وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 65683 711158 644124 2026-09-05T06:29:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711158 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Insurgency in Balochistan | partof = | image: Major ethnic groups of Pakistan in 1980 borders removed.jpg | image_size = 300 | caption = Map with the Balochistan region in pink. | date = 1948 – ''present'' ({{Age in years, months, weeks and days|year=1948}})<br/>'''Main incidents:''' 1948, 1958–59, 1963–69, 1973–77, 2004–2012, 2012–present (low-level insurgency) | place = [[بلوچستان]] | status = [[List of ongoing military conflicts|Ongoing]]<ref>{{cite news|title=President, PM must talk to Baloch leadership: Nawab Talpur|newspaper=Pakistan Observer|url=http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=142289|date=27 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160203175949/http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=142289|archivedate=3 February 2016}}</ref> low-level insurgency, political violence largely subdued; talks underway<ref>{{cite news|title=IB advise talks with Baloch separatists|newspaper=Dawn|url=http://www.dawn.com/news/699129/ib-advice-talks-with-baloch-separatists|date=29 February 2012}}</ref><ref name="HT">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/around-500-baloch-rebel-militants-surrender-pledge-allegiance-to-pakistan/story-qbk6xnZtd2Z0sHaYWcR6jJ.html|title=Around 500 Baloch rebel militants surrender, pledge allegiance to Pakistan|work=Hindustan Times|date=21 April 2017|accessdate=22 April 2017}}</ref> | combatant1 = '''{{flag|Pakistan}}''' * [[File:Flag of the Pakistani Army.svg|25px]] [[Pakistan Army]] * [[Inter-Services Intelligence]] * [[Military Intelligence of Pakistan]] * [[Frontier Corps]] '''{{flag|Iran}}'''<ref>{{cite news | title = Jundallah: Profile Of A Sunni Extremist Group | author = Abubakar Siddique | publisher = Radio Free Europe/Radio Liberty | url = http://www.rferl.org/content/Jundallah_Profile_Of_A_Sunni_Extremist_Group/1856699.html | date = 20 October 2009 }}</ref> * [[Imperial Army of Iran|Imperial Army]] (until 1979) * [[Iranian Revolutionary Guards|IRGC]] (since 1980) * [[Islamic Republic of Iran Border Guard Command|Border Guard]] (since 2000) | combatant2 = '''[[Baloch nationalism|Baloch separatist groups]]''' * {{flagicon image|Balochistan flag.svg}} [[Balochistan Liberation Army|BLA]] * {{flagicon image|Balochistan flag.svg}} [[Baloch Republican Army|BRA]] * [[Baluch Liberation Front|BLF]] * [[United Baloch Army|UBA]] * [[Lashkar-e-Balochistan|LeB]] * [[Balochistan Liberation United Front|BLUF]] * [[Baloch Students Organization|BSO (Azad)]] '''Supported by:'''<br> {{flag|Iraq|1963}} {{small|(1970s)}}<ref name=h>{{cite news | title = Iraq's shadow on Balochistan | author = B Raman | newspaper = Asia Times | url = http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/EA25Df01.html | date = 25 January 2003 | accessdate = 9 February 2018 | archivedate = 22 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101122055045/http://atimes.com/atimes/South_Asia/EA25Df01.html }}</ref> <br/> {{flag|India}} (alleged)<ref>{{cite book|author=Ahmed Rashid|authorlink=Ahmed Rashid|url=https://books.google.com/books?id=vLzcHaEqumUC&pg=PA286|title=Descent Into Chaos: The US and the Failure of Nation Building in Pakistan, Afghanistan, and Central Asia|date=2008|publisher=Penguin|isbn=978-0-67-001970-0|p=286|quote="There was little doubt that India was supporting Baloch insurgency"}}</ref><ref>{{cite book|author1=Rohan Gunaratna|author2=Douglas Woodall|url=https://books.google.com/books?id=DOk1CgAAQBAJ&pg=PA22|title=Afghanistan after the Western Drawdown|date=26 January 2015|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-44-224506-8|p=22}}</ref><br/> {{flag|Soviet Union}} (alleged, until 1988)<br/> {{flagicon|Afghanistan|1980}} [[Democratic Republic of Afghanistan]] (until 1992) {{Citation needed|date=June 2017}}<br/> ---- '''Sectarian groups''' <br/>[[Jundallah (Iran)|Jundallah]]<ref>{{cite web | title = Iran Offers Short-Term Solutions To Long-Term Problems Of Baluch Minority | last = Aryan | first = Hossein | publisher = Radio Free Europe/Radio Liberty | url = http://www.rferl.org/content/Iran_Offers_ShortTerm_Solutions_To_LongTerm_Problems_Of_Baluch_Minority/1858243.html | date = 22 October 2009 }}</ref><ref>{{cite news | title = Iranian group makes kidnap claim – Middle East | publisher = Al Jazeera | url = http://english.aljazeera.net/video/middleeast/2010/10/2010101016024116222.html | date = 10 October 2010 }}</ref> <br/>[[Jaish ul-Adl]]<br/>[[Jundallah (Pakistan)|Jundallah]]<br/> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[al-Qaeda]]<br/> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Lashkar-e-Jhangvi]]<ref name=h/> <br/> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Sipah-e-Sahaba Pakistan|Sipah-e-Sahaba]]<ref name=h/> '''Supported by:''' | commander1 = [[File:Presidential Standard of Pakistan (1956-1967).svg|25px]] [[Liaquat Ali Khan]] (1949–1951)<br/>[[File:Presidential Standard of Pakistan (1956-1967).svg|25px]] [[Muhammad Ayub Khan|Ayub Khan]] (1958–1969)<br/>[[File:Flag of the Prime Minister of Pakistan.svg|25px]] [[Zulfikar Ali Bhutto]] (1971–1973)<br/>[[File:Flag of the Pakistani Army.svg|25px]] [[Tikka Khan]] (1988–1990)<br/>[[File:Flag of the Pakistani Army.svg|26px]] [[Rahimuddin Khan]] (1979–1988)<br>[[File:Flag of the President of Pakistan.svg|26px]] [[Pervez Musharraf]] (2001–2008)<br>[[File:Flag of the Pakistani Army.svg|26px]] [[Ashfaq Parvez Kayani]] (2007–2013)<br>[[File:Flag of the Pakistani Army.svg|26px]] [[Raheel Shareef]] (2013–present)<br>{{Flagicon|Iran|1964}} [[Mohammad Reza Pahlavi]] (1948–1979)<br> {{Flagicon|Iran}} [[Ruhollah Khomeini]] (1979–1989)<br> {{flagicon|Iran}} [[Ali Khamenei]] (1989–present) | commander2 = {{flagicon image|Flag of the Khanate of Kalat.png}} [[Prince Karim Khan|Karim Khan]]{{small|{{POW}}}}<br> {{flagicon image|Flag of the Khanate of Kalat.png}} [[Nowroz Khan]]{{small|{{POW}}}}<br>[[Khair Bakhsh Marri]] {{KIA}}<br>{{flagicon image|Balochistan flag.svg}} [[Balach Marri]] {{KIA}}<br>{{flagicon image|Balochistan flag.svg}} [[Brahamdagh Bugti]]<ref>{{cite news | title = Baloch rebels 'linked with Afghanistan' | publisher = Press TV | url = http://edition.presstv.ir/detail/105163.html | date = 3 September 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305080653/http://edition.presstv.ir/detail/105163.html | archivedate = 5 March 2016 }}</ref> <br>[[Allah Nazar Baloch]]<br>[[Javed Mengal]]<ref>{{cite news | title = Butchering settlers on Independence day | url = http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=48484 | newspaper = Pakistan Observer | date = 16 January 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150907084901/http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=48484 | archivedate = 7 September 2015}}</ref> ---- [[Dad Shah]] {{KIA}}<br> {{flagicon image<!-- Commented out: |Jondollah Logo.png -->}}[[Abdolmalek Rigi]] {{KIA}}<br> {{flagicon image<!-- Commented out: |Jondollah Logo.png -->}}[[Abdolhamid Rigi]] {{KIA}}<br> {{flagicon image<!-- Commented out: |Jondollah Logo.png -->}}[[Muhammad Dhahir Baluch]]{{citation needed|date=December 2015}} | strength1 = {{flagicon|Pakistan}} Pakistan <br> * [[File:Flag of the Pakistani Army.svg|26px]] [[Pakistani Armed Forces|Pakistan Army]]: 50,000<ref name=l>{{cite news | title = Balochistan: Pakistan's internal war | author = Ray Fulcher | publisher = Europe Solidaire Sans Frontières | url = http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article4120 | date = 30 November 2006 | accessdate = 9 February 2018 | archivedate = 25 December 2018 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225042007/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article4120 }}</ref> * [[Frontier Corps]]: 50,000<ref name=l/> | strength2 = {{flagicon image|}} [[Balochistan Liberation Army|BLA]]: 10,000<ref>{{cite web | title = Balochistan: Cruces of History- Part II | last = Krishna | first = Maloy | publisher = Maloy Krishna Dhar | url = http://maloykrishnadhar.com/balochistan-cruces-of-history-part-ii | date = 10 August 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150223084045/http://maloykrishnadhar.com/balochistan-cruces-of-history-part-ii/ | archivedate = 23 February 2015}}</ref> ---- {{flagicon image}} [[Jundallah (Pakistan)|Jundallah]]: 700<ref>{{cite news | title = Jundallah a wedge between Iran, Pakistan | newspaper = Asia Times | url = http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/KH07Df04.html | date = 7 August 2009 | accessdate = 9 February 2018 | archivedate = 29 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101129211226/http://atimes.com/atimes/South_Asia/KH07Df04.html }}</ref> -2,000<ref>{{cite news | title = Iran gets its man | newspaper = Asia Times | url = http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/LB25Df02.html | date = 25 February 2010 | accessdate = 9 February 2018 | archivedate = 29 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101129194423/http://atimes.com/atimes/South_Asia/LB25Df02.html }}</ref> | casualties1 = {{flagicon|Pakistan}} ''Pakistani security forces''<br> '''1973–1977:'''<br> 3,000–3,300 killed<ref name=p>{{cite web|title=Minor Atrocities of the Twentieth Century|publisher = Users.erols.com|url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat6.htm|access-date=14 October 2014}}</ref> <br> '''2006–2009:'''<br/> 303+ killed<ref name=q>{{cite web|title=Balochistan Assessment – 2010|publisher=Satp.org|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/Balochistan/index.html|access-date=21 December 2010}}</ref> <br> '''2011-2018:'''<br/> 854+ killed<ref name="Balochistan">{{cite web|title=Balochistan Assessment – 2017|publisher=South Asia Terrorism Portal|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/Balochistan/index.html|access-date=27 November 2017}}</ref><ref name="Region Wise 2017">{{cite web|title=Fatalities in Pakistan Region Wise: 2017|publisher=South Asia Terrorism Portal|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/database/fatilities_regionwise2017.htm|access-date=27 November 2017}}</ref><ref name="SATPPAK2018">{{cite web|url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/pakistan/database/fatilities_regionwise2018.htm|title=Fatalities in Pakistan Region Wise: 2018|publisher=South Asian Terrorism Portal|accessdate=10 January 2018}}</ref> <br> {{flagicon|Iran}} ''Iran''<br>164 killed (security forces and civilians)<ref>{{cite news|title=Jundallah: Iran's Sunni rebels|publisher=Al Jazeera|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2010/06/201062074140996374.html|date=20 June 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.presstv.com/Detail/2017/04/26/519576/Iran-border-guard-clash-sistan|title=10 border guards killed in clashes with outlaws in southeastern Iran|publisher=Press TV|date=26 April 2017|accessdate=27 November 2017|archive-date=28 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428052004/http://www.presstv.com/Detail/2017/04/26/519576/Iran-border-guard-clash-sistan|dead-url=yes}}</ref> | casualties2 = ''Baloch fighters''<br> '''1973–1977'''<br> 5,300 killed<ref name=p/> <br> '''2006–2009:'''<br> 380+ killed<ref name=q/> <br>'''2011-2018:'''<br/> 1,076+ killed<ref name="Balochistan"/><ref name="Region Wise 2017"/><ref name="SATPPAK2018"/> ---- | casualties3 = ~6,000 civilians killed in Pakistan (1973–1977)<ref name=p/> <br> 1,628+ civilians killed in Pakistan (2004–2009)<ref name=l/><ref name=q/> <br> 2,985+ civilians killed in Pakistan (2011-2018)<ref name="Balochistan"/><ref name="Region Wise 2017"/><ref name="SATPPAK2018"/> <br> ~4,500 arrested (2004–2005)<ref name=l/> <br> ~140,000 displaced (2004–2005)<ref name=l/> <br> {{flagicon|China}} 3 Chinese engineers killed<br>4 kidnapped<br>5 oil tankers damaged<ref name=a>{{cite news|title=Chinese Operations in Balochistan Again Targeted by Militants|url=http://thediplomat.com/2015/03/chinese-operations-in-balochistan-again-targeted-by-militants|newspaper=The Diplomat|author=Kiyya Baloch|date=27 March 2015}}</ref> | campaign = }} '''بلوچستان دا مسئلہ''' [[دیس دی ونڈ|1947 وچ آزادی]] ملدے سار ہی شروع ہو گئی سی۔ ایہہ پاکستان دا سبھ توں وڈا صوبہ اے۔ اس دا کل رقبہ 347190مربع [[کلومیٹر]] اے۔ پاکستان دی 44% دھرتی اس دے قبضے ہیٹھ اے۔ پر اس دی آبادی بہت ہی گھٹ (13162222) اے۔ ایہہ پاکستان دی کل آبادی دا صرف 15% اے۔ اس پچھڑے ہوئے نیم ماروتھلی صوبے دیاں حداں [[ایران]]، [[افغانستان]] اتے [[عرب سمندر]] نال لگدیاں ہن۔ اتھوں سوئی دے مقام توں ملن والی قدرتی گیس (سوئی گیس) دی سپلائی پاکستان دے گھر گھر وچ ہندی اے۔ اس دا [[راجگڑھ]] [[کوئٹہ]] [[کوہ سلیمان|سلیمان پہاڑاں]] وچ بہت ہی رمنیک ٹھنڈھی پہاڑی سیرگاہ اے۔ ==مارے گئے لوک== بلوچستان وچ ہن تک 20000 دے قریب باغی اتے عامَ شہری مارے جا چکے ہن اتے ڈیڈھ لکھ دے قریب بے گھر ہو چکے ہن۔ ہزاراں بلوچ فوج اتے پولیس نے غائب کر دتے ہن۔ ایہہ گریلا لڑائی [[پاکستان]] اتے [[ایران]] دے بلوچ بہو گنتی والے [[صوبہ سیستان و بلوچستان|سیستان صوبہ]] وچ چل رہی اے۔ بلوچ باغی اپنی قدرتی گیس اتے کھنج مادےآں توں ہون والی آمدن وچوں زیادہ رائلٹی اتے پاکستان توں آزادی چاہندے ہن۔ اصل وچ سارے پاکستان وچ پنجابیاں دا غلبہ اے۔ 45% آبادی کارن اوہ نوکریاں اتے وپار وچ چھائے پئے ہن۔ پولیس اتے فوج وچ اوہناں دا ایکادھکار اے۔ باقی سارے صوبے پنجابیاں نوں بہت نفرت کردے ہن۔ ==بغاوتاں== بلوچستان وچ ہن تک 1948, 1958–59, 1962–63 اتے 1973–77 وچ بغاوتاں ہو چکیاں ہن۔ 2003 توں شروع ہوئی اجوکی بغاوت بہت بھیانک روپ دھارن کر چکی اے۔ گوانڈھی [[افغانستان]] وچ چل رہی گڑبڑ نے اس اگّ وچ گھیؤ دا کم کیتا اے۔ بلوچ باغی مرکزی سرکار دے کئی وڈے اداریاں اتے حملے چکے ہن۔ کوئٹہ دی چھاؤنی اتے [[گوادر]] بندرگاہ اتے حملے کرکے کئی سینئر اہلکار قتل کر دتے ہن۔ ==غریب صوبہ== عرباں [[ڈالر]] دی گیس اتے کھنجاں دا مالک ہون دے باو جود [[بلوچستان]] [[پاکستان]] دا سبھ توں غریب صوبہ اے۔ اس دے شہر، پنڈ اتے سڑکاں اجے وی مدھ یگ دا بھلیکھا پاؤندے ہن۔ ہزاراں پنڈاں وچ بجلی اتے پین والا پانی نہیں اے۔ اٹھاں اتے پین والا پانی ڈھوندے قافلے عامَ مورت اے۔ فصلاں وی زیادہ نہیں ہندیاں۔ زیادہ تر لوک اجے وی بھیڈ بکریاں اتے اوٹھ پال کے گزارا کردے ہن۔ ==باغی گروپ== بلوچستان دے سبھ توں وڈے باغی گروپ ‘[[بلوچستان لبریشن آرمی]]’ اتے ‘[[لشکر بلوچستان]]’ ہن۔ ایہناں گروپاں نے فوج، پولیس اتے سول اہلکاراں اتے سینکڑے حملے کیتے ہن۔ ==تریخ== ===[[ریاست قلات]]=== اس مسئلہ دا مڈھ 1666ء وچ [[ریاست قلات|قلات ریاست]] دے قیام نال بجھا سی۔ [[1758]] وچ اس دے نواب [[میر نصیر خان]] نے [[احمد شاہ ابدالی]] دی ماتحتی قبول کر لئی سی۔ [[ریاست قلات|قلات ریاست]] دے بلوچاں نے ابدالی دے سکھاں اتے حملیاں اتے [[پانی پت دی تیسری لڑائی|پانیپت دی تیسری جنگ]] وچ وڈا حصہ لیا سی۔ [[File:Vishnu Gupta Free Balochistan Demo.jpg|thumb|[[Vishnu Gupta]] and members of the right-wing [[Hindu Sena]], during a pro-"free Balochistan" rally in New Delhi.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/565294/hindu-sena-stages-protest-waves.html|title=Hindu Sena stages protest, waves Balochistan flag |publisher=Deccan Herald|date=18 August 2016|accessdate=12 September 2017}}</ref>]] ===انگریزاں دا مل=== 1869ء وچ انگریزاں نے سارے بلوچستان اتے قبضہ جما لیا۔ 20ویں صدی وچ پڑھے لکھے مڈل کلاس طبقہ نے بلوچستان نوں آزاد دیس بناؤن لئی انگریزاں دے خلاف تحریک چھیڑ دتی۔ ==آزادی ویلے== آزادی ویلے بلوچستان مرکان، لسبیلا، کھاران اتے قلات ریاستاں وچ ونڈیا ہویا سی۔ بھارت دیاں ساریاں 535 ریاستاں نوں انگریزاں نے کسے وی دیس وچ شامل ہون جاں آزاد رہن دی کھلھ دے دتی۔ قلات نوں چھڈّ کے باقی تن ریاستاں پاکستان وچ شامل ہو گئیاں۔ پر قلات دے خان احمد یار خان نے خود نوں آزاد اعلان دتا۔ 27 مارچ 1948 نوں پاکستانی فوج نے دھاوا بول کے قلات تے قبضہ جما لیا۔ خان نے ڈردے مارے رلیویں دے دستاویزاں اتے دستخط کر دتے۔ 1955 پاکستان سرکار نے ساریاں ریاستاں ضبط کر لئیاں۔ 1958 وچ اس ضبطی دے خلاف نواب نوروز خان نے بغاوت کر دتی۔ اک سال دی لڑائی توں بعد 1959 وچ اس نوں ہرا کے [[حیدرآباد]] وچ قید کر لیا گیا۔ اس دے تن پتر اتے دو بھتیجے پھانسی اتے لٹکا دتے گئے۔ نواب وی قید وچ ہی مر گیا۔ ==وں یونٹ 1963 دی بغاوت== 1956 وچ وزیر اعظم سکندر مرزا نے سارے پاکستان نوں اک یونٹ اعلان کر دتا۔ اس دے خلاف اتے بلوچستان دی تریخی پہچان بچاؤن لئی مری قبیلے دے شیر محمد برجانی نے 1963 وچ بگٹی اتے مینگل قبیلے نوں نال لے کے سارے بلوچستان وچ بغاوت کر دتی۔ باغیاں دی گنتی 45000 تک پہنچ گئی۔ اوہناں نے پاکستانی فوج نوں بھڑتھو پا دتا۔ کئیاں چھاؤنیاں تباہ کر دتیاں اتے فوجیاں اتے افسراں نوں قتل کر دتا۔ ریل لائیناں اڈا دتیاں گئیاں۔ فوج نے بدلہ لین لئی مڑھی قبیلے دا علاقہ تباہ کر دتا۔ پر بغاوت ودھدی ہی گئی۔ آخر سرکار نوں جھکنا پیا۔ 1969 وچ لڑائی ورام ہو گیا۔ 1970 دا معاہدہ مطابق بلوچستان نوں پاکستان دا چوتھا صوبہ منّ لیا گیا۔ ==1973 دی بغاوت== 1973 وچ وزیر اعظم [[ذوالفقار علی بھٹو]] نے غدار دا الزام لگا کے بلوچستان اتے صوبہ سرحد دیاں سرکاراں توڑ دتیاں۔ دوواں صوبیاں وچ مارشل لاء لاگوُ کر دتا گیا۔ اس تے غصے وچ آ کے خیر بخش مری اتے مینگل قبیلے نے بلوچستان پیپلز لبریشن فرنٹ دی قیام کر کے ہتھیاربند بغاوت کر دتی۔ 1977 تک چلے اس جدوجہد وچ 900 پاکستانی فوجی اتے 10000 دے قریب بلوچ باغی اتے عامَ شہری مارے گئے۔ ایران دی مدد نال پاکستانی فوج نے سختی نال اس بغاوت نوں کچل دتا۔ خیر بخش مڑھی لڑائی وچ ماریا گیا۔ ==2004 توں ہن تک== 2004 وچ ایہہ بغاوت دوبارہ بھڑک اٹھی جو اج تک لگاتار چل رہی اے۔ 2004 وچ باغیاں نے گوادر بندرگاہ تے حملہ کرکے 3 چینی انجینیئراں نوں قتل کر دتا اتے 4 نوں زخمی کر دتا۔ پنج تیل ٹینکراں نوں سخت نقصان پہنچیا۔ 2005 وچ حرمن پیارے بلوچ لیڈر نواب اکبر برفتار اتے میر بلوچ مڑھی نے پاکستان سرکار دے ساہمنے 15 نکاتی امن تجویز پیش کیتا۔ اوہناں نے گیس اتے کھنج پدمعنےآں تے زیادہ بلوچ کنٹرول اتے فوجی چھاؤنیاں ہٹاؤن دی منگ کیتی۔ جدوں پاکستان سرکار نے ایہناں منگاں نوں ٹھکرا دتا تاں غصے وچ آ کے نواب برفتار باغیاں وچ شامل ہو گیا۔ اگست 2006 وچ برفتار دی اگوائی ہیٹھ پاکستانی فوج نال گہگچّ لڑائی ہوئی جس وچ 60 پاکستانی فوجی اتے 7 افسر مارے گئے۔ نواب برفتار وی 79 سال دی عمر دے باو جود بہادری نال لڑدا ہویا ماریا گیا۔ سرکار نے اس تے کئیاں بمب دھماکیاں اتے صدر پرویز مشرف نوں قتل کرن دی سازش گھڑن دا الزام لگایا۔ اپریل 2009 وچ فوج دے کیٹاں نے بلوچ نیشنل موومینٹ پارٹی دے پردھان غلام محمد بلوچ، لالا منیر اتے شیر محمد نوں کچہری وچوں چکّ لیا۔ اوہناں دیاں بری حالت وچ گولیاں نال ونھیاں لاشاں 8 اپریل نوں ملیاں۔ اس کارن سارے بلوچستان وچ اگّ لگ گئی۔ جگہ جگہ دھرنا مظاہرہ اتے ساڑ پھوک ہوئی۔ پولیس دی گولی نال درزناں لوک مارے گئے۔ 12 اگست 2009 نوں قلات دے خان میر سلیمان داؤد نے اپنے آپ نوں سارے بلوچستان دا نواب اعلان دتا تے متوازی سرکار بنا لئی۔ ==وجوہات== بلوچ تحریک دے کئی کارن ہن۔ سبھ توں وڈا کارن گیس دی رائلٹی اے۔ پاکستانی سرکار بلوچستان نوں گیس دی پوری رائلٹی نہیں دیندی۔ جو رائلٹی ملدی اے، اوہ بھرشٹ لیڈر اتے افسر رل مل کے چھک جاندے ہن۔ جنتا تک کوئی پیسہ نہیں پہنچدا۔ دوسرا کارن اے کہ انگریزاں نے بلوچستان دے اتری علاقے وچ سڑکاں اتے ریلوے لائیناں دا جال وچھا دتا سی۔ پر اتھے آئی خوش حالی دا بلوچاں نوں کوئی فائدہ نہیں ہویا۔ اتھے سارے وپار اتے زمیناں تے پٹھاناں دا قبضہ چلیا آ رہا اے۔ اس لئی بلوچ اتے پٹھان اک دوسرے دے خون دے پیاسے ہن۔ تیسرا نواں کارن گوادر دی بندرگاہ دا اساری اے۔ بلوچاں نوں اس گل دا بہت گلہ اے کہ بلوچستان دی دھرتی تے اسر رہی اس بندرگاہ وچ سارے مزدور جاں چینی ہن جاں پنجابی۔ اسے غصے وچ باغیاں نے بندرگاہ تے حملہ کیتا سی۔ چوتھا کارن تعلیم اے۔ کالجاں، یونیورسٹیاں دی کمی کارن طالب علماں نوں اچیری پڑھائی لئی [[لاہور]]، [[کراچی]] جاں [[پشاور]] جان پیندا اے۔ پنجواں کارن فوج دے ظلم ہن۔ بہو گنتی پنجابی ہون کارن فوج بلوچاں تے انانسانی ظلم کردی اے۔ بلوچستان وچ سینکڑے نویاں چھاؤنیاں اسریاں ہن۔ فوج دے کیٹاں ولوں بلوچاں نوں اغوا کرکے مار کے سڑکاں کنارے سٹّ دینا بہت عامَ گل اے۔ لاشاں دے سراں وچ ڈرلّ نال کیتیاں موریاں، نہوں کھچے ہوئے تے لتاں باہواں ٹٹیاں ہوئیاں ہندیاں ہن۔ اس توں علاوہ باقی صوبیاں توں لگاتر آ راے پرواسیاں کارن بلوچاں دے گھٹ گنتی بنن دا خطرہ ودھدا جا رہا اے۔ باغی گٹاں دے آپسی جھگڑیاں کارن ہتھیاربند بغاوت تاں کجھ مٹھی پے گئی اے پر ہڑتالاں، مظاہرے بہت ودھ رہے ہن۔ ہن عورتاں اتے بچے وی ایہناں وچ شامل ہو رہے ہن۔ پاکستانی سرکار وار وار [[افغانستان]]، [[بھارت]] اتے [[اسرائیل]] تے بلوچاں دی ہتھیاراں اتے پیسے نال مدد کرن دا الزام لگا رہی اے۔۔ بھارت ولوں وکھائی ہمدردی دا بلوچاں نے بھاری استقبال کیتا اے۔ اس نال اوہناں نوں قومانتری بھائیچارے ولوں ہور ہمدردی ملن دا امکان ودھ گئی اے۔ نواب اکبر بگٹی دے وارث براہمداغ بگٹی نے اس لئی بھارت دا دھنواد کیتا اے۔ ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==Bibliography== *{{citation|url=http://www.iar-gwu.org/sites/default/files/articlepdfs/Pakistan%27s%20Baloch%20Insurgency.pdf|title=Pakistan's Baloch Insurgency: History, Conflict Drivers, and Regional Implications|journal=International Affairs Review|year=2012|volume=20|issue=3|last1=Kupecz|first1=Mickey|access-date=2018-02-09|archive-date=2015-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701152435/http://www.iar-gwu.org/sites/default/files/articlepdfs/Pakistan%27s%20Baloch%20Insurgency.pdf|dead-url=yes}} *{{citation|last=Siddiqi|first=Farhan Hanif|title=The Politics of Ethnicity in Pakistan: The Baloch, Sindhi and Mohajir Ethnic Movements|url=https://books.google.com/books?id=tDb6i9x1FKgC|year=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-68614-3}} *{{citation|url=https://books.google.com/books?id=KiELa2EoA04C|title=Global Security Watch–Pakistan|isbn=978-0-313-34697-2|publisher=Praeger|last=Hasnat|first=Syed Farooq|edition=1st|year=2011}} *{{cite journal|url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-asia/pakistan/pakistan-forgotten-conflict-balochistan|title=Pakistan: The Forgotten Conflict in Balochistan|agency=International Crisis Group Asia|issue=69|date=22 October 2007|page=9|ref={{sfnref|ICG|2007}}}} ==باہرلےجوڑ== *[https://web.archive.org/web/20070613013534/http://english.aljazeera.net/NR/exeres/0ADA0C78-0ECA-4090-B56B-DCCB85853F4F.htm Unrest simmers in Pakistan province] *[https://web.archive.org/web/20120605142347/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-9-99110-The-real-Balochistan The real Balochistan] by Sana Baloch *[https://web.archive.org/web/20120604183709/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-9-101121-Balochistan-in-focus Balochistan in focus] by Rahimullah Yusufzai *[http://www.oocities.org/pak_history/ethnicity.html Ethnicity and Provincialism in Pakistan] by Adnan Syed. [[گٹھ:بلوچستان]] fjsdzer8nk9vyx5rgmunh63db1x6vcr 0 80278 711159 695337 2026-09-05T07:15:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711159 wikitext text/x-wiki [[File:2011 Census India literacy distribution map by states and union territories.svg|thumb|upright=1.5|2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت وچ شرح خواندگی<ref>[http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter6.pdf Ranking of states and union territories by literacy rate: 2011] Census of India Report (2013)</ref>]] '''بھارت وچ شرح خواندگی''' سماجی و اقتصادی ترقی دے لئی اک کلید اے،<ref name="unesco2009sda">{{Citation | title=UNESCO: Literacy | publisher=UNESCO | accessdate= | url=http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=40338&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html | archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090520141505/http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=40338&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html | dead-url=yes | archive-date=2009-05-20}}</ref> تے [[بھارت]]ی [[خواندگی|شرح خواندگی]] 73% (2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق) حالیہ جائزاں دے مطابق 80% ہوئے چک‏ی ا‏‏ے۔<ref name=eduminister1>[http://www.hindustantimes.com/education/india-will-gain-100-literacy-in-next-5-years-javadekar/story-y3yTtdbIqiYfMx4VXw2e0O.html "India will gain 100% literacy in next 5 years: Javadekar"]، [[ہندوستان ٹائمز]]، 5 اگست 2017.</ref> شرح خوادنگی [[برطانوی راج]] دے 1947ء وچ خاتمے دے وقت صرف 17% سی۔<ref name="nayaka1974">{{cite book| title=A students' history of education in India (1800–1973) | authors=Jayant Pandurang Nayaka, Syed Nurullah | year=1974 |edition=6 | isbn= | publisher=Macmillan | url=https://books.google.com/books?id=kNQLHQAACAAJ}}</ref><ref name="unicef2007ksd">{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/gujarat/statement-4.xls|title=Census of India|author=[[مردم شماری]]|first=|date=|work=|publisher=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2011-03-31}}</ref> اگرچہ موجودہ شرح اس وقت دے د‏‏ی شرح خواندگی تو‏ں چھ گنیا زیادہ اے لیکن، ایہ موجودہ دنیا د‏‏ی اوسط 86.3% شرح خواندگی تو‏ں کم ا‏‏ے۔ سرکاری پرگراماں دے باوجود، بھارت د‏‏ی شرح خواندگی وچ صرف "سست رفتاری" تو‏ں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔۔<ref name="indiainfo2008ghf">{{Citation | title=India's literacy rate increase sluggish | newspaper=Indiainfo.com | date=1 فروری 2008 | accessdate=2009-09-20 | url=http://news.indiainfo.com/2008/02/01/0802010844_india_rate.html | quote=''… Literacy in India is increasing at a sluggish rate of 1.5 percent per year, says a recent report of the National Sample Survey Organisation (NSO) … India's average literacy rate is pegged at 65.38 percent …'' | deadurl=yes | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090828112748/http://news.indiainfo.com/2008/02/01/0802010844_india_rate.html | archivedate=28 اگست 2009 | df=dmy-all}}</ref> 2011ء د‏‏ی مردم شماری نے، سال 2001–2011 دے دوران وچ شرح خواندگی وچ 9.2% اضافے د‏‏ی نشان دہی کی، جو اس تو‏ں پچھلی دہائی د‏‏ی شرح نمو تو‏ں کم ا‏‏ے۔ 1990ء دے اک پرانے جائزے دے مطابق بھارت نو‏‏ں عالمگیر شرح خواندگی تو‏ں مطابقت 2060ء وچ جا ک‏ے پوری ہوئے گی۔<ref name="ewc1990gyq">{{Citation | title=How Female Literacy Affects Fertility: The Case of India | publisher=Population Institute, East-West Centre | date=دسمبر 1990 | accessdate=2009-11-25 | url=http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/p%26p015.pdf | archive-date=2010-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101225175210/http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/p%26p015.pdf | dead-url=yes }}</ref> بھارت وچ شرح خواندگی دے معاملے وچ وسیع [[خواندگی#جنسی تفاوت|جنسی تفاوت]] پایا جاندا اے: مؤثر خواندگی د‏‏ی شرح (7 سال یا اس تو‏ں اُتے د‏‏ی عمر) 2011ء وچ 80.9% مرد تے 64.60% خواتین خواندہ سن۔<ref>{{cite web|url=http://www.unfpa.org/swp/2009/en/pdf/EN_SOWP09_ICPD.pdf|title=The State of World Population 2009|year=2009|author=Robert Engelman|displayauthors=etal}}</ref> خواتین وچ شرح خواندگی د‏‏ی اس کمی نے بھارت وچ [[خاندانی منصوبہ بندی]] تے آبادی دے استحکا‏م د‏‏ی کوششاں اُتے ڈرامائی طور اُتے منفی اثر ڈالیا ا‏‏ے۔<ref name="popstu1996gyq">{{Citation | title=Women's work, autonomy, and birth control: evidence from two south India villages |author1=A. Dharmalingam |author2=S. Philip Morgan | journal=Population Studies | publisher= | year=1996 | jstor=2174910 | doi = 10.1080/0032472031000149296 | volume=50 | pages=187–201}}</ref> 2011ء د‏‏ی مردم شماری وچ 2001-2011ء دے درمیان وچ خواتین وچ خواندگی د‏‏ی شرح وچ اضا‌ضہ (11.8%) رہیا جدو‏ں کہ ايس‏ے دوران وچ ایہ اضافہ مرداں وچ (6.9%) رہیا، جس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ صنفی فرق وچ کمی واقع ہوئے رہی ا‏‏ے۔<ref name="nlm2001jds">{{Citation | title=Literates and Literacy Rates – 2001 Census (Provisional) | publisher=National Literacy Mission | date= | accessdate=2009-11-27 | url=http://www.nlm.nic.in/literacy01_nlm.htm | archive-date=2009-06-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090619091802/http://nlm.nic.in/literacy01_nlm.htm | dead-url=yes }}</ref> == پڑوسی ملکاں تو‏ں تقابل == مندرجہ ذیل جدول وچ بھارت تے اس دے پڑوسی ملکاں د‏‏ی 2015ء دے مطابق شرح خواندگی دتی کئی ا‏‏ے۔<ref name=loclr /> بالغان د‏‏ی شرح خواندگی وچ 15 سال تو‏ں اُتے دے افراد شامل نيں جدو‏ں کہ، نوجواناں د‏‏ی شرح خواندگی والے گروہ وچ 15–24 سال تک د‏‏ی عمر دے افراد شامل نيں (یعنی نوجوان بالغان دا ذیلی حصہ اے )۔ {| class="wikitable" |- ! ملک ! بالغان وچ شرح خواندگی ! نوجواناں وچ شرح خواندگی<br />عمر 15–24 |- | [[چین]] | 96.4% (2015)<ref name=loclr>[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح خواندگی]]</ref> | 99.7% (2015)<ref name=ulrc>{{cite web |url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/document.aspx?ReportId=121&IF_Language=eng&BR_Country=1560 |title=UNESCO Institute for Statistics |publisher=Stats.uis.unesco.org |date= |accessdate=2015-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107231043/http://uis.unesco.org/ |archivedate=2019-01-07 |dead-url=no }}</ref> |- | [[سری لنکا]] | 92.6% (2015)<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ce.html|title=The World Factbook: Sri Lanka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225050614/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ce.html|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-11-08|dead-url=yes}}</ref> | 98.8% (2015)<ref>{{cite web |url=http://www.uis.unesco.org/DataCentre/Pages/country-profile.aspx?code=LKA&regioncode=40535 |title=UNESCO Institute for Statistics |publisher=Stats.uis.unesco.org |date= |accessdate=2015-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110075938/http://uis.unesco.org/ |archivedate=2019-01-10 |dead-url=no }}</ref> |- | [[میانمار]] | 93.1% (2015)<ref>{{cite web| author= [[یونیسف]]| title= At a glance: Myanmar| url= http://www.unicef.org/infobycountry/myanmar.html| work= | publisher= | date= | accessdate= 2009-11-27| archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225050613/https://www.unicef.org/infobycountry/myanmar.html| archivedate= 2018-12-25| dead-url= yes}}</ref> | 96.3% (2015)<ref>{{cite web | author= [[یونیسکو]]| title= Myanmar: Youth literacy rate| url= http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?IndicatorID=41&Country=MM| work= | publisher= [[Globalis]]| year= 2015| accessdate=2015-08-15}}</ref> |- | World Average | 86.3% (2015)<ref name=unesco2012>[http://www.uis.unesco.org/literacy/Documents/fs20-literacy-day-2012-en-v3.pdf ADULT AND YOUTH LITERACY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161027025220/http://www.uis.unesco.org/literacy/Documents/fs20-literacy-day-2012-en-v3.pdf |date=2016-10-27 }} UNESCO (ستمبر 2012)</ref> | 91.3% (2015)<ref name=loclr /> |- | [[بھارت]] | '''72.1% (2015)'''<ref name=ulri /> | '''90.2% (2015)'''<ref name=ulri>{{cite web|url=http://www.uis.unesco.org/DataCentre/Pages/country-profile.aspx?code=IND&regioncode=40535 |title=UNESCO Institute for Statistics |publisher=Stats.uis.unesco.org |date= |accessdate=2015-08-15}}</ref> |- | [[نیپال]] | 64.7% (2015) | 86.9%(2015)<ref>{{cite web |url=http://www.uis.unesco.org/DataCentre/Pages/country-profile.aspx?code=NPL&regioncode=40535 |title=UNESCO Institute for Statistics |publisher=Stats.uis.unesco.org |date= |accessdate=2015-08-15 |archive-date=2016-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117061256/http://www.uis.unesco.org/DataCentre/Pages/country-profile.aspx?code=NPL&regioncode=40535 |dead-url=yes }}</ref> |- | [[بنگلہ دیش]] | 61.5% (2015) | 83.2% (2015)<ref>{{cite web |url=http://www.uis.unesco.org/DataCentre/Pages/country-profile.aspx?code=BGD&regioncode=40535 |title=UNESCO Institute for Statistics |publisher=Stats.uis.unesco.org |date= |accessdate=2015-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106014147/http://uis.unesco.org/ |archivedate=2019-01-06 |dead-url=no }}</ref> |- | [[پاکستان]] | 58.5% (2015)<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf|title=- Human Development Reports|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225050608/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-11-08|dead-url=no}}</ref> | 74.8% (2015)<ref>{{cite web |url=http://www.uis.unesco.org/DataCentre/Pages/country-profile.aspx?code=PAK&regioncode=40535 |title=UNESCO Institute for Statistics |publisher=Stats.uis.unesco.org |date= |accessdate=2015-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225050612/http://uis.unesco.org/ |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> |} == خواندگی وچ بہتری == === برطانوی دور === برطانوی ہندوستان وچ شرح خواندگی تو‏ں متعلق ایہ یاد رکھنا ضروری اے کہ اس وچ بلحاظ،: جنس، مذہب، ذات تے رہائشی ریاست،<ref>Hunter, William Wilson, Sir, et al. (1908)۔ ''[[معجم سلطانی ہند]]''، 1908–1931; Clarendon Press, Oxford</ref> وغیرہ دے حساب تو‏ں فرق ا‏‏ے۔: {| class="wikitable" |- ! 1901ء د‏‏ی مردم شماری – شرح خواندگی ! مرد % ! خواتین % |- |مدراس || 11.9 ||0.9 |- |بمبئی ||11.6 ||0.9 |- |بنگال ||10.4 ||0.5 |- |بہار ||8.5 ||0.3 |- |آسام ||6.7 ||0.4 |- |پنجاب ||6.4 ||0.3 |- |متحدہ صوبے ||5.7 ||0.2 |- |مرکزی صوبے ||5.4 ||0.2 |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ بھارتی ریاستاں بلحاظ شرح خواندگی]] * [[خواندگی]] * [[بھارت وچ تعلیم]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} * [http://www.nlm.nic.in/ National Literacy Mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504230932/http://www.nlm.nic.in/ |date=2012-05-04 }} * [https://web.archive.org/web/20070514045222/http://www.censusindia.gov.in/ Indian Census] * [http://www.accu.or.jp/litdbase/policy/ind/index.htm National Literacy Policies – India] * [http://www.ashanet.org/stanford/links/need.html Need for literacy in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130907081113/http://www.ashanet.org/stanford/links/need.html |date=2013-09-07 }} * [http://www.educationforallinindia.com/page172.html Growth of literacy in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329114126/http://www.educationforallinindia.com/page172.html |date=2010-03-29 }} * [http://www.lawmin.nic.in/ncrwc/finalreport/v2b1-5.htm Literacy in the context of constitution of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629074801/http://www.lawmin.nic.in/ncrwc/finalreport/v2b1-5.htm |date=2011-06-29 }} {{Literacy}} {{School education in India}} {{Social issues in India}} {{Life in India}} [[گٹھ:بھارت وچ شرح خواندگی]] [[گٹھ:بھارت]] 9b34brcf1ximkjentpej429yga97061 0 85788 711162 708138 2026-09-05T10:19:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711162 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جھیل |name=جھیل اتھابسکيت‏‏ا |image=Lake Athabasca, Canada.jpg |image_size=300 |caption=Ice breakup on Lake Athabasca (June 9, 2002)<ref>{{cite web |title={{نقل:PAGENAME}} |url=http://visibleearth.nasa.gov/view.php?id=59894 |date=June 9, 2002 |accessdate=2013-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225085933/https://visibleearth.nasa.gov/view.php?id=59894%0A |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> |image_bathymetry=NASA Lake Athabasca.jpg |caption_bathymetry=Lake Athabasca (August 24, 2002)<ref>{{cite web |title={{نقل:PAGENAME}} |url=http://visibleearth.nasa.gov/view.php?id=61868 |date=August 24, 2002 |accessdate=2015-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225085931/https://visibleearth.nasa.gov/view.php?id=61868%0A |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> |location=[[Division No. 18, Saskatchewan|Division No. 18]]، [[ساسکچیوان]] / [[Regional Municipality of Wood Buffalo|Wood Buffalo]]، [[البرٹا]] |coords={{coord|59|16|N|109|27|W|type:waterbody_region:CA_scale:2500000|display=inline,title}} |type= |inflow=[[دریائے پیس]], which backs up through [[Rivière des Rochers]] during flooding, [[Athabasca River]], William River, MacFarlane River, Colin River, [[Fond du Lac River (Mackenzie River)|Fond du Lac River]], |outflow=[[Rivière des Rochers]] that meets with the [[دریائے پیس]] to form the [[دریائے سلیو]] |catchment={{convert|274540|km2|abbr=on}} |basin_countries=Canada |length={{convert|283|km|abbr=on}} |width={{convert|50|km|abbr=on}} |area={{convert|7850|km2|abbr=on}} |depth= |max-depth={{convert|124|m|abbr=on}} |volume= |shore=~{{convert|1900|km|abbr=on}} |elevation={{convert|213|m|abbr=on}} |islands= |cities=[[Fort Chipewyan, Alberta|Fort Chipewyan]]، [[Uranium City, Saskatchewan|Uranium City]]، [[Camsell Portage, Saskatchewan|Camsell Portage]]، [[Fond-du-Lac, Saskatchewan|Fond du Lac]] |reference= }} '''جھیل اتھابسکيت‏‏ا''' ووڈ کری بولی دا لفظ اے جس دا مطلب اے "جتھ‏ے نباتات اَگڑ پِچھڑ اگتی نيں"۔ ایہ جھیل کینیڈا دے صوبے ساسکچیوان دے شمال مغربی کنارے تے البرٹا دے شمال مشرقی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ ایہ کینیڈا د‏‏ی اٹھويں سب تو‏ں وڈی جھیل ا‏‏ے۔ == تریخ == اصل وچ اتھابسکيت‏‏ا لفظ ڈین بولی دا لفظ سی جو محض اتھابسکيت‏‏ا دریا دے اس جھیل وچ گرنے والے مقام اُتے بننے والے ڈیلٹا نو‏‏ں ظاہر کردا سی۔ == جغرافیہ == یہ جھیل کل 7٫850 [[مربع کلومیٹر]] اُتے پھیلی ہوئی اے تے اس د‏ی کل لمبائی 283 کلومیٹر جدو‏ں کہ زیادہ تو‏ں زیادہ 50 کلومیٹر چوڑی ا‏‏ے۔ اس د‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ گہرائی 124 میٹر اے تے اس وچ 204 مکعب کلومیٹر پانی جمع ا‏‏ے۔ اس طرح ایہ جھیل البرٹا تے ساسکچیوان دے صوبےآں وچ سب تو‏ں وڈی جدو‏ں کہ کینیڈا وچ اٹھويں نمبر اُتے وڈی جھیل ا‏‏ے۔<ref>{{cite book |url=http://sunsite.ualberta.ca/Projects/Alberta-Lakes/view/?region=Peace%20and%20Athabasca%20Region&basin=Lake%20Athabasca%20Basin&lake=Lake%20Athabasca&number=18 |title=Atlas of Alberta Lakes |chapter=Lake Athabasca |publisher=[[University of Alberta Press]] |location=Edmonton |year=1990 |isbn=0-88864-214-8 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928195426/http://sunsite.ualberta.ca/Projects/Alberta-Lakes/view/?region=Peace%20and%20Athabasca%20Region&basin=Lake%20Athabasca%20Basin&lake=Lake%20Athabasca&number=18 |archivedate=2011-09-28 |df=}}</ref> اس جھیل دا پانی شمال د‏‏ی طرف سلیو دریا دے ذریعے میکنزی دریائی نظام نو‏‏ں وگدا اے تے [[بحر منجمد شمالی]] وچ جا گردا ا‏‏ے۔ == ترقی تے ماحولیات == اس جھیل دے شمالی کنارے اُتے یورینیئم تے سونے د‏‏یاں کاناں د‏‏ی وجہ تو‏ں ساسکچیوان وچ یورینیئم سٹی نامی شہر بنا اے جتھ‏ے کان کن اپنے خانداناں دے نال رہندے سن ۔ اگرچہ 1980ء د‏‏ی دہائی وچ آخری کان وی بند کر دتی گئی سی۔ اُتے [[کان کنی]] د‏‏ی وجہ تو‏ں جھیل دا شمالی کنارہ بری طرح آلودہ ہوئے چکيا ا‏‏ے۔<ref name=Npr>{{cite news | url = https://www.npr.org/2013/01/08/168887788/deep-in-canadian-lakes-signs-of-tar-sands-pollution | title = Deep In Canadian Lakes, Signs Of Tar Sands Pollution | publisher = [[این پی ار]] | author = Elizabeth Southren | date = 2013-01-08 | archivedate = 2013-08-01 | archiveurl = https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.npr.org%2F2013%2F01%2F08%2F168887788%2Fdeep-in-canadian-lakes-signs-of-tar-sands-pollution&date=2013-08-01 | deadurl = No | quote = Canadian researchers have used the mud at the bottom of lakes like a time machine to show that tar sands oil production in Alberta, Canada, is polluting remote regional lakes as far as 50 miles from the operations. }}</ref> جھیل اتھابسکيت‏‏ا د‏‏ی ریتلی پہاڑیاں 58 ڈگری شمال تو‏ں اُتے موجود دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی متحرک ریتلی پہاڑیاں نيں تے اس جھیل دے جنوبی کنارے اُتے واقع ني‏‏‏‏ں۔ 1992 وچ حکومت تے کان کنی د‏‏ی کمپنیاں د‏‏ی سخت مخالفت دے باوجود انہاں پہاڑیاں نو‏‏ں پراونشل وائلڈرنیس پارک دا درجہ دے دتا گیا ا‏‏ے۔ جھیل اتھابسکیہ ميں 23 قسماں د‏‏ی مچھلیاں موجود نيں تے ایتھ‏ے دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لیک ٹراؤٹ پکڑی گئی اے جو 46 کلو تو‏ں زیادہ وزنی سی۔<ref>{{cite web |url=http://www.pvisuals.com/fishing/species/laketrout.html |title=Lake Trout |publisher=Perspective Visuals, Inc. |date=March 8, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225085932/http://www.pvisuals.com/fishing/species/laketrout.html%20 |archivedate=December 25, 2018 |access-date=December 30, 2019 |dead-url=no }}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.usask.ca/biology/skabugs/Athabasca.html Lake Athabasca and associated Sand Dunes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070525101448/http://www.usask.ca/biology/skabugs/Athabasca.html |date=2007-05-25 }} * [https://web.archive.org/web/20080401054935/http://www.ilec.or.jp/database/database.html International Lake Environment Committee, June 21, 2001] * [https://web.archive.org/web/20151103002043/http://www.publications.gov.sk.ca/details.cfm?p=11115 Fish Species of Saskatchewan] * [http://esask.uregina.ca/entry/lake_athabasca.html Encyclopedia of Saskatchewan (Lake Athabasca)] * [http://www.tpcs.gov.sk.ca/AthabascaSandDunes Athabasca Sand Dunes Provincial Park]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110130081246/http://www.tpcs.gov.sk.ca/athabascasanddunes |date=2011-01-30 }} {{معلومات کتب خانہ}} [[گٹھ:کینیڈا]] eb150bwtst4g62ycq6056rrhxabz6yq 0 90533 711156 708113 2026-09-05T05:52:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711156 wikitext text/x-wiki [[فائل:Six full flex-fuel Brazilian automobiles 09 2008.jpg|کھبے|thumb|متعدد کار سازاں دے چھ مخصوص برازیلین فلیکس ایندھن ماڈل ، جنہاں نو‏ں مقبول طور اُتے "فلیکس" کاراں کہیا جاندا اے ، جو [[آبید|ہائیڈروس]]ایتھانول (E100) تے [[پیٹرول|پٹرول]](E20 تو‏ں E25) دے کسی وی مرکب اُتے چلدی ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[برازیل]] [[ایتھانول ایندھن]] دا دنیا دا دوسرا سب تو‏ں وڈا پیدا کنندہ ا‏‏ے۔ برازیل تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] کئی سالاں تو‏ں ایتھانول ایندھن د‏‏ی صنعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے نيں ، مل ک‏ے 2017 وچ دنیا د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 85 فیصد بندے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ 26.72 بلین لیٹر (7.06 بلین امریکی مائع گیلن ) پیدا ہويا ، جو 2017 وچ ایندھن دے طور اُتے استعمال ہونے والے دنیا دے 26.1 فیصد ایتھنول د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EthanolProd2017"/> 2006–2008 دے درمیان ، برازیل نو‏‏ں دنیا د‏‏ی پہلی "پائیدار" بائیو ایندھن د‏‏ی معیشت تے بائیو فیول انڈسٹری دا قائد سمجھیا جاندا سی ، <ref name="Wilson">{{حوالہ ویب|url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Brazil_SR_e3.pdf|title=Brazil Institute Special Report: The Global Dynamics of Biofuels|editor-first=Daniel|editor-last=Budny|publisher=Brazil Institute of the Woodrow Wilson Center|date=April 2007|accessdate=2015-11-22|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304112122/https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/Brazil_SR_e3.pdf}}</ref><ref name="Apollo">{{حوالہ کتاب|last=Inslee|first=Jay|first2=Bracken|last2=Hendricks|title=Apollo's Fire|year=2007|pages=[https://archive.org/details/apollosfireignit00insl/page/153 153–155, 160–61]|publisher=Island Press|location=Washington, DC|isbn=978-1-59726-175-3|chapter=6. Homegrown Energy|chapter-url=https://archive.org/details/apollosfireignit00insl/page/153}}</ref> دوسرے ملکاں دے لئی اک پالیسی ماڈل؛ تے اس دا گنے ایتھنول "اب تک دا سب تو‏ں کامیاب متبادل ایندھن ۔" <ref name="TwoBillion">{{حوالہ کتاب|last=Sperling, Daniel|last2=Deborah Gordon|title=Two billion cars: driving toward sustainability|year=2009|pages=[https://archive.org/details/twobillioncarsdr00sper_0/page/95 95–96]|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]], New York|isbn=978-0-19-537664-7|chapter=4 Brazilian Cane Ethanol: A Policy Model. The authors consider that ethanol production in Brazil is a unique situation and it is not replicable, they think there is no other country where it makes sense to convert sugar or starch crops to ethanol, particularly the US.|chapter-url=https://archive.org/details/twobillioncarsdr00sper_0/page/95}}</ref> اُتے ، کچھ مصنفاں دا خیال اے کہ برازیل دا کامیاب ایتھنول ماڈل اس د‏ی جدید زرعی صنعتی ٹکنالوجی تے اس د‏ی قابل زراعت زمین دستیاب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف برازیل وچ پائیدار ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ دوسرے مصنفاں دے مطابق ایہ صرف اک حل اے جو [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] ، [[کیریبین]] تے [[افریقا|افریقہ دے]] ٹروپیکل زون دے کچھ ملکاں دے لئی ا‏‏ے۔ <ref name="HotFlat">{{حوالہ کتاب|last=[[Thomas L. Friedman]]|title=Hot, Flat, and Crowded|year=2008|page=[https://archive.org/details/hotflatcrowded00frie/page/190 190]|publisher=Farrar, Straus and Giroux, New York|isbn=978-0-374-16685-4|title-link=Hot, Flat, and Crowded}} "The author considers that ethanol can be a transport solution for Brazil, but one that only can be replicated in other tropical countries, from Africa to the Caribbean."</ref><ref name="KSG2009">{{حوالہ ویب|url=http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/19856/certification_strategies_industrial_development_and_a_global_market_for_biofuels.html|title=Certification Strategies, Industrial Development and a Global Market for Biofuels|last=Hausmann, Ricardo|last2=Rodrigo Wagner|publisher=Belfer Center for Science and International Affairs and Sustainability Science Program, [[Center for International Development]], [[John F. Kennedy School of Government]], [[ہارورڈ یونیورسٹی]]|date=October 2009|accessdate=2010-02-09|تاريخ-الأرشيف=2010-01-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20100122150738/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/19856/certification_strategies_industrial_development_and_a_global_market_for_biofuels.html|url-status=dead}} Discussion Paper 2009–15. "The authors found that for some countries in Central Africa and Latin America ethanol can represent a large industry, at least relative to current exports. The list of the relative importance of biofuels (sugarcane ethanol in particular and replicating the Brazilian production system) is headed by Suriname, Guyana, Bolivia, Paraguay, DR of Congo, and Cameroon. See pp. 5–6"</ref><ref>{{حوالہ کتاب|last=Mitchell, Donald|title=Biofuels in Africa: Opportunities, Prospects, and Challenges|year=2010|pages=xix–xxxii|publisher=[[The World Bank]], Washington, D.C.|isbn=978-0-8213-8516-6}} See Executive Summary and Appendix A: The Brazilian Experience.</ref> اُتے حالیہ برساں وچ ، بعد وچ نسل دے حیاتیاندی ایندھن وچ اضافہ ہويا اے جو ایسی کھاناں د‏‏یاں فصلاں نو‏‏ں استعمال نئيں کردے نيں جو ایندھن د‏‏ی تیاری دے لئی واضح طور اُتے اگائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ برازیل دا 40 سالہ قدیم ایتھانول ایندھن پروگرام دنیا وچ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی انتہائی موثر زرعی ٹکنالوجی اُتے مبنی اے ، <ref name="IADB"/> جدید سازوسامان تے سستے گنے نو‏‏ں بطور فیڈ اسٹاک استعمال کردا اے ، بقایا کین دا فضلہ ( بیگ ) گرمی پیدا کرنے دے لئی استعمال ہُندا اے تے طاقت ، جس دا نتیجہ اک بہت مسابقتی قیمت تے اک اعلیٰ توانائی دے توازن (آؤٹ پٹ انرجی / انہاں پٹ انرجی) وچ وی نکلدا اے ، جو بہترین پریکٹس پروڈکشن دے لئی اوسط شرائط دے لئی 8.3 تو‏ں مختلف ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="MLA_2004"/> 2010 وچ ، امریکی ای پی اے نے برازیل دے گنے ایتھنول نو‏‏ں جدید زندگی دے ایندھن دے طور اُتے نامزد کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے زندگی دے بالواسطہ گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ براہ راست بالواسطہ بالواسطہ زمین دے استعمال دے اخراج دے اخراج وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EPA2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/OMS/renewablefuels/420f10007.htm#7|title=Greenhouse Gas Reduction Thresholds|publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-09}}</ref><ref name="GreenMom">{{حوالہ ویب|url=http://www.greenmomentum.com/wb3/wb/gm/gm_content?id_content=5055|title=EPA designates sugarcane ethanol as advanced biofuel|publisher=Green Momentum|date=2010-02-05|accessdate=2010-02-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711124924/http://www.greenmomentum.com/wb3/wb/gm/gm_content?id_content=5055|archivedate=July 11, 2011}}</ref> [[فائل:Sao Paulo ethanol pump 04 2008 74 zoom.jpg|سجے|thumb| برازیل دے پاس پورے ملک وچ ایتھنول فیول دستیاب ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] وچ اک عام پیٹروبراس گیس اسٹیشن ڈوئل فیول سروس دے نال دکھایا گیا ، شراب دے لئی اے (ایتھنول) تے پٹرول دے لئی جی نو‏‏ں نشان زد کيتا گیا۔ ]] برازیل وچ ہن کوئی لائٹ گاڑیاں خالص پٹرول اُتے نئيں چل رہیاں نيں۔ 1976 ء دے بعد تو‏ں حکومت نے لازمی قرار دتا کہ انہائیڈروس ایتھناول نو‏‏ں پٹرول دے نال ملاؤ ، 10٪ تو‏ں 22٪ دے درمیان اتار چڑھاؤ۔ <ref name="USP">{{حوالہ ویب|url=http://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/86/86131/tde-07052008-115336/|last=Julieta Andrea Puerto Rico|title=Programa de Biocombustíveis no Brasil e na Colômbia: uma análise da implantação, resultados e perspectivas|publisher=[[Universidade de São Paulo]]|date=2008-05-08|language=Portuguese|accessdate=2008-10-05}} Ph.D. Dissertation Thesis, pp. 81–82</ref> تے باقاعدگی تو‏ں پٹرول انجناں وچ معمولی سی ایڈجسٹمنٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ 1993 وچ پورے ملک وچ قانون دے ذریعہ لازمی مرکب نو‏‏ں 22٪ انہائیڈروس ایتھنول ( E22 ) مقرر کيتا گیا سی ، لیکن پہلے تو‏ں قائم حدود وچ ایتھنول د‏‏ی مختلف فیصد متعین کرنے دے لئی ایگزیکٹو دے راستے وچ رہنا سی۔ 2003 وچ ایہ حدود کم تو‏ں کم 20٪ تے زیادہ تو‏ں زیادہ 25٪ مقرر کيتیاں گئیاں۔ <ref name="Lei8723">{{حوالہ ویب|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil/leis/L8723.htm|title=Lei Nº 8.723, de 28 de Outubro de 1993. Dispõe sobre a redução de emissão de poluentes por veículos automotores e dá outras providências|publisher=Casa Civil da Presidência da República|accessdate=2008-10-05|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006162053/http://www.planalto.gov.br/ccivil/leis/L8723.htm|archivedate=2008-10-06}} See article 9º and modifications approved by Law Nº 10.696, 2003-07-02</ref> یکم جولائ‏ی ، 2007 دے بعد تو‏ں لازمی مرکب 25 فیصد انہائیڈروس ایتھنول تے 75٪ پٹرول یا ای 25 مرکب اے ۔ <ref name="Portaria2007"/> اتینال د‏‏ی فراہمی وچ بار بار کمی تے فصلاں دے موسماں دے وچکار ہونے والی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اپریل 2011 وچ کم حد نو‏‏ں 18 فیصد کردتا گیا سی۔ مارچ 2015 دے وسط تک ، حکومت نے باقاعدگی تو‏ں پٹرول وچ ایتھنول مرکب نو‏‏ں عارضی طور اُتے 25 فیصد تو‏ں ودھیا کر 27 فیصد کردتا۔ برازیل د‏‏ی کار تیار کرنے والی صنعت نے لچکدار ایندھن والی گاڑیاں تیار کيتیاں جو پٹرول ( E20-E25 مرکب ) تے ہائیڈروس ایتھنول ( E100 ) دے کسی وی تناسب اُتے چل سکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="CEPAL">{{حوالہ ویب|url=http://www.agrocombustibles.org/conceptos/CepalBiocombustiblesLac2004.pdf|title=Perspectivas de un Programa de Biocombustibles en América Central: Proyecto Uso Sustentable de Hidrocarburos|last=Luiz A. Horta Nogueira|publisher=Comisión Económica para América Latina y el Caribe (CEPAL)|date=2004-03-22|accessdate=2008-05-09|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051443/http://www.agrocombustibles.org/conceptos/CepalBiocombustiblesLac2004.pdf|archivedate=2008-05-28}}</ref> 2003 وچ مارکیٹ وچ متعارف کرایا گیا ، فلیکس گاڑیاں اک تجارتی کامیابی بن گئياں ، <ref name="ICIS">{{حوالہ ویب|url=http://www.icis.com/Articles/2007/11/12/9077311/brazils-flex-fuel-car-production-rises-boosting-ethanol-consumption-to-record-highs.html|title=Brazil's flex-fuel car production rises, boosting ethanol consumption to record highs|date=2007-11-12|last=William Lemos|publisher=ICIS chemical business|accessdate=2008-05-03}}</ref> 2013 وچ فروخت ہونے والی تمام نويں کاراں تے ہلکی گڈیاں دا 94٪ فیصد حصص والے مسافر گڈیاں دے بازار اُتے حاوی رہ‏‏ے۔ <ref name="ICCT2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.theicct.org/sites/default/files/publications/Brazil%20PV%20Market%20Statistics%20Report.pdf|title=Brazil Passenger Vehicle Market Statistics: International comparative assessment of technology adoption and energy consumption|last=Francisco Posada|last2=Cristiano Façanha|website=[[International Council on Clean Transportation]] (ICCT)|date=October 2015|accessdate=2015-11-24}} ''See pp. 3 and 14.''</ref> 2010 دے وسط تک مارکیٹ وچ 70 فلیکس ماڈل دستیاب سن ، <ref name="ModAvailable">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554}|title=Etanol: Carros flex representam 92% das vendas de março, último mês de IPI reduzido|language=Portuguese|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2010-04-20|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221035006/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554%7D|archivedate=2010-12-21}}</ref> تے {{بمطابق|2013|12}} ، مجموعی طور اُتے 15 کار ساز کاراں فلیکس فیول انجن تیار کردیاں نيں ، جو کھیل دے کاراں ، آف روڈ گاڑیاں تے منیویناں دے علاوہ ہلکے گڈیاں دے تمام حصےآں اُتے حاوی ني‏‏‏‏ں۔ مارچ 2010 وچ فلیکس فیول کاراں تے ہلکی تجارتی گڈیاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر 10 ملین گڈیاں دے سنگ میل اُتے پہنچی ، <ref name="GCC0310">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/03/anfavea-20100306.html#more=|title=Automakers in Brazil Hit 10M Flex-Fuel Vehicle Mark; Brazilian Sugarcane Association Urges Global Dissemination|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-03-06|accessdate=2010-03-09|تاريخ-الأرشيف=2023-04-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230409055418/https://www.greencarcongress.com/2010/03/anfavea-20100306.html#more=|url-status=dead}}</ref> تے 20 &nbsp; ملین یونٹ سنگ میل جون 2013 وچ پہنچیا سی۔ <ref name="BR20miFlex">{{حوالہ ویب|url=http://carros.uol.com.br/noticias/redacao/2013/06/28/brasil-chega-aos-20-milhoes-de-motores-flex-diz-anfavea.htm|title=Brasil chega aos 20 milhões de motores flex, diz Anfavea|language=Portuguese|trans-title=Brazil reaches 20 million flex fuel cars|date=2013-06-28|last=Fernando Calmon|publisher=UOL Carros|accessdate=2013-11-18}}</ref><ref name="BR25miFlex">{{حوالہ ویب|url=http://www.automotivebusiness.com.br/noticia/22288/motores-flex-precisam-de-mais-eficiencia|title=Motores flex precisam de mais eficiência|language=Portuguese|trans-title=Flex engines require more efficiency|date=2015-07-07|last=Giovanna Riato|publisher=Automotive Business|accessdate=2015-08-26}}</ref> جون 2015 تک ، فلیکس فیول لائٹ ڈیوٹی گڈی د‏‏ی مجموعی فروخت 25.5 ملین یونٹ سی ، تے مارچ 2015 وچ فلیکس موٹرسائیکلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر 4 ملین سی۔ <ref name="MotoFlex4mi">{{حوالہ ویب|url=http://revistaautoesporte.globo.com/Noticias/noticia/2015/03/honda-chega-4-milhoes-de-motos-flex-produzidas-no-brasil.html|title=Honda chega a 4 milhões de Motos Flex Produzidas no Brasil|language=Portuguese|trans-title=Honda reaches 4 million flexible-fuel motorcycles produced in Brazil|last=Staff|publisher=Revista Auto Esporte|date=2015-03-09|accessdate=2015-08-27}}</ref> "فلیکس" گڈیاں د‏‏ی کامیابی دے نال نال ، پورے ملک وچ لازمی E25 مرکب دے نال ، ملک وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت نو‏‏ں فروری 2008 وچ پٹرول تو‏ں چلنے والے بیڑے دا 50 فیصد مارکیٹ شیئر حاصل کرنے وچ مدد ملی۔ <ref name="ANP07_2008"/><ref name="50consumo">{{حوالہ ویب|url=http://www.cornelionoticias.com.br/noticias/detalhes_noticias.asp?Nrseq=3221|title=Consumo de álcool supera o de gasolina pela primeira vez em 20 anos|last=UOL Noticias|publisher=Cornélio Notícias|date=2008-04-11|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090201123309/http://www.cornelionoticias.com.br/noticias/detalhes_noticias.asp?Nrseq=3221|archivedate=2009-02-01}}</ref> توانائی دے مساوی ہونے دے معاملے وچ ، گنے ایتھنول نے 2008 وچ آوا جائی دے شعبے دے ذریعہ ملک د‏‏ی توانائی د‏‏ی کھپت دے 17.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ == تریخ == {| class="wikitable" style="float: left; margin-left: 10px" ! colspan="6" style="text-align:center; background:#cfc;" | برازیل وچ ایتھانول مرکب دا تاریخی ارتقاء استعمال ہويا <br /><br /> (1976–2015) |- ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب ! style="background:#cfc;" | سال ! style="background:#cfc;" | ایتھانول <br /> مرکب |- | 1931 |<center> ای 5 </center> | 1989 |<center> E18-222–13 </center> | 2004 |<center> ای 20 </center> |- | 1976 |<center> ای 11 </center> | 1992 |<center> E13 </center> | 2005 |<center> ای 22 </center> |- | 1977 |<center> ای 10 </center> | 1993–98 |<center> ای 22 </center> | 2006 |<center> ای 20 </center> |- | 1978 |<center> E18–20–23 </center> | 1999 |<center> ای 24 </center> | 2007 <ref name="USP"/><ref name="Portaria2007"/> |<center> E23-25 </center> |- | 1981 |<center> E20–12–20 </center> | 2000 |<center> ای 20 </center> | 2008 |<center> ای 25 </center> |- | 1982 |<center> E15 </center> | 2001 |<center> ای 22 </center> | 2009 |<center> ای 25 </center> |- | 1984–86 |<center> ای 20 </center> | 2002 |<center> E24–25 </center> | 2010 |<center> E20-25 <ref name="Portaria2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/LEGISLACAO/PUBLICACOES_DOU/PUBLICACOES_DOU_2010/DOU_JANEIRO_2010/DO1_12-01_0.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160313074441/http://agricultura.gov.br/pls/portal/docs/page/mapa/legislacao/publicacoes_dou/publicacoes_dou_2010/dou_janeiro_2010/do1_12-01_0.pdf|archivedate=2016-03-13|title=Portaria No. 7 de 11 de Janeiro de 2010 do Ministério de Estado da Agricultura, Pecuária e Abastecimento e Resolução No. 1 do Conselho Interministeriarl do Açúcar e do Álcool|publisher=Diário Oficial da União|date=2010-01-12|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese}} pp. 3</ref> </center> |- | 1987–88 |<center> ای 22 </center> | 2003 |<center> E20-25 </center> | 2011 |<center> E18-25 </center> |- | colspan="4" | | 2015 |<center> E27 </center> |- | colspan="6" | <small>ماخذ: جے اے پورٹو ریکا (2007) ، ٹیبل 3.8 ، پی پی۔ &nbsp; 81–82 <br /></small> <small>نوٹ: E25 تو‏ں E20 وچ 2010 د‏‏ی کمی عارضی سی تے فروری تے اپریل دے درمیان ہوئی سی۔ <br /></small> <small>اپریل 2011 وچ نچلے مرکب دا فرش گھٹ کر E18 کردتا گیا۔ </small> |} 1532 تو‏ں برازیل وچ گنے د‏‏ی کاشت د‏‏ی جارہی اے کیونجے پرتگالی آباد کاراں دے ذریعہ یورپ نو‏‏ں برآمد د‏‏ی جانے والی چینی وچ سب تو‏ں پہلے چینی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/content/show.asp?cntCode=8875C0EE-34FA-4649-A2E6-80160F1A4782|archiveurl=https://archive.today/20120913214329/http://www.unica.com.br/content/show.asp?cntCode=8875C0EE-34FA-4649-A2E6-80160F1A4782|archivedate=2012-09-13|title=Setor Sucroenergético – Histórico: Ciclo Econômico da Cana-de-Açúcar|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese}}</ref> برازیل وچ ایندھن دے طور اُتے گنے ایتھانول دا پہلا استعمال ویہويں صدی دے آخر تے تیسری دہائی دے شروع تو‏ں شروع ہُندا اے ، اس ملک وچ آٹوموبائل متعارف ہونے دے نال ہی۔ <ref name="History">{{حوالہ ویب|url=http://www.aondevamos.eng.br/boletins/edicao07.htm|title=USGA: Em 1927, o Primeiro Grande Empreendimento Brasileiro em Álcool Combustível|publisher=Onde Vamos Boletim Enfoque|date=June 2000|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319112800/http://www.aondevamos.eng.br/boletins/edicao07.htm|archivedate=March 19, 2008}}</ref> [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] دوران ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر عروج اُتے سی تے ، جداں ہی جرمنی دے آبدوزاں دے حملےآں تو‏ں تیل د‏‏ی رسد نو‏‏ں خطرہ سی ، لازمی مرکب 1943 وچ 50 فیصد تک پہنچ گیا۔ <ref name="Ehistory">{{حوالہ ویب|url=http://www.runet.edu/~wkovarik/papers/International.History.Ethanol.Fuel.html|title=Ethanol's first century|last=William Kovarik|publisher=[[راڈفورڈ یونیورسٹی]]|year=2008|accessdate=2008-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081211155356/http://www.runet.edu/~wkovarik/papers/International.History.Ethanol.Fuel.html|archivedate=2008-12-11}} This paper was originally presented in the XVI International Synposium on Alcohol Fuels, and augmented or slightly revised with the addition of new information in 2006–2008.</ref> جنگ دے خاتمے دے بعد سستے تیل د‏‏ی وجہ تو‏ں پٹرول غالب آگیا ، تے اتینال د‏‏ی آمیزش صرف چھٹپٹ وچ استعمال ہُندی سی ، زیادہ تر شوگر دے فائدہ اٹھانے دے ل to ، ستر د‏‏ی دہائی تک ، جدو‏ں تیل دے پہلے بحران دے نتیجے وچ پٹرول د‏‏ی قلت تے خطرات تو‏ں آگاہی پیدا ہُندی سی۔ تیل اُتے انحصار اس بحران دے جواب دے طور اُتے ، برازیل د‏‏ی حکومت نے بائیوتھینول نو‏‏ں بطور ایندھن فروغ دینا شروع کيتا۔ نیشنل الکحل پروگرام - اُتے ''ó - ایلکول'' – ( {{Lang-pt|Programa Nacional do Álcool}} ) ، جو 1975 وچ شروع کيتا گیا سی ، ملک گیر پروگرام سی جو حکومت نے گنے تو‏ں پیدا ہونے والے ایتھنول دے حق وچ [[حفری ایندھن]] ، جداں پٹرول جداں اخذ کردہ آٹوموبائل ایندھناں نو‏‏ں نکالنے دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کیہ سی۔ <ref name="Bastos">{{حوالہ ویب|url=http://www.energytribune.com/articles.cfm?aid=534|last=Milton Briquet Bastos|title=Brazil's Ethanol Program – An Insider's View|publisher=Energy Tribune|date=2007-06-20|accessdate=2008-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110710193215/http://www.energytribune.com/articles.cfm?aid=534|archivedate=July 10, 2011}}</ref><ref name="Veja1979">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/idade/exclusivo/petroleo/130679.html|title=O petróleo da cana|last=Revista Veja|publisher=[[Editora Abril]]|date=1979-06-13|accessdate=2008-11-29|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006165850/http://veja.abril.com.br/idade/exclusivo/petroleo/130679.html|archivedate=2008-10-06|authorlink=Revista Veja}}</ref> [[فائل:Fiat 147 br.jpg|سجے|thumb| 1979 وچ برازیل دا فیاٹ 147 پہلا جدید آٹوموبائل سی جس نو‏‏ں مارکیٹ وچ لانچ کيتا گیا سی جو صرف ہائیڈروس ایتھنول ایندھن ( E100 ) اُتے چلانے دے قابل سی۔]] پروگرام دے پہلے مرحلے وچ پٹرول دے نال ملاوٹ دے لئی انہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی تیاری اُتے توجہ دتی گئی۔ برازیل د‏‏ی حکومت نے ایتھنول ایندھن نو‏‏ں پٹرول تو‏ں ملیانا لازمی قرار دے دتا ، جس تو‏ں 1976 تو‏ں 1992 تک 10 to تو‏ں 22٪ دے درمیان اتار چڑھاؤ آندا رہیا۔ <ref name="USP"/> اس لازمی طور اُتے کم تو‏ں کم پٹرول مرکب د‏‏ی وجہ تو‏ں ، ملک وچ ہن خالص پٹرول ( E0 ) فروخت نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ اکتوبر 1993 وچ اک وفاقی قانون منظور کيتا گیا سی جس دے تحت پورے ملک وچ 22٪ این ہائیڈروس ایتھنول ( E22 ) لازمی امتزاج قائم کيتا گیا سی۔ اس قانون نے ایگزیکٹو نو‏‏ں اختیار وی دتا سی کہ اوہ پہلے تو‏ں قائم حدود وچ ایتھنول د‏‏ی مختلف فیصد مقرر کرے۔ تے 2003 دے بعد تو‏ں ایہ حداں حجم دے لحاظ تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ 25٪ ( E25 ) تے گھٹ تو‏ں گھٹ 20٪ ( E20 ) اُتے طے کيتیاں گئیاں۔ <ref name="Lei8723"/> اس دے بعد تو‏ں ، حکومت نے گنے د‏‏ی فصل دے نتائج تے گنے تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی سطح دے مطابق ایتھنول مرکب د‏‏ی فیصد مقرر کردتی اے ، جس دے نتیجے وچ ايس‏ے سال دے اندر وی مرکب تغیر پایا جاندا ا‏‏ے۔ [[فائل:Historical trend ethanol and flex veh in Brazil 1979 2008.png|thumb|300x300px| 1979 تو‏ں لے ک‏ے 2017 تک ایندھن ، صاف ایتھنول (الکحل) ، فلیکس فیول ، تے [[پیٹرول|پٹرول]] گاڑیاں د‏‏ی قسم دے ذریعہ ہلکی گڈیاں د‏‏ی برازیل د‏‏ی تیاری دا تاریخی رجحان۔ <ref>[http://www.virapagina.com.br/anfavea2018/59/#zoom=z Anuário da Indústria Automobilística Brasileira 2018, ANFAVEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216062941/http://www.virapagina.com.br/anfavea2018/59/#zoom=z |date=2018-12-16 }}</ref> ]] جولائ‏ی 2007 دے بعد تو‏ں لازمی مرکب 25 فیصد انہائیڈروس ایتھانول تے 75٪ پٹرول یا ای 25 مرکب اے ۔ <ref name="Portaria2007">{{حوالہ ویب|url=http://extranet.agricultura.gov.br/sislegis-consulta/consultarLegislacao.do?operacao=visualizar&id=17886|title=Portaria Nº 143, de 27 de Junho de 2007|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|accessdate=2008-10-05|language=Portuguese}} "This decree fixed the mandatory blend at 25% starting July 1st, 2007"</ref> اُتے ، 2010 وچ ، تے سپلائی دے خدشےآں تے اتینال ایندھن د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں دے نتیجے وچ ، حکومت نے یکم فروری ، 2010 تو‏ں E25 تو‏ں E20 تک عارضی طور اُتے 90 دن دے مرکب وچ کمی دا حکم دتا۔ <ref name="Portaria2010"/> مارچ 2015 دے وسط تک ، حکومت نے باقاعدگی تو‏ں پٹرول وچ ایتھنول مرکب نو‏‏ں عارضی طور اُتے 25 فیصد تو‏ں ودھیا کر 27 فیصد کردتا۔ این ایف اے ای اے ، برازیل د‏‏ی کار ساز کمپنیاں د‏‏ی ایسوسی ایشن د‏‏ی درخواست اُتے پریمیم پٹرول اُتے ملاوٹ 25٪ رکھی گئی سی ، کیونجے فلیکس فیول کاراں دے برخلاف ، E25 دے لئی بنائی گئی کاراں اُتے زیادہ امتزاج اُتے پائے جانے والے خدشےآں د‏‏ی وجہ تاں۔ 1 ارب لیٹر (264 ملین امریکی گیلن) ایتھنول دے موجودہ اسٹور اسٹاک د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت نے ایتھنول پروڈیوسراں دے لئی معاشی مراعات دے طور اُتے اعلیٰ مرکب د‏‏ی منظوری دی۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ ای 27 دے نفاذ تو‏ں 2015 دے اختتام تو‏ں پہلے اوور اسٹاک دے استعمال کیت‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ <ref>{{cite news|url=http://g1.globo.com/economia/noticia/2015/03/mistura-de-etanol-na-gasolina-sobe-para-27-partir-de-16-de-marco.html|title=Mistura de etanol na gasolina sobe para 27% a partir de 16 de março|language=Portuguese|trans-title=Ethanol blend will increase to 27% beginning March 16|author=Fábio Amato e Filipe Matoso|work=Globo.com|date=2015-03-04|accessdate=2015-03-22}}</ref> مقامی کار سازاں دے ذریعہ تیار کردہ ، تے تیل دے دوسرے بحران تو‏ں مجبور ہونے والے متعدد پروٹوٹائپس دے نال سرکاری بیڑے وچ جانچ کرنے دے بعد ، فیاٹ 147 ، پہلی جدید تجارتی صاف ایتھنول کار ( صرف E100 ) نو‏‏ں جولائ‏ی 1979 وچ مارکیٹ وچ پیش کيتا گیا۔ <ref name="Veja1979"/> برازیل د‏‏ی حکومت نے ایتھنول انڈسٹری دے لئی تن اہ‏م ابتدائی ڈرائیور فراہ‏م کیتے: سرکاری تیل کمپنی پیٹروبراس د‏ی طرف تو‏ں ضمانت دتی گئی خریداری ، زرعی صنعتی اتینال کمپنیاں دے لئی کم سود والے قرضےآں ، تے پٹرول تے ایتھنول د‏‏ی قیمتاں جتھ‏ے ہائیڈروس ایتھنول نے 59٪ وچ فروخت کيتا۔ پمپ اُتے حکومت دے مقرر پٹرول د‏‏ی قیمت۔ اس طرح تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں سبسڈی دینا تے مصنوعی طور اُتے کم قیمت دا تعین کرنا ایتھنول نو‏‏ں پٹرول دے متبادل دے طور اُتے مرتب کرنا۔ <ref name="lovins">Lovins. A.B. (2005). [[Winning the Oil Endgame]], p. 105.</ref> 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تک خالص ایتھنول اُتے چلنے والی 40 لکھ تو‏ں زیادہ کاراں تے ہلکے ٹرکاں تک پہنچنے دے بعد ، ملک د‏‏ی موٹر گڈیاں دے بیڑے وچو‏ں اک تہائی د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے ، اتینال د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے صرف اتینال د‏‏ی کاراں د‏‏ی فروخت کئی عوامل د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹپک گئی۔ سب تو‏ں پہلے ، پٹرول د‏‏ی قیمتاں 1980 د‏‏ی دہائی دے تیل د‏‏ی خرابی دے نتیجے وچ بہت تیزی تو‏ں گر گئياں ، لیکن اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ 1989 دے وسط تک ہزاراں گاڑیاں گیس اسٹیشناں اُتے لگ گئياں یا انہاں دے گیراجاں وچ ایندھن د‏‏ی کمی تو‏ں مقامی مارکیٹ وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی فراہمی د‏‏ی قلت رہی۔ <ref name="Veja1989">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/arquivo_veja/capa_24051989.shtml|title=Um sonho corroído|last=Revista Veja|publisher=[[Editora Abril]]|date=1989-05-24|accessdate=2008-11-29|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090208192704/http://veja.abril.com.br/arquivo_veja/capa_24051989.shtml|archivedate=2009-02-08|authorlink=Revista Veja}}</ref> چونکہ ہن صرف اہ‏م ایتھنول صرف بحری بیڑے نو‏‏ں درکار ودھدی ہوئی طلب دے نال رسد برقرار نئيں رکھ سکی ، لہذا برازیل د‏‏ی حکومت نے 1991 وچ ایتھنول د‏‏ی درآمد شروع کردتی۔ <ref name="IADB"/><ref name="CEPAL"/> 1979 تو‏ں لے ک‏ے دسمبر 2010 تک صاف ایتھنول گڈیاں د‏‏ی کل تعداد 5.7 ملین سی۔ <ref name="ANFAVEA2">{{حوالہ ویب|url=http://anfavea2010.virapagina.com.br/anfavea2010/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2010: Tabelas 2.1-2.2-2.3 Produção por combustível – 1957/2009|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2011-02-10|language=Portuguese|pages=62–64|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110118035745/http://anfavea2010.virapagina.com.br/anfavea2010/|archivedate=2011-01-18}} ''For the complete detail year by year up to 2010 see table in [[برازیل وچ ایتھنول ایندھن د‏‏ی تریخ|History of ethanol fuel in Brazil]]''</ref><ref name="ANFAVEA4">{{حوالہ ویب|url=http://www.anfavea.com.br/tabelas/autoveiculos/tabela10_producao.pdf|title=Produção de Automóveis por Tipo e Combustível – 2010 (Tabela 10)|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|date=January 2011|accessdate=2011-02-10|language=Portuguese}} ''Production up to December 2010''</ref> 2003 ءتک تک صاف استعمال شدہ ایتھنول گڈیاں د‏‏ی تعداد 2 تو‏ں 3 ملین گڈیاں دے درمیان لگائی گئی سی ، تے {{بمطابق|2011|12}} تک اس دا تخمینہ 1.22 ملین لگایا گیا سی ۔ <ref name="Frota092012">{{حوالہ ویب|url=http://www.unicadata.com.br/listagem.php?idMn=55|title=Frota brasileira de autoveículos leves (ciclo Otto)|language=Portuguese|trans-title=Brazilian fleet of light vehicles (Otto cycle)|last=UNICA, Brazil|publisher=UNICA Data|date=October 2012|accessdate=2012-10-31|authorlink=UNICA, Brazil}}</ref> [[فائل:Brazilian 2003 VW Gol 1.6 Total Flex.jpg|سجے|thumb| 2003 وچ [[برازیل|برازیل دے]] وی ڈبلیو گول 1.6 ٹوٹل فلیکس پہلی لچکدار ایندھن کار سی جو کسی وی طرح دے [[پیٹرول|پٹرول]] تے ایتھنول دے نال چلنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی سی۔ ]] لچکدار ایندھن والی گڈیاں د‏‏ی برازیلین مارکیٹ وچ تعارف دے نال ہی ایتھنول تو‏ں چلنے والی گڈیاں اُتے اعتماد بحال ہويا۔ مارچ 2003 وچ [[ووکس ویگن]] نے برازیل د‏‏ی مارکیٹ وچ گول 1.6 ٹوٹل فلیکس لانچ کيتا ، جو پہلی تجارتی لچکدار ایندھن گڈی اے جو پٹرول تے ایتھنول دے کسی وی مرکب اُتے چلنے دے قابل ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.vwbr.com.br/VWBrasil/Historia/A-nova-Volkswagen.aspx|title=A Nova Volkswagen|publisher=Wolkswagen Brazil|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080915184129/http://www.vwbr.com.br/VWBrasil/Historia/A-nova-Volkswagen.aspx|archivedate=2008-09-15}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.parana-online.com.br/canal/automoveis/news/170341/|title=Volkswagen lança Golf Total Flex 1.6|publisher=ParanaOnline|date=2006-03-30|accessdate=2008-10-18|language=Portuguese}}</ref> لچکدار ایندھن والی گاڑیاں تیار کرنے والے 2010 وچ ، شیورلیٹ ، فیاٹ ، [[فورڈ]] ، پیوگوٹ ، رینالٹ ، [[ووکس ویگن]] ، [[ہنڈا|ہونڈا]] ، [[میتسوبیشی|دوستسبشی]] ، [[ٹویوٹا]] ، سائٹروان ، نسان تے کیہ موٹرز شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Kia10">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/10/flex-20101027.html#more|title=Kia introduces new Flex-Fuel Soul Flex at Brazilian Motor Show; boosts output and lowers fuel consumption|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-10-27|accessdate=2010-10-28|تاريخ-الأرشيف=2023-04-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230408005357/https://www.greencarcongress.com/2010/10/flex-20101027.html#more|url-status=dead}}</ref> 2013 وچ ، فورڈ نے براہ راست انجیکشن دے نال پہلی فلیکس فیول کار دا آغاز کيتا: فوکس 2.0 ڈوریٹیک ڈائریکٹ فلیکس۔ <ref>[http://carros.uol.com.br/noticias/redacao/2013/08/28/ford-poe-no-focus-o-1-motor-flex-com-injecao-direta-preco-e-segredo.htm Ford põe no Focus o 1º motor flex com injeção direta; preço é segredo] – UOL Carros, 28 August 2013</ref> لچکدار ایندھن کاراں 2004 وچ کاراں د‏‏ی فروخت دا 22 فیصد ، 2005 وچ 73 فیصد ، جولائ‏ی 2008 وچ 87.6 فیصد ، <ref name="July2008">{{حوالہ ویب|url=http://www.hojenoticias.com.br/negocios/vendas-de-veiculos-flex-no-brasil-sobem-311-em-julho-ant-2008/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090201083159/http://www.hojenoticias.com.br/negocios/vendas-de-veiculos-flex-no-brasil-sobem-311-em-julho-ant-2008/|archivedate=2009-02-01|title=Vendas de veículos flex no Brasil sobem 31,1% em julho 2008|date=2008-08-06|publisher=Hoje Notícias|accessdate=2008-08-13|language=Portuguese}}</ref> تے اگست 2009 وچ ایہ ریکارڈ 94 فیصد تک پہنچ گئياں۔ <ref name="UnicaFlex09">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=83CC5EC9-8E69-4C11-9F0E-CBDF9B849AE2|archiveurl=https://archive.today/20121209053326/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=83CC5EC9-8E69-4C11-9F0E-CBDF9B849AE2|archivedate=2012-12-09|title=Participação de carros flex nas vendas volta a bater 94%|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2009-09-08|accessdate=2009-09-13|language=Portuguese}}</ref> مارچ 2010 وچ فلیکس فیول کاراں تے ہلکی تجارتی گڈیاں د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر 10 ملین گڈیاں دے سنگ میل اُتے پہنچی ، <ref name="GCC0310"/> تے 15 &nbsp; جنوری 2012 وچ ملین۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mdic.gov.br/sitio/interna/interna.php?area=2&menu=999|title=Álcool combustível – Uso veicular do álcool combustível|last=MDIC|publisher=Ministério de Desenvolvimento, Indústria e Comércio Exterior (MDIC)|year=2012|accessdate=2012-03-22|language=Portuguese}}</ref> فلیکس فیول کاراں تے لائٹ ٹرکاں د‏‏ی رجسٹریشن 2012 وچ ملک وچ فروخت ہونے والی تمام مسافر تے لائٹ ڈیوٹی گڈیاں وچو‏ں 87.0 فیصد نمائندگی کردی سی۔ <ref name="ANFAVEA2013">{{حوالہ ویب|url=http://www.virapagina.com.br/anfavea2013/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2012: Tabela 2.3 Produção por combustível – 1957/2012|last=ANFAVEA|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2013-11-17|language=Portuguese|archivedate=2013-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206142837/http://www.virapagina.com.br/anfavea2013/}}'' See Table 2.3 and 2.4 pp. 60-63 and Table 2.5 and 2.6, 66''.</ref> پروڈکشن نے 20 نو‏‏ں پاس کيتا &nbsp; جون 2013 وچ ملین یونٹ دا نشان۔ <ref name="BR20miFlex"/> 2014 دے اختتام تک ، فلیکس فیول کاراں نے لائٹ ڈیوٹی والی گڈیاں دے 54 فیصد برازیلین رجسٹرڈ نمائندگی د‏‏ی ، جدو‏ں کہ صرف پٹرول گڈیاں نے 34.3 فیصد نمائندگی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://g1.globo.com/carros/noticia/2015/05/com-vendas-em-queda-idade-media-de-veiculos-volta-subir-no-brasil.html|title=Com vendas em queda, idade média de veículos volta a subir no Brasil|language=Portuguese|trans-title=Average age of Brazilian motorvehicles rises again while sales are falling|last=Staff|publisher=Revista Auto Esporte|date=2015-05-04|accessdate=2015-08-27}}</ref> {{بمطابق|2015|06}} ، فلیکس فیول لائٹ ڈیوٹی گڈی د‏‏ی مجموعی فروخت 25.5 ملین یونٹ رہی۔ <ref name="BR25miFlex"/> "فلیکس" گڈیاں د‏‏ی تیز رفتار اپنانے تے تجارتی کامیابی ، جداں کہ اوہ مشہور نيں ، E25 ایندھن دے طور اُتے پٹرول دے نال الکحل دے لازمی مرکب دے نال ، اتینول د‏‏ی کھپت اس حد تک ودھ گئی اے کہ فروری 2008 تک ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ اک اہ‏م مقام حاصل ہويا سی۔ جدو‏ں ایتھنول خوردہ فروخت نے پٹرول تو‏ں چلنے والے بیڑے وچ 50 فیصد مارکیٹ شیئر نو‏‏ں عبور کيتا۔ <ref name="ANP07_2008"/><ref name="50consumo"/> ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت د‏‏ی اس سطح نو‏‏ں 1980 دے دہائی دے آخر تو‏ں ، ''پری الکل'' پروگرام دے عروج اُتے نئيں پہنچیا سی۔ <ref name="ANP02_2008">{{حوالہ ویب|url=http://www.agropecuariabrasil.com.br/anp-estima-que-consumo-de-alcool-supere-gasolina/|title=ANP estima que consumo de álcool supere gasolina|last=Gazeta Mercantil|year=2008|publisher=Agropecuária Brasil|accessdate=2008-08-09|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601174307/http://www.agropecuariabrasil.com.br/anp-estima-que-consumo-de-alcool-supere-gasolina/|archivedate=June 1, 2008}}</ref> [[فائل:3 Views Honda Flex Titan CG 150 Mix Fuel Injection 06 2009 Itu.jpg|کھبے|thumb| 2009 وچ [[ہنڈا|ہونڈا]] سی جی 150 ٹائٹن مکس برازیلین مارکیٹ وچ لانچ کيتا گیا سی تے ایہ دنیا وچ فروخت ہونے والا پہلا فلیکس فیول [[موٹر سائیکل|موٹرسائیکل]] بن گیا سی۔ ]] پائیدار ٹرانسپورٹ (بی ای ایس ٹی) پروجیکٹ دے زیراہتمام ، ایتھنول تو‏ں چلنے والی پہلی (ای ڈی 95 ) بس نے دسمبر 2007 وچ ساؤ پاؤلو شہر وچ اک سالہ آزمائشی منصوبے دے طور اُتے اپنی کاروائیاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="SaoBEST">{{حوالہ ویب|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=90442|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090217024901/http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=90442|archivedate=2009-02-17|title=Começa a circular em São Paulo ônibus movido a etanol|publisher=Estado de São Paulo|accessdate=2008-11-22|language=Portuguese}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://biopact.com/2008_01_13_archive.html|publisher=Biopact|title=São Paulo joins EU's BEST project with pure ethanol bus trial; over 400 in operation so far|date=2008-01-31|accessdate=2008-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080922095015/http://biopact.com/2008_01_13_archive.html|archivedate=2008-09-22}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2007/12/so-paolo-puts-e.html|title=Sao Paulo Puts Ethanol Bus into Service in BEST Project|publisher=Green Car Congress|date=2007-12-23|accessdate=2008-11-22}}</ref> ED95 د‏‏ی اک دوسری آزمائشی بس نے نومبر 2009 وچ [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] شہر وچ کم کرنا شروع کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://cenbio.iee.usp.br/destaques/2009/eventobest.htm|title=São Paulo recebe segundo ônibus movido a etanol|last=Fernando Saker|publisher=Centro Nacional de Referência em Biomassa|date=2009-11-13|accessdate=2011-05-28|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813082156/http://cenbio.iee.usp.br/destaques/2009/eventobest.htm|archivedate=2011-08-13}}</ref> دونے بساں دے 3 سالہ آزمائشی آپریشن دے دوران حاصل ہونے والے تسلی بخش نتائج د‏‏ی بنیاد اُتے ، نومبر 2010 وچ ساؤ پالو شہر د‏‏ی میونسپل حکومت نے ، یونینکا ، کوسان ، اسکانیہ تے ویاؤ میٹروپولیتانا دے نال اک معاہدہ کيتا جس وچ ، مقامی بس آپریٹر ، نو‏‏ں متعارف کرانے دے لئی مئی 2011 تک 50 ایتھنول تو‏ں چلنے والی ED95 بساں دا بیڑا۔ مقامی حکومت دا مقصد شہر دے پورے بس بیڑے دے لئی اے ، جو 15،000 ڈیزل تو‏ں چلنے والی بساں اُتے مشتمل اے ، جو 2018 تک صرف قابل تجدید ایندھن استعمال کر سکدی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/11/s%C3%A3o-paulo-putting-50-scania-ethanol-buses-into-service.html#more|title=São Paulo putting 50 Scania ethanol buses into service|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-11-29|accessdate=2010-11-29|تاريخ-الأرشيف=2022-08-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220808143320/https://www.greencarcongress.com/2010/11/s%C3%A3o-paulo-putting-50-scania-ethanol-buses-into-service.html#more|url-status=dead}}</ref> ایتھنول تو‏ں چلنے والی پہلی بساں مئی 2011 وچ فراہ‏م کيتیاں گئیاں ، تے 50 ایتھانول تو‏ں چلنے والی ED95 بساں جون 2011 وچ ساؤ پالو وچ باقاعدہ سروس شروع کرنے والی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EthanolBus2">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=2D454563-EFEF-44F2-9C4A-6FA552985B89|archiveurl=https://archive.today/20121205230647/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=2D454563-EFEF-44F2-9C4A-6FA552985B89|archivedate=2012-12-05|title=Substituição de diesel por etanol: vantagem que novos ônibus trazem à cidade de São Paulo|website=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|language=Portuguese|date=2011-05-26|accessdate=2011-05-27}}</ref> برازیل د‏‏ی لچکدار فیول ٹکنالوجی د‏‏ی اک ہور بدعت فلیکس فیول [[موٹر سائیکل|موٹرسائیکلاں دی]] ترقی سی۔ <ref name="Motoflex">{{حوالہ ویب|url=http://www.webmotors.com.br/wmpublicador/Reportagens_Conteudo.vxlpub?hnid=38490|title=Magneti Marelli apresenta a moto flexível em combustível|publisher=WebMotors|date=2007-11-07|accessdate=2008-09-07|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611125655/http://www.webmotors.com.br/wmpublicador/Reportagens_Conteudo.vxlpub?hnid=38490|archivedate=2008-06-11}}</ref><ref name="Aldo Tizzani">{{حوالہ ویب|url=http://carros.uol.com.br/ultnot/2008/04/23/ult5498u65.jhtm|last=Aldo Tizzani|title=Moto flex 'imita' carros e deve chegar até dezembro|publisher=UOL Carros|date=2008-04-23|accessdate=2008-09-07|language=Portuguese}}</ref> پہلی فلیکس موٹرسائیکل مارچ 2009 وچ [[ہنڈا|ہونڈا]] نے لانچ د‏‏ی سی۔ برازیل دے اس دے ذیلی ادارہ موٹو ہونڈا ڈا امازونیا دے ذریعہ تیار کردہ ، سی جی 150 ٹائٹن مکس نو‏‏ں تقریبا7 2700 امریکی ڈالر وچ فروخت کيتا جاندا ا‏‏ے۔ سردی تو‏ں شروع ہونے والی پریشانیاں تو‏ں بچنے دے لئی ، ایندھن دے ٹینک وچ 15 تو‏ں کم درجہ حرارت اُتے کم تو‏ں کم 20٪ پٹرول ہونا ضروری اے &nbsp; . C (59) &nbsp; ° F) ستمبر 2009 وچ ، ہونڈا نے اک دوسری لچک دار ایندھن موٹرسائیکل ، آن روڈ این ایکس آر 150 بروس مکس لانچ د‏‏ی ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.motodriver.com.br/2009/09/nova-honda-nxr-150-bros-mix-e-a-1-on-off-road-com-tecnologia-bicombustivel-do-brasil/|title=Nova Honda NXR 150 Bros Mix é a 1ª On-Off Road com tecnologia bicombustível do Brasil|publisher=MotoDriver|date=2009-09-17|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090929015513/http://www.motodriver.com.br/2009/09/nova-honda-nxr-150-bros-mix-e-a-1-on-off-road-com-tecnologia-bicombustivel-do-brasil/|archivedate=September 29, 2009}}</ref> دسمبر 2010 تک دونے ہونڈا دے لچکدار ایندھن والے موٹرسائیکلاں د‏‏ی 515،726 یونٹ د‏‏ی مجموعی فروخت ہوگئی سی ، جو 2010 وچ برازیل د‏‏ی نويں موٹرسائیکل فروخت وچ 18.1 فیصد مارکیٹ شیئر د‏‏ی نمائندگی کردی سی۔ <ref name="MotoFlex09"/><ref name="MotoFlex10">{{حوالہ ویب|url=http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf|title=Produção Motocicletas 2010|publisher=ABRACICLO|accessdate=2011-02-15|language=Portuguese|archivedate=2012-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129195708/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2010%20produo-dezcorreto.pdf}}</ref> ہونڈا دے ذریعہ تیار کردہ دو ہور فلیکس فیول موٹرسائیکلاں اکتوبر 2010 تے جنوری 2011 وچ شروع کيتیاں گئیاں ، سی جی 150 ایف اے این تے ہونڈا بی آئی زیڈ 125 فلیکس۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={63B12AD6-2EFB-4670-87D3-ECE52A603131}|title=Com novo modelo flex, mais de metade da produção da Honda será bicombustível|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2011-01-12|accessdate=2011-03-18|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120317074616/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B63B12AD6-2EFB-4670-87D3-ECE52A603131%7D|archivedate=2012-03-17}}</ref> 2011 دے دوران مجموعی طور اُتے 956،117 فلیکس فیول موٹرسائیکلاں تیار کيتیاں گئیاں ، جس تو‏ں اس دا مارکیٹ شیئر 56.7 فیصد ہوگیا۔ <ref name="MotoFlex11">{{حوالہ ویب|url=http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf|title=Produção Motocicletas 2011|trans-title=2011 Motorcycle Production|publisher=ABRACICLO|accessdate=2012-01-21|language=Portuguese|archivedate=2012-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121129195719/http://www.abraciclo.com.br/images/stories/dados_setor/motocicletas/producao/2011%20produo-dezembro.pdf}}</ref> پیداوا‏‏ر 2 تک پہنچ گئی &nbsp; اگست 2012 وچ ملین دا نشان۔ <ref name="MotoFlex2mi">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=341B283C-0BE4-4F81-9027-603558AC3CAB|archiveurl=https://archive.today/20121231232326/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=341B283C-0BE4-4F81-9027-603558AC3CAB|archivedate=2012-12-31|title=Dois milhões de motos flex produzidas pela Honda comprovam boa aceitação da tecnologia no País|trans-title=Two million flex motorcycles produced by Honda are proof of the technology acceptance in the country|publisher=[[UNICA, Brazil]]|accessdate=2012-09-11|date=2012-09-06|language=Portuguese}}</ref> لچکدار ایندھن موٹرسائیکل پروڈکشن نے 3 نو‏‏ں منتقل کيتا &nbsp; اکتوبر 2013 وچ ملین یونٹ سنگ میل ، <ref name="MotoFlex3mi">{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiasautomotivas.com.br/honda-comemora-3-milhoes-de-motos-flex-produzidas-com-edicao-especial-flexone/|title=Honda comemora 3 milhões de motos flex produzidas com edição especial FlexOne|language=Portuguese|trans-title=Honda commemorates 3 million flexible-fuel motorcycles produced with FlexOne special edition|last=Leonardo Andrade|publisher=Notícias Automotivas|date=2013-10-08|accessdate=2015-08-27|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160519033839/http://www.noticiasautomotivas.com.br/honda-comemora-3-milhoes-de-motos-flex-produzidas-com-edicao-especial-flexone/|archivedate=2016-05-19}}</ref> تے 4 &nbsp; مارچ 2015 وچ ملین دا نشان۔ <ref name="MotoFlex4mi"/> == پیداوا‏‏ر == === معاشی تے پیداوا‏‏ر دے اشارے === {| class="wikitable" style="float: left; text-align:center; margin-left: 10px" ! colspan="16" style="text-align:center; background:#cfc;" | برازیلی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ^(ا) ^(بی) 2004–2019 <ref name="EthanolProd2017"/><ref name="RFAProd2007_2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/resources/industry/statistics/|title=Industry Statistics: 2010 World Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|last=F.O. Lichts|accessdate=2015-11-22}} Under "Fuel Ethanol Production" click on the corresponding year.</ref><ref name="RFAOutlook2012">{{حوالہ ویب|url=http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|title=Accelerating Industry Innovation—2012 Ethanol Industry Outlook|last=Renewable Fuels Association|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|date=2012-03-06|accessdate=2012-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514044111/http://ethanolrfa.3cdn.net/d4ad995ffb7ae8fbfe_1vm62ypzd.pdf|archivedate=2012-05-14}} ''See pp. 3, 8, 10 22 and 23''.</ref><ref name="RFAstats2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1|title=2010 Ethanol Industry Outlook: Climate of Opportunity|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|year=2010|accessdate=2010-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718131036/http://www.ethanolrfa.org/page/-/objects/pdf/outlook/RFAoutlook2010_fin.pdf?nocdn=1|archivedate=2011-07-18}}</ref><ref name="RFA1E">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E|title=Industry Statistics: 2008 World Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|accessdate=2009-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408091334/http://www.ethanolrfa.org/industry/statistics/#E|archivedate=April 8, 2008}}</ref><ref name="RFA2020">{{حوالہ ویب|url=https://ethanolrfa.org/statistics/annual-ethanol-production/|title=Annual Fuel Ethanol Production|publisher=[[Renewable Fuels Association]]|accessdate=2020-04-29|archivedate=2020-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809114211/https://ethanolrfa.org/statistics/annual-ethanol-production/}}</ref> <nowiki /> <small>(لکھاں امریکی گیلن )</small> |- ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012 ! 2013 ! 2014 ! 2015 ! 2016 ! 2017 ! 2018 ! 2019 |- | 3،989 | 4،227 | 4،491 | 5،019 | 6،472 | 6،578 | 6،922 | 5،573 | 5،577 | 6،267 | 6،760 | 7،200 | 6،760 | 6،860 | 7،920 | 8،620 |- | colspan="16" | <small>نوٹ: (ا) تمام درجہ دے لئی 2004–06۔ (b) 2007–10 تے 2014–20 ایتھنول صرف۔ </small> |} برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر گنے نو‏‏ں [[خام مال|فیڈ اسٹاک دے]] طور اُتے استعمال کردی اے تے گنے دے [[شکر|سوکروز]] مواد دے استعمال اُتے مبنی پہلی نسل د‏‏ی ٹکنالوجیاں اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ 1975 دے بعد ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ فی سال 3.77 فیصد اضافہ ہويا اے تے پیداواری صلاحیت وچ اضافہ پیداوا‏‏ر دے عمل دے زرعی تے صنعتی مراحل وچ بہتری اُتے مبنی ا‏‏ے۔ توقع کيتی جاندی اے کہ بہترین طریقےآں وچ ہور بہتری دے لئی مختصر تو‏ں درمیانی مدت وچ اوسطا 9000 [[لٹر|لیٹر]] فی ہیکٹر ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت ہوئے گی۔ <ref name="Goldemberg"/> جولائ‏ی 2008 تک برازیل وچ 378 ایتھنول پلانٹ کم ک‏ر رہ‏ے سن ، 126 ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی وقف سن تے 252 چینی تے ایتھنول پیدا کردے سن ۔ ایتھ‏ے 15 اضافی پلانٹس نيں جو خصوصی طور اُتے چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مختص ني‏‏‏‏ں۔ انہاں پلانٹاں وچ سالانہ 538 ملین میٹرک ٹن گنے د‏‏ی کچلنے د‏‏ی گنجائش موجود اے ، تے ایتھ‏ے 25 پلانٹ زیر تعمیر نيں جو توقع ک‏ر رہ‏ے نيں کہ 2009 تک ایہ گنے د‏‏ی کچلنے د‏‏ی اک اضافی گنجائش وچ اضافہ کرن گے۔ عام پلانٹ د‏‏ی لاگت لگ بھگ 150 $ ملین امریکی اے تے اس وچ نیڑے گنے دے 30،000 ہیکٹر پودے لگانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> [[فائل:Historical trend alcohol production by ethanol type Brazil 1990 2008.png|کھبے|thumb|250x250px| پیداوا‏‏ر سال 1990/91 تو‏ں 2007/08 تک <ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> گرین ہائیڈریٹڈ ایتھنول (E100) اے تے پیلا گیسوہل ملاوٹ دے لئی اینہائڈروس ایتھنول استعمال ا‏‏ے۔ ]] ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ملک دے [[مرکزی مغربی علاقہ، برازیل|وسطی]] تے [[جنوب مشرقی علاقہ، برازیل|جنوب مشرقی]] علاقےآں وچ مرکوز اے ، جس د‏‏ی سربراہی [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو ریاست کردی اے ]] ، ملک د‏‏ی کل ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا٪ 60 فیصد ، اس دے بعد [[پارانا (ریاست)|پارانا]] (8٪) ، [[میناس گیرائس|میناس گیریز]] (8 فیصد) تے [[گوئیاس|گوئس]] (5٪) ا‏‏ے۔ ).<ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> ایہ دونے خطے 2005 دے بعد تو‏ں برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی 90 فیصد پیداوا‏‏ر دے ذمہ دار نيں <ref name="MLA_2004"/> تے فصل دا موسم اپریل تو‏ں نومبر تک جاری رہندا ا‏‏ے۔ [[شمال مشرقی علاقہ، برازیل|شمال مشرقی خطہ]] ایتھنول د‏‏ی بقیہ 10٪ پیداوا‏‏ر دے لئی ذمہ دار اے ، جس د‏‏ی قیادت کل پیداوا‏‏ر وچ 2٪ [[الاگواس|علاگوس کردی اے ]] ۔ شمال-شمال مشرقی خطے وچ فصل د‏‏ی کٹائی دا موسم ستمبر تو‏ں مارچ تک ہُندا اے ، تے اس خطے وچ اوسط پیداوری جنوبی وسطی خطے تو‏ں کم ا‏‏ے۔ <ref name="CONAB">{{حوالہ ویب|url=http://www.conab.gov.br/conabweb/download/safra/cana.pdf|last=Companhia Nacional de Abastecimento (CONAB Brazil)|publisher=CONAB|title=Acompanhamento da Safra Brasileira Cana-de-Açúcar Zafra 08|date=August 2008|language=Portuguese|accessdate=2008-11-18|تاريخ-الأرشيف=2023-09-17|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230917010225/https://www.conab.gov.br/conabweb/download/safra/cana.pdf|url-status=dead}}</ref> فصل دے دو اہ‏م سیزن وچ فرق د‏‏ی وجہ تو‏ں ، شوگر تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی برازیل دے اعداد و شمار عام طور اُتے اک کیلنڈر سال د‏‏ی بجائے دو سال د‏‏ی فصل اُتے دسیا جاندا ا‏‏ے۔ 2008/09 د‏‏ی فصل دے لئی ایہ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ گنے دا تقریبا 44٪ چینی ، 1٪ [[الکحلی مشروب|الکحل مشروبات دے لئی]] ، تے 55 فیصد ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ استعمال ہوئے گا۔ 24/9 بلین [[لٹر|لیٹر]] (6.58 بلین امریکی مائع گیلن ) <ref name="EPE08">{{حوالہ ویب|url=http://www.epe.gov.br/Lists/Estudos/Attachments/28/Cadernos%20de%20Energia%20-%20Perspectiva%20para%20o%20etanol%20no%20Brasil.pdf|last=Empresa de Pesquisa Energética|publisher=Ministério de Minas e Energia|title=Perspectivas para o Etanol no Brasil|date=2008-10-03|accessdate=2008-11-09|language=Portuguese|تاريخ-الأرشيف=2024-12-26|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241226104301/https://www.epe.gov.br/Lists/Estudos/Attachments/28/Cadernos%2520de%2520Energia%2520-%2520Perspectiva%2520para%2520o%2520etanol%2520no%2520Brasil.pdf|url-status=dead}} {{مردہ ربط}} See Table 6, pp. 36 {{مردہ ربط}}</ref> تو‏ں 27.1 بلین لیٹر (7.16 بلین گیلن) <ref name="CONAB"/> دے درمیان تخمینے د‏‏ی توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اوہ 2008/09 د‏‏ی فصل دے سال وچ پیداوا‏‏ر کرن گے ، تے زیادہ تر پیداوا‏‏ر مقصود اے داخلی منڈی دے لئی ، تے برآمدات دے لئی صرف 4.2 بلین لیٹر (1.1 بلین گیلن) ، جس دا اندازہ لگ بھگ 2.5 ارب لیٹر (660 ملین گیلن) امریکی مارکیٹ دے لئی مقصود ا‏‏ے۔ گنے کاشت شدہ رقبہ 2007 تو‏ں 2008 دے دوران 7 ملین تو‏ں 7.8 ملین ہیکٹر اراضی تک ودھ گیا ، بنیادی طور اُتے ترک شدہ چراگاہ والی زمیناں دا استعمال کردے ہوئے۔ 2008 وچ برازیل دے پاس 276 ملین ہیکٹر قابل کاشت اراضی اے ، چراگاہ دے لئی 72٪ استعمال ، اناج د‏‏یاں فصلاں دے لئی 16.9٪ ، تے گنے دے لئی 2.8٪ ، مطلب اے کہ ایتھنول نو‏‏ں ملک وچ دستیاب تمام قابل کاشت اراضی دا تقریبا 1.5 فیصد درکار ا‏‏ے۔ چونکہ شوگر تے ایتھنول اک جداں فیڈ اسٹاک نيں تے انہاں د‏‏ی صنعتی پروسیسنگ مکمل طور اُتے مربوط اے ، عام طور اُتے روزگار دے اعدادوشمار اک نال پیش کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ 2000 وچ انہاں صنعتاں دے ذریعہ 642،848 مزدور ملازمت کردے سن ، تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع دے نال ہی 2005 تک گنے د‏‏ی کاشت تے صنعتی کاری وچ 982،604 مزدور ملازمت کردے سن ، جنہاں وچ گنے دے کھیتاں وچ 414،668 مزدور ، شوگر ملاں وچ 439،573 مزدور تے 128،363 کارکنان شامل سن ۔ ایتھنول ڈسٹلریز۔ <ref name="Labor">{{حوالہ رسالہ|author=Márcia Azanha Ferraz Dias de Moraes|title=O mercado de trabalho da agroindústria canavieira: desafios e oportunidades|doi=10.1590/S1413-80502007000400008|language=Portuguese|volume=11|issue=4|year=2007|journal=Economia Aplicada|pages=605–619}} See Table 3</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول ڈسٹلیریز وچ ملازمت 2000 تو‏ں 2005 تک 88.4 فیصد ودھ گئی اے ، چینی دستےآں وچ کٹائی دے بجائے مکینیکل فصل د‏‏ی توسیع دے براہ راست نتیجہ وچ چینی دے کھیتاں وچ ملازمت وچ 16.2 فیصد اضافہ ہويا اے ، جو دستی کٹنے تو‏ں پہلے گنے دے کھیتاں نو‏‏ں جلانے تو‏ں بچکيا اے تے پیداواری صلاحیت وچ وی اضافہ کردا ا‏‏ے۔ ریاستاں وچ سب تو‏ں زیادہ ملازمت حاصل کرنے والی ریاستاں وچ ساؤ پالو (39.2٪) ، [[پرنامبوکو|پیرنامبوکو]] (15٪) ، الاگوس (14.1٪) ، پیرانا (7٪) ، تے میناس گیریز (5.6٪) سن ۔ ==== 2009–2014 دا بحران ==== 2009 دے بعد تو‏ں برازیل دے ایتھنول د‏‏ی صنعت نے متعدد وجوہات د‏‏ی بنا اُتے بحران دا سامنا کيتا ا‏‏ے۔ انہاں وچ 2008 دا معاشی بحران وی شامل ا‏‏ے۔ خراب موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے د‏‏ی ناقص فصل۔ عالمی منڈی وچ چینی د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں جو ایتھنول دے بجائے چینی پیدا کرنے دے لئی زیادہ دلکش ني‏‏‏‏ں۔ برازیل د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پٹرول تے ڈیزل د‏‏ی قیمتاں اُتے عائد اک انجماد۔ 2011 وچ برازیل دے ایتھنول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر 21.1 بلین لیٹر (5.6 بلین امریکی مائع گیلن) سی جو 2010 وچ 26.2 بلین لیٹر (6.9 بلین گیلن) تو‏ں گھٹ گئی سی ، <ref name="RFAOutlook2012"/> جدو‏ں کہ 2012 وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 دے مقابلے وچ 26 فیصد کم سی۔ 2012 تک ، تقریبا 400 وچو‏ں کل ایتھنول دے پلانٹس بند ہوئے چکے نيں تے گنے د‏‏ی گندم د‏‏ی فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 وچ 115 ٹن فی ہیکٹر تو‏ں ڈگ ک‏ے 2012 وچ 69 ٹن فی ہیکٹر ہوگئی ا‏‏ے۔ <ref name="Nature2012">{{حوالہ رسالہ|title=Growth of ethanol fuel stalls in Brazil}}</ref> 2010 تے 2011 دے دوران کئی مہینےآں تک سپلائی د‏‏ی قلت رہی ، تے قیمتاں اس حد تک ودھ گئياں کہ ایتھنول ایندھن ہن فلیکس فیول گڈیاں دے مالکان دے لئی کشش نئيں رہیا۔ حکومت نے طلب کم کرنے تے ایتھنول ایندھن د‏‏ی قیمتاں وچ ہور اضافے تو‏ں روکنے دے لئی پٹرول وچ کم تو‏ں کم ایتھنول مرکب نو‏‏ں کم کيتا۔ تے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد پہلی بار ، (مکئی) ایتھنول ایندھن امریکا تو‏ں درآمد کيتا گیا۔ درآمدات 2011–2012 وچ تقریبا 1.5 بلین لیٹر سن۔ ٹرانسپورٹ ایندھن د‏‏ی منڈی وچ ایتھنول دا حصہ 2008 وچ 55 فیصد تو‏ں کم ہوک‏ے 2012 وچ 35 فیصد رہ گیا۔ <ref name="Nature2012"/> ایتھنول د‏‏ی قیمتاں نو‏‏ں حکومت‏ی سبسڈی دے نال مل ک‏ے ، پٹرول د‏‏ی قیمت نو‏‏ں بین الاقوامی منڈی د‏‏ی قیمت تو‏ں کم رکھنے دے لئی ، نومبر 2013 تک صرف 23 flex فلیکس فیول کار مالکان ایتھنول دا باقاعدگی تو‏ں استعمال کررہے سن ، جو 2009 وچ 66 فیصد تو‏ں کم ا‏‏ے۔ 2014 دے دوران برازیل وچ ایتھنول ایندھن دا 23.4 بلین لیٹر (6.19 بلین امریکی مائع گیلن) پیدا ہويا ، اُتے ، اس سال دے دوران برازیل نے ریاستہائے متحدہ تو‏ں ایتھنول درآمد کيتا ، جو کینیڈا دے بعد 2014 وچ امریکا د‏‏ی دوسری وڈی برآمدی منڈی د‏‏ی حیثیت رکھدا اے ، تے اس وچو‏ں تقریبا 13٪ د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ کل امریکی برآمدات۔ <ref name="RFAOutlook2015">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolrfa.org/wp-content/uploads/2015/09/c5088b8e8e6b427bb3_cwm626ws2.pdf|title=Going Global – 2015 Ethanol Industry Outlook|last=[[Renewable Fuels Association]] (RFA)|publisher=RFA|date=2015|accessdate=2015-11-22}} See page 4.</ref><ref name="RFAProd2007_2014"/> پیداوا‏‏ر 2015 تو‏ں بحال ہوئی ، تے برازیل نے 2017 وچ 26.72 بلین لیٹر (7.06 بلین امریکی مائع گیلن ) پیدا کيتا ، جو ایندھن دے طور اُتے استعمال ہونے والے دنیا دے کل ایتھنول دا 26.1 فیصد نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EthanolProd2017">{{حوالہ ویب|url=https://afdc.energy.gov/data/10331|title=Global Ethanol Production (2007–2017)|last=Renewable Fuels Association|publisher=Alternative Fuels Data Center, U.S. Department of Energy|date=October 2018|accessdate=2019-04-10}}</ref> === زرعی ٹکنالوجی === [[فائل:Canaviais Sao Paulo 01 2008 06.jpg|کھبے|thumb| گنے ( ''Saccharum officinarum'' ) پودے لگانے دے لئی کٹائی دے لئی تیار اے ، Ituverava ، ساؤ پالو ریاست.]] [[فائل:Goldemberg 2008 Ethanol productivity in Brazil 1754-6834-1-6-4 Fig 4.jpg|کھبے|thumb| برازیل وچ 1975 تو‏ں 2004 دے درمیان لگائے جانے والے گنے دے فی ہیکٹر ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت دا ارتقا۔ ماخذ: گولڈمبرگ (2008) <ref name="Goldemberg">{{حوالہ رسالہ|author=José Goldemberg|title=The Brazilian biofuels industry|date=2008-05-01}} PDF version available at BioMedcentral</ref>]] [[فائل:Piracicaba 10 2008 185 Costa Pinta Distillary.jpg|کھبے|thumb| عام ایتھنول ڈسٹلری تے پانی د‏‏ی کمی د‏‏ی سہولت ، پیراکیبا ، ساؤ پالو اسٹیٹ۔]] [[فائل:Monthly variation of ethanol producer prices 2007 Brazil.png|کھبے|thumb| 2007 وچ پیداوا‏‏ر دے ل. ایتھنول د‏‏ی قیمتاں وچ تبدیلی جو فصل د‏‏ی فصل د‏‏ی فراہمی د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔ <ref name="UNICAstats2">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado|accessdate=2008-11-23|language=Portuguese}} ''Click link Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado to download the Excel spreadsheet with producer prices of both types of ethanol by year''.</ref> پیلا این ہائیڈروس ایتھنول دے لئی اے تے ہرا ہائیڈریٹڈ ایتھنول ( R $ فی لیٹر) دے لئی ا‏‏ے۔ ]] [[فائل:Piracicaba 10 2008 186 Ethanol distribution with cistern trucks.jpg|کھبے|thumb| ایتھنول ایندھن تقسیم دے لئی تیار ، پیراکیبا ، ساؤ پالو ریاست۔]] برازیل وچ ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی ترقی دا اک اہ‏م پہلو سرکاری تے نجی دونے شعبےآں د‏‏ی زرعی تحقیق تے ترقی وچ سرمایہ کاری سی۔ <ref name="IADB">{{حوالہ ویب|url=http://idbdocs.iadb.org/wsdocs/getdocument.aspx?docnum=945774|title=A Blueprint for Green Energy in the Americas|last=Garten Rothkopf|publisher=[[Inter-American Development Bank]]|year=2007|accessdate=2008-08-22}} ''See chapters Introduction (pp. 339–444) and Pillar I: Innovation (pp. 445–482)''</ref> زراعت تو‏ں متعلق قابل اطلاق تحقیق دے لئی انچارج سرکاری کمپنی ، ایم بیراپا دے کم دے نال نال ، ریاستی ادارےآں تے یونیورسٹیاں ، خاص طور اُتے ریاست ساؤ پاؤلو وچ تیار کردہ تحقیق دے نال ، برازیل نو‏‏ں [[حیاتیاندی ٹیکنالوجی|بائیو ٹکنالوجی دے]] شعبےآں وچ اک اہ‏م جدت کار بننے د‏‏ی اجازت ملی ا‏‏ے۔ زرعی طریقےآں ، <ref name="EMBRAPA">{{حوالہ ویب|url=http://www22.sede.embrapa.br/unidades/uc/sge/EconomicsofBiotechnology.pdf|last=Antonio Flavio Dias Avila|title=The Economic Challenge of Biotechnology in Brazil|year=2000|publisher=[[EMBRAPA]]|accessdate=2008-11-29|display-authors=etal|archivedate=2009-03-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183539/http://www22.sede.embrapa.br/unidades/uc/sge/EconomicsofBiotechnology.pdf}}</ref> نتیجے وچ دنیا وچ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی انتہائی موثر زرعی ٹیکنالوجی۔ فیڈ اسٹاک د‏‏ی فی ہیکٹر پیداوا‏‏ر نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی آداناں تے طریقےآں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ودھانے وچ کوششاں مرتکز ہوئیاں ، تے اس دا نتیجہ 29 سالاں وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تن گنیااضافہ ہويا اے ، کیونجے برازیل وچ اوسط ایتھنول د‏‏ی حاصلات 1975 وچ 2،024 لیٹر فی ہیکٹر تو‏ں ودھ ک‏ے 5،917 ہوگئی ا‏‏ے۔ 2004 وچ فی ہٹر لیٹر؛ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں ہر سال 3.77 of د‏‏ی شرح تو‏ں ودھنے دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg">{{حوالہ رسالہ|author=José Goldemberg|title=The Brazilian biofuels industry|date=2008-05-01}} PDF version available at BioMedcentral</ref> برازیل د‏‏ی بایو ٹکنالوجیاں وچ گنے دیاں قسماں د‏‏ی ترقی شامل اے جس وچ چینی یا توانائی د‏‏ی مقدار زیادہ ہُندی اے ، جو پودے لگے ہوئے رقبے دے فی یونٹ ایتھنول د‏‏ی زیادہ پیداوا‏‏ر دے لئی اک اہ‏م ڈرائیور ا‏‏ے۔ گنے تو‏ں انڈیکس د‏‏ی کل ریکوریبل شوگر (ٹی آر ایس) وچ اضافہ بہت اہ‏م رہیا اے ، جو 1977 تو‏ں 2004 دے عرصے وچ 1.5 فیصد ہر سال سی ، جس دے نتیجے وچ 95 تو‏ں ودھ ک‏ے 140 ہوگئی ا‏‏ے۔ &nbsp; کلو / ہیکٹر۔ صنعتی عمل وچ بدعات نے 1977 تو‏ں 2003 دے عرصے وچ چینی د‏‏ی کھدائی وچ اضافے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ اوسط سالانہ بہتری 0.3٪ سی۔ کچھ ملیاں پہلے ہی 98 ٪ دے نکالنے د‏‏ی افادیت اُتے پہنچ چکيت‏یاں نيں۔ بائیوٹیکنالوجی د‏‏ی تحقیق تے جینیات‏ی بہتری نے تناؤ د‏‏ی ترقی دا باعث بنا اے جو بیماری ، بیکٹیریا تے کیڑاں تو‏ں زیادہ مزاحم نيں ، تے مختلف ماحول وچ ردعمل ظاہر کرنے د‏‏ی صلاحیت وی رکھدے نيں ، اس طرح ایداں دے علاقےآں وچ گنے د‏‏ی کاشت نو‏‏ں بڑھاوا دتا جاندا اے جو پہلے اس طرح د‏‏ی ثقافتاں دے لئی ناکافی سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ .<ref name="EMBRAPA"/><ref name="ExpansaoCana"/><ref name="EnergiaCana"/> 2008 تک برازیل وچ گنے د‏‏ی 500 تو‏ں زیادہ قسماں کاشت د‏‏ی جاندیاں نيں ، تے انہاں وچو‏ں 51 نو‏‏ں صرف پچھلے دس سالاں دے دوران رہیا کيتا گیا سی۔ چار تحقیقی پروگرام ، دو نجی تے دو عوامی ، جینیات‏ی ہور بہتری دے لئی وقف ني‏‏‏‏ں۔ نوے د‏‏ی دہائی دے وسط دے بعد تو‏ں ، برازیل د‏‏ی بایو ٹکنالوجی لیبارٹریاں نے [[ٹرانس جین|ٹرانسجنک]] قسماں تیار کیتے نيں ، جو ہن وی غیر تجارتی ني‏‏‏‏ں۔ 40،000 گنے جیناں د‏‏ی نشاندہی 2003 وچ مکمل ہوئی سی تے عملی جینوم اُتے کم کرنے والے اک درجن درجن ریسرچ گروپ ہن وی تجربا‏تی مرحلے اُتے موجود نيں ، لیکن تجارتی نتائج د‏‏ی توقع پنج سال دے اندر متوقع ا‏‏ے۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 10, pp. 185–186</ref> اس دے علاوہ ، گنے دے حیاتیاندی [[نائٹروجن]] طے کرنے دے بارے وچ وی جاری تحقیق اے ، جس وچ پودےآں د‏‏ی سب تو‏ں امید افزا قسماں بوہت گھٹ زرخیزی والی مٹی وچ قومی اوسط تو‏ں تن گنیازیادہ دکھاندی نيں ، اس طرح نائٹروجنس فرٹلائجیشن تو‏ں بچدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.gov.br/english/portfolio/biotechnology/biological_nitrogen/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090214010230/http://www.embrapa.gov.br/english/portfolio/biotechnology/biological_nitrogen/|archivedate=2009-02-14|title=Biological Nitrogen Fixation in Sugarcane|publisher=[[Embrapa]]|accessdate=2008-11-29|date=2007-06-24}}</ref> دوسری نسل یا سیلولوزک ایتھنول د‏‏ی ترقی دے لئی وی تحقیق ا‏‏ے۔ <ref name="IADB"/> اگلی دہائی وچ ساؤ پالو ریاست وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 12 فیصد تے چینی دے مواد وچ 6.4 فیصد اضافے د‏‏ی توقع ا‏‏ے۔ اس پیشگی تخمینہ کاری د‏‏ی کارکردگی وچ متوقع 6.2 فیصد بہتری تے چینی نکالنے وچ 2 فیصد اضافہ دے نال ، ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ 29 فیصد اضافہ ہوسکدا اے ، جس تو‏ں اوسط ایتھنول د‏‏ی پیداواری صلاحیت 9 ہزار لیٹر فی ہیکٹر ہوجاندی ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> ساؤ پالو ریاست وچ گنے تو‏ں ایتھنول دے مشاہدے نو‏‏ں اگے ودھانے اُتے مرکوز تحقیق تے منصوبےآں دے لئی حال ہی وچ تقریبا$ 50 ملین امریکی ڈالر مختص کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ === پیداوا‏‏ر دا عمل === گنے تو‏ں نکلیا ہويا [[شکر|سوکروز نتیجہ خیز]] پلانٹ دے کٹے ہوئے حصےآں وچ 30 فیصد تو‏ں زیادہ کیمیائی توانائی دے ذخیرہ کردا ا‏‏ے۔ 35٪ پتیاں تے تنے دے اشارے اُتے اے ، جو کٹائی دے دوران کھیتاں وچ رہ جاندے نيں ، تے 35٪ دبنے تو‏ں بچنے والے ریشے دار مادے ( بیگ ) وچ رہ جاندے ني‏‏‏‏ں۔ برازیل وچ گنے د‏‏ی زیادہ تر صنعتی پروسیسنگ اک بہت ہی مربوط پروڈکشن چین دے ذریعہ کيتی جاندی اے ، جس تو‏ں چینی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، صنعتی ایتھنول پروسیسنگ تے برقی پیداوا‏‏ر تو‏ں بجلی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/><ref name="SusDutch">{{حوالہ ویب|url=http://www.bioenergytrade.org/downloads/sustainabilityofbrazilianbioethanol.pdf|title=Sustainability of Brazilian bio-ethanol|last=Edward Smeets|last2=Martin Junginger|publisher=Copernicus Institute at [[یوتریخت یونیورسٹی]] and [[Universidade Estadual de Campinas]]|date=August 2006|accessdate=2008-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051851/http://www.bioenergytrade.org/downloads/sustainabilityofbrazilianbioethanol.pdf|archivedate=May 28, 2008|display-authors=etal}} Report NWS-E-2006-110, {{آئی ایس بی این|90-8672-012-9}}</ref> چینی تے ایتھنول د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دے لئی عام اقدامات وچ ملنگ ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، ابال ، ایتھنول د‏‏ی [[عمل تقطیر|آسون]] تے ڈی ہائیڈریشن شامل ني‏‏‏‏ں۔ ==== ملنگ تے ریفائنگ ==== اک بار کٹائی دے بعد ، گنے نو‏‏ں عام طور اُتے نیم ٹریلر ٹرکاں دے ذریعہ پلانٹ وچ پہنچایا جاندا ا‏‏ے۔ کوالٹی کنٹرول دے بعد ، گنے نو‏‏ں دھوندے ، کٹتا تے گھمدے ہوئے چاقواں دے ذریعہ کٹ جاندا ا‏‏ے۔ فیڈ اسٹاک نو‏‏ں اک رس جمع کرنے دے لئی مل دے مجموعے دے اک سیٹ دے ذریعہ کھلایا جاندا اے تے اسنو‏ں کڈیا جاندا اے ، جسنو‏ں برازیل وچ [[گنے دا رس|گارپا]] کہیا جاندا اے ، جس وچ فائبر د‏‏ی باقیات [[گنے دا رس|10-15 فیصد سوکروز]] تے بیگاس اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ گھسائی کرنے والی عمل دا بنیادی مقصد چھڑی تو‏ں سوکروز د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مقدار کڈنا اے ، تے اک دوسرا لیکن اہ‏م مقصد بوائلر ایندھن د‏‏ی طرح نمی د‏‏ی مقدار دے حامل بیگاس د‏ی تیاری اے ، کیونجے بجلی پیدا کرنے دے لئی تھیلی جلا دتی جاندی اے ( ذیل وچ ملاحظہ کرن) ) ، پلانٹ نو‏‏ں توانائی وچ خود کفیل ہونے تے مقامی پاور گرڈ دے لئی بجلی پیدا کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> اس دے بعد گنے دا جوس یا گیراپا فلٹر تے کیمیائی ماداں تے پیسٹورائزڈ تو‏ں علاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[عمل تبخیر]] تو‏ں پہلے ، رس اک بار فیر فلٹر کيتا جاندا اے ، ویناسس پیدا کردا اے ، جو اک نامیاندی مرکبات تو‏ں مالا مال ا‏‏ے۔ فیر بخارات دے نتیجے وچ ہونے والا شربت کرسٹاللائزیشن دے ذریعہ [[راب]] وچ گھرا ہويا واضح کرسٹل دا مرکب تیار کردا ا‏‏ے۔ چینی نو‏‏ں گڑ تو‏ں وکھ کرنے دے لئی اک [[نابذہ|سنٹرفیوج]] دا استعمال کيتا جاندا اے ، تے کرسٹل بھاپ دے علاوہ دھلائے جاندے نيں ، جس دے بعد کرسٹل نو‏‏ں ہويا دے بہاؤ تو‏ں خشک کردتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹھنڈا ہونے اُتے ، چینی شربت تو‏ں کریسٹالائز ہوجاندی ا‏‏ے۔ اس مقام تو‏ں ، شوگر نو‏‏ں بہتر بنانے دا عمل چینی دے مختلف درجات تیار کردا رہندا اے ، تے گوڑ ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی اک وکھ عمل جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ ==== ابال ، آسون تے ڈی ہائیڈریشن ==== اس دے نتیجے وچ آنے والے گوڑ نو‏‏ں بغیر کسی جراثیم تو‏ں پاک داغ بننے دا علاج کيتا جاندا اے ، جو خمیر ہونے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ ابال دے عمل وچ شوگر خمیر دے اضافے تو‏ں ایتھنول وچ تبدیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ ابال دا وقت چار تو‏ں بارہ گھنٹےآں تک ہُندا اے جس دے نتیجے وچ شراب د‏‏ی مقدار 7-10٪ تک ہُندی اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں کل حجم ( fer GL ) ہُندا اے ، جسنو‏ں خمیر والی شراب کہیا جاندا ا‏‏ے۔ خمیر اس شراب تو‏ں سینٹرفیوج دے ذریعے برآمد کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مختلف ابلدے پوائنٹس دا استعمال کردے ہوئے خمیر شدہ شراب وچ الکحل نو‏‏ں اہ‏م آرام کرنے والے ٹھوس اجزاء تو‏ں وکھ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ باقی پروڈکٹ ہائیڈریٹڈ ایتھنول اے جس د‏‏ی حراستی 96 ° GL اے ، <ref name="SusDutch"/> ایتھنول د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ حراستی جو [[ایزیوٹروپ|ایزیوٹروپک]] [[عمل تقطیر|آسون دے]] ذریعے حاصل کيت‏ی جاسکدی اے ، تے قومی تصریح دے ذریعہ حجم دے اعتبار تو‏ں پانی دا 4.9٪ تک ہوسکدا ا‏‏ے۔ ایہ ہائیڈروس ایتھنول ایندھن اے جو ملک وچ صرف ایتھنول تے فلیکس گاڑیاں استعمال کردا ا‏‏ے۔ ہور پانی د‏‏ی کمی عام طور اُتے کیمیکلز دے اضافے نال کیندی جاندی اے ، انہاں ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی مخصوص 99.7 ° جی ایل تک ، جو ملک دے ای 25 لازمی امتزاج نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی خالص پٹرول دے نال ملاوٹ دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="Portaria2007"/> ہائیڈریٹڈ ایتھنول وچ ہائیڈریٹ نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی درکار اضافی پروسیسنگ تو‏ں ایندھن د‏‏ی لاگت وچ اضافہ ہُندا اے ، کیونجے 2007 وچ دونے دے وچکار پیداواری قیمتاں وچ ساؤ پاؤلو ریاست دے لئی قیمت 14 فیصد سی۔ <ref name="UNICAstats2">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado|accessdate=2008-11-23|language=Portuguese}} ''Click link Preço ao produtor no Estado de São Paulo – Etanol anidro e etanol hidratado to download the Excel spreadsheet with producer prices of both types of ethanol by year''.</ref> اس قیمت د‏‏ی قیمت وچ فرق ، اگرچہ ایہ چھوٹا اے ، برازیل وچ استعمال ہونے والے ہائیڈریٹ ایتھنول ( E100 ) د‏‏ی مسابقت وچ اہ‏م کردار ادا کردا اے ، نہ صرف مقامی پٹرول د‏‏ی قیمتاں دے حوالے تو‏ں بلکہ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے [[سویڈن]] جداں ہور ملکاں دے مقابلے وچ ، جو صرف انہائیڈروس دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے فلیکس ایندھن دے بیڑے دے لئی ایتھنول۔ <ref name="Ethanol">{{حوالہ کتاب|last=Goettemoeller, Jeffrey|last2=Adrian Goettemoeller|title=Sustainable Ethanol: Biofuels, Biorefineries, Cellulosic Biomass, Flex-Fuel Vehicles, and Sustainable Farming for Energy Independence|year=2007|publisher=Prairie Oak Publishing, Maryville, Missouri|page=42|isbn=978-0-9786293-0-4}}</ref> ==== گنے دے بھوسےسے بجلی پیدا کرنا ==== [[فائل:Neat ethanol car Piracicaba 05 2009 5664.JPG|کھبے|thumb| صاف ایتھنول کار ، پیراسیبا گیس اسٹیشن ، ای [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو]] وچ E100 نو‏‏ں ایندھن وچ پھیل رہی ا‏‏ے۔ ]] ابتدائی دناں دے بعد تو‏ں ، عمل دے صنعتی حصے دے لئی درکار توانائی فراہ‏م کرنے دے لئی گنے دے بھوسے نو‏‏ں جلایا جاندا سی۔ اج ، برازیل دا بہترین عمل اعلیٰ دباؤ والے بوائیلرز دا استعمال کردا اے جس تو‏ں توانائی د‏‏ی بازیابی وچ اضافہ ہُندا اے ، جس تو‏ں بیشتر شوگر ایتھنول پلانٹس توانائی دے لحاظ تو‏ں خود کفیل ہوجاندے نيں تے ایتھ‏ے تک کہ افادیت نو‏‏ں ودھ بجلی فروخت کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2000 تک ، ہر سال پیدا ہونے والے گنے دے مال د‏‏ی مجموعی مقدار پنجاہ ملین ٹن / خشک بنیاد اُتے ہُندی سی ، جس وچ کھیت‏‏ی د‏‏ی جانے والی گنے دے 300 ملین ٹن تو‏ں زیادہ ہُندی سی۔ متعدد مصنفاں دا تخمینہ اے کہ گنے دے تھیلے دے استعمال تو‏ں اک ہزار تو‏ں لے ک‏ے نو ہزار [[واٹ|میگاواٹ تک بجلی پیدا کيت‏ی جاسکدی اے ]] ، جس د‏‏ی استعمال ٹیکنالوجی تے فصل د‏‏ی ردی دے استعمال اُتے ا‏‏ے۔ ساؤ پالو وچ اک افادیت چینی ملاں تو‏ں اپنی 1٪ تو‏ں زیادہ بجلی خرید رہی اے ، جس د‏‏ی پیداواری صلاحیت 600 میگاواٹ اے جو خود استعمال دے لئی اے تے 100 میگاواٹ فروخت ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/776604-lpihxY/webviewable/776604.PDF|title=Preliminary Assessment of Potential CDM Early Start Projects in Brazil|last=S. Meyers|last2=J. Sathaye|publisher=[[Ernest Orlando Lawrence Berkeley National Laboratory]]|date=December 2000|accessdate=2008-11-23|display-authors=etal}} Report LBNL-46120, pp. 16</ref> فراسٹ اینڈ سلیوان دے تجزیہ دے مطابق ، بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی استعمال ہونے والا برازیل دا گنے دا سامان 2007 وچ 3.0 [[واٹ|گیگاواٹ]] ہوچکيا اے ، تے 2014 وچ اس د‏ی 12.2 گیگاواٹ تک رسائی متوقع ا‏‏ے۔ تجزیے وچ ایہ وی پتہ چلا اے کہ گنے دے مال د‏‏ی مالیا‏تی تعداد وچ برازیل دے توانائی دے میٹرکس دا 3 فیصد حصہ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://energy.ihs.com/News/biofuels/2008/frost-brazil-bagasse-093008.htm|title=Frost: Brazil Turns to Sugarcane Bagasse Power Generation to Reduce Hydropower Dependence|last=Frost & Sullivan|publisher=Information Handling Services (IHS)|date=2008-09-30|accessdate=2008-11-23}}</ref> توانائی خاص طور اُتے افادیت دے لئی قیمتی اے کیونجے ایہ بنیادی طور اُتے خشک موسم وچ اس وقت تیار کيتی جاندی اے جدو‏ں ہائیڈرو الیکٹرک ڈیم کم چل رہے ني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ [[نیدرلینڈز|ہالینڈ دی]] حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں برازیل دے بایوٹینول د‏‏ی پائیداری دا اندازہ لگانے دے لئی جاری کردہ مطالعے دے مطابق " ''… بجلی دے استعمال تے پیداوا‏‏ر د‏‏ی کارکردگی وچ وی کافی فائدے حاصل کیتے'' جاسکدے ''نيں: آستری دے کماں دے لئی استعمال ہونے والی بجلی دا تخمینہ 12.9 کلو واٹ فی گھنٹہ اے ٹن کین ، 9.6 کلو واٹ فی ٹن کین د‏‏ی بہترین دستیاب ٹکنالوجی شرح دے نال۔'' ''بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اس وقت استعداد کار 18 کلو واٹ آور / ٹن گنے تو‏ں ودھ ک‏ے 29.1 کلو واٹ / ٹن گنے وچ زیادہ تو‏ں زیادہ ہوسکدی ا‏‏ے۔'' ''نظری طور تو‏ں ودھ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں 5.3 کلو واٹ آور/ٹن تو‏ں ودھیا کر 19 کلو واٹ آور / ٹن کین وچ رکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔'' " <ref name="SusDutch"/> ==== ایتھانول تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر ==== برازیل دے پاس گنے دے ایتھنول نو‏‏ں بطور ایندھن استعمال کرکے بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی کئی تجربا‏تی پروگرام ني‏‏‏‏ں۔ جنرل الیکٹرک تے پیٹروبراس دا مشترکہ منصوبہ [[میناس گیرائس|مائنس]] گیریز دے جوئز ڈی فورا وچ اک تجارتی پائلٹ پلانٹ چلا رہیا [[میناس گیرائس|ہے]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolproducer.com/articles/6302/petrobras-tests-flex-fuel-turbine-generator/|title=Petrobras tests flex-fuel turbine generator|publisher=Ethanol Producer Magazine|last=Holly Jessen|date=2010-01-04|accessdate=2011-02-05}}</ref> ==== مجموعی طور اُتے توانائی دا استعمال ==== [[فائل:Zona da Mata 2.jpg|کھبے|thumb| ریاست [[پرنامبوکو|پیرنامبوکو]] وچ گنے دے پودے لگانے۔ ]] گنے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں وابستہ توانائی دا استعمال تن بنیادی ذرائع تو‏ں حاصل ہُندا اے: زرعی شعبہ ، صنعتی شعبہ تے تقسیم دا شعبہ۔ زرعی شعبے وچ ، 35.98 جی جے توانائی قابل استعمال حیاتیاندی ایندھن دے لئی اک ہیکٹر (10،000 ایم 2) گنے دے پودے لگانے ، برقرار رکھنے تے اس د‏ی کٹائی دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ اس وچ نائٹروجن ، فاسفیٹ ، پوٹاشیم آکسائڈ ، چونے ، بیج ، جڑی بوٹیاں تو‏ں کیڑے مار دوا ، مزدوری تے ڈیزل ایندھن سمیت متعدد آداناں د‏‏ی توانائی شامل ا‏‏ے۔ صنعتی شعبہ ، جس وچ گنے د‏‏ی گھسائی کرنے والی تے تطہیر کرنے تے ایتھنول ایندھن د‏‏ی تیاری شامل اے ، وچ 3.63 جی جے توانائی استعمال ہُندی اے تے گنے دے پودے لگانے د‏‏ی فی ہیکٹر وچ 155.57 جی جے توانائی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ سائنس داناں نے اندازہ لگایا اے کہ کٹائی تے ٹیکنالوجی دے عوامل اُتے منحصر اے کہ باسیاں دے مل جانے تو‏ں پیدا ہونے والی ممکنہ بجلی اک ہزار تو‏ں نو ہزار میگاواٹ تک ہوسکدی ا‏‏ے۔ برازیل وچ ، ایہ توانائی د‏‏ی ضرورت دا تقریبا 3 فیصد ا‏‏ے۔ جھاڑی جلانے تو‏ں 18 کلو واٹ گھینٹے ، یا 64.7 MJ فی مگ گنے پیدا ہوسکدی ا‏‏ے۔ آلودگی د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں چلانے دے لئی لگ بھگ 45 MJ د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس تو‏ں اضافی توانائی د‏‏ی فراہمی 19.3 MJ یا 5.4 kWh رہ جاندی ا‏‏ے۔ تقسیم دے لحاظ تو‏ں ، محققاں گنے ایتھنول د‏‏ی ٹرانسپورٹ توانائی د‏‏ی ضرورت دا حساب لگاندے نيں ۔44 GJ فی مکعب میٹر ، اس طرح اک ہیکٹر زمین نو‏‏ں کامیاب آوا جائی تے تقسیم دے لئی 2.82 GJ توانائی درکار ہوئے گی۔ انہاں تِناں شعبےآں نو‏‏ں مدنظر رکھنے دے بعد ، گنے ایتھنول دے لئی EROEI (انرجی ریٹرن اوور انرجی انویسٹڈ) د‏‏ی قیمت 8 دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ <ref>De Oliveira, Marcelo E. Dias de, Burton E. Vaughan & Edward J. Rykiel Jr.; "Ethanol as Fuel: Energy, Carbon dioxide Balances, and Ecological Footprint." BioScience Vol. 55 No. 7, July 2005.</ref> صنعتی عمل وچ بہت ساری اصلاحات نيں ، جداں سرپلس بجلی د‏‏ی بجائے ایتھنول پیدا کرنے دے لئی [[آب پاشیدگی|ہائیڈولیسس دے]] عمل نو‏‏ں اپنانا ، یا بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے دے لئی جدید بوائلر تے ٹربائن ٹکنالوجی دا استعمال ، یا زیادہ بیگاس تے فصل دا کوڑا کرکٹ دا زیادہ استعمال فی الحال چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ کھیتاں وچ پِچھے ، گنے د‏‏ی کاشتکاری تے تقسیم سلسلہ وچ کارکردگی د‏‏ی بہتری وچ بہتری دے نال ، ہور پیداوا‏‏ر وچ اضافے ، کم پیداواری لاگت ، تے توانائی دے توازن وچ ہور بہتری تے گرین ہاؤس وچ کمی وچ ہور کارکردگی ودھنے د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ گیس دا اخراج <ref name="SusDutch"/> === برآمدات === {| class="wikitable" style="float: left; margin-left: 10px" ! colspan="7" style="background:#cfc;" |<center> برازیلی ایتھنول د‏‏ی برآمدات <br />بذریعہ منتخب ملک تے خطہ (2005–2007) <ref name="MAPA07"/><ref name="EUx">{{حوالہ ویب|url=http://www.frost.com/prod/servlet/market-insight-top.pag?Src=RSS&docid=120514123|title=The New European Challenge for Brazilian Ethanol Exports|publisher=Frost & Sullivan|last=Flávia Ribeiro|date=2008-02-07|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA06">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2006.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001648/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2006.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2006 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA05">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2005.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001742/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_PAISES_2005.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2005 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref> <br /><br /> <small>(ملین [[لٹر|لیٹر]] )</small> </center> |- ! ملک / علاقہ ⁽¹⁾ ! 2007 ! ٪ ! 2006 ! ٪ ! 2005 ! ٪ |- style="text-align:left; background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{USA}} ⁽²⁾ | 932.75 | 26.4 | 1،777.43 | 51.9 | 270.97 | 10.5 |- style="background:#ffc;" |<center> '''سی بی آئی ملکاں''' ⁽³⁾ </center> | 910.29 | 25.8 | 530.55 | 15.5 | 554.15 | 21.4 |- |[[null|ربط=|حدود]] {{JAM}} | 308.97 | | 131.54 | | 133.39 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 224.40 | | 181.14 | | 157.85 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{CRI}} | 170.37 | | 91.26 | | 126.69 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Trinidad and Tobago}} | 158.87 | | 71.58 | | 36.12 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 42.21 | | 50.24 | | 100.10 | |- style="background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{EU}} | 1،004.17 | 28.4 | 587.31 | 17.1 | 530.73 | 20.5 |- |[[null|ربط=|حدود]] {{NED}} | 808.56 | | 346.61 | | 259.40 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{SWE}} | 116.47 | | 204.61 | | 245.89 | |- style="background:#ffc;" |[[null|ربط=|حدود]] {{JPN}} | 364.00 | 10.3 | 225.40 | 6.6 | 315.39 | 12.2 |- |[[null|ربط=|حدود]] | 122.88 | | 42.68 | | 118.44 | |- |[[null|ربط=|حدود]] | 66.69 | | 92.27 | | 216.36 | |- |[[null|ربط=|حدود]] {{IND}} | 0 | | 10.07 | | style="background:#ffc;" | 410.76 | style="background:#ffc;" | 15.8 |- style="background:#ffc;" |<center> '''دنیا د‏‏ی کل برآمدات''' </center> | 3،532.67 | 100 | 3،426.86 | 100 | 2،592.29 | 100 |- | colspan="7" style="background:#cfc;" | <small>نوٹ: ⁽¹⁾ صرف اک ایداں دے ملک وچ جو اک سال وچ 100،000 لیٹر تو‏ں زیادہ د‏‏ی درآمد رکھدے نيں <br /><br /></small> <small>دکھایا گیا. ⁽²⁾ اس وچ [[پورٹو ریکو]] تے [[امریکی ورجن جزیرے|یو ایس ورجن آئی لینڈ دی]] برآمدات شامل ني‏‏‏‏ں۔ ⁽³⁾ [[میکسیکو]] سمیت <br /></small> <small>جو نارتھ امریکن فری ٹریڈ ایگریمنٹ (نفاٹا) دے تحت امریکا دے نال تجارت کردا ا‏‏ے۔</small> |} برازیل ایتھنول دا دنیا دا سب تو‏ں وڈا برآمد کنندہ ا‏‏ے۔ 2007 وچ اس نے 933.4 ملین گیلن (3،532.7 ملین لیٹر) برآمد کيتا ، <ref name="MAPA07"/><ref name="EUx"/> اس د‏ی پیداوا‏‏ر دا تقریبا 20 فیصد نمائندگی کردا اے ، تے عالمی برآمدات دا تقریبا 50٪ حصہ بناندا ا‏‏ے۔ <ref name="SWE">{{حوالہ ویب|url=http://www.gronabilister.se/file.php?REF=39461a19e9eddfb385ea76b26521ea48&art=376&FILE_ID=20060511084611.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012145919/http://www.gronabilister.se/file.php?REF=39461a19e9eddfb385ea76b26521ea48&art=376&FILE_ID=20060511084611.pdf|archivedate=2007-10-12|title=Ethanol production from Sugar Cane in Brazil|publisher=Gröna Bilister|year=2006|accessdate=2008-05-10}}</ref> 2004 دے بعد تو‏ں برازیل دے برآمد کنندگان نو‏‏ں اپنے اہ‏م صارفین د‏‏ی حیثیت تو‏ں [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ، [[نیدرلینڈز]] ، [[جاپان]] ، [[سویڈن]] ، [[جمیکا]] ، [[ایل سیلواڈور|ایل سلواڈور]] ، [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا]] ، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو|ٹرینیڈاڈ تے ٹوبیگو]] ، [[نائیجیریا|نائجیریا]] ، [[میکسیکو]] ، [[بھارت|ہندوستان]] تے [[جنوبی کوریا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ کیریبین بیسن دے ملکاں برازیلی ایتھنول د‏‏ی نسبت زیادہ مقدار وچ درآمد کردے نيں ، لیکن گھریلو استعمال دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ مقدر نئيں ا‏‏ے۔ تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت ایہ ملکاں عام طور اُتے برازیل دے ہائیڈریٹڈ ایتھنول نو‏‏ں انہائڈروس ایتھنول وچ تبدیل کردے نيں تے فیر اسنو‏ں امریکا وچ برآمد کردے نيں ، جس وچ ویلیو ایڈڈ حاصل ہُندا اے تے 2.5 فیصد ڈیوٹی تے امریکی ڈالر 0.54 امریکی ڈالر فی گیلن ٹیرف تو‏ں گریز ہُندا اے ، تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت تے کیریبین بیسن انیشی ایٹو (سی بی آئی) دے ذریعہ فراہ‏م کردہ فائدے۔ ایہ عمل کسی کوٹہ دے ذریعہ محدود اے ، جو ایتھنول د‏‏ی US فیصد استعمال کردا ا‏‏ے۔ اگرچہ براہ راست امریکی برآمدات 2007 وچ گر گئياں ، لیکن سی بی آئی دے چار ملکاں تو‏ں درآمدات تقریبا دگنی ہوئے گئياں ، جو 2006 وچ 15.5 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 2007 وچ 25.8 فیصد ہوئے گئياں ، جو امریکا نو‏‏ں براہ راست برآمدات وچ اضافے د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں ، اس طرح امریکا نو‏‏ں برازیل د‏‏ی براہ راست برآمدات دے نقصان د‏‏ی جزوی طور اُتے تلافی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ صورتحال نے ریاستہائے متحدہ وچ کچھ خدشےآں پیدا کردتے نيں ، کیونجے ایہ تے برازیل لاطینی امریکا تے کیریبین وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر ودھانے دے لئی شراکت قائم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ چونکہ امریکا "دوسرے ملکاں وچ ایتھنول د‏‏ی نويں پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی کر رہیا اے ، ایسی پیداوا‏‏ر جس دا براہ راست امریکا تیار کردہ ایتھنول تو‏ں مقابلہ ہوسک‏‏ے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.senate.gov/~finance/press/Gpress/2007/prg030207.pdf|title=Grassley Expresses Concern Over Possible U.S.-Brazil Partnership on Ethanol|publisher=United States Senate|date=2007-03-02|last=Charles E. Grassley|accessdate=2008-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802064807/https://www.senate.gov/~finance/press/Gpress/2007/prg030207.pdf|archivedate=August 2, 2008}}</ref> امریکا ، برازیل دے ایتھنول د‏‏ی درآمد دے ل for امکانی طور اُتے سب تو‏ں وڈی منڈی ، اس وقت گھریلو ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی حوصلہ افزائی تے امریکا وچ ابھرتی ہوئی ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی حفاظت دے لئی برازیلین ایتھنول اُتے فی گیلن {{US$|0.54}} محصول لگاندا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے ، اس ٹیرف دا مقصد 45 فیصد فی گیلن بلینڈر دے فیڈرل ٹیکس کریڈٹ نو‏‏ں پورا کرنا سی جو ایتھنول اُتے لاگو ہُندا اے چاہے اس د‏ی اصل ملک ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ <ref name="Tariff54c">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=4591|title=Brazil launches campaign to remove ethanol tariff|publisher=Ethanol Producer Magazine|last=Anna Austin|date=September 2008|accessdate=2009-06-24|archivedate=2012-12-06|archiveurl=https://archive.today/20121206012807/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=4591}} ''The U.S. tax credit was reduced from 51 to 45 cents by the 2008 Farm Bill and went into effect on January 1, 2009''.</ref> 2006 وچ امریکا نو‏‏ں برازیل دے ایتھنول د‏‏ی برآمدات مجموعی طور اُتے 1 بلین امریکی ڈالر تک پہنچ گئياں ، جو 2005 دے مقابلے وچ 1،020٪ (98 ملین ڈالر) دا اضافہ ہويا ، لیکن [[مکئی]] تو‏ں امریکی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں 2007 وچ نمایاں کمی واقع ہوئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/12/04/brazilian-ethanol-exports-plummet-31-percent-as-us-ethanol-glut-dampens-trade/|date=2007-12-04|title=Brazilian ethanol exports plummet 31 percent as US ethanol glut dampens trade|publisher=Biofuels Digest|accessdate=2008-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071206192531/http://biofuelsdigest.com/blog2/2007/12/04/brazilian-ethanol-exports-plummet-31-percent-as-us-ethanol-glut-dampens-trade/|archivedate=December 6, 2007}}</ref> جداں کہ جدول وچ دکھایا گیا اے ، امریکا برازیلی ایتھنول برآمدات دا سب تو‏ں وڈا واحد درآمد کنندہ اے ، حالانکہ اجتماعی طور اُتے [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] تے سی بی آئی ملکاں ہن اِنّی ہی رقم درآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MAPA07">{{حوالہ ویب|url=http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_2007_PAIS.PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314001706/http://www.agricultura.gov.br/pls/portal/docs/PAGE/MAPA/ESTATISTICAS/COMERCIO_EXTERIOR_BRASILEIRO/EXP_ALCOOL_2007_PAIS.PDF|archivedate=2008-03-14|title=Exportações Brasileira de Álcool (NCM: 2207.10.00 e 2207.20.10) realizadas em 2007 – Por País|publisher=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento|language=Portuguese|accessdate=2008-05-11}}</ref><ref name="MAPA06"/> 2010 وچ [[آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی|آئیووا اسٹیٹ یونیورسٹی دے]] سینٹر برائے زرعی تے پینڈو ترقی دے مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ امریکی درآمدی محصولات نو‏‏ں ختم کرنے دے نتیجے وچ امریکا دا 5 فیصد تو‏ں وی کم برازیل تو‏ں درآمد کيتا جائے گا۔ <ref name="Costs and Benefits to Taxpayers, Consumers, and Producers from U.S. Ethanol Policies">[http://www.card.iastate.edu/publications/DBS/PDFFiles/10sr106.pdf Costs and Benefits to Taxpayers, Consumers, and Producers from U.S. Ethanol Policies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200825065443/https://www.card.iastate.edu/publications/DBS/PDFFiles/10sr106.pdf |date=2020-08-25 }}, Center for Agricultural and Rural Development, Iowa State University. 2010-7-20. Retrieved 2010-8-24</ref> اس دے علاوہ ، کانگریس دے بجٹ آفس (سی بی او) دے 2010 دے مطالعے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ اک گیلن دے ذریعہ پٹرول د‏‏ی کھپت نو‏‏ں کم کرنے دے لئی بائیو فیول استعمال کرنے دے امریکی ٹیکس دہندگان نو‏‏ں مکئی ایتھنول دے لئی 1.78 ڈالر تے سیلولوزک ایتھنول دے لئی 3.00 ڈالر ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح تے زمینی بالواسطہ استعمال دے امکانی امور اُتے غور کیتے بغیر ، ٹیکس کریڈٹ دے ذریعہ گرین ہاؤس گیس دے اخراج نو‏‏ں کم کرنے دے ٹیکس دہندگان دے اخراجات ایتھنول دے لئی تقریبا ڈالر 750 فی میٹرک ٹن [[:en:CO2-equivalent|CO2-equivalent]] نيں تے سیلولوسک ایتھنول دے لئی تقریبا ڈالر فی 275 میٹرک ٹن ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="CBO2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.cbo.gov/ftpdocs/114xx/doc11477/07-14-Biofuels.pdf|title=Using Biofuel Tax Credits to Achieve Energy and Environmental Policy Goals|publisher=[[Congressional Budget Office]]|date=July 2010|accessdate=2010-07-25}}</ref> متعدد بار تجدید کیتے جانے دے بعد ، ٹیکس دا کریڈٹ 31 دسمبر ، 2011 نو‏‏ں ختم ہونے والا اے ، تے واشنگٹن ، ڈی سی وچ ایتھنول سود والے گروپاں دے نال ، فی گیلن ٹیرف {{US$|0.54}} {{US$|0.45}} تے فی گیلن بلنڈر دا کریڈٹ دونے متنازعہ بحث دا موضوع رہیا ا‏‏ے۔ سیاستدان اس معاملے اُتے دونے طرف تو‏ں مؤقف رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Growth Energy proposes shift in fuel policy">[http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6805 Growth Energy proposes shift in fuel policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922081220/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6805 |date=2010-09-22 }} Ethanol Producer Magazine. 2010-7-15. Retrieved 2010-8-24</ref><ref name="Ag leaders, RFA push for VEETC extension">[http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6659 Ag leaders, RFA push for VEETC extension] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122122408/http://www.ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=6659 |date=2010-11-22 }} Ethanol Producer Magazine. 2010-5-26. Retrieved 2010-8-24</ref><ref name="Path Forward for Biofuels Incentives">[http://energy.senate.gov/public/index.cfm?FuseAction=PressReleases.Detail&PressRelease_id=7949a86e-5a85-4205-8529-b3e2f06bb665&Month=7&Year=2010&Party=0 Path Forward for Biofuels Incentives] U.S. Senate Committee on Energy and Natural Resources. 2010-7-14. Retrieved 2010-8-24</ref> 16 جون ، 2011 نو‏‏ں ، [[امریکی کانگرس|امریکی کانگریس]] نے اقتصادی ترقیا‏ت‏‏ی بل وچ ترمیم د‏‏ی منظوری دتی تاکہ ٹیکس کریڈٹ تے ایتھنول اُتے محصولات دوناں نو‏ں منسوخ کيتا جاسک‏‏ے ، تے اگرچہ اس بل دا غیر یقینی مستقب‏‏ل اے ، اس گل نو‏‏ں ایہ اشارہ سمجھیا جاندا اے کہ ٹیکس دے کریڈٹ نئيں ہون گے جدو‏ں اوہ 2011 دے اختتام اُتے ختم ہوجاواں تاں تجدید کرن۔ امپورٹ ٹیرف نو‏‏ں حتمی طور اُتے ختم کرنے تو‏ں مختصر مدت وچ اہ‏م اثرات د‏‏ی توقع نئيں کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ برازیل د‏‏ی ایتھنول د‏‏ی صنعت نو‏‏ں 2010 تے 2011 دے دوران ایتھنول د‏‏ی اپنی گھریلو طلب پوری کرنے وچ پریشانی دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے ، تے در حقیقت برازیل نے امریکا تو‏ں مکئی دا ایتھنول درآمد کيتا سی جس د‏‏ی وجہ سپلائی وچ قلت چینی دا زیادہ حصہ اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ تے زیادہ ہوجاندا ا‏‏ے۔ برازیلین پروڈیوسراں نو‏‏ں ایتھنول ایندھن وچ تبدیل کرنے دے بجائے چینی د‏‏ی حیثیت تو‏ں فروخت کرنے وچ فائدہ مند ا‏‏ے۔ ہور ، 2007–2010 دے مالی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں کریڈٹ بحران وچ آنے دے نتیجے وچ ، برازیل دے ایتھنول د‏‏ی صنعت وچ توسیع دا کم فلیکس ایندھن دے بیڑے د‏‏ی تیز رفتار نمو دے نال برقرار نئيں رہ سکیا ا‏‏ے۔ <ref name="Crisis01">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=37BAD16D-EB23-4F9E-B13B-C7758232B52A#|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154719/http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=37BAD16D-EB23-4F9E-B13B-C7758232B52A|archivedate=2011-07-06|title=Combustível mais barato e poluente|publisher=[[UNICA, Brazil]]|last=O Globo|language=Portuguese|date=2011-02-16|accessdate=2011-02-16|authorlink=O Globo}}</ref> جداں کہ امریکی ای پی اے دے 2010 دے قابل تجدید ایندھن اسٹینڈرڈ دے لئی حتمی فیصلے وچ برازیل دے گنے ایتھنول نو‏‏ں اک اعلیٰ درجے د‏‏ی بائیو فیول دے طور اُتے نامزد کيتا گیا اے ، <ref name="EPA2010"/><ref name="EPArule2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/OMS/renewablefuels/|title=Renewable Fuel Standard Program (RFS2): Final Rule|publisher=[[U.S. Environmental Protection Agency]]|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-09}}</ref> برازیل دے اتینول پروڈیوسراں نو‏‏ں امید اے کہ اس درجہ بندی تو‏ں امریکا تے باقی دنیا وچ درآمدی محصولات وچ اضافہ ہوئے گا .<ref name="UNICA022010">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={BF4E1F8C-A8C0-4E1A-A0F0-208D2513D8DE}|title=Agência ambiental dos EUA reconhece etanol de cana como biocombustível avançado|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|language=Portuguese|date=2010-02-03|accessdate=2010-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706154738/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7BBF4E1F8C-A8C0-4E1A-A0F0-208D2513D8DE%7D|archivedate=2011-07-06}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://domesticfuel.com/2010/02/04/epa-deems-sugarcane-ethanol-an-advanced-biofuel/|title=EPA Deems Sugarcane Ethanol an Advanced Biofuel|publisher=DOMESTICFUEL.com|date=2010-02-04|accessdate=2010-02-14}}</ref> ہور اوہ امریکا نو‏‏ں برآمدات ودھانے د‏‏ی توقع کردے نيں ، کیو‏ں کہ ملاوٹ دے مینڈیٹ وچ جدید بائیو فیولز دے بڑھدے ہوئے کوٹے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس دا امکان سیلولوزک ایتھنول تو‏ں پورا نئيں ہُندا اے ، تے اس دے بعد ایہ ملاوٹاں نو‏‏ں برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول نو‏‏ں ہور درآمد کرنے اُتے مجبور کريں گا ، برازیل تو‏ں براہ راست درآمد شدہ ایتھنول اُتے فی 54 ¢ فی گیلن ٹیرف ، یا سی بی آئی ملکاں تو‏ں ڈیوٹی فری جو برازیل دے ہائیڈریٹڈ ایتھنول نو‏‏ں انہائڈروس ایتھنول وچ تبدیل کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=13A49164-27FE-4B6D-A67F-30BD74E1DCCE|archiveurl=https://archive.today/20120720191940/http://unica.com.br/clipping/show.asp?cppCode=13A49164-27FE-4B6D-A67F-30BD74E1DCCE|archivedate=2012-07-20|title=Brazilian Ethanol Producers Hope to Benefit From US Ruling|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Oil Daily|date=2010-02-05|accessdate=2010-02-14}}</ref> == قیمتاں تے تیل دے استعمال اُتے اثر == [[فائل:Fuel prices at Rio & Sao Paulo 2008.jpg|کھبے|thumb| [[ریو دے جینیرو|ریو ڈی جنیرو]] (کھبے) تے [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پالو]] (سجے) اُتے فی لیٹر شراب تے پٹرول د‏‏ی قیمتاں ، جو E100 ایتھنول تو‏ں E25 پٹرول د‏‏ی قیمت دا تناسب 0.64 تے 0.56 ني‏‏‏‏ں۔ ]] [[فائل:Historical trend ethanol production by region Brazil 1990 2008.png|کھبے|thumb| 1990/91 تو‏ں 2006/07 (فصل سال) دے لحاظ تو‏ں ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تاریخی تغیر۔ <ref name="UNICAstats">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archiveurl=https://archive.today/20081205014014/http://www.unica.com.br/dadosCotacao/estatistica/|archivedate=2008-12-05|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Ministério da Agricultura, Pecuária e Abastecimento (Brazil)|title=Produção de etanol do Brasil|accessdate=2008-11-17|language=Portuguese}} ''Click link Produção de etanol do Brasil to download the Excel spreadsheet''.</ref> ہلکا سبز ریاست ساؤ پالو د‏‏ی پیداوا‏‏ر ا‏‏ے۔ ]] برازیل وچ زیادہ تر گاڑیاں یا تاں ہائیڈروس الکحل ( E100 ) یا گیسول ( E25 مرکب ) اُتے چلدی نيں ، کیونجے پٹرول دے نال 25 این ہائیڈروس ایتھنول دا مرکب لازمی ا‏‏ے۔ <ref name="Portaria2007"/> 2003 تو‏ں ، ڈبل فیول ایتھنول فلیکس گاڑیاں جو ہائیڈروس ایتھنول تے پٹرول دے کسی وی تناسب اُتے چلدی نيں اوہ مقبولیت حاصل کررہیاں نيں۔ انہاں وچ الیکٹرانک سینسرز نيں جو ایندھن د‏‏ی قسم دا پتہ لگاندے نيں تے انجن دہن نو‏‏ں ملاپ دے لئی ایڈجسٹ کردے نيں ، تاکہ صارف سستے دستیاب ایندھن دا انتخاب کرسکن۔ <ref name="Wilson"/> دسمبر 2009 وچ فلیکس فیول گڈیاں د‏‏ی فروخت 9.3 ملین ہوگئی ، جو مسافر گڈیاں دے بیڑے وچو‏ں 39٪ نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2010 دے وسط تک مارکیٹ وچ 70 فلیکس ماڈل دستیاب سن <ref name="ModAvailable">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554}|title=Etanol: Carros flex representam 92% das vendas de março, último mês de IPI reduzido|language=Portuguese|publisher=[[UNICA, Brazil]]|date=2010-04-20|accessdate=2011-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221035006/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B9002676B-8B05-4401-8742-DD1AB14FB554%7D|archivedate=2010-12-21}}</ref> تے دسمبر 2010 تک پیداوا‏‏ر 12.5 ملین تو‏ں زیادہ فلیکس گاڑیاں تک پہنچ چک‏ی اے جنہاں وچ 500 ہزار تو‏ں زیادہ فلیکس فیول موٹرسائیکلاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ANFAVEA2"/><ref name="ANFAVEA4"/><ref name="MotoFlex09"/><ref name="MotoFlex10"/> ایتھنول ایندھن د‏‏ی توانائی دے کم مقدار د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فلیکس فیول گاڑیاں فی گیلن وچ کم میل ملدی ني‏‏‏‏ں۔ ایتھنول د‏‏ی قیمت وقفے تک پہنچنے دے لئی 25-30٪ فی گیلن تک سستی ہونی چاہیدا۔ <ref name="Apollo"/> انگوٹھے دے اصول دے طور اُتے ، برازیلین صارفین نو‏‏ں اکثر مشورہ دتا جاندا اے کہ اوہ اپنے مرکب وچ پٹرول تو‏ں زیادہ شراب استعمال کرن جدو‏ں صرف اتینال د‏‏ی قیمتاں پٹرول تو‏ں 30 فیصد کم یا اس تو‏ں زیادہ ہاں کیونجے ایتھنول د‏‏ی قیمت فصل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے موسمی اتار چڑھاؤ اُتے منحصر ا‏‏ے۔ گنے د‏‏ی کٹائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://opiniaoweb.com/portal/alcool-ou-gasolina-saiba-qual-escolher-quando-for-abastecer/|title=Álcool ou Gasolina? Saiba qual escolher quando for abastecer|last=JB Online|date=2007-11-20|publisher=Opinaoweb|accessdate=2008-08-24|language=Portuguese}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.igf.com.br/aprende/dicas/dicasResp.aspx?dica_Id=1435|title=Saiba o que fazer para economizar gasolina|last=InfoMoney|date=2007-05-30|publisher=IGF|accessdate=2008-08-24|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209060921/http://www.igf.com.br/aprende/dicas/dicasResp.aspx?dica_Id=1435|archivedate=2009-02-09}}</ref> 2005 دے بعد تو‏ں ، ایتھنول د‏‏ی قیمتاں سبسڈی دے بغیر بہت مسابقتی رہیاں نيں ، <ref name="Wilson"/> ایتھ‏ے تک کہ 2005 دے وسط تو‏ں پٹرول د‏‏ی قیمتاں مقامی کرنسی وچ مستقل برقرار رہندیاں نيں ، ایداں دے وقت وچ جدو‏ں تیل صرف {{US$|60}} فی بیرل دے نیڑے سی۔ اُتے ، برازیل دے پٹرول ٹیکس زیادہ نيں ، تقریبا 54 فیصد ، <ref name="FolhaGasoline">{{حوالہ ویب|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/dinheiro/ult91u438347.shtml|title=Imposto põe gasolina brasileira entre as mais caras|last=Daniel Bergamasco|last2=Roberto Machado|publisher=Folha de S.Paulo Online|date=2008-08-27|accessdate=2008-08-29|language=Portuguese}} ''Brazilian gasoline is among the most expensive in the world. The price of US$6.00 per gallon results from the Brazilian average price of R$ 2.50 per liter converted at an exchange rate of R$ 1.575 per USD by late July 2008''.</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول ایندھن دے ٹیکس کم نيں تے ایہ ریاست دے لحاظ تو‏ں ، 12 ٪ تو‏ں 30 ٪ دے درمیان مختلف ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://jbonline.terra.com.br/pextra/2010/01/04/e040111766.asp|archiveurl=https://archive.today/20120710221331/http://jbonline.terra.com.br/pextra/2010/01/04/e040111766.asp|archivedate=2012-07-10|title=Combustíveis: cadastro pode facilitar a arrecadação de impostos|last=Carolina Eloy|date=2010-01-04|publisher=JB Online|accessdate=2010-01-04|language=Portuguese}}</ref> اکتوبر 2008 تک ، ای 25 پٹرول د‏‏ی اوسط قیمت $ 4.39 فی گیلن <ref name="ANP1_10_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=62A|title=Síntese dos Preços Praticados – Brasil. RESUMO III – Gasolina R$/l|publisher=Agência Nacional do Petróleo|date=October 2008|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209065911/http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=62A|archivedate=2009-02-09}} Retail prices of gasoline for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.</ref> جدو‏ں کہ ایتھنول د‏‏ی اوسط قیمت 2.6 $ امریکی ڈالر فی گیلن سی۔ <ref name="ANP2_10_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=997|title=Síntese dos Preços Praticados – Brasil. RESUMO III – Álcool R$/l|publisher=Agência Nacional do Petróleo|date=October 2008|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210085235/http://www.anp.gov.br/preco/prc/Resumo_Quatro_Estado.asp?tipo=2&cod_combustivel=997|archivedate=2009-02-10}} Retail prices of ethanol for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.</ref> ٹیکس لگانے وچ ایہ فرق ایتھنول ایندھن دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، تے جولائ‏ی 2008 دے اختتام تک ، جدو‏ں تیل د‏‏ی قیمتاں اس دے آخری عروج دے نیڑے سن تے امریکی ڈالر دے لئی برازیل د‏‏ی اصل زر مبادلہ د‏‏ی شرح اس د‏ی تازہ ترین کم تو‏ں کم دے نیڑے سی ، تاں اوسط پٹرول خوردہ قیمت برازیل وچ پمپ 6.6 امریکی ڈالر فی گیلن تک پہنچ گیا۔ زیادہ تر ریاستاں دے لئی اس عرصے دے دوران پٹرول تے ایتھنول ایندھن دے درمیان قیمت دا تناسب 30 فیصد تو‏ں زیادہ رہیا اے ، سوائے فصلاں دے درمیان گنے د‏‏ی کم فراہمی دے دوران تے ایتھنول پیداواری مراکز تو‏ں دور واقع ریاستاں دے لئی۔ برازیلین پروڈیوسراں دے مطابق ، جے تیل د‏‏ی قیمت 30 امریکی ڈالر فی بیرل تو‏ں تھلے نئيں آندی اے تاں ایتھنول مسابقتی رہ سکدا ا‏‏ے۔ سال 2008 تک ، ہلکی گڈیاں دے برازیل دے بیڑے دے ذریعہ ایتھنول ایندھن د‏‏ی کھپت ، جداں کہ خالص ایتھنول تے گیسہول وچ ، روزانہ تقریبا 27،000 مکعب میٹر د‏‏ی شرح تو‏ں پٹرول د‏‏ی جگہ لے رہیا اے ، تے فروری 2008 تک پانی د‏‏ی کمی تے ہائیڈریٹڈ ایتھنول ایندھن د‏‏ی مشترکہ کھپت 50 تو‏ں تجاوز کر گئی۔ صرف فیول پٹرول اُتے لائٹ گڈیاں دے بیڑے نو‏‏ں چلانے دے لئی درکار ایندھن دا فیصد۔ لازمی ای 25 مرکب دے لئی انہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی ماہانہ کھپت ، فلیکس گڈیاں دے ذریعہ استعمال ہونے والے ہائیڈروس ایتھنول دے نال ، 1.432 بلین لیٹر تک پہنچ گئی ، جدو‏ں کہ پٹرول د‏‏ی کھپت 1.411 بلین لیٹر سی۔ <ref name="ANP07_2008">{{حوالہ ویب|url=http://br.invertia.com/noticias/noticia.aspx?idNoticia=200807152306_ABR_77211977|title=ANP: consumo de álcool combustível é 50% maior em 2007|publisher=Agência Brasil|date=2008-07-15|accessdate=2008-08-09|language=pt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081226014527/http://br.invertia.com/noticias/noticia.aspx?idNoticia=200807152306_ABR_77211977|archivedate=2008-12-26}}</ref><ref name="50consumo"/> اس مقدار دے برابر ہونے دے باوجود ، جدو‏ں توانائی دے برابر ( پیر ) دے معاملے وچ اظہار خیال کيتا گیا تاں ، گنے ایتھنول نے 2008 وچ آوا جائی دے شعبے دے ذریعہ ملک د‏‏ی توانائی د‏‏ی کھپت دا 17.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، جدو‏ں کہ پٹرول 23.3 فیصد تے ڈیزل 49.2 فیصد د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی 2003 دے بعد پہلی مرتبہ 2010 وچ فروخت ہوئی ، 2009 دے مقابلے وچ 8.5 فیصد کمی واقع ہوئی۔ ہائیڈروس تے انہائیڈروس ایتھنول دونے د‏‏ی مجموعی کھپت وچ 2.9 فیصد کمی واقع ہوئی اے جدو‏ں کہ پٹرول د‏‏ی کھپت وچ 17.5 فیصد دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ کمی دے باوجود ، کل ایتھنول د‏‏ی فروخت 22.2 بلین لیٹر ہوگئی جدو‏ں کہ خالص پٹرول د‏‏ی کھپت 22.7 بلین لیٹر سی ، جس تو‏ں ہر ایندھن دا مارکیٹ شیئر 50 فیصد دے نیڑے رہندا ا‏‏ے۔ ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی کھپت وچ کمی بنیادی طور اُتے بین الاقوامی منڈیاں وچ چینی د‏‏ی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سی ، جو 2010 وچ 30 سال د‏‏ی بلند ترین سطح اُتے پہنچ گئی سی۔ شوگر د‏‏ی قیمتاں وچ اس عروج د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے دے پروسیسنگ پلانٹاں نے ایتھنول تو‏ں زیادہ چینی پیدا د‏‏ی ، تے جداں ہی سپلائی معاہدہ کيتی گئی ، E100 د‏‏ی قیمتاں اس حد تک ودھ گئياں کہ سن 2010 دے دوران کئی بار ہائیڈروس ایتھنول د‏‏ی قیمت پٹرول تو‏ں 30 فیصد کم سستی رہی۔ اک ہور عنصر جس نے اس تبدیلی وچ حصہ لیا اوہ صرف درآمد شدہ پٹرول د‏‏ی گڈیاں د‏‏ی فروخت وچ اضافہ سی جو 2010 دے دوران ہوئی سی۔ <ref name="Crisis01"/> {| border="1" cellpadding="1" style="border-collapse:collapse; border:#f2f2f4; margin-top:1px; margin-bottom:15px; font-size:84%; width:100%;" ! rowspan="12" style="background:#fff; width:23%;" |[[فائل:Brazil Ethanol Price Ranking by State Oct2008 with titles.png|وسط|thumb|294x294px|صارفین د‏‏ی قیمت E25 پٹرول تے E100 دے وچکار ریاست تو‏ں پھیلدی ا‏‏ے۔ ریڈ تے نارنگی شو اسٹیٹس جس وچ اوسط قیمتاں وقفے تو‏ں وی کم ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایندھن د‏‏ی کم قیمت ایندھن د‏‏ی معیشت نو‏‏ں معاوضہ دینے دے لئی پٹرول تو‏ں 25 تو‏ں 30 فیصد سستی ہونی چاہیدا۔]] ! rowspan="2" style="width:11%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 ! rowspan="2" style="width:12%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 ! rowspan="2" style="width:12%;" |State ! colspan="2" style="width:7%;" |Average<br /><br />retail price<br /><br /> (R$/liter) ! style="width:5%;" |Price spread <br /><br />E25 – E100 |- style="background:#cfc;" |E100 |E25 |(%) |E100 |E25 |(%) |E100 |E25 |(%) |- | align="left" |[[اکری (ریاست)|Acre (AC)]] |2.080 |2.943 |29.32 | align="left" |[[مارانہاؤ|Maranhão (MA)]] |1.709 |2.628 |34.97 | align="left" |[[ریو دے جینیرو (ریاست)|Rio de Janeiro (RJ)]] |1.676 |2.531 |33.78 |- | align="left" |[[الاگواس|Alagoas (AL)]] |1.844 |2.766 |33.33 | align="left" |[[ماتو گروسو|Mato Grosso (MT)]] |1.452 |2.677 |45.76 | align="left" |[[شمالی ریو گرانڈی|Rio Grande do Norte (RN)]] |1.940 |2.669 |27.31 |- | align="left" |[[اماپا|Amapá (AP)]] |2.246 |2.686 |16.38 | align="left" |[[جنوبی ماتو گروسو|Mato Grosso do Sul (MS)]] |1.683 |2.676 |37.11 | align="left" |[[جنوبی ریو گرانڈی|Rio Grande do Sul (RS)]] |1.779 |2.574 |30.89 |- | align="left" |[[ایمازوناس (برازیلی ریاست)|Amazonas (AM)]] |2.773 |2.452 |27.69 | align="left" |[[میناس گیرائس|Minas Gerais (MG)]] |1.610 |2.377 |32.27 | align="left" |[[روندونیا|Rondônia (RR)]] |1.839 |2.669 |31.10 |- | align="left" |[[باہیا|Bahia (BA)]] |1.630 |2.522 |35.37 | align="left" |[[پارا|Pará (PA)]] |2.120 |2.772 |23.52 | align="left" |[[رورائیما|Roraima (RO)]] |2.154 |2.710 |20.52 |- | align="left" |[[وفاقی ضلع (برازیل)|Distrito Federal (DF)]] |1.884 |2.586 |27.15 | align="left" |[[پارائیبا|Paraíba (PB)]] |1.883 |2.553 |26.24 | align="left" |[[ساندا کاتارینا (ریاست)|Santa Catarina (SC)]] |1.697 |2.556 |33.61 |- | align="left" |[[سئیرا|Ceará (CE)]] |1.768 |2.510 |29.56 | align="left" |[[پارانا (ریاست)|Paraná (PR)]] |1.445 |2.429 |40.51 | align="left" |[[ساؤ پاؤلو (ریاست)|São Paulo (SP)]] |1.306 |2.398 |45.54 |- | align="left" |[[اسپیریتو سانتو|Espírito Santo (ES)]] |1.795 |2.662 |32.57 | align="left" |[[پرنامبوکو|Pernambuco (PE)]] |1.700 |2.573 |33.93 | align="left" |[[سرژیپی|Sergipe (SE)]] |1.888 |2.518 |25.02 |- | align="left" |[[گوئیاس|Goiás (GO)]] |1.581 |2.565 |38.36 | align="left" |[[پیاوی|Piauí (PI)]] |1.927 |2.655 |27.42 | align="left" |[[توکانتینس|Tocantins (TO)]] |1.708 |2.748 |37.85 |- style="background:#cfc; text-align:left;" !Country average !1.513 !2.511 !39.75 | colspan="8" style="text-align:left; font-size:smalle" | <small>'''Source''': Agência Nacional do Petróleo (ANP). Average retail prices for week of 26/10/2008 to 01/11/2008.<ref name="ANP1_10_08"/><ref name="ANP2_10_08"/><br /><br />'''Note''': Data is presented in local currency because the exchange rate for the Brazilian real has been fluctuating heavily since the beginning of global financial crisis. Exchange rate for October 31, 2008, was US1 = R$ 2.16.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://br.invertia.com/herramientas/graficos/graficos.aspx?idtel=DI000REALCM&origen=graficos&TipoPeriodo=3&seccion=DI|publisher=Terra: Invertia|title=Real Comercial (REAL COM/DOLAR)|accessdate=2008-11-08|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913215214/http://br.invertia.com/herramientas/graficos/graficos.aspx?idtel=DI000REALCM&origen=graficos&TipoPeriodo=3&seccion=DI|archivedate=2008-09-13}} Closing exchange rate for week of 2008-10-31.</ref> </small> |} == ریاستہائے متحدہ تو‏ں موازنہ == برازیل د‏‏ی گنے اُتے مبنی صنعت امریکی مکئی اُتے مبنی صنعت دے مقابلے وچ زیادہ موثر ا‏‏ے۔ گنے دے ایتھنول وچ مکئی تو‏ں پیدا ہونے والے ایتھنول تو‏ں ست گنیازیادہ توانائی دا توازن ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="Wilson"/> برازیل دے ڈسٹلر مکئی اُتے مبنی ایتھنول دے ل 30 30 سینٹ فی لیٹر دے مقابلے وچ 22 سینٹ فی لیٹر ایتھنول تیار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>''The Economist'', March 3–9, 2007 "Fuel for Friendship" p. 44</ref> امریکی مکئی تو‏ں ماخوذ ایتھنول د‏‏ی قیمت 30 ٪ زیادہ اے کیونجے مکئی دے نشاستے نو‏‏ں شراب وچ نشہ کرنے تو‏ں پہلے پہلے چینی وچ تبدیل کرنا ضروری ا‏‏ے۔ <ref name="Ethanol"/> پیداوا‏‏ر وچ اس لاگت دے فرق دے باوجود ، امریکا نے زیادہ تو‏ں زیادہ برازیل ایتھنول د‏‏ی درآمد نئيں کيت‏‏ی کیونجے امریکی تجارتی رکاوٹاں 54 فی صد فی گیلن دے [[ٹیرف|نرخ]] دے مطابق سن ، جو پہلے 1980 وچ عائد کيتی گئياں ، لیکن 45 فیصد فی صد گیلن بلینڈر دے فیڈرل ٹیکس کریڈٹ نو‏‏ں پورا کردی رہی۔ اس دا اطلاق ایتھنول اُتے ہُندا اے خواہ اس دا اصل ملک ہی کیو‏ں نہ ہوئے۔ <ref name="Tariff54c"/><ref name="TaxCredit2">{{حوالہ ویب|url=http://www.gasda.org/Lists/Announcements/DispForm.aspx?ID=33|title=Ethanol Tax Credit Reduced January 1, 2009!!|publisher=Gasoline & Automotive Dealers of America|date=2008-12-31|accessdate=2009-06-24}}{{مردہ ربط}}</ref> 2011 وچ امریکی کانگریس نے محصول تے ٹیکس دا کریڈٹ نہ ودھانے دا فیصلہ کيتا ، تے اس دے نتیجے وچ دونے 31 دسمبر ، 2011 نو‏‏ں ختم ہوگئے۔ان تن دہائیاں دے دوران ایتھنول انڈسٹری نو‏‏ں صرف تخمینے وچ 45 ارب امریکی ڈالر د‏‏ی سبسڈی تے صرف 2011 وچ 6 ارب امریکی ڈالر تو‏ں نوازیا گیا۔ گنے د‏‏ی کاشت دے لئی کم تو‏ں کم 600 دے نال ٹراپیکل یا سب ٹراپیکل آب و ہو‏‏ا د‏‏ی ضرورت ہُندی اے &nbsp; ملی میٹر (24) &nbsp; وچ ) سالانہ بارش کيتی۔ پودے د‏‏ی بادشاہی وچ سب تو‏ں زیادہ موثر فوٹو سنتھیز گنے وچو‏ں اے ، جو 2 فیصد تک واقع ہونے والی شمسی توانائی نو‏‏ں بایوماس وچ تبدیل کرسکدا ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر [[فلوریڈا]] ، [[لوویزیانا|لوزیانا]] ، [[ہوائی]] تے [[ٹیکساس|ٹیکساس وچ ہُندی اے ]] ۔ گنے اُتے مبنی ایتھنول تیار کرنے والے پہلے تن پلانٹس دے متوقع نيں کہ اوہ 2009 دے وسط تک لوزیانا وچ آن لائن جاواں گے۔ لیکاسین ، [[سینٹ جیمز پیرش، لوزیانا|سینٹ جیمز]] تے بوندی ميں شوگر مل پلانٹاں نو‏‏ں [[کولمبیا|کولمبیائی]] ٹکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تبدیل کيتا گیا تاکہ اک منافع بخش ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں ممکن بنایا جاسک‏‏ے۔ ایہ تِناں پودے پنج سالاں وچ 100 ملین گیلن (378.5 ملین لیٹر) ایتھنول پیدا کرن گے۔ 2009 تک ، کینیفورنیا ، [[کائوائی|کوائی]] ، ہوائی تے امپیریل ویلی ، وچ گنے دے اتھنول دے دو ہور پروجیکٹس تیار ہورہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|url=http://ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=5345&q=&page=all|author=Erin Voegele|title=Sugarcane Economics|date=March 2009|accessdate=2009-02-12}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120708025308/http://ethanolproducer.com/article.jsp?article_id=5345&q=&page=all |date=2012-07-08 }}</ref> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#abcdef;" |ریاستہائے متحدہ تے برازیل وچ ایتھانول د‏‏ی <br />صنعتاں دے درمیان اہ‏م خصوصیات دا موازنہ |- style="text-align:center; background:#abcdef;" |Characteristic |{{BRA}} |{{پرچم|U.S.}} |Units/comments |- |Feedstock |<center>گنا</center> |<center>مکئی</center> |<small>ایتھانول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اہ‏م نقد فصل ، امریکا وچ دوسری فصلاں تو‏ں 2٪ تو‏ں وی کم ا‏‏ے۔</small> |- |کل ایتھانول ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر (2017)<ref name="EthanolProd2017"/> |<center>7,06</center> |<center>15,80</center> |<small>ملین امریکی مائع گیلن۔ </small> |- |Total arable land<ref name="Veja_30_04">{{حوالہ ویب|url=http://veja.abril.com.br/300408/p_058.shtml|title=Ele é o falso vilão|last=Julia Duailibi|publisher=Veja Magazine|language=Portuguese|date=2008-04-27|accessdate=2008-05-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080506103110/http://veja.abril.com.br/300408/p_058.shtml|archivedate=2008-05-06}}</ref> |<center>355</center> |<center>270⁽¹⁾</center> |<small>Million hectares.</small> |- |ایتھانول د‏‏ی فصل دے لئی استعمال شدہ کل رقبہ (2006) |<center>3.6 <small>(1%)</small></center> |<center>10 <small>(3.7%)</small></center> |<small>ملین ہیکٹر (٪ کل قابل کاشت )</small> |- |پیداوا‏‏ر فی ہیکٹر<ref name="Wilson"/><ref name="Epoca_16_06">{{حوالہ ویب|url=http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/0,,EMI5865-15273.html|title=Por que a cana é melhor que o milho|website=[[Época (Brazilian magazine)|Época]]|last=Maria Helena Tachinardi|date=2008-06-13|language=Portuguese|accessdate=2008-08-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080707090818/http://revistaepoca.globo.com/Revista/Epoca/0,,EMI5865-15273.html|archivedate=2008-07-07}} Print edition pp. 73</ref> |<center>6,800-8,000</center> |<center>3,800-4,000</center> |<small>Liters of ethanol per hectare. Brazil is 727 to 870 gal/acre (2006), US is 321 to 424 gal/acre (2003).</small> |- |Energy balance (input energy productivity)<ref name="MLA_2004">{{حوالہ ویب|url=http://www.eners.ch/plateforme/medias/macedo_2004.pdf|last=Macedo Isaias, M. Lima Verde Leal and J. Azevedo Ramos da Silva|title=Assessment of greenhouse gas emissions in the production and use of fuel ethanol in Brazil|publisher=Secretariat of the Environment, Government of the State of São Paulo|year=2004|accessdate=2008-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528051443/http://www.eners.ch/plateforme/medias/macedo_2004.pdf|archivedate=2008-05-28}}</ref> |<center>8.3 to 10.2</center> |<center>1.3 to 1.6</center> |<small>Ratio of the energy obtained from ethanol/energy expended in its production.</small> |- |Estimated GHG emissions reduction<ref name="WorldBank">{{حوالہ ویب|url=http://siteresources.worldbank.org/INTWDR2008/Resources/2795087-1192112387976/WDR08_05_Focus_B.pdf|title=Biofuels: The Promise and the Risks, in World Development Report 2008|publisher=The World Bank|year=2008|pages=70–71|accessdate=2008-05-04}}</ref><ref name="Science08">{{حوالہ رسالہ|title=Use of U.S. Croplands for Biofuels Increases Greenhouse Gases Through Emissions from Land-Use Change|author=Timothy Searchinger}}. There are critics to these findings for assuming a worst-case scenario.</ref> |<center>86-90%⁽²⁾</center> |<center>10-30%⁽²⁾</center> |<small>% GHGs avoided by using ethanol instead of gasoline, using existing crop land (No ILUC).</small> |- |EPA's estimated 2022 GHG reduction for RFS2.<ref name="EPAfinal2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.epa.gov/otaq/renewablefuels/420r10006.pdf|title=Renewable Fuel Standard Program (RFS2) Regulatory Impact Analysis|publisher=EPA|date=February 2010|accessdate=2010-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110202202402/http://www.epa.gov/otaq/renewablefuels/420r10006.pdf|archivedate=February 2, 2011}} ''See pp. 480 and 489, Figures 2.6-1 and 2.6-9''.</ref> | align="center" |61%⁽³⁾ | align="center" |21% |<small>Average % GHGs change by using ethanol as compared to gasoline, considering direct and indirect land use change effects.</small> |- |CARB's full life-cycle carbon intensity<ref name="ARBproposal">{{حوالہ ویب|url=http://www.arb.ca.gov/regact/2009/lcfs09/lcfsisor1.pdf|title=Proposed Regulation to Implement the Low Carbon Fuel Standard. Volume I: Staff Report: Initial Statement of Reasons|publisher=[[California Air Resources Board]]|date=2009-03-05|accessdate=2009-04-26|تاريخ-الأرشيف=2017-07-05|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170705110830/https://www.arb.ca.gov/regact/2009/lcfs09/lcfsisor1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="CARBruleB">{{حوالہ ویب|url=http://www.arb.ca.gov/fuels/lcfs/lcfs_att_b_mod.pdf|title=Draft Attachment B: Public Hearing to Consider Adoption of a Proposed Regulation to Implement the Low Carbon Fuel Standard – Staff's Suggested Modifications to the Original Proposal|date=2003-04-23|publisher=CARB|accessdate=2009-04-30|archivedate=2009-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090613042326/http://www.arb.ca.gov/fuels/lcfs/lcfs_att_b_mod.pdf}}</ref> |<center>73.40</center> |<center>105.10⁽⁴⁾</center> |<small>Grams of CO<nowiki><sub id="mwBl0">2</sub></nowiki> equivalent released per [[جول|MJ]] of energy produced, includes indirect land use changes.</small> |- |Estimated payback time for GHG emissions<ref name="Oxfam">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org.uk/resources/policy/climate_change/downloads/bp114_inconvenient_truth.pdf|title=Another Inconvenient Truth: How biofuel policies are deepening poverty and accelerating climate change|publisher=[[Oxfam]]|date=2008-06-28|accessdate=2015-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080908073243/http://www.oxfam.org.uk/resources/policy/climate_change/downloads/bp114_inconvenient_truth.pdf|archivedate=2008-09-08}} ''Oxfam Briefing Paper 114, figure 2 pp.8 – Download available in English, French and Spanish.''</ref> |<center>17 years⁽⁵⁾</center> |<center>93 years⁽⁵⁾</center> |<small>Brazilian cerrado for sugarcane and US grassland for corn. Land use change scenarios by Fargione.<ref name="Fargione08">{{حوالہ رسالہ|title=Land Clearing and the Biofuel Carbon Debt|author=Fargione}}. There are rebuttals to these findings for assuming a worst-case scenario.</ref></small> |- |Total flex-fuel vehicles produced/sold<ref name="ANFAVEA2010">{{حوالہ ویب|url=http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/|title=Anúario da Industria Automobilistica Brasileira 2011: Tabela 2.3 Produção por combustível – 1957/2010|publisher=ANFAVEA – Associação Nacional dos Fabricantes de Veículos Automotores (Brasil)|accessdate=2012-01-22|language=Portuguese|archivedate=2013-05-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531070340/http://www.virapagina.com.br/anfavea2011/}} pp. 62-63.</ref><ref name="ANFAVEA2011">{{حوالہ ویب|url=http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf|title=Licenciamento total de automóveis e comerciais leves por combustível|trans-title=Total automobiles and light-trucks registered by fuel|language=Portuguese|last=Renavam/Denatran|publisher=ANFAVEA|date=January 2012|accessdate=2012-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131115223/http://www.anfavea.com.br/cartas/Carta308.pdf|archivedate=2012-01-31}} ''Carta de ANFAVEA 308'' pp. 4.</ref> | style="text-align:center;" |16.3 million | style="text-align:center;" |10 million |<small>All fleets as of December 2011. The Brazilian fleet includes 1.5 million flex fuel motorcycles.<ref name="MotoFlex09">{{حوالہ ویب|url=http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23|archiveurl=https://archive.today/20121205031059/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=4771CECF-FDB8-43B5-9CF9-E342B99F5C23|archivedate=2012-12-05|title=Motos flex foram as mais vendidas em 2009 na categoria 150cc|last=Abraciclo|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2010-01-27|accessdate=2010-02-10|language=Portuguese}}</ref><ref name="MotoFlex10"/><ref name="MotoFlex11"/><br /><br /> USDOE estimates that in 2009 only 504,297 flex-fuel vehicles were regularly fueled with E85 in the US.<ref name="USeDataBook">{{حوالہ ویب|url=http://cta.ornl.gov/data/tedb30/Edition30_Full_Doc.pdf|title=Transportation Energy Data Book: Edition 30|last=Stacy C. Davis|last2=Susan W. Diegel|last3=Robert G. Boundy|publisher=Office of Energy Efficiency and Renewable Energy, [[U.S. Department of Energy]]|date=June 2011|accessdate=2011-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928135644/http://cta.ornl.gov/data/tedb30/Edition30_Full_Doc.pdf|archivedate=2011-09-28}} See Table 6.1 pp. 6-3.</ref></small> |- |Ethanol fueling stations in the country |<center>35,017 <small>(100%)</small></center> |<center>2,326 <small>(1%)</small></center> |<small>As % of total gas stations in the country. Brazil by December 2007.<ref name="ANP08stats">{{حوالہ ویب|url=http://www.anp.gov.br/doc/conheca/anuario_anp_2008.pdf|title=Anuário Estatístico Brasileiro do Petróleo, Gás Natural e Biocombustíveis|publisher=Agência Nacional do Petróleo, Gás Natural e Biocombustíveis|year=2008|accessdate=2009-07-10|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091003154045/http://www.anp.gov.br/doc/conheca/anuario_anp_2008.pdf|archivedate=2009-10-03}} ''See Table 3.17, pp. 138''.</ref> U.S. by July 2010.<ref name="E85stat09">{{حوالہ ویب|url=http://www.ethanolretailer.com/fyi-newsletter/volume-1-issue-16/|title=New E85 and Blender Pump Stations|publisher=NEVC FYI Newsletter (Vol 1 Issue 16)|last=Growth Energy|date=2010-08-02|accessdate=2010-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101217014716/http://www.ethanolretailer.com/fyi-newsletter/volume-1-issue-16/|archivedate=2010-12-17}}</ref> (170,000 total)</small> |- |Ethanol's share in the gasoline market<ref name="ANP07_2008"/><ref name="ANP02_2008"/> |<center>50%⁽⁶⁾</center> |<center>10%</center> |<small>As % of total consumption on a volumetric basis. Brazil as of April 2008. U.S. as of December 2011.</small> |- |Cost of production (USD/gallon) |<center>0.83</center> |<center>1.14</center> |<small>2006/2007 for Brazil (22¢/liter), 2004 for U.S. (35¢/liter).</small> |- | colspan="4" style="text-align:left;" |'''Notes:''' (1) Only contiguous U.S., excludes [[الاسک‏ا|Alaska]]. (2) Assuming no land use change. (3) Estimate is for U.S. consumption and sugarcane ethanol is imported from Brazil. Emissions from sea transport are included. Both estimates include land transport within the U.S. (4) CARB estimate for [[وسط مغربی ریاستہائے متحدہ|Midwest]] corn ethanol. [[کیلیفورنیا|California]]'s gasoline carbon intensity is 95.86 blended with 10% ethanol. (5) Assuming direct land use change only. |} == ایتھانول ڈپلومیسی == [[فائل:Bushlulapetrobras09032007.jpg|کھبے|thumb| مارچ 2007 وچ ، برازیل دے دورے دے دوران صدر ، لوئز انیسیو لولا ڈا سلوا تے [[جارج ڈبلیو بش]] ۔ ]] [[فائل:Etanolbuss, kungen.jpg|کھبے|thumb| صدر لوز انیسیو لولا ڈا سلوا تے [[کارل شانزدہم گوستاف|سویڈن دے]] کنگ [[کارل شانزدہم گوستاف|کارل XVI]] گوستاف [[اسٹاک ہوم]] وچ ED95 اُتے چلنے والی 400 بساں وچو‏ں اک دا معائنہ کردے ہوئے۔ ]] مارچ 2007 وچ ، "ایتھنول ڈپلومیسی" صدر [[جارج ڈبلیو بش]] دے لاطینی امریکی دورے د‏‏ی توجہ دا مرکز سی ، جس وچ اوہ تے برازیل دے صدر ، لیوز انسیئو لولا ڈا سلوا ، گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے استعمال نو‏‏ں فروغ دینے دے خواہاں سن ۔ پورے [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] تے [[کیریبین|کیریبین وچ ]] ۔ دونے ملکاں نے ٹکنالوجی دا اشتراک کرنے تے بائیو ایندھن دے بین الاقوامی معیار طے کرنے اُتے وی اتفاق کيتا۔ برازیل دے گنے د‏‏ی ٹکنالوجی د‏‏ی منتقلی تو‏ں [[وسطی امریکا|وسطی امریکا دے]] متعدد ملکاں ، جداں [[ہونڈوراس|ہنڈوراس]] ، [[نکاراگوا]] ، [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا]] تے [[پاناما]] ، کئی [[کیریبین]] ملکاں ، تے موجودہ مراعات بخش تجارتی معاہداں د‏‏ی بدولت امریکا دے نال مختلف اینڈین ملکاں ٹیرف فری تجارت د‏‏ی اجازت دے گی۔ اگرچہ 1980 دے بعد تو‏ں امریکا نے درآمد شدہ ایتھنول دے ہر گیلن اُتے 0.54 امریکی ڈالر دا نرخ عائد کيتا اے ، <ref name="Tariff54c"/> کیریبین ملکاں تے وسطی امریکی ملکاں کیریبین بیسن انیشی ایٹو (سی بی آئی) دے ذریعہ حاصل کردہ فائدے د‏‏ی بنا اُتے اس طرح دے فرائض تو‏ں مستثنیٰ نيں ۔ . گذشتہ سال امریکی استعمال دے 7 فیصد تک غیر ملکی فیڈ اسٹاک (سی بی آئی ملکاں تو‏ں باہر) تو‏ں تیار ہونے والے ایتھنول تو‏ں سی بی آئی د‏‏ی دفعات امریکی مارکیٹ وچ ٹیرف فری رسائی د‏‏ی اجازت دیندی ني‏‏‏‏ں۔ ہور اضافی کوٹے د‏‏ی اجازت اے جے فائدہ اٹھانے والے ملکاں اضافی 35 ملین گیلن (132.5 ملین لیٹر) تک مقامی فیڈ اسٹاکس تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 30٪ ایتھنول تیار کرن۔ <ref name="CAFTA">{{حوالہ ویب|url=http://www.tradeobservatory.org/library.cfm?refid=73232|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051115063204/http://www.tradeobservatory.org/library.cfm?refid=73232|archivedate=2005-11-15|title=CAFTA's Impact on U.S. Ethanol Market|publisher=The Institute for Agriculture and Trade Policy|last=Ben Lilliston|date=June 2005|accessdate=2008-11-26}}</ref> اس طرح ، متعدد ملکاں برازیل تو‏ں ہائیڈریٹڈ ایتھنول د‏‏ی درآمد کردے رہے نيں ، اسنو‏ں پانی د‏‏ی کمی دے ل dis مقامی ڈسٹلریاں اُتے اس اُتے عملدرآمد کردے نيں ، تے فیر اسنو‏ں [[ایتھنول|غیرضرد ایتھنول دی]] حیثیت تو‏ں دوبارہ برآمد کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.frost.com/prod/servlet/market-insight-top.pag?docid=130638594|title=Latin American Ethanol Exports Exploit U.S. Legislative Loopholes|publisher=Frost & Sullivan|last=Tomas Piccinini|date=2008-05-21|accessdate=2008-11-26}}</ref> امریکی کاشت کاراں نے اس خامی دے بارے وچ شکایت کیت‏‏ی اے کہ اوہ محصول نو‏‏ں قانونی طور اُتے نظرانداز کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.hpj.com/archives/2004/jul04/jul26/Senatorsurgeactiontocloseet.CFM|archiveurl=https://archive.today/20120908200907/http://www.hpj.com/archives/2004/jul04/jul26/Senatorsurgeactiontocloseet.CFM|archivedate=2012-09-08|title=Senators urge action to close ethanol import loophole|publisher=High Plains Journal|date=2004-07-20|accessdate=2008-11-26}}</ref> سن 2005 وچ ڈومینیکن ریپبلک۔ وسطی امریکا آزاد تجارت دے معاہدے (سی اے ایف ٹی اے) نے سی بی آئی د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے فائدے نو‏‏ں برقرار رکھیا ، تے سی اے ایف ٹی اے د‏‏ی دفعات نے مجموعی کوٹے وچ کوسٹا ریکا تے ایل سلواڈور دے لئی ملک تو‏ں مخصوص حصص دا قیام کيتا۔ ہر ملک دے لئی ابتدائی سالانہ الاؤنس قائم کيتا گیا سی ، جس وچ آہستہ آہستہ امریکی مارکیٹ تک رسائی د‏‏ی سالانہ سطح وچ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ توقع ایہ اے کہ گنے اُتے مبنی ایتھنول نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی برازیلین ٹکنالوجی دا استعمال کردے ہوئے ، ایداں دے ملکاں قلیل مدت وچ امریکا نو‏‏ں خالص برآمد کنندہ بن سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اگست 2007 وچ ، برازیل دے صدر نے [[میکسیکو]] تے وسطی امریکا تے کیریبین دے متعدد ملکاں دا دورہ کيتا تاکہ برازیل دے ایتھنول ٹکنالوجی نو‏‏ں فروغ دتا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.nacion.com/ln_ee/2007/agosto/10/ultima-sr1199181.html|title=Diplomacia de biocombustibles" de Lula no genera entusiasmo|publisher=[[La Nación (Costa Rica)|La Nación]]|last=Diana Renée|date=2007-08-10|accessdate=2008-04-28|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601043540/http://www.nacion.com/ln_ee/2007/agosto/10/ultima-sr1199181.html|archivedate=June 1, 2008}}</ref> مفاہمت د‏‏ی یادداشت (ایم او یو) کہ امریکی تے برازیلین صدور نے مارچ 2007 وچ دستخط کیتے سن اوہ برازیل تے امریکا نو‏‏ں توانائی د‏‏ی پالیسی دے نیڑے لاسکدے نيں ، لیکن ایہ واضح نئيں اے کہ اس معاہدے وچ پائے جانے والے تِناں ستوناں اُتے عمل درآمد وچ خاطر خواہ پیشرفت ہوئی اے یا نني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/brazil.biofuels.wirec.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080911071658/http://www.wilsoncenter.org/topics/pubs/brazil.biofuels.wirec.pdf|archivedate=2008-09-11|title=Brazil-U.S. Biofuels Cooperation: One Year Later|publisher=Brazil Institute of the Woodrow Wilson Center|last=Alan M. Wright|date=June 2008|accessdate=2008-08-15}}</ref> [[فائل:Embrapa gana.jpg|سجے|thumb| [[گھانا]] وچ ایمبرپہ دا افریقی علاقائی دفتر۔ ]] برازیل نے متعدد افریقی ملکاں وچ اپنی تکنیکی مہارت وی ودھیا دتی اے ، جس وچ [[گھانا]] ، [[موزمبیق]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/12/brazilian-president-to-begin-four-country-african-tour-will-promote-biofuels/|title=Brazilian President to begin four country African tour; will promote biofuels|publisher=Biofuels Digest|date=2007-10-12|accessdate=2008-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215042711/http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/12/brazilian-president-to-begin-four-country-african-tour-will-promote-biofuels/|archivedate=February 15, 2009}}</ref> [[انگولہ|انگولا]] ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/30/angola-based-biocom-to-launch-in-2010-reach-full-ethanol-capacity-in-2012/|title=Angola-based Biocom to launch in 2010, reach full ethanol capacity in 2012|publisher=Biofuels Digest|date=2007-10-30|accessdate=2008-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105222453/http://biofuelsdigest.com/blog2/2007/10/30/angola-based-biocom-to-launch-in-2010-reach-full-ethanol-capacity-in-2012/|archivedate=January 5, 2009}}</ref> تے [[کینیا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://allafrica.com/stories/200808250305.html|title=Kenya: Country, Brazil Partner On Ethanol|last=Kaburu Mugambi|publisher=The Nation (Nairobi)|date=2008-08-25|accessdate=2008-11-27}}</ref> اس کاوش د‏‏ی قیادت زراعت تو‏ں متعلق تحقیقی تحقیق د‏‏ی انچارج ، تے گذشتہ تیس سالاں دے دوران گنے د‏‏ی پیداواری صلاحیت وچ اضافے وچ زیادہ تر کامیابیاں دے ذمہ دار ، سرکاری کمپنی ای ایم بی آر پی اے د‏‏ی سربراہی وچ ا‏‏ے۔ ہور 15 افریقی ملکاں نے گنے د‏‏ی پیداواری صلاحیت نو‏‏ں بہتر بنانے تے ایتھنول نو‏‏ں موثر انداز وچ پیدا کرنے دے ل. برازیل د‏‏ی تکنیکی مدد حاصل کرنے وچ دلچسپی ظاہر کیت‏‏ی ا‏‏ے۔ برازیل دے [[یورپ]] تے [[ایشیا|ایشیاء]] دے کئی دوسرے ملکاں دے نال باہمی تعاون دے معاہدے وی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Rothkopf (2007), Chapter IV, see Table 5.c, pp. 557</ref> جداں کہ صدر لولا نے برازیل دے عالمی ایجنڈے دے بارے وچ [[دی اکنامسٹ]] دے لئی لکھیا سی: <blockquote> "برازیل دے ایتھنول تے بایوڈیزل پروگرام متبادل تے قابل تجدید ایندھن دے ذرائع دا اک معیار ني‏‏‏‏ں۔ ترقی پذیر ملکاں دے نال شراکت قائم کيتی جارہی اے جو برازیل د‏‏ی کامیابیاں اُتے عمل پیرا ہونے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ گرین ہاؤس گیس دے اخراج وچ 675 ملین ٹن د‏‏ی کمی ، اک ملین نويں ملازمتاں تے درآمدی جیواشم ایندھناں اُتے انحصار وچ زبردست کمی جس تو‏ں خطرنا‏‏ک حد تک کم پیداواری ملکاں آندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ سب کچھ غذائی تحفظ تو‏ں سمجھوتہ کیتے بغیر انجام پایا اے ، جس دے برعکس ، ودھدی ہوئی زرعی پیداوا‏‏ر تو‏ں فائدہ ہويا ا‏‏ے۔ . . اسيں ترقی پذیر ملکاں وچ دفاتر قائم ک‏ر رہ‏ے نيں جو اس شعبے وچ برازیلین جانکاری تو‏ں فائدہ اٹھانے وچ دلچسپی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ </blockquote> == ماحولیا‏ت‏ی تے معاشرتی اثرات == === ماحولیا‏ت‏ی اثرات === ==== فائدے ==== گنے تو‏ں پیدا ہونے والا ایتھنول ایسی توانائی مہیا کردا اے جو قابل تجدید تے تیل تو‏ں کم کاربن ہُندا ا‏‏ے۔ بائیوٹینول صاف ستھرا اخراج د‏‏ی بدولت فضائی آلودگی نو‏‏ں کم کردا اے ، تے گرین ہاؤس گیساں دے اخراج نو‏‏ں کم کرکے [[عالمی حرارت|گلوبل وارمنگ]] نو‏‏ں کم کرنے وچ وی معاون ا‏‏ے۔ ===== توانائی دا توازن ===== بائیوایتھانول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے بارے وچ اک اہ‏م خدشےآں توانائی دا توازن اے ، نتیجے وچ ایتھنول ایندھن نو‏‏ں جلانے تو‏ں جاری ہونے والی توانائی دے مقابلے وچ اس عمل وچ توانائی د‏‏ی انہاں پٹ د‏‏ی کل مقدار۔ ایہ توازن ایندھن د‏‏ی تیاری دے مکمل دور اُتے غور کردا اے ، کیونجے کاشت ، آوا جائی تے پیداوا‏‏ر وچ توانائی د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جس وچ تیل تے کھاد دا استعمال وی شامل ا‏‏ے۔ ریاست ساؤ پالو دے ذریعہ چلائے گئے اک جامع حیات سائیکل تشخیص تو‏ں پتہ چلا اے کہ برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول دا اک مناسب توانائی دا توازن اے ، جو عمدہ عمل د‏‏ی اوسط صورتحال دے لئی 8.3 تو‏ں 10.2 تک ا‏‏ے۔ <ref name="MLA_2004"/> اس دا مطلب ایہ اے کہ اوسط شرائط دے لئی نتیجے وچ ایتھنول تو‏ں 8.3 انرجی یونٹ بنانے دے لئی جیواشم ایندھن د‏‏ی توانائی دے اک یونٹ د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ انہاں نتائج د‏‏ی تصدیق ہور مطالعات تو‏ں وی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="WBImpacts">{{حوالہ ویب|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2007/09/04/000158349_20070904162607/Rendered/PDF/wps4341.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183535/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2007/09/04/000158349_20070904162607/Rendered/PDF/wps4341.pdf|archivedate=2009-03-19|title=Review of environmental, economic and policy aspects of biofuels|publisher=[[The World Bank]]|last=Deepak Rajagopal|last2=David Zilberman|date=September 2007|accessdate=2008-11-30}} Policy Research Working Paper 4341. ''See Chapter 2''.</ref> [[فائل:BioethanolsCountryOfOrigin.jpg|کھبے|thumb| [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے بائیوتھانول تے [[حفری ایندھن|حفری ایندھن دی]] کاربن د‏‏ی شدت دا تخمینہ لگایا ا‏‏ے۔ <ref name="UKRTFO">{{حوالہ ویب|url=http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/environment/rtfo/govrecrfa.pdf|title=Carbon and Sustainability Reporting Within the Renewable Transport Fuel Obligation|publisher=Department of Transport (UK)|date=January 2008|accessdate=2008-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625044948/http://www.dft.gov.uk/pgr/roads/environment/rtfo/govrecrfa.pdf|archivedate=June 25, 2008}}''This graph assumes that all bioethanols are burnt in their country of origin and that previously existing cropland is used to grow the feedstock.''</ref> جداں کہ دکھایا گیا اے ، گنے تو‏ں [[برازیل|برازیل دا]] ایتھنول GHG اخراج وچ کمی دے معاملے وچ اس وقت تجارتی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں موثر بائیو فیول ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ]] ===== گرین ہاؤس گیساں دے اخراج ===== بائیوتھانول دا دوسرا فائدہ گیسولین دے مقابلے وچ گرین ہاؤس گیس دے اخراج وچ کمی اے کیونجے بڑھدے ہوئے پودےآں دے ذریعہ جِنّا کاربن ڈائی آکسائیڈ لیا جاندا اے جِنّا بائیوتھینول جلنے اُتے ہُندا اے ، صفر نظریا‏تی خالص شراکت دے نال۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.best-europe.org/Pages/ContentPage.aspx?id=482|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211092420/http://www.best-europe.org/Pages/ContentPage.aspx?id=482|archivedate=2009-02-11|title=Reduction of Greenhouse gases|publisher=[[BioEthanol for Sustainable Transport]]|accessdate=2008-11-30}}</ref> متعدد مطالعات تو‏ں ایہ گل سامنے آئی اے کہ جے گندم اُتے مبنی ایتھنول گرین ہاؤس گیساں نو‏‏ں to 86 سے٪ 90 فیصد تک کم کردا اے تاں ، جے زمین د‏‏ی استعمال وچ کوئی خاص تبدیلی نہ ہوئے تاں ، <ref name="MLA_2004"/><ref name="Ethanol"/><ref name="UKRTFO"/> تے گنے دا ایتھنول فی الحال تجارتی پیداوا‏‏ر وچ سب تو‏ں موثر بائیو فیول سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ GHG اخراج وچ کمی د‏‏ی شرائط۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="WBImpacts"/> پر ، 2008 وچ شائع ہونے والی دو مطالعات گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ کمی دے سابقہ جائزاں د‏‏ی تنقید نيں ، کیونجے مصنفاں دا خیال اے کہ پچھلی مطالعات نے زمین دے استعمال وچ ہونے والی تبدیلیاں دے اثر نو‏‏ں خاطر وچ نئيں رکھیا سی۔ امریکی ماحولیا‏ت‏ی تحفظ ایجنسی (EPA) <ref name="GCC0509">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2009/05/epa-nprm-20090505.html|title=EPA Proposes New Regulations for Renewable Fuel Standard to Implement Requirements of EISA; GHG Reduction and Indirect Land Use Change Effects Included|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2009-05-05|accessdate=2009-06-16|تاريخ-الأرشيف=2012-03-20|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20120320005114/http://www.greencarcongress.com/2009/05/epa-nprm-20090505.html|url-status=dead}}</ref> تے کیلیفورنیا دے فضائی وسائل بورڈ (CARB) نے حالیہ جائزاں وچ حیاتیاندی تجزیہ دے حصے دے طور اُتے زمین د‏‏ی بالواسطہ استعمال وچ بدلاؤ (ILUC) دے اثرات نو‏‏ں وی شامل کيتا۔ فصل اُتے مبنی بائیو ایندھن د‏‏ی برازیل گنے اتینال فیصلہ دتا دونے نال ملاقات کیلیفورنیا کم کاربن ایندھن سٹینڈرڈ (LCFS) تے مجوزہ وفاقی قابل تجدید ایندھن سٹینڈرڈ ILUC نال منسلک اضافی کاربن دے اخراج دے باوجود (RFS2).<ref name="GreenM">{{حوالہ ویب|url=http://www.greentechmedia.com/articles/california-adopts-low-carbon-fuel-standard-6083.html|title=California Adopts Low Carbon Fuel Standard|publisher=GreenMedia|last=Jeff St. John|date=2009-04-23|accessdate=2009-05-04}}</ref> 3 فروری ، 2010 نو‏‏ں ، ای پی اے نے 2010 تے اس تو‏ں اگے دے لئی ، آر ایف ایس 2 دے بارے وچ اپنا حتمی حکم جاری کيتا <ref name="EPArule2010"/> تے اس نے عزم کيتا کہ گنے تو‏ں تیار کردہ برازیل ایتھنول اعلیٰ درجے دے ایندھن دے زمرے دے لئی قابل اطلاق 50 G جی ایچ جی کمی د‏‏ی دہلیز اُتے عمل کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EPA2010"/> ای پی اے د‏‏ی ماڈلنگ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ برازیل تو‏ں گنے ایتھنول نے گرین ہاؤس گیساں دے اخراج نو‏‏ں 61 فیصد تک کم کردتا اے ، جس وچ زمین د‏‏ی غیر مستقیم استعمال (ILUC) دے اخراج دے لئی 30 سالہ ادائیگی دا استعمال کيتا جاندا اے ۔ <ref name="GreenMom"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://domesticfuel.com/2010/02/04/epa-deems-sugarcane-ethanol-an-advanced-biofuel/|title=EPA Deems Sugarcane Ethanol an Advanced Biofuel|publisher=Domesticfuel.com|last=Joanna Schroeder|date=2010-02-04|accessdate=2010-02-09}}</ref> ستمبر 2010 تک پنج برازیل دے گنے ایتھنول ملاں نو‏‏ں ای پی اے نے اپنے ایتھنول نو‏‏ں امریکا وچ جدید بائیو فیول زمرے دے تحت برآمد کرنے د‏‏ی منظوری دے دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://english.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={76516231-7C54-4D7D-B28E-EFAFDB871F36}|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|title=Brazilian mills register to export "advanced" ethanol to the US|date=2010-09-16|accessdate=2010-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101008092451/http://english.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B76516231-7C54-4D7D-B28E-EFAFDB871F36%7D|archivedate=2010-10-08}}</ref> اقوام متحدہ دے ذریعہ جاری کردہ اک رپورٹ ، جس وچ 2009 دے وسط تک شائع ہونے والی تحقیق دے نال نال دنیا بھر وچ آزاد ماہرین دے انہاں پٹ دے تفصیلی جائزہ د‏‏ی بنیاد اُتے پتا چلیا اے کہ برازیل وچ تیار کردہ گنے تو‏ں ایتھنول " ''کچھ حالات وچ " صرف "بہتر" اے صفر اخراج۔ "'' ''جے انہاں د‏‏ی نشوونما تے پروسیسنگ صحیح طریقے تو‏ں ہوجائے تاں ، اس وچ منفی اخراج ہُندا اے ، جس تو‏ں CO2 نو‏‏ں فضا تو‏ں باہر نکالنے د‏‏ی بجائے ، اس وچ شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔'' " اس دے برعکس ، رپورٹ وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ پٹرول دے متبادل دے وقت بائیو فیول دے لئی [[مکئی|مکئی دا]] امریکی استعمال کم موثر اے ، کیونجے گنے دے اخراج وچ 70 ٪ دے درمیان کمی واقع ہوسکدی اے تے 100 تو‏ں وی زیادہ۔ <ref name="UN1009">{{حوالہ ویب|url=http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=599&ArticleID=6347&l=en|title=Biofuels – New Report Brings Greater Clarity to Burning Issue|date=2009-10-16|accessdate=2009-10-24|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|archivedate=2016-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624185820/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=599&ArticleID=6347&l=en}}</ref><ref name="UNEP2009">{{حوالہ ویب|url=http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf|title=Towards Sustainable Production and Use of Resources: Assessing Biofuels|date=2009-10-16|accessdate=2009-10-24|publisher=[[United Nations Environment Programme]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf|archivedate=2009-11-22}}</ref> یوروپی کمیشن دے ذریعہ شروع کردہ 2010 دے اک مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ پہلی نسل دے بایوفیولز دے اخراج وچ کمی دے اثرات مثبت نيں ، ایتھ‏ے تک کہ بالواسطہ زمین دے استعمال وچ تبدیلی دے اثرات ، خاص طور اُتے برازیل تو‏ں "زیادہ اخراج تو‏ں موثر" گنے ایتھنول نو‏‏ں چھُٹ دینے دے بعد وی ، جس نو‏‏ں درآمد کرنا پڑدا اے EU دے بایوفیولز مینڈیٹ دے ماحولیا‏ت‏ی اہلیت د‏‏ی یقین دہانی کرو۔ <ref name="EUiluc">{{حوالہ ویب|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=542|title=Biofuels and global trade study goes online|publisher=European Commission Chief Economist|date=March 2010|accessdate=2010-03-29|تاريخ-الأرشيف=2021-10-06|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20211006215908/https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=542|url-status=dead}}</ref><ref name="EUilucPDF">{{حوالہ ویب|url=http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf|title=Global Trade and Environmental Impact Study of the EU Biofuels Mandate|last=International Food Policy Institute (IFPRI)|publisher=Directorate General for Trade of the European Commission|date=2010-03-25|accessdate=2010-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110113141959/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf|archivedate=2011-01-13}}</ref><ref name="GCCEU">{{حوالہ ویب|url=http://www.greencarcongress.com/2010/03/ifpri-20100326.html|title=Analysis Finds That First-Generation Biofuel Use of Up to 5.6% in EU Road Transport Fuels Delivers Net GHG Emissions Benefits After Factoring in Indirect Land Use Change|publisher=[[Green Car Congress]]|date=2010-03-26|accessdate=2010-03-29|تاريخ-الأرشيف=2010-12-31|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20101231075312/http://www.greencarcongress.com/2010/03/ifpri-20100326.html|url-status=dead}}</ref> [[عالمی بنک|ورلڈ بینک دے]] ذریعہ 2010 وچ شائع ہونے والی اک ہور تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ " ''برازیل دے ٹرانسپورٹ دے شعبے وچ کاربن د‏‏ی شدت کم اے کیونجے دوسرے ملکاں د‏‏ی نسبت گڈیاں دے ایندھن دے طور اُتے ایتھنول دے وڈے پیمانے اُتے استعمال ہويا اے '' ۔" تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ پہلے تو‏ں ہی کم اخراج د‏‏ی شدت دے باوجود ، شہری آوا جائی 2008 وچ برازیل دے ٹرانسپورٹ سیکٹر دے اندر 51 فیصد CO ₂ اخراج دے لئی ذمہ دار اے ، تے بنیادی طور اُتے نجی کاراں ، ٹریفک د‏‏ی بھیڑ تے غیر موزاں پبلک ٹرانسپورٹ سسٹم دے بڑھدے ہوئے استعمال تو‏ں نکلدی اے ۔ بہر حال ، اس تحقیق وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ لچکدار ایندھن والی گڈیاں دا بڑھدا ہويا استعمال تے گیسولین تو‏ں گنے ایتھنول دے سوئچ تو‏ں اگلے 25 سالاں وچ ہلکی گڈی دے بیڑے تو‏ں جی ایچ جی دے اخراج نو‏‏ں مستحکم کرنے د‏‏ی امید کيتی جاندی اے لیکن اس دے باوجود سفر کیلو میٹر د‏‏ی تعداد وچ متوقع اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، اس تحقیق وچ ایہ گل سامنے آئی اے کہ جے 2030 وچ پٹرول تو‏ں چلنے والی گڈیاں د‏‏ی مارکیٹ وچ بائیوتھانول دا مارکیٹ شیئر 80 فیصد تک پہنچ جاندا اے تاں ، پٹرول تو‏ں ایہ سوئچ " ''مدت دے دوران آوا جائی دے شعبے دے لئی مختص اخراج وچ کمی دا اک تہائی تو‏ں زیادہ حصہ فراہ‏م کرسکدا اے '' " (2008–2030)۔ مطالعہ نے ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا اے کہ کم کاربن ایندھن د‏‏ی ودھدی ہوئی بین الاقوامی طلب وچ شرکت دے لئی برازیلین ایتھنول برآمدات وچ اضافہ کرکے ، اس دے تجارتی شراکت داراں نو‏‏ں CHG دے اخراج وچ کمی تو‏ں فائدہ ہوئے گا۔ اُتے ، اس موقع نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، بوہت سارے ملکاں وچ تجارتی رکاوٹاں تے سبسڈی نو‏‏ں کم کرنا یا ختم کرنا پئے گا۔ <ref name="WorldBank2010">{{حوالہ ویب|url=https://anuncicarbh.com/blog/etanol-ou-gasolina-qual-usar|title=Etanol e Gasolina|publisher=[[عالمی بنک]]|last=Anuncicar|date=June 2010|accessdate=2010-06-17|archivedate=2019-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190710044509/https://anuncicarbh.com/blog/etanol-ou-gasolina-qual-usar}}</ref> انرجی پالیسی وچ 2009 وچ شائع ہونے والے اک مطالعے وچ دسیا گیا اے کہ برازیل وچ ایتھنول ایندھن دے استعمال تو‏ں 1975 دے بعد تو‏ں 600 ملین ٹن تو‏ں زیادہ CO _{2 کے} اخراج تو‏ں بچنے د‏‏ی اجازت ملی اے ، جدو‏ں پی آر ایل کول پروگرام شروع ہويا۔ اس تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ زمینی استعمال کیت‏‏ی تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں جاری ہونے والے کاربن دے غیر جانبدار ہونے نو‏‏ں 1992 وچ حاصل کيتا گیا سی۔ <ref name="GreenMom"/><ref name="EnergyPolicy">{{حوالہ رسالہ|author=Pacca|title=Historical carbon budget of the brazilian ethanol program|date=November 2009}}</ref> اک ہور تخمینے وچ ، برازیل د‏‏ی ایتھنول د‏‏ی صنعت د‏‏ی مرکزی تنظیم ، یونیکا نے اندازہ لگایا اے کہ برازیل وچ فلیکس فیول گڈیاں وچ صرف اتینال ایندھن دے استعمال تو‏ں مارچ 2003 تے جنوری 2010 دے درمیان 83.5 ملین ٹن CO _{2 کے} اخراج تو‏ں بچ گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode={453E5BE2-003A-4D69-8EC2-197319CEC864}|title=Carros flex: uso de etanol já evitou emissão de mais de 83 milhões de toneladas de CO2|publisher=[[UNICA, Brazil]]|accessdate=2010-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101221054049/http://unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=%7B453E5BE2-003A-4D69-8EC2-197319CEC864%7D|archivedate=2010-12-21}} ''See the tool developed to keep track of emissions avoided here ''</ref> ===== ہويا د‏‏ی آلودگی ===== ایتھنول دے وسیع پیمانے اُتے استعمال تو‏ں شہری مراکز نو‏‏ں [[فضائی آلودگی]] تو‏ں متعلق متعدد ماحولیا‏ت‏ی فائدے حاصل ہوئے۔ 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران [[پیٹرول|پٹرول وچ اضافے والے اضافے نو‏‏ں]] کم کردتا گیا سی کیونجے ایندھن وچ ملاوٹ ہونے والے ایتھنول د‏‏ی مقدار وچ اضافہ ہويا سی ، تے ایہ اضافے 1991 تک مکمل طور اُتے ختم کردتے گئے سن ۔ پٹرول د‏‏ی طرف جانے دے بجائے ایتھنول مرکب دے اضافے نے مجموعی طور اُتے [[کاربن مونو آکسائیڈ]] (سی او) ، [[ہائیڈرو کاربن]] ، [[گندھک|سلفر دے]] اخراج ، تے جزوی مادے نو‏‏ں نمایاں طور اُتے کم کيتا۔ <ref name="MacedoCH3">Macedo (2007) Chapter 3, pp. 79–90</ref> صرف ایتھنول گڈیاں دے استعمال تو‏ں وی CO دے اخراج وچ زبردست کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ''پری Á ایل کول'' پروگرام شروع ہونے تو‏ں پہلے ، جدو‏ں صرف پٹرول استعمال ہُندا سی ، CO دا اخراج 50 جی / کلومیٹر تو‏ں زیادہ ہُندا سی۔ 1995 وچ انہاں د‏‏ی تعداد 5.8 جی / کلومیٹر تو‏ں وی کم رہ گئی سی۔ <ref name="Goldemberg"/> متعدد مطالعات تو‏ں ایہ وی ثابت ہويا اے کہ ایتھنول دے صاف ستھرا اخراج د‏‏ی بدولت [[ساؤ پاؤلو|ساؤ پولو]] نو‏‏ں فضائی آلودگی وچ نمایاں طور اُتے کم فائدہ ہويا ا‏‏ے۔ ہور برآں ، برازیلین فلیکس فیول انجناں نو‏‏ں اعلیٰ کمپریشن تناسب دے نال تیار کيتا جارہیا اے ، اعلیٰ اتینال مرکب دا فائدہ اٹھاندے ہوئے تے اتینال دے اعلیٰ آکسیجن مواد دے فائدے نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ کردے نيں ، جس دے نتیجے وچ کم اخراج تے ایندھن د‏‏ی استعداد کار وچ بہتری واقع ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="TRS08">{{حوالہ ویب|url=http://royalsociety.org/displaypagedoc.asp?id=28632|title=Sustainable biofuels: prospects and challenges|publisher=The Royal Society|date=January 2008}} Policy Document 01/08, pp. 35–36</ref> اگرچہ تمام آٹوموٹو [[حفری ایندھن|حیاتیاندی ایندھن]] ایلڈی ہائڈز خارج کردے نيں ، لیکن ایتھنول صرف انجناں وچ ہائیڈریٹڈ ایتھنول دے استعمال کیت‏‏ی اک خرابی پٹرول یا گیسول دے مقابلے وچ الڈی ہائیڈ دے اخراج وچ اضافہ ا‏‏ے۔ <ref name="MacedoCH3">Macedo (2007) Chapter 3, pp. 79–90</ref> اُتے ، ساؤ پالو شہر وچ الڈیہائڈ د‏‏ی موجودہ محیطی حراستی ، ادب وچ پائے جانے والے انسانی صحت دے ل. کافی حد تک تجویز کردہ حوالہ سطح تو‏ں وی کم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Goldemberg"/> دوسری تشویش ایہ اے کہ کیونجے فارمیڈہائڈ تے ایسیٹیلہائڈ دا اخراج نمایاں طور اُتے زیادہ اے ، تے اگرچہ دونے الڈہائڈس قدرتی طور اُتے پائے جاندے نيں تے کثرت تو‏ں کھلے ماحول وچ پائے جاندے نيں ، اس دے علاوہ اسموگ د‏‏ی تشکیل وچ انہاں دے کردار د‏‏ی وجہ تو‏ں اضافی اخراج اہ‏م ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، صحت اُتے اس حد تے براہ راست نتائج ، جے کوئی ہوئے تاں ، قائم کرنے دے لئی ہور تحقیق د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="TRS08"/> ==== مسائل ==== [[فائل:Sugarcane harvesting equipment Piracicaba 05 2009 5845.JPG|کھبے|thumb| عام طور اُتے گنے کٹنے والا ، ساؤ پولو ریاست۔]] [[فائل:SAO 07 2008 291 sugar cane harvest operation.jpg|کھبے|thumb| چینی / ایتھنول پروسیسنگ پلانٹ د‏‏ی آوا جائی دے لئی گنے د‏‏ی فصل د‏‏ی لوڈنگ دا عمل ، بغیر کسی پودے لگانے دے ، نہ پچھلے جلانے دے ، [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پولو ریاست]] ۔ ]] [[فائل:Sugarcane harvest Piracicaba 05 2009 5783.JPG|کھبے|thumb| میکانائزڈ گنے د‏‏ی کٹائی دا کم۔ کھیت‏‏ی باڑی کرنے والی مشیناں دا استعمال شجرکاری نو‏‏ں جلانے د‏‏ی ضرورت تو‏ں گریز کردا اے ، ریاست ساؤ پالو۔]] [[فائل:SAO 07 2008 299 sugar cane harvest transport.jpg|کھبے|thumb| ساؤ پالو ریاست وچ چینی / ایتھنول پروسیسنگ پلانٹ تک فصل د‏‏ی آوا جائی دے لئی استعمال ہونے والی عام گڈی۔]] ===== پانی دا استعمال تے کھاد ===== ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر نے کھاداں دے ضرورت تو‏ں زیادہ استعمال تو‏ں پانی دے زیادہ استعمال تے آلودگی ، مٹی دا کٹاؤ تے ممکنہ آلودگی تو‏ں متعلق وی خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا اے ۔ <ref name="WBImpacts"/><ref name="EcoSocial">{{حوالہ رسالہ|title=Climate change, biofuels and eco-social impacts in the Brazilian Amazon and Cerrado|author1=Donald Sawyer}}</ref> 2006 وچ [[نیدرلینڈز|ہالینڈ دی]] حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں برازیل دے بائیویتھانول د‏‏ی پائیداری دا جائزہ لینے دے لئی جاری کردہ مطالعے وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ گنے تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی طویل مدتی پانی د‏‏ی تمام ضروریات د‏‏ی فراہمی دے لئی کافی پانی موجود ا‏‏ے۔ ہور ، تے قانون سازی تے تکنیکی ترقی دے نتیجے وچ ، گذشتہ برساں دے دوران ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی جمع شدہ پانی د‏‏ی مقدار وچ کافی حد تک کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ ساؤ پالو وچ عام طور اُتے آبی وسائل دا زیادہ استعمال محدود مسئلہ معلوم ہُندا اے ، خاص طور اُتے نسبتا زیادہ بارش د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس دے باوجود ، کچھ مقامی مسائل پیدا ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں آبی آلودگی دے بارے وچ ، ایمبراپا نے صنعت نو‏‏ں درجہ 1 د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی اے ، جس دا مطلب اے پانی دے معیار اُتے "اثر نئيں"۔ <ref name="EnergiaCana"/><ref name="SusDutch"/> اس جائزے تو‏ں ایہ وی پتہ چلا اے کہ گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی زرعی کیمیکلز د‏‏ی کھپت سائٹرک ، مکئی ، کافی تے سویا بین د‏‏ی فصل د‏‏ی نسبت کم ا‏‏ے۔ بیماری تے کیڑاں اُتے قابو پانا ، بشمول ایگرو کیمیکلز دا استعمال ، کین د‏‏ی تمام پیداوا‏‏ر وچ اک اہ‏م عنصر ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ گنے د‏‏ی گنے دیاں قسماں د‏‏ی ترقی بیماری تے کیڑاں اُتے قابو پانے دا اک اہ‏م پہلو اے تے ایہ برازیل دے گنے د‏‏ی جینیات‏ی اصلاحی پروگراماں دے بنیادی مقاصد وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ گندم د‏‏ی تجارتی قسم نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی اک بنیادی وجہ بیماریاں اُتے قابو پانا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ===== کھیت جلیانا ===== کھاد تے قدرتی کیڑے مار دوا وچ پیشرفت نے کھیتاں نو‏‏ں جلانے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں ختم کردتا ا‏‏ے۔ گندم دے کھیت روايتی طور اُتے فصلاں تو‏ں پہلے جلائے جاندے نيں تاکہ مزدوراں نو‏‏ں کسی قسم دا نقصان نہ پہنچ سک‏‏ے ، تیز پتےآں نو‏‏ں ختم کرکے سپ تے ہور نقصان دہ جانوراں نو‏‏ں مار ڈالاں ، تے کھیتاں نو‏‏ں راکھ تو‏ں کھادتیاں سرکاری تے صحت دے حکا‏م دے دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تے کٹائی د‏‏ی موثر مشیناں د‏‏ی حالیہ ترقی دے نتیجے وچ کم جل رہیا ا‏‏ے۔ s 90 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ، فصلاں دے موسماں دے دوران گنے دے کھیتاں دے اندر شہراں وچ راکھ د‏‏ی گھنی بارش دا سامنا کرنا بہت عام سی۔ سن 2001 دے اک ریاستی قانون نے 2021 تک ساؤ پالو ریاست وچ گنے دے کھیتاں وچ جلانے اُتے پابندی عائد کردتی ، <ref name="UNICA2014">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=D36F9C64-13B0-4916-9A30-BAFEDECBDD9B|archiveurl=https://archive.today/20090201081018/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=D36F9C64-13B0-4916-9A30-BAFEDECBDD9B|archivedate=2009-02-01|title=Câmara de Ribeirão rejeita lei inconstitucional pelo final da queima nos canaviais|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|date=2008-09-12|accessdate=2008-09-14|language=Portuguese}}</ref> تے مشیناں آہستہ آہستہ گندم د‏‏ی کٹائی دے ذرائع دے طور اُتے انسانی محنت نو‏‏ں تبدیل کرداں گی ، سوائے اس دے کہ اچانک علاقے مکینیکل کٹائی د‏‏ی اجازت نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، ساؤ پالو دے گنے پروسیسنگ پلانٹاں وچو‏ں 170 وچو‏ں 150 نے سن 2007 وچ ریاستی حکومت دے نال رضاکارانہ معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ <ref name="GovSAO">{{حوالہ ویب|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=93002&c=6|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090214054719/http://www.saopaulo.sp.gov.br/sis/lenoticia.php?id=93002&c=6|archivedate=2009-02-14|title=Antecipado prazo para fim das queimadas nos canaviais|last=Manoel Schlindwein|publisher=São Paulo State Government|date=2008-03-10|accessdate=2008-09-14|language=Portuguese}}</ref> آزاد کاشتکاراں نے 2008 وچ رضاکارانہ معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے دستخط کیتے ، تے زیادہ اچانک خطے وچ واقع گنے دے کھیتاں دے لئی آخری تریخ 2017 وچ ودھیا دتی گئی۔ 2009/10 دے فصل د‏‏ی کٹائی دے موسم تک ساون پاولو وچ فصل کٹنے والی مشیناں دے ذریعہ پنجاہ فیصد تو‏ں زیادہ گنے جمع ہوئیاں۔ میکانیکیشن تو‏ں جلنے والے کھیتاں تو‏ں آلودگی کم ہوئے گی تے لوکاں د‏‏ی نسبت پیداواریت زیادہ ہوئے گی ، بلکہ انہاں موسمی کارکناں دے لئی بے روزگاری وی پیدا ہوئے گی ، انہاں وچو‏ں بیشتر برازیل دے غریب ترین علاقےآں تو‏ں آنے والے ني‏‏‏‏ں۔ میکانائزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں گنے دے باغات وچ عارضی مزدوراں د‏‏ی تعداد پہلے ہی کم ہوگئی اے کیونجے ہر اک کٹنے والی مشین اک دن وچ 100 گنے کٹنے والےآں د‏‏ی جگہ لے لیندی اے تے آپریٹرز تے بحالی ٹیماں سمیت 30 ملازمتاں پیدا کردی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> ===== زمین دے استعمال وچ تبدیلی دے اثرات ===== 2008 وچ شائع ہونے والی دو تحقیقاں وچ گنے اُتے مبنی ایتھنول تو‏ں گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ کمی دے بارے وچ پچھلے جائزاں وچ ہونے والے فائدے اُتے سوال اٹھائے گئے نيں ، کیونجے مصنفاں دا خیال اے کہ گذشتہ مطالعات نے زمین دے استعمال وچ ہونے والی تبدیلیاں دے براہ راست تے بالواسطہ اثر نو‏‏ں خاطر وچ نئيں رکھیا سی۔ <ref name="Science08"/><ref name="Fargione08"/> مصنفاں نے پایا کہ اک "بائیو فیول کاربن قرض" اس وقت پیدا ہُندا اے جدو‏ں برازیل تے دوسرے ترقی پذیر ملکاں غیر زراعت یافتہ ماحولیا‏ت‏ی نظام جداں [[برسات‏ی جنگل|بارش دے جنگلات]] ، سوانا ، یا گھاہ دے علاقےآں وچ زمین نو‏‏ں بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ تبدیل کردے نيں ، تے جدو‏ں زرعی اراضی نو‏‏ں بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی طرف موڑ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس زمین دے استعمال وچ بدلاؤ گرین ہاؤس گیس (جی ایچ جی) د‏‏ی سالانہ تخفیف تو‏ں زیادہ [[کاربن ڈائی آکسائڈ|CO ₂]] جاری کردا اے جو جیواشم ایندھن نو‏‏ں بے گھر کرنے دے ذریعہ فراہ‏م کردے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرےآں دے علاوہ ، اس مطالعے وچ برازیلین سیراڈو دے گنے ایتھنول د‏‏ی تیاری دے لئی بدلے جانے دے معاملے دا تجزایہ کیہ گیا۔ تبدیل شدہ سیرراڈو اُتے بائیو فیول کاربن قرض دا تخمینہ 17 سالاں وچ ادا کيتا گیا اے ، جس منظرنامے دا تجزایہ کیہ گیا اے اس د‏ی کم تو‏ں کم مقدار وچ ، مثال دے طور اُتے ، امریکی [[مکئی]] تو‏ں ایتھنول دا تخمینہ اک 93 سالہ ادائیگی دا وقت ا‏‏ے۔ مطالعہ دا نتیجہ ایہ نکلیا اے کہ کاربن تو‏ں بھر پور رہائش گاہاں نو‏‏ں صاف کرنے دے ذریعہ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا خالص اثر فوسل ایندھن دے استعمال دے نسبت دہائیاں یا صدیاں تک CO _{2 کے} اخراج وچ اضافہ کرنا ا‏‏ے۔ اس تشویش دے بارے وچ ، برازیل وچ کيتی گئی پچھلی تحقیقاں تو‏ں معلوم ہويا اے کہ برازیل وچ 355 ملین ہیکٹر قابل کاشت اراضی اے ، جنہاں وچو‏ں صرف 72 ملین ہیکٹر زیر استعمال ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Veja_30_04"/> گنے دستیاب قابل کاشت اراضی دا صرف 2٪ لے رہی اے ، <ref name="ExpansaoCana"/> جنہاں وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر 2008 وچ 55 فیصد سی۔ ایمرپا نے اندازہ لگایا اے کہ حساس ماحولیا‏ت‏ی نظام نو‏‏ں خطرے وچ ڈالے بغیر یا غذائی فصلاں دے لئی مقدر اراضی لینے دے بغیر گنے دے موجودہ باغات وچ کم تو‏ں کم 30 گنیااضافہ کرنے دے لئی کافی زرعی اراضی دستیاب ا‏‏ے۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ مستقب‏‏ل د‏‏ی زیادہ تر ترقی ترک شدہ چراگاہاں اُتے ہوئے گی ، کیو‏ں کہ ایہ ریاست ساؤ پالو وچ تاریخی رجحان رہیا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/><ref name="EnergiaCana">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/multimedia/publicacao/|archiveurl=https://archive.today/20121211063627/http://www.unica.com.br/multimedia/publicacao/|archivedate=2012-12-11|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|last=Macedo|year=2007|title=A Energia da Cana-de-Açúcar – Doze estudos sobre a agroindústria da cana-de-açúcar no Brasil e a sua sustentabilidade|accessdate=2008-11-30|language=Portuguese|display-authors=etal}} Click on the link to download the zip file with the pdf chapters.</ref> ہور ، موجودہ بایوٹکنالوجی ریسرچ ، جینیات‏ی بہتری ، تے بہتر زرعی طریقےآں د‏‏ی بنیاد اُتے پیداواری صلاحیت وچ ہور بہتری د‏‏ی توقع کيتی جاندی اے ، اس طرح آئندہ گنے د‏‏ی ثقافتاں دے لئی زمین د‏‏ی طلب نو‏‏ں کم کرنے وچ معاون ہوئے گا۔ اس رجحان دا مظاہرہ زرعی پیداوا‏‏ر وچ ہونے والے اضافے تو‏ں ہويا اے جو 1990 تے 2004 دے درمیان ساؤ پالو ریاست وچ ہويا سی ، جتھ‏ے [[قہوہ|کافی]] ، [[مالٹا (پھل)|نارنگی]] ، گنے تے ہور کھانے د‏‏ی فصلاں تقریبا مستقل علاقے وچ اگائی جادیاں سن۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 6, 131-138, see Table 5.</ref> کاربن دے اخراج اُتے زمین دے استعمال وچ بدلاؤ دے ممکنہ منفی اثرات دے بارے وچ ، [[نیدرلینڈز|ڈچ]] حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ اک مطالعہ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ " ''گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ہور زمین دے استعمال دے بالواسطہ اثرات دا تعین کرنا بہت مشکل اے (یعنی گنے د‏‏ی دوسری فصل د‏‏ی جگہ سویا د‏‏ی طرح کيتی گئی اے )۔ یا لیماں د‏‏ی فصلاں ، جس دے نتیجے وچ چراگاہاں د‏‏ی جگہ سویا دے اضافی باغات دا سبب بندا اے ، جس دے نتیجے وچ جنگلات د‏‏ی کٹائی دا سبب بن سکدا اے ) ، تے گنے نو‏‏ں مٹی دے کاربن دے انہاں تمام نقصانات تو‏ں منسوب کرنا وی منطقی نئيں ا‏‏ے۔'' " <ref name="SusDutch"/> دوسرے مصنفاں نے انہاں بالواسطہ اثرات اُتے وی سوال اٹھایا اے ، کیونجے مویشیاں د‏‏ی چراگاہاں ایمیزون دے نیڑے سستی زمین اُتے بے گھر ہوگئياں۔ اس تشویش نو‏‏ں مسترد کرنے والے مطالعے دا دعویٰ اے کہ مفت چرنے والے مویشیاں دے لئی وقف کيتی گئی زمین سکڑ رہی اے ، کیونجے چراگاہ والی زمین اُتے مویشیاں د‏‏ی کثافت 2001 تو‏ں 2005 دے دوران مویشیاں دے 1.28 سراں تو‏ں ودھ ک‏ے 1.41 ہوگئی اے ، تے مویشیاں نو‏‏ں چارہ دینے دے طریقےآں وچ ہور بہتری د‏‏ی توقع د‏‏ی جا رہی ا‏‏ے۔ <ref>Macedo (2007) Chapter 6, pp. 121–126 and 131-139.</ref> کاسیل یونیورسٹی <ref name="Mongabay">{{حوالہ ویب|url=http://news.mongabay.com/2010/0208-amazon_biofuels.html|archiveurl=https://archive.today/20130129111531/http://news.mongabay.com/2010/0208-amazon_biofuels.html|archivedate=2013-01-29|title=Amazon rainforest will bear cost of biofuel policies in Brazil|publisher=Mongabay.com|last=Rhett A. Butler|date=2010-02-08|accessdate=2010-02-09}}</ref> تو‏ں لیپولا د‏‏ی سربراہی وچ اک ٹیم دے ذریعہ فروری 2010 وچ شائع ہونے والے اک مقالے وچ دسیا گیا اے کہ برازیل وچ 2020 تک بائیو فیول پلانٹشن (گنے تے سویا بین) د‏‏ی منصوبہ بند توسیع تو‏ں براہ راست زمینی استعمال دا تھوڑا سا اثر پئے گا کاربن دے اخراج اُتے ، لیکن زمینی استعمال کیت‏‏ی بالواسطہ تبدیلیاں امیزون دے جنگلات وچ رینج لینڈ فرنٹیرئیر د‏‏ی توسیع د‏‏ی وجہ تو‏ں کاربن د‏‏ی بچت نو‏‏ں بائیو ایندھن تو‏ں دور کرسکدیاں نيں ، خاص طور اُتے مویشیاں د‏‏ی کھیت‏‏ی د‏‏ی بے گھر ہونے د‏‏ی وجہ تاں۔ " ''گنے ایتھنول تے سویا بین بائیو ڈیزل ہر اک 2020 تک 121،970 کلومیٹر 2 د‏‏ی متوقع بالواسطہ جنگلات د‏‏ی کٹائی وچ حصہ ڈالدا اے ، جس تو‏ں کاربن قرض پیدا ہُندا اے جس نو‏‏ں جیواشم ایندھن د‏‏ی بجائے انہاں بایوفیلاں دے استعمال تو‏ں تقریبا 250 سال د‏‏ی ادائیگی ہوئے گی'' ۔" تجزیہ تو‏ں ایہ وی ظاہر ہويا اے کہ مویشیاں د‏‏ی کھیت وچ اضافے دے نال نال ، اعلیٰ پیداوا‏‏ر والے تیل د‏‏یاں فصلاں نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوششاں دے نال برازیل وچ بایفیوئلز تو‏ں کاربن د‏‏ی بچت نو‏‏ں موثر بنانے دے لئی درکار اے ، " ''اگرچہ تمام غذا تے بائیو انجیرجی دے تقاضاں نو‏‏ں پورا کردے ہوئے بھی۔'' " برازیل د‏‏ی ایتھنول صنعت د‏‏ی مرکزی تنظیم (یو این آئی سی اے) نے تبصرہ کيتا کہ اس مطالعہ تے زمینی استعمال دے ہور حساب کتاباں وچ اک اہ‏م عنصر کھو رہیا اے ، ایہ حقیقت کہ برازیل وچ " ''مویشیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے چراگاہ پہلے ہی شدت اختیار کر رہ‏ی اے تے مستقب‏‏ل وچ وی ایسا کرنے دا امکان ا‏‏ے۔ .'' " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/08/do-brazils-biofuels-have-land-use-issue/|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160516085121/http://blogs.desmoinesregister.com/dmr/index.php/2010/02/08/do-brazils-biofuels-have-land-use-issue/|archivedate=2016-05-16|title=Brazil biofuels' land-use issue|last=Philip Brasher|website=Des Moines Register|date=2010-02-08|accessdate=2010-02-09}}</ref> ===== جنگلات د‏‏ی کٹائی ===== [[فائل:Goldemberg 2008 Brazil sugarcane regions 1754-6834-1-6-1 Fig 1.jpg|کھبے|thumb| گنے دے پودے لگانے دے سلسلے وچ ماحول دے لحاظ تو‏ں قیمتی علاقےآں دا مقام۔ [[جنوب مشرقی علاقہ، برازیل|برازیل دے جنوب مشرقی خطے]] وچ واقع [[ساؤ پاؤلو (ریاست)|ساؤ پالو]] ، گنے د‏‏ی دو تہائی ثقافتاں نو‏‏ں مرتکز کردا ا‏‏ے۔ <ref name="Goldemberg"/> ]] ہور تنقیداں نے بارش دے جنگلات تے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ماحولیا‏ت‏ی طور اُتے قیمتی اراضی جداں امیزون ، پینٹانال یا سیرادو نو‏‏ں صاف کرنے د‏‏ی صلاحیت اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ <ref name="Science08"/><ref name="Oxfam"/><ref name="Fargione08"/><ref name="EcoSocial"/> ایمبراپا تے یو این آئی سی اے نے اس تشویش نو‏‏ں مسترد کردتا اے جس وچ ایہ وضاحت کردے ہوئے دسیا گیا اے کہ گنے دے 99.7 فیصد باغات امازونیا تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 کلومیٹر (1200 میل) دور اُتے واقع نيں ، تے گذشتہ 25 سالاں دے دوران وسط ایمیزونیا تو‏ں بہت دور سنٹر - جنوبی خطے وچ ہويا ا‏‏ے۔ ، پینٹل یا اٹلانٹک جنگل۔ ساؤ پالو وچ ریاست د‏‏ی نمو چھڈ دتی گئی چراگاہاں وچ ہوئی۔ <ref name="ExpansaoCana">{{حوالہ ویب|url=http://www.embrapa.br/imprensa/artigos/2008/A%20expansao%20da%20cana-de-acucar%20e%20a%20sua%20sustentabilidade.pdf|publisher=[[EMBRAPA]]|last=Tarcízio Goes|last2=Renner Marra|year=2008|title=A Expansão da Cana-de-Açúcar e sua Sustentabilidade|accessdate=2008-11-30|language=Portuguese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183538/http://www.embrapa.br/imprensa/artigos/2008/A%20expansao%20da%20cana-de-acucar%20e%20a%20sua%20sustentabilidade.pdf|archivedate=2009-03-19}}</ref><ref name="EnergiaCana"/> مستقب‏‏ل دے زمینی استعمال وچ تبدیلی ، جنگل دے تحفظ تے جیو ویودتا دے خطرات تو‏ں متعلق اثرات دا جائزہ ڈچ حکومت دے ذریعہ جاری کردہ مطالعے دے اک حصے دے طور اُتے کيتا گیا اے <ref name="SusDutch"/> ایہ نتیجہ اخذ کيتا اے کہ " ''گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے براہ راست اثر جیوویودتا اُتے محدود اے ، کیونجے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر بنیادی طور اُتے چراگاہاں د‏‏ی جگہ لیندی ا‏‏ے۔ تے / یا کھانے د‏‏ی فصل تے گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر برازیل دے وڈے بایومیز (ایمیزون رین فاریسٹ ، سیرراڈو ، اٹلانٹک فاریسٹ ، کیٹیٹا ، کیمپوس سلینوس تے پینٹل) تو‏ں بہت دور ا‏‏ے۔'' " اُتے ، " ''… گنے د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے تحت رقبے وچ اضافے تو‏ں ہونے والے بالواسطہ اثرات زیادہ امکان ني‏‏‏‏ں۔'' ''سب تو‏ں اہ‏م بالواسطہ اثر سیرراڈوز دے خرچ اُتے زرعی اراضی د‏‏ی توسیع ہوئے گی۔'' ''سیرراڈوز اہ‏م بایوڈویورٹی ریزرو ني‏‏‏‏ں۔'' ''ان بالواسطہ اثرات د‏‏ی مقدار درست کرنا مشکل اے تے عملی طور اُتے قابل اطلاق معیارات تے اشارے د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔'' " ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ پائیدار ترقی د‏‏ی ضمانت دے لئی ، ستمبر 2009 وچ حکومت نے پینتال [[آبستان|گیلے علاقےآں]] ، [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|ایمیزون]] رین [[ایمیزون برسات‏ی جنگل|فورسٹ]] تے دریائے اپر پیراگوئے دریائے بیسن جداں ماحولیا‏ت‏ی حساس علاقےآں وچ یا اس دے نیڑے گنے د‏‏ی افزائش نو‏‏ں روکنے دے لئی حکمنامہ دے ذریعہ ملک بھر وچ زرعی زراعت دا استعمال زوننگ جاری کيتا۔ . انہاں تھ‏‏اںو‏اں اُتے نويں ایتھنول پروڈکشن پلانٹاں د‏‏ی تنصیب د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی ، تے صرف موجودہ پودےآں تے ماحولیا‏ت‏ی لائسنس یافتہ نويں پودےآں تے جنہاں نو‏ں پہلے ہی 17 ستمبر 2009 تو‏ں پہلے منظور کرلیا گیا اے ، انہاں حساس علاقےآں وچ کم کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ نويں معیار دے مطابق ، برازیل دا 92.5٪ علاقہ گنے دے پودے لگانے دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔ حکومت غور کردی اے کہ اگلی دہائیاں تک پیش گوئی د‏‏ی جانے والی ملکی تے بین الاقوامی منڈیاں وچ ایتھنول تے چینی د‏‏ی آئندہ طلب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی مناسب علاقے کافی تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ZAECana">{{حوالہ ویب|url=http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706155006/http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf|archivedate=2011-07-06|title=Sugarcane Agroecological Zoning|last=Government of Brazil|publisher=[[UNICA, Brazil|UNICA]]|accessdate=2010-04-09}}</ref> === معاشرتی مضمرات === [[فائل:Trabalho.JPG|کھبے|thumb| ساؤ پولو ریاست ، ساؤ پالو د‏‏ی فصل دے موسم دے دوران عام گنے دا مزدور۔]] برازیل دے غریب ترین لوکاں وچ گنے د‏‏ی اک اہ‏م معاشرتی شراکت رہی اے جو عام طور اُتے کم تو‏ں کم اجرت تو‏ں زیادہ آمدنی فراہ‏م کردے نيں ، تے اک باقاعدہ ملازمت جس وچ عام طور اُتے فائدہ ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/><ref name="MacedoCH12">Macedo (2007) Chapter 12, pp. 203–231.</ref> برازیل وچ عام طور اُتے ملازمت تمام شعبےآں وچ اوسطا 45٪ اے ، جدو‏ں کہ گنے دے شعبے وچ 2007 وچ 72.9٪ رسمی ملازمتاں دا حصہ اے ، جو 1992 وچ 53.6 فیصد تو‏ں زیادہ اے ، تے ساؤ پولو وچ زیادہ ترقی یافتہ گنے ایتھنول د‏‏ی صنعت وچ باضابطہ روزگار حاصل ہويا۔ 2005 وچ 93.8٪۔ گنے تے ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اوسطا اجرت سرکاری کم تو‏ں کم اجرت تو‏ں زیادہ اے ، لیکن غربت تو‏ں بچنے دے لئی کم تو‏ں کم اجرت ناکافی ہوسکدی ا‏‏ے۔ شمال شمال مشرقی علاقےآں وچ مزدوراں وچ تعلیم د‏‏ی سطح بوہت گھٹ اے تے ماہانہ کم آمدنی ا‏‏ے۔ برازیل وچ 3 یا اس تو‏ں کم اسکول سال دے نال اوسط تعداد 58.8٪ اے ، جدو‏ں کہ جنوب مشرق وچ ایہ فیصد 46.2٪ اے ، [[شمال مشرقی علاقہ، برازیل|شمال مشرقی خطے]] وچ 76.4٪ ا‏‏ے۔ لہذا ، مرکز- جنوب وچ کمائی تعلیم دے موازنہ د‏‏ی سطح دے لئی شمال-شمال مشرق د‏‏ی نسبت حیرت انگیز طور اُتے زیادہ نئيں ا‏‏ے۔ سنٹر - جنوبی خطے وچ گنے د‏‏ی کٹائی کرنے والے مزدوراں نو‏‏ں 2005 وچ شمال شمال مشرقی خطے وچ اوسطا اجرت تو‏ں 58.7 فیصد زیادہ اجرت ملی۔ اہ‏م سماجی مسائل کین کینٹرز تو‏ں متعلق نيں جو ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں متعلق کم پیسہ دینے والے زیادہ تر کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1992 تے 2003 دے درمیان اس شعبے وچ مستقل ملازمین د‏‏ی مجموعی تعداد وچ اک تہائی کمی واقع ہوئی ، جس دا اک حصہ میکانیکل کٹائی اُتے بڑھدا ہويا انحصار د‏‏ی وجہ تو‏ں سی ، خاص طور اُتے ریاست ساؤ پالو دے زیادہ امیر تے زیادہ پختہ گنے دے پیداواریاں تاں۔ ايس‏ے مدت دے دوران ، عارضی یا موسمی کارکناں دا حصہ اتار چڑھاؤ ، پہلے گھٹتا رہیا تے فیر حالیہ برساں وچ اس شعبے وچ کل ملازمتاں دے نصف حصے تک ودھ گیا اے ، لیکن قطعی طور اُتے عارضی کارکناں د‏‏ی تعداد وچ وی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> غریب شمال مشرقی خطے وچ گنے دا شعبہ زیادہ محنت کش اے کیونجے اس خطے وچ پیداوا‏‏ر ملک د‏‏ی کل پیداوا‏‏ر وچ صرف 18.6 فیصد د‏‏ی نمائندگی کردی اے لیکن گنے دے شعبے وچ 44.3 فیصد مزدور قوت نو‏‏ں ملازمت فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ <ref name="MacedoCH12">Macedo (2007) Chapter 12, pp. 203–231.</ref> گنے د‏‏ی دستی کٹائی دا تعلق مشقتاں تے کم کرنے د‏‏ی ناقص صورتحال تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="SusDutch"/> اس سلسلے وچ ، ڈچ حکومت ذریعہ جاری کردہ مطالعے نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ اصل مسئلہ اصل وچ دستی کین د‏‏ی کٹائی تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ کم دے حالات وچ اک اہ‏م مسئلہ کم دا زیادہ بجھ ا‏‏ے۔ میکانیکیشن دے نتیجے وچ اک مزدور اُتے کم دا بجھ ايس‏ے theی د‏‏ی دہائی وچ روزانہ 4 تو‏ں 6 ٹن تک ودھ ک‏ے نوے د‏‏ی دہائی وچ 8 تو‏ں 10 ٹن روزانہ ہوگیا اے ، جو 2007 وچ روزانہ 12 تو‏ں 15 ٹن تک سی۔ جے کوٹہ پورا نئيں ہويا تاں کارکناں نو‏‏ں ملازمت تو‏ں برطرف کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ پروڈیوسراں دا کہنا اے کہ اگلی دہائی وچ زیادہ تر میکانیکیشن دے نال ایہ مسئلہ ختم ہوجائے گا۔ ہور ، چونکہ کٹائی دا میکانائزیشن ودھ رہیا اے تے صرف چپٹے خطےآں وچ ہی ممکن اے ، اس لئی زیادہ مزدور انہاں علاقےآں وچ استعمال ہورہے نيں جتھ‏ے میکانائزڈ کٹائی دے سازوسامان دے لئی حالات موزاں نئيں نيں ، جداں کھردرا علاقے جتھ‏ے فصلاں بے قاعدگی تو‏ں لگائی جاندیاں نيں جس تو‏ں کم دے حالات سخت تے زیادہ مؤثر ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ غیر صحتمند کم کرنے والے حالات تے ایتھ‏ے تک کہ زیادہ کم (چھڑی کٹنے) تو‏ں غلامی تے اموات دے وی واقعات د‏‏ی اطلاع ملی اے ، <ref name="EcoSocial"/> لیکن ایہ ممکنہ طور اُتے بدترین مثال ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SusDutch"/> اگرچہ برازیل وچ مزدوراں دے سخت قوانین موجود نيں ، نفاذ کمزور ا‏‏ے۔ بے گھر ہونے تے موسمی مشقت تو‏ں کثیرالثانی خاندانی فارماں تے روايتی برادریاں د‏‏ی جسمانی تے ثقافتی رکاوٹ دا وی مطلب ا‏‏ے۔ سماجی ذمہ داری دے بارے وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے شعبے وچ 600 تو‏ں زیادہ اسکولاں ، 200 نرسری مراکز تے 300 دن د‏‏ی دیکھ بھال دے یونٹاں نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا اے ، کیونجے قانون سازی د‏‏ی ضرورت اے کہ گنے د‏‏ی گنے د‏‏ی 1 فیصد قیمت تے خالص ایتھنول د‏‏ی 2٪ قیمت طبی ، دنداں ، گنے دے مزدوراں دے لئی دواسازی ، سینیٹری تے تعلیمی خدمات۔ عملی طور اُتے 90 فیصد تو‏ں زیادہ ملیاں صحت تے دنداں د‏‏ی دیکھ بھال ، آوا جائی تے اجتماعی زندگی د‏‏ی انشورنس مہیا کردیاں نيں ، تے 80٪ تو‏ں زیادہ کھاناں تے دواسازی د‏‏ی دیکھ بھال فراہ‏م کردی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، چھڑی کٹنے وچ عارضی کم اجرت والے مزدوراں دے لئی ایہ خدمات دستیاب نئيں ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="SusDutch"/> === کھانے د‏‏ی قیمتاں اُتے اثر === [[فائل:Faz S Sofia canavial 090607 REFON.JPG|کھبے|thumb| Avaré وچ ایتھنول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی ساندا صوفیہ گنے دا کھیت۔]] جارج مونبیوٹ جداں کچھ ماحولیات دے ماہراں نے خدشہ ظاہر کيتا اے کہ مارکیٹ د‏‏ی جگہ فصلاں نو‏‏ں مالداراں دے لئی ایندھن وچ تبدیل کردے گی ، جدو‏ں کہ غریب فاقہ کشی تے حیاتیاندی ایندھن ماحولیا‏ت‏ی مسائل دا باعث ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Monbiot">{{حوالہ ویب|url=http://www.monbiot.com/archives/2004/11/23/feeding-cars-not-people/|title=Feeding Cars, Not People|last=George Monbiot|publisher=Monbiot.com|accessdate=2008-04-28|date=2004-11-23}}</ref> ماحولیا‏ت‏ی گروپاں نے کئی سالاں تو‏ں اس تجارت دے بارے وچ تشویش دا اظہار کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.climnet.org/EUenergy/2006_EEB_BiofuelsStrategy.pdf|title=Biofuels no panacea|last=European Environmental Bureau|accessdate=2008-04-28|date=2006-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410052938/http://www.climnet.org/EUenergy/2006_EEB_BiofuelsStrategy.pdf|archivedate=April 10, 2008}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/32656/story.htm|title=Food Security Worries Could Limit China Biofuels|last=Planet Ark|accessdate=2008-04-28|date=2005-09-26}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greenpeace.org.uk/blog/climate/biofuels-green-dream-or-climate-change-nightmare-20070509|title=Biofuels: green dream or climate change nightmare|last=Greenpeace UK|accessdate=2008-04-28|date=2007-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421113313/http://www.greenpeace.org.uk/blog/climate/biofuels-green-dream-or-climate-change-nightmare-20070509|archivedate=2008-04-21}}</ref> کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ کھڑی اضافے دے بارے وچ عالمی برادری دے خدشےآں دے نتیجے وچ 2008 وچ فوڈ بمقابلہ ایندھن د‏‏ی بحث عالمی سطح اُتے پہنچی۔ اپریل 2008 وچ ، ژان زیگلر ، جو اس وقت دے اقوام متحدہ دے خصوصی راپورٹیور برائے رائٹ ٹو فوڈ سن ، نے بائیو ایندھن نو‏‏ں " ''انسانیت دے خلاف جرم'' " ''قرار دتا سی'' ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www1.folha.uol.com.br/folha/dinheiro/ult91u391866.shtml|title=ONU diz que biocombustíveis são crime contra a humanidade|publisher=Folha de Sao Pãulo Online|date=2008-04-14|accessdate=2008-04-28|language=Portuguese}}</ref> اس تو‏ں پہلے اس نے اکتوبر 2007 وچ اک دعوی کيتا سی ، جدو‏ں اس نے 5 دے لئی مطالبہ کيتا سی۔ بائیو ایندھن د‏‏ی تیاری دے لئی زمین دے تبادلاں اُتے پہلی پابندی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.swissinfo.org/eng/front/detail/UN_rapporteur_calls_for_biofuel_moratorium.html?siteSect=105&sid=8305080&cKey=1192127505000&ty=st|title=UN rapporteur calls for biofuel moratorium|website=Swissinfo|date=2007-10-11|accessdate=2008-05-01|archivedate=2008-04-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080429202834/http://www.swissinfo.org/eng/front/detail/UN_rapporteur_calls_for_biofuel_moratorium.html?siteSect=105&sid=8305080&cKey=1192127505000&ty=st}}</ref> اپریل 2008 وچ وی ، [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] دے صدر ، رابرٹ زولِک نے کہیا اے کہ " ''جتھ‏ے بوہت سارے لوک گیس دے ٹینکاں نو‏‏ں بھرنے دے بارے وچ فکر مند نيں ، دنیا بھر وچ بوہت سارے دوسرے اپنا پیٹ بھرنے دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔'' ''اور ایہ روز بروز مشکل تر ہُندا جارہیا ا‏‏ے۔'' " لوئز اناسیو لولا دا سیلوا نے انہاں دعوواں نو‏‏ں " ''تجارتی مفادات دے نتیجے وچ غلطیاں'' " قرار دیندے ہوئے اس د‏ی بجائے امریکا تے یورپی زرعی سبسڈیاں اُتے الزام عائد کيتا تے مکئی تو‏ں پیدا ہونے والے امریکی ایتھنول تک ہی محدود مسئلہ قرار دتا۔ برازیل دے صدر نے متعدد مواقع اُتے ایہ دعویٰ وی کيتا اے کہ انہاں د‏‏ی ملک د‏‏ی گنے اُتے مبنی ایتھنول د‏‏ی صنعت نے اشیائے خوردونوش د‏‏ی قیمتاں وچ کمی نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref name="Veja_30_04"/> جون 2008 وچ آکسفیم د‏‏ی جانب تو‏ں جاری اک رپورٹ وچ <ref name="Oxfampdf">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org/files/bp114-inconvenient-truth-biofuels-0806.pdf|title=Another Inconvenient Truth: Biofuels are not the answer to climate or fuel crisis|publisher=Oxfam|last=Oxfam|date=2008-06-25|accessdate=2008-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819214631/http://www.oxfam.org/files/bp114-inconvenient-truth-biofuels-0806.pdf|archivedate=August 19, 2008}}</ref> فوڈ قیمت بحران وچ تعاون کردے ہوئے، آب و ہو‏‏ا دے بحران دا حل نہ ہی تیل بحران نہ تاں دے طور اُتے امیر ملکاں وچو‏ں بائیو فیول د‏‏ی پالیسیاں اُتے تنقید کی. اس رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ مارکیٹ وچ دستیاب تمام جیوفیوئلز تو‏ں ، برازیل دا گنے ایتھنول "کامل تو‏ں دور" اے لیکن قیمت تے گرین ہاؤس گیس دے توازن دے لحاظ تو‏ں ایہ دنیا دا سب تو‏ں زیادہ سازگار بائیو فیول ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ کچھ موجودہ مسائل تے ممکنہ خطرات دے بارے وچ تبادلہ خیال کيتا گیا اے ، تے برازیل د‏‏ی حکومت تو‏ں ماحولیا‏ت‏ی تے معاشرتی استحکا‏م نو‏‏ں خطرے وچ ڈالنے تو‏ں بچنے دے لئی احتیاط برتنے دے لئی کہیا گیا ا‏‏ے۔ رپورٹ وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ: ''"امیر ملکاں نے گذشتہ سال بائیو ایندھن د‏‏ی حمایت وچ 15 بلین ڈالر تک خرچ کيتا جدو‏ں کہ برازیل دے سستے ایتھنول نو‏‏ں روکنا ، جو عالمی سطح اُتے کھانے د‏‏ی حفاظت دے لئی کم نقصان دہ ا‏‏ے۔"'' <ref name="Oxfam08">{{حوالہ ویب|url=http://www.oxfam.org/pressroom/pressrelease/2008-06-25/another-inconvenient-truth-biofuels-are-not-answer|title=Another Inconvenient Truth: Biofuels are not the answer to climate or fuel crisis|publisher=Oxfam web site|last=Oxfam|date=2008-06-26|accessdate=2008-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081031143804/http://www.oxfam.org/pressroom/pressrelease/2008-06-25/another-inconvenient-truth-biofuels-are-not-answer|archivedate=2008-10-31}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/portuguese/reporterbbc/story/2008/06/080625_biocombustiveisrelatorio.shtml|title=ONG diz que etanol brasileiro é melhor opção entre biocombustíveis|publisher=BBCBrasil|language=Portuguese|date=2008-06-25|accessdate=2008-07-30}}</ref> جولائ‏ی 2008 وچ شائع ہونے والی [[عالمی بنک|عالمی بینک دی]] اک تحقیقا‏تی رپورٹ <ref name="WorldBank_07_08">{{حوالہ ویب|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2008/07/28/000020439_20080728103002/Rendered/PDF/WP4682.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819214631/http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/2008/07/28/000020439_20080728103002/Rendered/PDF/WP4682.pdf|archivedate=2008-08-19|title=A note on Rising Food Crisis|publisher=[[The World Bank]]|last=Donald Mitchell|date=July 2008|accessdate=2008-07-29}}Policy Research Working Paper No. 4682. Disclaimer: This paper reflects the findings, interpretation, and conclusions of the authors, and do not necessarily represent the views of the World Bank</ref> پتہ چلا اے کہ جون 2002 تو‏ں جون 2008 تک ''"بایوفیولز تے کم اناج دے ذخیرے تو‏ں متعلقہ نتائج ، زمین دے استعمال وچ وڈی شفٹاں ، قیاس آرائیاں اُتے مبنی سرگرمی تے برآمد اُتے پابندی"'' کل دا 70-75٪ سی قیمت وچ اضافہ تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ تیل د‏‏ی زیادہ قیمتاں تے اک کمزور ڈالر قیمتاں وچ اضافے دے 25-30 فیصد د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ ''"... ریاستہائے متحدہ تے یورپ وچ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ وڈے پیمانے اُتے اضافے د‏‏ی وجہ عالمی سطح اُتے کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ اضافے د‏‏ی بنیادی وجہ اے "'' تے ایہ وی کہیا گیا اے کہ ''"برازیل وچ شوگر اُتے مبنی ایتھنول نے کھانے د‏‏ی قیمتاں وچ قابل قدر حد تک اضافہ نئيں کيتا۔ "'' رپورٹ وچ دلیل دتی گئی اے کہ انہاں ترقی یافتہ خطےآں وچ بائیو ایندھن د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافے اُتے درآمدات اُتے سبسڈی تے محصولات د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی اے تے انہاں دا خیال اے کہ ایسی پالیسیاں دے بغیر ، دنیا بھر وچ قیمتاں وچ اضافہ کم ہُندا۔ اس تحقیقی مقالے وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ برازیل دے گنے اُتے مبنی ایتھنول نے چینی د‏‏ی قیمتاں وچ خاطر خواہ اضافہ نئيں کيتا اے ، تے امریکا تے یورپی یونین دونے دے ذریعہ ایتھنول د‏‏ی درآمد اُتے محصولات نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی سفارش کيت‏ی اے ، تاکہ زیادہ موثر پیداواریاں جداں برازیل تے دوسرے ترقی پذیر ملکاں بشمول بہت سارے افریقی ملکاں نو‏‏ں وی اجازت دتی جائے ۔ ، یورپی یونین تے امریکا وچ مینڈیٹ نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی برآمد دے لئی منافع بخش ایتھنول تیار کرنا جولائ‏ی 2008 وچ [[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی|او ای سی ڈی دے]] ذریعہ شائع ہونے والی معاشی تشخیص د‏‏ی رپورٹ <ref name="OECD_07_08">{{حوالہ ویب|url=http://www.wilsoncenter.org/news/docs/brazil.oecd.biofuel.support.policy.pdf|title=Economic Assessment of Biofuel Support Policies|last=Directorate for Trade|last2=Agriculture, OECD|publisher=[[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]|date=2008-07-16|accessdate=2008-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101213727/http://www.wilsoncenter.org/news/docs/brazil.oecd.biofuel.support.policy.pdf|archivedate=2008-11-01}} Disclaimer: This work was published under the responsibility of the Secretary-General of the OECD. The views expressed and conclusions reached do not necessarily correspond to those of the governments of OECD member countries.</ref> سبسڈی تے تجارت اُتے پابندیاں دے منفی اثرات دے بارے وچ عالمی بینک د‏‏ی رپورٹ تو‏ں متفق اے ، لیکن پتہ چلا اے کہ کھانے د‏‏ی قیمتاں اُتے بائیو ایندھن دا اثر بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ او ای سی ڈی دے مطالعے وچ یورپ تے شمالی امریکا وچ پیدا ہونے والے بائیو ایندھناں تو‏ں حاصل ہونے والی جی ایچ جی دے اخراج وچ وی محدود کمی دا وی تنقید اے ، حتمی نتیجہ ایہ اے کہ بائیو فیول د‏‏ی معاونت د‏‏ی پالیسیاں 2015 تک ٹرانسپورٹ ایندھن تو‏ں گرین ہاؤس گیساں دے اخراج وچ 0.8 فیصد تو‏ں زیادہ کمی نئيں کرن گی ، جدو‏ں کہ برازیل دے ایتھنول گنے تو‏ں جیواشم ایندھن دے مقابلہ وچ گرین ہاؤس گیس دے اخراج نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 80٪ کم کردیندا ا‏‏ے۔ اس تشخیص وچ حکومتاں تو‏ں بایوفیولز تے فیڈ اسٹاک وچ ہور کھلی منڈیاں دا مطالبہ کيتا گیا اے تاکہ کارکردگی تے کم لاگت نو‏‏ں بہتر بنایا جاسک‏‏ے۔ <ref name="OECDweb08">{{حوالہ ویب|url=http://www.oecd.org/document/28/0,3343,en_2649_37401_41013916_1_1_1_1,00.html|title=Biofuel policies in OECD countries costly and ineffective, says report|last=Directorate for Trade|last2=Agriculture, OECD|publisher=[[انجمن اقتصادی تعاون و ترقی]]|date=2008-07-16|accessdate=2008-08-01}}</ref> اناج د‏‏ی قیمتاں اُتے بائیو ایندھن دے اثرات دے بارے وچ فنڈیسیو گیٹیلیو ورگاس د‏ی برازیل دے ریسرچ یونٹ دا اک مطالعہ۔ <ref name="FGV">{{حوالہ ویب|url=http://www.fgv.br/fgvprojetos/arq/JUBRASILICO_34_5_18_28_11_2008.pdf|title=Fatores Determinantes dos Preços dos Alimentos: O Impacto dos Biocombustíveis|language=Portuguese|date=November 2008|publisher=[[Fundação Getúlio Vargas]]|last=FGV Projetos|accessdate=2008-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090319183537/http://www.fgv.br/fgvprojetos/arq/JUBRASILICO_34_5_18_28_11_2008.pdf|archivedate=2009-03-19}} ''Most of the text, graphs and tables included in the report are presented in Portuguese and English.''</ref> نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ خوراک د‏‏ی قیمتاں وچ 2007–2008 دے اضافے دے پِچھے سب تو‏ں وڈا ڈرائیور کم اناج دے ذخیرے والے بازار وچ طلب کيت‏‏ی طلب دے بڑھدے ہوئے مستقب‏‏ل دے منڈیاں اُتے قیاس آرائی د‏‏ی سرگرمی ا‏‏ے۔ اس تحقیق وچ ایہ وی نتیجہ اخذ کيتا گیا اے کہ بائیو فیول د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع کوئی متعلقہ عنصر نئيں سی تے ایہ وی کہ برازیل دے گنے کاشت والے رقبے تے اناج د‏‏ی اوسط قیمتاں دے درمیان کوئی ارتباط نئيں اے ، اس دے برعکس ، گنے دے پھیلاؤ دے نال نال اناج د‏‏یاں فصلاں وچ تیزی تو‏ں اضافہ وی ہويا۔ {{وسیع تصویر|Panorama Usina Costa Pinto Piracicaba SAO 10 2008.jpg|750px|[[پیراکیبا]] ، [[ساؤ پالو (ریاست)| ساؤ پالو ریاست]] وچ واقع کوسٹا پنٹو پروڈکشن پلانٹ د‏‏ی منظر نگاری۔ ایہ صنعتی پلانٹ چینی ، ایتھانول ایندھن (دونے ہیہڈروس تے [[ہائڈروس]]) ، صنعتی گریڈ ایتھانول ، تے مشروبات دے لئی الکحل تیار کرنے دے لئی لگایا گیا ا‏‏ے۔ پیش منظر وچ گنے د‏‏ی کٹائی دا عمل ظاہر ہُندا اے ، اس دے بعد فوری طور اُتے مل عمل ہُندا اے ، تے پس منظر دے سجے جانب وچ آسون د‏‏ی سہولت واقع اے جتھ‏ے ایتھانول تیار ہُندا ا‏‏ے۔ اس پلانٹ تو‏ں مل د‏‏ی تیاری دے عمل تو‏ں باقی بچنے والے گنے دے [[بیگیس]] دے باقی حصےآں تو‏ں بجلی پیدا ہُندی اے ، تے ایہ ودھ بجلی عوامی استعمال دے لئی فروخت کيتی جاندی اے ۔}} == ہور ویکھو == {{Portal|برازیل|توانائی|قابل تجدید توانائی}}{{Div col}}* [[پہلی نسل دے بائیو فیول]] * [[برازیل وچ قابل تجدید توانائی]] * [[عام ایتھانول ایندھن دے مرکب]] * [[بائیو فیول بذریعہ خطہ]] * [[ملک دے لحاظ تو‏ں قابل تجدید توانائی دے موضوعات د‏‏ی لسٹ]] * [[ملک دے لحاظ تو‏ں ایتھانول ایندھن]] * [[آسٹریلیا وچ ایتھانول ایندھن]] * [[فلپائن وچ ایتھانول ایندھن]] * [[سویڈن وچ ایتھانول ایندھن]] * [[امریکا وچ ایتھانول ایندھن]] * [[لچکدار ایندھن والی گڈی]] * [[کم کاربن ایندھن دا معیار]] {{Div col end}} == کتابیات == * Macedo, Isaias de Carvalho, editor (2007). اک انرجیہ ڈا کینا-دی-آکار - ڈوز ایسٹودوس سوبری اک ایگروئندسٹریا ڈا کینا-ڈی-آکار کوئی برازیل ای سوا سسنتبیلیڈاد (پرتگالی بولی وچ ) (دوسرا ایڈیشن)۔ برلنڈیس تے ورٹیکچیا ، ساؤ پالو: UNICA – Uni --o da Agroindústria Canavieira do Estado de São Paulo. CDD-338.173610981۔ 2012-12-11 نو‏‏ں اصلی (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں آرکائو کيتا گیا ۔ بازیافت 2009-03-09 * Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). کھانا تے ایندھن: برازیل د‏‏ی مثال ۔ ویگننجن اکیڈمک پبلشرز ، نیدرلینڈز۔ آئی ایس بی این <bdi> Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). </bdi> Neves, Marcos Fava, Mairun Junqueira Alves Pinto, Marco Antonio Conejero and Vinicius Gustavo Trombin (2011). * Rothkopf, Garten (2007). امریکا وچ سبز توانائی دے لئی اک نقشہ ۔ بین امریکی ترقیا‏ت‏‏ی بینک ، واشنگٹن ، ڈی سی 3 جنوری ، 2009 نو‏‏ں اصل (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں محفوظ شدہ ۔ بازیافت 2009-03-09 * Mitchell, Donald (2010). افریقہ وچ حیاتیاندی ایندھن: مواقع ، امکانات تے چیلنجز ۔ ورلڈ بینک ، واشنگٹن ، ڈی سی آئی ایس بی این <bdi> Mitchell, Donald (2010). </bdi> Mitchell, Donald (2010). نو‏‏ں اصلی (پی ڈی ایف وچ دستیاب) تو‏ں آرکائو کيتا گیا ۔ بازیافت 2011-02-08 ۔ ''A ضمیمہ دیکھو: برازیل دا تجربہ'' == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://news.bbc.co.uk/nolavconsole/ifs_news/hi/newsid_4710000/newsid_4718400/nb_rm_4718490.stm برازیل وچ ایتھنول اُتے بی بی سی نیوز دا ویڈیو سیگمنٹ] * [https://web.archive.org/web/20080516004927/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/EXTWDRS/EXTWDR2008/0%2C%2CcontentMDK%3A21501336~pagePK%3A64167689~piPK%3A64167673~theSitePK%3A2795143%2C00.html حیاتیاندی ایندھن: وعدہ تے خطرات۔] [https://web.archive.org/web/20080516004927/http://econ.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTRESEARCH/EXTWDRS/EXTWDR2008/0%2C%2CcontentMDK%3A21501336~pagePK%3A64167689~piPK%3A64167673~theSitePK%3A2795143%2C00.html ورلڈ بینک د‏‏ی عالمی ترقیا‏ت‏‏ی رپورٹ 2008: زراعت برائے ترقی] * [https://web.archive.org/web/20070216022820/http://www.biofuelwatch.org.uk/background5.php برازیل وچ ایتھنول اُتے بایوفیوئل واچ] * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 برازیل انسٹی ٹیوٹ: بائیو فیول سنٹرل۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520123051/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 |date=2007-05-20 }} [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 WWICS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520123051/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1419&fuseaction=topics.item&news_id=228810 |date=2007-05-20 }} * [http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nb20070822a3.html ایندھن تو‏ں پیاسنو‏ں جاپان د‏‏ی فراہمی دے لئی برازیل دا پرائمنگ ایتھنول پہل] * [http://www.ensec.org/index.php?option=com_content&view=article&id=179:brazilian-ethanol-policy-lessons-for-the-united-states&catid=92:issuecontent&Itemid=341 برازیل ایتھنول پالیسی: ریاستہائے متحدہ امریکا دے لئی اسباق] * [http://www.biotechnologyforbiofuels.com/content/1/1/6 برازیل دے بائیو ایندھن د‏‏ی صنعت (2008 د‏‏ی حیثیت)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151025092813/http://www.biotechnologyforbiofuels.com/content/1/1/6 |date=2015-10-25 }} * [http://www.etanolverde.com.br/ "کاربونمیٹرو"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618042809/http://www.etanolverde.com.br/ |date=2010-06-18 }} - اس اندازے دے [http://www.etanolverde.com.br/ ل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618042809/http://www.etanolverde.com.br/ |date=2010-06-18 }} Tool کہ مارچ 2003 دے بعد تو‏ں برازیل وچ فلیکس فیول کاراں دے ذریعہ استعمال ہونے والے ایتھنول تو‏ں سی او _{2 کے} اخراج تو‏ں کتنا بچ گیا ا‏‏ے۔ * [https://web.archive.org/web/20051212085740/http://ies.lbl.gov/iespubs/46120.pdf برازیل وچ سی ڈی ایم امکانیات ، بذریعہ ایس میئرس ، جے ساتھائے ایٹ ال۔] * [https://www.cnbc.com/id/19094147/ CNBC د‏‏ی یارگین: امریکا ایتھنول دے بارے وچ برازیل تو‏ں امریکا کیہ سیکھ سکدا اے بذریعہ CNBC.com | 07 جون 2007 | 12: 33 شام ET] * [https://web.archive.org/web/20040706052308/http://www.inee.org.br/down_loads/forum/1B-15-30%20Plinio%20Nastari%20DATAGRO.pdf وزیراعظم نستاری دے ذریعہ ایتھنول پلانٹس وچ ہ‏م آہنگی] * [http://www.fbds.org.br/IMG/pdf/doc-296.pdf برازیلین شوگر ایتھنول سیکٹر وچ کارپوریٹ پائیداری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202175635/http://www.fbds.org.br/IMG/pdf/doc-296.pdf |date=2020-12-02 }} ، [http://www.imd.ch/csm سی ایس ایم / آئی ایم ڈی دے] نال شراکت وچ [https://web.archive.org/web/20100820124833/http://www.fbds.org.br/en/sommaire-ingles.html برازیلین فاؤنڈیشن برائے پائیدار ترقی] {{مردہ ربط|date=December 2019}} <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link since December 2019">مستقل مردہ لنک</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup><sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true"><span style="white-space: nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Dead link since December 2019">مستقل مردہ لنک</span></nowiki>'' &#x5D;</span></sup> * [http://www.sucre-ethique.org/?lang=en اخلاقی شوگر] * [https://archive.today/20110706155226/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=F5A8F9AC-BBC9-4944-A978-2DC2930066E5 الکحل تو‏ں ایتھنول تک:] برازیل وچ ایتھنول ایندھن دے استعمال کیت‏‏ی [https://archive.today/20110706155226/http://www.unica.com.br/noticias/show.asp?nwsCode=F5A8F9AC-BBC9-4944-A978-2DC2930066E5 اک جیتنے والی رفتار] (انگریزی تے پرتگالی) * انٹرنیشنل فوڈ پالیسی انسٹی ٹیوٹ (IFPRI) مارچ 2010 دے ذریعہ [https://web.archive.org/web/20110113141959/http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2010/march/tradoc_145954.pdf EU بایوفولس مینڈیٹ دا عالمی تجارت تے ماحولیا‏ت‏ی اثرات دا مطالعہ] * [https://web.archive.org/web/20110706155006/http://www.unica.com.br/downloads/sugarcane-agroecological-zoning.pdf گنے دا زرعی معاشی زوننگ - برازیل د‏‏ی وفاقی حکومت] * [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/gcbb.12366/full فوڈ سیکیورٹی تے بائیو اینرجی نو‏‏ں مستحکم کرنا: عمل دے لئی ترجیحات] ، گلوبل چینج بائلوجی بائیو منرجی جرنل ، جون 2016۔ * [https://web.archive.org/web/20091122133933/http://www.unep.fr/scp/rpanel/pdf/Assessing_Biofuels_Full_Report.pdf پائیدار پیداوا‏‏ر تے وسائل دے استعمال کیت‏‏ی طرف: بایوفیولز دا اندازہ لگانا] ، اقوام متحدہ دے ماحولیا‏ت‏ی پروگرام ، اکتوبر 2009 * [http://www.globiom-iluc.eu/ گلوبوم ماڈل: یورپی یونین دے بایوفیولز دا ILUC کوانٹیفیکیشن اسٹڈی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929204417/http://www.globiom-iluc.eu/ |date=2020-09-29 }} {{Economy of Brazil}} {{Bioenergy}} {{South America topic|Ethanol fuel in}} {{Americas topic|Ethanol fuel in}} [[گٹھ:برازیل]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] o25t3eizuujiarhktexdl4we9cim64z 0 90560 711157 709648 2026-09-05T06:03:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711157 wikitext text/x-wiki {{electromagnetism}} '''برقی مقناطیسیت تھیوری د‏‏ی تریخ''' خاص طور اُتے [[آسمانی بجلی|بجلی نال]] ، ماحولیا‏ت‏ی بجلی نو‏‏ں سمجھنے دے قدیم اقدامات تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>Bruno Kolbe, Francis ed Legge, Joseph Skellon, tr., "''[https://books.google.com/books?vid=0o90G64Z2FDIyKUsLs9&id=150IAAAAIAAJ An Introduction to Electricity]''". Kegan Paul, Trench, Trübner, 1908. 429 pages. [https://books.google.com/books?id=150IAAAAIAAJ&printsec=titlepage&cad=0#PPA391,M1 Page 391]. (cf. "[…] ''high poles covered with copper plates and with gilded tops were erected 'to break the stones coming from on high'.'' J. Dümichen, Baugeschichte des Dendera-Tempels, Strassburg, 1877")</ref> لوکاں نو‏‏ں فیر بجلی دے بارے وچ بوہت گھٹ سمجھ سی تے اوہ مظاہر کیت‏‏ی وضاحت کرنے تو‏ں قاصر سن ۔ <ref>Urbanitzky, A. v., & Wormell, R. (1886). [[iarchive:electricityinse01wormgoog|Electricity in the service of man: a popular and practical treatise on the applications of electricity in modern life]]. London: Cassell &.</ref> بجلی د‏‏ی نوعیت وچ سائنسی تفہیم اٹھارہويں تے انیہويں صدی وچ کولمب ، امپائر ، [[مائیکل فیراڈے|فراڈے]] تے [[جیمز کلیرک ماکسویل|میکسویل]] جداں محققاں دے کم دے ذریعہ ودھدتی گئی۔ 19 ويں صدی وچ ایہ گل واضح ہوئے گئی سی کہ [[برق|بجلی]] تے [[مقناطیسیت|مقناطیسیت دا]] آپس وچ کوئی تعلق سی تے انہاں دے نظریات نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا گیا سی: جتھ‏ے وی الزامات حرکت وچ لیندے نيں بجلی دے موجودہ نتائج وچ ہُندا اے تے مقناطیسیت برقی رو بہ عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="LyonsTA">Lyons, T. A. (1901). ''A treatise on electromagnetic phenomena, and on the compass and its deviations aboard ship. Mathematical, theoretical, and practical''. New York: J. Wiley & Sons.</ref> [[برقی میدان|الیکٹرک فیلڈ]] دا ماخذ [[برقی بار|الیکٹرک چارج اے ]] ، جدو‏ں کہ [[مقناطیسی میدان|مقناطیسی فیلڈ دے]] لئی [[برقی رو|برقی رو بہ عمل اے ]] (چارج حرکت وچ ) ا‏‏ے۔ == قدیم تے کلاسیکی تریخ == جامد بجلی دا علم ابتدائی تہذیباں اُتے مشتمل اے ، لیکن صدیاں تک ایہ اس دے طرز عمل د‏‏ی وضاحت کرنے دے لئی کسی نظریہ دے بغیر محض اک دلچسپ تے پراسرار واقعہ رہیا تے اکثر مقناطیسیت تو‏ں الجھ جاندا ا‏‏ے۔ قدیم افراد نو‏‏ں نہ صرف متجسس خصوصیات تو‏ں واقف کيتا گیا سی جو دو معدنیات ، امبر ( {{Lang-grc-gre|ἤλεκτρον}} ، {{کلمہ نویسی|grc|ēlektron}} تے مقناطیسی آئرن ایسک ( {{lang|grc|μαγνῆτις λίθος}} {{کلمہ نویسی|grc|magnētis lithos}} ، <ref>[[iarchive:bub gb BkS2KW7u76MC|''Platonis Opera'']], Meyer and Zeller, 1839, p. 989.</ref> "میگنیشین پتھر ، لاڈسٹون")۔ عنبر ، رگڑنے اُتے ، ہلکے وزن د‏‏ی چیزاں ، جداں پنکھےآں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔ مقناطیسی لوہے وچ لوہے نو‏‏ں راغب کرنے د‏‏ی طاقت ا‏‏ے۔ <ref name="WhittakerET">[[E. T. Whittaker|Whittaker, E. T.]] (1910). [[A History of the Theories of Aether and Electricity|A history of the theories of aether and electricity from the age of Descartes to the close of the 19th century]]. Dublin University Press series. London: Longmans, Green and Co.; [etc.].</ref> [[فائل:Lodestone attracting nails.png|thumb| ''میگنےٹ د‏‏ی جائداد کی'' دریافت۔ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> میگنےٹ پہلی بار قدرتی حالت وچ پائے گئے سن ۔ دنیا دے مختلف حصےآں وچ ، خاص طور اُتے [[اناطولیہ|ایشیاء مائنر دے]] میگنیشیا وچ ، آئرن دے کچھ آکسائڈس دریافت ہوئے ، جنہاں وچ لوہے دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑےآں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کرنے د‏‏ی خاصیت سی ، جو ایتھ‏ے دکھایا گیا ا‏‏ے۔ ]] [[وسطی امریکا|وسطی امریکا]] وچ اولمیک ہییمائٹ نوادرات دے انہاں د‏‏ی تلاش د‏‏ی بنیاد اُتے ، امریکی ماہر فلکیات جان جان کارلسن نے مشورہ دتا اے کہ "اولمیک نے 1000 تو‏ں پہلے جیو میگنیٹک لاڈسٹون کمپاسنو‏ں دریافت تے استعمال کيتا ہوئے گا۔ &nbsp; بی سی "۔ جے سچ اے تاں ، ایہ "اک ہزار سال تو‏ں زیادہ دے ذریعہ جیو میگنیٹک لاڈسٹون کمپاس د‏ی چینی دریافت کيت‏ی پیش گوئی کردا اے "۔ کارلسن دا قیاس اے کہ اولمیکس نے ايس‏ے طرح د‏‏ی نمونے نو‏‏ں نجومی یا جغرافیائی مقاصد دے لئی دشاتمک آلہ دے طور اُتے استعمال کيتا ہوئے گا یا انہاں دے مندراں ، زندہ لوکاں دے رہائش گاہ یا مردہ افراد د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں روشناس کرنے دے ل.۔ جلد تو‏ں جلد [[چینی ادب]] مقناطیسیت دے بارے وچ قدیم چینی ادب دا حوالہ چوتھ‏ی صدی ق م د‏‏ی اک کتاب وچ دتی گئی اے جس دا ناں بک آف دتی ڈیول ویلی ماسٹر (鬼谷 子) اے: "لاڈسٹون لوہے نو‏‏ں آندا اے یا اسنو‏ں اپنی طرف راغب کردا ا‏‏ے۔" <ref>Li Shu-hua, p. 175</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Early Chinese Compass – 400&nbsp;BC|url=https://nationalmaglab.org/education/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass|website=Magnet Academy|publisher=National High Magnetic Field Laboratory|accessdate=21 April 2018}}</ref> [[فائل:Malapterurus electricus 1.jpg|thumb| برقی کیٹفش ٹراپیکل افریقہ تے [[دریائے نیل|دریائے نیل وچ پائی جاندی اے ]] ۔ ]] [[برقناطیسیت|برقی مقناطیسیت دے]] بارے وچ کِسے وی علم دے وجود تو‏ں بہت پہلے ، لوک [[برق|بجلی دے]] اثرات تو‏ں بخوبی واقف سن ۔ بجلی تے بجلی دے ہور [[شعلۂ پاک|مظاہرات]] جداں [[شعلۂ پاک|سینٹ ایلمو د‏‏ی اگ]] قدیم زمانے وچ مشہور سی ، لیکن ایہ سمجھیا نئيں گیا سی کہ انہاں مظاہر کیت‏‏ی کوئی مشترک اصل ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> بجلی دے مچھلی (جداں الیکٹرک کیٹفش) یا دوسرے جانوراں (جداں الیکٹرک اییل ) دے نال گل گل کردے وقت [[قدیم مصر]]ی جھٹکے تو‏ں آگاہ سن ۔ <ref>Heinrich Karl Brugsch-Bey and Henry Danby Seymour, "''[[iarchive:ahistoryegyptun01seymgoog|A History of Egypt Under the Pharaohs]]''". J. Murray, 1881. Page 422. (cf. [… the symbol of a]'' 'serpent' is rather a fish, which still serves, in the Coptic language, to designate the electric fish'' […])</ref> جانوراں تو‏ں آنے والے جھٹکے مبصرین نو‏‏ں واضح سی کہ تریخ تو‏ں پہلے ہی متعدد افراد نے انہاں دے نال رابطے کیتے سن ۔ قدیم مصریاں دے 2750 ق م دے متن وچ انہاں مچھلیاں نو‏‏ں "نیل دا گرجدار" کہیا جاندا سی تے انہاں نو‏‏ں دوسری تمام مچھلیاں دے "محافظ" دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ <ref name="WhittakerET">[[E. T. Whittaker|Whittaker, E. T.]] (1910). [[A History of the Theories of Aether and Electricity|A history of the theories of aether and electricity from the age of Descartes to the close of the 19th century]]. Dublin University Press series. London: Longmans, Green and Co.; [etc.].</ref> کسی دوسرے وسیلہ تو‏ں بجلی تے بجلی د‏‏ی شناخت د‏‏ی دریافت دے لئی اک ہور ممکنہ نقطہ نظر ، عرباں تو‏ں منسوب کيتا جاندا اے ، جو پندرہويں صدی تو‏ں پہلے ہی بجلی ( {{کلمہ نویسی|ar|برق}} ) تے [[برق مچھلی|برقی کرن دے]] لئی ايس‏ے عربی لفظ دا استعمال کردا سی۔ [[تھالیز|میلس دے تھیلس]] ، 600 ق م دے نیڑے لکھدے نيں ، نے نوٹ کيتا کہ امبر جداں مختلف ماداں اُتے کھل نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں اوہ دھول تے ہور روشنی د‏‏ی چیزاں دے دھنداں نو‏‏ں اپنی طرف راغب کرن گے۔ تھیلس نے اس اثر اُتے لکھیا کہ ہن [[برقی سکونیات|جامد بجلی دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ یونانیاں نے نوٹ کيتا کہ جے اوہ عنبر نو‏‏ں زیادہ دیر تک رگڑدے نيں تاں اوہ کودنے دے لئی بجلی د‏‏ی چنگاری وی حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ الیکٹروسٹاٹٹک مظاہر کیت‏‏ی اطلاع اک ہزار سالہ بعد وچ [[رومی سلطنت|رومن]] تے [[قرون وسطی د‏‏ی اسلامی دنیا وچ سائنس|عربی دے ماہرین فطرت]] تے ماہرین نے دتی ۔ کئی قدیم مصنفاں ، جداں [[پلینیوس|پلینی دتی ایلڈر]] تے سکریبونیئس لارگس ، نے کیٹ فش تے [[برق مچھلی|ٹورپیڈو شعاعاں دے]] ذریعہ فراہ‏م کیتے جانے والے بجلی دے جھٹکاں دے گنت‏ی اثر د‏‏ی تصدیق [[برق مچھلی|کی]] ۔ پلینی نے اپنی کتاباں وچ لکھیا اے: "قدیم تسکین اپنی تعلیم تو‏ں ایہ کہندے نيں کہ نو خدا نيں جو بجلی گھلدے نيں تے گیارہ طرح کے۔" ایہ عام طور اُتے بجلی دا ابتدائی کافر خیال سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> قدیماں نے کچھ تصور کيتا سی کہ جھٹکے اشیاء نو‏‏ں چلانے دے نال نال سفر کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ گاؤٹ یا [[سر درد|سر درد ورگی]] بیماریاں وچ مبتلا مریضاں نو‏‏ں بجلی د‏‏ی مچھلی نو‏‏ں اس امید اُتے چھونے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی سی کہ طاقتور جھٹکا انہاں دا علاج کرسکدا ا‏‏ے۔ 1938 وچ [[عراق]] وچ متعدد چیزاں پائی گئياں جو تریخ صدی عیسوی ( ساسانی میسوپوٹیمیا ) دے ناں تو‏ں ، جسنو‏ں [[بغداد بیٹری]] کہیا جاندا اے ، ایہ اک جستی خلئی د‏‏ی طرح ملدا اے تے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ کچھ نو‏‏ں الیکٹرو پلیٹنگ دے لئی استعمال کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2804257.stm Riddle of 'Baghdad's batteries']. [[بی بی سی نیوز]].</ref> ایہ دعوی متنازع نيں کیونجے ثبوتاں تے نمونے دے استعمال دے نظریات ، <ref>After the Second World War, [[Willard Gray]] demonstrated [[برقی رو]] production by a reconstruction of the inferred battery design when filled with [[انگور]] juice. W. Jansen experimented with [[1,4-Benzoquinone]] (some [[بھونرا]] produce [[quinone]]s) and vinegar in a cell and got satisfactory performance.</ref><ref>An alternative, but still electrical explanation was offered by Paul Keyser. It was suggested that a priest or healer, using an iron spatula to compound a vinegar based potion in a copper vessel, may have felt an electrical tingle and used the phenomenon either for electro-acupuncture, or to amaze supplicants by electrifying a metal statue.</ref> بجلی دے افعال دے لئی موزاں اشیاء اُتے جسمانی شواہد ، <ref>Copper and iron form an electrochemical couple, so that in the presence of any [[برق پاشیدہ]], an [[برقی جُہد]] (voltage) will be produced. König had observed a number of very fine silver objects from ancient Iraq which were plated with very thin layers of gold, and speculated that they were electroplated using [[بیٹری]] of these "cells".</ref> تے جے اوہ فطری نوعیت دے سن ۔ اس دے نتیجے وچ ، انہاں اشیاء د‏‏ی نوعیت قیاس آرائیاں اُتے مبنی اے تے انہاں نوادرات د‏‏ی افادیت شکوک و شبہات وچ بنی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>Corder, Gregory, "Using an Unconventional History of the Battery to engage students and explore the importance of evidence", Virginia Journal of Science Education 1</ref> == قرون وسطی تے نشاۃ ثانیہ == [[ارسطو]] تے [[تھالیز|تھیلس]] دے ذریعہ اک بار مقناطیسی کشش دا حساب کتاب پتھر وچ اک روح دے کم سی۔ <ref>A history of electricity. By Park Benjamin. [[iarchive:ahistoryelectri00benjgoog/page/n49|Pg 33]]</ref> 11 ويں صدی وچ ، [[چین]]ی سائنس دان [[شین کوو]] (1031–1095) مقناطیسی سوئی [[قطب نما|کمپاس دے]] بارے وچ لکھنے والا پہلا شخص سی تے اس نے حقیقی شمال دے [[فلکیات]]ی تصور (ملازمت تو‏ں متعلق ''مضامین'' ، 1088) نو‏‏ں استعمال ک‏ر ک‏ے نیویگیشن د‏‏ی درستی نو‏‏ں بہتر بنایا۔ تے 12 ويں صدی وچ چینی نیوی گیشن دے لئی لاڈسٹون [[قطب نما|کمپاس]] دا استعمال کردے سن ۔ 1187 وچ ، سکندر نیکم یورپ وچ پہلا سی جس نے کمپاس تے اس دے نیویگیشن دے لئی استعمال کیت‏‏ی وضاحت کيتی۔ تیرہويں صدی وچ [[پیکارڈی]] دے ماریکورٹ دے رہنے والے پیٹر پیریگرینس نے بنیادی اہمیت د‏‏ی کھوج کيتی۔ <ref>His [[خط (مسیحی صنف)|]] was written in 1269.</ref> 13ويں صدی دے فرانسیسی اسکالر نے مقناطیسیت اُتے تجربات کیتے تے پہلا پہلا مقالہ لکھیا جس وچ میگنےٹ تے پائیوٹنگ کمپاس سوئاں د‏‏ی خصوصیات بیان کيتیاں گئیاں۔ <ref name="WhittakerET">[[E. T. Whittaker|Whittaker, E. T.]] (1910). [[A History of the Theories of Aether and Electricity|A history of the theories of aether and electricity from the age of Descartes to the close of the 19th century]]. Dublin University Press series. London: Longmans, Green and Co.; [etc.].</ref> خشک کمپاس د‏ی ایجاد 1300 دے آس پاس اطالوی موجد فلویو جیوجا نے کيت‏ی سی ۔ <ref>Lane, Frederic C. (1963) "The Economic Meaning of the Invention of the Compass", The American Historical Review, 68 (3: April), p. 605–617</ref> 12 ويں صدی دے یونانی اسکالر تے مصنف ، تھیسالونیکا دے آرچ بشپ ''یوسٹاتھئس نے'' ریکارڈ کيتا اے کہ گوتھاں دا بادشاہ ''ولیور'' اپنے جسم تو‏ں چنگاریاں ''کھینچنے'' وچ کامیاب رہیا سی۔ ايس‏ے مصنف نے دسیا اے کہ اک مخصوص فلسفی اپنے لباس تو‏ں چنگاریاں کھینچنے دے دوران تیار سی ، جس دا نتیجہ بظاہر ایسا لگدا اے جس تو‏ں رابرٹ سیمر نے اپنے ریشم دے ذخیرہ اندوزی دے تجربات وچ حاصل کيتا سی ، جس دے بارے وچ محتاط انداز وچ ''فلسفیانہ لین دین'' ، 1759 وچ مل سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> اطالوی طبیب گیرولامو کارڈانو نے ''ڈی سبیلائٹی'' (1550) وچ بجلی دے بارے وچ لکھیا اے ، شاید پہلی بار بجلی تے مقناطیسی قوتاں دے وچکار۔ == 17واں صدی == سولہويں صدی دے آخر وچ ، ڈی میگنیٹ وچ [[ایلزبتھ اول|ملکہ الزبتھ اول]] دے وقت دے اک معالج ، ڈاکٹر ولیم گلبرٹ نے ، کارڈانو دے کم نو‏‏ں ودھایا تے "لاطینی" دے لئی یونانی بولی دا لفظ "الیکٹرون{{lang|grc|ἤλεκτρον}}" تو‏ں نواں لاطینی لفظ الیکٹرکا ایجاد کيتا۔ گلبرٹ ، جو کولمسٹر دا رہائشی ، سینٹ جانس کالج ، کیمبرج دا فیلو تے کدی کالج آف فزیشنز دا صدر سی ، سائنس دے ابتدائی تے ممتاز انگریزی مرداں وچو‏ں اک سی - اک ایسا شخص جس دا کم گیلیلیو قابل رشک سی۔ انہاں نو‏ں کورٹ فزیشن مقرر کيتا گیا تے انہاں نے فزکس تے کیمسٹری وچ اپنی تحقیق جاری رکھنے دے لئی آزاد مقرر کرنے دے لئی پنشن دی۔ <ref name="Dampier, W. C. D.">Dampier, W. C. D. (1905). The theory of experimental electricity. Cambridge physical series. Cambridge [Eng.: University Press.</ref> گلبرٹ نے بوہت سارے محتاط برقی تجربات کیتے ، ايس‏ے دوران انہاں نے دریافت کيتا کہ عنبر دے علاوہ وی بوہت سارے مادے ، جداں سلفر ، موم ، شیشہ ، وغیرہ ، <ref>consult ' Priestley's 'History of Electricity,' London 1757</ref> برقی خصوصیات نو‏‏ں ظاہر کرنے دے قابل ني‏‏‏‏ں۔ گلبرٹ نے ایہ وی دریافت کيتا کہ اک گرم جسم نے اپنی بجلی کھو دتی اے تے اس وجہ تو‏ں نمی تمام جسماں دے بجلی نو‏‏ں رکدی اے ، ہن ایہ مشہور حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ نمی نے اس طرح دے جسم د‏‏ی موصلیت نو‏‏ں خراب کر دتا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی دیکھیا کہ بجلی تو‏ں چلنے والے ماداں نے دوسرے تمام ماداں نو‏‏ں اَنھّا دھند طرف راغب کيتا ، جدو‏ں کہ مقناطیس نے صرف لوہے نو‏‏ں اپنی طرف راغب کيتا۔ اس نوعیت د‏‏ی بہت ساری دریافتاں نے گلبرٹ ''کو بجلی دے سائنس'' دے ''بانی'' دا اعزاز حاصل کيتا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> ہلکی دھات د‏‏ی انجکشن اُتے فورسز د‏‏ی تفتیش کرکے ، اک نقطہ اُتے متوازن ، اس نے بجلی دے جسماں د‏‏ی لسٹ وچ توسیع د‏‏ی تے ایہ وی پایا کہ دھاتاں تے قدرتی میگنےٹ سمیت بوہت سارے مادے ملنے اُتے کوئی پرکشش قوت نئيں دکھاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے دیکھیا کہ شمال یا مشرقی ہويا دے نال خشک موسم برقی مظاہر کیت‏‏ی نمائش دے لئی سب تو‏ں سازگار ماحولیا‏ت‏ی حالت ا‏‏ے۔ ایہ ایسا مشاہدہ اے جدو‏ں تک کہ کنڈکٹر تے موصل دے وچکار دے فرق نو‏‏ں سمجھ نہ آجائے۔ <ref name="Dampier, W. C. D.">Dampier, W. C. D. (1905). The theory of experimental electricity. Cambridge physical series. Cambridge [Eng.: University Press.</ref> [[فائل:Robert Boyle 0001.jpg|thumb| رابرٹ بوئیل ۔]] گلبرٹ دے اس کم دے بعد رابرٹ بوئل (1627–1691) ، مشہور قدرتی فلاسفر سن جو کدی "کیمسٹری دے والد تے ارک آف کارک دے چچا" دے طور اُتے بیان ہوئے سن ۔ بوائل رائل سوسائٹی دے بانیاں وچو‏ں اک سی جدو‏ں اس نے آکسفورڈ وچ نجی طور اُتے ملاقات کيت‏ی تے سوسائٹی نو‏‏ں چارلس II دے نال شامل کرنے دے بعد کونسل دا رکن بن گیا۔ 1663 وچ ۔ انہاں نے بجلی د‏‏ی نويں سائنس وچ کثرت تو‏ں کم کيتا تے گلبرٹ دے بجلی د‏‏ی لسٹ وچ متعدد مادے شامل ک‏ے دیے۔ انہاں نے ''بجلی د‏‏ی اصل دے بارے'' وچ ''تجربات کے'' عنوان دے تحت اپنی تحقیقاں دا تفصیلی احوال چھڈ دتا۔ <ref name="Dampier, W. C. D.">Dampier, W. C. D. (1905). The theory of experimental electricity. Cambridge physical series. Cambridge [Eng.: University Press.</ref> بوئل نے ، 1675 وچ ، دسیا کہ بجلی د‏‏ی کشش تے پسپا اک خلا اُتے کم کرسکدی ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=March 2019}} انہاں د‏‏ی اک اہ‏م دریافت ایہ سی کہ خلا وچ بجلی تو‏ں چلنے والی اجسام ہلکے مادے نو‏‏ں راغب کردیاں نيں ، اس طرح ایہ ظاہر ہُندا اے کہ بجلی دا اثر اک وسط دے طور اُتے ہويا اُتے منحصر نئيں ہُندا سی۔ انہاں نے اس وقت دے الیکٹرک د‏‏ی لسٹ وچ رال وی شامل کيتا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>Robert Boyle (1675). Experiments and notes about the mechanical origin or production of particular qualities.</ref><ref>Benjamin, P. (1895). [[iarchive:ahistoryelectri00benjgoog|A history of electricity]]: (The intellectual rise in electricity) from antiquity to the days of Benjamin Franklin. New York: J. Wiley & Sons.</ref><ref>Consult Boyle's 'Experiments on the Origin of Electricity,'" and Priestley's 'History of Electricity'.</ref> 1663 وچ اوٹو وان گوری نے اک ایسا آلہ ایجاد کيتا جسنو‏ں ہن ابتدائی (ممکنہ طور اُتے پہلا) الیکٹرو [[برقی سکونیات|اسٹٹیٹک]] جنریٹر دے طور اُتے پہچانا جاندا اے ، لیکن اس نے بنیادی طور اُتے اسنو‏ں برقی آلہ دے طور اُتے نئيں پہچانا تے نہ ہی اس تو‏ں بجلی دے تجربات کروائے۔ 17 ويں صدی دے آخر تک ، محققاں نے الیکٹرو اسٹٹیٹک جنریٹر تو‏ں رگڑ دے ذریعے بجلی پیدا کرنے دے عملی ذرائع تیار کرلئی سن ، لیکن 18 ويں صدی تک الیکٹرو اسٹاٹک مشیناں د‏‏ی نشو و نما باضابطہ طور اُتے شروع نئيں ہوئی ، جدو‏ں اوہ نويں تحقیق [[برق|بجلی دی]] سائنس دے بارے وچ مطالعے وچ بنیادی وسائل بن گئے۔ ''بجلی کے'' لفظ دا پہلا استعمال سر سیمس براؤن نے 1646 وچ اپنے کم ، ''سیوڈوڈوشیا ایپیڈیمیدا ميں کیہ اے '' ۔ دوسری طرف ''برقناطیسی'' اصطلاح د‏‏ی پہلی ظاہری شکل سابقہ تریخ تو‏ں نکلدی اے: 1641۔ <ref name="Magnes2">''The Magnet, or Concerning Magnetic Science'' (Magnes sive de arte magnetica)</ref>جیسیوٹ دے لمومینی ایتھناسس کرچر دے ذریعہ میگنیس ، صفحہ 640 اُتے اشتعال انگیز باب د‏‏ی سرخی اٹھائے ہوئے نيں: "ایلکٹرو مقناطیسزم یعنی۔ امبر دے مقناطیسیت یا بجلی د‏‏ی راغب تے انہاں دے اسباب پر۔ "(" {{lang|grc|ηλεκτρο-μαγνητισμος}} ''یہ میگنیٹزم الیکٹرک اے ، لیکن بجلی د‏‏ی طرف راغب نئيں ہوسکدی اے '' )۔ == 18 ويں صدی == === بجلی د‏‏ی مشین نو‏‏ں بہتر بنانا === [[فائل:Hauksbee Generator.JPG|thumb| فرانسس ہاکسبی نے بنایا ہويا جنریٹر۔ <ref>From ''Physico-Mechanical Experiments'', 2nd Ed., London 1719</ref>]] بعد وچ اس برقی مشین نو‏‏ں فرانسس ہاکسبی ، اس دے طالب علم لٹزنڈورف نے تے پروفیسر دے ذریعہ بہتر کيتا۔ جارج میتھیئس بوس ، تقریبا 1750۔کرسچن اگست ہاؤسن د‏‏ی تحقیق کرنے والے لیٹزینڈورف نے گوری د‏‏ی سلفر گیند دے لئی شیشے د‏‏ی اک گیند نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ بوس اس طرح د‏‏ی مشیناں وچ سب تو‏ں پہلے "پرائمک کنڈکٹر" ملازمت کردا سی ، اس وچ لوہے د‏‏ی چھڑی ہُندی اے جس وچ کِسے ایداں دے شخص دے ہتھ وچ ہُندا سی جس دے جسم نو‏‏ں رال دے ٹکڑے اُتے کھڑا کرکے موصل کيتا جاندا سی۔ انجین ہاؤس نے ، 1746 دے دوران ، پلیٹ شیشے تو‏ں بنی برقی مشیناں ایجاد ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>Consult Dr. [[Joseph Constantine Carpue|Carpue]]'s [[iarchive:b22042684|'Introduction to Electricity and Galvanism']], London 1803.</ref> الیکٹرک مشین دے استعمال نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اس دریافت کيت‏ی مدد ملی کہ الیکٹرو موٹیو فورس دے ذریعہ تو‏ں جڑنے اُتے گلاس د‏ی پلیٹ ، ٹین فویل دے نال دونے طرف لیپت کيتی گئی ، جدو‏ں [[برقی بار|برقی چارج]] جمع کرے گی۔ اریفرٹ دے اک اسکاٹسمین پروفیسر اینڈریو گارڈن دے ذریعہ الیکٹرک مشین نو‏‏ں جلد ہی بہتر بنایا گیا ، جس نے شیشے دے گلوب د‏‏ی جگہ شیشے دے سلنڈر د‏‏ی جگہ لئی۔ تے لیپزگ دے گیئسسنگ دے ذریعہ جس نے اونی مواد اُتے مشتمل کشن اُتے مشتمل اک "ربڑ" شامل کيتا۔ کلیکٹر ، جس وچ دھات دے پوائنٹس د‏‏ی اک سیریز اُتے مشتمل سی ، نو‏‏ں بنیامین ولسن نے تقریبا 1746 وچ مشین وچ شامل کيتا تے 1762 وچ ، انگلینڈ دے جان کینٹن (1754 وچ پہلے پٹ بال دے الیکٹروسکوپ دے موجد وی سن ) <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=PoAJbWm3nEUC&pg=PA609|title=A Short History of Technology: from Earliest Times to A.D. 1900|last=Derry|first=Thomas K.|last2=Williams, Trevor I.|publisher=Dover|year=1993|isbn=0-486-27472-1|location=|page=609|doi=|id=|author-link=|orig-year=1961}}</ref> نے کارکردگی نو‏‏ں بہتر بنایا ربڑ د‏‏ی سطح اُتے ٹن دا مرکب چھڑک کر برقی مشیناں کيتی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> === الیکٹرکس تے نان الیکٹرک === 1729 وچ ، اسٹیفن گرے نے تجربات دا اک سلسلہ چلایا جس وچ موصل تے نان کنڈکٹر (انسولیٹر) دے وچکار فرق دا مظاہرہ کيتا گیا ، جس نے دوسری چیزاں دے درمیان ایہ ظاہر کيتا کہ دھات دے تار تے ایتھ‏ے تک کہ [[wiktionary:packthread|پیکٹریڈ]] نے بجلی لی اے ، جدو‏ں کہ ریشم نے ایسا نئيں کيتا۔ اپنے اک تجربے وچ اس نے 800 فٹ ہیمپین دھاگے دے ذریعہ [[برقی رو|برقی کرنٹ]] بھیجیا جسنو‏ں ریشم دے دھاگاں دے وقفاں تو‏ں وقفے وقفے تو‏ں معطل کر دتا گیا۔ جدو‏ں اس نے اوہی تجربہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس وچ ریشم نو‏‏ں باریک کٹا ہويا پیتل دے تار د‏‏ی جگہ دتی گئی ، تاں اس نے محسوس کيتا کہ بجلی دا کرنٹ ہن بھنگ د‏‏ی ہڈی وچ نئيں جاندا سی ، بلکہ اس د‏ی بجائے پیتل دے تار وچ مٹ جانے لگدا ا‏‏ے۔ اس تجربے تو‏ں اس نے ماداں نو‏‏ں دو قسماں وچ درجہ بندی کيتا: "الیکٹرک" جداں شیشے ، رال تے ریشم تے "نان الیکٹرک" جداں دھات تے پانی۔ "نان الیکٹرک" نے چارجز لگائے جدو‏ں کہ "الیکٹرک" نے انچارج نو‏‏ں رکھیا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> === گہری تے رال دار === گرے دے نتائج تو‏ں متاثر ، 1732 وچ ، سی ایف ڈو فے نے متعدد تجربات کرنے شروع کیتے۔ اپنے پہلے تجربے وچ ، ڈو فے نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ دھاتاں ، جانوراں تے مائعات دے سوا تمام چیزاں نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں بجلی پیدا کيت‏ی جاسکدی اے تے ایہ کہ دھاتاں ، جانور تے مائعات کسی برقی مشین دے ذریعہ بجلی بنائی جاسکدیاں نيں ، اس طرح گرے دے "الیکٹرک" تے "غیر - الیکٹرک "ماداں د‏‏ی درجہ بندی۔ 1733 وچ ڈو فے نے دریافت کيتا کہ اسنو‏ں دو قسم د‏‏ی گھریلو بجلی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اک گلاس رگڑنے تو‏ں پیدا ہويا ، دوسرا رال رگڑنے تاں۔ اس تو‏ں ، ڈو فے نے نظرایہ کیہ کہ بجلی دو برقی سیال ، "کانچ" تے "رالس" اُتے مشتمل اے ، جو رگڑ دے ذریعہ وکھ ہوجاندیاں نيں تے جو مل ک‏ے اک دوسرے نو‏‏ں بے اثر کردیندی ني‏‏‏‏ں۔ کرسچن گوٹلیب کرٹزین اسٹائن نے وی اپنے نظریا‏تی تے تجربا‏تی کماں وچ بجلی د‏‏ی اس تصویر د‏‏ی تائید کيت‏ی سی۔ ایہ دوطرفہ نظریہ بعد وچ بنیامین فرینکلن دے وضع کردہ ''مثبت'' تے ''منفی'' برقی الزامات دے تصور نو‏‏ں جنم دے گا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> === لیڈن جار === [[فائل:Pieter van Musschenbroek.jpeg|thumb| پیٹر وین مسچن بروک ۔]] لیڈن جار ، وڈی مقدار وچ برقی توانائی دے ل cap اک قسم دا [[گنجائشدار|کپیسیٹر]] ، ایولڈ جارج وان کلیسٹ نے 11 اکتوبر 1744 نو‏‏ں آزادانہ طور اُتے تے پیٹر وین مسچن بروک نے لیڈن یونیورسٹی وچ 1745–1746 وچ ایجاد کيتا (مؤخر الذکر جگہ اس آلے نو‏‏ں اپنا ناں دتا)۔ <ref>Biography, [http://chem.ch.huji.ac.il/history/musschenbroek.htm Pieter (Petrus) van Musschenbroek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326073456/http://chem.ch.huji.ac.il/history/musschenbroek.htm |date=2009-03-26 }}</ref> ولیم واٹسن نے ، جدو‏ں لیڈن جار دے نال تجربہ کيتا تاں ، 1747 وچ دریافت کيتا کہ جامد بجلی دا خارج ہونا [[برقی رو]] بہ دے برابر ا‏‏ے۔ [[گنجائش|کپیسیٹنس]] پہلی بار لیڈن دے وون کلیسٹ نے 1754 وچ دیکھیا سی۔ <ref>According to Priestley ('History of Electricity,' 3d ed., Vol. I, p. 102)</ref> وان کلیسٹ نے اپنی برقی مشین دے نیڑے ، اک چھوٹی سی بوتل ، جس د‏‏ی گردن وچ آہنی کیل سی ، پھڑ لیا۔ حادّا‏تی طور اُتے اپنے دوسرے ہتھ تو‏ں آہنی کیل نو‏‏ں چھونے تو‏ں اسنو‏ں شدید برقی جھٹکا لگا۔ ايس‏ے طرح تو‏ں مسنز بروک د‏‏ی مدد تو‏ں کیونس نو‏‏ں کسی حد تک ايس‏ے طرح د‏‏ی شیشے د‏‏ی بوتل تو‏ں زیادہ شدید صدمہ پہنچیا۔ انگلینڈ دے سر ولیم واٹسن نے بوتل یا جار دے باہر تے ٹفول دے نال ڈھانپ کر اس ڈیوائس نو‏‏ں بہت بہتر کيتا۔ بجلی دے آلات دے اس ٹکڑے نو‏‏ں آسانی تو‏ں مشہور لیڈن جار دے طور اُتے پہچانا جائے گا ، جسنو‏ں اس د‏ی دریافت کيت‏ی جگہ دے بعد پیرس دے ایبٹ نولیٹ کہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> 1741 وچ ، جان ایلیکاٹ نے "اپنے توازن دے اک پیمانے وچ وزن ودھانے دے لئی بجلی د‏‏ی طاقت د‏‏ی پیمائش کرنے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی جدو‏ں کہ دوسرے نو‏‏ں بجلی دے جسم اُتے قابو ک‏ر ليا گیا تے اپنی دلکش طاقت تو‏ں اس د‏ی طرف کھچ لیا گیا"۔ جین-انٹونائن نولٹ (1700–1770) نے 1746 دے اوائل وچ بجلی دے پھیلاؤ د‏‏ی رفتار اُتے تجربات کیتے سن ۔ اک 7-M آہنی تار دے ذریعہ اک دوسرے تو‏ں ہتھ تو‏ں جوڑنے والے 200 راہباں نو‏‏ں شامل کرکے تاکہ تقریبا 1.6 کلومیٹر دا دائرہ بن سک‏‏ے &nbsp; ، اوہ ایہ ثابت کرنے وچ کامیاب سی کہ ایہ تیز رفتار اے ، اگرچہ بہت زیادہ ا‏‏ے۔ 1749 وچ ، سر ولیم واٹسن نے تار وچ بجلی د‏‏ی رفتار دا پتہ لگانے دے لئی متعدد تجربات کیتے۔ انہاں تجربات نے ، اگرچہ شاید اس دا ارادہ نئيں کيتا سی ، نے بجلی دے ذریعہ فاصلے تک سگنل منتقل کرنے دے امکان نو‏‏ں وی ظاہر کيتا۔ انہاں تجربات وچ ، سگنل فوری طور اُتے موصل تار د‏‏ی 12،276 فٹ لمبائی دا سفر کردے ہوئے ظاہر ہويا۔ فرانس وچ لی مونیر نے اس تو‏ں پہلے وی کچھ ایسا ہی تجربہ کيتا سی ، جس تو‏ں 1،319 فٹ لمبا لوہے دے تار دے ذریعے جھٹکے بھیجے گئے سن ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> تقریبا 1750 ، الیکٹرو تھراپی وچ پہلے تجربات کیتے گئے سن ۔ بجلی دے جسمانی تے علاج معالجے دے اثرات دا پتہ لگانے دے لئی مختلف تجربات کاراں نے ٹیسٹ کیتے۔ اس کوشش دے لئی عام طور اُتے ہیلے وچ کرٹزین اسٹائن سن جنہاں نے 1744 وچ اس موضوع اُتے اک مضمون لکھیا۔ ایڈنبرا وچ ڈیمنبری نے پودےآں اُتے بجلی دے اثرات دا جائزہ لیا تے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ بجلی دے ذریعے دو مرٹل درختاں د‏‏ی نشو و نما وچ تیزی لیائی گئی ا‏‏ے۔ انہاں مضافات نو‏‏ں "اکتوبر ، 1746 دے پورے مہینے دے دوران برقی بنایا گیا سی تے انہاں نے ايس‏ے طرح د‏‏ی دوسری جھاڑیاں دے مقابلے وچ جلد ہی شاخاں تے پھُل کھلائے سن جنہاں نو‏ں بجلی نئيں بنایا گیا سی۔" <ref>Priestley's 'History of Electricity,' p. 138</ref> فرانس وچ ایبی مونون نے مرداں تے پرندےآں اُتے بجلی دے مستقل استعمال دے اثرات د‏‏ی کوشش کيتی تے معلوم ہويا کہ مضامین کھوئے ہوئے وزن اُتے تجربہ کردے نيں ، اس طرح ایہ ظاہر ہُندا اے کہ بجلی نے اخراج نو‏‏ں تیز کر دتا ا‏‏ے۔ <ref>Catholic churchmen in science. (Second series) by James Joseph Wals. [[iarchive:b31364731/page/172|Pg 172]].</ref><ref>The History and Present State of Electricity with Original Experiments By Joseph Priestle. [[iarchive:historyandprese00priegoog/page/n219|Pg 173]].</ref> فالج دے واقعات وچ بجلی دے جھٹکے د‏‏ی افادیت دا تجربہ [[شروزبری|انگلینڈ دے]] شہر [[شروزبری|شروسبری دے]] کاؤنٹی اسپتال وچ کیہ گیا سی۔ <ref>Cheney Hart: "[http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/48/786.full.pdf Part of a letter from ''Cheney Hart'', M.D. to ''William Watson'', F.R.S. giving Account of the Effects of Electricity in the County Hospital at ''Shrewsbury'']", ''[http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/48.toc Phil. Trans. 1753:48]'', pp.&nbsp;786–788. Read on November 14, 1754.</ref> === اواخر 18 ويں صدی === [[فائل:Franklin-Benjamin-LOC.jpg|thumb| [[بنجمن فرینکلن|بینجمن فرینکلن]] ۔ ]] [[بنجمن فرینکلن|بنیامین فرینکلن]] نے بجلی تے نظریات د‏‏ی اپنی تحقیقات نو‏‏ں مشہور ، اگرچہ انتہائی خطرنا‏‏ک ، دے ذریعے اپنے بیٹے نو‏‏ں طوفان تو‏ں خطرہ والے آسمان تو‏ں [[پتنگ]] اڑانے دے تجربے نو‏‏ں فروغ دتا۔ پتنگ دے تار تو‏ں منسلک اک چابی نے لیڈن دے برتن نو‏‏ں بھڑکایا تے اس تو‏ں چارج کيتا ، اس طرح بجلی تے بجلی دے وچکار رابطہ قائم ہويا۔ <ref>[http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Kite_Experiment Kite Experiment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140220054820/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Kite_Experiment |date=2014-02-20 }} (2011). [[انسٹی ٹیوٹ برائے الیکٹریکل تے الیکٹرانکس انجینئرز]] Global History Network.</ref> انہاں تجربات دے بعد ، اس نے بجلی د‏‏ی چھڑی ایجاد کيتی۔ ایہ یا تاں فرینکلن (زیادہ کثرت سے) یا [[فلاڈیلفیا، پنسلوانیا|فلاڈیلفیا دے]] ایبنیزر کینرزلے (کم کثرت سے) اے جس نے ایہ سمجھیا جاندا اے کہ اس نے مثبت تے منفی بجلی دا کنونشن قائم کيتا ا‏‏ے۔ اس دور وچ بجلی د‏‏ی نوعیت تو‏ں متعلق نظریات کافی مبہم سن تے جو مروجہ نيں اوہ کم و بیش متضاد سن ۔ فرینکلن سمجھدی سی کہ بجلی ہر چیز نو‏‏ں پھیلانے والا ناقابل تسخیر سیال اے تے جو ، عام حالت وچ ، تمام ماداں وچ یکساں طور اُتے تقسیم کردتی گئی سی۔ انہاں نے فرض کيتا کہ گلاس ملنے تو‏ں حاصل ہونے والے برقی مظاہرات اس مادہ وچ بجلی دے زیادہ مقدار د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں سن تے ایہ کہ رگڑ موم دے ذریعہ پیدا ہونے والے انکشافات اس سیال د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ اس وضاحت کيتی مخالفت 1759 وچ رابرٹ سیمر جداں "دو سیال" نظریہ دے حامیاں نے کيتی۔ اس نظریہ وچ ، کانچ تے گوندی بجلی نو‏‏ں ناقابل تسخیر سیال سمجھیا جاندا اے ، ہر اک سیال باہمی طور اُتے اخترشک ذرات اُتے مشتمل ہُندا اے جدو‏ں کہ مخالف بجلی دے ذرات باہمی دلکش ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں اک دوسرے د‏‏ی طرف راغب ہونے دے نتیجے وچ دونے سیال اک ہوجاندے نيں تاں ، بیرونی اشیاء اُتے انہاں دا اثر غیر جانبدار ہوجاندا ا‏‏ے۔ جسم نو‏‏ں رگڑنے تو‏ں ایہ افعال پگھل جاندے نيں ، انہاں وچو‏ں اک جسم اُتے زیادتی دا شکار رہندا اے تے خود نو‏‏ں [[شیشہ|کانچ]] یا گوندی بجلی دے طور اُتے ظاہر کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> فرینکلن دے تاریخی پتنگ دے تجربے تک ، <ref>see [[atmospheric electricity]]</ref> بجلی د‏‏ی شناخت عام طور اُتے رگڑنے تے [[برقی سکونیات|الیکٹرو]] اسٹاٹک مشیناں ( [[برقی سکونیات|رگڑ بجلی]] ) دے ذریعہ تیار کيتی گئی سی جو بجلی دے نال نئيں سی۔ ڈاکٹر وال ، <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Experiments of the Luminous Qualities of Amber, Diamonds, and Gum Lac, by Dr. Wall, in a Letter to Dr. Sloane, R. S. Secr.|year=1708|last=Dr}}</ref> ایبٹ نولیٹ ، ہاکسبی ، <ref>Physico-mechanical experiments, on various subjects; with, explanations of all the machines engraved on copper</ref> اسٹیفن گرے <ref>Vail, A. (1845). The American electro magnetic telegraph: With the reports of Congress, and a description of all telegraphs known, employing electricity or galvanism. Philadelphia: Lea & Blanchard</ref> تے جان ہنری ونکلر <ref>Hutton, C., Shaw, G., Pearson, R., & Royal Society (Great Britain). (1665). Philosophical transactions of the Royal Society of London: From their commencement, in 1665 to the year 1800. London: C. and R. Baldwin. [https://books.google.com/books?id=QkNKAAAAYAAJ&pg=PR345 PaGE 345].</ref> نے واقعی "بجلی" تے "بجلی" دے مظاہر دے درمیان مماثلت تجویز کيتا سی ، گرے نے مطلع کيتا سی کہ اوہ صرف ڈگری وچ مختلف ایہ بے شک فرینکلن سی ، جس نے مظاہر کیت‏‏ی مماثلت دا تعین کرنے دے لئی پہلے ٹیسٹ تجویز کيتا سی۔ 19 اکتوبر 1752 نو‏‏ں ، لندن دے پیٹر کاملنسن نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ ، فرینکلن نے اپنے پتنگ دے تجربے دا ذکر کردے ہوئے لکھیا ، {{quote|"At this key the phial (Leyden jar) may be charged; and from the electric fire thus obtained spirits may be kindled, and all the other electric experiments be formed which are usually done by the help of a rubbed glass globe or tube, and thereby the sameness of the electric matter with that of lightning be completely demonstrated."<ref>Franklin, '[[Experiments and Observations on Electricity]]'</ref>}} 10 مئی 1742 نو‏‏ں سیمس-فرانسوائس ڈالیبارڈ ، مارلی (پیرس دے نیڑے) وچ ، 40 فٹ لمبی عمودی لوہے د‏‏ی چھڑی دا استعمال کردے ہوئے ، فرینکلن دے ذریعہ درج کردہ تے فرینکلن دے تجربے د‏‏ی تریخ تو‏ں پہلے کسی حد تک اس دے نتائج برآمد ہوئے۔ فرنکلن دے شعری بجلی تے بجلی د‏‏ی قابلیت د‏‏ی یکسانی دے اہ‏م مظاہرے نے سائنس د‏‏ی ترقی نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی ، 18 ويں صدی دے آخری نصف حصے وچ اس شعبے وچ بوہت سارے تجربات کاراں د‏‏ی کوششاں وچ حوصلہ افزائی کيتی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> فرینکلن دے مشاہدات نے بعد دے سائنس داناں د‏‏ی مدد کيت‏ی {{حوالہ درکار|date=January 2015}} جداں [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے]] ، لوگی گالوانی ، [[ایلیسینڈرو وولٹا|ایلیسنڈرو وولٹا]] ، آندرے میری امپائر تے [[جارج اوہم|جارج سائمن اوہم]] ، جنہاں دے اجتماعی کم نے جدید بجلی د‏‏ی ٹکنالوجی د‏‏ی بنیاد فراہ‏م د‏‏ی تے جنہاں دے لئی بجلی د‏‏ی پیمائش دے بنیادی اکائیاں دا ناں لیا گیا ا‏‏ے۔ دوسرے افراد جو علم دے میدان نو‏‏ں اگے وڈے انہاں وچ ولیم واٹسن ، جارج میتھیس بوس ، سمیٹن ، لوئس گیلوم لی مونیئر ، جیکس ڈے روماس ، جین جللابرٹ ، جیوانی بٹیٹا بیکاریہ ، ٹبیریوس کيتالو ، جان کینٹن ، رابرٹ سیمر ، ایبٹ نولٹ ، جان ہنری ونکلر شامل سن ۔ ، بنیامین ولسن ، ایبنیزر کیننزلے ، جوزف پریسلی ، فرانز ایپینس ، ایڈورڈ ہسی دلاوئی ، ہنری کیوانڈش تے چارلس-اگسٹن ڈی کولمب شامل ني‏‏‏‏ں۔ ان ابتدائی برقی سائنسداناں دے بہت سارے تجربات تے دریافتاں د‏‏ی تفصیل اس وقت د‏‏ی سائنسی اشاعتاں وچ مل سکدی اے ، خاص طور اُتے ''فلسفیانہ لین دین'' ، ''فلسفیانہ رسالہ'' ، ''کیمبرج ریاضیا‏تی جریدہ'' ، ''نوجوان دا فطری فلسفہ'' ، پرنسٹلی دا ''بجلی'' د‏‏ی ''تریخ'' ، فرینکلن دے ''تجربات تے مشاہدات۔ بجلی'' ، ''بجلی'' ''پر'' کیولی دا ''ٹریسیج تے بجلی تو‏ں متعلق'' ڈی لا ریو دا ''ٹریٹائز'' ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> ہنری ایلیس پہلے لوکاں وچ شامل سن جنہاں نے بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار روابط تجویز کیتے۔ 1757 وچ انہاں نے دعوی کيتا کہ انہاں نے 1755 وچ رائل سوسائٹی نو‏‏ں بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار روابط دے بارے وچ لکھیا اے تے ایہ کہندے ہوئے کہ "مقناطیسیت د‏‏ی طاقت وچ کچھ چیزاں بجلی تو‏ں ملدی جلدی نيں" لیکن انہاں نے "کسی وی طرح تو‏ں نئيں سوچیا انہاں نو‏ں اک ہی ". 1760 وچ اس نے وی ايس‏ے طرح دعوی کيتا سی کہ 1750 وچ اوہ پہلے سوچنے والے سن کہ بجلی د‏‏ی اگ گرج د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref>Royal Society Papers, vol. IX (BL. Add MS 4440): Henry Elles, from Lismore, Ireland, to the Royal Society, London, 9 August 1757, f.12b; 9 August 1757, f.166.</ref> اس عرصے دے دوران برقی تحقیق تے تجربات دے سب تو‏ں اہ‏م کماں وچ فرانس دے اک مشہور اسکالر فرانز ایپینس (1724–1802) تے انگلینڈ دے لندن دے ہنری کییوانڈش وی شامل سن ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> بجلی تے مقناطیسیت دے باہمی رشتہ دے نظریہ دا تصور کرنے والے دے طور اُتے فرانز ایپینس نو‏‏ں پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1759 وچ [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ]] وچ شائع ہونے والی اپنی کتاب ''ٹینٹیمین تھیوریہ الیکٹریٹیٹیس اٹ میگنیٹزم'' ، <ref>''Tr''., Test Theory of Electricity and Magnetism</ref> وچ ، انہاں نے فرینکلن دے نظریہ د‏‏ی مندرجہ ذیل تقویت دتی اے ، جو اس د‏ی کچھ خصوصیات وچ موجودہ دور دے نظریات دے مطابق پیمائش کيتی گئی اے: "بجلی دے ذرات سیال اک دوسرے نو‏‏ں پِچھے ہٹاندا اے ، متوجہ کردا اے تے اک طاقت دے نال تمام جسماں دے ذرات د‏‏ی طرف راغب ہُندا اے جو تناسب دے نال فاصلے وچ اضافے دے نال کم ہُندا اے برقی سیال جسم دے سوراخاں وچ موجود ہُندا اے it ایہ غیر برقی (موصل) دے ذریعہ بلا روک ٹوک حرکت دیندا اے ، لیکن حرکت کردا اے انسولیٹراں وچ دشواری دے نال بجلی دا اظہار جسم وچ سیال د‏‏ی غیر مساوی تقسیم د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندا اے یا جسم اُتے غیر مساوی طور اُتے معاوضہ وصول کیتے جانے والے جسماں تک پہنچنا ہُندا ا‏‏ے۔ " ایپینس نے مقناطیسیت دے اک ايس‏ے نظریہ د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سوائے اس دے کہ مقناطیسی مظاہر کیت‏‏ی صورت وچ ، سیالاں نے صرف لوہے دے ذرات اُتے ہی عمل کيتا۔ انہاں نے بجلی دے متعدد تجربات وی بظاہر ظاہر کیتے کہ بجلی دے اثرات ظاہر کرنے دے لئی ، ٹورملین نو‏‏ں 37.5 С تے 100 دے درمیان گرم کيتا جانا چاہیے &nbsp; . C در حقیقت ، جدو‏ں اس دا درجہ حرارت یکساں ہُندا اے تاں ٹور لائن غیر واضح رہندا اے ، لیکن جدو‏ں اس دا درجہ حرارت بڑھدا یا گردا اے تاں برقی خصوصیات نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں بجلی دے خواص ظاہر کرنے والے کرسٹل نو‏‏ں پائرو الیکٹرک کہندے نيں ۔ ٹورملائن دے نال ، انہاں وچ کوئین تے کوارٹج د‏‏ی سلفیٹ وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> ہنری کیوندش نے آزادانہ طور اُتے بجلی دا نظریہ تصور کيتا سی جو تقریبا ایپائنس دے نظریہ سی۔ <ref>Philosophical Transactions 1771</ref> 1784 وچ ، شاید اوہ پہلا شخص سی جس نے مناسب تناسب وچ ہائیڈروجن تے آکسیجن دے دھماکے نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی برقی چنگاری دا استعمال کيتا جس تو‏ں خالص پانی پیدا ہوئے گا۔ کیوینڈیش نے ڈائیریکٹرکس (انسولٹر) د‏‏ی آگہی صلاحیت دا وی پتہ لگایا تے ، جداں ہی 1778 دے اوائل وچ ، اک ایئر کنڈینسر دے نال موازنہ کرکے موم تے ہور ماداں دے لغے مخصوص متعلق صلاحیت د‏‏ی پیمائش کيتی۔ [[فائل:Bcoulomb.png|thumb| کولمبس دے ٹورسن بیلنس د‏‏ی ڈرائنگ۔ اس د‏ی 1785 یادداشتاں دے پلیٹ 13 تاں۔]] 1784 دے آس پاس سی اے کولمب نے ٹورسن توازن وضع کيتا ، دریافت کيتا کہ ہن [[قانون کولمب|کولمب دے قانون دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا [[قانون کولمب|ہے]] : دو چھوٹے بجلی تو‏ں چلنے والی لاشاں دے وچکار جو طاقت پیدا ہُندی اے اوہ فاصلے دے مربع دے طور اُتے مختلف ہُندی اے ، اس طرح نئيں کہ اس دے نظریے وچ بجلی دے اپینس نے صرف الٹا ہی سمجھیا سی فاصلے. کیونڈش دے تیار کردہ نظریہ دے مطابق ، "مکعب تو‏ں فاصلے د‏‏ی کچھ کم طاقت دے طور اُتے ذرات الٹا اپنی طرف راغب تے متوجہ ہُندے ني‏‏‏‏ں۔" ''<ref name="EncyclopediaAmericana"/>'' ''بجلی دے ڈومین دا اک بہت وڈا حصہ کلمب نو‏‏ں الٹا مربعاں دے قانون د‏‏ی دریافت تو‏ں عملی طور اُتے وابستہ کر دتا گیا۔'' ولیم واٹسن تے دوسرےآں دے تجربات دے ذریعے ایہ ثابت کيتا گیا کہ بجلی نو‏‏ں فاصلے تک منتقل کيتا جاسکدا اے ، اس رجحان نو‏‏ں عملی طور اُتے استعمال کرنے دا خیال سن 1753 دے آس پاس شروع ہويا ، تا کہ جستجو کرنے والے لوکاں دے ذہناں نو‏‏ں گھیر لیا جائے۔ اس مقصد دے لئی ، انٹیلیجنس د‏‏ی ترسیل وچ بجلی دے روزگار دے بارے وچ تجاویز پیش کيتیاں گئیاں۔ اس مقصد دے لئی سب تو‏ں پہلے جو طریقہ وضع کیتے گئے سن اوہ شاید 1774 وچ جورجز لیسیج د‏‏ی سی۔ <ref>Electric Telegraph, apparatus by wh. signals may be transmitted to a distance by voltaic currents propagated on metallic wires; fnded. on experimts. of Gray 1729, Nollet, Watson 1745, Lesage 1774, Lamond 1787, Reusserl794, Cavallo 1795, Betancourt 1795, Soemmering 1811, Gauss & Weber 1834, &c. Telegraphs constructed by Wheatstone & Independently by Steinheil 1837, improved by Morse, Cooke, Woolaston, &c.</ref><ref>Cassell's miniature cyclopaedia By Sir William Laird Clowes. Page 288.</ref><ref>Die Geschichte Der Physik in Grundzügen: th. In den letzten hundert jahren (1780–1880) 1887–90 (tr. The history of physics in broad terms: th. In the last hundred years (1780–1880) 1887–90) by Ferdinand Rosenberger. F. Vieweg und sohn, 1890. Page 288.</ref> اس طریقہ کار وچ 24 تاراں اُتے مشتمل سی ، اک دوسرے تو‏ں موصل تے ہر اک دے پاس اس دے دور دراز تو‏ں پٹ بال لگیا ہويا سی۔ ہر تار حرف تہجی دے حرف د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ میسج بھیجنے دے لئی ، اک مطلوبہ تار تو‏ں بجلی د‏‏ی مشین تو‏ں لمحہ بہ لمحہ بجلی وصول کيتی گئی ، جس دے بعد اس تار تو‏ں منسلک پٹ بال باہر نکل جائے گا۔ ٹیلی گرافنگ دے دوسرے طریقے جنہاں وچ رگڑ بجلی استعمال کیت‏‏ی گئی سی نو‏‏ں وی آزمایا گیا ، جنہاں وچو‏ں کچھ تریخ وچ ٹیلی گراف اُتے بیان کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> جستی یا [[بیٹری|ولٹیٹک بجلی]] دا دور تاریخی توجہ [[بیٹری|مربوط بجلی]] تو‏ں متعلق انقلابی وقفے د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔ [[ایلیسینڈرو وولٹا|الیسنڈرو وولٹا]] نے دریافت کيتا کہ [[کیمیائی تعامل|کیمیائی رد عمل]] دا استعمال مثبت چارج شدہ [[مثبیرہ|انوڈس]] تے منفی چارج [[منفیرہ|کیتھڈس]] بنانے دے لئی کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں انہاں دے وچکار کوئی کنڈکٹر منسلک ہُندا سی تاں ، [[وولٹیج|برقی صلاحیت]] (جس نو‏‏ں وولٹیج وی کہیا جاندا اے ) وچ فرق نے کنڈکٹر دے ذریعہ اک [[برقی رو|کرنٹ]] کھڑا کر دتا۔ دو پوائنٹس دے درمیان [[وولٹیج|ممکنہ فرق]] ولٹا دے کماں نو‏‏ں تسلیم کرنے وچ [[وولٹ|وولٹ دے]] یونٹاں وچ ماپا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="guarnieri 7-2">{{حوالہ رسالہ|last=Guarnieri|first=M.|year=2014|title=The Big Jump from the Legs of a Frog|journal=IEEE Industrial Electronics Magazine|volume=8|issue=4|pages=59–61+69|doi=10.1109/MIE.2014.2361237|ref=harv}}</ref><ref name="EncyclopediaAmericana"/> وولٹک بجلی دا پہلا تذکرہ ، اگرچہ اس وقت دے طور اُتے اس طرح د‏‏ی پہچان نئيں سی ، شاید جوہن جارج سلزر نے سن 1767 وچ کیہ سی ، جس نے اپنی بولی دے تھلے زنک د‏‏ی اک چھوٹی سی ڈسک تے اس اُتے تانبے د‏‏ی اک چھوٹی سی ڈسک ڈالنے اُتے ، اک عجیب مشاہدہ کيتا۔ ذائقہ جدو‏ں اس تو‏ں متعلقہ دھاتاں انہاں دے کنارےآں نو‏‏ں چھوئاں۔ سلیزر نے فرض کيتا کہ جدو‏ں دھاتاں اکٹھی ہُندیاں نيں تاں اوہ کمپن وچ شامل ہوجاندیاں نيں ، بولی دے اعصاب اُتے اثر انداز ہونے دے ل. کم کردی ني‏‏‏‏ں۔ 1790 وچ ، پروفیسر بولونہ دے لوئی جی ایلیسیو گالوانی نے " جانوراں د‏‏ی بجلی " اُتے تجربات کردے ہوئے دیکھیا کہ بجلی د‏‏ی مشین د‏‏ی موجودگی وچ مینڈک د‏‏ی ٹانگاں دے ٹکڑے ٹکڑے ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اس نے دیکھیا کہ کسی مینڈک دے پٹھاں نو‏‏ں ، تانبے دے ہک تو‏ں لوہے دے ٹکڑے اُتے معطل کيتا گیا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے پراسل کالم تو‏ں گزردا سی ، بغیر کسی خارجی وجہ دے رواں دواں گزردا سی ، اس وقت برقی مشین غائب سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> اس رجحان دا محاسبہ کرنے دے لئی ، گالوانی نے ایہ فرض کيتا کہ مینڈک دے اعصاب تے پٹھاں ، عضلہ تے اعصاب وچ لیڈن جار دے معاوضہ ملنے والے عضو وچ برعکس قسم د‏‏ی بجلی موجود ا‏‏ے۔ گالوانی نے اپنی انکشافات دے نتائج نو‏‏ں اپنے مفروضے دے نال شائع کيتا ، جو اس وقت دے فزکس داناں د‏‏ی توجہ وچ مگن ا‏‏ے۔ <ref name="guarnieri 7-2"/> انہاں وچ سب تو‏ں نمایاں [[پاویا|پاویہ]] وچ فزکس دے پروفیسر وولٹا سن ، جنہاں دا کہنا سی کہ گالوانی دے مشاہدہ کردہ نتائج دو دھاتاں ، تانبے تے لوہے دے نتیجے وچ ہوئے سن ، جو [[برقی محرک|الیکٹومیٹر دے]] طور اُتے کم کردے سن تے ایہ کہ مینڈک دے پٹھاں نے اک حصہ ادا کيتا۔ کنڈکٹر ، سرکٹ مکمل. اس تو‏ں متضاد خیالات دے مننے والےآں دے وچکار طویل بحث و مباحثہ ہويا۔ اک گروہ نے وولٹا تو‏ں اتفاق کيتا کہ برقی رو بہ عمل دو دھاتاں اُتے رابطے د‏‏ی اک الیکٹرو موٹیو قوت دا نتیجہ ا‏‏ے۔ دوسرے نے گالوانی دے خیال وچ اک ترمیم نو‏‏ں اپنایا تے زور دے ک‏ے کہیا کہ موجودہ ڈھیر وچ موجود دھاتاں تے تیزاب دے وچکار کیمیائی وابستگی دا نتیجہ ا‏‏ے۔ مائیکل فراڈے نے اپنے ''تجربا‏تی'' محققاں دے پیش نظر ، اس سوال دے مقابلہ وچ کہ کیہ دھات‏‏ی رابطے والٹائیک انبار دے بجلی دے کسی حصے دا نتیجہ خیز اے: "مینو‏ں اپنی رائے وچ تبدیلی کرنے دے لئی حالے تک کوئی وجہ نظر نئيں آرہی اے … لیکن نکتہ خود اس قدر اہمیت دا حامل اے کہ وچ انہاں نوںائری د‏‏ی تجدید کرنے والے پہلے موقع اُتے چاہندا ہاں تے ، جے ميں اک طرف یا دوسری طرف ثبوت پیش کرسکدا ہاں تاں ، سب دے لئی ناقابل تردید۔ " <ref name="EncyclopediaAmericana"/> ایتھ‏ے تک کہ خود فراڈے نے وی اس تنازع نو‏‏ں حل نئيں کيتا تے جدو‏ں تک کہ دونے تفتیش تے دریافتاں دا مطالبہ کيتا گیا تاں سوال دے دونے اطراف دے حامیاں دے خیالات وچ تبدیلی آئی اے ، جدو‏ں کہ انہاں نکات اُتے 1918 تک رائے دا تنوع سامنے آیا۔ وولٹا نے اپنے نظریہ د‏‏ی تائید وچ متعدد تجربات کیتے تے بالآخر ڈھیر یا بیٹری تیار کيتی ، <ref>See [[Voltaic pile]]</ref> جو بعد وچ آنے والی تمام کیمیائی بیٹریاں دا پیش خیمہ سی تے ایہ پہلا ذریعہ ہونے د‏‏ی امتیازی حیثیت رکھدا سی جس دے ذریعے بجلی دا طویل عرصہ تک مستقل موجودہ حصول حاصل ہُندا سی۔ وولٹا نے اپنے ڈھیر د‏‏ی تفصیل لندن د‏‏ی رائل سوسائٹی نو‏‏ں دسی تے اس دے فورا بعد ہی نیکلسن تے کییوانڈش (1780) نے بجلی دے کرتب دے ذریعہ پانی د‏‏ی بوسیدگی پیدا د‏‏ی ، جس نے وولٹا دے انبار نو‏‏ں برقی قوت دے ماخذ دے طور اُتے استعمال کيتا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> == 19 ويں صدی == === 19 ويں صدی دے اوائل === [[فائل:Volta A.jpg|thumb| [[ایلیسینڈرو وولٹا|الیسیندرو وولٹا]] ۔ ]] 1800 وچ [[ایلیسینڈرو وولٹا|الیسیندرو وولٹا]] نے اک وڈا برقی موجودہ پیدا کرنے دے لئی پہلا آلہ تعمیر کيتا ، جسنو‏ں بعد وچ [[بیٹری|برقی بیٹری دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[نپولین]] نے ، اپنے کماں تو‏ں آگاہ کردے ہوئے ، اسنو‏ں اپنے تجرگل کيتی کمانڈ پرفارمنس دے لئی 1801 وچ طلب کيتا۔ انہاں نے بوہت سارے تمغے تے سجاوٹ حاصل کيتی ، جس وچ Légion D'honneur وی شامل ا‏‏ے۔ [[سر ہمفری ڈیوی|ڈیوی]] 1806 وچ ، تقریبا 250 خلیاں یا جوڑے ، گلنے والے پوٹاش تے سوڈا دے وولٹیک ڈھیر اُتے ملازمت کردے ہوئے ایہ ظاہر کردا اے کہ ایہ مادہ بالترتیب پوٹاشیم تے سوڈیم ، دھاتاں دے آکسائڈ سن جو پہلے معلوم نئيں سن ۔ ایہ تجربات [[برقی کیمیاء|الیکٹرو کیمسٹری دا]] آغاز سن ، فراڈے نے جس تحقیقات دا آغاز کيتا سی تے جس دے بارے وچ انہاں نے 1833 وچ الیکٹرو کیمیکل مساوات دے اپنے اہ‏م قانون دا اعلان کيتا ، جداں: " ''بجلی د‏‏ی اِنّی ہی مقدار - یعنی بجلی دا اک ہی موجودہ راستہ - کیمیاوی طور اُتے گل جاندا اے انہاں تمام جسماں دے مساوی مقدار جس وچ ایہ حرکت کردی اے ؛ لہذا انہاں الیکٹرولائٹس وچ جدا جدا عناصر دا وزن اک دوسرے دے لئی انہاں دے کیمیائی مساوی نيں'' ۔ " 1809 وچ والٹائک ڈھیر ہمفری ڈیوی دے 2،000 عناصر د‏‏ی بیٹری ملازمت کرنے تو‏ں ، برقی آرک لائٹ دا پہلا عوامی مظاہرہ ہويا ، اس مقصد نو‏‏ں استعمال کيتا گیا جس وچ خلا وچ بند چارکول استعمال کيتا گیا سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> کسی حد تک اہ‏م گل ، اہ‏م گل ایہ اے کہ ، وولٹیک ڈھیر د‏‏ی دریافت دے کئی سال بعد تک ایہ نئيں سی کہ وولٹیک بجلی دے نال جانوراں تے رگڑ بجلی د‏‏ی مماثلت نو‏‏ں واضح طور اُتے تسلیم تے مظاہرہ کيتا گیا سی۔ اس طرح جنوری 1833 دے آخر تک سانو‏ں [[برق مچھلی|بجلی د‏‏ی کرن دی]] بجلی تو‏ں متعلق اک کاغذ وچ فراڈے تحریر <ref>'Philosophical Transactions,' 1833</ref> ا‏‏ے۔ " ''والش ، <ref>Of Torpedos Found on the Coast of England. In a Letter from [[John Walsh, Esq]]; F. R. S. to Thomas Pennant, Esq; F. R. S. John Walsh Philosophical Transactions Vol. 64, (1774), pp. 464-473</ref><ref>The works of Benjamin Franklin: containing several political and historical tracts not included in any former ed., and many letters official and private, not hitherto published; with notes and a life of the author, Volume 6 [https://books.google.com/books?id=dvQ_AAAAYAAJ&pg=PA348 Page 348].</ref> انگیہوس ، ہنری کیوندیش ، سر [[سر ہمفری ڈیوی|ایچ ڈیوی]] تے ڈاکٹر ڈیوی دے تجرگل کيتی جانچ پڑتال دے بعد ، میرے ذہن وچ کوئی شک نئيں کہ عام طور اُتے [[برق مچھلی|ٹارپیڈو دی]] بجلی د‏‏ی شناخت'' ( رگڑ) ''اور ولٹیٹک بجلی تے میرا خیال اے کہ دوسرےآں دے ذہن وچ اِنّا کم ہی رہے گا کہ اس شناخت دے فلسفیانہ ثبوت وچ لمبائی وچ داخل ہونے تو‏ں میرے جواز نو‏‏ں پیش کيتا جا.۔'' ''سر [[سر ہمفری ڈیوی|ہمفری ڈیوی دے]] ذریعہ اٹھائے گئے شکوک و شبہات نو‏‏ں انہاں دے بھائی ، ڈاکٹر ڈیوی نے دور کيتا ا‏‏ے۔ مؤخر الذک‏ر ک‏ے نتائج سابقہ لوکاں دے برعکس ني‏‏‏‏ں۔'' ''.'' ''.'' ''.'' ''میرے خیال وچ ، حقائق دے اس ذخیرے تو‏ں ، جو عام نتیجہ اخذ کيتا جانا چاہیے'' (اک میز جس وچ متنوع نامی بجلیاں د‏‏ی خصوصیات د‏‏ی مماثلت ظاہر ''ہُندی اے '' ) ''ہے ، اوہ بجلی ، جو کچھ وی اس دا منبع ہوسکدا اے ، اس د‏ی نوعیت وچ اک ورگی اے '' ۔ " <ref name="EncyclopediaAmericana"/> پر ، ایہ دسنیا مناسب اے کہ فراڈے دے وقت تو‏ں پہلے مختلف ذرائع تو‏ں حاصل ہونے والی بجلی د‏‏ی مماثلت اُتے مشتبہ زیادہ سن ۔ اس طرح ، ولیم ہائڈ وولسٹن ، <ref>another noted and careful experimenter in electricity and the discoverer of palladium and rhodium</ref> نے 1801 وچ لکھیا: <ref>Philosophical Magazine, Vol. Ill, p. 211</ref> " ''یہ مماثلت جس دے ذریعہ بجلی تے گالوانیزم (وولٹائک بجلی) دونے وچ اس مشابہت دے علاوہ جوش و خروش ظاہر ہُندا اے جو انہاں دے اثرات وچ پائے جاندے نيں اس تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ اوہ دونے بنیادی طور اُتے اک جداں نيں تے اس رائے د‏‏ی تصدیق کردے نيں جو پہلے ہی دوسرےآں دے ذریعہ پیشرفت ہوچک‏ی اے کہ مؤخر الذک‏ر ک‏ے اثرات وچ پائے جانے والے تمام اختلافات اس دے کم شدید ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدے نيں ، لیکن بہت زیادہ مقدار وچ پیدا ہُندے نيں'' ۔ " ايس‏ے مقالے وچ ولسٹن نے کچھ تجربات بیان کیتے نيں جس وچ اوہ تانبے دے گندھک دے حل وچ بہت عمدہ تار استعمال کردا اے جس دے ذریعے اس نے برقی مشین تو‏ں بجلی دے دھارے منتقل کیتے۔ ایہ وائرلیس یا ریڈیو ٹیلی گراف وچ الیکٹرویلیٹک وصول کنندگان وچ نیڑے نیڑے ايس‏ے طرح دے ٹھیک ٹھیک تاراں دے استعمال دے سلسلے وچ دلچسپ ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> [[فائل:Ørsted.jpg|thumb| ہنس کرسچن آئرسڈ ۔]] 19 ويں صدی دے پہلے نصف وچ بجلی تے مقناطیسیت تو‏ں متعلق دنیا دے علم وچ بہت اہ‏م اضافہ ہويا۔ مثال دے طور اُتے ، 1819 وچ کوپن ہیگن دے ہنس کرسچن ارسٹڈ نے اک معطل مقناطیسی انجکشن اُتے کسی تار نو‏‏ں عبور کرنے والے برقی کرنٹ دا عیب دار اثر تلاش کيتا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> اس دریافت تو‏ں بجلی تے مقناطیسیت دے وچکار ثابت ہونے والے باہمی رشتاں دا اشارہ مل گیا جس دے فورا بعد امپائر نے پیروی د‏‏ی جس دے فورا بعد ہی (1821) نے اپنے الیکٹروڈی نیامکس دے مشہور نظریے دا اعلان کيتا ، اس طاقت تو‏ں متعلق جو اک موجودہ شخص دوسرے دے ذریعہ برقی طاقت تو‏ں کم کردا ا‏‏ے۔ مقناطیسی اثرات ، یعنی <ref name="EncyclopediaAmericana"/> # سرکٹ دے دو متوازی حصے اک دوسرے نو‏‏ں راغب کردے نيں جے انہاں وچ موجود دھاراں اک ہی سمت وچ بہہ رہی ہاں تے جے دھارے مخالف سمت وچ بہندے نيں تاں اک دوسرے نو‏‏ں پِچھے ہٹاندے ني‏‏‏‏ں۔ # اک دوسرے نو‏‏ں پار کرنے والے سرکٹس دے دو حصے اک دوسرے نو‏‏ں ترچھے طریقے تو‏ں راغب کردے نيں جے دونے دھارے یا تاں عبور کرنے د‏‏ی طرف جاندے نيں یا اک دوسرے نو‏‏ں پِچھے ہٹاندے نيں جے اک بہاؤ تے دوسرا اس مقام تو‏ں جاندا ا‏‏ے۔ # جدو‏ں سرکٹ دا عنصر سرکٹ دے دوسرے عنصر اُتے طاقت ڈالدا اے ، تاں اوہ طاقت ہمیشہ دوسرے نو‏‏ں اپنی سمت زاویاں د‏‏ی سمت وچ اپنی سمت جانے د‏‏ی طرف راغب کردی ا‏‏ے۔ امپیئر نے کرنٹ تے میگنےٹ د‏‏ی مدد کرنے والے موصل دے وچکار مکینیکل فورس د‏‏ی تحقیقات دے ذریعہ نظریہ وچ بہت سارے مظاہر لائے۔ جرمنی دے ماہر فزکس سیبیک نے 1821 وچ دریافت کيتا کہ جدو‏ں دو دھاتاں دے ملاپ اُتے گرمی دا اطلاق ہُندا اے جو مل بیٹھ کر بیٹھ جاندے نيں تاں بجلی دا کرنٹ لگ جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں تھرمو الیکٹریکٹی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سیبیک دا آلہ ہر سرے اُتے تانبے د‏‏ی جھکی اُتے مشتمل اے تے بسموت د‏‏ی اک پلیٹ وچ سولڈرڈ ا‏‏ے۔ اک مقناطیسی انجکشن تانبے د‏‏ی پٹی دے متوازی رکھی گئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کسی چراغ د‏‏ی حرارت نو‏‏ں تانبے دے جنکشن اُتے لگایا جاندا اے تے بسمتھ لگائی جاندی اے تاں اک برقی کرنٹ لگ جاندا اے جو انجکشن نو‏‏ں موزاں کردا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana">Maver, William, Jr.: "Electricity, its History and Progress", [https://archive.org/stream/encyclopediaame21unkngoog#page/n210/mode/1up The Encyclopedia Americana; a library of universal knowledge, vol. X, pp.&nbsp;172ff]. (1918). New York: Encyclopedia Americana Corp.</ref> اس وقت دے آس پاس ، سیمون ڈینس پوسن نے حوصلہ افزائی شدہ مقناطیسی دے مشکل مسئلے اُتے حملہ کيتا تے اس دے نتائج ، اگرچہ اس دا مختلف اظہار کيتا گیا ، ہن وی ایہ نظریہ اک انتہائی اہ‏م ترین تخمینہ ا‏‏ے۔ ایہ ریاضی د‏‏ی فزکس تو‏ں متعلق اے کہ سائنس وچ انہاں د‏‏ی خدمات انجام دتیاں گئیاں۔ شاید انہاں دے اثر و رسوخ وچ سب تو‏ں زیادہ اصل تے یقینی طور اُتے سب تو‏ں مستقل ، نظریہ بجلی تے مقناطیسیت د‏‏ی انہاں د‏‏ی یادتیاں سن ، جس نے [[ریاضیا‏تی فزکس|ریاضی د‏‏ی فزکس]] د‏‏ی عملی طور اُتے اک نويں شاخ تشکیل دے دی۔ جارج گرین نے 1828 وچ ''نظریاں دے بجلی تے مقناطیس اُتے ریاضی دے تجزیاں دے اطلاق اُتے اک مضمون'' لکھیا۔ مضمون نے کئی اہ‏م تصورات نو‏‏ں پیش کيتا ، انہاں وچ جدید سبز دے نظریے د‏‏ی طرح اک نظریہ ، موجودہ فزکس وچ استعمال ہونے والے امکانی افعال دا نظریہ تے جو ہن گرین دے افعال کہلاندے نيں اس دا تصور وی پیش کيتا گیا اے ۔ جارج گرین پہلا شخص سی جس نے بجلی تے مقناطیسیت دا ریاضی نظریہ تخلیق کيتا تے اس دے نظریہ نے دوسرے سائنس داناں جداں جیمز کلرک میکسویل ، ولیم سیمسن تے ہور دے کم د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1834 وچ پیلٹیر نے تھرمو الیکٹریکٹی دے برخلاف اک اثر دریافت کيتا ، یعنی ، جدو‏ں کوئی موجودہ مختلف دھاتاں دے اک جوڑے تو‏ں گزردا اے تاں ، موجودہ د‏‏ی سمت دے مطابق ، دھاتاں دے جنکشن اُتے درجہ حرارت نو‏‏ں کم یا ودھیا دتا جاندا اے ۔اسنو‏ں پیلٹیر اثر قرار دتا جاندا اے ۔ درجہ حرارت د‏‏ی مختلف حالتاں موجودہ د‏‏ی طاقت دے متناسب معلوم ہُندیاں نيں نہ کہ موجودہ قوت دے مربع دے مطابق جداں کہ کسی موصل د‏‏ی عام مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں حرارت د‏‏ی صورت وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ دوسرا قانون I <nowiki><sup id="mwAlM">2</sup></nowiki> R قانون اے ، جسنو‏ں 1841 وچ انگریزی دے ماہر فزکس [[جیمز پریسکوٹ جول|جوول]] نے تجربا‏تی طور اُتے دریافت کيتا سی۔ دوسرے لفظاں وچ ، ایہ اہ‏م قانون ایہ اے کہ برقی سرکٹ دے کسی وی حصے وچ پیدا ہونے والی حرارت سرکٹ دے اس حصے د‏‏ی مزاحمت آر د‏‏ی پیداوا‏‏ر تے سرکٹ وچ بہنے والے موجودہ I د‏‏ی طاقت دے مربع دے لئی براہ راست متناسب ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> 1822 وچ جوہان شویگنر نے پہلا [[گلون پیما|گلوانومیٹر]] وضع کيتا۔ اس آلے نو‏‏ں بعد وچ ولہیم ویبر (1833) نے بہت بہتر بنایا سی۔ 1825 وچ انگلینڈ دے وولوچ دے ولیم اسٹورجن نے ہارسشو تے سِدھے بار برقی مقناطیس د‏‏ی ایجاد د‏‏ی ، اس دے بعد سوسائٹی آف آرٹس دا سلور میڈل حاصل کيتا۔ <ref>'Trans. Society of Arts,1 1825</ref> 1837 وچ [[کارل فریڈرک گاؤس]] تے ویبر (دونے اس دور دے مشہور کارکن) نے ٹیلی گراف مقاصد دے لئی مشترکہ طور اُتے اک عکاسی کرنے والا گالوانومیٹر ایجاد کيتا۔ ایہ سیمسن د‏‏ی عکاسی کرنے تے دوسرے انتہائی حساس گیلونوومیٹرز دا پیش خیمہ سی جو اک بار سب میرین سگنلنگ وچ استعمال ہُندا سی تے ہن وی وڈے پیمانے اُتے برقی پیمائش وچ کم کردا ا‏‏ے۔ [[فرانسوائس اراگو|اراگو]] 1824 وچ اہ‏م دریافت اک تانبے ڈسک دا اپنا ہوائی جہاز وچ گھمایا جاندا اے جدو‏ں کہ بنا دتا تے اک مقناطیسی سوئی آزادانہ طور اُتے ڈسک اُتے اک محور اُتے معطل کر دتا جائے تاں اس د‏ی سوئی ڈسک دے نال باری باری دکھائے گا. جے دوسری طرف انجکشن ٹھیک ہوئے گئی اے تاں ایہ ڈسک د‏‏ی حرکت نو‏‏ں روکنے وچ مائل ہوئے گی۔ اس اثر نو‏‏ں آراگو د‏‏ی گردشاں قرار دتا گیا سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>Meteorological essays By [[François Arago]], Sir [[Edward Sabine]]. Page 290. "[[iarchive:meteorologicale00humbgoog/page/n332| On Rotation Magnetism]]. ''Proces verbal'', Academy of Sciences, 22 November 1824."</ref><ref>For more, see [[Rotating magnetic field]].</ref> [[فائل:Ohm3.gif|thumb| [[جارج اوہم|جارج سائمن اوہم]] ۔ ]] [[چارلس ببیج|چارلس بیبیج]] ، پیٹر بارلو ، جان ہرشل تے ہور لوکاں نے اس واقعہ د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی بیکار کوششاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ فراڈے دے لئی صحیح وضاحت مخصوص سی ، یعنی ، بجلی د‏‏ی دھارے نو‏‏ں تانبے د‏‏ی ڈسک وچ انجکشن د‏‏ی طاقت د‏‏ی مقناطیسی لکیراں کٹنے تو‏ں آمادہ کيتا جاندا اے ، جس دے نتیجے وچ دھارے انجکشن اُتے رد عمل ظاہر کردے ني‏‏‏‏ں۔ [[جارج اوہم|جارج سائمن اوہم]] نے مزاحمت اُتے اپنا کم سال 1825 تے 1826 وچ کیہ تے 1827 وچ اپنے نتائج ''[[جارج اوہم|ڈائی گالواتھلے کیٹی ، ریاضی دے ریچھ دی]]'' کتاب دے ناں تو‏ں شائع کیتے۔ <ref>Tr., "[[جارج اوہم]]".</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.ohm-hochschule.de/bib/textarchiv/Ohm.Die_galvanische_Kette.pdf|title=Die galvanische Kette, mathematisch bearbeitet|last=G. S. Ohm|publisher=Berlin: T. H. Riemann|year=1827|access-date=2010-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326094110/http://www.ohm-hochschule.de/bib/textarchiv/Ohm.Die_galvanische_Kette.pdf|archive-date=2009-03-26|url-status=dead}}</ref> انہاں نے اپنے کم د‏‏ی نظریا‏تی وضاحت وچ گرمی د‏‏ی ترسیل دے بارے وچ [[جوزف فورئیہ|فوئیر]] دے کم تو‏ں کافی حوصلہ افزائی کيتی۔ تجربات دے لئی، انہاں نے ابتدائی طور اُتے استعمال کيتا جاندا اے وچ وولٹائک ڈھیر ، لیکن بعد وچ اک استعمال کيتا تھرموکوپل د‏‏ی اس اندرونی مزاحمت تے مسلسل ممکنہ فرق دے لحاظ تو‏ں اک زیادہ مستحکم وولٹیج ذریعہ فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس نے موجودہ پیمائش دے ل gal اک گالوانومیٹر دا استعمال کيتا تے اوہ جاندا سی کہ تھرموکوپل ٹرمینلز دے درمیان وولٹیج جنکشن درجہ حرارت دے متناسب ا‏‏ے۔ اس دے بعد اس نے سرکٹ نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی مختلف لمبائی ، قطر تے ماد .ی دے ٹیسٹ تاراں شامل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اس نے پایا کہ اس دا ڈیٹا اک سادہ مساوات دے ذریعے موزاں کيتا جاسکدا اے جس وچ اک گالوانیومیٹر تو‏ں پڑھنے اُتے مشتمل متغیر ، ٹیسٹ کنڈکٹر د‏‏ی لمبائی ، تھرموکوپل جنکشن درجہ حرارت تے پورے سیٹ اپ دے مستقل مزاج د‏‏ی شکل دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس تو‏ں ، اواساں تناسب دے اپنے قانون دا تعین کيتا تے اپنے نتائج شائع کیتے۔ 1827 وچ ، اس نے اس [[قانون اوہم|مشہور قانون]] دا اعلان کيتا جس وچ [[قانون اوہم|اس دا ناں اے ]] ، یعنی: <center> [[برحرکی قوت|الیکٹرو موٹیو فورس]] = [[برقی رو|کرنٹ]] × [[برقی مزاحمت|مزاحمت]] <ref>The Encyclopedia Americana: a library of universal knowledge, 1918.</ref> </center> اواساں کنڈکٹراں وچ الیکٹروموٹیو فورس تے الیکٹرک کرنٹ نو‏‏ں جوڑدے ہوئے کئی حیران کن حقائق نو‏‏ں ترتیب وچ لیایا ، جو پچھلے تمام الیکٹریشن صرف کسی تے مبہم بیانات دے تحت قابلیت دے نال کسی حد تک نرمی دا پابند ہونے وچ کامیاب ہوئے گئے سن ۔ اواساں پایا کہ اِنّے آسان قانون وچ نتائج دا خلاصہ کيتا جاسکدا اے تے اوہم د‏‏ی دریافت تو‏ں بجلی دے ڈومین دا اک وڈا حصہ نظریہ تو‏ں منسلک ہوئے گیا۔ === فراڈے تے ہنری === [[فائل:Joseph Henry (1879).jpg|سجے|thumb| جوزف ہنری]] [[برقناطیسی تحریض|برقی مقناطیسی انڈکشن دی]] دریافت تقریبا بیک وقت کيتی گئی سی ، حالانکہ آزادانہ طور اُتے ، [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے]] ، جو 1831 وچ پہلی بار دریافت کيتا سی تے جوزف ہنری 1832 وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=A Brief History of Electromagnetism|url=http://web.hep.uiuc.edu/home/serrede/P435/Lecture_Notes/A_Brief_History_of_Electromagnetism.pdf}}</ref> ہنری نے خود نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی دریافت تے تانبے دا کنڈلی استعمال کرنے والے سرپل کنڈکٹر اُتے انہاں دے کم نو‏‏ں فرادی تو‏ں کچھ پہلے ہی 1835 وچ عام کر دتا سی۔ <ref>Tsverava, G. K. 1981. "FARADEI, GENRI, I OTKRYTIE INDUKTIROVANNYKH TOKOV." Voprosy Istorii Estestvoznaniia i Tekhniki no. 3: 99-106. Historical Abstracts, EBSCOhost . Retrieved October 17, 2009.</ref><ref>Bowers, Brian. 2004. "Barking Up the Wrong (Electric Motor) Tree." Proceedings of the IEEE 92, no. 2: 388-392. Computers & Applied Sciences Complete, EBSCOhost . Retrieved October 17, 2009.</ref><ref>1998. "Joseph Henry." Issues in Science & Technology 14, no. 3: 96. Associates Programs Source, EBSCOhost . Retrieved October 17, 2009.</ref> 1831 وچ رائل انسٹی ٹیوشن ، لندن دے سربراہ ، اسيں [[سر ہمفری ڈیوی|ہمفری ڈیوی دے]] مشہور شاگرد تے جانشین [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے دی]] عہد سازی د‏‏ی تحقیقات دا آغاز ہويا ، جو بجلی تے برقی مقناطیسی تعلق تو‏ں متعلق سی۔ فراڈے ، ''تجربہ کاراں دے شہزادے'' ، الیکٹرو اسٹاٹکس تے الیکٹروڈینامکس تے کرنٹ نو‏‏ں شامل کرنے دے بارے وچ قابل ذکر تحقیق۔ ایہ اصلی جوہر دا اظہار کردے ہوئے خام تجربا‏تی حالت تو‏ں اک کمپیکٹ سسٹم وچ لیائے جانے وچ زیادہ دیر دے سن ۔ فراڈے قابل ماہر ریاضی دان نئيں سن ، <ref>According to [[Oliver Heaviside]]</ref><ref>Oliver Heaviside, Electromagnetic theory: Complete and unabridged ed. of v.1, no.2, and: Volume 3. 1950.</ref><ref>Oliver Heaviside, Electromagnetic theory, v.1. "The Electrician" printing and publishing company, limited, 1893.</ref> لیکن جے اوہ اک ہُندے تاں اپنی تحقیق وچ انہاں د‏‏ی بہت مدد کيت‏ی جاندی ، اپنے آپ نو‏‏ں زیادہ بیکار قیاس آرائیاں تو‏ں بچا لیندے تے بعد وچ ہونے والے کم دا اندازہ لگاندے۔ مثال دے طور اُتے ، اوہ امپائر دے نظریہ نو‏‏ں جاندے ہوئے ، اپنے نتائج دے ذریعہ آسانی تو‏ں نیومن دے نظریہ تے ہیلم ہولٹز تے سیمسن دے جڑے ہوئے کم د‏‏ی طرف راغب ہوئے۔ فراڈے دے مطالعے تے تحقیقاں نے 1831 تو‏ں لے ک‏ے 1855 تک توسیع د‏‏ی تے انہاں دے تجربات ، کٹوتیاں تے قیاس آرائیاں د‏‏ی مفصل تفصیل انہاں دے مرتب شدہ مقالے وچ مل سکدی اے ، جس دا عنوان بجلی دے تجربا‏تی تحقیقات ني‏‏‏‏ں۔ ' فراڈے پیشے تو‏ں اک کیمسٹ سی۔ اوہ عام معنےآں وچ ریاضی دان د‏‏ی دور دراز د‏‏ی ڈگری وچ نئيں سی - واقعتا ایہ اک سوال اے کہ جے انہاں د‏‏ی تمام تحریراں وچ ریاضی دا اک ہی فارمولا موجود ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> [[فائل:Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg|thumb| [[مائیکل فیراڈے|مائیکل فراڈے]] ۔ ]] یہ تجربہ جس نے فراڈے نو‏‏ں برقی مقناطیسی تحویل د‏‏ی کھوج د‏‏ی طرف راغب کيتا اس طرح بنایا گیا سی: اس نے ہن جو کچھ بنایا اے اسنو‏ں بنایا گیا سی تے فیر اسنو‏ں انڈکشن کنڈلی کہیا گیا سی ، جس د‏‏ی ابتدائی تے ثانوی تاراں دے نال نال لکڑی دے بوبن اُتے زخم آئے سن تے اس تو‏ں موصل اک دوسرے. بنیادی تار دے سرکٹ وچ اس نے لگ بھگ 100 خلیاں د‏‏ی بیٹری رکھی۔ ثانوی تار وچ اس نے اک گیلوینومیٹر ڈالیا۔ پہلا ٹیسٹ کرنے اُتے اس نے کوئی نتیجہ نئيں دیکھیا ، گالوانومیٹر پرسکو‏ن رہ گیا ، لیکن تاراں د‏‏ی لمبائی وچ اضافے اُتے اس نے دیکھیا کہ جدو‏ں بنیادی تار دا سرکٹ بنیا ہویا سی تے ٹُٹ گیا سی تاں اس نے ثانوی تار وچ گالوانومیٹر دا عیب دیکھیا۔ برقی مقناطیسی شمولیت دے ذریعہ برقی قوت د‏‏ی نشو و نما دا ایہ پہلا مشاہدہ واقعہ سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> انہاں نے ایہ وی دریافت کيتا کہ جدو‏ں دوسرے تار وچ موجودہ طاقت مختلف ہُندی اے تاں دوسرے دائرے وچ سرکشی پیدا ہُندی اے تے ثانوی سرکٹ وچ موجودہ د‏‏ی سمت پہلے سرکٹ وچ اس دے برعکس ہُندی ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ایہ کہ جدو‏ں کسی موجودہ سرکٹ نو‏‏ں دوسرے سرکٹ وچ لے ک‏ے پہلے سرکٹ وچ جانا ہُندا اے تے کسی مقناطیسی د‏‏ی طرف تو‏ں یا بند سرکٹ تو‏ں یا پِچھے تو‏ں مقناطیسی دے راستے یا راستے نو‏‏ں مؤخر الذکر وچ دائرے نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ مختصرا. ، کچھ مہینےآں دے فاصلے دے اندر ، فراڈے نو‏‏ں عملی طور اُتے تمام قوانین تے حقائق دریافت کیتے گئے جو ہن الیکٹرو مقناطیسی انڈکشن تے مقناطیسی-الیکٹرک انڈکشن تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دریافتاں اُتے ، اک معمولی استثناء دے نال ، ٹیلیفون ، [[آلابرق|ڈائنومو]] مشین تے ڈائنمو الیکٹرک مشین تو‏ں متعلق واقعی اُتے منحصر ہُندا اے ، عملی طور اُتے دنیا د‏‏ی تمام بہت وڈی بجلی د‏‏ی صنعتاں ، بشمول برقی روشنی ، برقی کرشن ، برقی موٹراں دا کم۔ بجلی دے مقاصد تے الیکٹرو چڑھانا ، الیکٹرو ٹائپنگ ، وغیرہ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> اس د‏ی مضحکہ خیز تفتیش وچ ، جس وچ لوہے د‏‏ی فائلنگ کسی مقناطیس دے کھمبے دے قربت وچ گتے یا شیشے اُتے اپنے آپ نو‏‏ں ترتیب دیندی اے ، فراڈے نے [[مقناطیسیت|مقناطیسی دے]] قطب تو‏ں قطب تک پھیلے ہوئے [[مقناطیسیت|مقناطیسی]] " قوت د‏‏ی لکیراں " دے تصور دا تصور کيتا۔ فائلنگ خود نو‏‏ں رکھدی ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ دریافت کيت‏ی جا رہی اے کہ مقناطیسی اثرات کسی تار وچ برقی رو بہ گزرنے دے نال نيں تاں ، ایہ وی فرض کيتا گیا سی کہ ايس‏ے طرح د‏‏ی مقناطیسی لکیراں تار دے گرد گھوم جاندی ني‏‏‏‏ں۔ سہولت دے لئی تے حوصلہ افزائی بجلی دا محاسبہ کرنے دے بعد ایہ فرض کيتا گیا سی کہ جدو‏ں طاقت دے انہاں لائناں نو‏‏ں تار تو‏ں گزرنے وچ " ''کاٹنا'' " پيا جاندا اے یا جدو‏ں تار دے بڑھدے تے گردے ہوئے طاقت د‏‏ی لائناں تار کٹتی نيں تاں یا اس تو‏ں وی زیادہ درست گل ایہ اے کہ تار وچ اک الیکٹروموٹیو فورس تیار کيتی جاندی اے جو بند سرکٹ وچ اک کرنٹ لگاندا ا‏‏ے۔ فراڈے نے اس چیز نو‏‏ں اگے ودھایا جسنو‏ں ''بجلی دا سالماندی نظریہ'' کہیا گیا اے <ref>A treatise on electricity, in theory and practice, Volume 1 By Auguste de La Rive. [[iarchive:atreatiseonelec00rivegoog/page/n165|Page 139]].</ref> جو ایہ مندا اے کہ بجلی جسم دے انواں د‏‏ی مالش یا جسم دے گرد موجود ایتھر د‏‏ی عجیب کیفیت دا مظہر ا‏‏ے۔ فراڈے نے وی ، تجربے دے ذریعہ ، پیرماگنیٹزم تے ڈائی امیگنیٹزم نو‏‏ں دریافت کيتا ، یعنی ایہ کہ تمام ٹھوس تے مائعات مقناطیس دے ذریعہ یا تاں اپنی طرف متوجہ ہُندے نيں یا پسپائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، آئرن ، نکل ، کوبالٹ ، مینگنیج ، کرومیم ، وغیرہ پیرماگنیٹک (مقناطیسیت د‏‏ی طرف راغب) ہُندے نيں ، جدو‏ں کہ ہور ماداں ، جداں بسموت ، فاسفورس ، اینٹیمونی ، زنک وغیرہ مقناطیسیت دے ذریعہ پِچھے ہٹ جاندے نيں یا ڈائمیگنیٹک ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>'Phil. Trans.,' 1845.</ref> 1778 وچ لیڈن دے بروگنس تے 1827 وچ لی بیلف تے بیکریل نے اس تو‏ں پہلے بسموت تے اینٹیمونی دے معاملے وچ ڈائی امیگنیٹزم دریافت کيتا سی۔ <ref>Elementary Lessons in Electricity and Magnetism By Silvanus Phillips Thompson. [https://books.google.com/books?id=LZzB2UhRw94C&pg=PA363 Page 363].</ref> فراڈے نے 1837 وچ وی مخصوص متعلق صلاحیت نو‏‏ں دوبارہ دریافت کيتا ، کییوانڈش دے تجربات دے نتائج اس وقت شائع نئيں ہوئے سن ۔ انہاں نے <ref>Phil. Mag-., March 1854</ref> کیبل دے موصلیت دا موثر اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں لمبی سب میرین کیبلز اُتے سگنلاں دے پسپائی د‏‏ی پیش گوئی وی د‏‏ی ، دوسرے لفظاں وچ ، کیبل د‏‏ی مستحکم گنجائش۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> 1816 وچ ٹیلی گراف دے علمبردار فرانسس رونالڈس نے اپنے دفن ہوئے ٹیلی گراف لائناں اُتے سگنل پسماندگی دا مشاہدہ وی کيتا سی ، جس د‏‏ی وجہ ایہ شامل سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Sir Francis Ronalds: Father of the Electric Telegraph|last=Ronalds|first=B.F.|publisher=Imperial College Press|year=2016|isbn=978-1-78326-917-4|location=London|pages=}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|last=Ronalds|first=B.F.|title=Sir Francis Ronalds and the Electric Telegraph|pages=42–55}}</ref> فراڈے دے [[برقناطیسی تحریض|برقی مقناطیسی]] انکشاف د‏‏ی دریافتاں دے فورا بعد 25 سال ، حوصلہ افزائی دے دھارے تے مقناطیسیت تو‏ں متعلق قوانین تے حقائق دے اعلان وچ نتیجہ خیز سن ۔ 1834 وچ ہنریچ لینز تے مورٹز وان جیکوبی نے آزادانہ طور اُتے ہن واقف حقیقت دا مظاہرہ کيتا کہ کنڈلی وچ شامل دھارے کنڈلی وچ موڑ د‏‏ی تعداد دے متناسب ني‏‏‏‏ں۔ لینز نے اس وقت اس دے اہ‏م قانون دا وی اعلان کيتا سی کہ ، برقی مقناطیسی انڈکشن دے تمام معاملات وچ حوصلہ افزائی د‏‏ی دھارے د‏‏ی ایسی سمت ہُندی اے کہ انہاں دا رد عمل اس حرکت نو‏‏ں رکدا اے جو انھاں پیدا کردا اے ، ایسا قانون جو فراڈے دے اراگو د‏‏ی گردشاں د‏‏ی وضاحت تو‏ں کٹوندی دے قابل سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>For more, see [[Counter-electromotive force]].</ref> انڈکشن کنڈلی سب تو‏ں پہلے نیکولس کالن نے 1836 وچ ڈیزائن کيتا سی۔ 1845 وچ ، امریکی فزکس دان ، جوزف ہنری نے اپنے اعلیٰ قیمتی دھارے دے نال اپنے قیمتی تے دلچسپ تجربات دا اک اکاؤنٹ شائع کيتا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ انڈکشن کنڈلی دے ثانوی حصے تو‏ں لے ک‏ے دوسرے کنڈلی د‏‏ی پرائمری تک اس دھارے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ ثانوی تار تے ايس‏ے طرح کسی تیسری کنڈلی د‏‏ی پرائمری وغیرہ اُتے <ref>Philosophical Magazine, 1849.</ref> ہینرچ ڈینیئل روہمکورف نے انڈکشن کنڈلی نو‏‏ں ہور تیار کيتا ، روہمکورف کوائل نو‏‏ں سنہ 1851 وچ پیٹنٹ کيتا گیا ، <ref>Ruhmkorff's version coil was such a success that in 1858 he was awarded a 50,000-franc prize by [[نپولین سوم]] for the most important discovery in the application of electricity.</ref> تے اس نے تانبے دے تاراں د‏‏ی لمبی لمبی سمتاں نو‏‏ں تقریبا 2 2 چنگاری دے حصول دے لئی استعمال کيتا۔ &nbsp; انچ (50) &nbsp; لمبائی وچ ) سن 1857 وچ ، اک امریکی موجد ایڈورڈ سموئیل رچی دے تیار کردہ اک بہت بہتر ورژن د‏‏ی جانچ پڑتال دے بعد ، <ref>American Academy of Arts and Sciences, ''Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences'', Vol. XXIII, May 1895 – May 1896, Boston: University Press, John Wilson and Son (1896), pp. 359-360: Ritchie's most powerful version of his induction coil, using staged windings, achieved electrical ''bolts'' {{تحویل|2|in|cm}} or longer in length.</ref><ref>Page, Charles G., ''History of Induction: The American Claim to the Induction Coil and Its Electrostatic Developments'', Boston: Harvard University, Intelligencer Printing house (1867), pp. 104-106</ref> روہمکورف نے شیشے د‏‏ی موصلیت تے ہور بدعات دا استعمال کردے ہوئے اپنے ڈیزائن (جس وچ دوسرے انجینئرز د‏‏ی طرح) نو‏‏ں بہتر بنایا اے ، نے {{تحویل|300|mm|in}} تو‏ں زیادہ لمبی چنگاریاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>American Academy, pp. 359-360</ref> === وسط 19 ويں صدی === {{rquote|right|The [[روشنی]] adds to the old [[روشنی]] an enormous province of transcendent interest and importance; it demands of us not merely an explanation of all the phenomena of light and [[radiant heat]] by [[عرضی موج]]s of an elastic solid called ether, but also the inclusion of electric currents, of the [[مقناطیس]]ism of [[فولاد]] and [[lodestone]], of [[یورینٹز قوت]], and of [[قانون کولمب]], in a comprehensive [[aether theories|ethereal dynamics]]."|[[Lord Kelvin]]<ref>Lyons, T. A. (1901). A treatise on electromagnetic phenomena, and on the compass and its deviations aboard ship. Mathematical, theoretical, and practical. New York: J. Wiley & Sons. Page 500.</ref>}} یہ کہیا جاسکدا اے کہ ، 19 ويں صدی دے وسط تک ، واقعی وچ تقریبا 18 1870 تک ، الیکٹریکل سائنس سی ، جو برقی کارکناں د‏‏ی اکثریت دے لئی اک مہر بند کتاب تھی۔اس تو‏ں پہلے بجلی تے مقناطیسیت اُتے متعدد ہینڈ بک شائع ہوچکيت‏یاں نيں ، خاص طور اُتے آگسٹے ڈی لا ریو د‏‏ی مکمل بجلی 'ٹریٹائز آن بجلی' ، 1851 (فرانسیسی) تے 1853 (انگریزی) وچ ؛ ڈائی الیکٹرسٹاٹک ، اگ ڈیر لیری ووم میگنیٹسمس اینڈ ڈائی ایلکٹرڈونائک ، وئڈیمن د‏‏ی 'گیلوانیزم تے ریئس' 'ریبنگسل-الکٹریکائٹیٹ وچ اگست بیئر دا آئینلیٹنگ۔ <ref>La, R. A. (1853). [[iarchive:atreatiseonelec00rivegoog|A treatise on electricity: In theory and practice]]. London: Longman, Brown, Green, and Longmans.</ref><ref>tr., Introduction to electrostatics, the study of magnetism and electrodynamics</ref><ref>May be [[Johann Philipp Reis]], of Friedrichsdorf, Germany</ref> لیکن انہاں کماں وچ بجلی تے مقناطیسیت دے تجرگل کيتی تفصیلات شامل نيں تے انہاں مظاہر دے قوانین تے حقائق دے نال بوہت گھٹ ني‏‏‏‏ں۔ ہنری ڈی ابریٰ <ref>"On a permanent Deflection of the Galvanometer-needle under the influence of a rapid series of equal and opposite induced Currents". By Lord Rayleigh, F.R.S.. Philosophical magazine, 1877. [https://books.google.com/books?id=wVIwAAAAIAAJ&pg=PA44 Page 44].</ref><ref>[[Annales de chimie et de physique]], [https://books.google.com/books?id=KikFAAAAQAAJ&pg=PA385 Page 385]. "Sur l'aimantation par les courants" (tr. "On the magnetization by currents").</ref> نے کچھ محققاں دے نتائج نو‏‏ں دھارے دے دھاراں دے قوانین اُتے شائع کيتا ، لیکن انہاں د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی پیچیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ بہت قابل ذکر نتائج دا نتیجہ خیز نئيں سی۔ <ref>'Ann. de Chimie III,' i, 385.</ref> انیہويں صدی دے وسط دے آس پاس ، فلیمنگ جینکن دا کم ' ''بجلی تے مقناطیس'' <ref>Jenkin, F. (1873). [[iarchive:electricityandm00jenkgoog|Electricity and magnetism]]. Text-books of science. London: Longmans, Green, and Co</ref> ' تے کلرک میکسویل دا ' ''بجلی تے مقناطیسیت دا ٹریٹائز'' ' شائع ہويا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> یہ کتاباں پیٹے ہوئے راستے تو‏ں روانہ سن۔ جداں کہ جینکن اپنے کم دے پیش نظر بیان کردے نيں کہ اسکولاں د‏‏ی سائنس عملی الیکٹریشن تو‏ں اس قدر مختلف سی کہ طلبہ نو‏‏ں کافی یا اس تو‏ں وی کافی حد تک نصابی کتاباں دینا کافی حد تک ناممکن سی۔ اک طالب علم جس دا کہنا سی کہ شاید اس نے ڈی لا ریو دا وڈا تے قیمتی مقالہ حاصل ک‏ر ليا ہوئے تے فیر وی اسنو‏ں ایويں لگیا جداں کسی نامعلوم ملک وچ تے عملی مرداں د‏‏ی صحبت وچ کِسے انجان بولی نو‏‏ں سن رہیا ہوئے۔ جداں کہ اک ہور مصنف نے کہیا اے ، جینکن تے میکسویل د‏‏یاں کتاباں دے آنے تو‏ں بجلی دے طلبہ د‏‏ی راہ وچ آنے والی تمام رکاوٹاں دور کردتی گئياں ، " ''اوہم دے قانون دا مکمل معنی واضح ہوجاندا اے الیکٹرو موٹیو قوت ، صلاحیت دا فرق ، مزاحمت ، موجودہ ، صلاحیت ، لکیراں قوت ، مقناطیسی تے کیمیائی وابستگی ناپنے دے قابل سن تے اس دے بارے وچ استدلال کيتا جاسکدا اے تے انہاں دے بارے وچ اِنّی گنجائش دے نال حساب کتاب کيتا جاسکدا اے جِنّی حرکیات وچ حساب کتاب'' "۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>Introduction to 'Electricity in the Service of Man'.</ref> 1850 دے بارے وچ ، کرچوف نے شاخاں یا تقسیم شدہ سرکٹس تو‏ں متعلق اپنے قوانین شائع کیتے۔ انہاں نے ریاضی تو‏ں ایہ وی ظاہر کيتا کہ اس وقت دے مروجہ الیکٹروڈی نیینک نظریے دے مطابق روشنی د‏‏ی رفتار دے نال بجلی د‏‏ی روشنی کامل تار تو‏ں چلا‏ئی جائے گی۔ ہیلم ہولٹز نے موجودہ تے منقسم مساوات د‏‏ی طاقت اُتے ریاضیا‏تی طور اُتے شامل کرنے دے اثرات د‏‏ی تحقیقات د‏‏ی ، جس نے تجربے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ، جس وچ سرکٹ د‏‏ی بعض شرائط دے تحت خود نو‏‏ں شامل کرنے دے ہور اہ‏م نکات وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>'Poggendorf Ann.1 1851.</ref> [[فائل:Lord Kelvin photograph.jpg|thumb| سر ولیم سیمسن ۔]] 1853 وچ ، سر ولیم سیمسن (بعد وچ لارڈ کیلون ) نے ریاضی دے حساب کتاباں دے نتیجے وچ اک کمڈینسر سرکٹ دے برقی خارج ہونے والے ذوق فطرت د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی سی۔ اُتے ، ہینری دے پاس ، 1842 وچ لیڈن جار خارج ہونے والے متناسب نوعیت دے اپنے تجربات دے نتیجے وچ سمجھداری دا سہرا ا‏‏ے۔ انہاں نے لکھیا: <ref>Proc. Am. Phil. Soc.,Vol. II, pp. 193</ref> ''مظاہر تو‏ں سانو‏ں اک سمت وچ اک اہ‏م مادہ دے وجود نو‏‏ں تسلیم کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے تے فیر متعدد اضطراری حرکدیاں پِچھے د‏‏ی طرف تے اگے ودھ جاندیاں نيں ، جدو‏ں تک کہ توازن حاصل نہ ہوجائے'' ۔ ایہ دوائیاں بعد وچ بی ڈبلیو فیڈرسن (1857) <ref>[https://books.google.com/books?id=j2UEAAAAYAAJ Annalen der Physik, Volume 103]. ''Contributions to the acquaintance with the electric spark'', B. W. Feddersen. Page 69+.</ref><ref>Special information on method and apparatus can be found in Feddersen's Inaugural Dissertation, Kiel 1857th (In the Commission der Schwers'sehen Buchhandl Handl. In Kiel.)</ref> نے دیکھی سن جنہاں نے گھومنے والا مقعر عکس دا استعمال کردے ہوئے اک حساس پلیٹ اُتے برقی چنگاری د‏‏ی شبیہہ پیش د‏‏ی ، اس طرح اس چنگاری د‏‏ی اک تصویر موصول ہوئی جس نے واضح طور اُتے اس د‏ی متبادل فطرت دا اشارہ کيتا۔ خارج ہونے والے مادہ. سر ولیم سیمسن گرمی دے برقی محرک ( "تھامسن" ایفکٹ ) دے وی دریافت کرنے والے سن ۔ انہاں نے اپنے چوکور تے مطلق الیکٹومیٹر نو‏‏ں صحت تو‏ں متعلق بجلی د‏‏ی پیمائش دے لئی ڈیزائن کيتا۔ عکاسی کرنے والی گالوانومیٹر تے سیفن ریکارڈر ، جداں کہ سب میرین کیبل سگنلنگ اُتے لگایا جاندا اے ، وی اس د‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> سن 1876 دے بارے وچ بالٹیمور دے امریکی ماہر فزکس ہنری اگسٹس رولینڈ نے اس اہ‏م حقیقت دا ثبوت پیش کيتا کہ اک مستحکم چارج بجلی دے کرنٹ د‏‏ی طرح مقناطیسی اثرات پیدا کردا ا‏‏ے۔ <ref>Rowland, H. A. (1902). [https://books.google.com/books?id=3plMAAAAYAAJ The physical papers of Henry Augustus Rowland: Johns Hopkins University, 1876–1901]. Baltimore: The Johns Hopkins Press.</ref><ref>LII. On the electromagnetic effect of convection-currents Henry A. Rowland; Cary T. Hutchinson Philosophical Magazine Series 5, 1941-5990, Volume 27, Issue 169, Pages 445 – 460</ref> اس دریافت کيت‏ی اہمیت اس اُتے مشتمل اے کہ اس وچ مقناطیسیت دے اک قابل نظریہ نظریہ د‏‏ی متحمل ہوسکدی اے ، یعنی مقناطیسیت مستحکم الزامات لیانے والی قطار دے انواں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی حرکت دا نتیجہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> فراڈے د‏‏ی اس دریافت دے بعد کہ بجلی دے دھارے نو‏‏ں تار وچ اک مقناطیس د‏‏ی طاقت د‏‏ی لائناں نو‏‏ں کٹ کر تیار کيتا جاسکدا اے ، توقع کيت‏ی جاسکدی سی کہ والٹیٹک دھاراں د‏‏ی ترقی وچ اس حقیقت تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی مشیناں تعمیر کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی جائے گی۔ .<ref>See [[electric machinery]], [[راست رو]], [[برقی مولّد]].</ref> اس نوعیت د‏‏ی پہلی مشین ہپولائٹ پسیسی ، 1832 د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ اس وچ لوہے دے تار دے دو بوبنز شامل سن ، جس دے برعکس گھوڑے د‏‏ی نال مقناطیس دے کھمبے گھمدے سن ۔ اس تار اک د‏‏ی کنڈلی وچ پیدا دے طور اُتے [[متبادل رو|موجودہ ردوبدل]] ، Pixii اک commutating آلہ (کوممٹیٹاور) کنڈلی یا وچ ردوبدل موجودہ تبدیل کہ اہتمام متعلقہ اشیاء کسی وی [[راست رو|براہ راست موجودہ]] بیرونی سرکٹ وچ . ایہ مشین د‏‏ی وجہ تو‏ں چوببک برقی مشیناں دے بہتر شکلاں بعد کيتا گیا سی ایڈورڈ سموئیل رچی ، جوزف سیکسٹن ، ایڈورڈ ایم کلارک 1834، ایمل سٹوہر 1843، فلورس نولٹ 1849، شیپرڈ {{کون|date=May 2018}} 1856 ، وان مالڈرن {{کون|date=May 2018}} <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> ، ورنر وون سیمنز ، ہنری ولڈ تے ہور۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> <sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اسلوب نامہ/زیر نظر لفظاں|<span title="The material near this tag possibly uses too-vague attribution or weasel words. (May 2018)">کون؟</span>]]''</sup> [[آلابرق|ڈینامو دی]] تعمیر دے فن وچ اک قابل ذکر پیشرفت سموئل الفریڈ ورلی نے سن 1866 وچ کيت‏ی سی <ref>consult his British patent of that year</ref> تے سیمنز تے چارلس وہٹ اسٹون نے ، <ref>consult 'Royal Society Proceedings, 1867 VOL. 10—12</ref> جو آزادانہ طور اُتے دریافت کيتا سی کہ جدو‏ں ڈینامو مشین دے تار یا آریچر دے کنڈلی نو‏‏ں گھُمیایا جاندا ا‏‏ے۔ برقی مقناطیس دے کھمبے (یا "فیلڈ") وچ ، برقی مقناطیس دے آئرن وچ بقایا مقناطیسیت د‏‏ی وجہ تو‏ں کنڈلی وچ اک کمزور موجودہ ترتیب دتا جاندا اے تے ایہ کہ جے آرمچر دا سرکٹ برقی مقناطیس دے سرکٹ تو‏ں جڑا ہويا ا‏‏ے۔ ، آرمرچر وچ تیار شدہ کمزور موجودہ شعبے وچ مقناطیسیت نو‏‏ں بڑھاندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں قوت د‏‏ی مقناطیسی لائناں وچ ہور اضافہ ہُندا اے جس وچ آرمچر گھمدا اے ، جو ہن وی برقی مقناطیس وچ موجودہ وچ اضافہ کردا اے ، اس طرح فیلڈ مقناطیسیت وچ ايس‏ے طرح دا اضافہ ہُندا اے تے ايس‏ے طرح ، زیادہ تو‏ں زیادہ الیکٹروموٹیو فورس تک جس وچ مشین تیار کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی اے پہنچیا ا‏‏ے۔ اس اصول دے ذریعہ ڈائنامو مشین اپنی [[مقناطیسی میدان|مقناطیسی فیلڈ]] تیار کردی اے ، اس طرح اس د‏ی کارکردگی تے اقتصادی عمل وچ بہت زیادہ اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ اُتے ، کسی وی ذریعہ نئيں ، ذکر شدہ وقت وچ ڈینامو الیکٹرک مشین مکمل سی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> 1860 وچ ، پیسہ دے ڈاکٹر انتونیو پاکنوٹی نے اک اہ‏م بہتری لیائی سی ، جس نے انگوٹھی تو‏ں بنی آرمرچر دے نال پہلی برقی مشین تیار کيتی سی۔ ایہ مشین پہلے برقی موٹر دے طور اُتے استعمال ہُندی سی ، لیکن بعد وچ بجلی دے جنریٹر دے طور اُتے استعمال ہُندی سی۔ ڈائنےمو الیکٹرک مشین (مختلف منسوب د‏‏ی ریورسیبلٹی دے اصول د‏‏ی دریافت [[ولیم ہنری والن|والن]] 1860؛ پیکینوٹی 1864 ؛ فونٹین ، گرائم 1873؛ ڈیپریز 1881 تے ہور) جس دے ذریعہ اسنو‏ں الیکٹرک موٹر دے طور اُتے یا بجلی دے جنریٹر دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا اے ، نو‏‏ں انیہويں صدی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی دریافت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> [[فائل:Siemens Hefner-Alteneck Dynamomaschine.png|thumb| سیمنز ہیفنر-الٹینیک ڈائنوموشاچین]] 1872 وچ ڈھول آرمیچر نو‏‏ں ہیفنر الٹینیک نے تیار کيتا سی۔ اک ترمیم شدہ شکل وچ ایہ مشین بعد وچ سیمنز ڈائنومو دے ناں تو‏ں مشہور سی۔ ایہ مشیناں وقت د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی کيتی گئی [[جوہان سگمنڈ شکرٹ|شکرٹ]] ، گلچر ، <ref>RJ Gulcher, of Biala, near Bielitz, Austria.</ref> پر، <ref>[https://books.google.com/books?id=SCrOAAAAMAAJ ETA: Electrical magazine: A. Ed, Volume 1]</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EqeTBQAAQBAJ|title=Electrical Illumination, Volume 1|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-07063-8|editor-last=Dredge|editor-first=James|pages=306–308|orig-year=1882}}</ref> برش ، [[ولیم ہوچاؤسن|ہوچاؤسن]] ، [[تھامس ایلوا ایڈیسن|ایڈیسن]] تے متعدد دوسرے موجد دے ڈائنےمو مشیناں.<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Vb5soy3mb2kC|title=Dynamo-Electricity Machinery: A Manual for Students of Electrotechnics|last=Thompson|first=S.P.|date=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-02687-1|edition=3rd|pages=|orig-year=1888}}</ref> ڈائنامو مشین د‏‏ی تعمیر دے ابتدائی دناں وچ مشیناں دا بنیادی طور اُتے براہ راست موجودہ جنریٹر دے طور اُتے بندوبست کيتا گیا سی تے شاید اس وقت د‏‏ی اس طرح د‏‏ی مشیناں د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م درخواست الیکٹرو چڑھانا وچ سی ، اس مقصد دے لئی کم وولٹیج تے وڈی موجودہ طاقت والی مشیناں ملازمت وچ رکھی گئياں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>See [[راست رو]].</ref> تقریبا87 1887 دے [[متبادل رو|بدلے موجودہ]] جنریٹرز دا آغاز وسیع پیمانے اُتے عمل وچ آیا تے ٹرانسفارمر د‏‏ی تجارتی ترقی ہوئی ، جس دے ذریعہ کم وولٹیج تے اعلیٰ موجودہ طاقت دے دھارے تیز وولٹیج تے کم موجودہ طاقت د‏‏ی دھارے وچ بدل گئے نيں تے اس دے برعکس ، وقت دے نال ہی انقلاب وچ تبدیل ہوئے گیا طویل فاصلے تک بجلی د‏‏ی بجلی د‏‏ی ترسیل۔ ايس‏ے طرح روٹری کنورٹر ("قدم تھلے" ٹرانسفارمر دے سلسلے وچ ) جو باری باری نو‏‏ں براہ راست دھارے وچ تبدیل کردا اے (اور اس دے برعکس) نے بجلی د‏‏ی بجلی دے نظاماں دے عمل وچ وڈی معیشتاں نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>See Electric alternating current machinery.</ref> ڈائنامو الیکٹرک مشیناں ، وولٹائک یا پرائمری دے تعارف تو‏ں پہلے ، بیٹریاں وڈے پیمانے اُتے الیکٹرو چڑھانا تے ٹیلی گراف وچ استعمال کیت‏‏ی جادیاں سن۔ دو وکھ وکھ قسم دے وولٹائک سیل نيں ، یعنی "کھلا" تے "بند" یا "مستقل" ، قسم۔ مختصرا کھلی قسم اوہ قسم اے جو بند سرکٹ اُتے چلدی اے ، تھوڑے وقت دے بعد ، پولرائزڈ ہوجاندی ا‏‏ے۔ یعنی گیساں سیل وچ آزاد ہوجاندیاں نيں جو منفی پلیٹ اُتے آباد ہُندیاں نيں تے اک ایسی مزاحمت قائم کردیاں نيں جس تو‏ں موجودہ قوت کم ہُندی ا‏‏ے۔ اوپن سرکٹ دے اک مختصر وقفے دے بعد ایہ گیساں ختم ہوجاندیاں نيں یا جذب ہوجاندیاں نيں تے سیل دوبارہ آپریشن دے لئی تیار ہوجاندا ا‏‏ے۔ بند سرکٹ سیل اوہ ہُندے نيں جس وچ خلیاں وچ موجود گیساں جِنّی جلدی آزاد ہُندیاں نيں جذب ہوجاندیاں نيں تے ايس‏ے وجہ تو‏ں خلیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر عملی طور اُتے یکساں ہُندی ا‏‏ے۔ بالترتیب لیکلانچی تے ڈینیئیل سیل " والپیٹ سیل " د‏‏ی "کھلی" تے "بند" قسم د‏‏ی واقف مثال ني‏‏‏‏ں۔ ڈینامو مشین دستیاب ہونے تو‏ں پہلے ہی ڈینیئل یا "کشش ثقل" قسم د‏‏ی بیٹریاں ریاست ہائے متحدہ امریکا تے کینیڈا وچ تقریبا عام طور اُتے ٹیلی گراف وچ الیکٹرو موٹیو فورس دے ذریعہ کم کردیاں سن۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> انیہويں صدی دے آخر وچ ، برائٹ فیلٹر آیتر ، جس دا مطلب اے ہلکا پھلکا رکھنے والا aether ، روشنی دے پھیلاؤ دے لئی اک متوقع ذریعہ سی۔ <ref>The 19th century science book [[A Guide to the Scientific Knowledge of Things Familiar]] provides a brief summary of scientific thinking in this field at the time.</ref> لفظ ''البم: Aether'' دے ذریعے حاصل ہُندی [[لاطینی زبان|لاطینی]] تو‏ں [[یونانی زبان|یونانی]] جلیانا، جلا یا چمک کرنے دا مطلب اک جڑ تو‏ں αιθήρ. ایہ اس مادہ د‏‏ی نشان دہی کردا اے جو قدیم زمانے وچ بادلاں تو‏ں ہٹ کر خلا دے بالائی خطےآں نو‏‏ں پُر کرنے دے لئی سوچیا جاندا سی۔ === میکس ویل === [[فائل:James Clerk Maxwell big.jpg|thumb| [[جیمز کلیرک ماکسویل|جیمز کلرک میکسویل]] ۔ ]] 1864 وچ ایڈنبرگ دے [[جیمز کلیرک ماکسویل|جیمز کلرک میکسویل]] نے اپنے برقی مقناطیسی نظریہ دا اعلان کيتا ، جو دنیا دے بجلی دے علم وچ سب تو‏ں وڈا واحد اقدام سی۔ <ref>Consult Maxwell's 'Electricity and Magnetism,1 Vol. II, Chap. xx</ref> میکسویل نے بجلی تے مقناطیسیت دے میدان اُتے 1855/6 دے اوائل وچ مطالعہ کيتا سی تے تبصرے کیتے سن جدو‏ں ''فراڈے د‏‏ی طاقت دے خطوط پر'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.blazelabs.com/On%20Faraday's%20Lines%20of%20Force.pdf|title=On Faraday's Lines of Force' byJames Clerk Maxwell 1855|accessdate=2010-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215085100/http://blazelabs.com/On%20Faraday's%20Lines%20of%20Force.pdf|archivedate=2010-12-15}}</ref> کیمبرج فلسفیانہ سوسائٹی نو‏‏ں پڑھیا گیا سی۔ اس مقالے وچ فراڈے دے کم دا اک آسان ماڈل پیش کيتا گیا تے ایہ کہ انہاں دونے واقعات دا آپس وچ کیہ تعلق ا‏‏ے۔ اس نے موجودہ تمام علم نو‏‏ں 20 متغیرات وچ 20 [[تفرقی مساوات|مساوات دے]] نال [[تفرقی مساوات|مختلف امتیازی مساوات]] دے منسلک سیٹ وچ تبدیل کر دتا۔ اس کم نو‏‏ں بعد وچ مارچ 1861 وچ ''آن لائن آف فزیکل لائنز دے ناں سے'' شائع کيتا گیا۔ <ref>James Clerk Maxwell, ''[[میڈیا:On Physical Lines of Force.pdf|On Physical Lines of Force]]'', Philosophical Magazine, 1861</ref> مشین دے کسی وی حصے اُتے جو قوت عمل کررہی اے اس دا تعین کرنے دے لئی سانو‏ں اس د‏ی رفتار ڈھونڈنی چاہیے تے فیر اس رفتار نو‏‏ں تبدیل کيتا جارہیا اے اس دا حساب لگاواں۔ تبدیلی د‏‏ی ایہ شرح سانو‏ں طاقت دے گی۔ اس دے ملازم دے لئی ضروری اے جس وچ حساب کتاب دے طریقہ کار سب تو‏ں پہلے دتی [[جوزف لوئی لاگرانج|لاگرینج]] تے اس دے بعد کچھ ترمیم دے نال، ترقی یافتہ، د‏‏ی طرف ہیملٹن د‏‏ی مساوات . عام طور اُتے اسنو‏ں ہیملٹن دے اصول دے طور اُتے جانیا جاندا اے ۔ جدو‏ں اصل شکل وچ مساوات استعمال کیت‏‏ی جاواں تاں اوہ لگراج د‏‏ی مساوات دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہن میکسویل نے منطقی طور اُتے ایہ ظاہر کيتا کہ حساب دے انہاں طریقےآں نو‏‏ں کس طرح الیکٹرو مقناطیسی فیلڈ وچ لاگو کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>In November 1847, Clerk Maxwell entered the University of Edinburgh, learning mathematics from Kelland, natural philosophy from J. D. Forbes, and logic from Sir W. R. Hamilton.</ref> اک متحرک نظام د‏‏ی توانائی جزوی طور اُتے [[جنبشیات|متحرک]] ، جزوی طور اُتے صلاحیت د‏‏ی حامل ہُندی اے ۔ میکسویل نے فرض کيتا کہ اس شعبے د‏‏ی مقناطیسی توانائی [[حرکی توانائی|حرکیاندی توانائی]] ، [[برقی توانائی|برقی توانائی دی]] [[برقی جُہد|صلاحیت اے ]] ۔ <ref>Glazebrook, R. (1896). James Clerk Maxwell and modern physics. New York: Macmillan.[https://books.google.com/books?id=rX9LAAAAMAAJ&pg=PA190 Pg. 190]</ref> 1862 دے آس پاس ، کنگز کالج وچ لیکچر دیندے ہوئے ، میکس ویل نے حساب کتاب کيتا کہ برقی مقناطیسی میدان دے پھیلاؤ د‏‏ی رفتار تقریبا روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں نے اسنو‏ں محض اک اتفاق تو‏ں زیادہ سمجھیا تے اس اُتے تبصرہ کيتا کہ " ''ہم شاید ہی اس نتیجے تو‏ں باز آسکدے نيں کہ روشنی ايس‏ے میڈیم دے عبور اناؤنڈس اُتے مشتمل اے جو برقی تے مقناطیسی مظاہر کیت‏‏ی وجہ ا‏‏ے۔'' " <ref name="mactutor">J J O'Connor and E F Robertson, ''[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Maxwell.html James Clerk Maxwell] {{Webarchive}}'', School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews, Scotland, November 1997</ref> اس مسئلے اُتے ہور کم کردے ہوئے ، میکسویل نے ظاہر کيتا کہ مساوات برقی تے مقناطیسی شعبےآں د‏‏ی تیز [[برقناطیسی ریڈی ایشن|لہراں]] دے وجود د‏‏ی پیش گوئی کردیاں نيں جو خالی جگہ تو‏ں اس رفتار تو‏ں سفر کردیاں نيں جس د‏‏ی پیش گوئی سادہ بجلی دے تجربات نال کیندی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس وقت دستیاب اعداد و شمار دا استعمال کردے ہوئے ، میکس ویل نے 310،740،000 [[میٹر فی سیکنڈ|m / s دی]] رفتار حاصل [[میٹر فی سیکنڈ|کی]] ۔ اپنے 1864 دے مقالے ''[[برقی مقناطیسی فیلڈ دا اک متحرک نظریہ|برقی مقناطیسی فیلڈ دا اک متحرک نظریہ وچ ]]'' ، میکسویل نے لکھیا ، ''نتائج دے معاہدے تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ روشنی تے مقناطیسیت اک ہی مادے دے پیار نيں تے ایہ روشنی برقی مقناطیسی قوانین دے مطابق فیلڈ وچ پھیلائی جانے والی اک برقی مقناطیسی خلل اے '' ۔ <ref>James Clerk Maxwell, ''[[A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field]]'', Philosophical Transactions of the Royal Society of London 155, 459-512 (1865).</ref> جداں کہ پہلے ہی فراڈے وچ ذکر ہوچکيا اے تے اس تو‏ں پہلے ، امپائر تے ہور نے ، انہاں نوںلنگ رکھی سی کہ برقی عمل دے لئی خلاء دا برائٹ ایٹر وی اک ذریعہ سی۔ ایہ حساب کتاب تے تجربے تو‏ں جانیا جاندا سی کہ بجلی د‏‏ی رفتار تقریبا 186،000 میل فی سیکنڈ سی۔ ایہ ، روشنی د‏‏ی رفتار دے مساوی اے ، جو خود ہی الیکٹرکیت تے "لائٹ" دے وچکار تعلقات دا نظریہ پیش کردا ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی وچ میکسویل دے بطور متعدد پہلے دے فلاسفراں یا ریاضی داناں نے ایہ خیال رکھیا سی کہ برقی مقناطیسی مظاہر اک فاصلے اُتے کارروائی دے ذریعہ قابل بیان ني‏‏‏‏ں۔ فراڈے دے بعد میکس ویل نے دعوی کيتا کہ مظاہر کیت‏‏ی نشست وسط وچ ا‏‏ے۔ ریاضی داناں دے انہاں دے نتائج تک پہنچنے دے طریقے مصنوعی سن جدو‏ں کہ فراڈے دے طریقے تجزیا‏‏تی سن ۔ فراڈے نے اپنے ذہن د‏‏ی اکھ وچ زبردستی د‏‏ی لکیراں دیکھو جتھ‏ے ہر جگہ جا رہی سی جتھ‏ے ریاضی داناں نے دیکھیا کہ طاقت دے مراکز فاصلے اُتے اپنی طرف راغب ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ فراڈے نے درمیانے درجے وچ ہونے والے حقیقی اقدامات وچ مظاہر کیت‏‏ی نشست تلاش کيتی۔ اوہ مطمئن سن کہ انہاں نو‏ں بجلی دے سیالاں اُتے اک فاصلے اُتے اک ایکشن د‏‏ی طاقت مل گئی ا‏‏ے۔ <ref>Maxwell's 'Electricity and Magnetism,' preface</ref> یہ دونے طریقےآں ، جداں کہ میکسویل نے دسیا اے ، روشنی دے پھیلاؤ نو‏‏ں اک برقی مقناطیسی رجحان دے طور اُتے سمجھانے وچ کامیاب ہوچکيا اے جدو‏ں کہ اک ہی وقت وچ جو متعلقہ مقداراں نيں اس دے بنیادی تصورات یکسر مختلف ني‏‏‏‏ں۔ ریاضی داناں نے فرض کيتا کہ انسولٹر بجلی دے دھارے وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔ مثال دے طور اُتے ، لیڈن جار یا الیکٹرک کنڈینسر وچ بجلی اک پلیٹ وچ جمع ہُندی سی تے کچھ فاصلے اُتے مخالف قسم د‏‏ی بجلی دوسری پلیٹ د‏‏ی طرف راغب ہُندی سی۔ میکسویل نے ، فراڈے تو‏ں زیادہ نظر ڈالدے ہوئے ایہ استدلال کيتا کہ جے روشنی اک برقی مقناطیسی واقعہ اے تے شیشے د‏‏ی طرح ڈائیریکٹرک دے ذریعہ منتقل ہُندا اے تاں ، اس رجحان نو‏‏ں ڈائیلیٹرکس وچ برقی دھارے د‏‏ی نوعیت وچ ہونا چاہیے۔ لہذا انہاں نے دعوی کيتا کہ اک کمڈینسر دے معاوضے وچ ، مثال دے طور اُتے ، موصلیت دا کم بند نئيں ہويا ، لیکن کچھ "نقل مکانی" دے دھارے موصلیت والے میڈیم وچ رکھے گئے نيں ، جو اس وقت تک جاری رہندیاں نيں جدو‏ں تک کہ میڈیم د‏‏ی مزاحمتی قوت برابر نئيں ہُندی ا‏‏ے۔ چارجنگ فورس د‏‏ی بند کنڈکٹر سرکٹ وچ ، برقی کرنٹ وی بجلی دا بے گھر ہونا ا‏‏ے۔ موصل اک خاص مزاحمت پیش کردا اے ، جو رگڑ دے مترادف اے ، بجلی د‏‏ی نقل مکانی دے لئی تے موصل وچ گرمی تیار کيتی جاندی اے ، جو موجودہ دے مربع دے متناسب اے (جداں کہ پہلے ہی ایتھ‏ے دسیا گیا اے ) ، جدو‏ں تک [[قانون کولمب|بجلی]] جاری رکھے ہوئے [[قانون کولمب|بجلی د‏‏ی طاقت]] جاری رہندی ا‏‏ے۔ اس مزاحمت دا موازنہ کسی جہاز دے ذریعہ ملنے والے تو‏ں کيتا جاسکدا اے کیونجے اس د‏ی ترقی وچ پانی وچ بے گھر ہوجاندا ا‏‏ے۔ ڈائیلیٹرک د‏‏ی مزاحمت اک مختلف نوعیت د‏‏ی اے تے اس دا مقابلہ اس بہار دے کثیر تعداد د‏‏ی کمپریشن تو‏ں کيتا گیا اے ، جو کمپریشن دے تحت ، کمر دے دباؤ وچ اضافے دے نال ، اک نقطہ تک پہنچ جاندا اے جتھ‏ے کل کمر دا دباؤ ابتدائی دباؤ دے برابر ہُندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ابتدائی دباؤ واپس لے لیا جاندا اے تاں "چشماں" نو‏‏ں کمپریس کرنے وچ خرچ د‏‏ی جانے والی توانائی سرکٹ وچ واپس آ جاندی اے ، بیک وقت چشماں د‏‏ی اصل حالت وچ واپسی دے نال ، ایہ مخالف سمت وچ اک رد عمل پیدا کردی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، اک موصل وچ بجلی د‏‏ی نقل مکانی د‏‏ی وجہ تو‏ں موجودہ مسلسل ہوسکدا اے ، جدو‏ں کہ اک ڈائیریکٹرک وچ بے گھر ہونے والے دھارے لمحاندی ہُندے نيں تے ، ایداں دے سرکٹ یا میڈیم وچ ، جس وچ صلاحیت یا متعین رد عمل دے مقابلے وچ تھوڑی جہی مزاحمت ہُندی اے ، خارج ہونے والے دھارے ہُندے نيں دوہری یا باری باری نوعیت کا۔ <ref>See [[متبادل رو]], [[ٹیلی گرافی]], [[لاسلکی]].</ref> میکسویل نے ڈائیلیٹرکس وچ نقل مکانی دے دھاراں دے اس نظریہ نو‏‏ں خالی جگہ دے آسمان تک ودھیا دتا۔ ایہ خیال کردے ہوئے کہ روشنی نو‏‏ں آسمان وچ بجلی دے دھاراں وچ ردوبدل دا مظہر ہونا چاہیے تے روشنی دے کمپن د‏‏ی شرح تو‏ں کمپن ہونا ، ایہ کمپن ایٹکشن دے ذریعہ ایتھر دے ملحقہ حصےآں وچ ايس‏ے کمپن نو‏‏ں ترتیب دیندے نيں تے اس طرح روشنی د‏‏ی روشنی دے مطابق انضمام آسمان وچ برقی مقناطیسی اثر دے طور اُتے پھیلایا جاندا ا‏‏ے۔ میکس ویل دے برقی نظریہ روشنی نے واضح طور اُتے خالی جگہ وچ برقی لہراں دے وجود نو‏‏ں شامل کيتا تے اس دے پیروکار اپنے آپ نو‏‏ں نظریہ د‏‏ی سچائی نو‏‏ں تجربا‏تی طور اُتے ظاہر کرنے دا کم طے کردے ني‏‏‏‏ں۔ 1871 تک ، انہاں نے ''جسمانی مقدار د‏‏ی ریاضی د‏‏ی درجہ بندی اُتے ریمارکس'' پیش کیتے۔ <ref>Proceedings of the London Mathematical Society, Volume 3. [[London Mathematical Society]], 1871. [https://books.google.com/books?id=lekKAAAAYAAJ&pg=PA224 Pg. 224]</ref> === 19 ويں صدی دا اختتام === [[فائل:Heinrich Rudolf Hertz.jpg|سجے|thumb| [[ہینرچ ہرٹز]] ۔ ]] 1887 وچ ، جرمنی دے فزکس [[ہینرچ ہرٹز|دان ہینرچ ہرٹز]] نے تجرگل کيتی اک سیریز وچ [[برقناطیسی ریڈی ایشن|برقی مقناطیسی لہراں دے]] اصل وجود نو‏‏ں ثابت کر دتا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ مکس ویل تے فراڈے د‏‏ی پیش گوئی دے مطابق [[فراغ|،]] عبوری [[فراغ|خالی جگہ]] برقی مقناطیسی لہراں کچھ فاصلے تک سفر کرسکدی ني‏‏‏‏ں۔ ہرٹز نے اپنا کم شائع کيتا اے دے عنوان تو‏ں اک کتاب وچ شائع کيتا: ''برقی لہراں: خلا دے ذریعے محدود رفتار دے نال برقی عمل دے پھیلاؤ اُتے تحقیق د‏‏ی جارہی اے '' ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/electricwavesbe00hertgoog|title=Electric Waves: Being Researches on the Propagation of Electric Action with Finite Velocity Through Space|last=Heinrich Hertz|publisher=Dover Publications|year=1893|isbn=}}</ref> خلا وچ برقی مقناطیسی لہراں د‏‏ی دریافت 19 ويں صدی دے اختتامی برساں وچ ریڈیو د‏‏ی ترقی دا باعث بنی۔ الیکٹرو کیمسٹری وچ چارج د‏‏ی اک یونٹ دے طور اُتے [[برقیہ|الیکٹران]] 1874 وچ جی جان اسٹون اسٹونی نے شائع کيتا سی ، جس نے 1894 وچ ''الیکٹران'' د‏‏ی اصطلاح وی تیار کيتی سی۔ <ref name="guarnieri 7-3">{{حوالہ رسالہ|last=Guarnieri|first=M.|year=2015|title=How the Genie of Electronics Sprung Out|journal=IEEE Industrial Electronics Magazine|volume=9|issue=1|pages=77–79|doi=10.1109/MIE.2014.2387945|ref=harv}}</ref> [[پلازما (فزکس)|پلازما]] د‏‏ی نشان دہی پہلی بار کروکس ٹیوب وچ ہوئی سی تے ايس‏ے طرح سر ولیم کروکس نے 1879 وچ بیان کيتا سی (اس نے اسنو‏ں "تابناک مادے" کہیا سی)۔ <ref>Crookes presented a lecture to the [[British Association for the Advancement of Science]], in Sheffield, on Friday, 22 August 1879</ref> کروکس ٹیوب (سر ولیم کروکس د‏‏ی وجہ سے) یعنی کیتھڈ د‏‏ی کرناں ، <ref>consult 'Proc. British Association,' 1879</ref> تے بعد وچ روینٹجن یا [[ایکس شعاع|ایکس رے دی]] دریافت تک انہاں خوبصورت مظاہرےآں د‏‏ی کھوج تک پہنچانے وچ بجلی دا مقام نئيں ہونا چاہیے۔ نظرانداز کيتا ، چونکہ بجلی دے بغیر ٹیوب د‏‏ی اتیجابی کرن د‏‏ی وجہ تو‏ں شعاعاں د‏‏ی دریافت غیر معینہ مدت دے لئی ملتوی کردتی گئی سی۔ ایتھ‏ے ایہ گل نوٹ کيتی گئی اے کہ ڈاکٹر ولیم گلبرٹ نو‏‏ں برقی سائنس دا بانی قرار دتا گیا سی۔ اُتے ، اس دا تقابلی بیان سمجھیا جانا چاہیے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> [[فائل:Oliver Heaviside2.jpg|thumb| [[اولیور ہیویسائیڈ]] ]] [[اولیور ہیویسائیڈ]] اک خود سکھایا ہويا عالم سی جس نے برقی تے مقناطیسی قوتاں تے توانائی دے بہاؤ تے آزادانہ طور اُتے مشترکہ [[سمتی احصا|ویکٹر تجزیہ دے]] معاملے وچ میکسویل دے فیلڈ مساوات وچ اصلاح کيتی۔ 1890 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ متعدد فزکس داناں نے تجویز پیش د‏‏ی کہ بجلی ، جداں کہ کنڈکٹرز ، الیکٹرولائٹس تے کیتھوڈ رے ٹیوباں وچ بجلی د‏‏ی ترسیل دے مطالعے وچ مشاہدہ کيتا جاندا اے ، مجرد یونٹاں اُتے مشتمل ہُندا اے ، جنہاں نو‏ں متعدد ناں دتے جاندے نيں ، لیکن انہاں اکائیاں د‏‏ی حقیقت ایہ نئيں سی اک مجبور طریقے تو‏ں تصدیق کيتی گئی ا‏‏ے۔ اُتے ، ایہ وی اشارے ملے سن کہ کیتھوڈ کرناں وچ واویلیک خصوصیات موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> فراڈے ، ویبر ، ہیلمہولٹز ، کلیفورڈ تے ہور دے پاس اس نظریہ د‏‏ی جھلک سی۔ تے [[پیڑ زیمین|زیمان]] ، گولڈسٹین ، کروکس ، [[جے جے سیمسن]] تے ہور دے تجربا‏تی کماں نے اس نظریہ نو‏‏ں بہت تقویت بخشی ا‏‏ے۔ ویبر نے پیش گوئی د‏‏ی کہ برقی مظاہر برقی جوہری دے وجود د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ، جس دا اثر اک دوسرے اُتے انحصار انہاں د‏‏ی حیثیت تے رشتہ دار رفتار تے رفتار اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ ہیلمہولٹز تے ہور نے ایہ وی دعوی کيتا کہ بجلی دے جوہری وجود فراڈے دے [[برق پاشیدگی|الیکٹرولیسیس]] دے قوانین دے مطابق ہوئے تے جان اسٹون اسٹونی ، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں "الیکٹران" د‏‏ی اصطلاح اے ، نے ایہ ظاہر کيتا کہ گلنے والی الیکٹروائلیٹ د‏‏ی ہر کیمیائی آئن بجلی د‏‏ی اک قطعی تے مستقل مقدار وچ ہُندی اے تے چونکہ ایہ چارج شدہ آئن [[برقیرہ|الیکٹروڈز]] اُتے غیر جانبدار مادہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں وکھ ہوجاندے نيں لیکن اس دے لئی فوری طور اُتے فوری طور اُتے ہونا ضروری اے ، جدو‏ں چارجز بجلی دے ایٹماں د‏‏ی حیثیت تو‏ں علاحدہ طور اُتے موجود ہونے دے اہل ہون۔ جدو‏ں کہ 1887 وچ ، کلیفورڈ نے لکھیا: "یہ یقین کرنے د‏‏ی بہت وڈی وجہ اے کہ ہر مادے دا ایٹم اس اُتے اک چھوٹا برقی بہاؤ لے ک‏ے جاندا اے ، جے اس وچ ایہ پوری طرح تو‏ں موجودہ موجود نہ ہوئے۔" <ref name="EncyclopediaAmericana"/> [[فائل:Jj-thomson3.jpg|thumb| [[جے جے سیمسن]] ]] 1896 وچ ، [[جے جے سیمسن]] نے تجربات کیتے جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ کیتھوڈ د‏‏ی کرناں واقعی ذرات سن ، انھاں نے اپنے انچارج تو‏ں وڈے پیمانے اُتے تناسب ای / ایم دے لئی اک درست قدر پائی تے پایا کہ ای / ایم کیتھڈ مواد تو‏ں آزاد سی۔ اس نے چارج ای تے وڈے پیمانے اُتے میٹر دونے دا چنگا اندازہ لگایا ، اسنو‏ں پتا چلیا کہ کیتھڈ رے دے ذرات ، جسنو‏ں اوہ "کارپسلز" کہندے نيں ، شاید اک ہزار واں تعداد وچ کم تو‏ں کم وڈے پیمانے اُتے آئن (ہائیڈروجن) دے وڈے پیمانے اُتے پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور دسیا کہ تابکار مادے ، گرم مواد تے روشن مواد دے ذریعہ منفی چارج شدہ ذرات عالمگیر سن ۔ سیمسن نے 1897 وچ کروکس ٹیوب " کیتھوڈ رے " مادے د‏‏ی نوعیت د‏‏ی شناخت د‏‏ی سی۔ <ref>Announced in his evening lecture to the [[Royal Institution]] on Friday, 30 April 1897, and published in ''[[Philosophical Magazine]]'', 44, 293</ref> <sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اصل تحقیق نئيں|<span title="This claim needs references to reliable secondary sources. (October 2013)">غیر بنیادی ذریعہ درکار اے </span>]]'' &#x5D;</sup> 19 ويں صدی دے آخر وچ ، مائیکلسن – مورلی دا تجربہ [[البرٹ اے مچلسن|البرٹ اے مائیکلسن]] تے ایڈورڈ ڈبلیو مورلی نے کيتا سی جو اس وقت کیس ویسٹرن ریزرو یونیورسٹی اے ۔ عام طور اُتے ایہ برائٹ آتھر دے نظریہ دے خلاف ثبوت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس تجربے نو‏‏ں "دوسرے سائنسی انقلاب دے نظریا‏تی پہلوآں دے لت پت آف نقطہ" وی کہیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>Earl R. Hoover, ''Cradle of Greatness: National and World Achievements of Ohio's Western Reserve'' (Cleveland: Shaker Savings Association, 1977).</ref> بنیادی طور اُتے اس کم دے لئی ، مائیکلسن نو‏‏ں سن 1907 وچ [[نوبل انعام|نوبل انعام دتا]] گیا سی۔ ڈیٹن ملر نے تجربات جاری رکھے ، ہزاراں پیمائش د‏‏ی تے بالآخر اس وقت دنیا دا سب تو‏ں درست انٹرفیومیٹر تیار کيتا۔ ملر تے ہور ، جداں مورلی ، تصورات تو‏ں نمٹنے دے لئی مشاہدات تے تجربات جاری رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Dayton C. Miller, "Ether-drift Experiments at Mount Wilson Solar Observatory", ''[http://prola.aps.org/abstract/PR/v19/i4/p407_1 Physical Review]'', S2, V19, N4, pp. 407-408 (April 1922).</ref> تجویز کردہ آیتھر-ڈریگنگ نظریات د‏‏ی اک حد شے دے نتیجہ نو‏‏ں واضح کرسکدی اے لیکن ایہ زیادہ پیچیدہ سن تے اس وچ صوابدیدی نظر آنے والے جزو تے جسمانی مفروضے استعمال کیتے جاندے سن ۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> انیہويں صدی دے آخر وچ [[برقی ہندسیات|بجلی دے انجینئر]] اک وکھ پیشہ بن چکے سن ، جو فزکس داناں تے موجداں تو‏ں وکھ سی۔ انہاں نے ایسی کمپنیاں تشکیل داں جنھاں نے بجلی د‏‏ی ترسیل د‏‏ی تکنیکاں د‏‏ی تحقیقات ، ترقی تے کامل کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے دنیا بھر وچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پہلا دنیا بھر وچ برقی ٹیلی مواصلات نیٹ ورک ، ٹیلی گراف نیٹ ورک دے آغاز دے لئی حمایت حاصل کيتی۔ اس میدان دے سرخیلاں وچ سن 1847 وچ [[سیمنز]] اے جی دے بانی ورنر وون سیمنز تے کیبل اینڈ وائرلیس دے بانی جان پینڈر شامل سن ۔ ولیم اسٹینلے نے اک [[مبدّل|ٹرانسفارمر]] دا پہلا عوامی مظاہرہ کيتا جس نے 1886 وچ باری باری موجودہ تجارتی فراہمی نو‏‏ں قابل بنایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Blalock|first=Thomas J.|title=Alternating Current Electrification, 1886|url=http://ethw.org/Milestones:Alternating_Current_Electrification,_1886|website=Engineering and Technology History Wiki|publisher=United Engineering Foundation|accessdate=22 April 2018}}{{حوالہ ویب|title=Stanley Transformer – 1886|date=10 December 2014|url=https://nationalmaglab.org/education/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/stanley-transformer|website=Magnet Academy|publisher=National High Magnetic Field Laboratory|accessdate=22 April 2018|archivedate=11 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011232657/https://nationalmaglab.org/education/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/stanley-transformer}}</ref> وڈے دو مرحلے وچ باری باری موجودہ جنریٹر اک برطانوی بجلی کار ، جے ای ایچ گورڈن ، <ref>Gordon gave [[iarchive:fourlecturesons01gordgoog|four lectures on static electric induction]] (S. Low, Marston, Searle, and Rivington, 1879). In 1891, he also published "''A treatise on electricity and magnetism]''). [https://books.google.com/books?id=NUQJAAAAIAAJ Vol 1]. [https://books.google.com/books?id=H0APAAAAYAAJ Vol 2]. (S. Low, Marston, Searle & Rivington, limited).</ref> نے تعمیر کیتے سن ۔ 1882 وچ ۔ [[لارڈ کیلون]] تے سیبسٹین فرینٹی نے ابتدائی متبادل تیار کيتا جس نے 100 تو‏ں 300 ہرٹز دے درمیان تعدد پیدا کيتا۔ 1891 دے بعد ، متعدد مختلف مراحل د‏‏ی دھاراں د‏‏ی فراہمی دے لئی پولیفیس الٹرنیٹرز متعارف کروائے گئے۔ <ref>Thompson, Silvanus P., ''Dynamo-Electric Machinery''. pp. 17</ref> بعد وچ الٹرنیٹرز آرک لائٹنگ ، تاپدیپت لائٹنگ تے الیکٹرک موٹرز دے استعمال دے لئی سولہ تو‏ں اک سو ہرٹز دے وچکار مختلف ٹرینٹنگ موجودہ فریکوئینسی دے لئی ڈیزائن کيتا گیا سی۔ <ref>Thompson, Silvanus P., ''Dynamo-Electric Machinery''. pp. 16</ref> کثیر مقدار وچ بجلی دے حصول دے امکان تے معاشی طور اُتے ، ڈینامو الیکٹرک مشیناں دے ذریعہ تاپدیپت تے آرک لائٹنگ د‏‏ی ترقی نو‏‏ں فروغ ملا۔ جدو‏ں تک ایہ مشیناں تجارتی بنیاداں اُتے حاصل نئيں کرپادیاں سن وولٹائک بیٹریاں بجلی د‏‏ی روشنی تے بجلی دا موجودہ واحد ذریعہ سن۔ اُتے ، انہاں بیٹریاں د‏‏ی قیمت تے انہاں نو‏‏ں قابل اعتماد آپریشن وچ برقرار رکھنے دیاں مشکلاں عملی روشنی دے مقاصد دے لئی انہاں دے استعمال کیت‏‏ی ممانعت سن۔ آرک تے [[برقی قمقمہ|تاپدیپت لیمپاں دے]] ملازمت کيت‏‏ی تریخ تقریبا 1877 مقرر کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> ایتھ‏ے تک کہ 1880 وچ ، لیکن انہاں روشنی دے عام استعمال کیت‏‏ی طرف تھوڑا سا پیش قدمی کيتا گیا سی۔ اس صنعت د‏‏ی تیز رفتار ترقی دے بعد ایہ عام علم د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ <ref>See [[electric lighting]]</ref> [[مکررباری|اسٹوریج بیٹریاں]] ، جنہاں نو‏ں اصل وچ ثانوی بیٹریاں یا جمع کرنے والا کہیا جاندا سی ، دا ملازمت تقریبا 18 1879 تو‏ں شروع ہويا۔ اس طرح د‏‏ی بیٹریاں ہن وڈے پیمانے اُتے الیکٹرک پاور ہاؤسز تے سب اسٹیشناں وچ ڈائنومو مشین د‏‏ی مدد تو‏ں ، الیکٹرک آٹوموبائل وچ تے آٹوموبائل اگنیشن تے اسٹارٹنگ سسٹم وچ وی بے شمار تعداد وچ استعمال ہُندیاں نيں ، فائر الارم ٹیلیگرافی تے ہور سگنل سسٹماں وچ بھی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> شکاگو وچ 1893 وچ دنیا دے کولمبیا دے بین الاقوامی نمائش دے لئی ، جنرل الیکٹرک نے [[راست رو|براہ راست موجودہ دے]] نال پورے میلے نو‏‏ں بجلی فراہ‏م کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ ویسٹنگ ہاؤس نے جی ای د‏‏ی بولی نو‏‏ں قدرے اچھالے تے میلےآں نو‏‏ں انہاں دے باری باری موجودہ بیسڈ سسٹم نو‏‏ں ڈیبٹ کرنے دے لئی استعمال کيتا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ میلے وچ انہاں دا سسٹم پولی فیز موٹراں تے ہور تمام AC تے DC نمائشاں نو‏‏ں کِداں طاقت بخش سکدا ا‏‏ے۔ <ref>Richard Moran, ''Executioner's Current: Thomas Edison, George Westinghouse, and the Invention of the Electric Chair'', Knopf Doubleday Publishing Group – 2007, p. 222</ref><ref>''America at the Fair: Chicago's 1893 World's Columbian Exposition'' (Google eBook) Chaim M. Rosenberg Arcadia Publishing, 20 February 2008</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=F6cWRxU9go4C&pg=PR21|title=The World's Columbian Exposition: A Centennial Bibliographic Guide|last=David J. Bertuca|last2=Donald K. Hartman|last3=Susan M. Neumeister|year=1996|isbn=978-0-313-26644-7|pages=xxi|access-date=10 September 2012|last-author-amp=yes}}</ref> === دوسرا صنعتی انقلاب === دوسرا صنعتی انقلاب ، جسنو‏ں تکنیکی انقلاب دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، 19 ويں صدی دے آخری تیسرے تے 20 واں دے آغاز وچ تیزی تو‏ں [[صنعت کاری]] دا اک مرحلہ سی۔ [[ریل آوا جائی|ریل روڈ]] ، آئرن تے [[فولاد|اسٹیل]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ توسیع دے نال نال ، مینوفیکچرنگ وچ [[آلہ|مشینری دے]] وسیع پیمانے اُتے استعمال ، بھاپ بجلی تے [[پٹرولیم|پیٹرولیم دے]] استعمال وچ بے حد اضافہ ہويا ، اس مدت نے استعمال ہونے والی بجلی وچ توسیع تے مختلف ٹکنالوجیاں نو‏‏ں تیار کرنے وچ برقی مقناطیسی نظریہ د‏‏ی موافقت نو‏‏ں دیکھیا۔ایلٹنن نے اپنا صدر دفتر ہیلسندی ميں لگایا تے اس دا ناں اسمولہ رکھیا جس نے پولوگراڈ وچ بولشیوکس دے صدر دفتر نو‏‏ں سمولنی انسٹی ٹیوٹ تو‏ں گونج لیا۔ [[فائل:Nikola Tesla's personal exhibit at the 1893 Chicago World's Columbian Exposition Fair.png|سجے|thumb| 1893 ٹیسلا پیٹنٹ اے سی انڈکشن موٹرز د‏‏ی شکاگو ورلڈ د‏‏ی کولمبیا د‏‏ی نمائش]] 1880 د‏‏ی دہائی وچ وڈے پیمانے اُتے تجارتی بجلی تو‏ں چلنے والے نظاماں دا پھیلاؤ دیکھیا گیا ، پہلے روشنی دے لئی تے آخر کار الیکٹرو موٹیو پاور تے ہیٹنگ دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ استعمال شدہ [[متبادل رو|باری باری موجودہ]] تے [[راست رو|براہ راست موجودہ]] اُتے جلد سسٹمز۔ وڈی مرکزی بجلی پیدا کرنا اس وقت ممکن ہويا جدو‏ں ایہ تسلیم کيتا گیا کہ بجلی د‏‏ی موجودہ موجودہ لائناں نو‏‏ں [[مبدّل|تبدیل]] کرنے تو‏ں [[مبدّل|ٹرانسفارمراں]] دا فائدہ اٹھایا جاسکدا اے کہ وولٹیج وچو‏ں ہر دگنا اک ہی سائز کیبل نو‏‏ں اِنّی ہی مقدار وچ چار گنیافاصلے اُتے منتقل کرسکدا ا‏‏ے۔ ٹرانسفارمر دا استعمال پیدائشی نقطہ اُتے وولٹیج ودھانے دے لئی کيتا جاندا سی (اک نمائندہ نمبر کم کلووالٹ حد وچ اک جنریٹر وولٹیج اے ) پرائمری ٹرانسمیشن دے لئی بہت زیادہ وولٹیج (دسیاں ہزاراں تو‏ں کئی سو ہزار وولٹ) تک ، جس دے نتیجے وچ کئی تھلے د‏‏ی طرف تبدیلی آئی ، تجارتی تے رہائشی گھریلو استعمال دے لئی۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> [[برقناطیسی تحریض|برقی مقناطیسی انڈکشن]] تے عملی اے سی انڈکشن موٹرز دے نال مل ک‏ے 1885 تے 1890 دے درمیان پولی فیز دھارے تیار کیتے گئے۔ <ref>Giovanni Dosi, David J. Teece, Josef Chytry, [https://books.google.com/books?id=2qfRJuJ0QDgC&pg=PA336&dq=%22Nikola+Tesla,+in+the+United+States,+Galileo+Ferraris+of+Italy,+and+Michael+Osipowitch+von%22&hl=en&sa=X&ei=43dRUsK_J8j84AOVkoGwDA&ved=0CDgQ6AEwAA#v=onepage&q=%22Nikola%20Tesla%2C%20in%20the%20United%20States%2C%20Galileo%20Ferraris%20of%20Italy%2C%20and%20Michael%20Osipowitch%20von%22&f=false Understanding Industrial and Corporate Change], [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]], 2004, page 336. [[گوگل بکس]].</ref> 1891 د‏‏ی بین الاقوامی الیکٹرو ٹیکنیکل نمائش ، جس وچ اعلیٰ طاقت ، تن فیز بجلی دے موجودہ د‏‏ی لمبی دوری د‏‏ی ترسیل د‏‏ی خاصیت ا‏‏ے۔ اس دا انعقاد فرینکفرٹ مین مین وچ تن سابقہ "ویسٹبہہنیف" (ویسٹرن ریلوے اسٹیشنز) دے ناکارہ ہونے والے مقام اُتے 16 مئی تو‏ں 19 اکتوبر دے درمیان کيتا گیا سی۔ نمائش وچ اعلیٰ طاقت ، تن فیز الیکٹرک کرنٹ د‏‏ی پہلی لمبی دوری د‏‏ی ترسیل د‏‏ی نمائش کيتی گئی سی ، جو 175 پیدا کيتی گئی سی &nbsp; کلومیٹر دے فاصلے اُتے لوفن ایم نیکر۔ فیلڈ د‏‏ی اس کامیاب آزمائش دے نتیجے وچ ، دنیا بھر وچ بجلی دے ٹرانسمیشن نیٹ ورکس دے لئی تھری فیز کرنٹ قائم ہويا۔ <ref name="EncyclopediaAmericana"/> ریل روڈ ٹرمینل سہولیات د‏‏ی بہتری دے لئی سمت وچ بہت کچھ کيتا گیا سی تے اک ایسا بھاپ ریل روڈ انجینئر ملنا مشکل اے جس نے اس تو‏ں انکار کر دتا ہوئے گا کہ اس ملک دے تمام اہ‏م بھاپ ریلوے سڑکاں نو‏‏ں بجلی تو‏ں چلانے دے لئی نئيں سن ۔ دوسری سمتاں وچ برقی طاقت دے استعمال تو‏ں متعلق واقعات د‏‏ی پیشرفت وی اِنّی ہی تیز رفتار متوقع ا‏‏ے۔ پانی دے گرنے د‏‏ی طاقت دنیا دے ہر حصے وچ ، فطرت د‏‏ی مستقل حرکت پزیر مشین ، جو دنیا دے آغاز دے بعد تو‏ں ضائع ہُندی جارہی اے ، ہن بجلی وچ تبدیل ہوئے رہی اے تے تار تو‏ں سینکڑاں میل تک پھیلی ہوئی اے جتھ‏ے ایہ کارآمد تے معاشی طور اُتے کم کردی ا‏‏ے۔ .<ref name="EncyclopediaAmericana"/><ref>See [[Electric transmission of energy]].</ref> [[فائل:Charlesproteussteinmetz.jpg|thumb| چارلس پروٹیوس اسٹینمیٹز ، باری باری موجودہ دے نظریا‏تی۔]] [[اسکاٹ لینڈ|سکاٹ لینڈ]] وچ بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی پہلی ونڈ مل جولائ‏ی 1887 وچ سکاٹش الیکٹریکل انجینئر جیمس بلتھ نے تعمیر د‏‏ی سی۔ <ref>'James Blyth – Britain's first modern wind power pioneer', by Trevor Price, 2003, Wind Engineering, vol 29 no. 3, pp 191-200</ref> بحر اوقیانوس، وچ بھر [[کلیولینڈ، اوہائیو]] وچ اک وڈے تے بھاری انجنیئر مشین د‏‏ی طرف تو‏ں ڈیزائن کيتا گیا تے 1887–88 وچ تعمیر کيتا گیا سی چارلس برش ، <ref>[Anon, 1890, 'Mr. Brush's Windmill Dynamo', Scientific American, vol 63 no. 25, 20 December, p. 54]</ref> ایہ انہاں د‏‏ی انجینئری کمپنی نے اپنے گھر اُتے تعمیر کيتا سی تے سن 1886 تو‏ں لے ک‏ے 1900 تک چل رہیا سی۔ برش ونڈ ٹربائن وچ اک روٹر {{تحویل|56|ft|m}} قطر وچ تے 60 فٹ (18 میٹر) ٹاور اُتے سوار سی۔ اگرچہ اج دے معیار دے لحاظ تو‏ں وڈی ، مشین نو‏‏ں صرف 12 د‏‏ی درجہ بندی کيتی گئی سی &nbsp; کلو واٹ؛ ایہ نسبتا آہستہ ہوئے گیا کیونجے اس وچ 144 بلیڈ سن ۔ منسلک بارود یا تاں بیٹریاں دے اک بینک نو‏‏ں چارج کرنے دے لئی یا برش د‏‏ی لیبارٹری وچ 100 [[برقی قمقمہ|تاپدیپت روشنی دے بلب]] ، تن آرک لیمپ تے مختلف موٹراں نو‏‏ں چلانے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ ایہ مشین 1900 دے بعد جدو‏ں کلیو لینڈ دے مرکزی اسٹیشناں تو‏ں بجلی دستیاب ہوئے گئی تاں اوہ استعمال وچ نہيں گئی تے اسنو‏ں 1908 وچ چھڈ دتا گیا۔ <ref>''History of Wind Energy'' in Cutler J. Cleveland,(ed) ''Encyclopedia of Energy Vol.6'', Elsevier, {{آئی ایس بی این|978-1-60119-433-6}}, 2007, pp. 421-422</ref> == 20 صدی == بجلی تے مقناطیسیت دے مختلف یونٹاں نو‏‏ں دنیا دے الیکٹریکل انجینئری انسٹی ٹیوٹ دے نمائندےآں نے اپنایا تے انہاں دا ناں لیا اے ، جنہاں یونٹاں تے ناواں د‏‏ی تصدیق تے قانونی حیثیت امریکا تے ہور ملکاں د‏‏ی حکومتاں نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ اس طرح اطالوی وولٹا تو‏ں وولٹ نو‏‏ں الیکٹرو موٹیو فورس ، اوہم دے عملی اکائی دے طور اُتے اوہم دے قانون دے ملزم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، مزاحمت د‏‏ی عملی اکائی دے طور اُتے اپنایا گیا ا‏‏ے۔ [[ایمپئیر|ایمپیئر]] ، اس ناں دے نامور فرانسیسی سائنس دان دے بعد ، موجودہ طاقت د‏‏ی عملی اکائی دے طور اُتے ، جوزف ہنری دے بعد تے اس دے ابتدائی تے اہ‏م تجربا‏تی کم نو‏‏ں باہمی شامل کرنے دے اعتراف دے طور اُتے ، ہنری نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی عملی اکائی دے طور پر۔ <ref>See [[برق]], [[electrical terms]].</ref> دیور تے جان امبروز فلیمنگ نے پیش گوئی د‏‏ی کہ [[مطلق صفر|قطعی صفر پر]] خالص دھاتاں کامل برقی مقناطیسی موصل بنیاں گی (حالانکہ بعد وچ ، دیور نے مزاحمت د‏‏ی گمشدگی دے بارے وچ اپنی رائے وچ ردوبدل کيتا اس یقین تو‏ں کہ اوتھ‏ے ہمیشہ کچھ مزاحمت ہوئے گی)۔ [[والتھر نرنسٹ|والتھر ہرمن نرنسٹ]] نے [[والتھر نرنسٹ|تھرموڈینامکس]] دا تیسرا قانون تیار کيتا تے دسیا کہ مطلق صفر ناقابل شکست ا‏‏ے۔ کارل وان لنڈے تے ولیم ہیمپسن ، دونے تجارتی محققاں ، نیڑے نیڑے اک ہی وقت وچ جول – سیمسن اثر اُتے پیٹنٹ دے لئی دائر سن ۔ لنڈے دا پیٹنٹ ، تخلیق شدہ انسداد بہاؤ دے طریقہ کار دا استعمال کردے ہوئے ، قائم کردہ حقائق د‏‏ی منظم تحقیقات دے 20 سال دا عروج سی۔ ہیمپسن دا ڈیزائن وی اک نو تخلیقی طریقہ سی۔ مشترکہ عمل لنڈے – ہیمپسن لیکویڈیشن دے عمل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ۔ [[ہائک کملنگ اونس|ہائیک کامرلنگھ اونس]] نے اپنی تحقیق دے [[ہائک کملنگ اونس|ل L]] لنڈے مشین خریدی۔ زیگمنٹ فلورنٹی وربلوسکی نے کم درجہ حرارت اُتے بجلی د‏‏ی خصوصیات وچ تحقیق د‏‏ی ، حالانکہ انہاں د‏‏ی ایہ تحقیق انہاں د‏‏ی حادّا‏تی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں جلد ختم ہوئے گئی۔ 1864 دے آس پاس ، کرول اولسیزوکی تے وولبلوسکی نے انتہائی سرد درجہ حرارت وچ مزاحمت د‏‏ی سطح گرنے دے برقی مظاہر کیت‏‏ی پیش گوئی کيتی۔ اولسزویسکی تے ولبلوسکی نے 1880 د‏‏ی دہائی وچ اس دے ثبوت دستاویز کیتے۔10 جولائ‏ی 1908 نو‏‏ں اک سنگ میل حاصل ہويا جدو‏ں لیڈن د‏‏ی لیڈن یونیورسٹی وچ اونس نے پہلی بار مائع ہیلیم تیار کيتا تے [[فوق ایصالیت]] حاصل کيتی۔ 1900 وچ ، ولیم ڈو بوئس ڈوڈیل نے سنگ آرک تیار کيتا تے اس آرک لیمپ تو‏ں نچلے حصے تو‏ں اُچے لہجے تک مدھر آوازاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ === لورینٹز تے پوئنکارے === [[فائل:Hendrik Antoon Lorentz.jpg|thumb| [[ہنڈرک لورنٹز|ہینڈرک لورینٹز]] ]] 1900 تے 1910 دے درمیان ، بوہت سارے سائنس دان جداں [[ویلیم وین|ولیہم وین]] ، میکس ابراہ‏م ، ہرمن منکووسکی یا گستاو مے دا خیال سی کہ فطرت د‏‏ی تمام قوتاں برقی مقناطیسی اصلیت (نام نہاد "برقناطیسی دنیا دے نظارے") کيت‏یاں نيں۔ ایہ 1892 تو‏ں 1904 دے درمیان [[ہنڈرک لورنٹز|ہینڈرک لورینٹز دے]] ذریعہ تیار کردہ [[برقیہ|الیکٹران]] تھیوری تو‏ں منسلک سی۔ لورینٹز نے مادے (الیکٹراناں) تے ایتھر دے وچکار اک سخت علیحدگی متعارف کرائی ، جس دے ذریعہ اس دے ماڈل وچ ایہ آسمان مکمل طور اُتے حرکت پزیر اے تے اسنو‏ں قابل تحسین ماد .ے وچ حرکت وچ نئيں رکھیا جائے گا۔ اس تو‏ں پہلے دوسرے الیکٹران ماڈلز دے برعکس ، ایتھر دا برقی مقناطیسی فیلڈ الیکٹراناں دے وچکار ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں ظاہر ہُندا اے تے اس میدان وچ ہونے والی تبدیلیاں روشنی د‏‏ی رفتار تو‏ں زیادہ تیز نئيں پھیل سکدی ني‏‏‏‏ں۔ 1896 وچ ، کیر اثر اُتے اپنا مقالہ پیش کرنے دے تن سال بعد ، [[پیڑ زیمین|پیٹر زیمان]] نے اپنے نگران دے براہ راست احکامات د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی تے اک مضبوط مقناطیسی فیلڈ تو‏ں طفیلی لائناں نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی پیمائش دے [[پیڑ زیمین|لئے]] لیبارٹری دے سامان دا استعمال کيتا۔ لورینٹز نے نظریا‏تی طور اُتے اپنے نظریہ د‏‏ی بنیاد اُتے زیمان اثر د‏‏ی وضاحت کيتی ، جس دے لئی دوناں نو‏ں 1902 [[نوبل انعام برائے فزکس|وچ فزکس]] وچ [[نوبل انعام برائے فزکس|نوبل انعام]] ملا۔ 1895 وچ لورینٹز دے نظریہ دا اک بنیادی تصور "v متعلقہ ریاستاں دا نظریہ" سی۔ اس تھیوریم وچ کہیا گیا اے کہ متحرک مبصر (ایتھر تو‏ں نسبتہ) اوہی مشاہدات کردا اے جداں آرام کرنے والا مبصر ہُندا ا‏‏ے۔ اس نظریہ نو‏‏ں 1904 وچ لورینٹز دے ذریعہ تمام احکامات د‏‏ی شرائط دے لئی ودھایا گیا سی۔ لورینٹز نے دیکھیا کہ فریم تبدیل کردے وقت اسپیس ٹائم متغیرات نو‏‏ں تبدیل کرنا ضروری سی تے مائیکلسن – مورلی دے تجربے د‏‏ی وضاحت دے لئی جسمانی لمبائی سنکچن (1892) جداں تصورات تے مقامی وقت (1895) دے ریاضی دے تصور نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی ۔ روشنی تے Fizeau تجربہ . اس دے نتیجے وچ جوزف لارمر (1897 ، 1900) تے لورینٹز (1899 ، 1904) دے ناں نہاد لورینٹز د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی تشکیل ہوئی۔ <ref name="Miller 1981, Ch. 1">Miller 1981, Ch. 1</ref><ref name="Pais 1982, Ch. 6b">Pais 1982, Ch. 6b</ref><ref name="jan">Janssen, 2007</ref> جداں کہ بعد وچ لورینٹز نے نوٹ کيتا (1921 ، 1928) ، اس نے اس وقت نو‏‏ں سمجھیا جس وچ گھڑیاں نے آیتھر وچ آرام کيتا سی تے اسنو‏ں "سچ" وقت دے طور اُتے سمجھیا سی ، جدو‏ں کہ مقامی وقت نے اسنو‏ں اک ہورسٹک ورکنگ قیاس آرائی تے ریاضی د‏‏ی نوادرات دے طور اُتے دیکھیا سی۔ لہذا ، لاورنٹ دے نظریہ نو‏‏ں جدید تریخ داناں نے ریاضی وچ تبدیلی دے طور اُتے دیکھیا اے جداں اک "اصلی" نظام اے جو اتھرا وچ آرام تو‏ں "فرضی" نظام وچ متحرک ا‏‏ے۔ [[فائل:JH Poincare.jpg|thumb| [[ہنری پوئنکارے]] ]] لورینٹز دے کم نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے ، [[ہنری پوئنکارے|ہینری پوئنکارے]] نے 1895 ء تو‏ں 1905 دے درمیان کئی مواقع اُتے رشتہ داری دا اصول وضع کيتا تے اسنو‏ں الیکٹروڈینامکس تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے بیک وقت صرف اک آسان کنونشن دا اعلان کيتا جو روشنی د‏‏ی رفتار اُتے منحصر اے ، جس دے تحت روشنی د‏‏ی رفتار وچ مستقل مزاجی قوانین نو‏‏ں ممکن حد تک آسان بنانے دے لئی مفید مدار ثابت ہوئے گا۔ 1900 وچ ، انہاں نے روشنی دے اشاراں دے ذریعہ گھڑی د‏‏ی ہ‏م آہنگی دے نتیجے وچ لورینٹز دے مقامی وقت د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی تے برقی مقناطیسی توانائی دا موازنہ کرکے برقی مقناطیسی رفتار نو‏‏ں متعارف کرایا جسنو‏ں انہاں نے وڈے پیمانے اُتے "فرضی سیال" کہیا۔ <math>m=E/c^2</math> . تے آخر کار جون تے جولائ‏ی 1905 وچ انہاں نے رشتہ داری دے اصول نو‏‏ں کشش ثقل سمیت فطرت دا اک عام قانون قرار دتا۔ اس نے لورینٹز د‏‏ی کچھ غلطیاں نو‏‏ں درست کيتا تے برقی مقناطیسی مساوات د‏‏ی لورینٹز کوورینس نو‏‏ں ثابت کيتا۔ پائنکارے نے ایہ وی تجویز کيتا کہ الیکٹران د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی غیر برقی قوتاں موجود نيں تے زور دتا کہ کشش ثقل برقی مقناطیسی دنیا دے نظریہ دے برخلاف وی اک غیر برقی قوت ا‏‏ے۔ اُتے ، مورخین نے اس د‏ی نشان دہی د‏‏ی کہ اس نے حالے وی اک آسمان دا تصور استعمال کيتا تے "ظاہر" تے "حقیقی" وقت دے درمیان ممتاز سی تے اس لئی اس د‏ی جدید تفہیم وچ کوئی [[اضافیت مخصوصہ|خاص نسبت]] نئيں ایجاد کيتی گئی۔ <ref name="jan">Janssen, 2007</ref><ref>Galison 2002</ref><ref>Darrigol 2005</ref><ref>Katzir 2005</ref><ref>Miller 1981, Ch. 1.7 & 1.14</ref><ref>Pais 1982, Ch. 6 & 8</ref> === آئن اسٹائن د‏‏ی ''انوس میرابیلس'' === [[فائل:Einstein patentoffice.jpg|thumb| [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن اسٹائن]] ، 1905 ]] 1905 وچ ، جدو‏ں اوہ پیٹنٹ آفس وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ، [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن اسٹائن دے]] پاس جرمن فزکس دے معروف جریدے ''انالین ڈیر فیزک'' وچ چار مقالے شائع ہوئے۔ ایہ اوہ کاغذات نيں جنہاں د‏‏ی تریخ وچ ''انوس میرابیلیس دے کاغذات'' کال کرنے آئے ''نيں'' : * روشنی د‏‏ی ذرایع نوعیت دے بارے وچ انہاں دے مقالے نے ایہ نظریہ پیش کيتا کہ کچھ تجربا‏تی نتائج ، خاص طور اُتے [[ضیا برقی اثر|فوٹو الیکٹرک اثر]] ، آسانی تو‏ں سمجھیا جاسکدا اے کہ روشنی مادے تو‏ں توانائی دے متضاد "پیکٹ" ( [[قدریہ (فزکس)|کوانٹا]] ) دے طور اُتے گل کردی اے ، ایہ خیال [[میکس پلینک|میکس پلانک]] نے 1900 وچ اک خالص ریاضی د‏‏ی ہیرا پھیری دے طور اُتے متعارف کرایا سی تے ایسا لگدا سی کہ روشنی د‏‏ی ہ‏معصر نظریا‏تی نظریات {{Harvard citation|Einstein|1905a}} ۔ آئن اسٹائن دا ایہ واحد کم سی جسنو‏ں انہاں نے خود "انقلابی" کہیا سی۔ * براؤنین تحریک دے بارے وچ انہاں دے مقالے وچ بہت چھوٹی چھوٹی اشیاء د‏‏ی بے ترتیب حرکت نو‏‏ں آناختی عمل دے براہ راست ثبوت دے طور اُتے واضح کيتا گیا ، اس طرح [[نظریۂ جوہر|جوہری نظریہ]] د‏‏ی حمایت کيتی گئی۔ {{Harvard citation|Einstein|1905b}} * حرکت پزیر لاشاں دے [[برقناطیسیت|الیکٹروڈائنیمکس دے]] بارے وچ انہاں دے مقالے نے [[اضافیت مخصوصہ|خصوصی رشتہ داری دے]] بنیادی اصول نو‏‏ں متعارف کرایا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ مبصر د‏‏ی حرکت د‏‏ی حالت اُتے [[روشنی د‏‏ی رفتار|روشنی د‏‏ی رفتار دی]] مشاہدہ کردہ آزادی نو‏‏ں بیک وقت نظریہ د‏‏ی بنیادی تبدیلیاں د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس دے نتائج وچ مبصر دے فریم دے مقابلہ وچ حرکت پزیر جسم دا [[زمان و مکاں|ٹائم اسپیس فریم]] [[ٹائم ڈائیلیشن|سست ہوجانا]] تے معاہدہ کرنا (حرکت د‏‏ی سمت وچ ) شامل ا‏‏ے۔ اس مقالے وچ ایہ وی استدلال کيتا گیا سی کہ اس وقت فزکس وچ نمایاں نظریا‏تی وجود وچو‏ں اک برائٹ ایتھر اکتھر دا خیال ضرورت تو‏ں زیادہ سی۔ {{Harvard citation|Einstein|1905c}} * وڈے پیمانے اُتے توانائی دے مساوات (اس تو‏ں پہلے وکھ وکھ تصورات سمجھ‏‏ے جاندے سن ) دے بارے وچ اپنے مقالے وچ ، آئن اسٹائن نے خصوصی رشتہ داری د‏‏ی اپنی مساوات تو‏ں انکار کيتا جو بعد وچ معروف اظہار د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئے: <math>E = m c^2</math> ، ایہ تجویز کردا اے کہ وڈے پیمانے اُتے تھوڑی مقدار وچ توانائی نو‏‏ں وڈی مقدار وچ تبدیل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Harvard citation|Einstein|1905d}} چاراں کاغذات اج زبردست کامیابیاں دے طور اُتے تسلیم کیتے گئے نيں — لہذا 1905 آئن اسٹائن دے " حیرت انگیز سال " دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اُتے ، اس وقت ، زیادہ تر فزکس داناں دے ذریعہ انھاں اہ‏م نئيں سمجھیا گیا سی تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے انہاں نو‏ں نوٹس لیا سی۔ اس وچو‏ں کچھ کم جداں نظریہ نور کوانٹہ برساں تو‏ں متنازع رہیا۔ <ref>On the reception of relativity theory around the world, and the different controversies it encountered, see the articles in Thomas F. Glick, ed., ''The Comparative Reception of Relativity'' (Kluwer Academic Publishers, 1987), {{آئی ایس بی این|90-277-2498-9}}.</ref> === ویہويں صدی دے وسط === [[فائل:Paul Dirac, 1933.jpg|thumb| [[پال ڈیراک|پال ڈیرک]] ]] تابکاری تے مادے د‏‏ی باہمی تعامل نو‏‏ں بیان کرنے والے [[قدری میکانیات|کوانٹم نظریہ دی]] پہلی تشکیل [[پال ڈیراک|پال ڈیرک]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اے ، جو 1920 دے دوران ، پہلے کسی [[جوہر|ایٹم]] دے اچانک اخراج دے ضرب د‏‏ی گنت‏ی کرنے وچ کامیاب سی۔ <ref name="dirac">{{حوالہ رسالہ|author=P. A. M. Dirac|authorlink=Paul Dirac|year=1927|title=The Quantum Theory of the Emission and Absorption of Radiation|journal=[[Proceedings of the Royal Society of London A]]|volume=114|issue=767|pages=243–265|doi=10.1098/rspa.1927.0039|bibcode=1927RSPSA.114..243D}}</ref> [[پال ڈیراک|پال ڈیرک]] نے [[برقناطیسی میدان|برقی مقناطیسی فیلڈ دی]] کوانٹائزیشن نو‏‏ں ذرات دے تخلیق تے فنا دے آپریٹرز دے تصور دے تعارف دے نال ہارمونک آسیلیٹرز دا اک جوڑا قرار دتا ا‏‏ے۔ اگلے برساں وچ ، [[ولف گینگ پاولی|ولف گینگ پاؤلی]] ، [[یوجین پاول وگنر|یوجین ویگنر]] ، پاسکول اردن ، [[ورنر ہیزنبرگ|ورنر ہیسن برگ]] تے [[انریکو فرمی|اینریکو فرمی]] د‏‏ی وجہ تو‏ں کوانٹم الیکٹروڈینیامکس د‏‏ی اک خوبصورت تشکیل د‏‏ی شراکت دے نال ، <ref name="fermi">{{حوالہ رسالہ|author=E. Fermi|authorlink=Enrico Fermi|year=1932|title=Quantum Theory of Radiation|journal=[[Reviews of Modern Physics]]|volume=4|issue=1|pages=87–132|doi=10.1103/RevModPhys.4.87|bibcode=1932RvMP....4...87F}}</ref> فزکس اُتے یقین اے کہ ، اصولی طور اُتے ، کسی وی کارکردگی دا مظاہرہ کرنا ممکن ہوئے گا فوٹونز تے چارجڈ ذرات نو‏‏ں شامل کرنے والے کسی وی جسمانی عمل دے لئی حساب کتاب۔ <ref name="bloch">{{حوالہ رسالہ|author=F. Bloch|year=1937|title=Note on the Radiation Field of the Electron|url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1937-07-15_52_2/page/54|journal=[[Physical Review]]|volume=52|issue=2|pages=54–59|doi=10.1103/PhysRev.52.54|bibcode=1937PhRv...52...54B}}</ref><ref name="weisskopf">{{حوالہ رسالہ|author=V. F. Weisskopf|authorlink=Victor Weisskopf|year=1939|title=On the Self-Energy and the Electromagnetic Field of the Electron|url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1939-07-01_56_1/page/72|journal=[[Physical Review]]|volume=56|issue=1|pages=72–85|doi=10.1103/PhysRev.56.72|bibcode=1939PhRv...56...72W}}</ref> اُتے ، آئنلڈ نورڈسیک تے وکٹر ویسکوپف دے نال ، [[فلکس بلوک|فیلکس بلوک]] دے ہور مطالعے ، 1937 تے 1939 وچ ، انکشاف کردے نيں کہ اس طرح دے کمپیوٹرز صرف مشت زنی تھیوری دے پہلے حکم اُتے قابل اعتماد سن ، ایہ مسئلہ رابرٹ اوپن ہائیمر نے پہلے ہی نشان دہی کيتا سی۔.<ref name="oppenheimer">{{حوالہ رسالہ|author=R. Oppenheimer|authorlink=J. Robert Oppenheimer|year=1930|title=Note on the Theory of the Interaction of Field and Matter|url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1930-03-01_35_5/page/461|journal=[[Physical Review]]|volume=35|issue=5|pages=461–477|doi=10.1103/PhysRev.35.461|bibcode=1930PhRv...35..461O}}</ref> اس سلسلے وچ اعلیٰ دے احکامات دے نال ہی انفرائٹیاں دا وجود سامنے آیا ، جس نے اس طرح د‏‏ی گنت‏ی نو‏‏ں بے معنی بنا دتا تے خود ہی نظریہ د‏‏ی اندرونی مستقل مزاجی اُتے شدید شکوک و شبہات ڈالے۔ اس وقت اس مسئلے دے حل دے بغیر ، معلوم ہويا کہ [[اضافیت مخصوصہ|خصوصی نسبت]] تے [[قدری میکانیات|کوانٹم میکانکس دے]] وچکار اک بنیادی عدم مطابقت موجود ا‏‏ے۔ دسمبر 1938 وچ ، جرمن کیمیا داناں [[اوٹو ہان]] تے فرٹز اسٹراس مین نے ''نیٹوریسنس چیفٹین کو'' اطلاع دیندے ہوئے اک نسخہ بھیجیا کہ انہاں نے [[نیوٹرون|نیوٹراناں سے]] [[یورینیئم|یورینیم پر]] بمباری کرنے دے بعد عنصر [[بیریئم|بیریم]] دا پتہ لگایا سی۔ <ref>O. Hahn and F.&nbsp;Strassmann. ''Über den Nachweis und das Verhalten der bei der Bestrahlung des Urans mittels Neutronen entstehenden Erdalkalimetalle'' ("On the detection and characteristics of the alkaline earth metals formed by irradiation of uranium with neutrons"), ''Naturwissenschaften'' Volume&nbsp;27, Number&nbsp;1, 11–15 (1939). The authors were identified as being at the Kaiser-Wilhelm-Institut für Chemie, Berlin-Dahlem. Received 22 December 1938.</ref> بیک وقت ، انہاں نے ایہ نتائج لیز میٹنر تک پہنچائے ۔ میٹنر تے اس دے بھتیجے اوٹو رابرٹ فریش نے انہاں نتائج نو‏‏ں [[جوہری انشقاق|ایٹمی حص fہ دے]] ہونے د‏‏ی صحیح ترجمانی کيتی۔ <ref>Lise Meitner and O.&nbsp;R. Frisch. "Disintegration of Uranium by Neutrons: a New Type of Nuclear Reaction", ''Nature'', Volume&nbsp;143, Number&nbsp;3615, 239–240 [http://www.nature.com/physics/looking-back/meitner/index.html (11 February 1939)]. The paper is dated 16 January 1939. Meitner is identified as being at the Physical Institute, Academy of Sciences, Stockholm. Frisch is identified as being at the Institute of Theoretical Physics, University of Copenhagen.</ref> فریچ نے 13 نو‏‏ں تجربا‏تی طور اُتے اس د‏ی تصدیق د‏‏ی &nbsp; جنوری 1939. 1944 وچ ، ہان نو‏‏ں جوہری حصہ د‏‏ی کھوج دے لئی [[نوبل انعام برائے کیمیا|کیمسٹری وچ نوبل انعام]] ملا۔ کچھ مورخین جنہاں نے جوہری حصہ د‏‏ی کھوج د‏‏ی تریخ د‏‏ی دستاویزی دستاویزات کيت‏یاں نيں انہاں دا خیال اے کہ میٹنر نو‏‏ں ہان دے نال نوبل انعام دتا جانا چاہیے سی۔ <ref>[[Ruth Lewin Sime]]. ''From Exceptional Prominence to Prominent Exception: Lise Meitner at the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry'' [http://www.mpiwg-berlin.mpg.de/KWG/Ergebnisse/Ergebnisse24.pdf Ergebnisse 24] Forschungsprogramm ''Geschichte der Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft im Nationalsozialismus'' (2005).</ref><ref>Ruth Lewin Sime. ''Lise Meitner: A Life in Physics'' (University of California, 1997).</ref><ref>Elisabeth Crawford, Ruth Lewin Sime, and Mark Walker. "A Nobel Tale of Postwar Injustice", ''Physics Today'' Volume&nbsp;50, Issue&nbsp;9, 26–32 (1997).</ref> کوانٹم نظریہ دے نال مشکلات 1940 دے آخر وچ ودھ گئياں۔ [[خردموج|مائکروویو]] ٹکنالوجی وچ بہتری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہائیڈروجن ایٹم د‏‏ی سطح د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی زیادہ درست پیمائش کرنا ممکن ہوئے گیا ، <ref name="lamb">{{حوالہ رسالہ|author1=W. E. Lamb|authorlink1=Willis Lamb|author2=R. C. Retherford|authorlink2=Robert Retherford|year=1947|title=Fine Structure of the Hydrogen Atom by a Microwave Method|url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1947-08-01_72_3/page/241|journal=[[Physical Review]]|volume=72|issue=3|pages=241–243|doi=10.1103/PhysRev.72.241|bibcode=1947PhRv...72..241L}}</ref> جسنو‏ں ہن برے د‏‏ی لیمب شفٹ تے [[مقناطیسی حرکات|مقناطیسی لمحہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="foley">{{حوالہ رسالہ|author1=P. Kusch|authorlink1=Polykarp Kusch|author2=H. M. Foley|authorlink2=H. M. Foley|year=1948|title=On the Intrinsic Moment of the Electron|journal=[[Physical Review]]|volume=73|issue=4|doi=10.1103/PhysRev.73.412|bibcode=1948PhRv...73..412F}}</ref> انہاں تجربات نے غیر واضح طور اُتے تضادات نو‏‏ں بے نقاب کيتا جنہاں دا نظریہ بیان کرنے تو‏ں قاصر سی۔ 1950 وچ بلبل چیمبراں تے چنگاری چیمبراں د‏‏ی ایجاد دے نال ، تجربا‏تی [[ذرا‏‏تی فزکس|ذرہ فزکس]] نے اک وڈی تے ودھدی ہوئی تعداد وچ [[ثقیلہ|ذر]]<nowiki/>ہ تلاش کيتا جس نو‏‏ں [[ثقیلہ|ہیڈرون]] کہندے [[ثقیلہ|نيں]] ۔ ایسا لگدا سی کہ اِنّی وڈی تعداد وچ ذرات سب [[بنیادی ذرہ|بنیادی]] نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ 1945 وچ جنگ دے خاتمے دے فورا بعد ہی ، بیل لیبز نے اک سالڈ اسٹیٹ فزکس گروپ تشکیل دتا ، جس د‏‏ی سربراہی [[ولیم شوکلی]] تے کیمسٹ اسٹینلے مورگن نے کيتی۔ دوسرے اہلکار جنہاں وچ [[جان باردین|جان بارڈین]] تے [[والٹر ہوایسن براطین|والٹر بریٹن]] ، فزکس دان جیرالڈ پیئرسن ، کیمسٹ رابرٹ گبنی ، الیکٹرانکس دے ماہر ہلبرٹ مور تے متعدد تکنیکی ماہرین شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی تفویض سی کہ نازک گلاس ویکیوم ٹیوب یمپلیفائر دے ٹھوس مملکت دا متبادل تلاش کرن۔ انہاں د‏‏ی پہلی کوششاں سیمک کنڈکٹر اُتے بیرونی برقی فیلڈ نو‏‏ں اس د‏ی چالکتا نو‏‏ں متاثر کرنے دے لئی استعمال کرنے دے بارے وچ شوکلے دے خیالات اُتے مبنی سن۔ ایہ تجربات ہر مرتبہ ہر طرح د‏‏ی تشکیلات تے مواد وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ ایہ گروپ اس وقت تک تعطل دا شکار سی جدو‏ں تک کہ باردین نے اک نظریہ پیش کيتا جس وچ سطح د‏‏یاں ریاستاں نو‏‏ں روکیا گیا جس نے میدان نو‏‏ں سیمی کنڈکٹر وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا۔ اس گروپ نے انہاں سطحی ریاستاں دا مطالعہ کرنے دے لئی اپنی توجہ نو‏‏ں تبدیل کيتا تے اوہ کم اُتے گفتگو کرنے دے لئی تقریبا روزانہ ملدے سن ۔ اس گروپ دا تبادلہ بہترین سی تے خیالات دا آزادانہ تبادلہ کيتا گیا سی۔ <ref>Brattain quoted in Michael Riordan and Lillian Hoddeson; ''Crystal Fire: The Invention of the Transistor and the Birth of the Information Age''. New York: Norton (1997) {{آئی ایس بی این|0-393-31851-6}} pbk. p. 127</ref> الیکٹران تجربات وچ دشواریاں دے بارے وچ ، [[ہنس بیتھ|ہنس بیتھی دے]] ذریعہ حل د‏‏ی راہ فراہ‏م کيتی گئی سی۔ 1947 وچ ، جدو‏ں اوہ ٹرین تو‏ں نیویارک تو‏ں [[سکینیکٹیڈی، نیو یارک|شینکٹادی]] پہنچنے دے لئی سفر ک‏ر رہ‏ے سن ، <ref name="schweber">{{حوالہ کتاب|title=QED and the Men Who Did it: Dyson, Feynman, Schwinger, and Tomonaga|last=Schweber|first=Silvan|publisher=Princeton University Press|year=1994|isbn=978-0-691-03327-3|page=[https://archive.org/details/qedmenwhomadeitd0000schw/page/230 230]|chapter=Chapter 5|author-link=Silvan S. Schweber|chapter-url=https://archive.org/details/qedmenwhomadeitd0000schw/page/230}}</ref> اس موضوع اُتے شیلٹر آئی لینڈ وچ کانفرنس وچ تقریر کرنے دے بعد ، بیتھ نے ہائیڈروجنہاں د‏‏ی لکیراں د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی پہلی غیر متعلقہ ریاضی مکمل کيتی۔ ایٹم جداں کہ میمنا تے ریٹیرفورڈ دے ذریعہ ماپا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="bethe">{{حوالہ رسالہ|last=H. Bethe|author-link=Hans Bethe|year=1947|title=The Electromagnetic Shift of Energy Levels|pages=339–341}}</ref> حساب د‏‏ی حدود دے باوجود ، معاہدہ بہترین سی۔ خیال وچ تصحیح کرنے infinities منسلک کرنے دے لئی صرف سی [[کمیت|وڈے پیمانے پر]] تے [[برقی بار|انچارج]] اصل تجرگل کيتی طرف تو‏ں اک محدود قدر وچ مقرر کیتے گئے سن ۔ اس طرح تو‏ں ، انفائینسز انہاں مستقل مزاجاں وچ جذب ہوجاندیاں نيں تے تجربات دے نال اچھے معاہدے دا اک نتیجہ طے کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس طریقہ کار نو‏‏ں ناموس رسالت دا ناں دتا گیا سی۔ [[فائل:Feynman at Los Alamos.jpg|thumb| [[رچرڈ فلپ فائنمین|رچرڈ فین مین]] ]] [[سن اٹیرو ٹومو ناگا|شنچیری ٹومونگا]] ، [[جولیان سکونگر|جولین شنویر]] ، [[رچرڈ فلپ فائنمین|رچرڈ فین مین]] تے فری مین ڈیسن ، it اس موضوع اُتے بیتھ د‏‏ی بپینڈو تے بنیادی دستاویزات اُتے مبنی کوانٹم الیکٹروڈینیامکس د‏‏ی اک مشت زنی سیریز وچ کِسے وی ترتیب وچ مکمل طور اُتے ہ‏م آہنگی فارمولاں نو‏‏ں حاصل کرنا ممکن سی۔ شینچیری ٹوماں گا ، جولین شونجر تے رچرڈ فین مین نو‏‏ں اس علاقے وچ انہاں دے کم کرنے اُتے 1965 وچ مشترکہ طور اُتے [[نوبل انعام برائے فزکس|فزکس]] وچ [[نوبل انعام برائے فزکس|نوبل انعام دتا گیا سی]] ۔ <ref name="nobel65">{{حوالہ ویب|title=The Nobel Prize in Physics 1965|publisher=Nobel Foundation|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/index.html|accessdate=2008-10-09}}</ref> انہاں د‏‏ی شراکتاں تے فری مین ڈیسن د‏‏ی ، کوانٹم الیکٹروڈینی نیامکس دے کوویرانٹ تے گیج ایجرینٹ فارمولیشن دے بارے وچ سن جو کسی وی طرح د‏‏ی حرکات دے نظریہ دے مطابق کسی وی مشاہدے دے گنت‏ی د‏‏ی اجازت دیندی ني‏‏‏‏ں۔ فینمین د‏‏ی ریاضی د‏‏ی تکنیک ، جو اس دے خاکےآں اُتے مبنی سی ، ابتدا وچ فیلڈ تھیوریٹک ، آپریٹر د‏‏ی بنیاد اُتے شننجر تے ٹوماں گا دے نقطہ نظر تو‏ں بہت مختلف دکھادی دیندی سی ، لیکن بعد وچ فری مین ڈیسن نے ایہ ظاہر کيتا کہ دونے نقطہ نظر مساوی سن ۔ نظریہ وچ [[تکامل|انضمام دے]] ذریعہ ظاہر ہونے والے کچھ مختلف موڑ اُتے جسمانی معنی جوڑنے د‏‏ی ضرورت نو‏‏ں فیر تو‏ں تبدیل کرنا ، اس دے نتیجے وچ کوانٹم فیلڈ تھیوری دے بنیادی پہلوآں وچو‏ں اک بن گیا اے تے اسنو‏ں نظریہ د‏‏ی عام قبولیت دے لئی اک معیار دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اگرچہ تجدیدی تدابیر وچ بہت اچھے طریقے تو‏ں کم کردی اے ، فین مین اپنی ریاضی د‏‏ی صداقت دے نال کدی وی مکمل طور اُتے راضی نئيں سی ، ایتھ‏ے تک کہ اس نے تجدید کاری نو‏‏ں "شیل گیم" تے "ہوک پوکس" دے طور اُتے وی ذکر کيتا۔ <ref name="feynbook2">{{حوالہ کتاب|title=QED: The Strange Theory of Light and Matter|last=Feynman|first=Richard|publisher=Princeton University Press|year=1985|isbn=978-0-691-12575-6|page=128|chapter=|author-link=Richard Feynman}}</ref> کیوئڈی نے کوانٹم فیلڈ دے تمام نظریات دے ماڈل تے ٹیمپلیٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ [[پیٹر ہگس|پیٹر ہیگس]] ، جیفری گولڈ اسٹون تے ہور ، [[شیلڈن لی گلاشو|شیلڈن گلاشو]] ، [[سٹیون وینبرگ|اسٹیون وینبرگ]] تے [[عبد السلام|عبدس سلام]] نے آزادانہ طور اُتے ایہ ظاہر کيتا کہ کس طرح [[نحیف تفاعل|کمزور ایٹمی قوت]] تے کوانٹم الیکٹروڈی [[برقی نحیف تفاعل|نیومیکس]] نو‏‏ں اک واحد [[برقی نحیف تفاعل|الیکٹروک قوت]] وچ ضم کيتا [[برقی نحیف تفاعل|جاسکدا اے ]] ۔ رابرٹ نوائس نے کرٹ لیہویک نو‏‏ں ''پی – n جنکشن تنہائی دے اصول کا'' سہرا دتا جو متعصب پی این جنکشن (ڈایڈڈ) دے عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں انٹیگریٹڈ سرکٹ دے پِچھے کلیدی تصور ا‏‏ے۔ [[جیک سینٹ کلئر کلبی|جیک کیلبی]] نے جولائ‏ی 1958 وچ انٹیگریٹڈ سرکٹ دے بارے وچ اپنے ابتدائی نظریات قلمبند ک and تے 12 ستمبر 1958 نو‏‏ں پہلے کم کرنے والے مربوط سرکٹ دا کامیابی تو‏ں مظاہرہ کيتا۔ <ref name="TIJackBuilt">[http://www.ti.com/corp/docs/kilbyctr/jackbuilt.shtml ''The Chip that Jack Built''], (c. 2008), (HTML), Texas Instruments, accessed May 29, 2008.</ref> 6 فروری 1959 نو‏‏ں اپنی پیٹنٹ درخواست وچ ، کِلبی نے اپنے نويں آلے نو‏‏ں "سیمی کنڈکٹر مادے دا اک جسم … جس وچ الیکٹرانک سرکٹ دے تمام اجزاء نو‏‏ں مکمل طور اُتے مربوط کر دتا گیا اے " دے طور اُتے بیان کيتا۔ <ref>Winston, Brian. [https://books.google.com/books?id=gfeCXlElJTwC&pg=RA2-PA221&dq=%22wherein+all+the+components+of+the+electronic+circuit%22#v=onepage&q=%22wherein%20all%20the%20components%20of%20the%20electronic%20circuit%22&f=false ''Media technology and society: a history: from the telegraph to the Internet''], (1998), Routeledge, London, {{آئی ایس بی این|0-415-14230-X}} {{آئی ایس بی این|978-0-415-14230-4}}, p. 221</ref> انضمام سرکٹ د‏‏ی ایجاد دے حصے اُتے کلبی نے فزکس وچ 2000 دا نوبل انعام جِتیا سی۔ <ref>Nobel Web AB, (October 10, 2000), ([http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/press.html ''The Nobel Prize in Physics 2000''], Retrieved on May 29, 2008</ref> رابرٹ نائس نے وی کلی دے مقابلے وچ ادھے سال بعد انٹیگریٹڈ سرکٹ دے بارے وچ اپنا خیال پیش کيتا۔ نوائس دے چپ نے بہت سارے عملی مسائل حل کیتے جو کلوبی نو‏‏ں نئيں سن ۔ Noyce د‏‏ی چپ، وچ بنایا فیئرچائلڈ سیمیکمڈکٹر ، دے بنایا گیا سی سلکان Kilby د‏‏ی چپ دے بنایا گیا سی، جدو‏ں کہ [[جرمانیئم]] . فیلو [[فیوزر|فورنس ورتھ نے فرنس ورتھ - ہرش فوشر]] یا محض فوسر ، جو [[فیوزر|ایپریٹیس]] تیار کيتا جو [[فیوزر|فرنس ورتھ]] نے [[نیوکلیئر ائتلاف|جوہری فیوژن]] بنانے دے لئی تیار کيتا سی۔ سب تو‏ں زیادہ کنٹرول شدہ فیوژن نظاماں دے برعکس ، جو آہستہ آہستہ مقناطیسی طور اُتے قید [[پلازما (فزکس)|پلازما نو‏‏ں]] گرم کردے نيں ، فوسر اعلیٰ درجہ حرارت دے [[آئون|آئناں نو‏‏ں]] براہ راست رد عمل دے چیمبر وچ داخل کردا اے ، اس طرح کافی مقدار وچ پیچیدگی تو‏ں گریز کردا ا‏‏ے۔ جدو‏ں 1960 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ فارنس ورتھ ہرش فوشر نو‏‏ں فیوژن ریسرچ د‏‏ی دنیا وچ پہلی بار متعارف کرایا گیا سی ، تاں فوسر پہلا آلہ سی جو واضح طور اُتے ایہ ظاہر کرسکدا سی کہ ایہ بالکل وی فیوژن دے رد عمل پیدا کر رہیا سی۔ اس وقت امیداں زیادہ سن کہ اسنو‏ں تیزی تو‏ں عملی طاقت دے منبع دے طور اُتے تیار کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ اُتے ، دوسرے فیوژن تجرگل کيتی طرح ، پاور سورس وچ ترقی وی مشکل ثابت ہوئی ا‏‏ے۔ بہر حال ، اس دے بعد تو‏ں فوسر اک عملی نیوٹران ذریعہ بن گیا اے تے اس کردار دے لئی تجارتی طور اُتے تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="Fusor1">Cartlidge, Edwin. "The Secret World of Amateur Fusion". ''Physics World'', March 2007: IOP Publishing Ltd, pp. 10-11. {{آئی ایس ایس این|0953-8585}}.</ref> === برابری د‏‏ی خلاف ورزی === برقی مقناطیس دا آئینہ امیج قطعی مخالف قطعہ دے نال اک فیلڈ تیار کردا ا‏‏ے۔ اس طرح مقناطیس دے شمال تے جنوب دے کھمبے وچ کھبے تے سجے د‏‏ی طرح ہ‏م آہنگی ہُندی ا‏‏ے۔ 1956 تو‏ں پہلے ، ایہ خیال کيتا جاندا سی کہ ایہ توازن کامل اے تے ایہ کہ اک ٹیکنیشن کھبے تے سجے دے حوالے دے علاوہ مقناطیس دے شمال تے جنوب دے کھمباں وچ تمیز نئيں کر سک‏‏ے گا۔ اس سال ، ٹی ڈی لی تے سی این یانگ نے کمزور تعامل وچ برابری د‏‏ی عدم تحفظ د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی سی۔ بہت سارے فزکس داناں د‏‏ی حیرت د‏‏ی گل ، 1957 وچ سی ایس وو تے امریکی قومی معیار دے بیورو دے ساتھیاں نے ایہ ظاہر کيتا کہ نیوکلئ د‏‏ی پولرائزیشن دے لئی موزاں شرائط دے تحت ، کوبالٹ 60 دے [[بیٹا تنزل|بیٹا کشی]] نو‏‏ں ترجیحی طور اُتے بیرونی مقناطیسی میدان دے جنوبی قطب د‏‏ی طرف الیکٹراناں نو‏‏ں چھڈ دتا جاندا ا‏‏ے۔ تے قطب شمالی د‏‏ی طرف گاما کرناں د‏‏ی کچھ زیادہ تعداد۔ نتیجہ دے طور اُتے ، تجربا‏تی آلات اپنے آئینے د‏‏ی شبیہہ دے نال موازنہ برتاؤ نئيں کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/quantum/parity.html|title=Parity|last=R. Nave|publisher=HyperPhysics/Georgia State University}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/sp958-lide/111-115.pdf|title=Reversal of the Parity Conservation Law in Nuclear Physics|publisher=NIST}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.feynmanlectures.caltech.edu/I_52.html#Ch52-S7|title=Parity is not conserved!|publisher=Caltech/The Feynman Lectures|date=1963}}</ref> === الیکٹروک نظریہ === [[معیاری نمونہ|معیاری ماڈل]] د‏‏ی طرف پہلا قدم 1960 وچ ، [[برقناطیسیت|الیکٹومیگنیٹک]] تے [[نحیف تفاعل|کمزور تعامل]] نو‏‏ں یکجا کرنے دے لئی ، [[شیلڈن لی گلاشو|شیلڈن گلاسکو]] د‏‏ی دریافت سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|author1=S.L. Glashow|year=1961|title=Partial-symmetries of weak interactions|url=https://archive.org/details/sim_nuclear-physics_nuclear-physics_1961_22_4/page/579|journal=[[Nuclear Physics (journal)|Nuclear Physics]]|volume=22|issue=4|pages=579–588|doi=10.1016/0029-5582(61)90469-2|bibcode=1961NucPh..22..579G}}</ref> 1967 وچ ، [[سٹیون وینبرگ|اسٹیوین وینبرگ]] <ref>{{حوالہ رسالہ|author1=S. Weinberg|year=1967|title=A Model of Leptons|url=https://archive.org/details/sim_physical-review-letters_1967-11-20_19_21/page/1264|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=19|issue=21|pages=1264–1266|doi=10.1103/PhysRevLett.19.1264|bibcode=1967PhRvL..19.1264W}}</ref> تے [[عبد السلام|عبدس سلام]] نے گلاس دے [[برقی نحیف تفاعل|الیکٹرو بیوک تھیوری]] وچ ہِگز میکانزم <ref>{{حوالہ رسالہ|author1=F. Englert|author2=R. Brout|year=1964|title=Broken Symmetry and the Mass of Gauge Vector Mesons|url=https://archive.org/details/sim_physical-review-letters_1964-08-31_13_9/page/321|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=13|issue=9|pages=321–323|doi=10.1103/PhysRevLett.13.321|bibcode=1964PhRvL..13..321E}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author1=P. W. Higgs|year=1964|title=Broken Symmetries and the Masses of Gauge Bosons|url=https://archive.org/details/sim_physical-review-letters_1964-10-19_13_16/page/n7|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=13|issue=16|pages=508–509|doi=10.1103/PhysRevLett.13.508|bibcode=1964PhRvL..13..508H}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author1=G. S. Guralnik|author2=C. R. Hagen|year=1964|title=Global Conservation Laws and Massless Particles|url=https://archive.org/details/sim_physical-review-letters_1964-11-16_13_20/page/585|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=13|issue=20|pages=585–587|doi=10.1103/PhysRevLett.13.585|bibcode=1964PhRvL..13..585G}}</ref> نو‏‏ں شامل کيتا ، جس نے اسنو‏ں جدید شکل دی۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ہگز میکانزم معیاری ماڈل وچ تمام [[بنیادی ذرہ|ابتدائی ذرات دی]] [[کمیت|عوام]] نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ اس وچ ڈبلیو تے زیڈ بوسن دے عوام تے [[فیرمیون|فریمینز دے]] عوام - یعنی [[کوارک]]س تے [[نحیفہ|لیپٹن]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ غیر جانبدار کمزور دھاراں دے بعد د‏‏ی وجہ تو‏ں <nowiki></br></nowiki> زیڈ <nowiki></br></nowiki> بوسن تبادلہ 1973 وچ [[سرن|سی ای آر این]] وچ دریافت ہويا ، <ref>{{حوالہ رسالہ|author1=F. J. Hasert|year=1973|title=Search for elastic muon-neutrino electron scattering|journal=[[Physics Letters B]]|volume=46|issue=1|doi=10.1016/0370-2693(73)90494-2|bibcode=1973PhLB...46..121H}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author1=F.J. Hasert|year=1973|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the gargamelle neutrino experiment|journal=[[Physics Letters B]]|volume=46|issue=1|doi=10.1016/0370-2693(73)90499-1|bibcode=1973PhLB...46..138H}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author1=F.J. Hasert|year=1974|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the Gargamelle neutrino experiment|journal=[[Nuclear Physics B]]|volume=73|issue=1|doi=10.1016/0550-3213(74)90038-8|bibcode=1974NuPhB..73....1H}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=D. Haidt|date=4 October 2004|title=The discovery of the weak neutral currents|url=http://cerncourier.com/cws/article/cern/29168|website=[[CERN Courier]]|accessdate=2008-05-08|archive-date=2011-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520115858/http://cerncourier.com/cws/article/cern/29168}}</ref> الیکٹروک نظریہ وڈے پیمانے اُتے قبول ہويا تے گلاشو ، سلام تے وینبرگ نے اسنو‏ں دریافت کرنے اُتے 1979 [[نوبل انعام برائے فزکس|وچ فزکس وچ نوبل انعام]] دتا۔ ڈبلیو تے زیڈ بوسن 1981 وچ تجربا‏تی طور اُتے دریافت ہوئے سن تے انہاں د‏‏ی عوام نو‏‏ں معیاری ماڈل د‏‏ی پیش گوئی دے مطابق پایا گیا سی۔ [[قوی تفاعل|مضبوط گل بات]] دا نظریہ ، جس وچ بوہت سارے لوکاں نے حصہ لیا سی ، نے اپنی جدید شکل 1973–74 دے آس پاس حاصل کيتی ، جدو‏ں تجربات تو‏ں اس گل کيتی تصدیق ہوئے گئی کہ [[ثقیلہ|ہارڈنز فرکشن]] چارجڈ کوارکس اُتے مشتمل سن ۔ 1970 دے [[مقداریہ لونی حرکیات|عشرے]] وچ [[مقداریہ لونی حرکیات|کوانٹم کروموڈینامکس دے]] قیام دے نال ہی بنیادی تے تبادلے دے ذرات د‏‏ی اک سیٹ نو‏‏ں حتمی شکل دتی گئی ، جس نے گیج انوائرینس د‏‏ی ریاضی د‏‏ی بنیاد اُتے اک " [[معیاری نمونہ|معیاری ماڈل]] " دے قیام د‏‏ی اجازت دتی ، جس نے کشش ثقل دے سوا تمام قوتاں نو‏‏ں کامیابی دے نال بیان کيتا تے جو عام طور اُتے باقی ا‏‏ے۔ اس ڈومین دے اندر قبول کيتا گیا اے جس اُتے اطلاق دے لئی ڈیزائن کيتا گیا ا‏‏ے۔ 'معیاری ماڈل' [[برقی نحیف تفاعل|الیکٹرک انٹرایکشن]] تھیوری تے کوانٹم کروموڈینامکس نو‏‏ں اک ایداں دے ڈھانچے وچ گروپ کردا اے جو گیج گروپ ''SU (3) × SU (2) × U (1) کے'' ذریعہ اشارہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ برقی تے دے مجموعی دے تشکیل [[نحیف تفاعل|کمزور تعاملات]] سٹینڈرڈ ماڈل وچ د‏‏ی وجہ تو‏ں اے [[عبد السلام|عبدالسلام]] ، [[سٹیون وینبرگ]] تے بعد وچ [[شیلڈن لی گلاشو|شیلڈن Glashow]] . غیر جانبدار کمزور دھاراں دے وجود د‏‏ی [[سرن|سی ای آر این]] وچ دریافت ہونے دے بعد ، <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Search for elastic muon-neutrino electron scattering|url=}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the gargamelle neutrino experiment|url=}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Observation of neutrino-like interactions without muon or electron in the Gargamelle neutrino experiment|url=}}</ref> ذریعہ ثالثی کيتی گئی <nowiki></br></nowiki> زیڈ <nowiki></br></nowiki> بوسن نے معیاری ماڈل وچ دیکھیا سی ، فزکس ماہرین سلام ، گلاشو تے وینبرگ نے اپنے الیکٹرروک نظریہ اُتے 1979 [[نوبل انعام برائے فزکس|وچ طبعیات دا نوبل انعام حاصل کيتا سی]] ۔ تب تو‏ں ، تھلے د‏‏ی کوارک (1977) ، اوپری چوک (1995) تے تاؤ نیوٹرنو (2000) د‏‏ی دریافتاں نے معیاری ماڈل نو‏‏ں اعتبار کيتا۔ متعدد تجربا‏تی نتائج د‏‏ی وضاحت کرنے وچ اس د‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ تاں۔ == 21 ويں صدی == === برقی مقناطیسی ٹکنالوجی === ابھرتی ہوئی توانائی د‏‏ی متعدد ٹیکنالوجیز نيں ۔ 2007 تک ، اعلیٰ درجے د‏‏ی سپرئنک کنڈکٹراں اُتے مبنی ٹھوس ریاست مائکومیٹر پیمانے اُتے الیکٹرک ڈبل لیئر کیپسیٹرز کم وولٹیج الیکٹرانکس جداں گہری سب وولٹیج نانو الیکٹرانکس تے متعلقہ ٹکنالوجی دے لئی سن ۔ &nbsp; سی ایم او ایس تے اس تو‏ں اگے دے NM ٹیکنولوجی نوڈ) نانوویر بیٹری ، لتیم آئن بیٹری ، د‏‏ی ایجاد 2007 وچ ڈاکٹر یی کیئی د‏‏ی سربراہی وچ اک ٹیم نے د‏‏ی سی۔ ==== مقناطیسی گونج ==== طب وچ [[مقناطیسی اصدائی تصویرہ|مقناطیسی گونج امیجنگ]] <ref>A medical imaging technique used in radiology to visualize detailed internal structures. The good contrast it provides between the different soft tissues of the body make it especially useful in brain, muscles, heart, and cancer compared with other medical imaging techniques such as computed tomography (CT) or X-rays.</ref> د‏‏ی بنیادی اہمیت تے اس د‏ی تطبیق د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے ، [[پاول لیوٹربر|الابینا]] [[یونیورسٹی آف الینوائے ایٹ اوربانا–شیمپیئن|یونیورسٹی آف الینوائے دے]] [[پاول لیوٹربر|پال لاؤٹربر]] [[یونیورسٹی آف الینوائے ایٹ اوربانا–شیمپیئن|– چیمپیین]] تے [[یونیورسٹی آف ناٹنگھم|یونیورسٹی آف نوٹنگھم دے]] [[سر پیٹر مینسفیلڈ|سر پیٹر مین فیلڈ]] نو‏‏ں انہاں د‏‏ی "انکشافات" دے لئی 2003 [[نوبل انعام برائے فعلیات و طب|وچ جسمانیات یا طب وچ نوبل انعام]] دتا گیا۔ مقناطیسی گونج امیجنگ دے بارے وچ "۔ نوبل حوالہ وچ مقامی لوکلائزیشن دا تعین کرنے دے لئی مقناطیسی فیلڈ گریڈینٹ دے استعمال تو‏ں متعلق لاؤٹربر د‏‏ی بصیرت دا اعتراف کيتا گیا ، اک ایسی دریافت جس نے 2D امیجز نو‏‏ں تیزی تو‏ں حصول د‏‏ی اجازت دی۔ ==== وائرلیس بجلی ==== وائرلیس بجلی وائرلیس توانائی د‏‏ی منتقلی د‏‏ی اک شکل اے ، <ref>Wireless power is the transmission of electrical energy from a power source to an electrical load without interconnecting wires. Wireless transmission is useful in cases where interconnecting wires are inconvenient, hazardous, or impossible.</ref> بغیر تاراں دے دور دراز اشیاء نو‏‏ں [[برقی توانائی]] فراہ‏م کرنے د‏‏ی صلاحیت۔ ڈبلیوڈنگ نے 2005 وچ ڈبلیوارڈنگ دے ذریعہ وائی ٹرائیسٹی د‏‏ی اصطلاح تیار کيت‏ی سی تے بعد وچ اس منصوبے دے لئی استعمال کيتا گیا جس د‏‏ی سربراہی پروفیسر نے کيتی۔ مارن سولجیئč 2007 وچ ۔ <ref name="MIT theory news">{{حوالہ ویب|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2006/wireless.html|title=Wireless electricity could power consumer, industrial electronics|publisher=[[میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی]] News|date=2006-11-14}}</ref><ref name="MIT experiment news">{{حوالہ ویب|url=http://web.mit.edu/newsoffice/2007/wireless-0607.html|title=Goodbye wires…|publisher=[[میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی]] News|date=2007-06-07}}</ref> ایم آئی ٹی دے محققاں نے 60 [[واٹ|واٹ دے]] دو تانبے د‏‏ی کوئلاں دا استعمال کردے ہوئے 60 [[واٹ]] لائٹ بلب نو‏‏ں بغیر کسی وائرلیس بجلی تو‏ں چلانے د‏‏ی صلاحیت دا کامیابی دے نال مظاہرہ کيتا۔ &nbsp; سینٹی میٹر (24) &nbsp; وچ ) [[قطر (ہندسہ)|قطر]] ، جو 2 سن &nbsp; میٹر (7) &nbsp; فیٹ) دور ، تقریبا 45٪ کارکردگی پر۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://thefutureofthings.com/pod/250/wireless-power-demonstrated.html|title=Wireless Power Demonstrated|accessdate=2008-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081231103130/http://thefutureofthings.com/pod/250/wireless-power-demonstrated.html|archivedate=2008-12-31}}</ref> اس ٹکنالوجی نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے وڈی قسم د‏‏ی ایپلی کیشنز وچ استعمال کيتا جاسکدا اے ، بشمول صارف ، صنعتی ، طبی تے فوجی۔ اس دا مقصد بیٹریاں اُتے انحصار کم کرنا ا‏‏ے۔ اس ٹکنالوجی دے لئی ہور درخواستاں وچ معلومات د‏‏ی ترسیل شامل نيں — ایہ [[ریڈیائی لہر|ریڈیو لہراں وچ ]] مداخلت نئيں کريں گا تے اس طرح کسی لائسنس یا حکومت کیت‏‏ی اجازت د‏‏ی ضرورت دے بغیر اسنو‏ں اک سستا تے موثر مواصلا‏تی ڈیوائس دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ === متحد نظریات === گرینڈ یونیفائیڈ تھیوری (GUT) پارٹیکل فزکس دا اک ماڈل اے جس وچ ، اعلیٰ توانائی دے نال ، برقی مقناطیسی قوت نو‏‏ں [[معیاری نمونہ|معیاری ماڈل]] ، [[نحیف تفاعل|کمزور]] تے [[قوی تفاعل|مضبوط]] ایٹمی قوتاں دے ہور دو گیج انٹرایکشن دے نال ملیا دتا گیا ا‏‏ے۔ بوہت سارے امیدواراں نو‏‏ں تجویز کيتا گیا اے ، لیکن تجربا‏تی ثبوتاں تو‏ں کسی د‏‏ی وی براہ راست تائید نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ جی او ٹی نو‏‏ں اکثر " تھیوری آف ہر چیز " (ٹی او ای) د‏‏ی طرف انٹرمیڈیٹ اقدامات دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، جو نظریا‏تی فزکس دا اک نظریہ اے جو تمام معلوم جسمانی مظاہر کیت‏‏ی پوری وضاحت کردا اے تے اسنو‏ں جوڑدا اے تے ، مثالی طور اُتے ، کسی وی تجربے دے نتیجے وچ پیش گوئی کرنے د‏‏ی طاقت رکھدا اے اصولی طور اُتے کيتا جائے. فزکس کمیونٹی نے حالے تک اس طرح دا کوئی نظریہ قبول نئيں کيتا ا‏‏ے۔ === کھلے مسائل === مقناطیسی چارج دے [[قدری میکانیات|''کوانٹم'']] تھیوری وچ مقناطیسی مونوپول <ref>A hypothetical [[بنیادی ذرہ]] in [[ذرا‏‏تی فزکس]] that is a [[مقناطیس]] with only one [[wiktionary:magnetic pole|magnetic pole]]. In more technical terms, a magnetic monopole would have a net "magnetic charge". Modern interest in the concept stems from [[ذرا‏‏تی فزکس]], notably the [[Grand unification theory|grand unification]] and [[Superstring theory|superstring]] theories, which predict their existence. See [http://pdg.lbl.gov/2004/listings/s028.pdf Particle Data Group summary of magnetic monopole search]; Wen, Xiao-Gang; Witten, Edward, ''Electric and magnetic charges in superstring models'',Nuclear Physics B, Volume 261, p. 651-677; and Coleman, ''The Magnetic Monopole 50 years Later'', reprinted in ''Aspects of Symmetry'' for more</ref> آغاز 1931 وچ [[فزکس دان|فزکس]] [[پال ڈیراک|پال اے ایم ڈیرک]] نے اک کاغذ تو‏ں کيتا سی۔ <ref>[[پال ڈیراک]], "Quantised Singularities in the Electromagnetic Field". Proc. Roy. Soc. (London) '''A 133''', 60 (1931). [http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/files/dirac1931.pdf Free web link] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520041631/http://users.physik.fu-berlin.de/~kleinert/files/dirac1931.pdf |date=2011-05-20 }}.</ref> مقناطیسی اجارہ داریاں دا پتہ لگانا تجربا‏تی فزکس وچ اک کھلا مسئلہ ا‏‏ے۔ کچھ نظریا‏تی ماڈلز وچ ، مقناطیسی اجارہ داراں دے مشاہدے دا امکان نئيں اے ، کیونجے اوہ [[ذرا‏‏تی مسرع|ذرہ ایکسلریٹرز]] وچ بہت زیادہ وڈے پیمانے اُتے تخلیق ہُندے نيں تے کائنات وچ وی بوہت گھٹ امکان رکھدے نيں کہ ذرہ پھڑنے والے نو‏‏ں داخل کرن۔ بیس سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی گہری تحقیق دے بعد وی ، اعلیٰ درجہ حرارت تو‏ں متعلق اعلیٰ مہارت د‏‏ی ابتدا حالے تک واضح نئيں اے ، لیکن ایسا لگدا اے کہ روايتی سپرکنڈکٹیویٹی د‏‏ی طرح ، <nowiki><i id="mwBlU">الیکٹران فونون کی</i></nowiki> کشش دے طریقہ کار د‏‏ی بجائے ، کوئی حقیقی <nowiki><i id="mwBlc">الیکٹرانک</i></nowiki> میکانزم (جداں اینٹیفیرومیگنیٹک [[ارتباط|ارتباط دے]] ذریعہ) معاملات کر رہیا [[ارتباط|ا‏‏ے۔]] ) تے ایس ویو جوڑا بنانے د‏‏ی بجائے ، ڈی- لیو جوڑا <ref>[http://musr.ca/theses/Sonier/MSc/node17.html d-Wave Pairing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200207032027/http://musr.ca/theses/Sonier/MSc/node17.html |date=2020-02-07 }}. musr.ca.</ref> کافی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://musr.ca/theses/Sonier/MSc/node16.html The Motivation for an Alternative Pairing Mechanism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200207001403/http://musr.ca/theses/Sonier/MSc/node16.html |date=2020-02-07 }}. musr.ca.</ref> اس ساری تحقیق دا اک ہدف کمرے دا درجہ حرارت د‏‏ی سپر کامکیوٹی اے ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://lanl.arxiv.org/ftp/cond-mat/papers/0606/0606187.pdf|title=Room-Temperature Superconductivity|last=A. Mourachkine|publisher=Cambridge International Science Publishing|year=2004|isbn=1-904602-27-4|location=Cambridge, UK|arxiv=cond-mat/0606187|bibcode=2006cond.mat..6187M}}</ref> == ہور ویکھو == ; تاریخاں : برقی مقناطیسی سپیکٹرم د‏‏ی تریخ ، الیکٹریکل انجینئری د‏‏ی تریخ ، میکسویل د‏‏ی مساوات د‏‏ی تریخ ، ریڈیو د‏‏ی تریخ ، نظریات د‏‏ی تریخ ، فزکس د‏‏ی تریخ ; جنرل : Biot-Savart قانون ، Ponderomotive فورس ، Telluric دارااں ، ستلیی مقناطیسیت ، تو‏ں Ampere گھینٹے ، [[عرضی موج|قاطع لہراں]] ، [[طولی موج|تخدیربی لہراں]] ، طیارہ لہراں ، [[انعطاف نما|اپورتک انڈیکس]] ، [[تدویر|torque دی]] ، انقلابات فی منٹ ، تو‏ں Photosphere ، [[گرداب|بنور]] ، بنور بجتی ، ; نظریہ : اجازت نامہ ، [[ڈوٹ پروڈکٹ|اسکیلر پروڈکٹ]] ، ویکٹر پروڈکٹ ، ٹینسر ، [[انفرج سلسلہ|ڈائیورجینٹ سیریز]] ، [[لکیری استحالہ|لکیری آپریٹر]] ، یونٹ ویکٹر ، متوازی پائپڈ ، چلنے والا طیارہ ، معیاری موم بتی ; ٹکنالوجی : سولینائڈ ، الیکٹرو میگنےٹ ، نکول پریزیم ، ریوسٹاٹ ، وولٹ میٹر ، گٹہ پرچہ تو‏ں ڈھکے ہوئے تار ، [[مُوَصِّل|برقی کنڈکٹر]] ، [[ایمیٹر]]ز ، گرائم مشین ، پابند پوسٹاں ، انڈکشن موٹر ، لائٹنینگ آررسٹرز ، ریاستہائے متحدہ د‏‏ی تکنیکی تے صنعتی تریخ ، ویسٹرن الیکٹرک کمپنی ، ; فہرستاں : توانائی د‏‏ی نشو و نما دا خاکہ ; ٹائم لائنز : برقی مقناطیسیت د‏‏ی ٹائم لائن ، برائٹ آتشک د‏‏ی ٹائم لائن == حوالے == ; حوالے تے نوٹ {{حوالے}} ; انتساب * {{Source-attribution|"''Electricity, its History and Progres''s" by William Maver Jr. - article published within ''The Encyclopedia Americana; a library of universal knowledge'', vol. X, pp. 172ff. (1918). New York: Encyclopedia Americana Corp.}} == کتابیات == * Bakewell, F. C. (1853). [https://archive.org/details/bub_gb_Lks1AAAAMAAJ Electric science; its history, phenomena, and applications]. London: Ingram, Cooke. * Benjamin, P. (1898). [https://archive.org/details/ahistoryelectri01benjgoog A history of electricity (The intellectual rise in electricity) from antiquity to the days of Benjamin Franklin]. New York: J. Wiley & Sons. * {{Citation |author=Darrigol, Olivier |title=The Genesis of the theory of relativity |year=2005 |journal=Séminaire Poincaré |volume=1 |pages=1–22 |url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf|accessdate=2009-06-21 |doi=10.1007/3-7643-7436-5_1|isbn=978-3-7643-7435-8 |bibcode=2006eins.book....1D }} * Durgin, W. A. (1912). [https://books.google.com/books?id=hQtJAAAAIAAJ Electricity, its history and development]. Chicago: A.C. McClurg. * Einstein, Albert: "[[s:Ether and the Theory of Relativity|Ether and the Theory of Relativity]]" (1920), republished in ''Sidelights on Relativity'' (Dover, New York, 1922). * Einstein, Albert, ''[https://web.archive.org/web/20080909204640/http://www.worldscibooks.com/phy_etextbook/4454/4454_chap1.pdf The Investigation of the State of Aether in Magnetic Fields]'', 1895. ([[پی ڈی ایف]] format) * {{Citation |last=Einstein|first=Albert|year=1905a |title=On a Heuristic Viewpoint Concerning the Production and Transformation of Light |journal=Annalen der Physik|volume=17|issue=6|pages=132–148 |bibcode = 1905AnP...322..132E |doi = 10.1002/andp.19053220607 }}. This annus mirabilis paper on the photoelectric effect was received by Annalen der Physik March 18. * {{Citation |last=Einstein|first=Albert|year=1905b |title=On the Motion—Required by the Molecular Kinetic Theory of Heat—of Small Particles Suspended in a Stationary Liquid |journal=Annalen der Physik|volume=17|issue=8|pages=549–560 |bibcode = 1905AnP...322..549E |doi = 10.1002/andp.19053220806 |url=http://sedici.unlp.edu.ar/bitstream/handle/10915/2785/Documento_completo__.pdf?sequence=1}}. This annus mirabilis paper on Brownian motion was received May 11. * {{Citation |last=Einstein|first=Albert|year=1905c |title=On the Electrodynamics of Moving Bodies |journal=Annalen der Physik|volume=17|issue=10|pages=891–921 |bibcode = 1905AnP...322..891E |doi = 10.1002/andp.19053221004 |url=http://sedici.unlp.edu.ar/handle/10915/2786}}. This annus mirabilis paper on special relativity was received June 30. * {{Citation |last=Einstein|first=Albert|year=1905d |title= Does the Inertia of a Body Depend Upon Its Energy Content? |journal=Annalen der Physik|volume=18|issue=13|pages=639–641 |bibcode = 1905AnP...323..639E |doi = 10.1002/andp.19053231314 |url=https://zenodo.org/record/1424057}}. This annus mirabilis paper on mass-energy equivalence was received September 27. * {{cite EB1911 |first=Joseph |last=Larmor |wstitle=Aether |volume=1 |page=292–297 |mode=cs2}} * [https://books.google.com/books?id=62UMAAAAYAAJ The Encyclopedia Americana; a library of universal knowledge]; "''Electricity, its history and Progress''". (1918). New York: Encyclopedia Americana Corp. [https://books.google.com/books?id=62UMAAAAYAAJ&pg=PA171#PPA171,M1 Page 171] * {{Citation |author=Galison, Peter |year=2003 |title= Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time |place=New York |publisher=W.W. Norton |isbn=0-393-32604-7}} * Gibson, C. R. (1907). [https://archive.org/details/electricityoftod00gibsuoft Electricity of to-day, its work & mysteries described in non-technical language]. London: Seeley and co., limited * Heaviside, O. (1894). [https://books.google.com/books?id=9ukEAAAAYAAJ Electromagnetic theory]. London: "The Electrician" Print. and Pub. * Ireland commissioners of nat. educ., (1861). [https://books.google.com/books?id=1AoFAAAAQAAJ Electricity, galvanism, magnetism, electro-magnetism, heat, and the steam engine]. Oxford University. * {{Cite encyclopedia |author1=Janssen, Michel |author2=Mecklenburg, Matthew |year=2007 |contribution=From classical to relativistic mechanics: Electromagnetic models of the electron |editor=V. F. Hendricks |title=Interactions: Mathematics, Physics and Philosophy, 1860–1930 |pages=65–134 |place=Dordrecht |publisher=Springer |contribution-url=https://netfiles.umn.edu/users/janss011/home%20page/electron.pdf |display-editors=etal |access-date=2020-10-02 |archive-date=2017-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713055321/https://netfiles.umn.edu/users/janss011/home%20page/electron.pdf |dead-url=yes }} * Jeans, J. H. (1908). [https://books.google.com/books?id=jKYTAAAAYAAJ The mathematical theory of electricity and magnetism]. Cambridge: University Press. * {{Citation |author=Katzir, Shaul |year=2005 |journal=Phys. Perspect. |title= Poincaré's Relativistic Physics: Its Origins and Nature |pages= 268–292 |volume=7 |issue=3 |doi=10.1007/s00016-004-0234-y|bibcode = 2005PhP.....7..268K |s2cid=14751280 }} * [[Lord Kelvin|Lord Kelvin (Sir William Thomson)]], "''[https://books.google.com/books?id=Zu4UAAAAIAAJ&pg=PA197 On Vortex Atoms]''". Proceedings of the Royal Society of Edinburgh, Vol. VI, 1867, pp.&nbsp;197–206. (ed., Reprinted in Phil. Mag. Vol. XXXIV, 1867, pp.&nbsp;15–24.) * Kolbe, Bruno; Francis ed Legge, Joseph Skellon, tr., "[https://books.google.com/books?vid=0o90G64Z2FDIyKUsLs9&id=150IAAAAIAAJ An Introduction to Electricity]". Kegan Paul, Trench, Trübner, 1908. * [[Oliver Lodge|Lodge, Oliver]], "''Ether''", [[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا]], Thirteenth Edition (1926). * Lodge, Oliver, "The Ether of Space". {{ISBN|1-4021-8302-X}} (paperback) {{ISBN|1-4021-1766-3}} (hardcover) * Lodge, Oliver, "Ether and Reality". {{ISBN|0-7661-7865-X}} * Lyons, T. A. (1901). [https://archive.org/details/bub_gb_JXkpAAAAYAAJ A treatise on electromagnetic phenomena, and on the compass and its deviations aboard ship]. Mathematical, theoretical, and practical. New York: J. Wiley & Sons. * {{cite EB9 |last=Maxwell |first=James Clerk |wstitle=Ether |volume=8 |pages=568–572 |mode=cs2}} * Maxwell, J. C., & Thompson, J. J. (1892). [https://archive.org/details/atreatiseonelec02thomgoog A treatise on electricity and magnetism]. Clarendon Press series. Oxford: Clarendon. * {{Citation |author=Miller, Arthur I. |year=1981 |title=Albert Einstein's special theory of relativity. Emergence (1905) and early interpretation (1905–1911) |place=Reading |publisher=Addison–Wesley |isbn=0-201-04679-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/alberteinsteinss0000mill }} * {{Citation |author=Pais, Abraham |year=1982 |title= Subtle is the Lord: The Science and the Life of Albert Einstein |place = New York |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-520438-7}} * Priestley, J., & Mynde, J. (1775). [https://books.google.com/books?id=RkpkAAAAMAAJ The history and present state of electricity, with original experiments]. London: Printed for C. Bathurst, and T. Lowndes; J. Rivington, and J. Johnson; S. Crowder [and 4 others in London]. * Schaffner, Kenneth F. : 19th-century aether theories, Oxford: [[Pergamon Press]], 1972. (contains several reprints of ''original'' papers of famous physicists) * Slingo, M., Brooker, A., Urbanitzky, A., Perry, J., & Dibner, B. (1895). [https://books.google.com/books?id=EexMAAAAMAAJ The cyclopædia of electrical engineering: containing a history of the discovery and application of electricity with its practice and achievements from the earliest period to the present time: the whole being a practical guide to artisans, engineers and students interested in the practice and development of electricity, electric lighting, motors, thermo-piles, the telegraph, the telephone, magnets and every other branch of electrical application]. Philadelphia: The Gebbie Pub. Co., Limited. * Steinmetz, C. P., "[https://archive.org/details/bub_gb_PBsAAAAAMAAJ&pg=RA1-PA40#PRA1-PA38,M1 Transient Electric Phenomena]". [https://books.google.com/books?id=PBsAAAAAMAAJ&pg=RA1-PA40#PRA1-PA38,M1 Page 38]. (ed., contained in: General Electric Company. [https://books.google.com/books?id=PBsAAAAAMAAJ General Electric review. Schenectady: General Electric Co.].) * ''[[wikisource:A New System of Alternating Current Motors and Transformers|A New System of Alternating Current Motors and Transformers]]'', by [[نکولا ٹیسلا]], 1888 * Thompson, S. P. (1891). [https://books.google.com/books?id=CLmFTg_j0pwC The electromagnet, and electromagnetic mechanism]. London: E. & F.N. Spon. * [[Edmund Whittaker|Whittaker, E. T.]], "[[A History of the Theories of Aether and Electricity|''A History of the Theories of Aether and Electricity, from the Age of Descartes to the Close of the 19th century'']]". Dublin University Press series. London: Longmans, Green and Co.; * Urbanitzky, A. v., & Wormell, R. (1886). [https://archive.org/details/electricityinse01wormgoog Electricity in the service of man: a popular and practical treatise on the applications of electricity in modern life]. London: Cassell &. == باہرلے جوڑ == * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p004y269 الیکٹرانکری] ، بی بی سی ریڈیو 4 سائمن شیفر ، پیٹریسیا فارا تے ایوان مورس دے نال گفتگو ( ''ساڈے وقت وچ '' ، 4 نومبر ، 2004) * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p003k9dd مقناطیسیت] ، بی بی سی ریڈیو 4 اسٹیفن پامفری ، جان ہیلبرون تے لیزا جارڈین ( ''ساڈے وقت وچ '' ، 29 ستمبر ، 2005) دے نال گفتگو [[گٹھ:ٹیکنالوجی د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:فزکس د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:مقناطیسیت]] [[گٹھ:برق]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] oeo2m6k118r9iby7e2x2djgbt74gtbu 0 98290 711161 711133 2026-09-05T09:02:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711161 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] 9d7wz1c25e7rgl0q4eh3c4sqavhjg1m 0 120282 711160 687653 2026-09-05T07:51:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711160 wikitext text/x-wiki {{معلومات-تنظیم}}{{جانکاریڈبا سنگیت کلاکار|Name=بیجنگ کئیر کورس<ref>{{cite web|url=http://v.ifeng.com/news/society/201507/0135bdb8-e753-472b-b000-cbf215105c65.shtml?from=timeline&isappinstalled=1|title=以我之名，中国同性恋群体实录 |date=جولائی 2015|publisher=[[Phoenix Television]] [[Panoramic Eyeshot of Phoenix]] |accessdate=12 جولائی 2015}}</ref>|Background=گروپ_جاں_بینڈ|Alias=شائیننگ جیزی کورس (三棱减一合唱团)<ref>{{cite web|url=https://helanonline.cn/article/4391|title=三棱减一合唱团:用音乐吁平权|date=جون 2013|publisher=[[Radio Netherlands Worldwide]] |accessdate=12 جون 2013}}</ref>|Origin=[[بیجنگ]]، [[چین]]|Instrument=60 [[Human voice|voices]]|website=[https://www.facebook.com/BeijingQueerChorus/ BQC Facebook]}}'''بیجنگ''' '''کئیر''' '''کورس''' ('''北京 酷儿 合唱 团''') [[بیجنگ]] وکھے سال ۲۰۰۸ وچ قائم کیتا گیا سی، جو ہن لگبھگ ۶۰ مقررہ کارکردگی کرن والے میمبراں دا گروہ اے۔ ایہہ [[چین]] وکھے سبھ توں پہلاں عوامی [[ایل۔جی۔بی۔ٹی]]۔ کورس اے اتے ایہہ جی۔اے۔ایل۔اے۔ (گالا) کورس دا ممبر وی اے۔<ref>{{Cite web|url=http://www.galachoruses.org/directory/shining-jazzy-chorus|title=Shining Jazzy Chorus|publisher=GALA|access-date=2023-04-01|archive-date=2020-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113175447/https://galachoruses.org/directory/shining-jazzy-chorus|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.seattleglobalist.com/2013/06/27/beijing-seattle-mens-chorus-lgbt/14398|title=Chinese LGBT chorus finds inspiration in Seattle’s gay scene|publisher=the Seattle Globalist}}</ref> کورس '''شائیننگ جیزی کورس''' وجوں وی جانیا جاندا سی۔ == جان پچھان == بیجنگ کئیر کورس (بی۔کیو۔سی۔) اکّ سیمیپروفیشنل مکسڈ سنگیتک گروہ اے جسدا قیام ۲۰۰۸ وچ کیتی گئی سی۔ ایہہ مینلینڈ چین وچ سبھ توں پہلاں عوامی طور اُتے ایل۔جی۔بی۔ٹی + کوئر اے اتے قومانتری ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ کورل تیوہاراں وچ شامل ہون والے پہلے دو ایشیئن کوئراں وچوں اک اے۔ اس ویلے '''بی۔کیو۔سی۔''' وچ ۱۰۰ توں ودھ ممبر رجسٹرڈ ہن۔ "اکّ ودھیا عالمی لئی گاؤ" دے وچار دا مشق کرن لئی، بی۔ کیؤ۔سی۔ وکھرے عوامی سنگیت سماگماں نوں مقررہ ادھار اُتے کرواؤندا اے اتے سنگیت سنچاراں وچ سرگرمی نال گھریلو اتے انتر قومی پدھر' تے حصہ لیندا اے۔ کئی وار عالمی بھر وچ ایل۔جی۔بی۔ٹی۔ کورس میلے وچ شامل ہون توں بعد اسنے مینلینڈ چین وچ پہلے کئیر کورس تیوہاراں دی سانجھے طور اُتے چھ ایل۔جی۔بی۔ٹی + کوئراں نال میزبانی کیتی اے۔ تیانجین، [[ہانگ کانگ]]، [[تائیپے]]، [[ٹوکیؤ]]، [[لنڈن]]، سیئیٹل، پورٹلینڈ آدی وچ کورس شو اتے تہذیبی کمیونیکیشن دے ذریعے، کورس دے ممبر، لوکاں اتے گروہاں وچ آئیاں رکاوٹاں نوں توڑن دی امید کردے ہن۔ بی۔کیو۔سی۔ نے بھائیوالاں نال مل کے کم کیتا اے، جس وچ [[بیجنگ]]، [[چین]]، ٹیڈئیکس، وائس چائنا اتے براڈوے سنگیتک رینٹ سمیت بریٹیش، ڈچّ اتے جرمن سفارت خانہ ہن۔ ایہہ ایڈز روکتھام دیاں سرگرمیاں نوں مُتحرک کردا اے اتے ماحول سرکھیا پروگراماں وچ شامل ہندا اے۔ == اتہاس == کورس دا قیام اکتوبر ۲۰۰۸ وچ شائیننگ جیزی کورس وجوں کیتی گئی سی۔<ref name="facebook">{{Cite web|url=https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=658286517571471&id=249213051812155|title=renaming announcement on facebook|access-date=29 اپریل 2014}}</ref> موجودہ وچ اوہ ہر سال ۲ تقریب کردے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.cityweekend.com.cn/beijing/events/96034/|title=The 3rd anniversary concert of the Shining Jazzy Chorus|publisher=[[City Weekend]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222055111/http://www.cityweekend.com.cn/beijing/events/96034/|archive-date=22 فروری 2014|access-date=29 فروری 2012|quote=This LGBT chorus has been in operation for three years. It returns to Beijing for a performance at Si Ju Fang Theatre, outside the city.}}</ref><ref>{{Cite journal|date=ستمبر 2012|title=jazz hands|journal=[[City Weekend]]|volume=12|issue=27|pages=31}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Fitch|first=Laura|last2=Song|first2=Simon|date=جنوری 2013|title=Pride&Joy|url=http://www.scmp.com/magazines/post-magazine/article/1123679/pride-joy|journal=South China Morning Post – Post Magazine|publisher=[[South China Morning Post]]|pages=22|access-date=13 جنوری 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.douban.com/event/17489119/|title=三棱减一合唱团4周年音乐会|access-date=15 اپریل 2013|archive-date=14 جولائی 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714230134/http://www.douban.com/event/17489119/|dead-url=yes}}</ref> جون ۲۰۱۳ وچ اوہناں نے سیئیٹل مینز کورس دے معاون ڈریکٹر، ایرک لین بارنز نال کارکردگی کیتا سی۔<ref>{{Cite web|url=http://galachoruses.org/blog/a-concert-in-beijing/|title=a concert in beijing|publisher=GALA}}</ref> اس سال دے اگلے مہینے اوہناں نے گیری لاکے نال ملاقات کیتی۔<ref>{{Cite web|url=http://blog.sina.com.cn/s/blog_631f38360101dd59.html|title=Chinese LGBTQ Chorus wins acclaim of the U.S. ambassador Gary Faye Locke}}</ref> اپریل ۲۰۱۴ وچ اوہناں نے اپنا نام بدل کے '''بیجنگ کئیر کورس''' رکھیا۔ اسے سال، ۲ بی۔کیؤ۔سی۔ گائکاں نے وکھ وکھ ووئس ڈبلن ۲۰۱۴ وچ حصہ لیا۔ جولائی ۲۰۱۶ وچ ۱۴ بی۔کیو۔سی۔ گائکاں نے یو۔ایس۔ دے ڈینور وچ گالا کورس میلے وچ شرکت کیتی۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.denverpost.com/2016/07/05/lgbt-choruses-perform-denver/|title=LGBT choruses perform along Denver’s 16th Street Mall|publisher=The Denver Post}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://denverconvention.com/about-us/media-center/press-releases/worlds-largest-lgbt-performing-arts-event/|title=World’s Largest LGBT Performing Arts Event|publisher=Colorado Convention Center|access-date=2020-11-02|archive-date=2017-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819212401/http://denverconvention.com/about-us/media-center/press-releases/worlds-largest-lgbt-performing-arts-event|dead-url=yes}}</ref> دسمبر ۲۰۱۶ وچ اوہناں نے ۸ویں وریگنڈھ منائی۔  مارچ ۲۰۱۸ وچ اوہناں نے اتر مغربی یو۔ایس۔ دا دورہ کیتا۔ <ref>{{Cite journal|last=Gordon|first=Miryam|date=23 مارچ 2018|title=Beijing Queer Chorus concert a memorable and bittersweet evening|url=http://www.sgn.org/sgnnews46_12/page23.cfm|journal=[[Seattle Gay News]]|access-date=25 مارچ 2018|archive-date=25 مارچ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325105842/http://www.sgn.org/sgnnews46_12/page23.cfm|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325105842/http://www.sgn.org/sgnnews46_12/page23.cfm |date=2018-03-25 }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Anderson|first=Jennifer|date=4 مارچ 2018|title=Gay Men's Chorus taking trip to China|url=https://portlandtribune.com/pt/11-features/388330-276012-gay-mens-chorus-breaks-boundaries-through-song|journal=[[Portland Tribune]]|access-date=25 مارچ 2018|archive-date=28 مارچ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180328165651/https://portlandtribune.com/pt/11-features/388330-276012-gay-mens-chorus-breaks-boundaries-through-song|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180328165651/https://portlandtribune.com/pt/11-features/388330-276012-gay-mens-chorus-breaks-boundaries-through-song |date=2018-03-28 }}</ref><ref>{{Cite journal|last=Shastri|first=Kamna|date=14 مارچ 2018|title=Beijing Queer Chorus sings for a better world|url=http://www.seattleglobalist.com/2018/03/14/beijing-queer-chorus-sing-better-world-visits-pacific-northwest/72858?ref=upflow.co|journal=[[The Seattle Globalist]]|access-date=25 مارچ 2018}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == * [https://web.archive.org/web/20181130142441/http://www.bqcbqc.org/ سرکاری ویبسائیٹ] * دبان وکھے [https://site.douban.com/beijing-queer-chorus/ سنگیت مجموعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401185210/https://site.douban.com/beijing-queer-chorus/ |date=2023-04-01 }} [[گٹھ:ادارے]] [[گٹھ:تنظیماں]] 237fsgivpnrirhnz95pists12sulu0k