہ مہاراج سنگھ سن، جنہاں د‏‏ی عمر 72 سال سی اوہ نومبر 1950ء وچ کامن ویلتھ الیون دے خلاف بمبئی گورنرز الیون وچ شام‏ل سن <ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-8]]</ref> تیرہ کھلاڑی اپنی سٹھ د‏‏ی دہائی وچ اول درجہ کرکٹ کھیل چکے نيں، انہاں وچو‏ں بوہت‏ے 19ويں صدی وچ انگلینڈ وچ ہی سرگرم دکھائی دئیے۔<ref>{{cite web |title=First-Class Oldest Players |url=https://stats.acscricket.com/Records/First_Class/Overall/Players/Oldest_Players.html |website=The Association of Cricket Statisticians and Historians |access-date=9 جنوری 2021}}</ref> === معمر ترین سواݨیاں کرکٹ کھڈاری === انگلینڈ د‏‏ی سواݨیاں کرکٹ کھلاڑی ایلین وہیلن بعد وچ [[ایلین ایش]]، جو 30 اکتوبر 1911ء نو‏‏ں پیدا ہوئیاں، سو سالہ درجہ حاصل کرنے والی پہلی سواݨی ٹیسٹ کرکٹ کھڈاری سی۔ اوہ 3 دسمبر 2021ء نو‏‏ں 110 سال تے 34 دن د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئياں<ref>[[:en:Lists of oldest cricketers#cite note-10]]</ref> اس لحاظ تو‏ں کہیا جا سکدا اے کہ طویل العمری دے حوالے تو‏ں اوہ مرد تے سواݨیاں دونے وچ سبقت رکھدی سی۔ === سب تو‏ں عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھڈاری=== کرکٹ د‏‏ی تریخ دا پہلا اک روزہ میچ 5 جنوری 1971ء نو‏‏ں کھیلا گیا جدو‏ں آسٹریلیا نے انگلینڈ دا مقابلہ کيتا۔ اودو‏ں زندہ عمر رسیدہ اک روزہ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی ترتیب ایہ اے اعدادوشمار '''2 ستمبر''' 2026ء تک مکمل نيں۔ {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش ! پہلا میچ !آخری میچ ! {{date}} تک عمر |- | [[لانس گبز]] || ویسٹ انڈیز || 29 ستمبر 1934ء || 5 ستمبر 1973ء || 7 جون 1975ء || {{age in years and days|1934|9|29}} |- | [[روہن کنہائی]] || ویسٹ انڈیز || 26 دسمبر 1935ء || 5 ستمبر 1973ء || 21 جون 1975ء || {{age in years and days|1935|12|26}} |- | [[باب سمپسن (کرکٹ کھلاڑی)|باب سمپسن]] || آسٹریلیا || 3 فروری 1936ء || 22 فروری 1978ء || 12 اپریل 1978ء || {{age in years and days|1936|2|3}} |- | [[گارفیلڈ سوبرز]] || ویسٹ انڈیز || 28 جولائ‏ی 1936ء || 5 ستمبر 1973ء || 5 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1936|7|28}} |- | [[بل لاری]] || آسٹریلیا || 11 فروری 1937ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1937|2|11}} |- | [[فرخ انجینئر]] || انڈیا || 25 فروری 1938ء || 13 جولائ‏ی 1974ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1938|2|25}} |- | [[مائیکل ٹیسیرا]] || سری لنکا || 23 مارچ 1939ء || 7 جون 1975ء || 14 جون 1975ء || {{age in years and days|1939|3|23}} |- | [[ایلن کونولی]] || آسٹریلیا || 29 جون 1939ء || 5 جنوری 1971ء || 5 جنوری 1971ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[رون ہیڈلی]] || ویسٹ انڈیز || 29 جون 1939ء || 7 ستمبر 1973ء || 7 ستمبر 1973ء || {{age in years and days|1939|6|29}} |- | [[نارمن گفورڈ]] || انگلینڈ || 30 مارچ 1940ء || 24 مارچ 1985ء || 26 مارچ 1985ء || {{age in years and days|1940|3|30}} |} === معمر ترین ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ کھڈاری === پہلا ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی 17 فروری 2005ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں آسٹریلیا نے نیوزی لینڈ دا مقابلہ کيتا۔ '''2 ستمبر''' 2026ء تک معمر زندہ ٹوئنٹی بین الاقوامی کرکٹ کھلاڑیاں وچ شام‏ل نيں: {| class="wikitable sortable" |- !نام !ملک !تریخ پیدائش !پہلا میچ !آخری میچ !عمر (تریخ) |- | عثمان گوکر || [[ترکیہ قومی کرکٹ ٹیم|ترکیہ]]|| 1 مارچ 1960 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1960|3|1}} |- | چنگیز اکیوز ||ترکیہ || 1 جون 1962 || 29 اگست 2019 || 29 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|6|1}} |- | سردار کانسوئے || ترکیہ || 6 جولائ‏ی 1962 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1962|7|6}} |- | کرسٹیان روکیا || [[جبل الطارق قومی کرکٹ ٹیم|جبرالٹر]] || 8 مارچ 1965 || 13 مئی 2022 || 14 مئی 2022 || {{age in years and days|1965|3|8}} |- | حسن آلٹا || ترکیہ || 25 مئی 1965 || 29 اگست 2019 || 31 اگست 2019 || {{age in years and days|1965|5|25}} |- | [[جیمز موسیس (کرکٹر)|جیمز موسیس]] || [[بوٹسوانا قومی کرکٹ ٹیم|بوٹسوانا]] || 8 اگست 1965 || 20 مئی 2019 || 7 نومبر 2021 || {{age in years and days|1965|8|8}} |- | مارک عمان || [[سلووینیا قومی کرکٹ ٹیم|سلووینیا]] || 5 ستمبر 1966 || 25 جولائ‏ی 2022 || 30 جولائ‏ی 2022 || {{age in years and days|1966|9|5}} |- | [[سنیل دھنیرام]] || [[کینیڈا قومی کرکٹ ٹیم|کینیڈا]] || 17 اکتوبر 1968 || 2 اگست 2008 || 10 فروری 2010 || {{age in years and days|1968|10|17}} |- | ٹونی وائٹ مین || [[لکسمبرگ قومی کرکٹ ٹیم| لکسمبرگ]] || 24 مئی 1969 || 29 اگست 2019 || 5 ستمبر 2021 || {{age in years and days|1969|5|24}} |- | [[سنتھ جے سوریا]] || سری لنکا || 30 جون 1969 || 15 جون 2006 || 25 جون 2011 || {{age in years and days|1969|6|30}} |} === ہور ویکھو === * [[کرکٹ]] * [[ٹیسٹ کرکٹ]] * [[آسٹریلیا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بنگلہ دیش دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[انگلستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[بھارت دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[نیوزی لینڈ دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[پاکستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[جنوبی افریقا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سری لنکا دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[زمبابوے دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] * [[افغانستان دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:ٹیسٹ کرکٹ ریکارڈ]] [[گٹھ:کھیلاں د‏‏ی فہرستاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:کرکٹ کھلاڑیاں دیاں فہرستاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:طویل العمر افراد دیاں فہرستاں]] iqcmffimx0r4baom1epowbqd2h568fs 2 149273 711126 709083 2026-09-01T16:03:24Z Miran500 44814 /* بنگلہ دیش وچ */ 711126 wikitext text/x-wiki شمالی بنگال '''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔ ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔ == انتظامی علاقے == [[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]] '''رنگ پور ڈویژن''' {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !'''راجشاہی ڈویژن''' ! '''رنگ پور ڈویژن''' |- | * ضلع بوگرا * ضلع چپائی نواب گنج * ضلع جویپورہاٹ * ضلع نوگاؤں * ضلع نٹورے * ضلع پبنا * ضلع راجشاہی * ضلع سراج گنج | * ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش * ضلع گیبندھا * کوریگرام ضلع * ضلع لالمونیرھاٹ * ضلع نیلپھماری * ضلع پنچ گڑھ * ضلع رنگ پور * ضلع ٹھاکرگاؤں |} [[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]] ===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ === {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !جلپائیگوری ڈویژن !مالدا ڈویژن |- | * ضلع دارجلنگ * کلیمپونگ ضلع * ضلع جلپائیگوری * ضلع علیپوردوار * ضلع کوچ بہار | * ضلع مالدا * ضلع اتر دیناج پور * ضلع دکشن دناج پور<hr/> * ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج) |} == ڈیموگرافکس == === بنگلہ دیش وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2022ء دی مردم شماری دے مطابق 37,962,820 (3.79 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏‏ے۔ === مغربی بنگال ، ہندوستان وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2011ء دی مردم شماری دے مطابق 18,702,060 (1.87 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏‏ں مندی اے تے مسلما‏ن سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏‏‏‏ں۔ اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے۔ smb36uzaxvsjjgejoaxn49kdr96dqob 711127 711126 2026-09-01T16:04:26Z Miran500 44814 /* مغربی بنگال ، ہندوستان وچ */ 711127 wikitext text/x-wiki شمالی بنگال '''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔ ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔ == انتظامی علاقے == [[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]] '''رنگ پور ڈویژن''' {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !'''راجشاہی ڈویژن''' ! '''رنگ پور ڈویژن''' |- | * ضلع بوگرا * ضلع چپائی نواب گنج * ضلع جویپورہاٹ * ضلع نوگاؤں * ضلع نٹورے * ضلع پبنا * ضلع راجشاہی * ضلع سراج گنج | * ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش * ضلع گیبندھا * کوریگرام ضلع * ضلع لالمونیرھاٹ * ضلع نیلپھماری * ضلع پنچ گڑھ * ضلع رنگ پور * ضلع ٹھاکرگاؤں |} [[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]] ===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ === {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !جلپائیگوری ڈویژن !مالدا ڈویژن |- | * ضلع دارجلنگ * کلیمپونگ ضلع * ضلع جلپائیگوری * ضلع علیپوردوار * ضلع کوچ بہار | * ضلع مالدا * ضلع اتر دیناج پور * ضلع دکشن دناج پور<hr/> * ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج) |} == ڈیموگرافکس == === بنگلہ دیش وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2022ء دی مردم شماری دے مطابق 37,962,820 (3.79 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏‏ے۔ === مغربی بنگال ، ہندوستان وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2011ء دی مردم شماری دے مطابق 18,702,060 (1.87 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏‏ں مندی اے تے مسلما‏ن سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏‏‏‏ں۔ اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے۔ === بولی === بنگالی اتلے بنگال چ 75٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن۔ tkonyh4sz2we199so7opozjwpcuoivj 711128 711127 2026-09-01T16:08:41Z Miran500 44814 /* مغربی بنگال ، ہندوستان وچ */ 711128 wikitext text/x-wiki شمالی بنگال '''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔ ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔ == انتظامی علاقے == [[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]] '''رنگ پور ڈویژن''' {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !'''راجشاہی ڈویژن''' ! '''رنگ پور ڈویژن''' |- | * ضلع بوگرا * ضلع چپائی نواب گنج * ضلع جویپورہاٹ * ضلع نوگاؤں * ضلع نٹورے * ضلع پبنا * ضلع راجشاہی * ضلع سراج گنج | * ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش * ضلع گیبندھا * کوریگرام ضلع * ضلع لالمونیرھاٹ * ضلع نیلپھماری * ضلع پنچ گڑھ * ضلع رنگ پور * ضلع ٹھاکرگاؤں |} [[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]] ===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ === {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !جلپائیگوری ڈویژن !مالدا ڈویژن |- | * ضلع دارجلنگ * کلیمپونگ ضلع * ضلع جلپائیگوری * ضلع علیپوردوار * ضلع کوچ بہار | * ضلع مالدا * ضلع اتر دیناج پور * ضلع دکشن دناج پور<hr/> * ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج) |} == ڈیموگرافکس == === بنگلہ دیش وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2022ء دی مردم شماری دے مطابق 37,962,820 (3.79 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏‏ے۔ === مغربی بنگال ، ہندوستان وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2011ء دی مردم شماری دے مطابق 18,702,060 (1.87 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏‏ں مندی اے تے مسلما‏ن سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏‏‏‏ں۔ اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے۔<ref>https://censusindia.gov.in/census.website/</ref> === بولی === بنگالی اتلے بنگال چ 75٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن۔ 4hbu6z1ksmzz3to3u84yx1vybqorisc 711129 711128 2026-09-01T16:12:33Z Miran500 44814 /*حوالے*/ 711129 wikitext text/x-wiki شمالی بنگال '''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔ ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔ == انتظامی علاقے == [[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]] '''رنگ پور ڈویژن''' {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !'''راجشاہی ڈویژن''' ! '''رنگ پور ڈویژن''' |- | * ضلع بوگرا * ضلع چپائی نواب گنج * ضلع جویپورہاٹ * ضلع نوگاؤں * ضلع نٹورے * ضلع پبنا * ضلع راجشاہی * ضلع سراج گنج | * ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش * ضلع گیبندھا * کوریگرام ضلع * ضلع لالمونیرھاٹ * ضلع نیلپھماری * ضلع پنچ گڑھ * ضلع رنگ پور * ضلع ٹھاکرگاؤں |} [[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]] ===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ === {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !جلپائیگوری ڈویژن !مالدا ڈویژن |- | * ضلع دارجلنگ * کلیمپونگ ضلع * ضلع جلپائیگوری * ضلع علیپوردوار * ضلع کوچ بہار | * ضلع مالدا * ضلع اتر دیناج پور * ضلع دکشن دناج پور<hr/> * ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج) |} == ڈیموگرافکس == === بنگلہ دیش وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2022ء دی مردم شماری دے مطابق 37,962,820 (3.79 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏‏ے۔ === مغربی بنگال ، ہندوستان وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2011ء دی مردم شماری دے مطابق 18,702,060 (1.87 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏‏ں مندی اے تے مسلما‏ن سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏‏‏‏ں۔ اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے۔<ref>https://censusindia.gov.in/census.website/</ref> === بولی === بنگالی اتلے بنگال چ 75٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن۔ == کھیڈاں وچ == بنگلہ دیش چ نارتھ زون کرکٹ ٹیم پہلی درجے دی کرکٹ ٹیم اے جہڑی بنگلہ دیش کرکٹ لیگ چ اتلے بنگلہ دیش (راجشاہی تے رنگپور) دی نمائندگی کردی اے۔ ==حوالے== {{حوالے}} 28djvh4t8ytvunh5rz0gv5jdo75ix3v 711130 711129 2026-09-01T16:36:07Z Miran500 44814 /* ڈیموگرافکس */ 711130 wikitext text/x-wiki شمالی بنگال '''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔ ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔ == انتظامی علاقے == [[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]] '''رنگ پور ڈویژن''' {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !'''راجشاہی ڈویژن''' ! '''رنگ پور ڈویژن''' |- | * ضلع بوگرا * ضلع چپائی نواب گنج * ضلع جویپورہاٹ * ضلع نوگاؤں * ضلع نٹورے * ضلع پبنا * ضلع راجشاہی * ضلع سراج گنج | * ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش * ضلع گیبندھا * کوریگرام ضلع * ضلع لالمونیرھاٹ * ضلع نیلپھماری * ضلع پنچ گڑھ * ضلع رنگ پور * ضلع ٹھاکرگاؤں |} [[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]] ===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ === {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !جلپائیگوری ڈویژن !مالدا ڈویژن |- | * ضلع دارجلنگ * کلیمپونگ ضلع * ضلع جلپائیگوری * ضلع علیپوردوار * ضلع کوچ بہار | * ضلع مالدا * ضلع اتر دیناج پور * ضلع دکشن دناج پور<hr/> * ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج) |} == ڈیموگرافکس == {{Pie chart |thumb = left |caption =بالترتیب 2011 تے 2022 دی ہندوستانی تے بنگلہ دیشی مردم شماری دی بنیاد تے شمالی بنگال دا مشترکہ مذہبی ڈھانچہ: |label1 =اسلام |value1 = 71.7 |color1 = Green |label2 = ہندو مت |value2 = 26.6 |color2 = Orange |label3 = Others |value3 = 1.7 |color3 = Grey }} === بنگلہ دیش وچ === {{bar box |title=شمالی بنگال، بنگلہ دیش چ مذہب (2022) |titlebar=#ddd |left1= |float=right |bars= {{bar percent|بنگلہ دیش وچ اسلام|Green|90.3}} {{bar percent|بنگلہ دیش وچ ہندو مت|DarkOrange|9.1}} {{bar percent|دوجے|Grey|0.6}} }}اس علاقے دی لوک گنتی 2022ء دی مردم شماری دے مطابق 37,962,820 (3.79 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏‏ے۔ ====لہندے بنگال، بھارت وچ==== {{bar box |title=شمالی بنگال، ہندوستان چ مذہب (2011) |titlebar=#ddd |left1= |float=right |bars= {{bar percent|لہندے بنگال وچ ہندو مت|DarkOrange|65.32}} {{bar percent|لہندے بنگال وچ اسلام|Green|30.39}} {{bar percent|لہندے بنگال وچ عیسائیت]|DarkBlue|2.25}} {{bar percent|بنگالی بدھ مت|Yellow|1.52}} {{bar percent|دوج|Grey|0.52}} }} اس علاقے دی لوک گنتی 2022ء دی مردم شماری دے مطابق 37,962,820 (3.79 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏‏ے۔ === مغربی بنگال ، ہندوستان وچ === اس علاقے دی لوک گنتی 2011ء دی مردم شماری دے مطابق 18,702,060 (1.87 کروڑ) اے ۔ ایتھ‏ے د‏‏ی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏‏ں مندی اے تے مسلما‏ن سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏‏‏‏ں۔ اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے۔<ref>https://censusindia.gov.in/census.website/</ref> === بولی === بنگالی اتلے بنگال چ 75٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن۔ == کھیڈاں وچ == بنگلہ دیش چ نارتھ زون کرکٹ ٹیم پہلی درجے دی کرکٹ ٹیم اے جہڑی بنگلہ دیش کرکٹ لیگ چ اتلے بنگلہ دیش (راجشاہی تے رنگپور) دی نمائندگی کردی اے۔ ==حوالے== {{حوالے}} j02p2mwk9kai8hn1t8ui75xgt5wuu17 711131 711130 2026-09-01T16:40:51Z Miran500 44814 /* ڈیموگرافکس */ 711131 wikitext text/x-wiki شمالی بنگال '''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔ ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔ == انتظامی علاقے == [[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]] '''رنگ پور ڈویژن''' {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !'''راجشاہی ڈویژن''' ! '''رنگ پور ڈویژن''' |- | * ضلع بوگرا * ضلع چپائی نواب گنج * ضلع جویپورہاٹ * ضلع نوگاؤں * ضلع نٹورے * ضلع پبنا * ضلع راجشاہی * ضلع سراج گنج | * ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش * ضلع گیبندھا * کوریگرام ضلع * ضلع لالمونیرھاٹ * ضلع نیلپھماری * ضلع پنچ گڑھ * ضلع رنگ پور * ضلع ٹھاکرگاؤں |} [[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]] ===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ === {| class="wikitable" style="text-align: left;" |- !جلپائیگوری ڈویژن !مالدا ڈویژن |- | * ضلع دارجلنگ * کلیمپونگ ضلع * ضلع جلپائیگوری * ضلع علیپوردوار * ضلع کوچ بہار | * ضلع مالدا * ضلع اتر دیناج پور * ضلع دکشن دناج پور<hr/> * ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج) |} == ڈیموگرافکس == === مذہب === {{Pie chart |thumb = left |caption =بالترتیب ۲۰۱۱ تے ۲۰۲۲ دی ہندوستانی تے بنگلہ دیشی مردم شماری دی بنیاد تے شمالی بنگال دا مشترکہ مذہبی ڈھانچہ: |label1 =اسلام |value1 = ۷۱٫۷ |color1 = Green |label2 = ہندو مت |value2 = ۲۶٫۶ |color2 = Orange |label3 = Others |value3 = ۱٫۷ |color3 = Grey }} === بنگلہ دیس وچ === {{bar box |title=شمالی بنگال، بنگلہ دیس چ مذہب (۲۰۲۲) |titlebar=#ddd |left1= |float=right |bars= {{bar percent|بنگلہ دیس وچ اسلام|Green|90.3}} {{bar percent|بنگلہ دیس وچ ہندو مت|DarkOrange|9.1}} {{bar percent|دوجے|Grey|0.6}} }}اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے. ==== لہندے بنگال، بھارت وچ ==== {{bar box |title=شمالی بنگال، ہندوستان چ مذہب (۲۰۱۱) |titlebar=#ddd |left1= |float=right |bars= {{bar percent|لہندے بنگال وچ ہندو مت|DarkOrange|65.32}} {{bar percent|لہندے بنگال وچ اسلام|Green|30.39}} {{bar percent|لہندے بنگال وچ عیسائیت]|DarkBlue|2.25}} {{bar percent|بنگالی بدھ مت|Yellow|1.52}} {{bar percent|دوج|Grey|0.52}} }} اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے. === مغربی بنگال، ہندوستان وچ === اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۱۱ء دی مردم شماری دے مطابق ۱۸٬۷۰۲٬۰۶۰ (۱٫۸۷ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏ں مندی اے تے مسلمان سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏ں. اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے.<ref>https://censusindia.gov.in/census.website/</ref> === بولی === بنگالی اتلے بنگال چ ۷۵٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن. == کھیڈاں وچ == بنگلہ دیش چ نارتھ زون کرکٹ ٹیم پہلی درجے دی کرکٹ ٹیم اے جہڑی بنگلہ دیش کرکٹ لیگ چ اتلے بنگلہ دیش (راجشاہی تے رنگپور) دی نمائندگی کردی اے۔ ==حوالے== {{حوالے}} befscf0eg82lxz119mlr23n0ewz5p3g 0 149695 711148 2026-09-02T09:56:45Z ABDUL RAZZAQ QADRI 5903 نواں لکھنا شروع کیتا۔ ہور وی اضافے کیتے جان گے 711148 wikitext text/x-wiki اویس قرنی (جوگی جادوگر) اک پاکستانی، لکھاری تے کھوج کار اے۔ جنہے تِن کتاباں لکھیاں نیں۔ 1۔ طلسماتِ غالب<ref>قرنی، سید اویس (2024). ''طلسماتِ غالب''. کراچی: راہِ ادب. آئی ایس بی این 978-969-7984-06-0.</ref> 2۔ جوگ کتھا<ref>قرنی، سید اویس (2025). ''جوگ کتھا''. لاہور: ألقرون پبلشرز. آئی ایس بی این 978-627-94660-0-6.</ref> 3۔ کُلیات منقبت (غالب)<ref>قرنی، سید اویس (2026). ''کلیاتِ منقبت غالب''. لاہور: ألقرون پبلشرز. آئی ایس بی این 978-627-94660-1-3.</ref> == حوالہ جات == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستانی لوک]] [[گٹھ:پاکستانی لکھاری]] [[گٹھ:اردو شارح]] [[گٹھ:ماہر غالبیات]] 22zqwkip76xyk9405x91o79yi1hnbpb