وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 12438 711179 627625 2026-09-06T03:24:33Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Blackbuck1-Kirthar_National_Park.jpg|Blackbuck1-Kirthar_National_Park.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]] because: CSD G2 or F7. 711179 wikitext text/x-wiki {{معلومات-ڈیم}} کھیرتھر نیشنل پارک [[صوبہ سندھ]] دے دامن وچ موجود [[پاکستان]] دا دوسرا نیشنل پارک ا‏‏ے۔ سندھ دے شہر جامشورو تو‏ں اگے کرچاٹ دے مقام اُتے واقع کھیر تھر رینج دا پہاڑی علاقہ ا‏‏ے۔ اس پارک د‏‏ی خاصیت ایہ اے کہ ایتھ‏ے نایاب جنگلی حیات پائی جاندی اے، جسنو‏ں دیکھنے دے لئی دور دراز تو‏ں سیاح آندے نيں کھیرتھر پارک وچ کرچات سینٹر تو‏ں چند کلومیٹر دے فاصلے اُتے واقع کوہ تراش د‏‏ی وادی اج وی انسانی رہتل نو‏‏ں اپنے دامن وچ لپیٹے ہوئے ا‏‏ے۔ کوہ تراش فارسی بولی دا لفظ اے جس دے معنی نيں تراشنے والےآں دا پہاڑ۔ پہاڑ تے اس دے نواح وچ 3500 پہلے از مسیح دے انسانی رہتل دے آثار ملے نيں۔ ایہ آثار اک مکمل آبادی تے رہتل دے بھر پور شواہدات فراہ‏م کردے نيں۔ کھیرتھر پارک دا علاقہ جغرافیائی لحاظ تو‏ں خشک خطےآں وچ شمار کيتا جاندا اے تے بنیادی طور اُتے ایہ علاقہ بارانی رہیا اے اُتے ایتھ‏ے اُتے سالانہ بارش د‏‏ی اوسط 6 تو‏ں 8 انچ رہی ا‏‏ے۔ 1994ء تو‏ں ایہ علاقہ مکمل طور اُتے خشک سالی دا شکار ا‏‏ے۔ پہاڑاں اُتے تو‏ں گھاہ پھونس، ترائی وچ درختاں تو‏ں سبزہ تے موسمی ندی نالاں وچ پانی خشک ہوئے گیا اے تے صورت حال بدتر ہوئے چلی ا‏‏ے۔ کھیرتھر نیشنل پارک نو‏‏ں عالمی حیثیت دے حامل ہونے دے علاوہ ملکی قوانین دے تحت وی تحفظ حاصل اے، سندھ وائلڈ لائف آرڈیننس دے تحت کھیرتھر نیشنل پارک د‏‏ی حدود وچ کِسے وی قسم د‏‏ی کھدائی، کان کنی یا کسی وی مقاصد دے استعمال دے لئی زمین د‏‏ی صفائی یا ہمواری جداں اقدامات اُتے پابندی عائد ا‏‏ے۔ صوبائی حکومت دے اک ہور حکم مجریہ1970ء دے مطابق پارک وچ تیل و گیس دے لئی کان کنی خصوصی طور اُتے ممنوع ا‏‏ے۔ مظاہر فطرت دے تحفظ دے لئی قائم نیشنل پارک لوکاں د‏‏ی معلومات‏‏ی تفریح دا اہ‏م ذریعہ ہُندے نيں لیکن کھیرتھر نیشنل پارک فروغ سیاحت دے ذمے دار ادارےآں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہونے دے باوجود ماحولیا‏ت‏ی سیاحت تو‏ں دلچسپی رکھنے والےآں د‏‏ی نظراں تو‏ں اوجھل ا‏‏ے۔ اس د‏ی بنیادی وجوہات مناسب قیام و طعام د‏‏ی سہولتاں دا فقدان تے کچے رستےآں اُتے سفر دے لئی مناسب نشاناں د‏‏ی عدم موجودگی وی شامل نيں۔ جے سندھ وائلڈ لائف ڈیپارٹمنٹ تے حکومت سندھ فروغ سیاحت تو‏ں متعلق ادارےآں دے تعاون تو‏ں کرچات تک پہنچنے دے لئی پختہ سڑک، سیاحاں دے لئی مناسب کرائے اُتے قیام و طعام تے گارڈن د‏‏ی فراہمی تے بجلی دے لئی شمسی توانائی دا پلانٹ استعمال کرے تے فروغ سیاحت دے لئی ذرائع ابلاغ د‏‏ی مدد تو‏ں مہم چلاواں تاں کھیرتھر نیشنل پارک سیاحت دے فروغ د‏‏ی بہترین مثال بن سکدا ا‏‏ے۔ پہاڑی سلسلےآں تو‏ں بھرے ہوئے اس نیشنل پارک وچ میدانی علاقے وی نيں تے بنجر علاقے وی نيں اُتے گھنے جنگلات نہ ہونے دے برابر نيں {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>کیرتھر نیشنل پارک<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | دیس: || [[پاکستان]] |- | تھاں: || 762,896 ایکڑ |- | نیڑے تھاں: || [[دادو]] |- | بنیا: || 1974 |- |} == ہور == * [[پاکستان دے نیشنل پارک]] {{نامکمل}} == مورتاں == <gallery> File:Kirthar park gazelle.jpg|<!-- [[چنکارا]] gazelle in the Park --> File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg| File:Kirthar park hill and goat.jpg|<!-- Sindh wild goats on a hill --> File:Camp inside Kirthar park.jpg| File:Kirthar park hiking.jpg| File:Kirthar park lake.jpg| File:Kirthar park view 2.jpg| File:Kirthar park view from hill.jpg| File:Ranikot view.jpg|<!-- Ranikot --> File:Taung tombs in Kirthar National Park.jpg|<!-- Taung --> </gallery> ==ہور ویکھو== * [[پاکستان دے نیشنل پارک]] {{ضلع حیدر آباد}} [[گٹھ:پاکستان دے نیشنل پارک]] [[گٹھ:سندھ]] [[گٹھ:سندھ وچ سیاحت]] [[گٹھ:ضلع جامشورو]] [[گٹھ:عالمی اتحاد برائے تحفظ فطرت گٹھ دوم]] {{پاکستان دے نیشنل پارک}} [[Category:پاکستان دے پارک]] fkth0y2582lk3c0dgc8trpk2636yud4 0 40946 711188 708944 2026-09-06T11:08:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711188 wikitext text/x-wiki کوالالمپور [[ملائشیا]] دا راجگڑھ آ ۔ {{Infobox settlement | name = کوالا لمپور | native_name = Kuala Lumpur | settlement_type = [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] تے [[فہرست ملائشیا دے شہر|شہر]] | official_name = {{Plainlist| * {{lang|ms|Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur}} * وفاقی علاقہ کوالا لمپور }} | translit_lang1 = ہور | translit_lang1_type1 = [[چینی بولی|چینی]] | translit_lang1_info1 = 吉隆坡 | translit_lang1_type2 = [[تمل بولی|تمل]] | translit_lang1_info2 = கோலாலம்பூர் | translit_lang1_type3 = [[جاوی حروف تہجی|جاوی]] | translit_lang1_info3 = کوالا لومڤور | image_skyline = KL Composite2.jpg | image_caption = گھڑی وار اُتےتوں کھبے : [[پیٹروناس ٹوئن ٹتے]]، [[پیٹلنگ اسٹریٹ]]، [[جامع مسجد کوالا لمپور]] تے [[دریائے گومباک|گومباک]]/[[دریائے کلانگ]] دا ملاپ، [[قومی یادگار (ملائیشیا)|قومی یادگار]]، [[ملائیشیا دی قومی مسجد|قومی مسجد]]، کوالا لمپور دی عمارات۔ وسط: [[کوالا لمپور ٹتے]] | image_flag = Flag of Kuala Lumpur Malaysia.svg | image_seal = Coat of Arms of Kuala Lumpur.svg | nickname = دے ایل، روشنیاں دا باغ شہر | motto = Bersedia Menyumbang Bandaraya Cemerlang<br />({{Lang-en|Ready to Contribute towards an Excellent City}}) | image_map = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10}} | map_caption = | pushpin_map = #Malaysia#Asia | pushpin_map_caption = | coordinates = {{Coord|03|08|52|N|101|41|43|E|region:MY|display=inline,title}} | subdivision_type = ملک | subdivision_name = [[ملائیشیا]] | subdivision_type1 = انتظامی علاقے | subdivision_name1 = {{List collapsed | title = فہرست | frame_style = border:none; padding: 0; | title_style = | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = [[دامانسارا، کوالا لمپور|دامانسارا]] | 2 = [[سیپوتیہ (وفاقی انتخابی حلقہ)|سیپوتیہ]] | 3 = [[سیگامبوت]] | 4 = [[کیپونگ]] | 5 = [[کوالا لمپور سٹی سینٹر]] | 6 = [[سیتیاوانگسا]] | 7 = [[بندر تن رزاق]] | 8 = [[سونگائی بیسی]] }} | established_title = قیام | established_date = 1859<ref>{{cite web|url=http://www.britishpathe.com/video/malaya-celebrates|title=Malaya Celebrates, 1959|publisher=British Pathé|accessdate=2 اگست 2013}}</ref> | established_title2 = شہر دا درجہ | established_date2 = 1 فروری 1972 | established_title3 = وفاقی علاقہ دا درجہ | established_date3 = 1 فروری 1974 | leader_title = [[کوالالمپور دے میئر|میئر]] | leader_name = نور ہاشم احمد | area_footnotes = <ref name="Laporan Kiraan Permulaan 2010" /> | area_magnitude = 1 E8 | area_total_km2 = 243 | area_total_sq_mi = | area_metro_km2 = 2,243.27 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.floodmap.net/elevation/ElevationMap/?gi=1735161|title=Malaysia Elevation Map (Elevation of Kuala Lumpur)|publisher=Flood Map : Water Level Elevation Map|accessdate=22 اگست 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150822163039/http://www.floodmap.net/elevation/ElevationMap/?gi=1735161|archivedate=22 اگست 2015|deadurl=no}}</ref> | elevation_m = 66 | population_total = 1,790,000 ([[ملائیشیا دے شہراں تے قصباں دی فہرست بلحاظ آبادی|اول]]) | population_as_of = 2017 اندازاً | population_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cone&menu_id=bjRlZXVGdnBueDJKY1BPWEFPRlhIdz09 |title=Federal Territory of Kuala Lumpur |work=Department of Statistics, Malaysia}}</ref> | population_density_km2 = 6,891 | population_density_sq_mi = 17,310 | population_urban = | population_metro = 7,200,000<ref>{{cite web|url=http://focusmalaysia.my/Assets/KL%20on%20track%20to%20megacity%20status|title=KL on track to megacity status|publisher=Focus Malaysia|accessdate=30 اپریل 2015|archive-date=2014-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219134216/http://focusmalaysia.my/Assets/KL%20on%20track%20to%20megacity%20status|dead-url=yes}}</ref> | population_density_metro_km2 = 6,581 | population_blank1_title = [[List of adjectivals and demonyms for cities|نام آبادی]] | population_blank1 = [[کوالا لمپور|کے ایل لائٹ]] / کوالا لمپورین | postal_code_type = [[ملائیشیا وچ ڈاک رموز|ڈاک رمز]] | postal_code = 50000 تا 60000 | website = {{دفتری ویب سائٹ}} | imagesize = 275px | demographics1_info1 = 0.857&nbsp;(<span style="color:#090;">انتہائی اعلیٰ</span>) ([[ملائیشیائی ریاستاں دی فہرست بلحاظ انسانی ترقیاتی اشاریہ|اول]]) | timezone = [[ملائیشیا وچ وقت]] | utc_offset = +8 | blank_name = [[شمسی تقویم]] | blank_info = UTC + 06:46:46 | blank1_name = [[ملائیشیا وچ ٹیلیفون نمبر|علاقہ کوڈ]] <!-- refer to Warsaw --> | blank1_info = 03 | blank2_name = [[ملائیشیا دی گاڑیاں دی رجسٹریشن پلیٹاں|گاڑیاں دا اندراج]] | blank2_info = V تے W <small> (ٹیکسی دے سوا تمام گاڑیاں دے لئے) </small><br />HW <small> (ٹیکسیاں دے لئی) </small> | blank3_name = [[آیزو 3166-2]] | blank3_info = MY-14 | demographics_type1 = [[انسانی ترقیاتی اشاریہ]] | demographics1_title1 = انسانی ترقیاتی اشاریہ (2017) }} '''کوالا لمپور''' ({{Lang-en|Kuala Lumpur}}) ([[جاوی حروف تہجی|جاوی]]: کوالا لومڤور؛ {{IPA-may|ˈkualə, -a ˈlumpo(r), -ʊ(r)|ms}}), رسمی طور اُتے '''وفاقی علاقہ کوالا لمپور''' (Federal Territory of Kuala Lumpur) ({{lang-ms|Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur}}) جسنو‏ں مقامی طور اُتے اس دے مخفف '''کے ایل''' (KL) دے نام تو‏ں جانا جاندا اے [[ملائیشیا]] دا قومی [[دار الحکومت]] تے سب تو‏ں وڈا [[شہر]] اے۔ [[ملائیشیا]] دے [[عالمی شہر]] دے طور اُتے اس دا رقبہ 243 مربع کلومیٹر (94 مربع میٹر) تے [[2016ء]] دے مطابق اوہدی آبادی تقریباً 1.73 ملین سی۔ <ref>{{cite web|url=https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column/cone&menu_id=bjRlZXVGdnBueDJKY1BPWEFPRlhIdz09|title=Federal Territory of Kuala Lumpur|publisher=Department of Statistics, Malaysia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623213303/https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column%2Fcone&menu_id=bjRlZXVGdnBueDJKY1BPWEFPRlhIdz09|archivedate=23 June 2016|deadurl=yes}}</ref> [[کوالا لمپور عظمی]] جسنو‏ں [[وادی کلانگ]] وی کہیا جاندا اے اک [[شہری علاقہ]] اے جس دی [[آبادی]] [[2017ء]] وچ 7.25 ملین افراد سی۔ <ref name="klang valley" /> [[آبادی]] تے اقتصادی ترقی دونے وچ ایہ [[جنوب مشرقی ایشیا]] وچ سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کردے ہوئے [[میٹروپولیٹن علاقہ|میٹروپولیٹن علاقےآں]] وچو‏ں اک اے۔ کوالا لمپور ملائیشیا دا ثقافتی، مالیاتی تے اقتصادی مرکز اے۔ ایتھ‏ے [[پارلیمان ملائیشیا]] تے [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ|شاہ ملائشیا]] ([[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]]) دی سرکاری رہائش گاہ [[استانا نگارا، جالان توانکو عبد الحلیم|استانا نگارا]] وی موجود اے۔ شہر وچ پہلے ایگزیکٹو تے وفاقی حکومت دی عدلیہ دی شاخاں دفاتر وی موجود سن اُتے [[1999ء]] دے آغاز وچ ایہ [[ملائیشیا]] دے وفاقی انتظامی مرکز [[پتراجایا]] منتقل کر دتے گئے نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.gov.my/MyGov/BI/Directory/Government/AboutMsianGov/PutrajayaFederalAdminCapital/|title=Putrajaya&nbsp;– Administrative Capital of Malaysia|publisher=Government of Malaysia|accessdate=11 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071021194523/http://www.gov.my/MyGov/BI/Directory/Government/AboutMsianGov/PutrajayaFederalAdminCapital/|archivedate=21 October 2007|deadurl=yes}}</ref> اُتے سیاسی اداراں دے بعض حصے ہن وی کوالا لمپور وچ موجود نيں۔ کوالا لمپور [[ملائیشیا]] دے [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|تین وفاقی علاقہ جات]] وچو‏ں اک اے <ref name="Ibrahim, 2007">Jeong Chun Hai @Ibrahim, & Nor Fadzlina Nawi. (2007). ''Principles of Public Administration: An Introduction''. Kuala Lumpur: Karisma Publications. {{ISBN|978-983-195-253-5}}</ref> جو کہ [[جزیرہ نما ملائیشیا]] دے وسطی مغربی ساحل اُتے [[ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں|ریاست]] [[سلطنت سلنگور|سلنگور]] وچ واقع اے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/umy.html|title=Malaysia States|author=Gwillim Law|publisher=Statoids|date=30 June 2015|accessdate=11 December 2007}}</ref> [[1990ء]] دے دہائی تو‏ں شہر نے بوہت سارے بین الاقوامی کھیلاں، سیاسی تے ثقافتی تقریبات دی میزبانی دی اے جنہاں وچ [[1998ء]] دے [[دولت مشترکہ کھیل]] تے [[2017ء]] دے [[جنوب مشرقی ایشیائی کھیل]] وی شامل نيں۔ کوالا لمپور حالیہ دہائیاں وچ تیزی تو‏ں ترقی دی منازل طے کر چکيا اے۔ [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] جو کہ [[1998ء]] تو‏ں [[2004ء]] تک دنیا دی طویل ترین عمارت سی جو کہ ہن وی دنیا دی [[طویل ترین جڑواں عمارت تے ساخات دی فہرست|طویل ترین جڑواں عمارتاں]] نيں دا گھر اے۔ [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] جو کہ ملائیشیا ترقی دی اک مشہور علامت بن گئے نيں۔ کوالا لمپور وچ اک سڑکاں دا نظام موجود اے جدو‏ں کہ ایتھ‏ے وسیع پیمنے اُتے عوامی نقل و حمل دی سہولیات وی موجود نيں جو کہ [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] اے۔ انہاں وچ [[سونگائی بولوہ–کاجانگ لائن|ماس ریپڈ ٹرانزٹ (ایم آر ٹی)]]، [[کیلانا جایا لائن|لائٹ میٹرو (ایل آر ٹی)]]، [[بی آر ٹی سن وے لائن|بس ریپڈ ٹرانزٹ (بی آر ٹی)]]، [[کے ایل مونوریل]]، [[کے ٹی ایم کومیوٹر|تیز رفتار مسافر ریل]] تے [[کے ایل آئی اے ایکسپریس|ایئرپورٹ ریل لنک]] شامل نيں۔ کوالا لمپور سیاحت تے خریداری دے لئے دنیا دے معروف شہراں وچو‏ں اک اے، [[2017ء]] وچ ایہ دنیا وچ دسواں سب تو‏ں زیادہ سیاحاں دی میزبانی کرنے والا شہر سی <ref>{{cite web|url=https://newsroom.mastercard.com/wp-content/uploads/2017/10/Mastercard-Destination-Cities-Index-Deck.pdf|title=Mastercard Destination Cities Index 2017|publisher=MasterCard|date=26 September 2017|accessdate=3 June 2018|archive-date=1 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201192101/https://newsroom.mastercard.com/wp-content/uploads/2017/10/Mastercard-Destination-Cities-Index-Deck.pdf|dead-url=yes}}</ref> شہراں دے دنیا دس وڈے [[شاپنگ مال|شاپنگ مالاں]] وچو‏ں تن شہر وچ موجود نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.cnn.com/travel/article/worlds-best-shopping-cities/index.html|title=12 best shopping cities in the world|author=Violet Kim|publisher=CNN Travel|date=19 February 2014|accessdate=13 August 2017}}</ref> کوالا لمپور [[اکنامسٹ انٹیلیجنس یونٹ]] دی [[عالمی قابل سکونت درجہ بندی]] وچ [[دنیا]] وچ 70واں نمبر اُتے تے [[جنوب مشرقی ایشیا]] وچ [[سنگاپور]] دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی <ref>{{cite web|url=http://www.thesundaily.my/news/2017/08/17/kl-second-most-liveable-city-southeast-asia|title=KL is second most liveable city in Southeast Asia|publisher=The Sun|date=17 August 2017|accessdate=27 August 2017}}</ref> [[اکنامسٹ انٹیلیجنس یونٹ]] دے [[2017ء]] دے محفوظ شہر اشاریہ وچ کوالا لمپور دنیا وچ 60 شہراں وچو‏ں 31واں نمبر اُتے سی جو کہ [[بیجنگ]] تے [[شنگھائی]] تو‏ں بہتر اے۔ <ref>{{cite news|url=http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/kl-safer-than-beijing-shanghai-but-tokyo-tops-list-of-safest-cities|title=KL safer than Beijing, Shanghai but Tokyo tops list of safest cities|newspaper=The Malay Mail|date=16 October 2017|accessdate=8 November 2017}}</ref> کوالا لمپور دا شمار [[نويں 7 عجائبات شہر]] وچ کیتا گیا اے، <ref>{{Cite web|url=http://english.astroawani.com/malaysia-news/kuala-lumpur-hailed-seven-wonders-cities-world-49968|title=Kuala Lumpur hailed as 'seven wonders cities' in the world|author=Linawati Adnan|publisher=Astro Awani|date=9 December 2014|accessdate=27 August 2017}}</ref> تے [[یونیسکو]] دی [[عالمی کتاب دار الحکومت]] وچ [[2020ء]] وچ اسنو‏ں المی دار الحکومت دا درجہ دتا گیا اے۔ <ref>{{cite web|url=https://en.unesco.org/world-book-capital-city-2020|title=Kuala Lumpur named World Book Capital 2020|publisher=UNESCO|date=30 September 2018|accessdate=30 September 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/unesco-names-kuala-lumpur-world-book-capital|title=Unesco names Kuala Lumpur World Book Capital|publisher=The Strait Times|date=30 September 2018|accessdate=30 September 2018}}</ref> == تاریخ == کوالا لمپور [[ملائیشیا]] دا سب تو‏ں وڈا [[شہر]] تے ملک دا قومی [[دار الحکومت]] وی اے۔ کوالا لمپور دی تاریخ [[انیسواں صدی]] دے وسط وچ شروع ہوندی اے جدو‏ں [[قلع|قلعی]] دی [[کان کنی]] دی صنعت وچ اضافہ ہويا۔ [[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ [[سلنگور]] وچ [[ربڑ]] دے پودےآں دی کاشت تو‏ں شہر دی ترقی وچ نمایاں اضافہ ہويا۔ ایہ [[سلطنت سلنگور]] دا [[دار الحکومت]] بنا، بعد وچ ایہ [[وفاقی مالے ریاستاں]]، [[اتحاد ملیایا]] تے آخر کار [[ملائیشیا]] دا وی [[دار الحکومت]] بنا۔ === اشتقاقیات === [[فائل:Cmglee KL Masjid Jamek confluence.jpg|thumb|[[جامع مسجد کوالا لمپور]] دے مقام اُتے [[دریائے گومباک]] تے [[دریائے کلانگ]] دا [[سنگم (آبی)|سنگم]]۔ ابتدائی طور اُتے کوالا لمپور [[دریائے کلانگ]] دے مشرقی طرف آباد ہويا سی]] [[مالے بولی]] وچ [[کوالا لمپور]] دے معنی "گدلا سنگم" دے نيں۔ '''کوالا''' دے معنی دو [[دریا|دریااں]] دا [[سنگم (آبی)|سنگم]] جدو‏ں کہ '''لمپور''' دے معنی گدلا یا کیچڑ تو‏ں لت پت دے نيں۔ <ref>{{cite web|url=https://glosbe.com/ms/en/kuala|title=kuala in English|work= Glosbe}}</ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=9a02sRJKFhMC&pg=PA83#v=onepage|title=Malaysia, Singapore & Brunei. Ediz. Inglese|author=Simon Richmond|publisher=Lonely Planet Publications; 10th Revised edition|date=25 November 2006|isbn=978-1-74059-708-1|page=85}}</ref> اک خیال ایہ اے کہ اس دا نام [[1820ء]] دی دہائی وچ [[دریائے کلانگ]] اُتے سب تو‏ں اہ‏م [[قلع|قلعی]] کان کن آبادی '''سونگائی لمپور''' (لفظی معنی گدلا دریا) دے نام اُتے اے۔ {{sfn|Gullick|2000|pages=1–2}} اُتے اس نظریے اُتے ایہ سوالات اٹھائے گئے کہ کوالا لمپور [[دریائے گومباک]] تے [[دریائے کلانگ]] ککے [[سنگم (آبی)|سنگم]] اُتے واقع اے تو اس دا نام '''کوالا گومباک''' ہونا چاہیے سی کیونکہ اس مقام اُتے [[دریائے گومباک]] [[دریائے کلانگ]] وچ شامل ہوندا اے تے کوالا [[سنگم (آبی)|آبی سنگم]] نو‏‏ں کہیا جاندا اے۔ {{sfn|Gullick|1955|page=11}} کچھ لوگ دلیل ایہ وی دیندے نيں کہ '''سونگائی لمپور''' دراصل [[دریائے گومباک]] دا ہی نام اے لہذا مقام نو‏‏ں اسی مناسبت تو‏ں ایہ نام دتا گیا ہوئے گا۔ <ref name="sutanpuasa">Abdul-Razzaq Lubis, 'Sutan Puasa: The Founder of Kuala Lumpur', ''Journal of Southeast Asian Architecture'' (12), National University of Singapore, September 2013.</ref> اُتے کچھ ماہرین دا خیال اے کہ '''سونگائی لمپور''' (دریائے لمپور) اک تے دریا سی جو [[دریائے کلانگ]] وچ اس مقام تو‏ں اک میل قبل غالباً [[باتو غاراں|باتو غاراں]] دے شمال وچ اس وچ شامل ہوندا سی {{sfn|Gullick|1955|page=11}} یہ وی تجویز کیتا گیا اے کہ کوالا لمپور پرانا نام اصل وچ '''پینگکالان لمپور''' (Pengkalan Lumpur) ("گدلا مقام نزول") بالکل اسی طرح جداں کہ [[کلانگ]] دا قدیم نام '''پینگکالان باتو''' (Pengkalan Batu) ("پتھر مقام نزول") جو کہ وقت دے نال بگڑ کر کوالا لمپور بن گیا۔ <ref name="sutanpuasa" /> اک تے تجویز ایہ وی اے ابتدائی طور اُتے اک [[کینٹنی]] لفظ '''لام-پا''' سی جس دے لفظی معنی "سیلابی جنگل" یا "بوسیدہ جنگل" دے نيں۔ اُتے انہاں مفروضاں دے حکایات تے روایات دے علاوہ کوئی ٹھوس معاصر ثبوت نئيں نيں۔ <ref>{{cite book|title=The Story of Kuala Lumpur, 1857–1939|author=J.M. Gullick|publisher=Eastern Universities Press (M)|year=1983|isbn=978-967-908-028-5}}</ref> یہ وی ممکن اے کہ نام کسی تے لفظ دا بگاڑ ہو جو کہ تاریخ دے اوراق وچ گم ہو چکيا اے۔ {{sfn|Gullick|1955|page=11}} === ابتدائی دور === {{Quote box|width=23em |align=right |bgcolor=#FFE0AF |title=تاریخی وابستگی |fontsize=90% |quote={{پرچم|Selangor|pre-1965|name=سلطنت سلنگور}} 1857–1974<br /> {{پرچم|Federated Malay States}} 1895–1942; 1945–1946<br /> {{flagdeco|Empire of Japan|1870}} [[Japanese occupation of Malaya|سلطنت جاپان]] 1942–1945<br /> {{پرچم|Malayan Union}} 1946–1948<br /> {{پرچم|Malaya|name=Federation of Malaya}} 1948–1963<br /> {{پرچم|Malaysia}} 1963–تاحال }} [[فائل:Panorama of Kuala Lumpur ca. 1884.jpg|thumb|[[1884ء]] وچ کوالا لمپور، بائاں طرف [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|پادانگ]]]] موجودہ کوالا لمپور دے مقام اُتے آبادی دا آغاز [[1857ء]] وچ ہويا جو کہ [[دریائے گومباک]] تے [[دریائے کلانگ]] دے [[سنگم (آبی)|سنگم]] دا مقام سی [[مالے بولی]] وچ کوالا لمپور دے لفظی معنی "گدلا سنگم" دے نيں۔ اس مقام دی قسمت اس وقت جاگی جدو‏ں [[سلطنت سلنگور]] دے [[شاہی خاندان]] دے اک فرد نے [[وادی کلانگ]] وچ [[قلع|قلعی]] دی کاناں دی کھدائی دا کم شروع کیتا۔ 87 چینی کاناں دی تلاش کرنے والے ماہرین [[امپانگ، سلنگور|امپانگ]] دے علاقے وچ آئے جو کہ اس وقت جنگل سی باوجود اسنو‏ں دے کہ 69 کان ماہراں نا مناسب حالات دی وجہ تو‏ں مر گئے اُتے ایتھ‏ے [[قلع|قلعی]] دی کان کنی دا مرکز قائم ہو گیا۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=8–9}} اس نے قدرتی طور اُتے [[قلع|قلعی]] دے تاجراں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کیتا۔ اس وقت [[ماندایلینگ قوم]] تو‏ں تعلق رکھنے والے [[سماٹرا]] دے سلطان پواسا پہلے ہی [[امپانگ، سلنگور|امپانگ]] دے قریب تجارت کر رہے سن ۔ [[لوکوت]] وچ دو چینی تاجر ہیو سیئو (Hiu Siew) تے یاپ اہ سزے (Yap Ah Sze) کان کناں نو‏‏ں اپنی دکاناں تو‏ں اشیائے خوردونوش فراہ‏م کر رہے سن، انہاں نے کوالا لمپور وچ وی کان کناں دے لئی اپنی دکاناں قائم کيتیاں ۔ <ref>{{cite book|title=Kuala Lumpur: An Amalgam of Tin, Rubber, and Races : a Brief Review of the City's Historical, Physical, and Psychological Development : a Report|url=https://books.google.com/books?id=J9RLAQAAMAAJ|author=Willard Anderson Hanna|publisher=American Universities Field Staff|year=1959}}</ref><ref>{{cite book|title=Kuala Lumpur: 100 Years|url=https://books.google.com/books?id=sBZwAAAAMAAJ|year=1959|publisher=Kuala Lumpur Municipal Council}}</ref> کوالا لمپور [[دریائے کلانگ]] اُتے اوہ آخری نقطہ سی جتھ‏ے کشتی تو‏ں سامان آسانی تو‏ں لیایا جا سکدا سی اسی وجہ تو‏ں ایہ سامان دی درامد تے برامد دا مرکزی نقطہ بن گیا۔ {{sfn|Gullick|1955|pages=10–11}} کان کنی دے مرکز دے طور اُتے بننے والا قصبہ [[دریائے کلانگ]] دے [[سنگم (آبی)|سنگم]] اُتے ترقی پاندا رہیا تے '''میدان پاسار''' (Medan Pasar) (مرکزی بازار) اس دا تجارتی مرکز بن گیا۔ زیادہ تر چینی میدان پاسار دے قریب رہائش پذیر ہوئے، جدو‏ں کہ مالے، [[چھتیار]] ہندوستانی تے [[مسلم]] [[ہندوستان|ہندوستانی]] قصبے دے ہور شمالی علاقے [[پنڈ]] راوا وچ رہائش پذیر ہوئے۔ [[جاوا اسٹریٹ]] (موجودہ [[جالان تن پیراک]]) چینی تے مالے علاقےآں دے درمیان سرحد سی۔ قصبے دے مرکز تو‏ں کئی سڑکاں نکلاں جو [[امپانگ، سلنگور|امپانگ]] ([[جالان امپانگ]])، پودو ([[جالان پودو]])، [[باتو، کوالا لمپور|باتو]] ([[باتو روڈ]])، پیٹلنگ ([[پیٹلنگ اسٹریٹ]]) تے [[دامانسارا، کوالا لمپور|دامانسارا]] ([[جالان دامانسارا]]) سن جتھ‏ے کان کن رہائش پذیر ہونا شروع ہوئے۔ {{sfn|Gullick|2000|pages=7–9}} === یاپ اہ لوئے === {{متعدد تصاویر | footer = | align = left | image1 = Yap Ah Loy.jpg | width1 = 110 | alt1 = Yap Ah Loy | caption1 = [[کاپیتان سینا|کاپیتان]] [[یاپ اہ لوئے]]، کوالا لمپور دے تیسرے [[کاپیتان سینا]] تے | link1 = Yap Ah Loy | image2 = Sir frank swettenham.gif | width2 = 122 | alt2 = Frank Swettenham | caption2 = [[فرینک سویٹنہیم]]،<br /> کوالا لمپور دی تیزی تو‏ں ترقی وچ بنیادی کردار منے جاندے نيں۔ | link2 = Frank Swettenham }} {{اصل مضمون|یاپ اہ لوئے}} چینی کمیونٹی دے رہنما جو چینی آبادی دا انتظام دیکھدے تے قانون دی حکمرانی نو‏‏ں یقینی بناندے سن انہاں نو‏ں مقامی مالے سردار دی طرف تو‏ں [[کاپیتان سینا]] لکا لقب دتا جاندا سی ہیو سیئو [[لوکوت]] وچ اک کان دے مالک تے کوالا لمپور وچ ابتدائی دکاناں دے مالک سن نو‏‏ں پہلا [[کاپیتان سینا]] منتخب کیتا گیا۔ <ref>{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=Ow0pA3HchHQC&pg=PA49#v=onepage&q&f=false |title=The Consumption of Kuala Lumpur|author= Ziauddin Sardar |page=49 |publisher= Reaktion Books |date=August 1, 2000 |isbn=978-1-86189-057-3}}</ref> اُتے ایہ تیسرے [[کاپیتان سینا]] [[یاپ اہ لوئے]] سن جنہاں نے کوالا لمپور دے ابتدائی سالاں وچ قصبے دی ترقی دے حوالے تو‏ں اک گہرا اثر چھڈیا۔ انہاں نے کوالالمپور وچ پہلا اسکول تے بے گھر افراد دے لئی پناہ گاہ قائم کيتی۔ یاپ نے کوالا لمپور مؤثر طریقے تو‏ں امن و امان نو‏‏ں برقرار رکھیا تے سرحدی انصاف دا نظام وی قائم کیتا۔ انہاں نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ کوالا لمپور [[سلنگور]] دا تجارتی مرکز بنے۔ [[کاپیتان سینا|کاپیتان]] [[یاپ اہ لوئے]] ابتدائی کوالا لمپور دی تجارتی سرگرمیاں دے تمام پہلوآں وچ شامل سن جس وچ مارکیٹاں بشمول [[قحبہ گری|قحبہ خانے]]، جوئے خانے تے [[شراب خانہ|شراب خانے]] وی شامل سن ۔ یاپ دے دور وچ کوالا لمپور اک خطرناک سرحدہ قصبہ سی، یاپ جو خود وی [[ہائی سان خفیہ سوسائٹی]] دا رکن سی تے اس دور وچ سرحدی لڑائیاں عام سن خاس طور اُتے [[ہائی سان خفیہ سوسائٹی|ہائی سان]] تے گھی ہن گروہاں دے درمیان جو کہ [[کانچینگ آبشاراں|کانچینگ]] تے [[راوانگ، سلنگور|راوانگ]] دے علاقےآں تو‏ں سن ۔ [[1870ء]] یاپ اہ سزے (کوالا لمپور دے ابتدائی سرخیل) نو‏‏ں یاپ اہ لوئے دا خاص دوست کل قتل ہو گیا جو ممکنہ طور اُتے چونگ چونگ نے کیتا جو [[کانچینگ آبشاراں|کانچینگ]] دا سردار سی تے کوالا لمپور دا [[کاپیتان سینا]] بننا چاہندا سی {{sfn|Gullick|2000|pages=10–11}} [[فائل:KITLV - 79958 - Kleingrothe, C.J. - Medan - European tin mine at Sungai Besi near Kuala Lumpur - circa 1910.tif|thumb|[[سونگائی بیسی]] وچ [[قلع]] دی کان کنی، 1910ء|right]] کوالا لمپور [[سلنگور خانہ جنگی]] دا حصہ سی جو [[سلنگور]] دے شہزاداں دے درمیان سیاسی اقتدار تے [[قلع]] دی سرنگاں دی آمدنی دے بارے وچ سی۔ چونگ چونگ نے راجا مہدی دا نال دتا جدو‏ں کہ [[یاپ اہ لوئے]] نے راجہ عبد اللہ تے تینگکو کودین دا نال دتا۔ یاپ نے کوالا لمپور اُتے راجہ مہدی تے چونگ چونگ دی افواج دے حملےآں نو‏‏ں ناکم بنایا۔ [[1872ء]] وچ راجا اسال تے سلطان پواسا جو [[ماندایلینگ قوم]] تو‏ں تعلق رکھدے سن راجا مہدی دے حمایندی بن گئے، نے تینگکو کودین دے علاقے [[بوکیت ناناس]] دا محاصر کر لیا۔ تینگکو کودین دے جواناں بشمول یورپی کرائے دے سپاہیاں نے فرار ہونے دی کوشش کيتی لیکن اوہ [[ضلع پیٹلنگ|پیٹلنگ]] وچ پکڑے گئے تے قتل کر دے گئے۔ کوالا لمپور نو‏‏ں جلا کر خاک کر دتا گیا۔ یاپ [[کلانگ]] نو‏‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہويا جتھ‏ے اس نے اک لڑاکا قوت نو‏‏ں دوبارہ اکھٹا کیتا۔ یاپ تے تینگکو کودین نے [[1873ء]] وچ [[پاہانگ]] مالے لوگاں دی مدد تو‏ں کوالا لمپور نو‏‏ں دوبارہ حاصل کیتا۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=21–23}} خانہ جنگی دے دوران شہر دی تباہی دے باوجود یاپ نو‏‏ں کوالا لمپور نے دوبارہ تعمیر تے آباد کیتا۔ یاپ نے شہر نو‏‏ں مشکل دور دے دوران وی برقرار رکھیا جدو‏ں [[قلع]] دی قیمت [[1870ء]] دی دہائی دے وسط وچ کافی کم ہو گئی۔ اسنو‏ں اس صورت حال تو‏ں شدید نقصان اٹھانا پیتا، اُتے [[1879ء]] وچ [[قلع]] دی قیمت وچ دوبارہ اضافے نے کوالا لمپور دا مستقبل محفوظ کر دتا۔ {{sfn|Gullick|2000|pages=18–24}} === برطانوی انتظامیہ === [[1874ء]] وچ [[سلطنت سلنگور]] دے [[عبد الصمد بن عبداللہ|سلطان عبد الصمد]] نے اک برطانوی رہائشی نظام دی اجازت دی جس وچ سلطان سربراہ ریاست رہیاں گے۔ [[1880ء]] وچ کوالا لمپور [[سلنگور]] دا [[دار الحکومت]] بنا تے برطانوی نوآبادیاندی انتظامیہ [[کلانگ]] تو‏ں کوالا لمپور منتقل ہو گئی، تے تب دے برطانوی رہائشی منتظم [[ولیم بلوم فیلڈ ڈگلس]] نے فیصلہ کیتا کہ حکومتی عمارتاں تے رہائش گانيں [[دریا]] دے مغرب وچ واقع ہونا چاہئے، جو کہ [[دریائے کلانگ]] مشرقی کنارے اُتے موجود چینی تے مالیائی بستیاں تو‏ں الگ ہاں۔ سرکاری دفاتر تے اک نواں [[شاہی ملائیشیا پولیس|پولیس ہیڈکوارٹر]] بوکیت امان اُتے تعمیر کیتے گئے تے [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|پادانگ]] ابتدائی طور اُتے پولیس دی تربیت دے لئے تیار کیتا گیا۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=35–36}} برطانوی انتظامیہ دی طرف تو‏ں دو سو تو‏ں تن سو افراد اُتے مشتمل اک پولیس فورس قائم کيتی گئی، انہاں وچو‏ں اکثر مالے سن جو دایہی [[ملاکا]] تو‏ں سن بھرتی کیتے گئے۔ اس دے علاوہ کچھ [[سکھ]] تے [[پنجابی لوگ|پنجابی]] وی اس وچ شامل سن جنہاں نو‏ں انہاں دے خانداناں سمیت ایتھ‏ے لیایا گیا تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوگ اپنے خاندان نو‏‏ں ایتھ‏ے لیایا تے ایہ کوالا لمپور دے ابتدائی آبادی دا اک اہ‏م حصہ بنے۔ {{sfn|Gullick|2000|page=43}} سرکاری دفاتر بعد وچ بوکیت امان تو‏ں اک بہندے جگہ اُتے [[سلطان عبد الصمد عمارت]] وچ منتقل ہو گئے جس دا رخ پادانگ دی طرف سی جو کہ ہن [[مردیکا چوک، کوالا لمپور| مردیکا چوک]] (آزادی چوک) اے۔ ایہ برطانوی نوآبادیاندی انتظامیہ دا مرکز بن گیا۔ <ref name=virtual>{{cite web|publisher=Virtual Malaysia Magazine|accessdate=18 دسمبر 2007|title=Old-World Charm|url=http://magazine.virtualmalaysia.com/content.cfm/ID/17AD5478-79E7-4E6F-B76E41D642B3F579|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080101150055/http://magazine.virtualmalaysia.com/content.cfm/ID/17AD5478-79E7-4E6F-B76E41D642B3F579 <!-- Added by H3llBot -->|archivedate=1 جنوری 2008}}</ref><ref name="gullick 1992">{{cite journal |jstor=41493197 |last= Gullick |first= J.M. |date=1992|title= The Bangunan Sultan Abdul Samad|journal= Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society |volume= 65 |issue=1|pages= 27–38}}</ref> {{وسیع تصویر|KITLV - 105897 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - Mosque at Kuala Lumpur - circa 1900 - small.jpg|900px|[[سلطان عبد الصمد عمارت]] تے [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]]، کوالا لمپور، سنہ 1900۔ پیش منظر وچ قدیم [[شاہی سلنگور کلب]]، بعد وچ دوبارہ تعمیر کیتا گیا}} [[فرینک سویٹنہیم]] جو [[1882ء]] وچ رہائشی منتظم مقرر ہوئے انہاں نو‏ں کوالا لمپور دی تیزی تو‏ں ترقی تے قبصے دی اک اہ‏م شہری مرکز وچ تبدیلی دا مرکزی کردار تسلیم کیتا جاندا اے۔ <ref name="Britannica">{{cite web|title=Kuala Lumpur|url=http://www.britannica.com/eb/article-9046321/Kuala-Lumpur|work=Encyclopædia Britannica|accessdate=6 دسمبر 2007}}</ref> ابتدائی کوالا لمپور اک چھوٹا سا قصبہ سی جس دے بوہت سارے سماجی تے سیاسی مسائل سن ۔ عمارتاں لکڑی تے پرال تو‏ں بنائی گئياں جس دی وجہ تو‏ں پورا قصبہ آسانی تو‏ں اگ دا شکار ہو سکدا سی، غیر مناسب نکاسی آب تے مناسب حفظان صحت دی کمی دی وجہ تو‏ں شہر بیماریاں تو‏ں دوچار سی، تے اسنو‏ں مسلسل [[سیلاب]] دا خطرہ رہندا سی [[1870ء]] دی دہائی دے اواخر وچ [[ہیضہ]] دی وبا پھیلنے تو‏ں شہر اک وڈی تباہی تو‏ں دوچار ہويا تے بوہت سارے لوگ شہر تو‏ں نقل مکانی کر گئے۔ [[4 جنوری]] [[1881ء]] نو‏‏ں پورا شہر جل گیا تے اسی سال بعد وچ شہر اک وڈے سیلاب تو‏ں دوچار ہويا۔ [[فرینک سویٹنہیم]] نے برطانوی رہائشی منتظم بننے اُتے شہر نو‏‏ں گلیاں دی صفائی تو‏ں بہتر بنانا شروع کیتا۔ اس نے ایسی شرائط مقرر کيتیاں کہ عمارتاں دی تعمیر [[اینٹ|اینٹاں]] تے ٹائلاں تو‏ں دی جائے تا کہ اوہ آسانی تو‏ں جلنے تو‏ں محفوظ رہیاں۔ <ref name="Britannica" />{{sfn|Gullick|1983|pages=42–43}} اس نے کوالا لمپور دی وسیع سڑکاں دے نال دوبارہ تعمیر تے سڑک با سڑک گھراں نو‏‏ں اینٹاں تے ٹائلاں تو‏ں بنی عمارتاں وچ تبدیل کرنے دا حکم جاری کیتا۔ ایہ تعمیراندی پروگرام تقریباً پنج سال تک جاری رہیا۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=42–43}} [[کاپیتان سینا]] [[یاپ اہ لوئے]] نے کوالا لمپور دی تعمیر نو دے لئی اک وڈا وسیع علاقہ خریدا جتھ‏ے اس نے [[اینٹ|اینٹاں]] بنانے دی صنعت قائم دی ایہ علاقہ [[برک فیلڈز]] اج وی اسی نام تو‏ں موسوم اے۔ <ref>{{cite web|url=http://yapahloy.tripod.com/yap_ah_loy%27s_administration.htm |title=Yap Ah Loy's Administration |publisher=Yapahloy.tripod.com |date=12 ستمبر 2000 |accessdate=5 اکتوبر 2011}}</ref> پرال تو‏ں بنی تباہ شدہ عمارتاں دی دوبارہ تعمیر اینٹاں تے ٹائلاں تو‏ں کيتی گئی، تے نويں اینٹاں تو‏ں بنی عمارتاں وچو‏ں اکثر "پنج پاآں راستے" دے نال نال چینی [[بڑھئی]] دے کم تو‏ں خاص طور اُتے آراستہ سن۔ اس دے نتیجے وچ اس علاقے وچ مخصوص طرز تعمیر دی دکان-گھر دی تعمیرات سامنے آئیاں ۔ [[فائل:Kuala Lumpur railway station (Rawang-Seremban & Sentul-Port Klang Line) (frontal facade), Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن]] شہر دی تیزی تو‏ں ترقی کرنے دی اک علامت تھی]] [[فرینک سویٹنہیم]] نے [[کلانگ]] تے کوالا لمپور دے درمیان [[ریلوے لائن]] دی تعمیر دا آغاز کیتا جس دا افتتاح [[1886ء]] وچ ہويا۔ اوہدی وجہ تو‏ں کوالا لمپور تک رسائی وچ اضافہ ہويا تے شہر نے تیز رفتاری تو‏ں ترقی کيتی۔ آبادی جو [[1884ء]] وچ 4،500 سی [[1890ء]] وچ ودھ نو‏‏ں 20,000 ہو گئی۔ <ref name=ooi>{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=QKgraWbb7yoC&pg=PA746#v=onepage&q&f=false |title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1 |editor= Keat Gin Ooi |page= |publisher=ABC-CLIO |year= 2004 |isbn=978-1-57607-770-2}}</ref> [[1896ء]] وچ [[وفاقی مالے ریاستاں]] وی [[فرینک سویٹنہیم]] دے نال شامل ہو گئياں تے سویٹنہیم نواں رہائشی جنرل بنا۔ اس دے بعد اس نے کوالا لمپور نو‏‏ں [[دار الحکومت]] بنایا۔ جداں کہ زیادہ تر مرکزی کوالا لمپور ابتدائی برساں وچ یک نامیاندی انداز وچ بغیر اہ‏م منصوبہ بندی دے بنا اس لئی شہر دے پرانے حصےآں وچ سڑکاں تنگ، منحنی تے پیچیدہ نيں۔ اس حصے وچ فن تعمیر اک منفرد نوآبادیاندی قسم دا اے جو کہ یورپی تے چینی طرز تعمیر دا اک امتزاج اے۔ آبادی وچ اضافے دے نال حفظان صحت، کچرے دے ضائع کرنے تے ہور صحت دے معاملات دے انتظام اُتے گہرا دباؤ آیا۔ اسی وجہ تو‏ں [[14 مئی]] [[1890ء]] نو‏‏ں اک صحت کاری بورڈ بنایا گیا جو شہر وچ حفظان صحت، سڑکاں دی دیکھ بھال، سڑکاں دی روشنی، منصوبہ بندی تے ہور افعال دا ذمہ دار سی ایہ آخر کار "کوالا لمپور میونسپل کونسل" بن گیا۔ <ref>{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19900513&id=9GJPAAAAIBAJ&sjid=bZADAAAAIBAJ&pg=7010,3214969&hl=en |title=Kuala Lumpur: From a Sanitary Board to City Hall |author=Chiang Siew Lee |work=New Straits Times |date=13 May 1990}}</ref> === ویہويں صدی وچ توسیع === [[فائل:KITLV - 79940 - Kleingrothe, C.J. - Medan - Tapping of a 23-year-old rubber tree on a plantation in Malaysia - circa 1910.tif|thumb|1910ء وچ ملیایا وچ [[ربڑ]] دے درختاں دی کاشت|150px]] [[فائل:An arcade of shops with a road sweeper at work in the street of Kuala Lumpur, 1915-1925.jpg|thumb|ویہويں صدی وچ دکان-گھر طرز تعمیر نے ترقی پائی|right]] کوالا لمپور [[ویہويں صدی]] وچ اک چھوٹی آبادی تو‏ں [[ملائیشیا]] دا سب تو‏ں وڈا [[شہر]] بنا۔ کوالا لمپور دا رقبہ [[1895ء]] وچ صرف 0.65 مربع کلو میٹر سی جو [[1903ء]] وچ ودھ کر 20 مربع کلومیٹر تک پہنچ گیا۔ [[1948ء]] وچ جدو‏ں ایہ بلدیہ بنا تو ایہ 93 مربع کلومیٹر تک پھیل چکيا سی تے آزادی دے بعد تو‏ں [[1974ء]] وچ بطور [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] اس دا رقبہ 243 مربع کلومیٹر اے۔ <ref name="reassessment">{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=p6XUOGEvEcgC&pg=PA35#v=onepage&q&f=false|title=Reassessment of Urban Planning and Development Regulations in Asian Cities |page=35|year=1999|publisher= UN-HABITAT|isbn=92-1-131419-4}}</ref> [[ویہويں صدی]] دی ابتدا وچ گاڑیاں دے پہیاں دی بے انتہا طلب دی وجہ تو‏ں [[سلنگور]] [[ربڑ]] دی صنعت وچ ترقی ہوئی جس دا براہ راست اثر شہر اُتے وی پیتا۔ کوالا لمپور دی آبادی جو کہ [[1900ء]] وچ 30,000 سی [[1920ء]] ودھ کر 80,000، {{sfn|Gullick|1983|pages=111–119}} تے [[1931ء]] وچ 110,000 تو‏ں ودھ ہو گئی۔ <ref>{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=9XXJVXSHZgIC&pg=PA84#v=onepage&q&f=false |title=Asian and Pacific Cities: Development Patterns |editors= Ian F. Shirley, Carol Neill |publisher= Routledge|year= 2015 |isbn=978-1-138-81442-4 |page=84}}</ref> [[انیسواں صدی]] دے آخر تے [[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ تجارتی سرگرمیاں بنیادی طور اُتے چینی تاجراں دے ہتھ وچ سن جو کہ کوالا لمپور دی امیر ترین اورمؤثر شخصیتاں سن۔ [[ربڑ]] دی صنعت دی ترقی دی وجہ تو‏ں غیر ملکی سرمایہ دی آمد وچ اضافہ ہويا کوالا لمپور وچ کئی غیر ملکی نويں کمپنیاں تے صنعت قائم ہوئی۔ کئی کمپنیاں جو قریبی علاقےآں مثلاً [[سنگاپور]] وچ قائم سن انہاں نے ایتھ‏ے قیام دی راہ تلاش کرنا شروع کر دت‏ی۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=111–119}} اُتے [[ربڑ]] دی صنعت دی نوعیت دی وجہ تو‏ں – ربڑ دے درختاں دی کاشت دے کچھ سال بعد ہی ربڑ حاصل کیتا جا سکدا اے، زیادہ درختاں تو‏ں ربڑ حاصل ہونے مدت وچ صنعت وچ تیزی آ جاندی سی اُتے ہور سالاں وچ جدو‏ں پیدتے کم ہوندی سی تو صنعت وچ مندی دا رجحان ہوندا سی، اس تیزی تے مندی دی وجہ تو‏ں [[1920ء]] دی دہائی دے آغاز وچ بے روزگاری وچ وسیع پیمنے اُتے اضافہ ہويا۔ {{sfn|Gullick|1983|page=259}} [[1926ء]] وچ اک وڈے سیلاب دے بعد [[دریائے گومباک|گومباک]]-[[دریائے کلانگ|کلانگ]] [[سنگم (آبی)|سنگم]] نو‏‏ں سیدھا کیتا گیا تا کہ [[سیلاب]] دے خطرے نو‏‏ں کم کیتا جائے۔ سیلاب تو‏ں بچاو دے لئی اک نہر وی بنائی گئی تا کہ اجافی پانی نو‏‏ں دریا تو‏ں منتقل کیتا جا سکے، ایہ [[1932ء]] وچ مکمل ہوئی۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=252–253}} === جاپانی قبضہ === [[فائل:General F W Messervy receives the sword of General Itagaki.jpg|thumb|1946ء وچ کوالا لمپور وچ جاپانی افواج دے ہتھیار ڈالنے دی رسمی تقریب]] [[فائل:Japanese troops mopping up in Kuala Lumpur.jpg|thumb|جاپانی افواج کوالا لمپور وچ|right]] کوالا لمپور [[11 جنوری]] [[1942ء]] تو‏ں [[15 اگست]] [[1945ء]] تک جاپانی قبضے وچ رہیا، اس دور نو‏‏ں "3 سال تے 8 ماہ" کہیا جاندا اے۔ کوالا لمپور دی معیشت اس دور وچ تقریباً رک گئی۔ شہر اُتے قبضے دے نتیجے وچ بہت زیادہ جانی نقصان ہويا، جاپانی افواج دے قبضے دے چند ہفتاں وچ کوالا لمپور وچ کم تو‏ں کم 5،000 چینی ہلاک ہوئے تے ہزاراں بھارتیاں نو‏‏ں زبردستی برما ریلوے اُتے کم کرنے دے لئے بھیج دتا گیا جتھ‏ے اوہ وڈی تعداد وچ ہلاک ہوئے۔ <ref name="rough guide">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=cFnZCQAAQBAJ&pg=PT8&lpg=PT8 |title=Rough Guides Snapshot Malaysia: Kuala Lumpur|publisher= Rough Guides|date=3 August 2015 |isbn=978-0-241-24195-0}}</ref> جاپانی قبضے دے دوران فوج نے مخنتخب پالیسیاں بنائی جنہاں وچ کئی خاص طور اُتے نسلی چینی لوگاں دے لئی سن جنہاں وچ انہاں تو‏ں بہت ناروا سلوک کیتا جاندا سی کیونکہ انہاں نے [[1895ء]] وچ [[پہلی چین جاپانی جنگ]] تے [[1937ء]] وچ [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] دے دوران چینی حکومت دی حمایت دی سی۔ دوسری طرف نسلی مالے لوگاں تو‏ں اچھا سلوک کیتا جاندا سی تے جنگ دے بعد آزادی دے وعدہ وی کیتا گیا سی تاکہ اوہ کوالا لمپور وچ جاپانی انتظامیہ تو‏ں تعاون کریئے۔ <ref name="rough guide" /> جاپانی فوجی انتظامیہ دے دوران جاپانی سماجی پالیسی نافذ کيتی گئی سی، اس پالیسی وچ تمام انگریزی تے چینی اسکولاں نو‏‏ں بند کر دتا گیا تے ہور اسکولاں وچ ہر صبح [[کی می گائیو]] (جاپان دا قومی ترانہ) کانے دا حکم جاری کیتا گیا تا کہ جاپانی شہنشاہ تو‏ں وفاداری دا اظہار کیتا جائے۔ جاپانی فوجی دے کوالا لمپور اُتے قبضہ دے دوران جاپانی فوجی ین یا جنہاں نو‏ں عام طور اُتے "بنانا نوٹ" (Banana notes) کہیا جاندا سی متعارف کرایا گیا۔ جاپانی شاہی فوجی انتظامیہ دی طرف تو‏ں بغیر ذخائر دے جاری جاپانی فوجی ین تے اضافی کرنسی پرنٹنگ دی وجہ تو‏ں افراط زر وچ انتہائی اضافہ ہويا تے خوراک دی راشننگ روز مرہ زندگی دا معمول بن گیا. ریاستہائے متحدہ فوجی فضائیہ نے [[18 فروری]] تے [[10 مارچ]] [[1945ء]] نو‏‏ں مرکزی ریلوے دی ورکشاپ اُتے شدید بمباری کيتی۔ [[اگست]] [[1945ء]] وچ [[ہیروشیما تے ناگاساکی وچ ایٹمی بمباری]] دے بعد 29 واں فوج دے کمانڈر نے [[13 ستمبر]] [[1945ء]] نو‏‏ں برطانوی فوج دے سامنے ہتھار ڈال دتے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.colonialfilm.org.uk/node/2822|title=Japanese Surrender of 29the Army in Kuala Lumper (13/9/1945)|publisher=Imperial War Museum}}</ref> [[22 فروری]] [[1946ء]] نو‏‏ں کوالا لمپور وچ اک رسمی تقریب منعقد کيتی گئی جس وچ جاپانی ستويں فوج دے کمانڈر انہاں چیف [[سئیشیرو ایتاگاکی]] نے شہر برطانوی انتظامیہ دے حوالے کر دتا۔ === اتحاد ملیایا === [[فائل:Flag of the Federated Malay States (1895–1946).svg|thumb|[[اتحاد ملیایا]] دا پرچم]] {{اصل مضمون|اتحاد ملایا}} جاپان دے ہتھیار ڈالنے دے بعد، برطانوی فوجی انتظامیہ کوالا لمپور وچ واپس آ گئی۔ [[1 اپریل]] [[1946ء]] وچ برطانیہ نے سرکاری طور اُتے [[اتحاد ملیایا]] دا اعلان "شاہی گھر" ([[کارکوسا سری نگارا]]) وچ کیتا۔ [[ملایائی ہنگامی حالات]] دے دوران جدو‏ں ملیایا دی نوآبادیاندی حکومت [[اشتمالیت|اشتمالی]] شورش تو‏ں نمٹنے وچ مصروف سی، [[1950ء]] دے دہائی وچ شہر دے مضافات وچ نويں پنڈ قائم کیتے گئے جو کہ [[گوریلا جنگ]] نو‏‏ں کنٹرول کرنے دی خفیہ کوشش سی۔ <ref name="Britannica"/> انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا کوالا لمپور دے شمال وچ [[کیپونگ]] وچ [[جنجانگ]] سی جداں جداں لوگ [[اولو کلانگ]] تے [[امپانگ، سلنگور|زیراں امپانگ]] تو‏ں نويں [[پنڈ]] وچ منتقل ہونے لگے اس پالیسی نے کوالا لمپور دی آبادی وی بڑھا دت‏ی۔ === قبل از آزادی انتخابات === کوالا لمپور ملیایا پہلے شہراں وچو‏ں سی جتھ‏ے انتخابات منعقد ہوئے۔ سب تو‏ں پہلے بلدیاندی انتخابات [[16 فروری]] [[1952]] نو‏‏ں منعقد ہوئے۔ [[متحد مالے قومی تنظیم]] تے [[ملائیشیائی چینی ایسوسی ایشن]] نے انتخابات دے لئے اک مشترکہ اتحاد قائم کیتا تے 12 نشستاں وچو‏ں 9 نشستاں جیتاں۔ === یوم آزادی === [[فائل:Dataran Merdeka 1.jpg|thumb|[[مردیکا چوک، کوالا لمپور|میدان آزادی کوالا لمپور]]|150px]] کوالا لمپور نو‏‏ں [[1957ء]] وچ اک بار پھر تاریخی اہمیت حاصل ہوئی جدو‏ں ملائیشیا دا پرچم پہلی بار کرکٹ میدان ([[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]]) وچ بلند کیتا گیا جو کہ برطانوی حکومت تو‏ں ملک دی آزادی دی علامت اے۔ [[1974ء]] وچ کوالا لمپور نو‏‏ں اوہدی ریاست [[سلنگور]] تو‏ں الگ کرکے اسنو‏ں [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] دا درجہ دتا گیا، تے [[شاہ عالم، ملائیشیا|شاہ عالم]] ریاست [[سلنگور]] دا نواں [[دار الحکومت]] بنا۔ [[14 مئی]] [[1990ء]] نو‏‏ں کوالا لمپور نے مقامی کونسل دا 100 سال دا جشن منایا۔ نويں وفاقی علاقے کوالا لمپور دا پرچم تے ترانہ وی بنایا گیا۔ [[1 فروری]]، [[2001ء]] نو‏‏ں [[پتراجایا]] وی [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] بنا تے اسنو‏ں وفاقی حکومت دی نشست ہونے دا اعلان کیتا گیا۔ <ref>{{cite web|url=http://www.malaysianbar.org.my/content/view/7524/2/|title=PJC turns focus on maintenance issues|author=Geetha Krishnan|publisher=The Malaysian Bar|accessdate=14 December 2007}}</ref> حکومت دے انتظامی تے عدالتی افعال نو‏‏ں کوالا لمپور تو‏ں [[پتراجایا]] منتقل کردتا گیا، اُتے کوالالمپور ہن وی قانون سازی افعال نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے اے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.issti.gov.my/attractions.htm|title=Attractions|publisher=Ministry of Science Technology and Innovation|accessdate=11 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030121747/http://www.issti.gov.my/attractions.htm|archivedate=30 October 2007|deadurl=yes}}</ref> ایہ [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (آئینی بادشاہ) دی سرکاری رہائش گاہ کوالا لمپور وچ ہی موجود اے۔ === بعد از آزادی دور (1957ء-1990ء) === [[فائل:Tugu Negara.jpg|thumb|ملائیشیا دے آزادی وچ مرنے ہونے والےآں دی [[قومی یادگار (ملائیشیا)|قومی یادگار]]]] [[1957ء]] وچ آزادی دے بعد کوالا لمپور [[وفاق ملیایا]] دا [[دار الحکومت]] بنا تے [[1963ء]] وچ ایہ ہور وڈے [[ملائیشیا|وفاق ملائیشیا]] دا [[دار الحکومت]] بنا۔ آزادی دے موقع دے لئے اک وڈا [[اسٹیڈیم]] [[مردیکا اسٹیڈیم]] (آزادی اسٹیڈیم) تعمیر کیتا گیا جتھ‏ے پہلے [[وزیر اعظم]] [[تونکو عبدالرحمان]] نے اک وڈے ہجوم دے سامنے وچ ملیایا دی آزادی دا اعلان کیتا سی یونین جیک نو‏‏ں [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]] (آزادی چوک) وچ علم چوب تو‏ں اتارا گیا تے مالیائی پرچم بلند کیتا گیا۔ [[13 مئی]] [[1969ء]] نو‏‏ں [[ملائیشیا]] دی تاریخ دے بدترین نسلی فسادات وچ شہر دے اک حصے نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ تشدد دی بنیادی وجہ ملائیشیا وچ مالے لوگاں دا انہاں دی سماجی، سیاسی حیثیت تو‏ں غیر مطمئن ہونا سی فسادات وچ 196 افراد ہلاکت ہوئے انہاں وچو‏ں اکثر چینی سن ۔ <ref name=iht>Official figure,{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/16/asia/AS-GEN-Malaysia-Race-Riot-Book.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011030700/http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/16/asia/AS-GEN-Malaysia-Race-Riot-Book.php |archivedate=11 October 2007 |title=New book on 1969 race riots in Malaysia may be banned, officials warn |accessdate=23 February 2013}}</ref> [[پارلیمان ملائیشیا]] [[1971ء]] تک دو سال لے لئی معطل رہی تے اس دے نتیجے وچ مالے لوگاں نو‏‏ں ہور قوماں دے مقابلے وچ اقتصادی تے معاشی پالیسی وچ ترجیح دتی گئی۔ [[1 فروری]] [[1972ء]] نو‏‏ں کوالا لمپور نو‏‏ں شہر دی حیثیت دتی گئی۔ [[1 فروری]] [[1974ء]] نو‏‏ں کوالا لمپور نو‏‏ں [[ملائیشیا]] دی ریاست [[سلنگور]] تو‏ں الگ کرکے [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] بنایا گیا، جدو‏ں کہ [[شاہ عالم، ملائیشیا|شاہ عالم]] کوالا لمپور دی جگہ سلنگور دا نواں [[دار الحکومت]] بنا۔ [[5 اگست]] [[1975ء]] نو‏‏ں "جاپانی سرخ فوج" نامی دہشت گرد تنظیم نے اے آئی اے عمارت جس وچ کئی سفارت خانے واقع سن، وچ 50 تو‏ں زیادہ لوگاں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ یرغمالیاں وچ [[ریاستہائے متحدہ]] تے [[سویڈن]] دے قونصل خانے دے افراد شامل سن ۔ مسلح افراد نے 5 قیدی ساتھیاں دی رہائی حاصل کيتی تے انہاں دے نال [[لیبیا]] نو‏‏ں پرواز کر گئے۔ اس تنظیم نے [[1970ء]] دے دہائی وچ دنیا وچ بوہت سارے حملے تے قتل عام کیتا، جس تن برس قبل [[تل ابیب]] وچ [[لد]] [[ہوائی اڈا|ہوائی اڈے]] اُتے قتل عام وی شامل اے۔ <ref>"Those named by Lebanese officials as having been arrested included at least three Red Army members who have been wanted for years by Japanese authorities, most notably Kōzō Okamoto, 49, the only member of the attacking group who survived the Lod Airport massacre." [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02E6DF1F3FF93AA25751C0A961958260 "Lebanon Seizes Japanese Radicals Sought in Terror Attacks"], ''[[The New York Times]]'', 19 February 1997.</ref> === معاصر دور (1990-تاحال) === [[فائل:Petronas Twin Towers and the KL Tower.jpg|thumb|[[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] تے [[کوالا لمپور ٹتے]]]] [[فائل:Malaysia Masjid Negara.jpg|thumb|[[ملائیشیا دی قومی مسجد]]، کوالا لمپور|right]] [[1990ء]] دی دہائی دے آغاز تو‏ں ایشیائی اقتصادی تیزی دی وجہ تو‏ں کوالا لمپور دی معیشت (معاشی ترقی دی شرح 10٪ تو‏ں زیادہ تھی) نے وی تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ [[عالمگیریت]] دی طرف وزیر اعظم [[مہاتیر محمد]] اقدامات دی وجہ تو‏ں [[وادی کلانگ]] کہ شہری ترقی دی وجہ تو‏ں [[کوالا لمپور عظمی]] وجود وچ آیا۔ <ref>{{cite journal |title=Counter-global Cases for Place: Contesting Displacement in Globalising Kuala Lumpur Metropolitan Area |first1=Tim |last1=Bunnell |first2= Alice M.|last2= Nah|journal=Urban Studies|volume= 41|number= 12|date= 2004|pages= 2447–2467 |jstor=43197066}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hyjtCwAAQBAJ&pg=PA88#v=onepage&q&f=false |title= Architecture and Urban Form in Kuala Lumpur | author=Yat Ming Loo |page=88 |isbn=978-1-4094-4597-5 |publisher=Routledge}}</ref> یہ علاقہ مغرب دی طرف [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] کوالا لمپور تو‏ں [[کلانگ بندرگاہ]] تک، مشرق وچ [[سلسلہ کوہ تیتیوانگسا]] تک، شمال تے جنوب وچ ہور علیحدہ انتظامی قصبے تے شہر مثلاً [[کلانگ]]، [[شاہ عالم، ملائیشیا|شاہ عالم]] تے [[پتراجایا]] وی شامل نيں جنہاں نو‏ں مجموعی طور اُتے [[کوالا لمپور عظمی]] کہیا جاندا اے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.newgeography.com/content/003395-the-evolving-urban-form-kuala-lumpur |title=The Evolving Urban Form: Kuala Lumpur|first= Wendell |last=Cox |date= 12 جنوری 2013|work=New Geography}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3HrxBQAAQBAJ&pg=PA378#v=onepage&q&f=false |title=Taiwan in Transformation: Retrospect and Prosepct |last= Chun-chieh |first=Huang |page=378|isbn=9789863500155}}</ref> کوالا لمپور دے اندر کئی قابل ذکر منصوبے شروع ہوئے کس وچو‏ں اک [[کوالا لمپور سٹی سینٹر]] اے جو کہ [[جالان امپانگ]] کر ارد گرد دا علاقہ اے۔ کوالا لمپور وچ بے شمار [[فلک بوس عمارت|فلک بوس عمارتاں]] تعمیر ہوئی نيں، تے اک [[نوآبادی]] دور دا اک سرحدی قصبہ [[جنوب مشرقی ایشیا]] دے سب تو‏ں جدید تے تیزی تو‏ں ترقی کرنے والا شہر بن گیا اے۔ ٹریفک جام اک روز مرہ دا معمول اے جسنو‏ں مسافر روزانہ برداشت کردے نيں، حالانکہ شہر بھر وچ 6 لین ہائی ویز (بشمول دو مرتفع ہائی ویز) وی تعمیر کیتے گئے نيں۔ بس سروس کافی بدنام، بے قاعدہ تے ناکافی اے۔ [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] دے تحت شہر بھر وچ میٹرو ریل دا جال بچھا ہويا اے جو کہ عام لوگاں دی پسندیدہ سواری اے۔ [[فائل:2016 Kuala Lumpur, Kuala Lumpur City Centre (03).jpg|thumb|[[کوالا لمپور سٹی سینٹر]]]] [[فائل:Kuala Lumpur City Centre.jpg|thumb|[[کوالا لمپور سٹی سینٹر]]|right]] [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]] دے سامنے دی سڑک غالباً کوالا لمپور دی سب تو‏ں مشہور سڑک اے۔ [[موری طرز تعمیر]] دی [[سلطان عبد الصمد عمارت]] دے عالی شاہ [[تانبا|تانبے]] دے [[گنبد]] ینيں واقع نيں، اس دے علاوہ دنیا دے بلند ترین علم چوباں وچو‏ں اک وی اس جگہ [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]] وچ واقع اے۔ [[2004ء]] تک وفاق دی اعلیٰ عدالتاں (اپیل دی عدالت تے وفاقی عدالت) [[سلطان عبد الصمد عمارت]] وچ واقع سن، اُتے اس دے بعد اپیل دی عدالت تے وفاقی عدالت [[پتراجایا]] وچ انصاف محل وچ منتقل کر دتی گئی نيں۔ [[دیابومی کمپلیکس]] وی اسی سڑک تو‏ں نظر آندا اے۔ ایہ علاقے وچ [[ملائیشیا]] دے [[ہاری مردیکا|یوم آزادی]] دے دن دی پریڈ دا مرکزی نقطہ ہوندا سی جو پورے ملائیشیا وچ ٹیلی ویژن اُتے دکھایا جاندا سی، اُتے [[2003ء]] وچ ایہ پریڈ [[پتراجایا]] بلیوارڈ اُتے منتقل کر دتی گئی اے جو کہ ملائیشیا دا نواں انتظامی دار الحکومت اے۔ [[شاہی ملائیشیا پولیس|بوکیت امان]] (لفظی "امن دا پہاڑ") دا مرکزی دفتر وی ینيں واقع اے۔ ہور ممالک [[دار الحکومت]] شہراں دی طرح، شہر دا باقی زیادہ تر حصہ معیاری انداز بنایا گیا اے۔ اوہدی قابل ذکر مثالاں [[دیابومی کمپلیکس|دیابومی عمارت]]، کوالا لمپور دی پہلی [[فلک بوس عمارت]]، تابونگ حاجی عمارت، [[برج ٹیلیکوم]]، [[کوالا لمپور ٹتے]] تے [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] نيں۔ شہر دی تیز رفتار ترقی نے شہر دے کئی قدیم ڈھانچاں نو‏‏ں یا تو مسمار کر دتا یا انہاں وچ تبدیلی کيتی گئی اے تا کہ جدید طرز دے شاپنگ مراکز، دفاتر تے رہائش گانيں بنائی جا سکيتیاں ۔ شہر وچ ورثہ عمارتاں نو‏‏ں بچانے دے لئے کوششاں موجود تو نيں اُتے ایہ کافی محدود نيں۔ اُتے کوالا لمپور دی اہ‏م نشانیاں دے طور اُتے جانی جانے والی عمارتاں مثلاً [[سلطان عبد الصمد عمارت]]، [[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن]]، [[کارکوسا سری نگارا]]، [[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ]] تے انہاں جیسی چند عمارتاں محفوظ نيں۔ [[1990ء]] تے [[2000ء]] دی دہائیاں وچ علاقے دی قبل از آزادی دور دی کئی عمارتاں غیر توجہ، غلط استعمال، نظر انداز یا اگ لگنے تو‏ں تباہ ہو چکيتیاں نيں۔ حالیہ تنازع (منصوبہ متروک) اس وقت سامنے آیا جدو‏ں حکومت نے وسط [[2006ء]] وچ [[کولیسیم تھیٹر (کوالا لمپور)|کولیسیم تھیٹر]] نو‏‏ں اک ثقافتی ورثہ مرکز وچ تبدیل کرنے دی تجویز دتی، اس دے علاوہ [[2006ء]] دے آخر وچ حکومت دا [[بوک ہاؤس]] نو‏‏ں منہدم ہونے تو‏ں بچانے وچ سستی اک قابل ذکر امر اے۔ نومبر [[2007ء]] وچ [[1998ء]] دے بعد شہر وچ دو وڈی سیاسی ریلیاں منعقد ہوئیاں، [[10 نومبر]] نو‏‏ں برسیہ ریلی تے [[25 نومبر]] نو‏‏ں ہندراف ریلی۔ <ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/11/10/malaysia.protests/index.html|title=Teargas used on rare Malaysia demo|publisher=CNN|date=10 نومبر 2007|accessdate=8 دسمبر 2007|archivedate=2007-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115161322/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/11/10/malaysia.protests/index.html}}</ref> کوالالمپور نو‏‏ں ایشیا ویک میگزین وچ ایشیا دے دس بہترین شہراں وچو‏ں اک دے طور اُتے ووٹ دتا گیا سی <ref>''[[Asiaweek]]''۔ [http://www.asiaweek.com/asiaweek/asiacities/topten.html The Top Ten]۔ Retrieved 23 فروری 2007.</ref> == جغرافیہ == [[فائل:Kuala Lumpur, Malaysia Astronaut Imagery.JPG|thumb|کوالا لمپور دا مصنوعی سیارے تو‏ں نظارہ]] کوالا لمپور دی جغرافیائی خصوصیات وڈی [[وادی کلانگ]] دے لئی مشہور نيں۔ وادی دے مشرق وچ [[سلسلہ کوہ تیتیوانگسا]]، شمال تے جنوب وچ کئی معمولی [[سلسلہ کوہ|سلاسل کوہ]] تے مغرب وچ [[آبنائے ملاکا]] واقع اے۔ [[مالے بولی]] وچ کوالا لمپور دے معنی "گدلا سنگم" دے نيں کیونکہ ایہ [[دریائے کلانگ]] تے [[دریائے گومباک]] دا [[سنگم (آبی)|سنگم]] اے۔ <ref>{{cite news|publisher=Asiaweek|work=Asia's Best Cities 2000|title=Kuala Lumpur: Growing Pains|url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/asiacities/kualalumpur.html|accessdate=4 December 2007}}</ref> کوالا لمپور ملائیشیا [[ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں|ریاست]] [[سلنگور]] دے وسط وچ واقع اے تے ایہ ریاست دا اک علاقہ سی [[1974ء]] وچ کوالا لمپور نو‏‏ں [[سلنگور]] تو‏ں علیحدہ کیتا گیا تاکہ اسنو‏ں پہلا [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] بنایا جائے جو کہ براہ راست ملائیشیا دی [[حکومت ملائیشیا|وفاقی حکومت]] دے زیر انتظام ہوئے۔ اس دا مقام [[جزیرہ نما ملائیشیا]] دے مغربی ساحل اُتے سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ ریاست دے اندر اے، جو کہ مشرقی ساحل دے مقابلے وچ وسیع مسطح زمین اے۔ اسی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ملائیشیا دے دوسرے شہراں دے مقابلے وچ تیزی تو‏ں ترقی وچ مدد ملی اے۔ <ref>{{cite web|url=http://ejournal.ukm.my/akademika/article/viewFile/3084/1971|title=Risk, Exposure and Vulnerability to Flood Hazards in a Rapidly Developing Country: The Case of Peninsular Malaysia|author=Chan Ngai Weng|publisher=[[National University of Malaysia]]|year=1996|accessdate=29 April 2015|pages=107–137|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429135518/http://ejournal.ukm.my/akademika/article/viewFile/3084/1971|archivedate=29 April 2015|deadurl=no}}</ref> شہر دی بلدیہ دا رقبہ 243 مربع کلومیٹر (94 مربع میٹر) اُتے مشتمل اے، <ref name="Laporan Kiraan Permulaan 2010">{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |accessdate=24 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708202650/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archivedate= 8 July 2011 |deadurl=yes}}</ref> جدو‏ں کہ اوہدی اوسط بلندی 81.95 میٹر (268.9 فٹ) اے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.malaysiatravel.org.uk/tourist-attraction/kuala-lumpur/location.html|title=Kuala Lumpur Location|publisher=Malaysia Travel|accessdate=18 September 2010}}</ref> === موسم تے آب و ہويا === [[فائل:Jalan Ampang (Ampang Road) (between Jalan Munshi Abdullah and Jalan Melaka), City Centre and Golden Triangle, Kuala Lumpur.jpg|thumb|کوالا لمپور وچ [[بارش]] روگٹھ دا معمول ہے]] کوالا لمپور دے مشرق وچ [[سلسلہ کوہ تیتیوانگسا]] تے مغرب وچ جزیرہ [[سماٹرا]] واقع اے۔ کوالا لمپور تیز ہواآں تو‏ں محفوظ تے [[استوائی برساندی جنگل آب و ہويا]] ([[کوپن موسمی گٹھ بندی]]) رکھدا اے جو گرمی تے دھوپ دے نال زیادہ بارش والا علاقہ جے خاص طور اُتے [[مانسون|شمال مشرقی مون سون]] وچ جو کہ [[اکتوبر]] تو‏ں [[مارچ]] تک ہوندا اے۔ کوالا لمپور وچ [[درجہ حرارت]] عموماؑ اک جداں ریندا ہے- زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت عموماؑ 32 تے 35 ° س (90 تے 95 ° ف) دے درمیان وچ ہوندا اے، کدی کبھار ایہ 40 °س (104.0 °ف) تک جا پہنچدا اے، جدو‏ں کہ کم تو‏ں کم درجہ حرارت عموماؑ 23.4 تے 24.6 °س (74.1 تے 76.3 °ف)کے درمیان وچ ہوندا اے، کدی کبھار ایہ 14.4 °س (57.9 °ف) تک وی کم ہو جاندا اے۔ <ref>{{cite web|url= http://www.mherrera.org/temp.htm|title=Extreme Temperatures Around the World|publisher=Maximiliano Herrera|accessdate=18 September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.welcome-kl.com/kl-info/weather-in-kl/|title=Weather in KL|publisher=Welcome-KL|accessdate=10 July 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.is/20130209110431/http://www.welcome-kl.com/kl-info/weather-in-kl/|archivedate=9 February 2013}}</ref> کوالالمپور وچ عام طور اُتے سالانہ گھٹ تاں گھٹ 2،600 ملی میٹر (100 انچ) بارش ہوندی اے۔ [[جون]] تے [[جولیائی]] نسبتاً خشک ہوندے نيں، لیکن پھر وی ہر ماہ بارش 131 ملی میٹر (5.2 انچ) تو‏ں زیادہ ہوندی اے۔ شدید بارشاں دے بعد کوالا لمپور وچ سیلاب اک متواتر واقعہ اے، خاص طور اُتے شہر دے مرکز وچ کیونکہ شہر وچ معماری نکاسی دے نظام دا فقدان اے۔ <ref name='Kuala Lumpur Environment'>{{cite web|publisher=Kuala Lumpur City Hall|url=http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/environment/index.htm|title=Kuala Lumpur Environment|accessdate=12 December 2007|archive-date=1 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501122136/http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/environment/index.htm|dead-url=yes}}</ref> قریبی [[سماٹرا]] دے جنگلاں وچ لگنے والی اگ تو‏ں اٹھنے والا دھواں بعض اوقات خطے وچ دی فضا وچ دھندلا پن پیدا کردا اے۔ ایہ کھلی فضا وچ جلانے دے عمل، موٹر گاڑیاں تے تعمیراندی کاماں تو‏ں دھواں دے اخراج دے نال شہر وچ آلودگی دا اک بہت وڈا سبب اے۔ <ref>{{cite news|title=Hazardous haze shrouds Kuala Lumpur|url=http://www.msnbc.msn.com/id/8908221/|publisher=MSNBC|date=11 August 2005|accessdate=13 December 2007}}</ref> {{Infobox weather |location = کوالا لمپور |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 38.0 |Feb record high C = 36.2 |Mar record high C = 36.7 |Apr record high C = 37.2 |May record high C = 38.5 |Jun record high C = 36.6 |Jul record high C = 36.3 |Aug record high C = 38.0 |Sep record high C = 35.8 |Oct record high C = 37.0 |Nov record high C = 36.0 |Dec record high C = 35.5 |year record high C = 38.5 |Jan high C = 32.0 |Feb high C = 32.8 |Mar high C = 33.1 |Apr high C = 33.1 |May high C = 33.0 |Jun high C = 32.8 |Jul high C = 32.8 |Aug high C = 32.3 |Sep high C = 32.1 |Oct high C = 32.0 |Nov high C = 31.7 |Dec high C = 31.5 |year high C = 32.4 |Jan mean C = 27.7 |Feb mean C = 28.2 |Mar mean C = 28.6 |Apr mean C = 28.7 |May mean C = 28.8 |Jun mean C = 28.6 |Jul mean C = 28.1 |Aug mean C = 28.1 |Sep mean C = 28.0 |Oct mean C = 28.0 |Nov mean C = 27.8 |Dec mean C = 27.6 |year mean C = 28.2 |Jan low C = 23.4 |Feb low C = 23.6 |Mar low C = 24.0 |Apr low C = 24.3 |May low C = 24.6 |Jun low C = 24.3 |Jul low C = 23.8 |Aug low C = 23.9 |Sep low C = 23.8 |Oct low C = 24.0 |Nov low C = 23.8 |Dec low C = 23.6 |year low C = 23.9 |Jan record low C = 17.8 |Feb record low C = 18.0 |Mar record low C = 18.9 |Apr record low C = 20.6 |May record low C = 20.5 |Jun record low C = 19.1 |Jul record low C = 20.1 |Aug record low C = 20.0 |Sep record low C = 21.0 |Oct record low C = 20.0 |Nov record low C = 20.7 |Dec record low C = 19.0 |year record low C = |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 193 |Feb precipitation mm = 198 |Mar precipitation mm = 257 |Apr precipitation mm = 290 |May precipitation mm = 197 |Jun precipitation mm = 131 |Jul precipitation mm = 148 |Aug precipitation mm = 162 |Sep precipitation mm = 214 |Oct precipitation mm = 265 |Nov precipitation mm = 321 |Dec precipitation mm = 252 |year precipitation mm = |Jan rain days = 17 |Feb rain days = 17 |Mar rain days = 19 |Apr rain days = 20 |May rain days = 18 |Jun rain days = 14 |Jul rain days = 16 |Aug rain days = 16 |Sep rain days = 19 |Oct rain days = 21 |Nov rain days = 24 |Dec rain days = 22 |year rain days = |Jan humidity = 80 |Feb humidity = 80 |Mar humidity = 80 |Apr humidity = 82 |May humidity = 81 |Jun humidity = 80 |Jul humidity = 79 |Aug humidity = 79 |Sep humidity = 81 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 84 |Dec humidity = 83 |year humidity = 81 |Jan sun = 185.0 |Feb sun = 192.4 |Mar sun = 207.9 |Apr sun = 198.8 |May sun = 206.8 |Jun sun = 194.4 |Jul sun = 200.2 |Aug sun = 189.0 |Sep sun = 163.8 |Oct sun = 169.1 |Nov sun = 152.3 |Dec sun = 162.6 |year sun = 2222.3 |source 1 = Pogodaiklimat.ru<ref name="pogodaiklimat">{{cite web | url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/48647.htm | title = Climate of Kuala lumpur | accessdate = 8 اکتوبر 2013 | publisher = Weather and Climate (Погода и климат) | language = Russian}}</ref> |source 2 = NOAA (دھوپ گھنٹے، 1961–1990)<ref name = NOAA>{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG__V/MS/48647.TXT | title = Kuala Lumpur Climate Normals 1961–1990 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | accessdate = 24 اپریل 2015}}</ref> |date=اکتوبر 2014 }} {|style="width:100%;text-align:center;line-height:1.2em;margin-left:auto;margin-right:auto" class="wikitable mw-collapsible" |- !Colspan=14|کوالالمپور دے موسمیاندی اعداد و شمار |- !ماہ !جنوری !فروری !مارچ !اپریل !مئی !جون !جولیائی !اگست !ستمبر !اکتوبر !نومبر !دسمبر !style="border-left-width:medium"|سال |- !روزانہ دن دی روشنی دے اوقات |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;"|12.0 |style="background:#FFFF33;color:#000000;border-left-width:medium"|12.0 |- !اوسط بالیائے بنفشی انڈیکس |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;"|11+ |style="background:#6b49c8;color:#000000;border-left-width:medium"|11 |- !Colspan=14 style="background:#f8f9fa;font-weight:normal;font-size:95%;"|ماخذ: موسم اٹلس<ref name="Weather Atlas">{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/malaysia/kuala-lumpur-climate |title=Kuala Lumpur, Malaysia – Climate data |publisher=Weather Atlas |access-date=29 مارچ 2017}}</ref> |} == حکومت == [[فائل:Kuala Lumpur Malaysia Dewan-Bandaraya-Kuala-Lumpur-01.jpg|thumb|[[کوالا لمپور سٹی ہال]]|150px]] کوالا لمپور [[1 اپریل]] [[1961ء]] نو‏‏ں وفاقی دار الحکومت کمشنر نامی اک وحدانی کارپوریشن دے زیر انتظام سی، ایتھ‏ے تک کہ [[1972ء]] وچ اسنو‏ں شہر دا درجہ ملیا، جس دے بعد ایگزیکٹو پتے نو‏‏ں لارڈ میئر (داتوک بندر) نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔ <ref name="KWP">{{cite web|url=http://www.dbkl.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=39&Itemid=174&lang=en|title=DBKL History|publisher=Kuala Lumpur City Hall|accessdate=29 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429151114/http://www.dbkl.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=39&Itemid=174&lang=en|archivedate=29 April 2015|deadurl=no}}</ref> اس دے بعد نو میئرز دا تقرر کیتا گیا اے۔ موجودہ میئر نور ہشام احمد دہلان نيں جو [[18 جولیائی]] [[2015ء]] تو‏ں عہدے اُتے فائز نيں۔ <ref>{{cite web |url=http://www.dbkl.gov.my/v6/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=29&lang=en |title=About KL City Hall&nbsp;– History |publisher=Kuala Lumpur City Hall |accessdate=18 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100831204248/http://www.dbkl.gov.my/v6/index.php?option=com_content&view=article&id=123&Itemid=29&lang=en |archivedate=31 August 2010 |deadurl=yes}}</ref> === مقامی حکومت === مقامی انتظامیہ [[کوالا لمپور سٹی ہال]] تو‏ں افعال سر انجام دیندی اے جو کہ [[وزارت علاقہ جات (ملائیشیا)|وزارت علاقہ جات]] دے تحت اک محکمہ اے۔ <ref name="KWP" /> یہ صحت عامہ تے صفائی ستھرائی ، کچرے نو‏‏ں ہٹانے تے انتظام، شہر دی منصوبہ بندی، ماحولیاندی تحفظ تے بلڈنگ کنٹرول، سماجی تے معاشی ترقی تے شہری بنیادی ڈھانچے دے عمومی بحالی دے کاماں دے لئے ذمہ دار اے۔ ایگزیکٹو پتے سٹی ہال دے میئر دے پاس اے جسنو‏ں [[وزارت علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی وزیر علاقہ جات]] تن سال دے لئے مقرر کردا اے۔ میئر دی تقرری دا ایہ نظام [[1970ء]] وچ بلدیاندی انتخابات معطل ہونے دے بعد تو‏ں نافذ اے۔ <ref>{{cite news|url=http://www.citymayors.com/government/malaysia_government.html|title=Malaysia's towns and cities are governed by appointed mayors|year=2006|publisher=City Mayors|accessdate=9 October 2006}}</ref> === اضلاع === کوالا لمپور دے گیارہ اضلاع تے تخمینہ آبادی مع فیصد مندرجہ ذیل اے۔ [[کوالا لمپور سٹی ہال]] دے ماتحت ایہ انتظامی ذیلی تقسیمات نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.dbkl.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=131&Itemid=182&lang=en|title=Organisation Chart|publisher=Kuala Lumpur City Hall|accessdate=6 April 2018|archive-date=17 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817115822/http://www.dbkl.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=131&Itemid=182&lang=en|dead-url=yes}}</ref> [[File:Kuala Lumpur constituencies map.svg|thumb|left|upright=0.9|کوالا لمپور دے اضلاع]] {{Columns-list|colwidth=30em|# [[بوکیت بینتانگ]] (103,820 – 5.8%) # [[تیتیوانگسا]] (198,690 – 11.1%) # [[سیتیاوانگسا]] (179,000 – 10.0%) # [[وانگسا ماجو]] (227,330 – 12.7%) # [[باتو، کوالا لمپور|باتو]] (91,290 – 5.1%) # [[کیپونگ]] (10,740 – 0.6%) # [[سیگامبوت]] (125,300 – 7%) # [[لیمباہ پانتای]] (189,740 – 10.6%) # [[سیپوتیہ (وفاقی انتخابی حلقہ)|سیپوتیہ]] (230,910 – 12.9%) # [[بندر تن رزاق]] (273,870 – 15.3%) # [[چیراس، کوالا لمپور|چیراس]] (159,310 – 8.9%)}} === سیاست === {{Infobox political party |name = [[Members of the Dewan Rakyat, 14th Malaysian Parliament#Federal Territory of Kuala Lumpur|کوالا لمپور پارلیمان دے ارکان]]<br />{{صغیر|[[ملائیشیائی عام انتخابات 2018ء]]}}<br />[[File:2018年联邦直辖区选区地图.png|100px]] |colorcode = {{Pakatan Harapan/meta/color}} |seats1_title = [[ڈیموکریٹک ایکشن پارٹی]] |seats1 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|5|11|hex={{Democratic Action Party/meta/color}}}} |seats2_title = [[پیپلز جسٹس پارٹی (ملائیشیا)|پیپلز جسٹس پارٹی]] |seats2 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|5|11|hex={{People's Justice Party (Malaysia)/meta/color}}}} |seats3_title = [[ملائیشیائی متحدہ دیسی پارٹی]] |seats3 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|1|11|hex={{Malaysian United Indigenous Party/meta/color}}}} }} کوالا لمپور [[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]] دا گھر اے [[ملائیشیا]] وچ اتھارٹی دی درجہ بندی وفاقی آئین دے مطابق تن شاخاں وچ منقسم اے۔ [[حکومت ملائیشیا]] دی ایہ تن شاخاں ایگزیکٹو ، عدلیہ تے مقننہ اُتے مشتمل نيں۔ ==== پارلیمان ملائیشیا ==== [[فائل:Kuala Lumpur Malaysia Bangunan Parlimen Malaysia-02.jpg|thumb|[[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]]]] {{اصل مضمون|پارلیمان ملائیشیا}} [[پارلیمان ملائیشیا]] [[ملائیشیا]] دی قومی مقننہ اے۔ [[دو ایوانیت|دو ایوانی]] پارلیمان [[دیوان رعیت]] (ایوان نمائندگان - [[ایوان زیراں]]) تے [[دیوان نگارا]] (سینیٹ - [[ایوان بالا]]) اُتے مشتمل اے۔ [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (بادشاہ) سربراہ ریاست پارلیمان دے تیسرا جزو اے۔ پارلیمان دا اجلاس [[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]] وچ ہوندا اے جو کہ [[کوالا لمپور]] وچ واقع اے۔ ===== ملائیشیائی ایوان پارلیمان ===== {{اصل مضمون|ملائیشیائی ایوان پارلیمان}} [[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]] [[ملائیشیا|ملائیشیائی]] [[پارلیمان ملائیشیا|پارلیمان]] دی عمارت اے۔ ایہ دو حصےآں اُتے مشتمل اے۔ اک 3 منزلہ مرکزی عمارت تے اک 20 منزلہ 77 میٹر لمبا ٹتے۔ <ref>http://www.emporis.com/building/bangunanparlimen-kualalumpur-malaysia</ref> [[مرکزی]] عمارت وچ [[دیوان رعیت]] ([[ایوان زیراں]]) تے [[دیوان نگارا]] ([[ایوان بالا]]) دے اجلاس ہوندے نيں۔ جدو‏ں کہ [[رکن پارلیمان|ارکان پارلیمان]] دے دفاتر ٹتے وچ واقع نيں۔ ===== دیوان رعیت ===== [[فائل:Insidedewanrakyat.jpg|thumb|[[دیوان رعیت]]]] {{اصل مضمون|دیوان رعیت}} [[دیوان رعیت]] [[پارلیمان ملائیشیا]] دا [[ایوان زیراں]] اے۔ دیوان رعیت عام طور اُتے اک مسودہ دے ذریعے قانون سازی دی تجویز پیش کردا اے جسنو‏ں 'بل' کہیا جاندا اے۔ بل شاہی فرمان دے لئی [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (بادشاہ) بھیجے جانے تو‏ں قبل دونے [[دیوان رعیت]] تے '''[[دیوان نگارا]]''' تو‏ں منظور ہونا ضروری ہوندا اے۔ ===== دیوان نگارا ===== {{اصل مضمون|دیوان نگارا}} [[دیوان نگارا]] [[پارلیمان ملائیشیا]] دا [[ایوان بالا]] اے۔ [[دیوان رعیت]] عام طور اُتے اک مسودہ دے ذریعے قانون سازی دی تجویز پیش کردا اے جسنو‏ں 'بل' کہیا جاندا اے۔ بل شاہی فرمان دے لئی [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (بادشاہ) بھیجے جانے تو‏ں قبل دونے '''[[دیوان رعیت]]''' تے '''دیوان نگارا''' تو‏ں منظور ہونا ضروری ہوندا اے۔ ===== ریاستی قانون ساز اسمبلیاں ===== {{اصل مضمون|ملائیشیا دی ریاستی قانون ساز اسمبلیاں}} [[ملائیشیا دی ریاستی قانون ساز اسمبلیاں]] [[ملائیشیا]] دی تیرہ [[ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں|ریاستاں]] وچو‏ں ہر اک دے لئی [[حکومت ملائیشیا]] دی قانون ساز شاخاں نيں۔ == معیشت == [[فائل:The Petronas Twin Towers & KLCC Park.jpg|thumb|[[کے ایل سی سی پارک]] تے [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]]|150px]] [[فائل:KL-CentralMarket pedmall.JPG|thumb|[[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ]] کوالا لمپور دے قدیم ترین خریداری مراکز وچو‏ں اک ہے|150px|right]] کوالا لمپور تے اس دے آس پاس دے شہری علاقے ملائشیا وچ سب تو‏ں زیادہ ترقی پانے والا، صنعتی تے معاشی طور ترقی یافتہ خطہ نيں۔ <ref name=metro>{{cite web|url=http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/8/13/business/18553100&sec=business |title=New growth corridors added |author=Ng, Angie |publisher=The Star |date=13 اگست 2007 |accessdate=14 دسمبر 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070615223303/http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F8%2F13%2Fbusiness%2F18553100&sec=business |archivedate=15 جون 2007 |deadurl=yes |df=}}</ref> وفاقی حکومت دی انتظامیہ [[پتراجایا]] منتقل ہونے دے باوجود کئی حکومتی ادارے مثلاً [[بینک نگارا ملائیشیا]]، ملائیشیا دا کمپنیاں کمیشن تے سیکورٹیز کمیشن تے اس دے علاوہ بوہت سارے سفارت خانے تے سفارتی مشنز ہن وی شہر وچ موجود نيں۔ <ref>{{cite web|url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-in/Malaysia|title=Foreign Embassies and Consulates Directory in Malaysia|accessdate=14 جنوری 2015|publisher=GoAbroad.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100509080619/http://www.embassiesabroad.com/embassies-in/Malaysia|archive-date=9 مئی 2010|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> شہر ملک دا معاشی تے کاروباری مرکز اے۔ کوالا لمپور مالیات، انشورنس، ریل اسٹیٹ ، میڈیا تے ملائیشیا دے فنون دا مرکز اے۔ کوالا لمپور [[عالمی شہر]] وچ الفا درجہ بندی کيتی گئی اے تے ایہ عالمگیریت تے عالمی شہراں دے مطالعاندی گروپ تے نیٹ ورک دے مطابق [[ملائیشیا]] دا واحد عالمی شہر اے۔ <ref>{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|title=The World According to GaWC 2008|work=Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC)|publisher=[[Loughborough University]]|accessdate=16 مئی 2009|archive-date=2016-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html}}</ref> کوالا لمپور دے ارد گرد دے علاقےآں وچ بنیادی ڈھانچے دی ترقی مثلاً [[سیپانگ (قصبہ)|سیپانگ]] وچ [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]]، [[بورسا ملائیشیا|ملٹی میڈیا ساُتے کوریڈور]] دی تشکیل تے [[کلانگ بندرگاہ]] دی توسیع نے شہر دی معاشی اہمیت نو‏‏ں ہور تقویت بخشی اے۔ کوالا لمپور دی [[خام ملکی پیداوار]] (جی ڈی پی) دا تخمینہ 2008ء وچ 73،536 ملین [[ملائیشیائی رنگٹ]] لگایا گیا سی جس دی اوسط سالانہ شرح نمو 5.9 فیصد اے۔ <ref name=DSM>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=450%3Agross-domestic-product-gdp-by-state-2008-updated-17052010&catid=40%3Agross-domestic-product-by-state&Itemid=61&lang=en|title=Gross Domestic Product (GDP) by State, 2008|publisher=Department of Statistics Malaysia|accessdate=15 ستمبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113173426/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=450%3Agross-domestic-product-gdp-by-state-2008-updated-17052010&catid=40%3Agross-domestic-product-by-state&Itemid=61&lang=en|archivedate=13 نومبر 2010|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/gdp/Jadual1_2008.pdf|title=GDP by State and Kind of Economic Activity, 2008|publisher=Department of Statistics Malaysia|accessdate=15 ستمبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113173457/http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/gdp/Jadual1_2008.pdf|archivedate=13 نومبر 2010|deadurl=yes}}</ref> [[2015ء]] تک ، [[خام ملکی پیداوار]] 160،388 ملین [[ملائیشیائی رنگٹ]] تک پہنچ چک‏ی سی جو کہ ملائیشیا دی مجموعی [[خام ملکی پیداوار]] دے 15.1٪ دی نمائندگی کردی اے۔ <ref name="gdp by state">{{cite web|url=https://newss.statistics.gov.my/newss-portalx/ep/epFreeDownloadContentSearch.seam?cid=27735|title= GDP By State – National Accounts – 2010–2015|last=|first=|date=30 ستمبر 2016|website=Department of Statistics, Malaysia|publisher=Department of Statistics, Malaysia|accessdate=3 مئی 2017 |pages =10, 22}} – Select "Publication GDP by State 2010–2015.pdf" to download and view data</ref> [[2013ء]] وچ کوالا لمپور دی فی کس [[خام ملکی پیداوار]] 79،752 تے 2015ء وچ 94,722 [[ملائیشیائی رنگٹ]] سی <ref name="gdp by state" /> تے اوسط سالانہ شرح نمو 5.6 فیصد سی۔ <ref>{{cite web|title=GDP by State|url=https://www.statistics.gov.my/images/stories/files/LatestReleases/gdp%20negeri/GDP_State2005-2013BI.pdf|publisher=Department of Statistics, Malaysia|accessdate=13 جون 2015|archive-date=2015-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616042516/https://www.statistics.gov.my/images/stories/files/LatestReleases/gdp%20negeri/GDP_State2005-2013BI.pdf|dead-url=yes}}</ref> اک خانوادہ دی اوسط ماہانہ آمدنی 2016ء دے مطابق 9،073 [[ملائیشیائی رنگٹ]] ([[امریکی ڈالر]] 2،200) سی جو سالانہ تقریباً 6٪ دی اوسط تو‏ں ودھ رہی اے۔ <ref>{{cite news |title=Median monthly household income for Malaysians has increased to RM5,228 |url=https://www.humanresourcesonline.net/median-monthly-household-income-for-malaysians-has-increased-to-rm5228/ |work=Human Resources}}</ref> شعبہ خدمات وچ مالیات، انشورنس، ریل اسٹیٹ، کاروباری خدمات، تھوک تے خوردہ تجارت، ریستوراں تے ہوٹل، نقل و حمل، اسٹوریج تے مواصلات، ذا‏تی خدمات تے سرکاری ملازمت اس دا سب تو‏ں وڈا جزو تشکیل دیندے نيں جو کل دا تقریباً 83.0 فیصد نمائندگی کردا اے۔ <ref name=KEB>{{cite web|publisher=Kuala Lumpur City Hall|url=http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/economic_base_and_population/index.htm|title=Kuala Lumpur Economic Base|accessdate=10 December 2007|archive-date=20 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820013851/http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/economic_base_and_population/index.htm|dead-url=yes}}</ref> باقی 17 فیصد [[صنعت]] تے تعمیرات تو‏ں آندا اے۔ [[فائل:Jalan Sultan Sulaiman cluster, Kuala Lumpur.jpg|thumb|جالان سلطان سلیمان اُتے بینکاں دے صدر دفاتر|150px]] [[فائل:Exchange 106 (5-6-2018).jpg|thumb|تکمیل اُتے [[ایکسچینج 106]] [[ملائیشیا]] تے [[جنوب مشرقی ایشیا]] دی سب تو‏ں بلند عمارت ہوئے گی۔|right|150px]] وسیع شعبہ خدمات دی علاقے وچ موجودگی مقامی تے غیر ملکی بینکاں تے شہر وچ کم دی انشورنس کمپنیاں دی تعداد تو‏ں واضح اے کہ کوالا لمپور عالمی اسلامی مالیاتی مرکز بننے دے لئے پراعتماد اے <ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2007/CAR0919A.htm|author=Sy, Amadou|accessdate=12 December 2007|date=18 September 2007|publisher=International Monetary Fund|work=Survey Magazine|title=Malaysia: An Islamic Capital Market Hub}}</ref> اسلامی مالی اعانت فراہ‏م کرنے والے مالیاتی اداراں دی ودھدی ہوئی تعداد تے خلیج دے مالیاتی اداراں جداں کہ دنیا دا سب تو‏ں وڈے اسلامی بینک، [[بینک الراجحی]] <ref>{{cite news|url=http://www.clickpress.com/releases/Detailed/9053005cp.shtml|title=World Largest Islamic Bank opens branch in Malaysia|publisher=ClickPress|date=13 February 2006|accessdate=12 December 2007|archivedate=18 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071218190809/http://www.clickpress.com/releases/Detailed/9053005cp.shtml}}</ref> تے کویت فنانس ہاؤس دی موجودگی اوہدی اہ‏م نشانی اے۔ اس دے علاوہ "ڈاؤ جونز اینڈ کمپنی" [[بورسا ملائیشیا]] دے نال اسلامی ایکسچینج ٹریڈ فنڈز دے قیام دے لئے کم کرنے دی خواہشمند اے، جس تو‏ں [[خلیج فارس|خلیج]] وچ [[ملائیشیا]] دا مالیاتی خاکہ بلند کرنے وچ مدد ملے گی۔ <ref>{{cite web|url=http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/4/10/business/17319333&sec=business |title=Malaysia needs to look beyond being hub for Islamic finance |author=Tam, Susan |publisher=The Star |date=10 April 2007 |accessdate=12 December 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220185124/http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F4%2F10%2Fbusiness%2F17319333&sec=business |archivedate=20 February 2009 |deadurl=yes |df=}}</ref> اس شہر وچ غیرملکی کارپوریشناں دی اک وڈی تعداد موجود اے تے ایہ کئی کثیر قومی کمپنیاں دے علاقائی دفاتر یا امدادی مراکز دا میبولی وی اے، خاص طور اُتے مالیات، اکاؤنٹنگ ، تے انفارمیشن ٹکنالوجی دے افعال دے لئی۔ ملک دی بیشتر وڈی کمپنیاں دے صدر دفتر ایتھ‏ے واقع نيں تے [[دسمبر]] [[2007ء]] دے مطابق [[پیٹروناس]] نو‏‏ں چھڈ کے، کوالا لمپور وچ واقع 14 کمپنیاں فوربس 2000 وچ درج نيں۔ <ref>{{cite magazine|url=https://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000-Malaysia_10Rank.html|title=The Global 2000 (Malaysia)|magazine=Forbes|accessdate=15 September 2010}}</ref> شہر دی ہور اہ‏م معاشی سرگرمیاں وچ تعلیم تے صحت دی خدمات شامل نيں۔ کوالا لمپور وچ تعلیمی اداراں دا اعلیٰ ارتکاز اے جو وسیع پیمنے اُتے مختلف کورسز مہیا کردے نيں۔ شہر وچ متعدد سرکاری تے نجی طبی مراکز تے [[ہسپتال]] صحت عامہ دی خدمات پیش کردے نيں، تے ماہر [[جراحت]] تے علاج دی اک وسیع رینج جو مقامی لوگاں تے سیاحاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردی اے۔ [[فائل:Börse Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[بورسا ملائیشیا]]، [[ملائیشیا]] دی [[اسٹاک ایکسچینج]]|150px]] [[فائل:Central Bank of Malaysia headquarters, Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[بینک نگارا ملائیشیا]]، کوالا لمپور|150px]] شہر دے معاشی دائرہ نو‏‏ں خدمات دے ہور افعال وچ بڑھانے اُتے زور دتا جارہیا اے جداں کہ تحقیق تے ترقی جو [[ملائیشیا]] دی باقی معیشت نو‏‏ں وی سہارا فراہ‏م کردی اے۔ کوالالمپور کئی سالاں تو‏ں ملائیشیا دے اہ‏م تحقیقی مراکز جداں کہ "ربڑ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ"، "فارسٹ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ملائیشیا" تے "انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل ریسرچ" دا میبولی اے <ref>{{cite web|url=http://www.imr.gov.my/|title=Main page|publisher=Institute for Medical Research, Malaysia|accessdate=12 December 2007}}</ref> تے آنے والے برساں وچ ہور تحقیقی مراکز دے قیام دی توقع دی جارہی اے۔ === اسٹاک ایکسچینج === {{اصل مضمون|بورسا ملائیشیا}} [[بورسا ملائیشیا]] [[ملائیشیا]] دی [[اسٹاک ایکسچینج]] اے۔ ایہ [[کوالا لمپور]] وچ واقع اے۔ اس پہلے "کوالا لمپور اسٹاک ایکسچینج" ہويا کردی سی۔ [[بورسا ملائیشیا]] یا ملائشیا ایکسچینج شہر وچ واقع اک بنیادی معاشی سرگرمی اے۔ [[5 جولیائی]] [[2013ء]] تک اوہدی مارکیٹ کیپٹلائزیشن 505.67 بلین امریکی ڈالر رہی۔ <ref>{{cite web|title=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com|publisher=Bloomberg}}</ref><ref name="Auto4Z-1">{{cite web|title=Tun Mohamed Dzaiddin Abdullah stepped down as Bursa Malaysia chairman in 1 مارچ 2015|url=http://www.bursamalaysia.com/corporate/media-centre/media-releases/3097|publisher=[[Bursa Malaysia Berhad]]|accessdate=9 جنوری 2015}}</ref> <ref name="Auto4Z-2">{{cite web|title=Bursa Malaysia appoints Datuk Seri Tajuddin Atan as new CEO|url=http://www.bursamalaysia.com/corporate/media-centre/media-releases/721|publisher=[[Bursa Malaysia Berhad]]|accessdate=1 اپریل 2011}}</ref> <ref>{{cite web|title=South East Asian Capital Market Leaders Pursue Sustainable Business Agenda|url=http://www.sseinitiative.org/home-slider/south-east-asian-capital-market-leaders-pursue-sustainable-business-agenda/|website=SSE Initiative|publisher=SSE Initiative|accessdate=23 مئی 2015|archive-date=2019-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830081403/https://sseinitiative.org/home-slider/south-east-asian-capital-market-leaders-pursue-sustainable-business-agenda/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{cite web |title=Bursa Malaysia history |url=http://www.klse.com.my/website/bm/about_us/the_organisation/history.html |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070419190041/http://www.klse.com.my/website/bm/about_us/the_organisation/history.html |archivedate=19 اپریل 2007 |df=dmy}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.atimes.com/se-asia/BI02Ae05.html|title=INVESTMENT IN MALAYSIA|publisher=Asia Times|accessdate=10 دسمبر 2012|archive-date=2018-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929064526/http://www.atimes.com/se-asia/BI02Ae05.html|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/01/01/business/international-business-malaysia-extends-deadline-in-singapore-exchange-dispute.html|title=INTERNATIONAL BUSINESS; Malaysia Extends Deadline in Singapore Exchange Dispute|work=[[The New York Times]]|accessdate=10 دسمبر 2012|date=1 جنوری 2000}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/221572|title=Malaysia's stockmarket; Daylight Robbery|publisher=[[The Economist]]|accessdate=10 دسمبر 2012|date=10 جولیائی 1999}}</ref> <ref>{{cite web| title= Bursa Malaysia Securities Trading Sessions| url= http://www.bursamalaysia.com/market/securities/equities/trading/trading-sessions/| access-date= 2019-09-30| archive-date= 2019-05-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20190516013709/http://www.bursamalaysia.com/market/securities/equities/trading/trading-sessions| dead-url= yes}}</ref> <ref>{{cite web| title= Bursa Malaysia Derivatives Trading Sessions| url= http://www.bursamalaysia.com/market/derivatives/trading/trading-sessions/| access-date= 2019-09-30| archive-date= 2019-05-12| archive-url= https://web.archive.org/web/20190512054415/http://www.bursamalaysia.com/market/derivatives/trading/trading-sessions| dead-url= yes}}</ref> <ref>{{cite news |title=Trading on Bursa suspended |publisher=Business Times |author= |url=http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/Monday/Latest/20080310155236/Article/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080411200941/http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/Monday/Latest/20080310155236/Article/ |dead-url=yes |archive-date=11 اپریل 2008 |accessdate=2019-09-30 |archivedate=2008-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411200941/http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/Monday/Latest/20080310155236/Article/ }}</ref> <ref>{{cite news| author=Surin Murugiah| title=KLCI best performer among regional indices at midday| publisher=The Edge| url=http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_9c3e82e0-cb73c03a-9db99200-678c2fc2| access-date=11 مارچ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080312233256/http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_9c3e82e0-cb73c03a-9db99200-678c2fc2#| archive-date=12 مارچ 2008| dead-url=yes| df=dmy-all| accessdate=2019-09-30| archivedate=2008-03-12| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312233256/http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_9c3e82e0-cb73c03a-9db99200-678c2fc2}}</ref> <ref>{{cite news| title=Bursa Malaysia announce "surprise and rare" trading halt | url = http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_e69a7de1-cb73c03a-c8c7d600-f86fa74d| author= Cindy Yeap| date=3 جولیائی 2008| accessdate=3 جولیائی 2008| publisher=The Edge |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080706083903/http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_e69a7de1-cb73c03a-c8c7d600-f86fa74d <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 6 جولیائی 2008}}</ref> <ref>[http://www.klse.com.my/website/bm/products_and_services/derivative_resources/downloads/FCPO_Aug08.pdf Palm Oil Futures Trading in Malaysia] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081120094524/http://www.klse.com.my/website/bm/products_and_services/derivative_resources/downloads/FCPO_Aug08.pdf |date=20 نومبر 2008}}</ref> <ref>[http://www.theedgemalaysia.com/business-news/146052-syariah-commodities-trading-platform-to-be-launched-next-month.html Syariah commodities trading platform to be launched] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110807080747/http://www.theedgemalaysia.com/business-news/146052-syariah-commodities-trading-platform-to-be-launched-next-month.html |date=7 اگست 2011}} The Edge, 29 جولیائی 2009</ref> <ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/8b581b9e-8660-11de-9e8e-0144feabdc0,dwp_uuid=a6dfcf08-9c79-11da-8762-0000779e2340.html?nclick_check=1 CME and Bursa Malaysia to launch palm oil contract]{{deadurl|date=May 2018}} Financial Times, 11 اگست 2009</ref> <ref>[https://www.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUSKLR35309220090811 Bursa Malaysia, CME in palm oil futures deal] Reuters, 11 اگست 2009</ref> <ref>[http://www.chicagotribune.com/business/chi-biz-cme-group-bursa-malaysia-aug11,0,4943165.story CME Group to take stake in Bursa Malaysia derivatives unit] Chicago Tribune 11 اگست 2009</ref> <ref>[http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/9/17/business/20090917151931&sec=business CME to acquire 25% stake in Bursa's derivatives business] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714150454/http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/9/17/business/20090917151931&sec=business |date=2014-07-14 }} The Star, 17 ستمبر 2009</ref> <ref>[http://www.theedgemalaysia.com/business-news/149572-flash-cme-to-take-25-stake-in-bursas-derivatives.html CME to take 25% stake in Bursa's derivatives for RM55m] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090923142009/http://www.theedgemalaysia.com/business-news/149572-flash-cme-to-take-25-stake-in-bursas-derivatives.html |date=23 ستمبر 2009}} The Edge Malaysia, 17 ستمبر 2009</ref> <ref>[http://www.theedgemalaysia.com/features/17960-jakartas-cpo-contract-not-a-threat.html Jakarta's CPO contract not a threat] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111007041601/http://www.theedgemalaysia.com/features/17960-jakartas-cpo-contract-not-a-threat.html |date=7 اکتوبر 2011}} The Edge Malaysia, 29 جون 2009</ref> <ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/dfc1e440-82a4-11de-ab4a-00144feabdc0,dwp_uuid=fc1ed142-a0ec-11dd-82fd-000077b07658.html Jakarta plans palm oil exchange] Financial Times, 6 اگست 2009</ref> <ref>[https://www.forbes.com/feeds/afx/2007/05/03/afx3680505.html Singapore's JADE to launch crude palm oil futures on جون 6] Forbes, 3 مئی 2007</ref> <ref>[http://in.reuters.com/article/asiaCompanyAndMarkets/idINSGC00137820071109 Singapore Exchange buys CME's stake in JADE market] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126130903/https://in.reuters.com/article/singapore-exchange-jade/singapore-exchange-buys-cmes-stake-in-jade-market-idINSGC00137820071109 |date=2020-01-26 }} Reuters, 9 نومبر 2007</ref> <ref>[https://www.reuters.com/article/companyNewsAndPR/idUSN0755484420071107 JADE palm oil, rubber futures to shift to SGX] Reuters, 7 نومبر 2007</ref> === بینک نگارا ملائیشیا === {{اصل مضمون|بینک نگارا ملائیشیا}} [[بینک نگارا ملائیشیا]] [[ملائیشیا]] دا [[مرکزی بینک]] اے۔ اس دا قیام [[26 جنوری]] [[1959ء]] نو‏‏ں '''ملیایا مرکزی بینک''' دے طور اُتے قائم کیتا گیا۔ اس دا بنیادی مقصد [[کرنسی]] جاری کرنا اے، [[حکومت ملائیشیا]] دے بینکر تے مشیر دی حیثیت تو‏ں ملک دے مالیاتی اداراں نو‏‏ں منظم کرنا، قرض دے نظام تے مالیاتی پالیسی بنانا اے۔ اس دا صدر دفتر [[ملائیشیا]] دے وفاقی [[دار الحکومت]] کوالا لمپور وچ واقع اے۔ === سیاحت === [[فائل:Kuala Lumpur Masjid Jamek.jpg|thumb|[[سلطان عبد الصمد جامع مسجد]]|150px|right]] [[فائل:Kuala-Lumpur-Bird-Park-Inside.JPG|thumb|[[کوالا لمپور برڈ پارک]]|150px]] [[فائل:Central Market, KL, Malaysia.jpg|thumb|[[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ]]|150px|right]] [[فائل:Underwater tunnel in Aquaria KLCC.jpg|thumb|[[اکویریا دے ایل سی سی]]|150px]] کوالا لمپور دے سیاحتی مقامات وچ مندرجہ ذیل قابل ذکر نيں: {{colbegin|2}} * [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] * [[بوکیت بینتانگ]] (شاپنگ ڈسٹرکٹ) * [[کوالا لمپور ٹتے]] * [[پیٹلنگ اسٹریٹ]] (چائنہ ٹاؤن) * [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]] (آزادی چوک) * [[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]] * [[استانا نگارا، جالان توانکو عبد الحلیم|استانا نگارا]] (''قومی محل'') * [[قومی عجائب گھر (ملائیشیا)|قومی عجائب گھر]] * [[اسلامی فنون عجائب گھر ملائیشیا|اسلامی فنون عجائب گھر]] * [[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ]] * [[کوالا لمپور برڈ پارک]] * [[اکویریا دے ایل سی سی]] (مچھلی گھر) * [[قومی یادگار (ملائیشیا)|قومی یادگار]] * [[جامع مسجد کوالا لمپور]] <ref>{{cite web|title=Kuala Lumpur Travel |url=http://all.talkmalaysia.com/kuala-lumpur/kuala-lumpur-travel/ |accessdate=15 September 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090827185613/http://all.talkmalaysia.com/kuala-lumpur/kuala-lumpur-travel/ |archivedate=27 August 2009 |df=}}</ref> {{colend}} === خریداری === == آبادیات == === تاریخی آبادیات === {{Bar box |title=Ethnicities of Kuala Lumpur – 2010 Census<ref name="Department of Statistics, Malaysia">{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|title= 2010 Population and Housing Census of Malaysia|language=Malay, English|publisher=Department of Statistics, Malaysia|accessdate=17 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205104835/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|archivedate=5 February 2013|deadurl=yes}}</ref> |titlebar= |left1=Ethnic group |right1=Percent |float=right |bars= {{Bar percent|[[Malaysian Malay|Malay]]|Green|44.7}} {{Bar percent|[[Malaysian Chinese|Chinese]]|#FFA07A|43.2}} {{Bar percent|[[Malaysian Indian|Indians]]|#FFCBA4|10.3}} {{Bar percent|[[Bumiputera (Malaysia)|Other Bumiputras]]|#89CFF0|1.2}} {{Bar percent|Others|DarkGray|0.6}} }} {{bar box |title=Religion in Kuala Lumpur – 2010 Census<ref name="Department of Statistics, Malaysia" /> |titlebar= |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{Bar percent|[[اسلام]]|Green|46.4}} {{Bar percent|[[بدھ مت]]|Yellow|35.7}} {{Bar percent|[[ہندو مت]]|Orange|8.5}} {{Bar percent|[[مسیحیت]]|Blue|5.8}} {{Bar percent|Unknown / None|Brown|1.4}} {{Bar percent|[[چینی لوک مذہب]]|Magenta|1.1}} {{Bar percent|Others|Gray|0.6}} {{Bar percent|[[لادینیت]]|Black|0.5}} }} {{-}} === زباناں تے مذاہب === [[File:Places of worship in KL.png|thumb|upright=1.2|گھڑی وار اواُتے بائاں سے: [[ملائیشیا دی قومی مسجد|قومی مسجد]]، [[تھیئن ہؤ مندر]]، [[سری مہاماریامن مندر، کوالا لمپور|سری مہاماریامن مندر]]، [[سینٹ جانز کتھیڈرل (کوالا لمپور)|سینٹ جانز کتھیڈرل]]]] {{-}} == شہر دا منظر == {{wide image|KL Night Scene 301015.jpg|900px|کوالا لمپور}} {{wide image|Moonrise over kuala lumpur.jpg|900px|کوالا لمپور}} === فن تعمیرات === === پارک === {{وسیع تصویر|Kuala Lumpur - Titiwangsa - Panorama 0002.JPG|1100px| [[تیتیوانگسا جھیل باغات]] تو‏ں کوالا لمپور دا نطارہ}} == تعلیم == == ثقافت == === فن === === کھیل تے تفریح === === میڈیا === == نقل و حمل == [[فائل:Klsentral.jpg|thumb|[[کے ایل سینٹرال اسٹیشن|کے ایل سینٹرال]] [[جنوب مشرقی ایشیا]] دا سب تو‏ں وڈا [[ریلوے اسٹیشن]] اے۔|200px]] کوالا لمپور وچ [[نقل و حمل]] [[وادی کلانگ]] وچ انتہائی ترقی یافتہ بنیادی ڈھانچے اُتے مشتمل اے۔ کوالا لمپور، [[ملائیشیا]] دا [[دار الحکومت]] ہونے دی وجہ تو‏ں [[ملائیشیا]] دا بے مثال نقل و حمل نظام اے جس وچ اک مربوط ریلوے نیٹ ورک وی شامل اے، تے ہور ایہ کہ دنیا دی سب تو‏ں طویل خود کار بغیر ڈرائیورر میٹرو نظام [[کیلانا جایا لائن]] وی اس دا حصہ اے۔ === فضائی === ==== سمپانگ ہوائی اڈا ==== {{اصل مضمون|سمپانگ ہوائی اڈا}} [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] دا پہلا [[ہوائی اڈا]] [[سمپانگ ہوائی اڈا]] سی ایہ [[1952ء]] تو‏ں [[1965ء]] تک کوالا لمپور دا مرکزی ہوائی اڈا سی جسنو‏ں تب '''کوالا لمپور بین الاقوامی ہوائی اڈا''' کہیا جاندا سی، اُتے [[سوبانگ بین الاقوامی ہوائی اڈا]] دی تعمیر دے بعد اوہدی ایہ حیثیت ختم ہو گئی۔ ہن ایہ ہوائی اڈا غیر فعال اے۔ ==== سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا ==== [[فائل:Subang airport.jpg|thumb|[[سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا]]|150px]] {{اصل مضمون|سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا}} [[سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا]] جس دا سابقہ نام [[سوبانگ بین الاقوامی ہوائی اڈا]] سی [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] وچ [[ہوائی اڈا]] اے جسنو‏ں [[سمپانگ ہوائی اڈا|سمپانگ ہوائی اڈے]] دے متبادل دے طور اُتے بنایا گیا۔ یہ [[سوبانگ، سلنگور| سوبانگ]]، [[ضلع پیٹلنگ]]، [[سلنگور]]، [[ملائیشیا]] وچ واقع اے۔ ایہ [[سیپانگ (قصبہ)|سیپانگ]] وچ [[کوالا لمپور]] دے مرکزی ہوائی اڈے [[کوالالمپور بین الاقوامی ہوائی اڈا]] دی تعمیر تو‏ں قبل کوالا لمپور دا [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] سی اُتے ہن اوہدی حیثیت ثانوی اے تے اس اُتے محدود آمد و رفت ہوندی اے۔ ==== کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ ==== [[فائل:KLIA MTB&Tower.jpg|thumb|[[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]]|150px]] {{اصل مضمون|کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ}} [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] [[ملائیشیا]] دا اہ‏م بین الاقوامی [[ہوائی اڈا]] تے [[جنوب مشرقی ایشیا]] دے وڈے ہوائی اڈاں وچو‏ں اک اے۔ ایہ [[سلنگور]] دے [[سیپانگ ضلع]] وچ 3.5 ملین [[امریکی ڈالر]] <ref name="KLIA History">{{cite web|title=History of KLIA|year=1998|url=http://www.dcaklia.gov.my/EnglishPages/MENU/MainFrame.htm|access-date=2019-09-30|archive-date=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305010314/http://www.dcaklia.gov.my/EnglishPages/MENU/MainFrame.htm|dead-url=yes}}</ref> دی لاگت تو‏ں تیار کیتا گیا۔ ==== ملائیشیا ائیرلائنز ==== [[فائل:MalaysiaA350.jpg|thumb|[[ملائیشیا ائیرلائنز]]|150px]] {{اصل مضمون|ملائیشیا ائیرلائنز}} [[ملائیشیا ائیرلائنز]] [[ملائیشیا]] دی [[ہوائی کمپنی]] اے ۔<ref>{{Cite web |title=ائیرپورٹس ڈیٹا بیس |url=http://ourairports.com/airlines |access-date=2019-09-30 |archive-date=2015-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120205837/http://ourairports.com/airlines/ |dead-url=yes }}</ref> ملائیشیا ائیرلائنز دا مرکزی دفتر [[ملائیشیا]] دے ائیر پورٹ [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] اُتے واقع اے۔ [[ملائیشیا ائیرلائنز]] دی دو ذیلی [[ایئرلائن|ایئرلائناں]] وی موجود نيں جو کہ [[فائرفلیائی (ایئرلائن)|فائرفلیائی]] تے [[ایم اے ایس ونگز]] نيں۔ ===== کوڈ شراکت معاہدے ===== [[ملائیشیا ائیرلائنز]] مندرجہ ذیل [[ایئرلائن|ایئرلائناں]] دے نال کوڈ شراکت معاہدہ رکھدی اے۔ <ref name="CAPA Malaysia Airlines profile">{{cite web|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/malaysia-airlines-mh |title=Profile on Malaysia Airlines |website=CAPA|publisher=Centre for Aviation|access-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029185429/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/malaysia-airlines-mh |archive-date=2016-10-29|dead-url=no}}</ref> {{colbegin|4}} * [[ایئر ماریشش]] * [[امریکن ایئر لائنز]] * [[بینکاک ائیرویز]] * [[ڈریگن ائیر]] * [[کیتھے پیسیفک ائیر ویز]] * [[چائنا ائیر لائنز]]<ref>{{Cite web | url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/269810/china-airlines-malaysia-airlines-proposes-codeshare-service-from-nov-2016/ | title=China Airlines / Malaysia Airlines proposes codeshare service from Nov 2016}}</ref> * [[امارات (ائیر لائن)]] * [[ایتھوپین ایئر لائنز]] * [[اتحاد ائیر ویز]] * [[فن ائیر]] * [[فائرفلیائی (ایئرلائن)]] <small>(ذیلی ادارہ)</small> * [[گارودا انڈونیشیا]] * [[جاپان ایئر لائنز انٹرنیشنل]] * [[کے ایل ایم]] * [[کوریا ایئر]] * [[ایم اے ایس ونگز]] <small>(ذیلی ادارہ)</small> * [[میانمار ائیرویز انٹرنیشنل]] * [[عمان ایئر]] * [[فلپائن ایئر لائنز]] * [[قطر ائیرویز]] * [[رائل برونی ائیرلائنز]] * [[رائل جورڈینین]] * [[سلک ائیر]] * [[سنگاپور ایئر لائنز]] * [[سری لنکن ائیرلائنز]] * [[تھائی ائیرویز انٹرنیشنل]] * [[ازبکستان ائیرویز]]<ref>{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=Uzbekistan Airways / Malaysia Airlines expands codeshare routes from April 2018|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/277935/uzbekistan-airways-malaysia-airlines-expands-codeshare-routes-from-april-2018/|accessdate=3 April 2018|work=Routesonline|date=3 April 2018}}</ref> * [[شیامین ایئر]] {{colend}} === تیز رفتار عوامی نقل و حمل === [[File:Klang Valley Rail Transit System Timeline - 2018.gif|وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام دا [[خط زمنی]]|alt=|left|200px]] {{اصل مضمون|وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام}} [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] [[کوالا لمپور عظمی]] تے [[وادی کلانگ]] وچ اک [[عاجلانہ نقل و حمل]] نظام اے، جو کہ 4 آپریٹرز دا 6 میٹرو لائناں اُتے مشتمل اے۔ انہاں 4 آپریٹرز وچ [[ریپڈ ریل]] تے [[کے ٹی ایم کومیوٹر]] کوالا لمپور وچ اہ‏م ترین نيں، [[کریتاپی تانہ ملایو]] تو‏ں سال 2005 وچ 30،934،651 مسافراں نے سفر کیتا۔ <ref>{{Cite web |title=KTMB Statistics on ridership |url=http://www.ktmb.com.my/images/default/2006/statistic/041306comtraffic.pdf |access-date=2019-09-30 |archive-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227103440/http://www.ktmb.com.my/images/default/2006/statistic/041306comtraffic.pdf |dead-url=yes }}</ref> کوالا لمپور وچ میٹرو لائناں مختلف اقسام وچ تقسیم کيتیاں جاندیاں ناں: [[عاجلانہ نقل و حمل|ریپڈ ٹرانزٹ]]، [[کومیوٹر ریل]] تے [[مونو ریل]]۔ ہور جداں بین-شہر ریل تے [[کے ایل آئی اے ایکسپریس]] دراصل میٹرو نظام نئيں نيں۔ ==== مختلف اسلوب نقل و حمل مرکز ==== {{اصل مضمون|کوالا لمپور سینٹرال اسٹیشن}} [[کوالا لمپور سینٹرال اسٹیشن]] یا مخفف '''کے ایل سینٹرال اسٹیشن''' لیکن عام بول چال وچ صرف '''سینٹرال''' ہی کہیا جاندا اے۔ ==== کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن ==== [[فائل:Kuala Lumpur railway station (Rawang-Seremban & Sentul-Port Klang Line) (frontal facade), Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن]]|150px]] {{اصل مضمون|کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن}} [[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن]] ==== ریل نقل و حمل ==== [[کوالا لمپور عظمی]] تے [[وادی کلانگ]] وچ مختلف اقسام دا [[ریل]] [[نقل و حمل]] نطام موجود اے جس تفصیل مندرجہ ذیل اے: ===== لائٹ ریل ٹرانزٹ (ایل آر ٹی) ===== {{اصل مضمون|ریپڈ دے ایل}} کوالا لمپور وچ تن مکمل مختلف گریڈ نظام نيں، جو کہ [[کیلانا جایا لائن]]، [[امپانگ تے سری پیٹلنگ لائناں|امپانگ لائن]] تے [[امپانگ تے سری پیٹلنگ لائناں|سری پیٹلنگ لائن]] نيں۔ ایہ تیناں [[ریپڈ ریل]] دے زیر انتظام نيں۔ ====== کیلانا جایا لائن ====== [[فائل:Kelana Jaya Line.jpg|thumb|[[کیلانا جایا لائن]]|150px]] {{اصل مضمون|کیلانا جایا لائن}} [[کیلانا جایا لائن]] کوالا لمپور وچ سب تو‏ں اہ‏م میٹرو لائن اے۔ ایہ [[کوالا لمپور سٹی سینٹر]] نو‏‏ں [[سوبانگ جایا]]، [[پیتالنیگ جایا]] تے [[ضلع گومباک|گومباک]] تو‏ں ملاندی اے۔ فی الحال اس تو‏ں 170،000 مسافر روزانہ سفر کردے نيں جدو‏ں کہ قومی دناں وچ ایہ تعداد 350،000 تو‏ں زیادہ ہو جاندی اے۔ ====== امپانگ لائن ====== [[فائل:170607 KL city centre from PWTC.jpg|thumb|[[امپانگ تے سری پیٹلنگ لائناں]]|150px]] {{اصل مضمون|امپانگ لائن}} [[ریپڈ ریل]] دا اک تے تیز رفتار ٹرانزٹ نطام اے۔ ====== سری پیٹلنگ لائن ====== {{اصل مضمون|سری پیٹلنگ لائن}} [[ریپڈ ریل]] دا اک تے تیز رفتار ٹرانزٹ نطام اے۔ ===== [[کومیوٹر ریل]] ===== [[فائل:Class 83 KTM Komuter train, Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[کے ٹی ایم کومیوٹر]]|150px]] {{اصل مضمون|کے ٹی ایم کومیوٹر|کے ایل آئی اے ٹرانزٹ}} کوالا لمپور وچ [[ملائیشیا]] وچ مسافر ریلوے دا سب تو‏ں وڈا نظام اے۔ کوالالمپور وچ [[کومیوٹر ریل]] جے دو آپریٹرز نيں جو کہ [[کے ٹی ایم کومیوٹر]] تے [[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]] نيں۔ ایہ دو آپریٹر کوالا لمپور وچ 4 مسافر ریل لائنز چلاندے نيں جو کہ [[سرمبان لائن]]، [[سرمبان لائن|تانجونگ مالیم شٹل سروس]]، [[پورٹ کلانگ لائن]] تے [[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]] ہین۔ ====== کریتاپی تانہ ملایو ====== [[فائل:Normal KTMB.jpg|thumb|[[کریتاپی تانہ ملایو]] بین شہر ریل|150px]] {{اصل مضمون|کریتاپی تانہ ملایو}} [[کریتاپی تانہ ملایو]] [[جزیرہ نما ملائیشیا]] دا بنیادی ریل نطام اے۔ ایہ ریلوے نظام برطانوی نوآبادیاندی دور وچ قائم کیتا گیا جو کہ جزیرے دا پہلا ریل نظام سی اس دا پرانا نام '''فیڈرل مالے اسٹیٹس ریلوے''' تے '''مالایان ریلوے ایڈمنسٹریشن''' سی [[1962ء]] وچ اس موجودہ نام [[کریتاپی تانہ ملایو]] اختیار کیتا گیا۔ <ref>http://landasan.info/services/ktmb/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413135224/http://www.landasan.info/services/ktmb/ |date=2016-04-13 }}</ref> ====== ایکسپریس ریل لنک ====== [[ایکسپریس ریل لنک]] اک کمپنی اے جو ائیر پورٹ ریل لنک دی مالک تے منتظم اے۔ ایہ [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] نو‏‏ں [[کے ایل سینٹرال اسٹیشن]] تو‏ں ملاندی اے جنہاں دا باہمی فاصلہ 57 کلو میٹر اے۔ کمپنی دی دو مختلف ٹرین خدمات نيں: [[کے ایل آئی اے ایکسپریس]] تے [[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]] نيں۔ ====== دے ایل آئی اے ٹرانزٹ ====== [[فائل:Bandar Tasik Selatan station (KLIA Transit), Klang Valley.jpg|thumb|[[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]]/[[کے ایل آئی اے ایکسپریس]]|150px]] [[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]] [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] وچ اک مسافر ریل اے جو [[کوالا لمپور سینٹرل اسٹیشن]] ([[کے ایل سینٹرال اسٹیشن|کے ایل سینٹرال]]) تے [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] (کے ایل آئی اے) تے (کے ایل آئی اے 2) دے درمیان چلتی اے۔ <ref name="KLIA">{{cite web |url=https://www.kliaekspres.com/plan-buy/our-services/ |title=Our Services |publisher=Express Rail Link Sdn Bhd |accessdate=12 June 2014}}</ref> یہ انہاں دو خدامات وچو‏ں اک اے جو [[ایکسپریس ریل لنک]] [[کے ایل آئی اے ایکسپریس]] دی لائن استعمال کردے ہوئے ہی فراہ‏م کردی اے۔ ایہ [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] دا حصہ اے۔ ===== ایئر پورٹ ایکسپریس ===== {{اصل مضمون|کے ایل آئی اے ایکسپریس}} [[کے ایل آئی اے ایکسپریس]] [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] (کے ایل آئی اے) تو‏ں [[کوالا لمپور]] شہر دے لئی اک براہ راست ریل نظام اے۔ ===== مونوریل ===== [[فائل:SCOMI Sutra for Rapid Rail.jpg|thumb|[[کے ایل مونوریل]]|150px]] {{اصل مضمون|کے ایل مونوریل}} [[کے ایل مونوریل]] [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] وچ اٹھ ریل ٹرانسمیشن لائن دا واحد فعال [[مونوریل]] نظام اے۔ ایہ [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] دا اک جزو اے۔ ==== بساں ==== ===== ریپڈ بس ===== [[فائل:MAN-18-280-RapidKL.JPG|thumb|[[ریپڈ بس]]|150px]] {{اصل مضمون|ریپڈ بس}} [[ریپڈ بس]] [[ملائیشیا]] وچ سب تو‏ں وڈا بس آپریٹر اے۔ ایہ بنیادی طور اُتے [[وادی کلانگ]]، [[پینانگ]] تے [[کوانتان]] نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا اے۔ [[2011ء]] تو‏ں [[ریپڈ دے ایل]] دے سروس برانڈز یونٹ 167 راستاں اُتے چلیائے جا رہے نيں جنہاں وچ 1،400 بساں 980 رہائشی علاقےآں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کر رہی نيں جس تو‏ں روزانہ تقریباً 400،000 لوگ سفر کردے نيں۔ <ref>{{cite news | title=RM4.9b to boost urban,rail transport systems | url=http://www.theedgedaily.com/cms/contentPrint.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_c810b93f-cb73c03a-c8c7d600-360bce9e&paging=0 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112032/http://www.theedgedaily.com/cms/contentPrint.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_c810b93f-cb73c03a-c8c7d600-360bce9e&paging=0 | dead-url=yes | archive-date=2 اپریل 2015 | author=Surin Murugiah | date=27 جون 2008 | accessdate=28 جون 2008 | archivedate=2015-04-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402112032/http://www.theedgedaily.com/cms/contentPrint.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_c810b93f-cb73c03a-c8c7d600-360bce9e&paging=0 }}</ref> ===== بی آر ٹی سن وے لائن ===== [[فائل:BRT Sunway ebus.JPG|thumb|[[بی آر ٹی سن وے لائن]]|150px]] {{اصل مضمون|بی آر ٹی سن وے لائن}} [[بی آر ٹی سن وے لائن]] اک [[بس ریپڈ ٹرانزٹ]] (بی آر ٹی) نطام اے جو [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] دا اک جزو اے۔ ایہ [[کوالا لمپور]] دے مضافاندی علاقہ [[پیتالنیگ جایا]] نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا اے۔ ===== مقامی بساں ===== مقامی بساں ([[ریپڈ دے ایل]] دی مقامی شٹل سروس دے علاوہ) ریپڈ دے ایل مربوط نیٹ ورک بساں تے نجی آپریڑر میٹرو بساں وی موجود نيں جتھ‏ے وچ کازوے لنک، لین سینگ، سلنگور اومنی بس،سیتارا جایا، سٹی لائنر، واواسان سوتیرا، نادی پترا تے سری انداہ شامل نيں۔ ===== گو دے ایل سٹی بس ===== {{اصل مضمون|گو دے ایل سٹی بس}} [[گو دے ایل سٹی بس]] [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] دے [[کوالا لمپور سٹی سینٹر|مرکز شہر]] وچ اک مفت بس سروس اے۔ <ref>{{cite web|last=The Star Online|title=Free city bus service is the way to GO|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2012/09/26/Free-city-bus-service-is-the-way-to-GO/#13486538279636898&if_height=202|publisher=thestar.com.my|accessdate=2 June 2013}}</ref> <ref>{{cite web|last=The Star Online|title=New free city bus service a relief to KL residents|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2012/09/24/New-free-city-bus-service-a-relief-to-KL-residents/#13484940756813610&if_height=202|publisher=thestar.com.my|accessdate=24 September 2012}}</ref> <ref>{{cite web|last=New Straits Times |title=No stopping GO-KL, says SPAD chief |url=http://www2.nst.com.my/nation/general/no-stopping-go-kl-says-spad-chief-1.152768 |publisher=thestar.com.my |accessdate=5 October 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005014901/http://www.nst.com.my/nation/general/no-stopping-go-kl-says-spad-chief-1.152768 |archivedate=5 October 2012 |df=}}</ref> ===== پودو سینٹرال ===== [[فائل:Pudu Sentral Bus Terminal (2021).jpg|thumb|[[پودو سینٹرال]]|150px]] {{اصل مضمون|پودو سینٹرال}} [[پودو سینٹرال]] [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] وچ مرکزی مقامی بس اڈا اے۔ === سڑکاں === [[فائل:KL- Jalan Ampang-Tun Razak junction.JPG|thumb|[[جالان امپانگ]] تے جالان تن رزاق دا جنکشن|150px]] سڑکاں کوالا لمپور دی نقل و حمل نیٹ ورک دی اہ‏م شریاناں نيں۔ کوالالمپور وچ روڈ نیٹ ورک دا نظام وڈے چینی شہراں دے روڈ نیٹ ورک دے نظام دی طرح اے، جتھ‏ے اک رنگ روڈ وی موجود نيں۔ کوالا لمپور دی اہ‏م رنگ روڈ [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 1]] تے [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 2]] نيں. کوالالمپور وچ سڑکاں عام طور اُتے ہر سمت وچ تن رویہ نيں، جدو‏ں کہ چند مخصوص سڑکاں جالان سلطان اسماعیل تے جالان بوکیت بینتانگ اک طرفہ نيں۔ <ref>[http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/4/23/central/17519384&sec=central One Way Streets in Golden Triangle]</ref> ==== ایکسپریس وے ==== ذیل وچ [[وادی کلانگ]] علاقے دی خدمت کرنے والے ایکسپریس وے دی اک نا مکمل فہرست اے: {| class="wikitable" ! روٹ نمبر !! ایکسپریس وے دا نام !! علاقہ جات خدمت !! ہور ایکسپریس وے کنکشن |- | {{MES-E|1}} || [[نويں وادی کلانگ ایکسپریس وے]] || [[سوبانگ جایا]]، [[کلانگ]]، [[دامانسارا، کوالا لمپور]] || [[شمال-جنوب ایکسپریس وے (ملائیشیا)]]، [[شمال-جنوب ایکسپریس وے سینٹرل لنک]]، [[اسپرنٹ ایکسپریس وے]] |- | {{MES-E|5}} || [[شاہ عالم ایکسپریس وے]]|| [[شاہ عالم، ملائیشیا]]، [[یوپ سوبنگ یایا]]، [[کلانگ]]، [[کوندا کیمونینگ]]، [[بوکیت جلیل]]، [[سری پیٹلنگ]] || [[ماجو ایکسپریس وے]]، [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]] |- | {{MES-E|6}} || [[شمال-جنوب ایکسپریس وے سینٹرل لنک]] || [[پتراجایا]]، [[سائبر جایا]]، [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]]، [[ساوجانا پترا]]، [[شاہ عالم، ملائیشیا]]، [[نیلای]]|| [[نويں وادی کلانگ ایکسپریس وے]]، [[شمال-جنوب ایکسپریس وے (ملائیشیا)]] |- | {{MES-E|7}}<br />({{JKR|1}}) || [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]|| [[چیراس، کوالا لمپور]]، [[کاجانگ]] || [[چیراس ہائی وے]]، [[کاجانگ–سرمبان ہائی وے]]، [[کاجانگ ڈسپرسل لنک ایکسپریس وے]]، [[اسمارٹ سرنگ]] |- | {{MES-E|9}} || [[بیسرایا ایکسپریس وے]] || [[سونگائی بیسی]]، [[بندر تاسک سیلاتان]] || [[کاجانگ ڈسپرسل لنک ایکسپریس وے]]، [[شمال-جنوب ایکسپریس وے (ملائیشیا)]] |- | {{MES-E|10}} || [[نويں پانتای ایکسپریس وے]] || [[سوبانگ جایا]] || [[وفاقی ہائی وے، ملائیشیا]]، [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]] |- | {{MES-E|18}} || [[کاجانگ ڈسپرسل لنک ایکسپریس وے]] || [[کاجانگ]]، [[چیراس، کوالا لمپور]]، [[سونگائی لونگ]] || [[جنوبی وادی کلانگ ایکسپریس وے]]، [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]، [[بیسرایا ایکسپریس وے]] |- | {{MES-E|20}} || [[ماجو ایکسپریس وے]] || [[پتراجایا]]، [[سائبر جایا]] || [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]]، [[شاہ عالم ایکسپریس وے]] |- | {{MES-E|21}} || [[کاجانگ–سرمبان ہائی وے]] || [[کاجانگ]]، [[سیمینئیہ]]، [[سرمبان]] || [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]، [[چیراس ہائی وے]] |- | {{MES-E|23}} || [[اسپرنٹ ایکسپریس وے]] || [[دامانسارا، کوالا لمپور]]، [[تامان دوندا]] || [[نويں وادی کلانگ ایکسپریس وے]]، [[وفاقی ہائی وے، ملائیشیا]] |- | {{MES-E|33}} || [[دوتا–اولو کلانگ ایکسپریس وے]] || [[تامان دوندا]]، [[اولو کلانگ]]، [[ضلع گومباک]] || [[نويں وادی کلانگ ایکسپریس وے]]، [[کوالا لمپور-راوانگ ہائی وے]]، [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 2]]، [[کوالا لمپور-کاراک ایکسپریس وے]] |- | {{MES-E|37}} || [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]] || [[کوالا لمپور]]، [[سرمبان]]، [[کاجانگ]]، [[بانگی، ملائیشیا|بانگی]]، [[نیلای]] || [[شمال-جنوب ایکسپریس وے سینٹرل لنک]]، [[شمال-جنوب ایکسپریس وے (ملائیشیا)]]، [[اسمارٹ سرنگ]]، [[ماجو ایکسپریس وے]] |- | {{MES-E|37}} || [[مشرق–مغرب لنک ایکسپریس وے]]|| [[تامان کوگہناوت]]، [[سونگائی بیسی]]|| [[چیراس ہائی وے]]، [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]، [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]]، [[اسمارٹ سرنگ]] |- | {{MES-E|38}} || [[اسمارٹ سرنگ]] || جالان سلطان اسماعیل، جالان تن رزاق || [[وفاقی ہائی وے، ملائیشیا]]، [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]]، [[چیراس ہائی وے]] |- | {{JKR|1}} || [[چیراس ہائی وے]] || [[چیراس، کوالا لمپور]]، [[سونگائی بیسی]] | [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]، [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 1]]، [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 2]]، [[مشرق–مغرب لنک ایکسپریس وے]] |- | {{JKR|2}} || [[وفاقی ہائی وے، ملائیشیا]] || [[کلانگ]]، [[پیتالنیگ جایا]]، [[سوبانگ جایا]]، [[کیلانا جایا]] تے [[شاہ عالم، ملائیشیا]] || [[نويں پانتای ایکسپریس وے]]، [[اسپرنٹ ایکسپریس وے]] |} === ٹیکسی === [[فائل:2010-2013 Proton Persona (CM) 1.6 sedan, Teksi (2014-01-03).jpg|thumb|ٹیکسی|150px]] میٹر والی ٹیکسیاں شہر بھر وچ با آسانی دستیاب نيں۔ اُتے ٹریفک جام، خاص طور اُتے رش دے اوقات وچ ٹیکسی حاصل کرنا مشکل ہوسکدا اے یا رش وچ پھنس جانے دی صورت وچ آپ وقت اُتے اپنی منزل اُتے نئيں پہنچ پاندے۔ ایسے بوہت سارے واقعات سامنے آئے نيں جتھ‏ے ٹیکسی ڈرائیوراں نے بہت زیادہ کرایہ موصول کیتا، خاص طور اُتے سیاحاں تاں، اسی لئی سیاحاں نو‏‏ں مشورہ دتا جاندا اے صرف اوہ ٹیکس استعمال کریئے جو میٹر دے مطابق کرایہ چارج کردے نيں، یا میٹر دا استعمال کرنے اُتے اصرار کیتا جائے۔ ٹیکسی اسٹینڈ شہر بھر وچ دستیاب نيں تے زیادہ تر ٹیکسیاں ٹیکسی اسٹینڈ اُتے ہی کھڑی ہوندی نيں۔ کوالا لمپور وچ ٹیکسیاں مختلف رنگاں کيتیاں نيں جداں لال سفید، سرخ، پیلا-نیلا ، سبز یا پیلا رنگ۔ اُتے، ٹیکسیاں نو‏‏ں باآسانی انہاں دی نمبر پلیٹ تو‏ں شناخت کیتا جا سکدا اے کیونکہ ٹیکسیاں دا رجسٹریشن پلیٹ نمبر ایچ (H) تے ہوائی اڈے دی لیموزین دا نمبر لیمو (LIMO) تو‏ں شروع ہوندا اے۔ === سائیکل === [[فائل:Kuala Lumpur KL Car Free Day (October 18th, 2015).jpg|thumb|کوالا لمپور سائیکل ریس|150px]] [[فائل:Southwest Dedicated Bicycle Highway, viewing from north.jpg|thumb|سائیکل راہ|150px|right]] کوالا لمپور وچ سائکلنگ سفر، تفریحی، کم اُتے جانے دے لئی نقل و حرکت دے لئے کوالا لمپور، [[ملائیشیا]] وچ سائیکل دا استعمال اے۔ پہلی سڑک سائیکلنگ ریس [[1938ء]] وچ کوالا لمپور وچ شروع کيتی گئی۔ <ref name="Bike race 1">{{cite web | url = http://www.mncf.org.my/index.php?option=com_content&view=article&id=80:short-history-of-bicycle-racing-in-malaysia&catid=3:newsflash&Itemid=97 | title = SHORT HISTORY OF BICYCLE RACING IN MALAYSIA |accessdate = 22 September 2015 |publisher = [[Malaysian National Cycling Federation]]}}</ref><ref name="Bike race 2">{{cite web |url = http://kl98.thecgf.com/sports/cycling/history.html |title = Cycling: HISTORY |accessdate = 22 September 2015 |publisher = [[Commonwealth Games Federation]] |archive-date = 23 July 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190723070515/http://kl98.thecgf.com/sports/cycling/history.html |dead-url = yes }}</ref> موجودہ کوالا لمپور وچ سائیکل طالب علماں تے درمیانی طبعاں دے شہریاں دے لئے پسندیدہ سواری اے۔ <ref name="students 1">Jegathesan, M. [https://books.google.com.my/books?id=TPwiAAAAMAAJ&q=bicycle+cycling+kuala+lumpur&dq=bicycle+cycling+kuala+lumpur&hl=en&sa=X&redir_esc=y ''A Decade on Cinders'']. [[Federal Publications]], 1984, p. 8.</ref><ref name="1980s">Hilling, D. [https://books.google.com.my/books?id=6ICGAgAAQBAJ&pg=PA206&dq=bicycle+cycling+kuala+lumpur&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=bicycle%20cycling%20kuala%20lumpur&f=false ''Transport and Developing Countries'']. [[Routledge]], 1996, p. 206. {{ISBN|9781134777242}}</ref> کوالا لمپور وچ سائیکل دے استعمال وچ حالیہ برساں وچ شہریاں دی مختلف قسم دی دلچسپیاں دے نال تیزی تو‏ں ترقی ہوئی اے، خاص طور تو‏ں [[2012ء]] وچ کوالا لمپور وچ سائیکل سیاحت دا آغاز آغاز ہويا اے۔ <ref>{{cite web |url = http://www.wonderfulmalaysia.com/news/interest-in-cycling-tourism-increases.htm |title = Interest in cycling tourism increases |accessdate = 15 September 2015 |publisher = Wonderful Malaysia}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.slideshare.net/SpectrumWorldwide/ocbc-cycle-malaysia-info-booklet |title = OCBC Cycle Malaysia Info Booklet (Section "A Word from our partners" by Khairy Jamaluddin |accessdate = 15 September 2015 |publisher = [[Oversea-Chinese Banking Corporation|OCBC]]}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.sww.com.sg/news-item/kl-mayor-and-ocbc-cycle-malaysia-announce-new-route-join-hands-to-raise-funds-for-charity/ |title = KL Mayor and Cycle Malaysia announce new route, join hands to raise funds for charity. |accessdate = 15 September 2015 |publisher = Spectrum Worldwide}}</ref>{{-}} === بحری === ==== کلانگ بندرگاہ ==== [[فائل:Northport Malaysia Wharve.JPG|thumb|[[کلانگ بندرگاہ]]|150px]] {{اصل مضمون|کلانگ بندرگاہ}} [[کلانگ بندرگاہ]] [[ملائیشیا]] دی اک [[بندرگاہ]] اے جو [[کلانگ]] دے جنوب مغرب وچ تقریباً 6 کلو میٹر (3.7 میل)، تے کوالا لمپور دے جنوب مغرب وچ 38 کلو میٹر (24 میل) دے فاصلے اُتے واقع اے۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Port_Klang&redirect=no&oldid=905098943 |title =Port Klang|date =}}</ref> اسنو‏ں [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطقنوی]] نوآبادی دور وچ [[1893ء]] وچ تعمیر کیتا گیا تے [[کلانگ بندرگاہ]] دا پرانا نام '''پورٹ سویٹنہیم''' جو تب ریاست مالے دے برطانوی رہائشی ہائی کمشنر [[فرینک سویٹنہیم|سر فرینک سویٹنہیم]] دے نام اُتے سی [[بندرگاہ]] دا سرکاری افتتاح [[15 ستمبر]] [[1901ء]] نو‏‏ں ہويا۔ اوہدی ترقی وچ ہور اضافہ اس وقت ہويا جدو‏ں بندرگاہ نو‏‏ں کوالا لمپور تو‏ں ریلوے لائن تو‏ں ملیا دتا گیا۔ == بین الاقوامی تعلقات == === جڑواں شہر === {|class="wikitable" |- valign="top" | * [[چینائی]]، بھارت<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/2010/11/26/stories/2010112661760300.htm |title=Chennai, Kuala Lumpur sign sister city pact |accessdate=26 نومبر 2010 |location=Chennai, India |work=The Hindu |date=26 نومبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129155307/http://www.hindu.com/2010/11/26/stories/2010112661760300.htm|archivedate=29 نومبر 2010|deadurl=yes}}</ref> * [[اصفہان]]، ایران<ref>{{cite web |year=2005 |url=http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx |title=Sisterhoods|work=Isfahan Islamic Council |accessdate=4 دسمبر 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012171031/http://council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx |archivedate = 12 اکتوبر 2007}}</ref> * [[مشہد]]، ایران<ref>{{cite web |url=http://eurasia.ro/?p=2687 |title=Mashhad-Kuala Lumpur Become Sister Cities |work=Mircea Birca |publisher=Eurasia Press and News |date=14 اکتوبر 2006}}</ref> || * [[شیراز]]، ایران<ref>{{cite web|url=http://www.eshiraz.ir/main/en/scity,97102 |title=Sister Cities of Shiraz |publisher=Shiraz Municipality |date=12 جون 2010 |accessdate=30 اپریل 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927113859/http://www.shiraz.ir/main/en/scity%2C97102 |archivedate=27 ستمبر 2011 |deadurl=yes |df=}}</ref> * [[اوساکا]]، جاپان<ref>{{cite web|url=http://www.city.osaka.lg.jp/seisakukikakushitsu/page/0000040993.html|title=ビジネスパートナー都市(BPC)|language=Japanese|publisher=Osaka Policy Planning Office|date=19 ستمبر 2012|accessdate=1 دسمبر 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120230641/http://www.city.osaka.lg.jp/seisakukikakushitsu/page/0000040993.html|archivedate=20 جنوری 2013|deadurl=yes}}</ref> * [[ملاکا شہر]]، ملائیشیا<ref>{{cite web|url=http://library.perdana.org.my/Digital_Content/Prominent_Leaders/Mahathir/News_1968-2004/1989-1992/1989/00008175.pdf|title=Bandar Kembar Melaka, Hoorne|language=Malay|work=[[Bernama]]|publisher=[[National Library of Malaysia]]|date=7 جولیائی 1989|accessdate=25 ستمبر 2015|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925091437/http://library.perdana.org.my/Digital_Content/Prominent_Leaders/Mahathir/News_1968-2004/1989-1992/1989/00008175.pdf|archivedate=25 ستمبر 2015|deadurl=yes|df=dmy-all}}</ref> || * [[کراچی]]، پاکستان<ref>{{cite web|url=http://app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=139385|title=Eight Pakistani cities have 47 sister cities around the world|agency=Associated Press of Pakistan|date=16 مئی 2011|accessdate=1 دسمبر 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220134359/http://app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=139385|archivedate=20 دسمبر 2015|deadurl=yes}}</ref> * [[انقرہ]]، ترکی<ref>{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=Kardeş Kentleri Listesi ve 5 مئیıs Avrupa Günü Kutlaması ''[via WaybackMachine.com]''|publisher= Ankara Büyükşehir Belediyesi&nbsp;– Tüm Hakları Saklıdır|archivedate=14 جنوری 2009|accessdate=21 جولیائی 2013|language=Turkish}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-malaysia.en.mfa |title=Relations between Turkey and Malaysia |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Turkey)]] |accessdate=1 جولیائی 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630225011/http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-malaysia.en.mfa |archivedate=30 جون 2015 |deadurl=yes}}</ref> * [[دبئی]]، متحدہ عرب امارات<ref>{{Cite news|url=http://poskod.my/features/kls-sister-cities/|title=KL's Sister Cities – Poskod Malaysia|date=21 اکتوبر 2010|newspaper=Poskod Malaysia|access-date=13 فروری 2017|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/|archive-date=30 اگست 2013|dead-url=yes|accessdate=2019-09-30|archivedate=2013-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/}}</ref> |} == ہور دیکھیے == * [[کوالا لمپور عظمی]] * [[پتراجایا]] * [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)]] == باہرلے جوڑ == * [http://www.dbkl.gov.my/ کوالا لمپور سٹی ہال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110320022700/http://www.dbkl.gov.my/ |date=2011-03-20 }} * [http://www.itis.com.my/ ITIS کوالا لمپور آئی ٹی آئی ایس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201217193145/http://www.itis.com.my/ |date=2020-12-17 }} * [http://www.got.my/KualaLumpur/ کوالا لمپور ڈیلز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402173803/http://www.got.my/KualaLumpur/ |date=2012-04-02 }} * [http://www.geographia.com/malaysia/kualalumpur.html کوالا لمپور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130331154412/http://www.geographia.com/malaysia/kualalumpur.html |date=2013-03-31 }} * [http://www.klia.com.my/ کوالا لمپور بین الاقوامی ہوائی اڈا] * [http://www.panoramio.com/user/5982849/tags/Malaysia%20-%20KL پینورامیو] {{جغرافیائی مقام | North = [[راوانگ، سلنگور|راوانگ]] | West = [[پیتالنیگ جایا]] | Centre = کوالا لمپور | East = [[امپانگ، کوالا لمپور|امپانگ]] | South = [[پتراجایا]] }} == مورتاں== <gallery> تصویر:KL full view.JPG| تصویر:Masjid Jamek confluence.jpg| تصویر:Old Market Square, Kuala Lumpur.jpg| تصویر:ColonialShoplots.jpg| تصویر:Mosque Jamek.jpg| تصویر:Petaling Street Gate.jpg| تصویر:Bukit bintang from kl monorail 2009.jpg| تصویر:Suria KLCC 2012.JPG| تصویر:St. John's Cathedral, Kuala Lumpur.jpg| تصویر:Sri Mahamariamman Temple 2, central Kuala Lumpur.jpg| تصویر:Petronas Twin Towers, Kuala Lumpur.jpg| تصویر:KLCCpark-fountain.JPG| تصویر:Stadium nasional bukit jalil.JPG| تصویر:KLCC park at night.jpg| تصویر:KualaLumpurTower.jpg| تصویر:Menara telekom.jpg| تصویر:Kuala Lumpur railway station (Rawang-Seremban & Sentul-Port Klang Line) (frontal facade), Kuala Lumpur.jpg| تصویر:Kelana Jaya Line KLCC.jpg| تصویر:View on KL.JPG| تصویر:KL-Tune Hotel Jalan Tuanku Abdul Rahman.JPG| تصویر:KL-national library.JPG| تصویر:Merdeka square kuala lumpur.jpg| تصویر:Jlntuankuabdulrahman.jpg| تصویر:KL-Bangunan Sultan Abdul Samad at street level.JPG| تصویر:KLCC twin towers1.JPG| تصویر:View on Petronas Towers.JPG| تصویر:20060105EyeOnMsia.jpg| تصویر:Central Market, KL, Malaysia.jpg| تصویر:Berjaya Time Square in the afternoon, Kuala Lumpur (Dec 2006).jpg| تصویر:KL-Mid Valley.JPG| تصویر:Midvalleymegamall.jpg| تصویر:SuriaKLCC-Park.JPG| تصویر:KLCC inside1.JPG| تصویر:YosriKompleksPutraPlace3.jpg| تصویر:KLChinatown.JPG| تصویر:Klsentral.jpg| تصویر:KLMonoRail-Top.JPG| تصویر:LDP-Sunway stretch.JPG| تصویر:KL-SMARTtunnelentrance.JPG| تصویر::KL-Jalan Tuanku Abdul Rahman Maju Junction.JPG| تصویر:KL Seremban Highway and Jalan Istana.JPG| تصویر:Bukit Bintang Road.jpg| </gallery> == کتابیات == * {{cite journal|url=http://myrepositori.pnm.gov.my/bitstream/123456789/2265/1/JB1865_MBRA.pdf|title=Kuala Lumpur 1880–1895|first=J.M. |last=Gullick|journal=Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society|volume=24|issue=4|pages=10–11|year=1955|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150528182107/http://myrepositori.pnm.gov.my/bitstream/123456789/2265/1/JB1865_MBRA.pdf|archivedate=28 May 2015|deadurl=yes|ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_hwAAAAMAAJ|title=A History of Kuala Lumpur 1856–1939|first=J.M. |last=Gullick|publisher=The Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society|year=2000|ref=harv}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Kuala Lumpur}} {{ویکی سفر|Kuala Lumpur}} * [http://www.dbkl.gov.my/index.php?lang=en Official Portal of Kuala Lumpur City Hall] * [https://web.archive.org/web/20170330182707/http://www.malaysia.travel/en/int Official Website of Tourism Malaysia] * [http://pathfindercity.com/kuala-lumpur/ An Insider's Guide to Kuala Lumpur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118163200/http://pathfindercity.com/kuala-lumpur/ |date=2016-11-18 }} – [http://pathfindercity.com/ Pathfinder City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118163200/http://pathfindercity.com/ |date=2016-11-18 }} == حوالے == {{حوالے}} {{ایشیائ دیساں دے دارالحکومت}} {{ملائیشیا دیاں ریاستاں تے وفاقی علاقے}} {{ملائیشیا دے زیادہ آبادی والے شہر}} {{ملائشیا دے شہر}} {{فہرست ایشیائی دارالحکومت بلحاظ خطہ}} {{دنیا دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے شہری علاقہ جات}} {{دولت مشترکہ کھیلاں دے میبولی شہر}} {{عالمی کتاب دار الحکومت}} {{Navboxes | title = کوالا لمپور تو‏ں متعلق مضامین | list = {{جنوب مشرقی ایشیا دے وڈے شہر}} {{ملائیشیا دے وڈے شہر}} }} [[گٹھ:1857ء وچ آباد ہونے والے مقامات]] [[گٹھ:ایشیا وچ 1857ء دی تاسیست]] [[گٹھ:ایشیائی دارالحکومت]] [[گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا]] [[گٹھ:دارالحکومت]] [[گٹھ:کوالا لمپور|کوالا لمپور]] [[گٹھ:ملائشیا دے شہر]] [[گٹھ:ملائیشیا]] [[گٹھ:ملائیشیا دے آباد مقامات]] [[گٹھ:ملائیشیا دے وفاقی علاقے]] [[گٹھ:وادی کلانگ]] [[گٹھ:وفاقی اضلاع تے علاقہ جات]] [[گٹھ:ایشیا]] [[گٹھ:ملائیشیا]] dsg7d4nbp6e9lz8o6xpityfozu7u8eo 0 53436 711178 697761 2026-09-06T00:11:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711178 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ دیس بلحاظ شرح دانستہ قتل فی دہائی''' فی 100،000 لوک اے، جس دی بنیادی معومات [[دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات تے جرائم]] (nnited nations office on drugs and crime) توں لئی گئی اے۔ <ref name="richards-1999-056-p29">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2007-01-11 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite journal |last=Harris |first=Anthony R. |coauthors=Stephen H. Thomas; Gene A. Fisher; David J. Hirsch |year=2002 |month=05 |title=Murder and medicine: the lethality of criminal assault 1960-1999 |journal=Homicide studies |volume=6 |issue=2 |pages=128–166 |url=http://hsx.sagepub.com/cgi/content/abstract/6/2/128 |format=fee required |accessdate=2006-12-08 |doi=10.1177/1088767902006002003 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514072105/http://hsx.sagepub.com/cgi/content/abstract/6/2/128 |date=2009-05-14 }}</ref><ref>Fry, Don. ''Believing the news'' ISBN 0-935742-11-5, ISBN 978-0-935742-11-4</ref><ref>Vizzard, William J. ''Shots in the dark'' ISBN 0-8476-9560-3, ISBN 978-0-8476-9560-7</ref><ref name=geneva>{{cite web |url=http://www.genevadeclaration.org/fileadmin/docs/Global-Burden-of-Armed-Violence-full-report.pdf |title=Global Burden of Armed Violence Report |publisher=Geneva Declaration on Armed Violence and Development}}</ref><ref name=unodc11>{{cite web |url=http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/statistics/Homicide/Globa_study_on_homicide_2011_web.pdf |title=Global Study on Homicide |publisher=UNODC}}</ref> ==1900== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1900!!1901!!1902!!1903!!1904!!1905!!1906!!1907!!1908!!1909 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1908}} <ref name="nchs1900" /> |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-111.pdf |title=A century of change: trends in UK statistics since 1900, research paper 99/111 |accessdate=2006-12-30 |last=Hicks |first=Joe |coauthors=Grahame Allen |date=1999-12-21 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000815092340/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-111.pdf |archivedate=2000-08-15 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.96|| || || || || || || || || |} ==1910== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1910!!1911!!1912!!1913!!1914!!1915!!1916!!1917!!1918!!1919 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1912}} <ref name="nchs1900" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.81|| || || || || || || || || |} ==1920== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1920!!1921!!1922!!1923!!1924!!1925!!1926!!1927!!1928!!1929 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1912}} <ref name="nchs1900" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2">{{cite web|url=http://www.stat.go.jp/english/data/nenkan/1431-02.htm|title=Population and Households|publisher=Statistics Bureau}}</ref><ref name="jpstatyb25">{{cite web|url=http://www.stat.go.jp/english/data/nenkan/1431-02.htm|title=Justice and Police|publisher=Statistics Bureau}}</ref><ref name="jpcrime07">{{cite web|url=http://www.npa.go.jp/toukei/seianki6/h19hanzaizyousei.pdf|format=pdf|title=平成１９年の犯罪情勢|language=جاپانese|access-date=2016-06-18|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010812/http://www.npa.go.jp/toukei/seianki6/h19hanzaizyousei.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name="jpcrimewp">{{cite web|url=http://hakusyo1.moj.go.jp/jp/1/nfm/mokuji.html|title=わが国における犯罪とその対策|language=جاپانese}}</ref><ref name="jpcrimewp2">{{cite web|url=http://hakusyo1.moj.go.jp/jp/30/nfm/mokuji.html|title=昭和の刑事政策|language=جاپانese}}</ref> || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.14 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.05 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.75 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.25 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.83|| || || || || || || || || |} ==1930== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1930!!1931!!1932!!1933!!1934!!1935!!1936!!1937!!1938!!1939 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1912}} <ref name="nchs1900" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.59 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.69 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.06 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.02 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.80 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.59 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.55 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.15 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.76 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.37 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.75|| || || || || || || || || |} ==1940== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1940!!1941!!1942!!1943!!1944!!1945!!1946!!1947!!1948!!1949 |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="uam">{{cite web |url=http://www.uam.es/personal_pdi/economicas/cresa/nota0405.pdf |title=El asesinato en Baja California: las cifras |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |page=4 |publisher=Universidad Autónoma de Madrid |language=Spanish |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010725/http://www.uam.es/personal_pdi/economicas/cresa/nota0405.pdf%20 |dead-url=yes }}</ref> |colspan="7" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48.1 | | | |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1912}} <ref name="nchs1900">{{cite web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/hmrttab.htm |title=Homicide rates from the Vital Statistics, 1900/2002 |accessdate=2006-12-09 |work=National Center for Health Statistics, Vital Statistics |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061024231800/http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/hmrttab.htm |archivedate=2006-10-24 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.10 |style="background:#8080ff;"|1.97 |style="background:#8080ff;"|1.61 |style="background:#8080ff;"|1.50 |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#8080ff;"|1.27 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.36 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.48 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.12 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.32 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="richards-1999-056-p11">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2006-12-30 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref> || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.81 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#c0c0ff;"|0.78 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |- ||{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2006-12-30 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref> || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.72 |style="background:#c0c0ff;"|0.59 |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |style="background:#c0c0ff;"|0.47 |} ==1950== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1950!!1951!!1952!!1953!!1954!!1955!!1956!!1957!!1958!!1959 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.44 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.39 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.35 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.38 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.49 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.40 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.90 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.78 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.92 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.90 |- ||{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.41 |style="background:#c0c0ff;"|0.53 |style="background:#c0c0ff;"|0.80 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.57 |style="background:#c0c0ff;"|0.51 |style="background:#c0c0ff;"|0.82 |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /><ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.79 |style="background:#c0c0ff;"|0.75 |style="background:#c0c0ff;"|0.91 |style="background:#c0c0ff;"|0.74 |style="background:#c0c0ff;"|0.70 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#c0c0ff;"|0.71 |style="background:#c0c0ff;"|0.71 |style="background:#c0c0ff;"|0.58 |style="background:#c0c0ff;"|0.59 |- ||{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2006-12-30 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref>|| ||0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.22 |style="background:#c0c0ff;"|0.36 |style="background:#c0c0ff;"|0.50 |style="background:#c0c0ff;"|0.21 |style="background:#c0c0ff;"|0.21 |style="background:#c0c0ff;"|0.29 |style="background:#c0c0ff;"|0.50 ||0.00 |} ==1960== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1960!!1961!!1962!!1963!!1964!!1965!!1966!!1967!!1968!!1969 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.3 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.81 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.78 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.47 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.37 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.43 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.31 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.22 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.11 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.17 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.05 |- ||{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.71 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#c0c0ff;"|0.88 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#8080ff;"|1.65 |style="background:#8080ff;"|1.35 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.57 |- ||{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.42 |style="background:#c0c0ff;"|0.35 |style="background:#c0c0ff;"|0.07 |style="background:#c0c0ff;"|0.07 |style="background:#c0c0ff;"|0.27 |style="background:#c0c0ff;"|0.40 |style="background:#c0c0ff;"|0.53 |style="background:#c0c0ff;"|0.33 |style="background:#c0c0ff;"|0.79 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /><ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.57 |style="background:#c0c0ff;"|0.64 |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.76 |style="background:#c0c0ff;"|0.73 |style="background:#c0c0ff;"|0.74 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |} ==1970== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1970!!1971!!1972!!1973!!1974!!1975!!1976!!1977!!1978!!1979 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|لیسوتھو|1966}}<ref name="interpol-mid-1970">{{cite web|url=http://www.benbest.com/lifeext/murder.html |title=Death by murder |accessdate=2006-12-09 |last=Best |first=Ben}}</ref>|| || || || |colspan="2" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|141|| || || || |- |{{flagcountry|بہاماس}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23|| || || || |- |{{flagcountry|لبنان}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20|| || || || |- |{{flag|جمیکا}}<ref name="un37820">{{cite web |url=http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Caribbean-study-en.pdf |title=Crime, violence and development: trends, costs, and policy options in the Caribbean |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |page=37 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|20 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |- |{{flag|نیدرلینڈز انٹیلیز|1959}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|12|| || || || |- |{{flag|عراق|1963}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|12|| || || || |- |{{flagcountry|سری لنکا}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|12|| || || || |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="interpol-mid-1970" /><ref name="un37820" />|| || || || |colspan="2" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22|| || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |- |{{flagcountry|قبرص}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|11|| || || || |- |{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|10|| || || || |- |{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.7 |- ||{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.91 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.99 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24.58 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.45 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.62 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18.38 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.08 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.56 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.87 |- ||{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2006-12-30 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=38 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref>|| || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |- ||{{flagcountry|کینیڈا}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |- ||{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.8 |- ||{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.6 |- ||{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.6 |- ||{{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9|| |style="background:#8080ff;"|1.6 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#8080ff;"|1.90 |style="background:#8080ff;"|1.83 |style="background:#8080ff;"|1.91 |style="background:#8080ff;"|1.88 |style="background:#8080ff;"|1.73 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.78 |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#8080ff;"|1.60 |- ||{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#8080ff;"|1.59 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.49 |style="background:#8080ff;"|1.49 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.03 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.03 |style="background:#8080ff;"|1.50 |style="background:#8080ff;"|1.42 |- ||{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.3 |- ||{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |- ||{{flagcountry|فرانس}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.69 |style="background:#c0c0ff;"|0.83 |style="background:#c0c0ff;"|0.83 |style="background:#c0c0ff;"|0.79 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#c0c0ff;"|0.85 |style="background:#c0c0ff;"|0.95 |style="background:#8080ff;"|1.10 |- ||{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.5 |style="background:#8080ff;"|1.0 |- ||{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |- ||{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.3 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |- ||{{flagcountry|ناروے}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |- ||{{flagicon|یونان|old}} {{flag|یونان}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |} ==1980== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1980!!1981!!1982!!1983!!1984!!1985!!1986!!1987!!1988!!1989 |- |{{flagcountry|کولمبیا}}<ref>{{cite web |url=http://www.idhvalle-pnud.org/documentos/VIOLENCIA_Y_CRIMINALIDAD_Y_EXCLUSION_EN_EL_VALLE_DEL_CAUCA.pdf |title=Violencia, Criminalidad y Exclusion en el Valle del Cauca |accessdate=2008-12-20 |format=PDF |page=46 |publisher=Informe Regional de Desarrollo Humano 2008 |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726170616/http://www.idhvalle-pnud.org/documentos/VIOLENCIA_Y_CRIMINALIDAD_Y_EXCLUSION_EN_EL_VALLE_DEL_CAUCA.pdf |archivedate=2011-07-26 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|36 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|41 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|53 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|62 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|68 |- |{{flagcountry|برازیل}}<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/pdf/13042004sintese2003.pdf |title=Síntese de Indicadores Sociais 2003 |accessdate=2007-05-15 |date=2004-04 |work=Síntese de Indicadores Sociais 2003 |publisher=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (برازیل)}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ipeadata.gov.br/ipeaweb.dll/ipeadata?SessionID=1873609183&Tick=1229772007262&VAR_FUNCAO=Ser_Fontes%28407%29&Mod=S |title=Taxa de homicídios |accessdate=2008-12-20 |publisher=Instituto de Pesquisa Econômica Aplicada |language=Portuguese}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->11.7<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.2 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.1 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.6 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20.2 |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="uam" /> | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|20 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |- |{{flagcountry|جمیکا}}<ref name="un37820" /> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|42 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|20 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |- |{{flagcountry|وینزویلا}}<ref>{{cite web|url=http://www.oas.org/dsp/documentos/Publicaciones/Seg%20Publica-%20وینزویلا%20y%20بولیویا.pdf |title=Informe Organizacion de los Estados Americanos, Fuente: CICPC pag: 5|accessdate=2007-07-04 |format=PDF |page=5 |language=Spanish}}</ref> || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |- |{{flagcountry|Soviet Union}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.4 |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="un37820" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.7 |- |{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.05 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.63 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.74 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.87 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.17 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.89 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.52 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.91 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.33 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.72 |- |{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |- |{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |- |{{flagcountry|کینیڈا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |- |{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#8080ff;"|1.66 |style="background:#8080ff;"|1.64 |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.77 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.54 |style="background:#8080ff;"|1.54 |style="background:#8080ff;"|1.92 |style="background:#8080ff;"|1.57 |style="background:#8080ff;"|1.79 |- |{{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.7|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.3 |- |{{flagcountry|ناروے}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.3 |- |{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.2 |- |{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |- |{{flagcountry|فرانس}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |- |{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.0 |- |{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.0 |- |{{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.0 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#8080ff;"|1.44 |style="background:#8080ff;"|1.49 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.30 |style="background:#8080ff;"|1.17 |style="background:#8080ff;"|1.06 |- |{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#8080ff;"|1.11 |style="background:#8080ff;"|1.01 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#8080ff;"|1.08 |style="background:#8080ff;"|1.07 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|1.09 |style="background:#8080ff;"|1.04 |- |{{flagcountry|یونان}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |} ==1990== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1990!!1991!!1992!!1993!!1994!!1995!!1996!!1997!!1998!!1999 |- |{{flagcountry|سوازی لینڈ}}<ref name="un7">{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/seventh_survey/7sv.pdf |title=Seventh United Nations survey of crime trends and operations of criminal justice systems, covering the period 1998 - 2000 |accessdate=2006-12-01 |format=PDF |publisher=United Nations Office on drugs and crime division for policy analysis and public affairs |pages=13–15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050131174031/http://www.unodc.org/pdf/crime/seventh_survey/7sv.pdf |archivedate=2005-01-31 |dead-url=no }}</ref>|| || || || || || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|90.77 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->88.48<!--d--> |- |{{flagcountry|کولمبیا}}<ref name="paho" /><ref name="sigob">{{cite web |url=http://www.sigob.gov.co/est/indicador.aspx?id=307&f=2019 |title=Tasa Nacional de Homicidios por año |accessdate=2007-02-23 |publisher=SIGOB |language=Spanish |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707053250/http://www.sigob.gov.co/est/indicador.aspx?id=307&f=2019 |dead-url=yes }} (Web browsers need to spoof the [[user agent]] to Internet Explorer 5.5+.)</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|70.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|79.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|78.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|76.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|71.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|66.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|67.8 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|63.3 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|56.6 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|58.6 |- |{{flagicon|جنوبی افریقہ|1928}}{{flagcountry|جنوبی افریقہ}}<ref>{{cite web |url=http://www.issafrica.org/CJM/stats0903/murder.htm |title=SAPS: Crime Statistics |accessdate=2007-10-13 |publisher=Institute for Security Studies |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927192342/http://www.issafrica.org/CJM/stats0903/murder.htm |dead-url=yes }}</ref>|| || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|70 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->68<!--d--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->64<!--d--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->60<!--d--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->59<!--d--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->55<!--d--> |- |{{flagcountry|البانیہ}}<ref name="un6">{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/sixthsurvey/publication_by_variable_screen.pdf |title=Sixth United Nations survey of crime trends and operations of criminal justice systems, covering the period 1995 - 1997 |accessdate=2006-12-02 |format=PDF |publisher=United Nations crime reduction and analysis branch, office for drug control and crime prevention |pages=13–15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060823023901/http://www.unodc.org/pdf/crime/sixthsurvey/publication_by_variable_screen.pdf |archivedate=2006-08-23 |dead-url=no }}</ref>|| || || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|6.46 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.55<!--u--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--ui-->46.39<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}}<ref>{{cite web|url=http://www.ہونڈوراسinfo.hn/pub/Estudios/Delincuencia_criminalidad.pdf |title=Delincuencia y criminalidad en las estadísticas de ہونڈوراس, 1996-2000 |accessdate=2008-11-28 |format=PDF |page=61 |publisher=Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo |language=Spanish}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_384.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en ہونڈوراس (1999 –2006) |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |publisher=OCAVI |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023754/http://www.ocavi.com/docs_files/file_384.pdf |archivedate=2008-02-28 |dead-url=no }}</ref> || || || || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|41 |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}}<ref name="ocavisv">{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_386.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en ایل سیلواڈور (1999 –2006) |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023755/http://www.ocavi.com/docs_files/file_386.pdf |archivedate=2008-02-28 |dead-url=no }}</ref> || || || || || || || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|36 |- |{{flagcountry|جمیکا}}<ref name="un37820" /> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|28 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|42 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |- |{{flagcountry|وینزویلا}}<ref>{{cite web|url=http://www.oas.org/dsp/documentos/Publicaciones/Seg%20Publica-%20وینزویلا%20y%20بولیویا.pdf |title= Informe Organizacion de los Estados Americanos, Fuente: CICPC pag: 5|accessdate=2007-07-04 |format=PDF |page=5 |language=Spanish}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|18 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|19 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |- |{{flagcountry|برازیل}}<ref name="paho" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19.3 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}}<ref>{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/research/Central_America_Study_2007.pdf |title=CRIME AND DEVELOPMENT IN CENTRAL AMERICA |accessdate=2008-09-26 |format=PDF |page=55 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref><ref name="ocavigu">{{cite web|url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_385.pdf|title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en گوئٹے مالا (1999 –2006)|accessdate=2007-12-26|format=PDF|publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023753/http://www.ocavi.com/docs_files/file_385.pdf|archivedate=2008-02-28|dead-url=no}}</ref> | | |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->24<!--d--> |- |{{flagcountry|روس}}/{{flagcountry|Soviet Union}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.2 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.2 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30.6 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21.9 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18.03 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->19.27<!--u-->|| |- |{{flagcountry|بیلیز}}<ref>{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/research/Central_America_Study_2007.pdf |title=CRIME AND DEVELOPMENT IN CENTRAL AMERICA |accessdate=2008-09-26 |format=PDF |page=56 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref><ref name="ocavibz">{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_391.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en Belice (1999 –2006) |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203356/http://www.ocavi.com/docs_files/file_391.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> | | | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17.1 |- |{{flagcountry|قازقستان}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.23 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->16.49<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->16.33<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|بہاماس}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.39 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->17.96<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->15.92<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="paho">{{cite web |url=http://www.paho.org/English/AD/DPC/NC/violence-graphs.htm |title=Statistics on homicides, suicides, accidents, injuries, and attitudes towards violence |accessdate=2006-12-09 |publisher=Pan American health organization}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17.8 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.0 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.93 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->15.13<!--u--> |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="un37820" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |- |{{flagcountry|ایکواڈور}}<ref name="paho" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.8 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.2 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.0 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.1 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.8 |- |{{flagcountry|پورٹو ریکو}}<ref>{{cite web |url=http://www.fbi.gov/ucr/Cius_99/99crime/99c2_13.pdf |title=Crime Index Tabulations |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |page=80 |publisher=Federal Bureau of Investigation |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011130012108/http://www.fbi.gov/ucr/Cius_99/99crime/99c2_13.pdf |archivedate=2001-11-30 |dead-url=no }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> | | | | | | | | | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.6 |- |{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}}<ref name="ocavidr">{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_387.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en República Dominicana (1999 –2006) |accessdate=2008-08-16 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203354/http://www.ocavi.com/docs_files/file_387.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> | | | | | | | | | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.39 |- |{{flagcountry|بوٹسوانا}}<ref name="winslow-interpol-بوٹسوانا">{{cite web |url=http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/rwinslow/africa/%D8%A8%D9%88%D9%B9%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7.html |title=Comparative criminology: بوٹسوانا |accessdate=2007-12-10 |last=Jackson |first=Lorena D. |work=A comparative criminology tour of the world |publisher=San Diego State University |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010812/http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/rwinslow/africa/%D8%A8%D9%88%D9%B9%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7.html%0A |dead-url=yes }}</ref>|| || || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.87|| || || |- |{{flagcountry|پیراگوئے}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.40 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->11.83<!--d--> |- |{{flagcountry|استونیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.58 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->14.60<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->12.21<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->13.94<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->11.32<!--d--> |- |{{flagcountry|نکاراگوا}}<ref name="unodc">{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/research/Central_America_Study_2007.pdf |title=CRIME AND DEVELOPMENT IN CENTRAL AMERICA |accessdate=2008-09-26 |format=PDF |page=53 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref><ref name="unodc2">{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/research/Central_America_Study_2007.pdf |title=CRIME AND DEVELOPMENT IN CENTRAL AMERICA |accessdate=2008-09-26 |format=PDF |page=57 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |- |{{flagcountry|زیمبیا}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.02 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->10.85<!--u--> |- |{{flagcountry|پیرو}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.52 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->12.13<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.28<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|سری لنکا}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.91 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.70<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.98<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|پاناما}}<ref name="unodc2" /><ref name="ocavipa">{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_380.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en Panamá (1999 –2006) |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203355/http://www.ocavi.com/docs_files/file_380.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |- |{{flagcountry|بیلاروس}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.29 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.42<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.94<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->10.26<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->9.74<!--d--> |- |{{flagcountry|لٹویا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11.45 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.76<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->11.03<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.21<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->9.50<!--d--> |- |{{flagcountry|یوگنڈا}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.92 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.15<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.45<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|پاپوا نیو گنی}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.28 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.99<!--d--> |- |{{flagcountry|کرغیزستان}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11.85 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->11.34<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->9.47<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.86<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.90<!--u--> |- |{{flagcountry|بارباڈوس}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.54 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.64<!--u--> |- |{{flagcountry|یوکرین}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.55 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.58<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.35<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.34<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.52<!--u--> |- |{{flagcountry|تھائی لینڈ}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.65 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.46<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.90<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.56<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.39<!--d--> |- |{{flagcountry|لتھووینیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.51 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.92<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.55<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.40<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.35<!--d--> |- |{{flagcountry|فلپائن}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.69<!--d--> |- |{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}<ref name="TriniCrime">{{cite web |url=http://trinidad.usembassy.gov/reducing_crime_and_delinquency.html |title=SAPS: WHAT WORKS? Reducing Crime and Delinquency |accessdate=2008-02-21 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010062835/http://trinidad.usembassy.gov/reducing_crime_and_delinquency.html |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref>|| || || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.66 |- |{{flagcountry|تاجکستان}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.27 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.47<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.63<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|مالدووا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.39 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.91<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.14<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.49<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.62<!--u--> |- |{{flagcountry|تنزانیہ}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.49<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.52<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|ارجنٹائن}}<ref name="paho" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.83 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.52<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.15<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.22<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.29<!--u--> |- |{{flagcountry|زمبابوے}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.85 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->6.73<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.18<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->6.38<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.04<!--u--> |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" /><ref name = "unodc" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.45 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->5.53<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->6.06<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->6.13<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->6.57<!--u--> |- |{{flagcountry|يمن}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.70 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->6.02<!--u--> |- |{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950">{{cite web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/homicide/tables/totalstab.htm |title=Homicide victimization, 1950-2004 |accessdate=2006-12-08 |work=FBI, Uniform Crime Reports, 1950-2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060929071718/http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/homicide/tables/totalstab.htm |archivedate=2006-09-29 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.22 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.41<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->6.80<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3<!--un 5.19--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7<!--un 4.55--> |- |{{flagcountry|جارجیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.22 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.98<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->5.25<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.47<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->4.86<!--u--> |- |{{flagcountry|پولینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.21 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.26<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.09<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->4.83<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.70<!--d--> |- |{{flagcountry|انڈورہ}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.36|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.69|| || |- |{{flagcountry|آرمینیا}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->3.82<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->4.10<!--u--> |- |{{flagcountry|یوراگوئے}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.71 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->4.11<!--u--> |- |{{flagcountry|بلغاریہ}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.88 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->5.24<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.79<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.61<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.98<!--d--> |- |{{flagcountry|سیچیلیس}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.88 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.75<!--d--> |- |{{flagcountry|بھارت}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.03 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.98<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.90<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->3.94<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.72<!--d--> |- |{{flagcountry|آذربائیجان}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.90 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->5.29<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.74<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.54<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.03<!--d--> |- |{{flagcountry|پرتگال}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.11 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.94<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.83<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.41<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.99<!--d--> |- |{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.86 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.99<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.70<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.19<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.77<!--u--> |- |{{flagcountry|اسرائیل}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.02 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.06<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.67<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|سلوواکیہ}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.37 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.61<!--u--> |- |{{flagcountry|ملائشیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.92 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.12<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.49<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.83<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.59<!--d--> |- |{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.48 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.80 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.46 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.22 |style="background:#8080ff;"|1.44 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.33 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.51|| || |- |{{flagcountry|مجارستان}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.89 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.66<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.85<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.86<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.50<!--d--> |- |{{flagcountry|کروشیا}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.48 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.56<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.48<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|مالدیپ}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.82|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.35|| || |- |{{flagcountry|جنوبی کوریا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.31 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.40<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.56<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.10<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.12<!--u--> |- |{{flagcountry|چین}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.27 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.09<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.12<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|رومانیہ}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.34 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.19<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.07<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.49<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.07<!--d--> |- |{{flagcountry|ٹونگا}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.06 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.05<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.04<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|موریشس}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.23 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->3.00<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.09<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.67<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.96<!--d--> |- |{{flagcountry|مقدونیہ}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.38 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.88<!--d--> |- |{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.80 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.70<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.73<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.52<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.81<!--u--> |- |{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|1.8|| || |- |{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.57 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.56 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.23 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.10 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.57 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.32 |style="background:#8080ff;"|1.72|| || |- |{{flagcountry|چیک جمہوریہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#8080ff;"|1.70 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.68<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.81<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.69<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.67<!--d--> |- |{{flagcountry|فرانس}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.65 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.63<!--d--> |- |{{flagcountry|چلی}}<ref name="paho" /> |style="background:#8080ff;"|2.7 |style="background:#8080ff;"|2.9 |style="background:#8080ff;"|2.5 |style="background:#8080ff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|2.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.09 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.88<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.68<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.52<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.60<!--u--> |- |{{flagcountry|فجی}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.02 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.62<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.60<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|کینیڈا}}<ref name="cfc1987">{{cite web |url=http://www.cfc-ccaf.gc.ca/pol-leg/res-eval/other_docs/factsheets/canus/default_e.asp |title=Firearm crimes, کینیڈا vs. U.S. |accessdate=2006-12-09 |author=Kwing Hung |date=1998-05-13 |work=Comparison of homicides, U.S. and کینیڈا, 1987-1996 |publisher=کینیڈا Firearms Centre |archive-date=2006-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021140234/http://www.cfc-ccaf.gc.ca/pol-leg/res-eval/other_docs/factsheets/canus/default_e.asp |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.82 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.92<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.73<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.68<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.58<!--d--> |- |{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref name="richards-1999-056-p38" /><ref name="nl1992">{{cite web |url=http://www.cbs.nl/nl-nl/menu/themas/mens-maatschappij/rechtsbescherming-veiligheid/publicaties/artikelen/archief/2004/moord-en-doodslag-in-nederland-19922001.htm |title=Moord en doodslag in Nederland, 1992–2001 |accessdate=2006-12-08 |last=Nieuwbeerta |first=Paul |coauthors=Gerlof Leistra |format=PDF |publisher=Centraal bureau voor de statistiek |page=26 |language=Dutch |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010823/https://www.cbs.nl/nl-nl/menu/themas/mens-maatschappij/rechtsbescherming-veiligheid/publicaties/artikelen/archief/2004/moord-en-doodslag-in-nederland-19922001.htm%20%0A%20 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.73 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#8080ff;"|1.58 |style="background:#8080ff;"|1.83 |style="background:#8080ff;"|1.65 |style="background:#8080ff;"|1.81 |style="background:#8080ff;"|1.51 |style="background:#8080ff;"|1.50 |- |{{flagcountry|یونان}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.44 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.61<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.93<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.68<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.48<!--d--> |- |{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#8080ff;"|1.09 |style="background:#8080ff;"|1.22 |style="background:#8080ff;"|1.13 |style="background:#8080ff;"|1.10 |style="background:#8080ff;"|1.22 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#8080ff;"|1.43 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.45<!--u--> |- |{{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#8080ff;"|1.4|| || |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.18<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.42<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.77 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.66<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.52<!--d--> |style="background:#8080ff;"|1.52 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.40<!--d--> |- |{{flagcountry|سلووینیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.21 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.91<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.81<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.71<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.26<!--u--> |- |{{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.4|| |style="background:#8080ff;"|1.6|| |style="background:#8080ff;"|1.16 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.17<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.23<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.07<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.25<!--u--> |- |{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#8080ff;"|1.68 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.53<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.44<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.19<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.22<!--u--> |- |{{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.54<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.18<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.16<!--d--> |- |{{flagcountry|تونس}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.07<!--u--> |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#8080ff;"|1.10 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#8080ff;"|1.06 |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.09 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.29<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.60<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.19<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.05<!--d--> |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.16<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.04<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.02<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.01<!--d--> |- |{{flagcountry|سنگاپور}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.02<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.26<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.94<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.01<!--u--> |- |{{flagcountry|انڈونیشیا}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.01<!--u--> |- |{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.15 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.31<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.67<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.92<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--ui-->0.98<!--u--> |- |{{flagcountry|بحرین}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.34<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.97<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|اردن}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.83 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.04<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.95<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|کویت}}<ref name="un6" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.94|| || || |- |{{flagcountry|ہانگ کانگ}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.16<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.54<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.95<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.86<!--d--> |- |{{flagcountry|سعودی عرب}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.47 |style="background:#c0c0ff;"|<!--ui-->0.85<!--u--> |- |{{flagcountry|ناروے}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.98<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.86<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.83<!--d--> |- |{{flagcountry|قبرص}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.23 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.35<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.80<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|آئس لینڈ}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.72 |} ==2000== {| class="wikitable sortable" !ملک!!2000!!2001!!2002!!2003!!2004!!2005!!2006!!2007!!2008!!2009 |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|60 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|60 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|47 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|56 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|65 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|62 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|65 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|57 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|71 |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}}<ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_384.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en ہونڈوراس (1999–2006) |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023754/http://www.ocavi.com/docs_files/file_384.pdf |archivedate=2008-02-28 |dead-url=no }}</ref><ref name="laprensagrafica" /><ref name="iudpas"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|50 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|54 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|56 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|50 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|58 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|67 |- |{{flagcountry|جمیکا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|44 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|40 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|55 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|62 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|50 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|58 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|60 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|62 |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}}<ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_385.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en گوئٹے مالا (1999–2006) |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023753/http://www.ocavi.com/docs_files/file_385.pdf |archivedate=2008-02-28 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|36 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|42 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|49 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |- |{{flagcountry|سینٹ کیٹز}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |- |{{flagcountry|وینزویلا}}<ref name="derechos"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|38 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|44 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|49 |- |{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}<ref name="ttcrime"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|46 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |- |{{flagcountry|کولمبیا}}<ref name="چلیprovinces">{{cite web |url=http://www.guncite.com/%DA%A9%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A8%DB%8C%D8%A7n_crime_rpt_2005 |title=کولمبیاn National Police crime report 2005 |accessdate=2006-12-23 |format=PDF |pages=4, 47–48 |publisher=کولمبیاn National Police |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010827/https://guncite.com/%da%a9%d9%88%d9%84%d9%85%d8%a8%db%8c%d8%a7n_crime_rpt_2005%20 |dead-url=yes }}</ref><ref name="medicinalegal"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|64 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|64 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|67 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |- |{{flagcountry|جنوبی افریقہ}}<ref>{{cite web |url=http://www.issafrica.org/CJM/stats0903/murder.htm |title=Murder in the RSA for the period January to December 1994-2002 |accessdate=2007-10-13 |publisher=Institute for Security Studies |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927192342/http://www.issafrica.org/CJM/stats0903/murder.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.saps.gov.za/statistics/reports/crimestats/2010/categories/murder.pdf |title=Murder in RSA for April to March 2003/2004 to 2009/2010 |accessdate=2010-09-22 |format=PDF |publisher=جنوبی افریقہn Police Service |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110125032203/http://www.saps.gov.za/statistics/reports/crimestats/2010/categories/murder.pdf |archivedate=2011-01-25 |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|50 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|40 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|40 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|41 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |- |{{flagcountry|بیلیز}}<ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_391.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en Belice (1999–2006) |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203356/http://www.ocavi.com/docs_files/file_391.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |- |{{flagcountry|بہاماس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |- |{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}}<ref name="ocavidr"/><ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |- |{{flagcountry|پاناما}}<ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_380.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en Panamá (1999 –2006) |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203355/http://www.ocavi.com/docs_files/file_380.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |- |{{flagcountry|برازیل}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |- |{{flagcountry|سینٹ لوسیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |- |{{flagcountry|ڈومینیکا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#8080ff;"|1.44 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.3 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |- |{{flagcountry|ایکواڈور}}<ref name="unodcstat"/><ref name="ایکواڈور09">{{Cite web |title=ONU denuncia fuerte aumento de homicidios e impunidad en ایکواڈور |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gZK-OYYamYXmFQOrCvfdjblsx5EA |access-date=2012-01-03 |archive-date=2012-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103053351/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gZK-OYYamYXmFQOrCvfdjblsx5EA |dead-url=no }}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |- |{{flagcountry|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|28 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="icesi"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |- |{{flagcountry|روس}}<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/2008/demo/osn/05-07.htm Mortality rate for the main categories of causes of death in روس 1992-2007] [[Goskomstat|Rosstat]] Retrieved on Feb 04, 2010</ref><ref>[http://www.gks.ru/free_doc/2009/demo/edn12-09.htm Demographic statistics for the روسn Federation in 2009] [[Goskomstat|Rosstat]] Retrieved on July 24, 2009</ref><ref name="روس2010">{{cite web|url=http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ru&u=http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/edn12-10.htm&ei=ZkKjTdS9CI6-tgfPz7WGAw&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=1&ved=0CB0Q7gEwAA&prev=/search%3Fq%3Dhttp://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/edn12-10.htm%26hl%3Den%26sa%3DG%26biw%3D1440%26bih%3D703%26prmd%3Divns |title=Vital statistics by the Subjects of the روسn Federation |accessdate=2011-04-03 |publisher=Rosstat}}</ref><ref>http://www.gks.ru/bgd/free/b11_00/IssWWW.exe/Stg/dk10/8-0.htm</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|28 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|27 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |- |{{flagcountry|نکاراگوا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_383.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en نکاراگوا (1999–2006) |accessdate=2008-12-29 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207034553/http://www.ocavi.com/docs_files/file_383.pdf |archivedate=2009-02-07 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |- |{{flagcountry|پیراگوئے}}<ref name="un7"/><ref name="un10">{{cite web|url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/Tenth-United-Nations-Survey-on-Crime-Trends-and-the-Operations-of-Criminal-Justice-Systems.html|title=The Tenth United Nations Survey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems |accessdate=2009-08-25|publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref><ref name="unodc0310"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 | | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 | | |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_382.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en کوسٹاریکا (1999–2006) |accessdate=2008-08-16 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203353/http://www.ocavi.com/docs_files/file_382.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |- |{{flagcountry|قازقستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 | |- |{{flagcountry|یوگنڈا}}<ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/> | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.7 | |- |{{flagcountry|انڈونیشیا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="unodc0310"/> | | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 | |- |{{flagcountry|کرغیزستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |- |{{flagcountry|منگولیا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="un10"/><ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/> | | | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |- |{{flagcountry|پاکستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|7.3 |- |{{flagcountry|استونیا}}<ref name="euro1"/><ref name="ee-stat"/> |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|14 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |- |{{flagcountry|بارباڈوس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.3 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |- |{{flagcountry|بولیویا}}<ref name="unodcstat"/> | | | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |- |{{flagcountry|یوراگوئے}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 |- |{{flagcountry|گریناڈا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |- |{{flagcountry|مالدووا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |- |{{flagcountry|لتھووینیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |- |{{flagcountry|فلپائن}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |- |{{flagcountry|تھائی لینڈ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |- |{{flagcountry|یوکرین}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |- |{{flagcountry|پیرو}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.2 |- |{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref>{{cite web|url=http://www2.fbi.gov/ucr/cius2009/data/table_01.html |title=Crime in the ریاستہائے متحدہ امریکہ by Volume and Rate per 100,000 Inhabitants, 1989–2009 |accessdate=2011-02-15 |date=2009-09 |work=Crime in the ریاستہائے متحدہ امریکہ 2009 |publisher=Department of Justice — Federal Bureau of Investigation (ریاستہائے متحدہ امریکہ)}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/2010/tables/10s0301.pdf|title=Table 301. Homicide Trends: 1980 to 2005|accessdate=20 November 2010}}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.0 |- |{{flagcountry|بیلاروس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |- |{{flagcountry|لٹویا}}<ref name="لٹویا"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |- |{{flagcountry|جارجیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.7 |- |{{flagcountry|کیوبا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 | |- |{{flagcountry|سری لنکا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/> | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |- |{{flagcountry|سرینام}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |- |{{flagcountry|ترکمانستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.4 | | | |- |{{flagcountry|موریشس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |- |{{flagcountry|يمن}}<ref name="un7"/><ref name="unodc0310"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |- |{{flagcountry|مونٹینیگرو}}<ref name="euro2"/><ref name="euro3"/> | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |- |{{flagcountry|ترکی}}<ref name="euro1"/><ref name="euro2"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 | |- |{{flagcountry|تائیوان}}<ref name="تائیوان"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |- |{{flagcountry|کمبوڈیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 | | | | |- |{{flagcountry|بھارت}}<ref name="unodcstat"/><ref>[http://ncrb.nic.in/crimeinبھارت.htm Crime in بھارت]</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |- |{{flagcountry|ارجنٹائن}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |- |{{flagcountry|چلی}}<ref name="undata"/> | | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |- |{{flagcountry|کوسووہ}}<ref name="euro3"/> | | | | | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |- |{{flagcountry|ازبکستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 | |- |{{flagcountry|ایران}}<ref name="unodcstat"/><ref name="un9">{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/research/9th_survey/CTS9ByIndicatorExtract.pdf |title=Ninth United Nations survey of crime trends and operations of criminal justice systems |accessdate=2006-12-01 |format=PDF |publisher=United Nations Office on drugs and crime |pages=1–9 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200613095304/http://www.unodc.org/pdf/research/9th_survey/CTS9ByIndicatorExtract.pdf |archivedate=2020-06-13 |dead-url= }}</ref> | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |- |{{flagcountry|البانیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 | |- |{{flagcountry|لیبیا}}<ref name="unodc0310"/> | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 | | | | | |- |{{flagcountry|جنوبی کوریا}}<ref name="unodcstat"/><ref>{{cite web|title=Status for occurrence and arrest of 5 major crimes|url=http://www.police.go.kr/eng/index.jsp}}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |- |{{flagcountry|فجی}}<ref name="unodc0310"/> | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 | | | | | |- |{{flagcountry|لیختینستائن}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |- |{{flagcountry|نیپال}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |- |{{flagcountry|بنگلہ دیش}}<ref name="بنگلہ دیش"/> | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |- |{{flagcountry|مالدیپ}}<ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/><ref name="un8">{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf |title=Eighth United Nations survey of crime trends and operations of criminal justice systems, covering the period 2001 - 2002 |accessdate=2006-12-02 |format=PDF |publisher=United Nations Office on drugs and crime division for policy analysis and public affairs |pages=28–29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060423044155/http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf |archivedate=2006-04-23 |dead-url=no }}</ref> | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.73 | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 | |- |{{flagcountry|شام}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |- |{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |- |{{flagcountry|ملائشیا}}<ref name="un7"/><ref name="un10"/><ref name="unodc0310"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 | | | |- |{{flagcountry|آرمینیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="nzl"/> |style="background:#8080ff;"|1.63 |style="background:#8080ff;"|1.55 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.61 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.77 |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.54 |style="background:#8080ff;"|1.55 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|سربیا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="euro3"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|1.59 |style="background:#8080ff;"|1.89 |style="background:#8080ff;"|1.76 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|آذربائیجان}}<ref name="un7"/><ref name="unodcstat"/><ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/><ref name="un8"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 | |- |{{flagcountry|اسرائیل}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#8080ff;"|1.94 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |- |{{flagcountry|قبرص}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.16 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.43 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.57 |style="background:#8080ff;"|1.41 |style="background:#8080ff;"|1.14 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |- |{{flagcountry|رومانیہ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.93 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.96 |- |{{flagcountry|بلغاریہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.91 |- |{{flagcountry|ویتنام}}<ref name="unodc0310"/> | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#8080ff;"|1.72 |style="background:#8080ff;"|1.85 | | |style="background:#8080ff;"|1.85 |- |{{flagcountry|کینیڈا}}<ref>{{cite web|url=http://www41.statcan.gc.ca/2007/2693/grafx/htm/ceb2693_000_2-eng.htm#table|title=Homicides in کینیڈا|work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2007-09-07|accessdate=2011-07-21|archive-date=2012-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120328015059/http://www41.statcan.gc.ca/2007/2693/grafx/htm/ceb2693_000_2-eng.htm#table|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/081023/t081023a-eng.htm|title=Homicides by province/territory |work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2008-10-23|accessdate=2009-07-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/091028/dq091028a-eng.htm|title=Homicide in کینیڈا |work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2009-10-28|accessdate=2009-10-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/101026/dq101026a-eng.htm|title=Homicide in کینیڈا |work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2010-10-26|accessdate=2010-11-11}}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.78 |style="background:#8080ff;"|1.78 |style="background:#8080ff;"|1.86 |style="background:#8080ff;"|1.74 |style="background:#8080ff;"|1.95 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.05 |style="background:#8080ff;"|1.86 |style="background:#8080ff;"|1.80 |style="background:#8080ff;"|1.83 |style="background:#8080ff;"|1.81 |- |{{flagcountry|بوسنیا و ہرزیگووینا}}<ref name="euro3"/><ref name="undata"/> | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#8080ff;"|1.80 |style="background:#8080ff;"|1.85 |style="background:#8080ff;"|1.93 |style="background:#8080ff;"|1.72 |style="background:#8080ff;"|1.80 |style="background:#8080ff;"|1.76 |- |{{flagcountry|تاجکستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.76 | |- |{{flagcountry|مقدونیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.75 |style="background:#8080ff;"|1.75 |- |{{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.74 |- |{{flagcountry|چیک جمہوریہ}}<ref name="euro2"/><ref name="Statistika ministerstva vnitra České republiky">{{cite web|url=http://www.policie.cz/clanek/statisticke-prehledy-kriminality-327216.aspx|year=2010|title=Statistické přehledy kriminality|work=Ministerstvo vnitra ČR|access-date=2016-06-18|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010728/https://www.policie.cz/clanek/statisticke-prehledy-kriminality-327216.aspx|dead-url=yes}}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|1.82 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.90 |style="background:#8080ff;"|1.94 |style="background:#8080ff;"|1.74 |- |{{flagcountry|اردن}}<ref name="undata">{{Cite web |title=Intentional homicide rate per 100,000 population. UN |url=http://data.un.org/Data.aspx?d=UNODC&f=tableCode:1&c=2,3,5,7,9,11,12&s=countryName:asc,yr:desc&v=1 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2012-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612232155/http://data.un.org/Data.aspx?d=UNODC&f=tableCode:1&c=2,3,5,7,9,11,12&s=countryName:asc,yr:desc&v=1 |dead-url=yes }}</ref> | | | |style="background:#8080ff;"|1.91 |style="background:#8080ff;"|1.83 |style="background:#8080ff;"|1.20 |style="background:#8080ff;"|1.74 | | | |- |{{flagcountry|میانمار}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.78 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.61 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.60 | | |- |{{flagcountry|سلوواکیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.96 |style="background:#8080ff;"|1.64 |style="background:#8080ff;"|1.64 |style="background:#8080ff;"|1.73 |style="background:#8080ff;"|1.54 |- |{{flagcountry|مجارستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.63 |style="background:#8080ff;"|1.73 |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.39 |- |{{flagcountry|کویت}}<ref name="unodc0310"/><ref name="un8"/> | |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#8080ff;"|1.15 |style="background:#8080ff;"|1.38 | | | | | |- |{{flagcountry|مراکش}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.60 |style="background:#8080ff;"|1.86 |style="background:#8080ff;"|1.57 |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#8080ff;"|1.56 |style="background:#8080ff;"|1.54 |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.36 |style="background:#8080ff;"|1.37 |- |{{flagcountry|یونان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#c0c0ff;"|0.91 |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.96 |style="background:#c0c0ff;"|0.74 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#8080ff;"|1.35 |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}<ref name="euro1"/><ref name="جمہوریہ آئرلینڈ"/> |style="background:#8080ff;"|1.48 |style="background:#8080ff;"|1.51 |style="background:#8080ff;"|1.51 |style="background:#8080ff;"|1.31 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.58 |style="background:#8080ff;"|1.66 |style="background:#8080ff;"|1.97 |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#8080ff;"|1.35 |- |{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="آسٹریلیا2009">[http://www.ausstats.abs.gov.au/ausstats/subscriber.nsf/0/990A014955F3818DCA2577360017E331/$File/45100_2009.pdf Recorded Crime - Victims آسٹریلیا 2009] p. 15</ref> |style="background:#8080ff;"|1.89 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#8080ff;"|1.86 |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#8080ff;"|1.50 |style="background:#8080ff;"|1.48 |style="background:#8080ff;"|1.56 |style="background:#8080ff;"|1.35 |style="background:#8080ff;"|1.37 |style="background:#8080ff;"|1.34 |- |{{flagcountry|انڈورہ}}<ref name="unodc0310">[http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Pivot_by_ملک.20100201.xls Homicide statistics, Trends (2003-2008)] UNODC. Retrieved on 2011-01-23.</ref> | | | | |style="background:#8080ff;"|1.30 | | | | | |- |{{flagcountry|پولینڈ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.72 |style="background:#8080ff;"|1.64 |style="background:#8080ff;"|1.45 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#8080ff;"|1.29 |- |{{flagcountry|مصر}}<ref name="unodcstat"/> | | | |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |style="background:#c0c0ff;"|0.44 |style="background:#c0c0ff;"|0.70 |style="background:#c0c0ff;"|0.39 |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#8080ff;"|1.01 |style="background:#8080ff;"|1.24 |- |{{flagcountry|پرتگال}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.01 |style="background:#8080ff;"|1.14 |style="background:#8080ff;"|1.42 |style="background:#8080ff;"|1.37 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.74 |style="background:#8080ff;"|1.17 |style="background:#8080ff;"|1.22 |- |{{flagcountry|بھوٹان}}<ref name="unodcstat"/><ref>{{Cite web |title=Statistical Yearbook of بھوٹان 2010 |url=http://www.nsb.gov.bt/pub/syb/syb2010.pdf |access-date=2011-08-25 |archive-date=2011-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825200300/http://www.nsb.gov.bt/pub/syb/syb2010.pdf |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#c0c0ff;"|0.80 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.33 |style="background:#8080ff;"|1.16 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#8080ff;"|1.17 |- |{{flagcountry|برطانیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.75 |style="background:#8080ff;"|1.60 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.42 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#8080ff;"|1.26 |style="background:#8080ff;"|1.17 |- |{{flagcountry|چین}}<ref name="unodcstat"/> | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.89 |style="background:#8080ff;"|1.90 |style="background:#8080ff;"|1.59 |style="background:#8080ff;"|1.37 |style="background:#8080ff;"|1.22 |style="background:#8080ff;"|1.12 | |- |{{flagcountry|کروشیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#8080ff;"|1.85 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#8080ff;"|1.55 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.61 |style="background:#8080ff;"|1.11 |- |{{flagcountry|فرانس}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.74 |style="background:#8080ff;"|1.72 |style="background:#8080ff;"|1.82 |style="background:#8080ff;"|1.60 |style="background:#8080ff;"|1.59 |style="background:#8080ff;"|1.55 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.30 |style="background:#8080ff;"|1.31 |style="background:#8080ff;"|1.09 |- |{{flagcountry|سعودی عرب}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#8080ff;"|1.11 |style="background:#8080ff;"|1.33 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.30 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#8080ff;"|1.04 | | |- |{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="euro1"/><ref name="euro2"/><ref name="ڈنمارک"/> |style="background:#8080ff;"|1.48 |style="background:#8080ff;"|1.16 |style="background:#8080ff;"|1.08 |style="background:#8080ff;"|1.52 |style="background:#8080ff;"|1.11 |style="background:#8080ff;"|1.29 |style="background:#c0c0ff;"|0.83 |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#8080ff;"|1.01 |- |{{flagcountry|لکسمبرگ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.92 |style="background:#8080ff;"|1.37 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |style="background:#c0c0ff;"|0.70 |style="background:#c0c0ff;"|0.44 |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#8080ff;"|1.92 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.45 |style="background:#8080ff;"|1.01 |- |{{flagcountry|سویڈن}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.95 |style="background:#8080ff;"|1.11 |style="background:#c0c0ff;"|0.93 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#c0c0ff;"|0.89 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |- |{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.31 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#8080ff;"|1.23 |style="background:#8080ff;"|1.04 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |- |{{flagcountry|مالٹا}}<ref name="euro1">{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-07-015/EN/KS-SF-07-015-EN.PDF |title=Crime and Criminal Justice (report 2007) |accessdate=2012-01-20 |last= |first= |format=PDF |publisher=Eurostat |page=4 |language=}}</ref><ref name="euro2">{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-10-058/EN/KS-SF-10-058-EN.PDF |title=Crime and Criminal Justice (report 2010) |accessdate=2012-01-20 |last= |first= |format=PDF |publisher=Eurostat |page=7 |language=}}</ref><ref name="euro3">{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-12-006/EN/KS-SF-12-006-EN.PDF |title=Crime and Criminal Justice (report 2012) |accessdate=2012-01-20 |last= |first= |format=PDF |publisher=Eurostat |page=8 |language=}}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.05 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.27 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#8080ff;"|1.75 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |- |{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=7052eng&D1=89,92&D2=0&D3=0&D4=31-40&LA=EN&HDR=G3,G1,G2&STB=T&VW=T Dutch homicide statistic 2000-2009]</ref> |style="background:#8080ff;"|1.13 |style="background:#8080ff;"|1.26 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#8080ff;"|1.17 |style="background:#8080ff;"|1.07 |style="background:#c0c0ff;"|0.78 |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#c0c0ff;"|0.91 |style="background:#c0c0ff;"|0.93 |- |{{flagcountry|قطر}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.17 | | |style="background:#c0c0ff;"|0.61 |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.73 |style="background:#c0c0ff;"|0.20 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#c0c0ff;"|0.93 | |- |{{flagcountry|متحدہ عرب امارات}}<ref name="un9"/> | | | |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#8080ff;"|1.36 |style="background:#c0c0ff;"|0.92 | | | |- |{{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.43 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.41 |style="background:#8080ff;"|1.23 |style="background:#8080ff;"|1.20 |style="background:#8080ff;"|1.09 |style="background:#8080ff;"|1.08 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |- |{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="جرمنی"/> |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#8080ff;"|1.14 |style="background:#8080ff;"|1.17 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#c0c0ff;"|0.92 |style="background:#c0c0ff;"|0.88 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |- |{{flagcountry|بحرین}}<ref name="un10"/><ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/> | | | |style="background:#c0c0ff;"|0.43 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#c0c0ff;"|0.55 |style="background:#c0c0ff;"|0.94 |style="background:#c0c0ff;"|0.53 |style="background:#c0c0ff;"|0.77 | |- |{{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.96 |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#8080ff;"|1.07 |style="background:#8080ff;"|1.01 |style="background:#c0c0ff;"|0.80 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.71 |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |- |{{flagcountry|ناروے}}<ref name="ناروے"/> |style="background:#8080ff;"|1.18 |style="background:#c0c0ff;"|0.73 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#8080ff;"|1.05 |style="background:#c0c0ff;"|0.85 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#c0c0ff;"|0.70 |style="background:#c0c0ff;"|0.57 |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |- |{{flagcountry|سلووینیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.81 |style="background:#8080ff;"|1.41 |style="background:#8080ff;"|1.81 |style="background:#8080ff;"|1.05 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.60 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#c0c0ff;"|0.55 |style="background:#c0c0ff;"|0.64 |- |{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#c0c0ff;"|0.81 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.72 |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |style="background:#c0c0ff;"|0.73 |style="background:#c0c0ff;"|0.54 |style="background:#c0c0ff;"|0.55 |style="background:#c0c0ff;"|0.51 |- |{{flagcountry|سنگاپور}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.94 |style="background:#c0c0ff;"|0.75 |style="background:#c0c0ff;"|0.55 |style="background:#c0c0ff;"|0.59 |style="background:#c0c0ff;"|0.46 |style="background:#c0c0ff;"|0.49 |style="background:#c0c0ff;"|0.39 |style="background:#c0c0ff;"|0.39 |style="background:#c0c0ff;"|0.38 |style="background:#c0c0ff;"|0.51 |- |{{flagcountry|جاپان}}<ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.60 |style="background:#c0c0ff;"|0.56 |style="background:#c0c0ff;"|0.50 |style="background:#c0c0ff;"|0.49 |style="background:#c0c0ff;"|0.44 |style="background:#c0c0ff;"|0.46 |style="background:#c0c0ff;"|0.40 |- |{{flagcountry|آئس لینڈ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#c0c0ff;"|0.35 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.31 |- |{{flagcountry|موناکو}}<ref name="unodc0310"/> | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 | |} ==2010== {| class="wikitable sortable" !ملک!!2010!!2011 |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}}<ref name="unodcstat">[http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/homicide.html UNODC Homicide Statistics]</ref><ref name="laprensagrafica">{{cite web|url=http://multimedia.laprensagrafica.com/pdf/2011/03/20110322-PDF-Informe-0311-Homicidios-en-Centroamerica.pdf |title=Homicidios en Centroamérica |accessdate=2011-08-02 |format=PDF |pages=1, 3 |publisher=La Prensa Grafica de ایل سیلواڈور |language=Spanish}}</ref><ref name="iudpas">{{cite web |url=http://iudpas.org/pdfs/NEd24EneDic2011.pdf |title=Muertes Violentas y No Intencionales |accessdate=2012-06-05 |format=PDF |page=4 |publisher=Instituto Universitario en Democracia, Paz y Seguridad |language=Spanish |archive-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802165001/http://iudpas.org/pdfs/NEd24EneDic2011.pdf |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|78 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|87 |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref name="elsalvador11">{{cite web|title=Hubo 4,354 asesinatos durante el año anterior|publisher=elsalvador.com|url=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=47859&idArt=6517467}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|66 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|71 |- |{{flagcountry|سینٹ کیٹز}}<ref name="unodcstat"/><ref name="kitts11_1">{{cite web|title=St. Kitts – Nevis Scores A Record High Murder Rate of 34 For 2011|publisher=nevisblog|url=http://nevisblog.com/tag/st-kitts-crime}}</ref><ref name="kitts11_2">{{cite web|title=Rawlins Plantation’s owner charged with employee’s murder|publisher=SKNVibes|url=http://www.sknvibes.com/news/newsdetails.cfm/51521}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|38 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|68 |- |{{flagcountry|وینزویلا}}<ref name="derechos">{{cite web |url=http://www.derechos.org.ve/pw/wp-content/uploads/21SeguridadCiudadana.pdf |title=Derecho a la seguridad ciudadana |accessdate=2012-06-05 |format=PDF |pages=398–399 |publisher=Programa Venezolano de Educación-Acción en Derechos Humanos |language=Spanish |archive-date=2012-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608220435/http://www.derechos.org.ve/pw/wp-content/uploads/21SeguridadCiudadana.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observatoriodeviolencia.org.ve/site/noticias/74-informe-homicidios-2011.html |access-date=2016-06-18 |archive-date=2012-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831183953/http://www.observatoriodeviolencia.org.ve/site/noticias/74-informe-homicidios-2011.html |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|67 |- |{{flagcountry|بیلیز}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref name="بیلیز">[http://www.بیلیزpolice.bz/index.php?option=com_ionfiles&Itemid=170 بیلیز Crime Statistic]</ref><ref name="بیلیز11">{{Cite web |title=بیلیز ملک Specific Information |url=http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1055.html#crime |access-date=2016-06-18 |archive-date=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501204518/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1055.html#crime |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|42 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref name="گوئٹے مالا11">{{cite web|title=Homicidios han bajado en گوئٹے مالا, según informe oficial|publisher=Prensa Libre|url=http://www.prensalibre.com/noticias/Homicidios-bajado-گوئٹے مالا-informe-Gobernacion_0_621538111.html}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|41 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |- |{{flagcountry|جمیکا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="جمیکا11">{{cite web|title=جمیکا’s Murder Rate Falls to Seven-Year Low, But Still Caribbean’s Highest|publisher=Caribbean Journal|url=http://www.caribjournal.com/2012/02/08/جمیکاs-murder-rate-falls-to-seven-year-low-but-still-caribbeans-highest/}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |- |{{flagcountry|بہاماس}}<ref name="بہاماس11">{{cite web|title=Rape and murder in بہاماس spiked in 2011|publisher=Caribbean News Now|url=http://www.caribbeannewsnow.com/بہاماس.php?news_id=9363&start=0&category_id=25}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|27 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|36 |- |{{flagcountry|کولمبیا}}<ref name="medicinalegal">{{cite web |url=http://www.medicinalegal.gov.co/images/stories/root/FORENSIS/2010/HOMICIDIO.pdf |title=Homicidio 2010 |accessdate=2011-09-11 |format=PDF |pages=4–5, 37 |publisher=Instituto Nacional de Medicina Legal |language=Spanish |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010745/http://www.medicinalegal.gov.co/images/stories/root/FORENSIS/2010/HOMICIDIO.pdf%20 |dead-url=yes }}</ref><ref name="columbia11">{{cite web|title=کولمبیا homicides drop 5% in 2011: Police|publisher=کولمبیا Reports|url=http://کولمبیاreports.com/کولمبیا-news/news/21330-کولمبیا-homicides-drop-5-in-2011-police.html}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|38 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |- |{{flagcountry|جنوبی افریقہ}}<ref name="sacrime">{{Cite web |title=جنوبی افریقہn Murder rates 2003-2010 |url=http://www.saps.gov.za/statistics/reports/crimestats/2011/categories/murder.pdf |access-date=2011-10-27 |archive-date=2011-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027070601/http://www.saps.gov.za/statistics/reports/crimestats/2011/categories/murder.pdf |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 | |- |{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}}<ref name="unodcstat"/><ref name="domrep11">{{Cite web |title=República Dominicana reporta 3.152 homicidios durante el 2011 |url=http://tele13.13.cl/internacional/republica-dominicana-reporta-3152-homicidios-durante-el-2011 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723205206/http://tele13.13.cl/internacional/republica-dominicana-reporta-3152-homicidios-durante-el-2011 |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |- |{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}<ref name="ttcrime">[http://www.ttcrime.com/stats.php ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو Crime Statistic (2)]</ref><ref name="ttps">[http://www.ttps.gov.tt/Statistics/tabid/141/Default.aspx ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو Crime Statistic (1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009082811/http://www.ttps.gov.tt/Statistics/tabid/141/Default.aspx |date=2011-10-09 }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|28 |- |{{flagcountry|برازیل}}<ref>{{cite web|url=http://www.sangari.com/mapadaviolencia/pdf2012/mapa2012_web.pdf |title=Mapa da Violência 2012 |accessdate=2012-06-05 |format=PDF |page=19 |publisher=Mapa da Violência |language=Portuguese}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 | |- |{{flagcountry|ڈومینیکا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 | |- |{{flagcountry|سینٹ لوسیا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="stlucia11">[http://www.newsday.co.tt/news/0,155476.html St Lucia – where police do their work]</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |- |{{flagcountry|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 | |- |{{flagcountry|پاناما}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref name="پاناما11">{{cite web|title=Murder Rate in پاناما Drops|publisher=پاناما Guide|url=http://www.پاناما-guide.com/article.php/2012010509384180}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 | |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="icesi">{{cite web |url=http://www.icesi.org.mx/documentos/estadisticas/estadisticasOfi/denuncias_homicidio_doloso_1997_2010.pdf |title=Homicidios dolosos 1997-2010 |accessdate=2011-04-02 |format=PDF |publisher=Instituto Ciudadano de Estudios Sobre la Inseguridad, A.C. |language=Spanish |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106100458/http://www.icesi.org.mx/documentos/estadisticas/estadisticasOfi/denuncias_homicidio_doloso_1997_2010.pdf%20 |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |- |{{flagcountry|ایکواڈور}}<ref name="ایکواڈور10_11">[http://www.eluniverso.com/2012/01/10/1/1422/segun-gobierno-han-disminuido-homicidios.html Según Gobierno, han disminuido homicidios]</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |- |{{flagcountry|نکاراگوا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 | |- |{{flagcountry|گریناڈا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 | |- |{{flagcountry|پیراگوئے}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 | |- |{{flagcountry|روس}}<ref name="روس2010"/><ref name="روس2011">{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/free/B12_00/IssWWW.exe/Stg/dk01/7-0.htm |title=Demography 2011 |accessdate=2012-02-28|publisher=Rosstat |language=روسn}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |- |{{flagcountry|بارباڈوس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 | |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}}<ref name="crica10_11">[http://www.insidecostarica.com/dailynews/2012/june/01/costarica120060102.htm کوسٹاریکا's Homicide Rate Sees Drop]</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |- |{{flagcountry|بولیویا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 | |- |{{flagcountry|استونیا}}<ref name="ee-stat">[http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=JU001&ti=RECORDED+OFFENCES+BY+DEGREE%2FTYPE&path=../I_Databas/Social_life/07Justice_and_security/03Crime/&lang=1 استونیاn Crime Statistic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013065918/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=JU001&ti=RECORDED+OFFENCES+BY+DEGREE/TYPE&path=../I_Databas/Social_life/07Justice_and_security/03Crime/&lang=1 |date=2017-10-13 }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |- |{{flagcountry|مالدووا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 | |- |{{flagcountry|ہیٹی}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 | |- |{{flagcountry|اینٹیگوا و باربوڈا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 | |- |{{flagcountry|یوراگوئے}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.1 | |- |{{flagcountry|تھائی لینڈ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.3 | |- |{{flagcountry|یوکرین}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.2 | |- |{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="usacrime">[http://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/crime-in-the-u.s/2010/crime-in-the-u.s.-2010/tables/10tbl01.xls Crime in the ریاستہائے متحدہ امریکہ 2010]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/crime-in-the-u.s/2011/preliminary-annual-ucr-jan-dec-2011/data-tables/table-3|title=Preliminary Annual Uniform Crime Report, January-December, 2011 |work=[[ایف بی آئی]]|date=2012-06-04|accessdate=2012-07-25}}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.7 |- |{{flagcountry|جارجیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 | |- |{{flagcountry|لٹویا}}<ref name="لٹویا">[http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=SK0010a&ti=SK01.+NUMBER+OF+RECORDED+CRIMES+++&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/13.%20Public%20order%20and%20justice/&lang=1 لٹویاn Crime Statistic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412012554/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=SK0010a&ti=SK01.+NUMBER+OF+RECORDED+CRIMES+++&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/13.%20Public%20order%20and%20justice/&lang=1 |date=2013-04-12 }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |- |{{flagcountry|بھارت}}<ref name="بھارت10_11">[http://ncrb.gov.in/ بھارتn National Crime Records Bureau]</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |- |{{flag|چلی}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 | |- |{{flagcountry|تائیوان}}<ref name="تائیوان">[http://www.npa.gov.tw/NPAGip/wSite/ct?xItem=30120&ctNode=11500&mp=4 Murder and Nonnegligent Manslaughter تائیوان 1991-2010]</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |- |{{flagcountry|بنگلہ دیش}}<ref name="بنگلہ دیش">{{Cite web |title=بنگلہ دیش Crime statistic |url=http://www.police.gov.bd/index5.php?category=48 |access-date=2016-06-18 |archive-date=2012-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229054702/http://www.police.gov.bd/index5.php?category=48 |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 | |- |{{flagcountry|لبنان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 | |- |{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="Statistics فنلینڈ, Justice and crime statistics">[http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_oikeusolot_en.html Statistics فنلینڈ, Justice and crime statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910132625/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_oikeusolot_en.html |date=2012-09-10 }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |- |{{flagcountry|اسرائیل}}<ref name="unodcstat"/><ref name="cbs_il">[http://www.cbs.gov.il/reader/ اسرائیلi Crime Statistic (see table 11.3)]</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 | |- |{{flagcountry|مقدونیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.94 | |- |{{flagcountry|کینیڈا}}<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/85-002-x/2011001/article/11523/tbl/tbl04-eng.htm|title=Police-reported crime for selected offences, کینیڈا, 2009 and 2010 |work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2011-07-21|accessdate=2011-07-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/120724/dq120724b-eng.htm|title=Police-reported crime statistics, 2011|work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2012-07-24|accessdate=2012-07-25}}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#8080ff;"|1.7 |- |{{flagcountry|چیک جمہوریہ}}<ref>{{cite web|title=Statistický přehled kriminality|url=http://www.policie.cz/clanek/statisticke-prehledy-kriminality-650295.aspx|publisher=Ministerstvo vnitra ČR|accessdate=9 August 2011|language=cs|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010824/https://www.policie.cz/clanek/statisticke-prehledy-kriminality-650295.aspx|dead-url=yes}}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.67 | |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="nzl">[http://www.police.govt.nz/service/statistics نیوزی لینڈ Crime Statistic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710061708/http://www.police.govt.nz/service/statistics |date=2013-07-10 }}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.76 |style="background:#8080ff;"|1.41 |- |{{flagcountry|مراکش}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.40 |- |{{flagcountry|برطانیہ}}<ref name="eng_wal_10">[http://www.homeoffice.gov.uk/publications/science-research-statistics/research-statistics/crime-research/hosb0212/hosb0212?view=Binary Homicides, Firearm Offences and Intimate Violence 2010/11]. p. 15</ref><ref name="sco_10">[http://www.سکاٹ لینڈ.gov.uk/News/Releases/2011/12/14102504 Homicide in سکاٹ لینڈ 2010-11]</ref><ref name="nir_10">[http://www.psni.police.uk/police_recorded_crime_in_northern_جمہوریہ آئرلینڈ_1998-99_to_2010-11.pdf Trends in Police Recorded Crime in Northern جمہوریہ آئرلینڈ 1998/99 to 2010/11]. p. 22</ref> |style="background:#8080ff;"|1.23 | |- |{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="آسٹریلیا2010">[http://www.ausstats.abs.gov.au/ausstats/subscriber.nsf/0/8612E58B8BCDCF9DCA2578B700119690/$File/45100_2010.pdf Recorded Crime - Victims آسٹریلیا 2010] p. 12</ref> |style="background:#8080ff;"|1.16 | |- |{{flag|پولینڈ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.10 | |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}<ref name="جمہوریہ آئرلینڈ">[http://www.cso.ie/Quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=cja01c1.asp&TableName=Homicide+Offences&StatisticalProduct=DB_CJ Irish Crime Statistic]</ref> |style="background:#8080ff;"|1.30 |style="background:#c0c0ff;"|0.96 |- |{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="اطالیہ">[http://www.istat.it/en/archive/50621 Italian Crime Statistic]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.87 | |- |{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=7052eng&D1=89,92&D2=0&D3=0&D4=41-42&LA=EN&HDR=G1,G2,G3&STB=T&VW=T Dutch homicide statistic 2010-2011]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |- |{{flagcountry|سویڈن}}<ref name="سویڈن">{{Cite web |title=Mord och dråp |url=http://www.bra.se/bra/brott--statistik/mord-och-drap.html |access-date=2016-06-18 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712111317/http://www.bra.se/bra/brott--statistik/mord-och-drap.html |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |- |{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="ڈنمارک">[http://www.statbank.dk/statbank5a/selectvarval/define.asp?PLanguage=1&subword=tabsel&MainTable=STRAF11&PXSId=98874&tablestyle=&ST=SD&buttons=0 Danish Crime Statistic]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.85 |style="background:#c0c0ff;"|0.85 |- |{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="جرمنی">[http://www.bka.de/nn_224658/DE/Publikationen/PolizeilicheKriminalstatistik/pks__node.html?__nnn=true German Crime Statistic]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.81 |- |{{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="ہسپانیہ10">[http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t15/p417/prov/l0/&file=01001.px&type=pcaxis&L=0 Defunciones según la Causa de Muerte 2010] (see 099 Agresiones (Homicidios))</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.72 | |- |{{flagcountry|ناروے}}<ref name="ناروے">{{cite web|title=Deaths by underlying cause of death. The whole country. 1991-2010 |publisher=Statistics ناروے|url=http://www.ssb.no/english/subjects/03/01/10/dodsarsak_en/tab-2011-10-14-01-en.html}}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.68 | |- |{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="آسٹریا10">{{cite web|title=47 Morde im Jahr 2010|publisher=ORF|url=http://oesterreich.orf.at/stories/488848/}}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.56 | |- |{{flagcountry|جاپان}}<ref name="جاپان">National Police Agency: [http://www.npa.go.jp/toukei/seianki/h23hanzaizyousei.pdf 平成２３年の犯罪情勢 Crime in 2011 p 54]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.36 |style="background:#c0c0ff;"|0.35 |} {{فہارست قانون بلحاظ ملک}} == ہور ویکھو== * [[فہرست شہر بلحاظ شرح قتل]] * [[فہرست ممالک بلحاظ شرح دانستہ قتل]] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:قتل بلحاظ ملک]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[ur:فہرست ممالک بلحاظ شرح دانستہ قتل فی دہائی]] j73o23wfoghyonipdkg4rnawg1wymwx 0 56635 711174 503650 2026-09-05T19:59:31Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711174 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |image=Aisha_bibi.png |caption= عائشہ بی بی دا بحال کیتا مقبرہ |name= عائشہ بی بی مقبرہ |location_town=عائشہ بی بی |location_country=[[قازقستان]] |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date= |date_demolished= |cost= |structural_system= |style= اسلامی }} [[File:Aisha_bibi.png|thumb| عائشہ بی بی دا بحال کیتا مقبرہ]] عائشہ بیبی مقبرہ ([[قازق]]: Айша бибі) اک 11ویں جاں 12ویں-صدی دا '''عائشہ بیبی پنڈ''' وچ اک اچّ گھرانے دی عورت '''عائشہ بی بی''' دا مقبرہ ہے۔ ایہہ [[شاہراہ ریشم]] اتے [[طراز]]، [[قازقستان]] دے لہندے ولّ 18 کلومیٹر (11 میل) دوری تے واقع ہے۔ ایہہ اس علاقے دے لوکاں ولوں محبت اتے وفاداری دے مقبرے دے طور تے مشہور ہے۔ بھاویں مقبرے دی اساری بارے کوئی وی بھروسے یوگ جانکاری نہیں ملدی پر عائشہ بی بی دے پیار بارے اک قازق [[دند کتھا]] ہے۔ اس کتھا دیاں 28 وکھ-وکھ روایتاں ہن۔ ایہناں سبھناں دے مطابق عائشہ بیبی گیارویں صدی دے مشہور وگیانی، صوفی شاعر اتے حکیم سلیمان باکر گونی دی دھی سی۔ باپ دی موت دے بعد، اس نوں شیخ آئہوجی اپنے پاس لے گیا۔ اک وار طراز دا بادشاہ کر خان محمد (جسدے سنمان وچ طراز وچ مقبرہ بنایا گیا) نے عائشہ دا رشتہ منگیا، پر اس دے پالک نے رضامندی نہیں دتی۔ پر دوناں پریمیاں نے شادی کرواؤن دا فیصلہ کر لیا۔ شادی توں پہلاں ہی عائشہ بی بی دی[[سپ| سپّ]] دے ڈنگن نال موت ہو گئی۔<ref>http://kazakhstan.orexca.com/taraz_kazakhstan.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060624183245/http://www.kazakhstan.orexca.com/taraz_kazakhstan.shtml |date=2006-06-24 }}</ref> ==اتہاس == [[Image:Bibi khatum.png|thumb|180px||left|عائشہ بیبی دے مقبرے دے نال بیبی خانم دا مقبرہ]] {{cquote| 16 سال دی عمر دی حسین عائشہ بیبی دی اپنے پریمی نال ملنی ہون وچّ بسّ اک گھنٹے دا سماں باقی سی۔ پر اک تراسدی نے لڑکی دے جیون دا انت کر دتا۔...اس نے لکھن لا لیا سی کہ اوہ طراز دے امیر نال ویاہ کرن دے قابل ہے، اتے اوہ اپنی نرس دے نال او ترار وچّ اپنا گھر چھڈّ کے چل پئی۔ اپنے سفر دے انت تے، دونے زنانیاں اپنے آپ نوں تازہ کرن لئی [[تلاس دریا|تالاس دریا]] دے کنارے ٹھہر گئیاں۔ اتھے اک سپّ دے ڈنگن نال عائشہ بیبی دی زندگی ختم ہو گئی۔ امیر نوں جدوں جوان عورت دے مشن اتے اس دی تراسدی دی جانکاری ملی، اوہ ترت اسدی آخری آہ نوں دھارن لئی چھیتی آیا سی اتے اس مقبرے دی اساری دا حکم دتا۔ اج کوئی وی نہیں دسّ سکدا ہے کہ اسدیاں اکھاں کہڑے رنگ دیاں سن۔ کسے نوں اس دی آواز، اس دیاں عادتاں، اتے اس دے ہتھ دے نگھّ دی یاد نہیں۔ پر سانوں اس بارے مکھ گلّ پتہ ہے: اس نے پیار کیتا اتے اسنوں پیار ملیا سی۔ |20px |20px |کاملا ایربول }} ===چلنت ورتوں=== اس جگہ دی پرانے زمانے توں ہی بڑی منتا چلی آ رہی ہے۔ تاراز نخلستان دیاں مقامی عورتاں اجے وی بال بچے لئی اتے خوش حال پریوار لئی اتھے دعا کردیاں ہن۔ ایہہ روایت چلی آ رہی ہے کہ [[طراز]] دے نویں-ویاہے جوڑے اپنے ملاپ لئی مرت پریمیاں دی دعا لین۔ ایہہ رسم متھّ نوں مڑ جیوتّ کر دندی ہے۔ تعریب دے بعد ویاہ دی پارٹی طراز توں منگیتر دی موت دی تھاں تکّ کرخان دی یاترا مڑ کردی ہے۔ یاترا دی شروعات تراز وچّ [[کرخان دا مقبرہ|کرخان دے مقبرے]] توں ہندی ہے، اتے عائشہ بیبی دے تے ختم ہندی ہے۔ دوناں تھاواں تے لاڑی اتے لاڑا موئے پریمیاں دی ارادھنا کردے ہن اتے اپنے لئی برکتاں دی دعا منگدے ہن۔ روسی آرکیؤلجسٹ [[وسیلی برتولد]] پہلا سائنسدان سی جسنے 1893 وچ کھنڈراں دا مطالعہ کیتا سی۔<ref>keravan, 2005</ref> [[سوویت یونین]] نے یادگار نوں سرکھات رکھن لئی (اں۔1960) اک سرکھیا گلاس شیلّ بنایا اتے تراز دے طالب علماں دی سکھیا اتے سیر-سپاٹے دے لئی اس نوں ورتیا۔ 2002 وچ [[قازقستان]] نے عائشہ بیبی دے مقبرے نوں بحال کرن لئی اتے اس دے آلے-دوآلے پارک ادھار ڈھانچہ بناؤن لئی نشان رامیتو نوں بھگتان کیتا۔<ref name="Lebedev, 2002" /> ==مورتاں== <gallery caption="عائشہ بیبی ویروے" widths="150px" heights="150px" perrow="5"> image:Aisha_bib_elevation.png| اچائی image:Aisha_bibi_corner_detail.png| کھونجے والا کھمبھا image:Aisha_bibi_arch_detail.png| دو سینٹر والیاں ڈاٹاں image:Aisha_bibi_squinch.png| [[Squinch]] د ویروا image:Aisha_bibi_tile_detail.png| اگواڑے دی ٹائل image:Aisha_bibi_tile_detail_two.png| کالم ٹائل image:Bibi_khatum_elevation.png|اچائی image:Cupola_detail_bibib_kkhatum.png| کپولا ویروا image:Aisha_bib_plan.svg| Plan 1'''m'''=20'''mm''' </gallery> ==تصویراں == <gallery> image:Aisha_bib_elevation.png| image:Aisha_bibi_corner_detail.png| image:Aisha_bibi_arch_detail.png| image:Aisha_bibi_squinch.png| image:Aisha_bibi_tile_detail.png| image:Aisha_bibi_tile_detail_two.png| image:Bibi_khatum_elevation.png| image:Cupola_detail_bibib_kkhatum.png| image:Aisha_bib_plan.svg| </gallery> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ: 12ویں صدی وچ مکمل عمارتاں اتے بنتراں]] [[گٹھ: قزاقستان وچ عمارتاں اتے بنتراں]] [[گٹھ: قزاقستان وچ مقبرے]] [[گٹھ: 11ویں صدی وچ مکمل عمارتاں اتے بنتراں]] [[گٹھ: وسطی ایشیا]] [[گٹھ:وکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016]] [[گٹھ:ویکیپیڈیا ایشیائی مہینہ 2016]] [[گٹھ:قازقستان]] [[گٹھ:قازقستان دی تریخ]] [[گٹھ:وسطی ایشیا دی تریخ]] 8zmdfky0rft01gq0uyy2k0nikse1qwv 0 57490 711168 641035 2026-09-05T15:30:31Z Siddhu Talreja 44258 711168 wikitext text/x-wiki {{Infobox website |name = ڈوؤلنگو <br /> Duolingo |logo = |logocaption = Duolingo logo, featuring the mascot Duo |url = {{URL|http://duolingo.com}} |slogan = "دنیاں دے لئی مفت بھاشا سکھیا" |type = [[آنلائین سکھیا]]، [[انوواد]] |registration = مفت |Created in = پٹسبرگ |بھاشا = {{Collapsible list |title=22 بھاشاواں | ''سکھن لئی بھاشاواں'' |[[امریکی انگریزی]] |[[برازیلی پرتگیزی]] |[[ڈینش بھاشا|ڈینش]] |[[ڈچّ بھاشا|ڈچّ]] |[[ایسپرانتو]] |[[فرانسیسی بھاشا|فرانسیسی]] |[[معیاری جرمن|جرمن]] |[[آئیرش بھاشا|آئیرش]] |[[اطالوی بھاشا|اطالوی]] |[[لاطینی امریکی سپینی]] |[[بوکمال|نورویجیئن بوکمال]] |[[ترکی بھاشا|ترکی]] |[[سویڈش بھاشا|سویڈش]] |[[یوکرینی بھاشا|یوکرینی]] |''سکھن دا مادھئم'' |[[امریکی انگریزی]] |[[لاطینی امریکی سپینی]] |[[برازیلی پرتگیزی]] |[[اطالوی بھاشا|اطالوی]] |[[فرانسیسی بھاشا|فرانسیسی]] |[[ڈچّ بھاشا|ڈچّ]] |[[جرمن بھاشا|جرمن]] |[[پولش بھاشا|پولش]] |[[رومانی بھاشا|رومانی]] |[[روسی بھاشا|روسی]] |[[ترکی بھاشا|ترکی]] |[[ہنگیریئن بھاشا|ہنگیریئن]] |[[جاپانی بھاشا|جاپانی]] |[[چینی بھاشا|چینی (مندارن)]] |[[ہندی بھاشا|ہندی]] |[[انڈونیشیائی بھاشا|انڈونیشیائی]] |[[آدھونک یونانی|یونانی]] |[[آدھونک معیاری عربی]] |[[کوریائی بھاشا|کوریائی]] |[[ویئتنامی بھاشا|ویئتنامی]] |[[یوکرینی بھاشا|یوکرینی]] |[[چیکّ بھاشا|چیکّ]] }} |launch date = {{Start date and age|2011|11|30|df=yes}} |alexa={{decreasePositive}} 890 ({{as of|2016|05|14|alt=May 2016}})<ref name="alexa">{{cite web|url=http://www.alexa.com/siteinfo/duolingo.com|title=Alexa Ranking|publisher=[[ਅਲੈਕਸਾ]]|accessdate=14 May 2016|archive-date=9 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109193533/https://www.alexa.com/siteinfo/duolingo.com|dead-url=yes}}</ref><nowiki>]]</nowiki>|accessdate=14 May 2016}} }} ڈوؤلنگو (انگریزی: Duolingo; /ˈdjuːɵˌlɪŋɡoʊ/) بھاشا سکھن لئی اک مفت ویبسائیٹ اتے موبائیل ایپ ہے۔ اس اتے کوئی مشہوری نہیں ہے اتے اس اتے ساریاں بھاشاواں دے کورس مفت ہن۔ اس اتے 23 بھاشاواں وچّ 40 بھاشاواں نوں سکھن دے کورس موجود ہن۔ اس اتے دنیاں بھر توں آئیؤس، اینڈروآئڈ اتے ونڈوز فون 8.1 اتے 1 کروڑ توں ودھ رجسٹرڈ ورتونکار ہن۔<ref>{{cite web |url=http://venturebeat.com/2015/06/10/100m-users-strong-duolingo-raises-45m-led-by-google-at-a-470m-valuation-to-grow-language-learning-platform |title=100M users strong, Duolingo raises $45M led by Google at a $470M valuation to grow language-learning platform |accessdate=2015-06-21}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.windowsphone.com/en-us/store/app/duolingo-learn-languages-for-free/2d89520e-d360-4b5b-ba5a-5a15064aa935 |title=Duolingo - Learn languages for Free |accessdate=2014-11-21}}</ref> ==اتہاس== ڈوؤلنگو نوں کارنیجی میلن یونیورسٹی دے پروفیسر لوئیس وون آن اتے اس دے ودیارتھی سیویرن ہیکر نے پٹسبرگ وکھے شروع کیتا اتے بعد وچّ اس دے وکاس وچّ آنتونیؤ ناواس، وکی چیونگ، مارسیل یوکیرمان، برینڈن میڈر، ہیکتور ولاپھئیرتے، اتے کھوسے پھئینتیس نے یوگدان پایا۔<ref name="TechCrunch Article">{{cite web|url=http://techcrunch.com/2011/04/12/duolingo/ |publisher=TechCrunch|title=Meet Duolingo, Google's Next Acquisition Target; Learn A Language, Help The Web |author=MG Siegler |date=April 12, 2011 |accessdate=2014-11-21}}</ref><ref name="Duolingo Team">{{cite web|url=http://twitpic.com/4sjlpm | publisher=Twitpic|title=The Duolingo Team}}</ref> ==حوالے== [[گٹھ:ویب سائیٹ]] [[گٹھ:انٹرنیٹ]] cwdos5z7cdo928x7my3g9vt1o3nq16p 0 57825 711166 709478 2026-09-05T14:20:20Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711166 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |image = {{image array|perrow=5|width=60|height=70 | image1 =Dmitri Donskoy 140-190 for collage.jpg|caption1=[[دمتری ڈونسکوئی]] | image2 = M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg|caption2=[[مخائیل لومونوسوف]] | image3 = Tolstoy Leo port.jpg|caption3=[[لیو ٹالسٹائی]] | image4 = VanMeetin-AntonChekhov.jpg|caption4=[[انتون چیخوف]] | image5 = Fyodor Dostoyevsky (Lorenkovich, 1878) (cropped).jpg|caption5=[[دوستوفسکی|فیودر دوستووسکی]] | image6 = Tschaikowsky LCCN2014706476 (cropped).tif|caption6=[[پیوتر چیکووسکی]] | image7 =Mikhail lermontov.jpg|caption7=[[میخائل لرمونٹوف]] | image8 =Kiprensky Pushkin.jpg|caption8=[[الیگزینڈر پشکن]] | image9 = Mendeleev 2.jpg|caption9=[[دمتری مندلیف]] | image10 = Anna Pavlova, 1915.jpg|caption10=[[اینا پاولووا]] | image11 = Sergey Korolyov 140-190 for collage.jpg| caption11 = [[سرجی کورولوف]] | image12 = Yuri Gagarin (1961) - Restoration.jpg|caption12=[[یوری گیگارین]] | image13 = Modest Musorgskiy 1876 (cropped).jpg|caption13=[[معمولی مسورگسکی]] | image14 = Ivan Petrovitch Pavlov. Photograph after a photograph taken Wellcome V0027010.jpg|caption14=[[ایوان پاولوف]] | image15 =Константин Циолковский.jpg| caption15 = [[کنسٹنٹن سیولکوفسکی]] | image16 = Sofja Wassiljewna Kowalewskaja 1 (Remini enhanced).jpg|caption16=[[صوفیہ کوالیوسکایا]] | image17 = Nikolai A. Rimsky-Korsakov.jpg| caption17 = [[نیکولائی رمسکی کورساکوف]] | image18 =W. bechterew.jpg| caption18 = [[ولادیمیر بختیریو]] | image19 =Dmitri Shostakovich credit Deutsche Fotothek adjusted.jpg| caption19 = [[دمتری شوستاکووچ]] | image20 = Михаил Булгаков 1937.jpg| caption20 = [[میخائل بلگاکوف]] | image21 =Анна Ахматова (cropped).png| caption21 = [[انا اخمتوا]] | image22 = Shishkin Ivan Ivanovich.jpg| caption22 = [[ایوان شیشکن]] | image23 = Aleksandr Nikolayevich Ostrovsky 2.jpg| caption23 = [[الیگزینڈر اوسٹرووسکی]] | image24 = 1983 CPA 5375 (1) (Савицкая).jpg| caption24 = [[سویتلانا ساویتسکایا]] | image25 = Kropotkin2.jpg| caption25 = [[پیٹر کروپوٹکن]] | image26 = Ilya Repin (1909).jpg| caption26 = [[الیا ریپین]] | image27 = TurgevevI-foto (cropped).jpg| caption27 = [[ایوان ٹورجینیف]] | image28 = Владимир Высоцкий - портрет (cropped).jpg| caption28 = [[ولادیمیر ویسوٹسکی]] | image29 =Sharapova at the Mutua Madrid Open 2015.jpg| caption29 = [[ماریہ شراپووا]] | image30 =Andrej Tarkovskij mug shot at Latina Refugee Camp 1985.jpg| caption30 = [[آندرے ٹارکوفسکی]] }} |group = '''روسی''' <br />русские <br />''russkiye'' |poptime = '''133–150 میلین''' (2003)<ref>{{cite web | url=http://www.russkie.org/index.php?module=fullitem&id=4194 | title=Нас 150 миллионов Немного. А могло быть меньше. | publisher=russkie.org | date=September 29, 2003 | accessdate=February 20, 2012 | author=Анатольев, Сергей}}</ref>|popplace={{flag|Russia}}: 111,016,896<ref name=gks>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Ethnic groups in Russia], 2010 census, Rosstat. Retrieved 15 February 2012 {{ru icon}}</ref><br /><small>(census, 2010)</small> |region1 = {{flag|Ukraine}} |pop1 = 8,334,141 (مردم شماری, 2001)<ref name="Національний склад населення">[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року] {{ref-uk}}</ref> |region2 = {{flag|Kazakhstan}} |pop2 = 3,793,764 (census, 2009)<ref>{{cite web |url=http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8.rar |title=(2009 مردم شماری) |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723084412/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8.rar |dead-url=yes }}</ref> |region3 = {{flag|United States}}<br /><small>(Russian ancestry)</small> |pop3 = 3,072,756 (مردم شماری, 2009)<ref name=census1>[http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_5YR_B04003&prodType=table]</ref> |region4 = {{flag|Uzbekistan}} |pop4 = 1,199,015 (مردم شماری, 2000)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416 |access-date=2017-01-01 |archive-date=2012-09-03 |archive-url=https://archive.is/20120903195859/http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416 |dead-url=yes }}</ref> |region6 = {{flag|Belarus}} |pop6 = 785,084 (مردم شماری, 2009)<ref>[http://belstat.gov.by/homep/en/census/2009/main.php (2009 census)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111042053/http://belstat.gov.by/homep/en/census/2009/main.php |date=2010-01-11 }}{{dead link|date=July 2012}}</ref> |region7 = {{flag|Latvia}} |pop7 = 520,136 (مردم شماری, 2014)<ref>[http://data.csb.gov.lv/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&px_tableid=IS0070.px&px_path=Sociala__Ikgad%C4%93jie%20statistikas%20dati__Iedz%C4%ABvot%C4%81ji__Iedz%C4%ABvot%C4%81ji%20skaits%20un%20t%C4%81%20izmai%C5%86as&px_language=lv&px_db=Sociala&rxid=992a0682-2c7d-4148-b242-7b48ff9fe0c2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714231420/http://data.csb.gov.lv/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&px_tableid=IS0070.px&px_path=Sociala__Ikgad%C4%93jie%20statistikas%20dati__Iedz%C4%ABvot%C4%81ji__Iedz%C4%ABvot%C4%81ji%20skaits%20un%20t%C4%81%20izmai%C5%86as&px_language=lv&px_db=Sociala&rxid=992a0682-2c7d-4148-b242-7b48ff9fe0c2 |date=2014-07-14 }}</ref> |region8 = {{flag|Canada}}<br /><small>(Russian ancestry)</small> |pop8 = 550,520 (مردم شماری, 2011)<ref>http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF</ref> |region9 = {{flag|Kyrgyzstan}} |pop9 = 419,600 (مردم شماری, 2009)<ref>{{cite web|url=http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE6.pdf|title=Ethnic groups in Kyrgyzstan (2009 census)|work=Kyrgyz Statistical Agency|year=2009|accessdate=2011-03-31|publisher=Kyrgyz Statistical Agency|archive-date=2012-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308134750/http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE6.pdf|dead-url=yes}}</ref> |region10 = {{flag|Moldova}} |pop10 = 369,488 (مردم شماری, 2004)<ref>2004 [http://www.statistica.md/pageview.php?l=en&idc=295&id=2234 Moldovan Census] and [http://pridnestrovie.net/2004census.html Transnistrian Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217072904/http://www.pridnestrovie.net/2004census.html |date=2007-02-17 }} data. {{dead link|date=February 2012}}</ref> |region11 = {{flag| Estonia}} |pop11 = 324,431 (2013)<ref>{{cite web|url=http://www.stat.ee/34278|title=Population by ethnic nationality, 1 January, years|publisher=[[Statistics Estonia]]|year=2013|accessdate=11 October 2013|archive-date=29 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529104239/https://www.stat.ee/34278|dead-url=yes}}</ref> |region12 = {{flag|Turkmenistan}} |pop12 = 297,319 (مردم شماری, 2000)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html |dead-url=yes }}</ref> |region13 = {{flag|Brazil}}<br /><small>(Russian ancestry)</small> |pop13 = 200,000<ref name="Câmara de Comércio Brasil-Rússia">{{cite web |url=http://www.brasil-russia.com.br/comunidade.htm |title=Câmara de Comércio Brasil-Rússia |publisher=Brasil-russia.com.br |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525144021/https://brasil-russia.com.br/comunidade.htm |dead-url=yes }}</ref> |region14 = {{flag|Germany}}<br /><small>(Russian citizens)</small> |pop14 = 195,310 (اندازا, 2011)<ref>{{cite web|url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/MigrationIntegration/AuslaendischeBevolkerung/Tabellen/Geburtsort.html |title=Ausländische Bevölkerung am 31.12.2011 nach Geburtsort und ausgewählten Staatsangehörigkeiten |publisher=Statistisches Bundesamt |date= |accessdate=2012-07-27|language=de}}</ref> |region15 = {{flag|Lithuania}} |pop15 = 174,900 (مردم شماری, 2009)<ref>{{cite web|url=http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010215&PLanguage=0&TableStyle=&Buttons=&PXSId=3236&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |title=Gyventojų skaičius metų pradžioje. Požymiai: tautybė – Rodiklių duomenų bazėje |publisher=Db1.stat.gov.lt |date= |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region16 = {{flag|Azerbaijan}} |pop16 = 119,300 (مردم شماری, 2009)<ref>[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml Population by ethnic groups (2009 census)]</ref> |region17= {{flag|France}}<br /><small>(Country of birth)</small> |pop17 = 115,000 (مردم شماری, 2007)<ref>{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Russian_diaspora |title=(2007 census) |publisher=Ined.fr |date=2012-07-06 |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region18 = {{flag|Argentina}}<br /><small>(immigrants between 1895 and 1946)</small> |pop18 = 114,303<ref>[http://www.argentina.gob.ar/advf/descargas/acerca_espanol.pdf Cuadro de proyección Inmigratoria periodo 1895–1946] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714193441/http://www.argentina.gob.ar/advf/descargas/acerca_espanol.pdf |date=2015-07-14 }} {{es icon}}</ref> |region19 = {{flag|Georgia}} |pop19 = 91,091 (مردم شماری, 2002)<ref>[http://www.statistics.ge/main.php?pform=14&plang=1 (2002 census)]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/abhazia.html|title=The ethnic composition of the population of Abkhazia|work=2003 Census|publisher=Управление Государственной Статистики Республики Абхазия «Абхазия в цифрах», г. Сухум, 2005|date=|accessdate=| language=Russian}}</ref> |region20 = {{flag|Tajikistan}} |pop20 = 68,200 (مردم شماری, 2000)<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php |title=(2000 census) |publisher=Demoscope.ru |date=2000-01-20 |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region21 = {{flag|Australia}} |pop21 = 67,055 (مردم شماری, 2006)<ref>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ |title=Australian Bureau of Statistics |publisher=Abs.gov.au |date= |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region22 = {{flag|Finland}}<br /><small>(Russian speakers)</small> |pop22 = 66,379 (estimate, 2013)<ref>{{cite web|author=VSY |url=http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=030_vaerak_tau_102_en&ti=Language+according+to+age+and+gender+by+region+1990+-+2010&path=../Database/StatFin/vrm/vaerak/&lang=1&multilang=en |title=(2013 estimate) |publisher=Vsy.fi |date= |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region23 = {{flag|Turkey}}<br /><small>(Russian ancestry)</small> |pop23 = 50,000<ref>{{cite web|url=http://www.mid.ru/ns_publ.nsf/cb8e241d18a8904ec3256fc7002ddc0e/a26c797ba51042d2c32576800031670a?OpenDocument |title=МИД России &#124; 12/02/2009 &#124; Интервью Посла России в Турции В.Е.Ивановского, опубликованное в журнале "Консул" № 4 /19/, декабрь 2009 года |publisher=Mid.ru |date= |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region25 = {{flag|Venezuela}} |pop25 = 34,600<ref>http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=VE</ref> |region24 = {{flag|United Kingdom}}<br /><small>(Russian citizens)</small> |pop24 = 35,172 (2011)<ref>{{cite web|title=Nationality and country of birth by age, sex and qualifications Jan - Dec 2013 (Excel sheet 60Kb)|url=http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics]]|accessdate=11 June 2014}}</ref> |region26 = {{flag|Romania}}<br /><small> ([[Lipovans]])</small> |pop26 = 36,397 (مردم شماری, 2002)<ref>[http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ Informatii utile | Agentia Nationala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ |date=2007-05-13 }} (2002 census) {{ro icon}}</ref> |region29 = {{flag|Czech Republic}} |pop29 = 31,941 (اندازا, 2010)<ref>{{cite web |url=http://www.czso.cz/csu/cizinci.nsf/t/1000466A60/$File/c01t01.pdf |title=(31.12.2010 – estimate) |format=PDF |language=cs |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718171215/http://www.czso.cz/csu/cizinci.nsf/t/1000466A60/%24File/c01t01.pdf |dead-url=yes }}</ref> |region30 = {{flag|Italy}}<br /><small>(Russian citizens)</small> |pop30 = 25,786 (2009)<ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/str2009/index_e.html |title=Foreigner Citizens. Demographic Balance for the year 2009 and Resident Population on 31st December – All countries of citizenship Italy |publisher=Demo.istat.it |date= |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region31= {{flag|Greece}}<br /><small>(Russian citizens)</small> |pop31 = 18,219 (مردم شماری, 2001)<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP03_TB_DC_00_2001_09_F_GR.pdf |title=(2001 census) |format=PDF |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924120743/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP03_TB_DC_00_2001_09_F_GR.pdf |dead-url=yes }}</ref> |region32 = {{flag|United Arab Emirates}} |pop32 = 18,000 |region33 = {{flag|People's Republic of China}} |pop33 = 15,609 (مردم شماری, 2000)<ref>{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/renkoupucha/2000pucha/html/t0106.htm |title=(2000 census) |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region34 = {{flag|Bulgaria}} |pop34 = 15,595 (مردم شماری, 2002)<ref>{{cite web|url=http://www.nsi.bg/Census/Ethnos.htm |title=(2002 census) |publisher=Nsi.bg |date= |accessdate=2012-07-22}}</ref> |region35 = {{flag|Armenia}} |pop35 = 14,660 (مردم شماری, 2002)<ref>{{cite web |url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf |title=(2002 census) |format=PDF |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2012-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205224405/http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf |dead-url=yes }}</ref> |region36 = {{flag|Venezuela}} |pop36 = 10,000 {{citation needed|date=November 2012}} |region37 = {{flag|New Zealand}} |pop37 = 5,000{{citation needed|date=February 2012}} |region38 = {{flag|Slovakia}} |pop38 = 1,997{{citation needed|date=May 2011}} |region39 = 946<ref>{{cite web|url=http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf|publisher=monstat.org|accessdate=27 November 2013}}</ref> |pop39 = {{flag|Montenegro}} |langs=[[روسی بولی]] |rels= اکثریت'''†''' [[چڑھدا آرتھوڈکس گرجا|چڑھدی آرتھوڈکس عیسائیت]] <br />([[روسی آرتھوڈکس گرجا]])<br /> Significant [[irreligion|non-religious]] population. Minorities of [[Old Believers]] |related=Other [[چڑھدے سلاو لوک]] ([[بیلاروسی لوک]] تے [[یوکرینی لوک]])<ref name="2008ydna">{{cite journal|pmc=2253976 | pmid=18179905 | doi=10.1016/j.ajhg.2007.09.019 | volume=82 | issue=1 | title=Two sources of the Russian patrilineal heritage in their Eurasian context |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2008-01_82_1/page/236 |date=January 2008 | journal=American Journal of Human Genetics | pages=236–50}}</ref> }} '''روسی لوک''' ({{lang-ru|русские}}, ''russkiye'') اک نسلی گروہ ہے جو مول روپ وچّ [[روس]] دے رہن والے لوک ہن<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548156/Slav "Slav."] Encyclopædia Britannica Online. 30 July 2011.</ref> جہڑے [[روسی بولی]] بولدے ہن اتے مکھ طور تے روس اتے اس دے آلے دوآلے دے دیساں وچّ رہندے ہن۔ 2010 دی جنگننا مطابق روس وچّ 80% لوک اس مول دے ہن۔<ref name="gks"/> ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:لوک]] [[گٹھ:ایشیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:دنیا دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:روسی لوک]] [[گٹھ:روس دے نسلی گروہ]] [[گٹھ:یورپ دے نسلی گروہ]] 2lpmncga8p7yoy3kv5uh7vtc1t7y0vg 0 64854 711163 697684 2026-09-05T12:37:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711163 wikitext text/x-wiki ایہ '''دہاکے مطابق دانستہ قتل دی شرح بلحاظ دیس''' فی 100،000 لوگ اے، جس دی بنیادی معومات [[دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات تے جرائم]] (nnited nations office on drugs and crime) توں لئی گئی اے۔ <ref name="richards-1999-056-p29">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2007-01-11 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite journal |last=Harris |first=Anthony R. |coauthors=Stephen H. Thomas; Gene A. Fisher; David J. Hirsch |year=2002 |month=05 |title=Murder and medicine: the lethality of criminal assault 1960-1999 |journal=Homicide studies |volume=6 |issue=2 |pages=128–166 |url=http://hsx.sagepub.com/cgi/content/abstract/6/2/128 |format=fee required |accessdate=2006-12-08 |doi=10.1177/1088767902006002003 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514072105/http://hsx.sagepub.com/cgi/content/abstract/6/2/128 |date=2009-05-14 }}</ref><ref>Fry, Don. ''Believing the news'' ISBN 0-935742-11-5, ISBN 978-0-935742-11-4</ref><ref>Vizzard, William J. ''Shots in the dark'' ISBN 0-8476-9560-3, ISBN 978-0-8476-9560-7</ref><ref name=geneva>{{cite web |url=http://www.genevadeclaration.org/fileadmin/docs/Global-Burden-of-Armed-Violence-full-report.pdf |title=Global Burden of Armed Violence Report |publisher=Geneva Declaration on Armed Violence and Development}}</ref><ref name=unodc11>{{cite web |url=http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/statistics/Homicide/Globa_study_on_homicide_2011_web.pdf |title=Global Study on Homicide |publisher=UNODC}}</ref> ==1900== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1900!!1901!!1902!!1903!!1904!!1905!!1906!!1907!!1908!!1909 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1908}} <ref name="nchs1900" /> |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-111.pdf |title=A century of change: trends in UK statistics since 1900, research paper 99/111 |accessdate=2006-12-30 |last=Hicks |first=Joe |coauthors=Grahame Allen |date=1999-12-21 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000815092340/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-111.pdf |archivedate=2000-08-15 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.96|| || || || || || || || || |} ==1910== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1910!!1911!!1912!!1913!!1914!!1915!!1916!!1917!!1918!!1919 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1912}} <ref name="nchs1900" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.81|| || || || || || || || || |} ==1920== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1920!!1921!!1922!!1923!!1924!!1925!!1926!!1927!!1928!!1929 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1912}} <ref name="nchs1900" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2">{{cite web|url=http://www.stat.go.jp/english/data/nenkan/1431-02.htm|title=Population and Households|publisher=Statistics Bureau}}</ref><ref name="jpstatyb25">{{cite web|url=http://www.stat.go.jp/english/data/nenkan/1431-02.htm|title=Justice and Police|publisher=Statistics Bureau}}</ref><ref name="jpcrime07">{{cite web|url=http://www.npa.go.jp/toukei/seianki6/h19hanzaizyousei.pdf|format=pdf|title=平成１９年の犯罪情勢|language=جاپانese|access-date=2018-01-02|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010812/http://www.npa.go.jp/toukei/seianki6/h19hanzaizyousei.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name="jpcrimewp">{{cite web|url=http://hakusyo1.moj.go.jp/jp/1/nfm/mokuji.html|title=わが国における犯罪とその対策|language=جاپانese}}</ref><ref name="jpcrimewp2">{{cite web|url=http://hakusyo1.moj.go.jp/jp/30/nfm/mokuji.html|title=昭和の刑事政策|language=جاپانese}}</ref> || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.14 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.05 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.75 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.25 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.83|| || || || || || || || || |} ==1930== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1930!!1931!!1932!!1933!!1934!!1935!!1936!!1937!!1938!!1939 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1912}} <ref name="nchs1900" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.59 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.69 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.06 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.02 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.80 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.59 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.55 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.15 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.76 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.37 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.75|| || || || || || || || || |} ==1940== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1940!!1941!!1942!!1943!!1944!!1945!!1946!!1947!!1948!!1949 |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="uam">{{cite web |url=http://www.uam.es/personal_pdi/economicas/cresa/nota0405.pdf |title=El asesinato en Baja California: las cifras |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |page=4 |publisher=Universidad Autónoma de Madrid |language=Spanish |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010725/http://www.uam.es/personal_pdi/economicas/cresa/nota0405.pdf%20 |dead-url=yes }}</ref> |colspan="7" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48.1 | | | |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ|1912}} <ref name="nchs1900">{{cite web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/hmrttab.htm |title=Homicide rates from the Vital Statistics, 1900/2002 |accessdate=2006-12-09 |work=National Center for Health Statistics, Vital Statistics |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061024231800/http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/glance/tables/hmrttab.htm |archivedate=2006-10-24 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.10 |style="background:#8080ff;"|1.97 |style="background:#8080ff;"|1.61 |style="background:#8080ff;"|1.50 |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#8080ff;"|1.27 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.36 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.48 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.12 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.32 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="richards-1999-056-p11">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2006-12-30 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref> || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.81 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#c0c0ff;"|0.78 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |- ||{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2006-12-30 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref> || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.72 |style="background:#c0c0ff;"|0.59 |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |style="background:#c0c0ff;"|0.47 |} ==1950== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1950!!1951!!1952!!1953!!1954!!1955!!1956!!1957!!1958!!1959 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.44 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.39 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.35 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.38 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.49 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.40 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.90 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.78 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.92 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.90 |- ||{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.41 |style="background:#c0c0ff;"|0.53 |style="background:#c0c0ff;"|0.80 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.57 |style="background:#c0c0ff;"|0.51 |style="background:#c0c0ff;"|0.82 |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /><ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.79 |style="background:#c0c0ff;"|0.75 |style="background:#c0c0ff;"|0.91 |style="background:#c0c0ff;"|0.74 |style="background:#c0c0ff;"|0.70 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#c0c0ff;"|0.71 |style="background:#c0c0ff;"|0.71 |style="background:#c0c0ff;"|0.58 |style="background:#c0c0ff;"|0.59 |- ||{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2006-12-30 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref>|| ||0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.22 |style="background:#c0c0ff;"|0.36 |style="background:#c0c0ff;"|0.50 |style="background:#c0c0ff;"|0.21 |style="background:#c0c0ff;"|0.21 |style="background:#c0c0ff;"|0.29 |style="background:#c0c0ff;"|0.50 ||0.00 |} ==1960== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1960!!1961!!1962!!1963!!1964!!1965!!1966!!1967!!1968!!1969 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.3 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.81 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.78 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.47 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.37 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.43 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.31 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.22 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.11 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.17 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.05 |- ||{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.71 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#c0c0ff;"|0.88 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#8080ff;"|1.65 |style="background:#8080ff;"|1.35 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.57 |- ||{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.42 |style="background:#c0c0ff;"|0.35 |style="background:#c0c0ff;"|0.07 |style="background:#c0c0ff;"|0.07 |style="background:#c0c0ff;"|0.27 |style="background:#c0c0ff;"|0.40 |style="background:#c0c0ff;"|0.53 |style="background:#c0c0ff;"|0.33 |style="background:#c0c0ff;"|0.79 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="hicks1999-111" /><ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.57 |style="background:#c0c0ff;"|0.64 |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.76 |style="background:#c0c0ff;"|0.73 |style="background:#c0c0ff;"|0.74 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |} ==1970== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1970!!1971!!1972!!1973!!1974!!1975!!1976!!1977!!1978!!1979 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|لیسوتھو|1966}}<ref name="interpol-mid-1970">{{cite web|url=http://www.benbest.com/lifeext/murder.html |title=Death by murder |accessdate=2006-12-09 |last=Best |first=Ben}}</ref>|| || || || |colspan="2" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|141|| || || || |- |{{flagcountry|بہاماس}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23|| || || || |- |{{flagcountry|لبنان}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20|| || || || |- |{{flag|جمیکا}}<ref name="un37820">{{cite web |url=http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Caribbean-study-en.pdf |title=Crime, violence and development: trends, costs, and policy options in the Caribbean |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |page=37 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|20 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |- |{{flag|نیدرلینڈز انٹیلیز|1959}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|12|| || || || |- |{{flag|عراق|1963}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|12|| || || || |- |{{flagcountry|سری لنکا}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|12|| || || || |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="interpol-mid-1970" /><ref name="un37820" />|| || || || |colspan="2" style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22|| || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |- |{{flagcountry|قبرص}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|11|| || || || |- |{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}<ref name="interpol-mid-1970" />|| || || || |colspan="2" style="background:#000080;color:#ffffff;"|10|| || || || |- |{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.7 |- ||{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.91 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.99 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24.58 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.45 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.62 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18.38 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.08 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.56 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.87 |- ||{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |title=Homicide statistics, research paper 99/56 |accessdate=2006-12-30 |last=Richards |first=Patsy |date=1999-05-27 |format=PDF |publisher=House of commons library, Social and general statistics section |page=38 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818020433/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp99/rp99-056.pdf |archivedate=2000-08-18 |dead-url=no }}</ref>|| || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |- ||{{flagcountry|کینیڈا}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |- ||{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.8 |- ||{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.6 |- ||{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.6 |- ||{{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9|| |style="background:#8080ff;"|1.6 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#8080ff;"|1.90 |style="background:#8080ff;"|1.83 |style="background:#8080ff;"|1.91 |style="background:#8080ff;"|1.88 |style="background:#8080ff;"|1.73 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.78 |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#8080ff;"|1.60 |- ||{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#8080ff;"|1.59 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.49 |style="background:#8080ff;"|1.49 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.03 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.03 |style="background:#8080ff;"|1.50 |style="background:#8080ff;"|1.42 |- ||{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.3 |- ||{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |- ||{{flagcountry|فرانس}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |- ||{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.69 |style="background:#c0c0ff;"|0.83 |style="background:#c0c0ff;"|0.83 |style="background:#c0c0ff;"|0.79 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#c0c0ff;"|0.85 |style="background:#c0c0ff;"|0.95 |style="background:#8080ff;"|1.10 |- ||{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.5 |style="background:#8080ff;"|1.0 |- ||{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |- ||{{flag| آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.3 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |- ||{{flagcountry|ناروے}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |- ||{{flagicon|یونان|old}} {{flag|یونان}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |} ==1980== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1980!!1981!!1982!!1983!!1984!!1985!!1986!!1987!!1988!!1989 |- |{{flagcountry|کولمبیا}}<ref>{{cite web |url=http://www.idhvalle-pnud.org/documentos/VIOLENCIA_Y_CRIMINALIDAD_Y_EXCLUSION_EN_EL_VALLE_DEL_CAUCA.pdf |title=Violencia, Criminalidad y Exclusion en el Valle del Cauca |accessdate=2008-12-20 |format=PDF |page=46 |publisher=Informe Regional de Desarrollo Humano 2008 |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726170616/http://www.idhvalle-pnud.org/documentos/VIOLENCIA_Y_CRIMINALIDAD_Y_EXCLUSION_EN_EL_VALLE_DEL_CAUCA.pdf |archivedate=2011-07-26 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|36 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|41 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|53 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|62 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|68 |- |{{flagcountry|برازیل}}<ref>{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/pdf/13042004sintese2003.pdf |title=Síntese de Indicadores Sociais 2003 |accessdate=2007-05-15 |date=2004-04 |work=Síntese de Indicadores Sociais 2003 |publisher=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (برازیل)}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ipeadata.gov.br/ipeaweb.dll/ipeadata?SessionID=1873609183&Tick=1229772007262&VAR_FUNCAO=Ser_Fontes%28407%29&Mod=S |title=Taxa de homicídios |accessdate=2008-12-20 |publisher=Instituto de Pesquisa Econômica Aplicada |language=Portuguese}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->11.7<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.2 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.1 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.6 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20.2 |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="uam" /> | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|20 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |- |{{flagcountry|جمیکا}}<ref name="un37820" /> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|42 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|20 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |- |{{flagcountry|وینزویلا}}<ref>{{cite web|url=http://www.oas.org/dsp/documentos/Publicaciones/Seg%20Publica-%20وینزویلا%20y%20بولیویا.pdf |title=Informe Organizacion de los Estados Americanos, Fuente: CICPC pag: 5|accessdate=2007-07-04 |format=PDF |page=5 |language=Spanish}}</ref> || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |- |{{flagcountry|Soviet Union}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.4 |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="un37820" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.7 |- |{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.05 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.63 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.74 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.87 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.17 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.89 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.52 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.91 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.33 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.72 |- |{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |- |{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |- |{{flagcountry|کینیڈا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |- |{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#8080ff;"|1.66 |style="background:#8080ff;"|1.64 |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.77 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.54 |style="background:#8080ff;"|1.54 |style="background:#8080ff;"|1.92 |style="background:#8080ff;"|1.57 |style="background:#8080ff;"|1.79 |- |{{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.7|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.3 |- |{{flagcountry|ناروے}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.3 |- |{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.2 |- |{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |- |{{flagcountry|فرانس}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |- |{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.0 |- |{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.0 |- |{{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.0 |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#8080ff;"|1.44 |style="background:#8080ff;"|1.49 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.30 |style="background:#8080ff;"|1.17 |style="background:#8080ff;"|1.06 |- |{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#8080ff;"|1.11 |style="background:#8080ff;"|1.01 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#8080ff;"|1.08 |style="background:#8080ff;"|1.07 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|1.09 |style="background:#8080ff;"|1.04 |- |{{flagcountry|یونان}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |} ==1990== {| class="wikitable sortable" !ملک!!1990!!1991!!1992!!1993!!1994!!1995!!1996!!1997!!1998!!1999 |- |{{flagcountry|سوازی لینڈ}}<ref name="un7">{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/seventh_survey/7sv.pdf |title=Seventh United Nations survey of crime trends and operations of criminal justice systems, covering the period 1998 - 2000 |accessdate=2006-12-01 |format=PDF |publisher=United Nations Office on drugs and crime division for policy analysis and public affairs |pages=13–15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050131174031/http://www.unodc.org/pdf/crime/seventh_survey/7sv.pdf |archivedate=2005-01-31 |dead-url=no }}</ref>|| || || || || || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|90.77 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->88.48<!--d--> |- |{{flagcountry|کولمبیا}}<ref name="paho" /><ref name="sigob">{{cite web |url=http://www.sigob.gov.co/est/indicador.aspx?id=307&f=2019 |title=Tasa Nacional de Homicidios por año |accessdate=2007-02-23 |publisher=SIGOB |language=Spanish |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707053250/http://www.sigob.gov.co/est/indicador.aspx?id=307&f=2019 |dead-url=yes }} (Web browsers need to spoof the [[user agent]] to Internet Explorer 5.5+.)</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|70.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|79.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|78.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|76.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|71.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|66.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|67.8 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|63.3 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|56.6 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|58.6 |- |{{flagicon|جنوبی افریقہ|1928}}{{flagcountry|جنوبی افریقہ}}<ref>{{cite web |url=http://www.issafrica.org/CJM/stats0903/murder.htm |title=SAPS: Crime Statistics |accessdate=2007-10-13 |publisher=Institute for Security Studies |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927192342/http://www.issafrica.org/CJM/stats0903/murder.htm |dead-url=yes }}</ref>|| || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|70 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->68<!--d--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->64<!--d--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->60<!--d--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->59<!--d--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->55<!--d--> |- |{{flagcountry|البانیہ}}<ref name="un6">{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/sixthsurvey/publication_by_variable_screen.pdf |title=Sixth United Nations survey of crime trends and operations of criminal justice systems, covering the period 1995 - 1997 |accessdate=2006-12-02 |format=PDF |publisher=United Nations crime reduction and analysis branch, office for drug control and crime prevention |pages=13–15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060823023901/http://www.unodc.org/pdf/crime/sixthsurvey/publication_by_variable_screen.pdf |archivedate=2006-08-23 |dead-url=no }}</ref>|| || || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|6.46 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.55<!--u--> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--ui-->46.39<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}}<ref>{{cite web|url=http://www.ہونڈوراسinfo.hn/pub/Estudios/Delincuencia_criminalidad.pdf |title=Delincuencia y criminalidad en las estadísticas de ہونڈوراس, 1996-2000 |accessdate=2008-11-28 |format=PDF |page=61 |publisher=Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo |language=Spanish}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_384.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en ہونڈوراس (1999 –2006) |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |publisher=OCAVI |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023754/http://www.ocavi.com/docs_files/file_384.pdf |archivedate=2008-02-28 |dead-url=no }}</ref> || || || || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|41 |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}}<ref name="ocavisv">{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_386.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en ایل سیلواڈور (1999 –2006) |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023755/http://www.ocavi.com/docs_files/file_386.pdf |archivedate=2008-02-28 |dead-url=no }}</ref> || || || || || || || || || |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|36 |- |{{flagcountry|جمیکا}}<ref name="un37820" /> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|28 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|42 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |- |{{flagcountry|وینزویلا}}<ref>{{cite web|url=http://www.oas.org/dsp/documentos/Publicaciones/Seg%20Publica-%20وینزویلا%20y%20بولیویا.pdf |title= Informe Organizacion de los Estados Americanos, Fuente: CICPC pag: 5|accessdate=2007-07-04 |format=PDF |page=5 |language=Spanish}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|18 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|19 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |- |{{flagcountry|برازیل}}<ref name="paho" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19.3 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}}<ref>{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/research/Central_America_Study_2007.pdf |title=CRIME AND DEVELOPMENT IN CENTRAL AMERICA |accessdate=2008-09-26 |format=PDF |page=55 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref><ref name="ocavigu">{{cite web|url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_385.pdf|title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en گوئٹے مالا (1999 –2006)|accessdate=2007-12-26|format=PDF|publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023753/http://www.ocavi.com/docs_files/file_385.pdf|archivedate=2008-02-28|dead-url=no}}</ref> | | |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|<!--di-->24<!--d--> |- |{{flagcountry|روس}}/{{flagcountry|Soviet Union}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.2 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.2 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23.0 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30.6 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21.9 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21.5 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18.03 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->19.27<!--u-->|| |- |{{flagcountry|بیلیز}}<ref>{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/research/Central_America_Study_2007.pdf |title=CRIME AND DEVELOPMENT IN CENTRAL AMERICA |accessdate=2008-09-26 |format=PDF |page=56 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref><ref name="ocavibz">{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_391.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en Belice (1999 –2006) |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203356/http://www.ocavi.com/docs_files/file_391.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> | | | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17.1 |- |{{flagcountry|قازقستان}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.23 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->16.49<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->16.33<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|بہاماس}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.39 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->17.96<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->15.92<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="paho">{{cite web |url=http://www.paho.org/English/AD/DPC/NC/violence-graphs.htm |title=Statistics on homicides, suicides, accidents, injuries, and attitudes towards violence |accessdate=2006-12-09 |publisher=Pan American health organization}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17.8 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.7 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.0 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.93 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->15.13<!--u--> |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="un37820" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |- |{{flagcountry|ایکواڈور}}<ref name="paho" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.8 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.2 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.0 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15.1 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.8 |- |{{flagcountry|پورٹو ریکو}}<ref>{{cite web |url=http://www.fbi.gov/ucr/Cius_99/99crime/99c2_13.pdf |title=Crime Index Tabulations |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |page=80 |publisher=Federal Bureau of Investigation |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011130012108/http://www.fbi.gov/ucr/Cius_99/99crime/99c2_13.pdf |archivedate=2001-11-30 |dead-url=no }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> | | | | | | | | | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.6 |- |{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}}<ref name="ocavidr">{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_387.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en República Dominicana (1999 –2006) |accessdate=2008-08-16 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203354/http://www.ocavi.com/docs_files/file_387.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> | | | | | | | | | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14.39 |- |{{flagcountry|بوٹسوانا}}<ref name="winslow-interpol-بوٹسوانا">{{cite web |url=http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/rwinslow/africa/%D8%A8%D9%88%D9%B9%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7.html |title=Comparative criminology: بوٹسوانا |accessdate=2007-12-10 |last=Jackson |first=Lorena D. |work=A comparative criminology tour of the world |publisher=San Diego State University |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010812/http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/rwinslow/africa/%D8%A8%D9%88%D9%B9%D8%B3%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7.html%0A |dead-url=yes }}</ref>|| || || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.87|| || || |- |{{flagcountry|پیراگوئے}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.40 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->11.83<!--d--> |- |{{flagcountry|استونیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16.58 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->14.60<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->12.21<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->13.94<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->11.32<!--d--> |- |{{flagcountry|نکاراگوا}}<ref name="unodc">{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/research/Central_America_Study_2007.pdf |title=CRIME AND DEVELOPMENT IN CENTRAL AMERICA |accessdate=2008-09-26 |format=PDF |page=53 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref><ref name="unodc2">{{cite web|url=http://www.unodc.org/pdf/research/Central_America_Study_2007.pdf |title=CRIME AND DEVELOPMENT IN CENTRAL AMERICA |accessdate=2008-09-26 |format=PDF |page=57 |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |- |{{flagcountry|زیمبیا}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.02 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->10.85<!--u--> |- |{{flagcountry|پیرو}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12.52 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->12.13<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.28<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|سری لنکا}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.91 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.70<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.98<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|پاناما}}<ref name="unodc2" /><ref name="ocavipa">{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_380.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en Panamá (1999 –2006) |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203355/http://www.ocavi.com/docs_files/file_380.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |- |{{flagcountry|بیلاروس}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.29 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.42<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.94<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->10.26<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->9.74<!--d--> |- |{{flagcountry|لٹویا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11.45 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.76<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--ui-->11.03<!--u--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.21<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->9.50<!--d--> |- |{{flagcountry|یوگنڈا}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.92 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.15<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.45<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|پاپوا نیو گنی}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.28 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.99<!--d--> |- |{{flagcountry|کرغیزستان}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11.85 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->11.34<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->9.47<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.86<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.90<!--u--> |- |{{flagcountry|بارباڈوس}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.54 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.64<!--u--> |- |{{flagcountry|یوکرین}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.55 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.58<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.35<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.34<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.52<!--u--> |- |{{flagcountry|تھائی لینڈ}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.65 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.46<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.90<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.56<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.39<!--d--> |- |{{flagcountry|لتھووینیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13.51 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.92<!--d--> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|<!--di-->10.55<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.40<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->8.35<!--d--> |- |{{flagcountry|فلپائن}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.69<!--d--> |- |{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}<ref name="TriniCrime">{{cite web |url=http://trinidad.usembassy.gov/reducing_crime_and_delinquency.html |title=SAPS: WHAT WORKS? Reducing Crime and Delinquency |accessdate=2008-02-21 |archive-date=2007-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010062835/http://trinidad.usembassy.gov/reducing_crime_and_delinquency.html |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref>|| || || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.66 |- |{{flagcountry|تاجکستان}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.27 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.47<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.63<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|مالدووا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.39 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.91<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.14<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.49<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.62<!--u--> |- |{{flagcountry|تنزانیہ}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.49<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.52<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|ارجنٹائن}}<ref name="paho" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.83 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->8.52<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->9.15<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.22<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.29<!--u--> |- |{{flagcountry|زمبابوے}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.85 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->6.73<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.18<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->6.38<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->7.04<!--u--> |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" /><ref name = "unodc" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.45 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->5.53<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->6.06<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->6.13<!--u--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->6.57<!--u--> |- |{{flagcountry|يمن}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.70 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->6.02<!--u--> |- |{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="fbi1950">{{cite web |url=http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/homicide/tables/totalstab.htm |title=Homicide victimization, 1950-2004 |accessdate=2006-12-08 |work=FBI, Uniform Crime Reports, 1950-2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060929071718/http://www.ojp.usdoj.gov/bjs/homicide/tables/totalstab.htm |archivedate=2006-09-29 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.22 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->7.41<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->6.80<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3<!--un 5.19--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7<!--un 4.55--> |- |{{flagcountry|جارجیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.22 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.98<!--d--> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--ui-->5.25<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.47<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->4.86<!--u--> |- |{{flagcountry|پولینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.21 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.26<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.09<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->4.83<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.70<!--d--> |- |{{flagcountry|انڈورہ}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.36|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.69|| || |- |{{flagcountry|آرمینیا}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->3.82<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->4.10<!--u--> |- |{{flagcountry|یوراگوئے}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.71 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->4.11<!--u--> |- |{{flagcountry|بلغاریہ}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.88 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->5.24<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.79<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.61<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.98<!--d--> |- |{{flagcountry|سیچیلیس}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.88 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.75<!--d--> |- |{{flagcountry|بھارت}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.03 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.98<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.90<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->3.94<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.72<!--d--> |- |{{flagcountry|آذربائیجان}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.90 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|<!--di-->5.29<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.74<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.54<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.03<!--d--> |- |{{flagcountry|پرتگال}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.11 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.94<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.83<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.41<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.99<!--d--> |- |{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.86 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.99<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.70<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.19<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.77<!--u--> |- |{{flagcountry|اسرائیل}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.02 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.06<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.67<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|سلوواکیہ}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.37 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.61<!--u--> |- |{{flagcountry|ملائشیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.92 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.12<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.49<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.83<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.59<!--d--> |- |{{flagcountry|شمالی آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p14" /> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.48 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.80 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.46 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.22 |style="background:#8080ff;"|1.44 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.33 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.51|| || |- |{{flagcountry|مجارستان}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.89 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.66<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.85<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.86<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.50<!--d--> |- |{{flagcountry|کروشیا}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.48 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.56<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.48<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|مالدیپ}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.82|| |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.35|| || |- |{{flagcountry|جنوبی کوریا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.31 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.40<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.56<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.10<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.12<!--u--> |- |{{flagcountry|چین}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.27 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.09<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.12<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|رومانیہ}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.34 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.19<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->3.07<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.49<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.07<!--d--> |- |{{flagcountry|ٹونگا}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.06 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.05<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.04<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|موریشس}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.23 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->3.00<!--u--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->2.09<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--ui-->2.67<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.96<!--d--> |- |{{flagcountry|مقدونیہ}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.38 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.88<!--d--> |- |{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.80 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.70<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.73<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.52<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.81<!--u--> |- |{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|1.8|| || |- |{{flagcountry|سکاٹ لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p13" /> |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.57 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.56 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.23 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.10 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.57 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.32 |style="background:#8080ff;"|1.72|| || |- |{{flagcountry|چیک جمہوریہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#8080ff;"|1.70 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.68<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.81<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.69<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.67<!--d--> |- |{{flagcountry|فرانس}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.6 |style="background:#8080ff;"|1.65 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.63<!--d--> |- |{{flagcountry|چلی}}<ref name="paho" /> |style="background:#8080ff;"|2.7 |style="background:#8080ff;"|2.9 |style="background:#8080ff;"|2.5 |style="background:#8080ff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|2.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.09 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.88<!--d--> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|<!--di-->4.68<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.52<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.60<!--u--> |- |{{flagcountry|فجی}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.02 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.62<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.60<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|کینیڈا}}<ref name="cfc1987">{{cite web |url=http://www.cfc-ccaf.gc.ca/pol-leg/res-eval/other_docs/factsheets/canus/default_e.asp |title=Firearm crimes, کینیڈا vs. U.S. |accessdate=2006-12-09 |author=Kwing Hung |date=1998-05-13 |work=Comparison of homicides, U.S. and کینیڈا, 1987-1996 |publisher=کینیڈا Firearms Centre |archive-date=2006-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021140234/http://www.cfc-ccaf.gc.ca/pol-leg/res-eval/other_docs/factsheets/canus/default_e.asp |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.82 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.92<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.73<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.68<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.58<!--d--> |- |{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref name="richards-1999-056-p38" /><ref name="nl1992">{{cite web |url=http://www.cbs.nl/nl-nl/menu/themas/mens-maatschappij/rechtsbescherming-veiligheid/publicaties/artikelen/archief/2004/moord-en-doodslag-in-nederland-19922001.htm |title=Moord en doodslag in Nederland, 1992–2001 |accessdate=2006-12-08 |last=Nieuwbeerta |first=Paul |coauthors=Gerlof Leistra |format=PDF |publisher=Centraal bureau voor de statistiek |page=26 |language=Dutch |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010823/https://www.cbs.nl/nl-nl/menu/themas/mens-maatschappij/rechtsbescherming-veiligheid/publicaties/artikelen/archief/2004/moord-en-doodslag-in-nederland-19922001.htm%20%0A%20 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.73 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#8080ff;"|1.58 |style="background:#8080ff;"|1.83 |style="background:#8080ff;"|1.65 |style="background:#8080ff;"|1.81 |style="background:#8080ff;"|1.51 |style="background:#8080ff;"|1.50 |- |{{flagcountry|یونان}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.44 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.61<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.93<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.68<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.48<!--d--> |- |{{flagcountry|England}}, {{flagcountry|Wales}}<ref name="richards-1999-056-p11" /> |style="background:#8080ff;"|1.09 |style="background:#8080ff;"|1.22 |style="background:#8080ff;"|1.13 |style="background:#8080ff;"|1.10 |style="background:#8080ff;"|1.22 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#8080ff;"|1.43 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.45<!--u--> |- |{{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="richards-1999-056-p38" />|| |style="background:#8080ff;"|1.4|| || |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.18<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.42<!--u-->|| || |- |{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.8 |style="background:#8080ff;"|1.77 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.66<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.52<!--d--> |style="background:#8080ff;"|1.52 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.40<!--d--> |- |{{flagcountry|سلووینیا}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.21 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.91<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.81<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.71<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.26<!--u--> |- |{{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.4|| |style="background:#8080ff;"|1.6|| |style="background:#8080ff;"|1.16 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.17<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.23<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.07<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.25<!--u--> |- |{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.7 |style="background:#8080ff;"|1.68 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.53<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.44<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.19<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.22<!--u--> |- |{{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.54<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.18<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.16<!--d--> |- |{{flagcountry|تونس}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.07<!--u--> |- |style="width:200px"|{{flagcountry|جاپان|}} <ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="jpcrime07"/><ref name="jpcrimewp"/><ref name="jpcrimewp2"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#8080ff;"|1.10 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#8080ff;"|1.06 |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.09 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.29<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.60<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.19<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.05<!--d--> |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.6 |style="background:#c0c0ff;"|0.7 |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.16<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.04<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.02<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.01<!--d--> |- |{{flagcountry|سنگاپور}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.02<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.26<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.94<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.01<!--u--> |- |{{flagcountry|انڈونیشیا}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.01<!--u--> |- |{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#8080ff;"|1.4 |style="background:#8080ff;"|1.3 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.5 |style="background:#8080ff;"|1.15 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.31<!--u--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.67<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.92<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--ui-->0.98<!--u--> |- |{{flagcountry|بحرین}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.34<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.97<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|اردن}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.83 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.04<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.95<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|کویت}}<ref name="un6" />|| || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.94|| || || |- |{{flagcountry|ہانگ کانگ}}<ref name="un7" /><ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|<!--di-->1.16<!--d--> |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.54<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.95<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.86<!--d--> |- |{{flagcountry|سعودی عرب}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.47 |style="background:#c0c0ff;"|<!--ui-->0.85<!--u--> |- |{{flagcountry|ناروے}}<ref name="richards-1999-056-p38" /> |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.2 |style="background:#8080ff;"|1.1 |style="background:#8080ff;"|1.0 |style="background:#c0c0ff;"|0.8 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.98<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.86<!--d--> |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.83<!--d--> |- |{{flagcountry|قبرص}}<ref name="un6" />|| || || || || |style="background:#8080ff;"|1.23 |style="background:#8080ff;"|<!--ui-->1.35<!--u--> |style="background:#c0c0ff;"|<!--di-->0.80<!--d-->|| || |- |{{flagcountry|آئس لینڈ}}<ref name="un7" />|| || || || || || || || || |style="background:#c0c0ff;"|0.72 |} ==2000== {| class="wikitable sortable" !ملک!!2000!!2001!!2002!!2003!!2004!!2005!!2006!!2007!!2008!!2009 |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|60 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|60 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|47 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|56 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|65 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|62 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|65 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|57 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|71 |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}}<ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_384.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en ہونڈوراس (1999–2006) |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023754/http://www.ocavi.com/docs_files/file_384.pdf |archivedate=2008-02-28 |dead-url=no }}</ref><ref name="laprensagrafica" /><ref name="iudpas"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|50 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|54 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|56 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|50 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|58 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|67 |- |{{flagcountry|جمیکا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|44 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|40 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|55 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|62 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|50 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|58 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|60 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|62 |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}}<ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_385.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en گوئٹے مالا (1999–2006) |accessdate=2007-12-26 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228023753/http://www.ocavi.com/docs_files/file_385.pdf |archivedate=2008-02-28 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|35 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|36 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|42 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|49 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |- |{{flagcountry|سینٹ کیٹز}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |- |{{flagcountry|وینزویلا}}<ref name="derechos"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|38 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|44 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|49 |- |{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}<ref name="ttcrime"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|46 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |- |{{flagcountry|کولمبیا}}<ref name="چلیprovinces">{{cite web |url=http://www.guncite.com/%DA%A9%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A8%DB%8C%D8%A7n_crime_rpt_2005 |title=کولمبیاn National Police crime report 2005 |accessdate=2006-12-23 |format=PDF |pages=4, 47–48 |publisher=کولمبیاn National Police |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010827/https://guncite.com/%da%a9%d9%88%d9%84%d9%85%d8%a8%db%8c%d8%a7n_crime_rpt_2005%20 |dead-url=yes }}</ref><ref name="medicinalegal"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|64 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|64 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|67 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |- |{{flagcountry|جنوبی افریقہ}}<ref>{{cite web |url=http://www.issafrica.org/CJM/stats0903/murder.htm |title=Murder in the RSA for the period January to December 1994-2002 |accessdate=2007-10-13 |publisher=Institute for Security Studies |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927192342/http://www.issafrica.org/CJM/stats0903/murder.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.saps.gov.za/statistics/reports/crimestats/2010/categories/murder.pdf |title=Murder in RSA for April to March 2003/2004 to 2009/2010 |accessdate=2010-09-22 |format=PDF |publisher=جنوبی افریقہn Police Service |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110125032203/http://www.saps.gov.za/statistics/reports/crimestats/2010/categories/murder.pdf |archivedate=2011-01-25 |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|50 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|48 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|43 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|40 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|40 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|41 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|34 |- |{{flagcountry|بیلیز}}<ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_391.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en Belice (1999–2006) |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203356/http://www.ocavi.com/docs_files/file_391.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |- |{{flagcountry|بہاماس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |- |{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}}<ref name="ocavidr"/><ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |- |{{flagcountry|پاناما}}<ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_380.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en Panamá (1999 –2006) |accessdate=2008-08-14 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203355/http://www.ocavi.com/docs_files/file_380.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |- |{{flagcountry|برازیل}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |- |{{flagcountry|سینٹ لوسیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |- |{{flagcountry|ڈومینیکا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#8080ff;"|1.44 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.3 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |- |{{flagcountry|ایکواڈور}}<ref name="unodcstat"/><ref name="ایکواڈور09">{{Cite web |title=ONU denuncia fuerte aumento de homicidios e impunidad en ایکواڈور |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gZK-OYYamYXmFQOrCvfdjblsx5EA |access-date=2012-01-03 |archive-date=2012-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103053351/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gZK-OYYamYXmFQOrCvfdjblsx5EA |dead-url=no }}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |- |{{flagcountry|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|28 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|19 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|21 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="icesi"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |- |{{flagcountry|روس}}<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/2008/demo/osn/05-07.htm Mortality rate for the main categories of causes of death in روس 1992-2007] [[Goskomstat|Rosstat]] Retrieved on Feb 04, 2010</ref><ref>[http://www.gks.ru/free_doc/2009/demo/edn12-09.htm Demographic statistics for the روسn Federation in 2009] [[Goskomstat|Rosstat]] Retrieved on July 24, 2009</ref><ref name="روس2010">{{cite web|url=http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=ru&u=http://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/edn12-10.htm&ei=ZkKjTdS9CI6-tgfPz7WGAw&sa=X&oi=translate&ct=result&resnum=1&ved=0CB0Q7gEwAA&prev=/search%3Fq%3Dhttp://www.gks.ru/free_doc/2010/demo/edn12-10.htm%26hl%3Den%26sa%3DG%26biw%3D1440%26bih%3D703%26prmd%3Divns |title=Vital statistics by the Subjects of the روسn Federation |accessdate=2011-04-03 |publisher=Rosstat}}</ref><ref>http://www.gks.ru/bgd/free/b11_00/IssWWW.exe/Stg/dk10/8-0.htm</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|28 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|30 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|29 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|27 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |- |{{flagcountry|نکاراگوا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_383.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en نکاراگوا (1999–2006) |accessdate=2008-12-29 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207034553/http://www.ocavi.com/docs_files/file_383.pdf |archivedate=2009-02-07 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |- |{{flagcountry|پیراگوئے}}<ref name="un7"/><ref name="un10">{{cite web|url=http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/Tenth-United-Nations-Survey-on-Crime-Trends-and-the-Operations-of-Criminal-Justice-Systems.html|title=The Tenth United Nations Survey of Crime Trends and Operations of Criminal Justice Systems |accessdate=2009-08-25|publisher=United Nations Office on Drugs and Crime}}</ref><ref name="unodc0310"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 | | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 | | |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref>{{cite web |url=http://www.ocavi.com/docs_files/file_382.pdf |title=Número de Víctimas y Tasas de Homicidios Dolosos en کوسٹاریکا (1999–2006) |accessdate=2008-08-16 |format=PDF |publisher=Observatorio Centroamericano sobre Violencia |language=Spanish |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819203353/http://www.ocavi.com/docs_files/file_382.pdf |archivedate=2008-08-19 |dead-url=no }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |- |{{flagcountry|قازقستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 | |- |{{flagcountry|یوگنڈا}}<ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/> | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.7 | |- |{{flagcountry|انڈونیشیا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="unodc0310"/> | | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 | |- |{{flagcountry|کرغیزستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |- |{{flagcountry|منگولیا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="un10"/><ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/> | | | |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |- |{{flagcountry|پاکستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff"|7.3 |- |{{flagcountry|استونیا}}<ref name="euro1"/><ref name="ee-stat"/> |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|14 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |- |{{flagcountry|بارباڈوس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.3 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |- |{{flagcountry|بولیویا}}<ref name="unodcstat"/> | | | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |- |{{flagcountry|یوراگوئے}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 |- |{{flagcountry|گریناڈا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|15 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |- |{{flagcountry|مالدووا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |- |{{flagcountry|لتھووینیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.9 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |- |{{flagcountry|فلپائن}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |- |{{flagcountry|تھائی لینڈ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |- |{{flagcountry|یوکرین}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.8 |style="background:#000090;color:#ffffff;"|10.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |- |{{flagcountry|پیرو}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.2 |- |{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref>{{cite web|url=http://www2.fbi.gov/ucr/cius2009/data/table_01.html |title=Crime in the ریاستہائے متحدہ امریکہ by Volume and Rate per 100,000 Inhabitants, 1989–2009 |accessdate=2011-02-15 |date=2009-09 |work=Crime in the ریاستہائے متحدہ امریکہ 2009 |publisher=Department of Justice — Federal Bureau of Investigation (ریاستہائے متحدہ امریکہ)}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/compendia/statab/2010/tables/10s0301.pdf|title=Table 301. Homicide Trends: 1980 to 2005|accessdate=20 November 2010}}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.0 |- |{{flagcountry|بیلاروس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |- |{{flagcountry|لٹویا}}<ref name="لٹویا"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |- |{{flagcountry|جارجیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.7 |- |{{flagcountry|کیوبا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 | |- |{{flagcountry|سری لنکا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/> | | | |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.4 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |- |{{flagcountry|سرینام}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|17 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|14 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |- |{{flagcountry|ترکمانستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.7 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.4 | | | |- |{{flagcountry|موریشس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |- |{{flagcountry|يمن}}<ref name="un7"/><ref name="unodc0310"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |- |{{flagcountry|مونٹینیگرو}}<ref name="euro2"/><ref name="euro3"/> | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |- |{{flagcountry|ترکی}}<ref name="euro1"/><ref name="euro2"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.1 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 | |- |{{flagcountry|تائیوان}}<ref name="تائیوان"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |- |{{flagcountry|کمبوڈیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 | | | | |- |{{flagcountry|بھارت}}<ref name="unodcstat"/><ref>[http://ncrb.nic.in/crimeinبھارت.htm Crime in بھارت]</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |- |{{flagcountry|ارجنٹائن}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.2 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.6 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.9 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.5 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |- |{{flagcountry|چلی}}<ref name="undata"/> | | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |- |{{flagcountry|کوسووہ}}<ref name="euro3"/> | | | | | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |- |{{flagcountry|ازبکستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 | |- |{{flagcountry|ایران}}<ref name="unodcstat"/><ref name="un9">{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/research/9th_survey/CTS9ByIndicatorExtract.pdf |title=Ninth United Nations survey of crime trends and operations of criminal justice systems |accessdate=2006-12-01 |format=PDF |publisher=United Nations Office on drugs and crime |pages=1–9 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200613095304/http://www.unodc.org/pdf/research/9th_survey/CTS9ByIndicatorExtract.pdf |archivedate=2020-06-13 |dead-url= }}</ref> | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |- |{{flagcountry|البانیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|9.0 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 | |- |{{flagcountry|لیبیا}}<ref name="unodc0310"/> | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 | | | | | |- |{{flagcountry|جنوبی کوریا}}<ref name="unodcstat"/><ref>{{cite web|title=Status for occurrence and arrest of 5 major crimes|url=http://www.police.go.kr/eng/index.jsp}}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |- |{{flagcountry|فجی}}<ref name="unodc0310"/> | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 | | | | | |- |{{flagcountry|لیختینستائن}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |- |{{flagcountry|نیپال}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |- |{{flagcountry|بنگلہ دیش}}<ref name="بنگلہ دیش"/> | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |- |{{flagcountry|مالدیپ}}<ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/><ref name="un8">{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf |title=Eighth United Nations survey of crime trends and operations of criminal justice systems, covering the period 2001 - 2002 |accessdate=2006-12-02 |format=PDF |publisher=United Nations Office on drugs and crime division for policy analysis and public affairs |pages=28–29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060423044155/http://www.unodc.org/pdf/crime/eighthsurvey/8sv.pdf |archivedate=2006-04-23 |dead-url=no }}</ref> | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.73 | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 | |- |{{flagcountry|شام}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |- |{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |- |{{flagcountry|ملائشیا}}<ref name="un7"/><ref name="un10"/><ref name="unodc0310"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 | | | |- |{{flagcountry|آرمینیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="nzl"/> |style="background:#8080ff;"|1.63 |style="background:#8080ff;"|1.55 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.61 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.77 |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.54 |style="background:#8080ff;"|1.55 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|سربیا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="euro3"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|1.59 |style="background:#8080ff;"|1.89 |style="background:#8080ff;"|1.76 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |- |{{flagcountry|آذربائیجان}}<ref name="un7"/><ref name="unodcstat"/><ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/><ref name="un8"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 | |- |{{flagcountry|اسرائیل}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#8080ff;"|1.94 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |- |{{flagcountry|قبرص}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.16 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.43 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.57 |style="background:#8080ff;"|1.41 |style="background:#8080ff;"|1.14 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |- |{{flagcountry|رومانیہ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.93 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.96 |- |{{flagcountry|بلغاریہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.91 |- |{{flagcountry|ویتنام}}<ref name="unodc0310"/> | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.8 |style="background:#8080ff;"|1.72 |style="background:#8080ff;"|1.85 | | |style="background:#8080ff;"|1.85 |- |{{flagcountry|کینیڈا}}<ref>{{cite web|url=http://www41.statcan.gc.ca/2007/2693/grafx/htm/ceb2693_000_2-eng.htm#table|title=Homicides in کینیڈا|work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2007-09-07|accessdate=2011-07-21|archive-date=2012-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120328015059/http://www41.statcan.gc.ca/2007/2693/grafx/htm/ceb2693_000_2-eng.htm#table|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/081023/t081023a-eng.htm|title=Homicides by province/territory |work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2008-10-23|accessdate=2009-07-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/091028/dq091028a-eng.htm|title=Homicide in کینیڈا |work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2009-10-28|accessdate=2009-10-28}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/101026/dq101026a-eng.htm|title=Homicide in کینیڈا |work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2010-10-26|accessdate=2010-11-11}}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.78 |style="background:#8080ff;"|1.78 |style="background:#8080ff;"|1.86 |style="background:#8080ff;"|1.74 |style="background:#8080ff;"|1.95 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.05 |style="background:#8080ff;"|1.86 |style="background:#8080ff;"|1.80 |style="background:#8080ff;"|1.83 |style="background:#8080ff;"|1.81 |- |{{flagcountry|بوسنیا و ہرزیگووینا}}<ref name="euro3"/><ref name="undata"/> | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.9 |style="background:#8080ff;"|1.80 |style="background:#8080ff;"|1.85 |style="background:#8080ff;"|1.93 |style="background:#8080ff;"|1.72 |style="background:#8080ff;"|1.80 |style="background:#8080ff;"|1.76 |- |{{flagcountry|تاجکستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.9 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.76 | |- |{{flagcountry|مقدونیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.75 |style="background:#8080ff;"|1.75 |- |{{flagcountry|بیلجیم}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.74 |- |{{flagcountry|چیک جمہوریہ}}<ref name="euro2"/><ref name="Statistika ministerstva vnitra České republiky">{{cite web|url=http://www.policie.cz/clanek/statisticke-prehledy-kriminality-327216.aspx|year=2010|title=Statistické přehledy kriminality|work=Ministerstvo vnitra ČR|access-date=2018-01-02|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010728/https://www.policie.cz/clanek/statisticke-prehledy-kriminality-327216.aspx|dead-url=yes}}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#8080ff;"|1.82 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.90 |style="background:#8080ff;"|1.94 |style="background:#8080ff;"|1.74 |- |{{flagcountry|اردن}}<ref name="undata">{{Cite web |title=Intentional homicide rate per 100,000 population. UN |url=http://data.un.org/Data.aspx?d=UNODC&f=tableCode:1&c=2,3,5,7,9,11,12&s=countryName:asc,yr:desc&v=1 |access-date=2018-01-02 |archive-date=2012-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612232155/http://data.un.org/Data.aspx?d=UNODC&f=tableCode:1&c=2,3,5,7,9,11,12&s=countryName:asc,yr:desc&v=1 |dead-url=yes }}</ref> | | | |style="background:#8080ff;"|1.91 |style="background:#8080ff;"|1.83 |style="background:#8080ff;"|1.20 |style="background:#8080ff;"|1.74 | | | |- |{{flagcountry|میانمار}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.78 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.61 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.60 | | |- |{{flagcountry|سلوواکیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.7 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.96 |style="background:#8080ff;"|1.64 |style="background:#8080ff;"|1.64 |style="background:#8080ff;"|1.73 |style="background:#8080ff;"|1.54 |- |{{flagcountry|مجارستان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.63 |style="background:#8080ff;"|1.73 |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.39 |- |{{flagcountry|کویت}}<ref name="unodc0310"/><ref name="un8"/> | |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#8080ff;"|1.15 |style="background:#8080ff;"|1.38 | | | | | |- |{{flagcountry|مراکش}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.60 |style="background:#8080ff;"|1.86 |style="background:#8080ff;"|1.57 |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#8080ff;"|1.56 |style="background:#8080ff;"|1.54 |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.36 |style="background:#8080ff;"|1.37 |- |{{flagcountry|یونان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#c0c0ff;"|0.91 |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.96 |style="background:#c0c0ff;"|0.74 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#8080ff;"|1.35 |- |{{flag|جمہوریہ آئرلینڈ}}<ref name="euro1"/><ref name="جمہوریہ آئرلینڈ"/> |style="background:#8080ff;"|1.48 |style="background:#8080ff;"|1.51 |style="background:#8080ff;"|1.51 |style="background:#8080ff;"|1.31 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.58 |style="background:#8080ff;"|1.66 |style="background:#8080ff;"|1.97 |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#8080ff;"|1.35 |- |{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="آسٹریلیا2009">[http://www.ausstats.abs.gov.au/ausstats/subscriber.nsf/0/990A014955F3818DCA2577360017E331/$File/45100_2009.pdf Recorded Crime - Victims آسٹریلیا 2009] p. 15</ref> |style="background:#8080ff;"|1.89 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#8080ff;"|1.86 |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#8080ff;"|1.50 |style="background:#8080ff;"|1.48 |style="background:#8080ff;"|1.56 |style="background:#8080ff;"|1.35 |style="background:#8080ff;"|1.37 |style="background:#8080ff;"|1.34 |- |{{flagcountry|انڈورہ}}<ref name="unodc0310">[http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Pivot_by_ملک.20100201.xls Homicide statistics, Trends (2003-2008)] UNODC. Retrieved on 2011-01-23.</ref> | | | | |style="background:#8080ff;"|1.30 | | | | | |- |{{flagcountry|پولینڈ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.72 |style="background:#8080ff;"|1.64 |style="background:#8080ff;"|1.45 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#8080ff;"|1.29 |- |{{flagcountry|مصر}}<ref name="unodcstat"/> | | | |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |style="background:#c0c0ff;"|0.44 |style="background:#c0c0ff;"|0.70 |style="background:#c0c0ff;"|0.39 |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#8080ff;"|1.01 |style="background:#8080ff;"|1.24 |- |{{flagcountry|پرتگال}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.01 |style="background:#8080ff;"|1.14 |style="background:#8080ff;"|1.42 |style="background:#8080ff;"|1.37 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.74 |style="background:#8080ff;"|1.17 |style="background:#8080ff;"|1.22 |- |{{flagcountry|بھوٹان}}<ref name="unodcstat"/><ref>{{Cite web |title=Statistical Yearbook of بھوٹان 2010 |url=http://www.nsb.gov.bt/pub/syb/syb2010.pdf |access-date=2011-08-25 |archive-date=2011-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825200300/http://www.nsb.gov.bt/pub/syb/syb2010.pdf |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#c0c0ff;"|0.80 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.3 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.33 |style="background:#8080ff;"|1.16 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#8080ff;"|1.17 |- |{{flagcountry|برطانیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.71 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#8080ff;"|1.75 |style="background:#8080ff;"|1.60 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.42 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#8080ff;"|1.26 |style="background:#8080ff;"|1.17 |- |{{flagcountry|چین}}<ref name="unodcstat"/> | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.0 |style="background:#8080ff;"|1.89 |style="background:#8080ff;"|1.90 |style="background:#8080ff;"|1.59 |style="background:#8080ff;"|1.37 |style="background:#8080ff;"|1.22 |style="background:#8080ff;"|1.12 | |- |{{flagcountry|کروشیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#8080ff;"|1.85 |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#8080ff;"|1.55 |style="background:#8080ff;"|1.87 |style="background:#8080ff;"|1.53 |style="background:#8080ff;"|1.67 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.61 |style="background:#8080ff;"|1.11 |- |{{flagcountry|فرانس}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.74 |style="background:#8080ff;"|1.72 |style="background:#8080ff;"|1.82 |style="background:#8080ff;"|1.60 |style="background:#8080ff;"|1.59 |style="background:#8080ff;"|1.55 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.30 |style="background:#8080ff;"|1.31 |style="background:#8080ff;"|1.09 |- |{{flagcountry|سعودی عرب}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#8080ff;"|1.11 |style="background:#8080ff;"|1.33 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.30 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#8080ff;"|1.04 | | |- |{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="euro1"/><ref name="euro2"/><ref name="ڈنمارک"/> |style="background:#8080ff;"|1.48 |style="background:#8080ff;"|1.16 |style="background:#8080ff;"|1.08 |style="background:#8080ff;"|1.52 |style="background:#8080ff;"|1.11 |style="background:#8080ff;"|1.29 |style="background:#c0c0ff;"|0.83 |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#8080ff;"|1.01 |- |{{flagcountry|لکسمبرگ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.92 |style="background:#8080ff;"|1.37 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |style="background:#c0c0ff;"|0.70 |style="background:#c0c0ff;"|0.44 |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#8080ff;"|1.92 |style="background:#8080ff;"|1.47 |style="background:#8080ff;"|1.45 |style="background:#8080ff;"|1.01 |- |{{flagcountry|سویڈن}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.95 |style="background:#8080ff;"|1.11 |style="background:#c0c0ff;"|0.93 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#c0c0ff;"|0.89 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |- |{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.31 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#8080ff;"|1.23 |style="background:#8080ff;"|1.04 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |- |{{flagcountry|مالٹا}}<ref name="euro1">{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-07-015/EN/KS-SF-07-015-EN.PDF |title=Crime and Criminal Justice (report 2007) |accessdate=2012-01-20 |last= |first= |format=PDF |publisher=Eurostat |page=4 |language=}}</ref><ref name="euro2">{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-10-058/EN/KS-SF-10-058-EN.PDF |title=Crime and Criminal Justice (report 2010) |accessdate=2012-01-20 |last= |first= |format=PDF |publisher=Eurostat |page=7 |language=}}</ref><ref name="euro3">{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-SF-12-006/EN/KS-SF-12-006-EN.PDF |title=Crime and Criminal Justice (report 2012) |accessdate=2012-01-20 |last= |first= |format=PDF |publisher=Eurostat |page=8 |language=}}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.05 |style="background:#8080ff;"|1.28 |style="background:#8080ff;"|1.27 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#8080ff;"|1.75 |style="background:#c0c0ff;"|0.99 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#8080ff;"|1.46 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |- |{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=7052eng&D1=89,92&D2=0&D3=0&D4=31-40&LA=EN&HDR=G3,G1,G2&STB=T&VW=T Dutch homicide statistic 2000-2009]</ref> |style="background:#8080ff;"|1.13 |style="background:#8080ff;"|1.26 |style="background:#8080ff;"|1.21 |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#8080ff;"|1.17 |style="background:#8080ff;"|1.07 |style="background:#c0c0ff;"|0.78 |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#c0c0ff;"|0.91 |style="background:#c0c0ff;"|0.93 |- |{{flagcountry|قطر}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.17 | | |style="background:#c0c0ff;"|0.61 |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.73 |style="background:#c0c0ff;"|0.20 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.5 |style="background:#c0c0ff;"|0.93 | |- |{{flagcountry|متحدہ عرب امارات}}<ref name="un9"/> | | | |style="background:#8080ff;"|1.12 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#8080ff;"|1.36 |style="background:#c0c0ff;"|0.92 | | | |- |{{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.43 |style="background:#8080ff;"|1.38 |style="background:#8080ff;"|1.41 |style="background:#8080ff;"|1.23 |style="background:#8080ff;"|1.20 |style="background:#8080ff;"|1.09 |style="background:#8080ff;"|1.08 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |style="background:#c0c0ff;"|0.90 |- |{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="جرمنی"/> |style="background:#8080ff;"|1.25 |style="background:#8080ff;"|1.14 |style="background:#8080ff;"|1.17 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#8080ff;"|1.06 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#c0c0ff;"|0.92 |style="background:#c0c0ff;"|0.88 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |- |{{flagcountry|بحرین}}<ref name="un10"/><ref name="unodc0310"/><ref name="un9"/> | | | |style="background:#c0c0ff;"|0.43 |style="background:#c0c0ff;"|0.98 |style="background:#c0c0ff;"|0.55 |style="background:#c0c0ff;"|0.94 |style="background:#c0c0ff;"|0.53 |style="background:#c0c0ff;"|0.77 | |- |{{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.96 |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|1.19 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#8080ff;"|1.07 |style="background:#8080ff;"|1.01 |style="background:#c0c0ff;"|0.80 |style="background:#c0c0ff;"|0.68 |style="background:#c0c0ff;"|0.71 |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |- |{{flagcountry|ناروے}}<ref name="ناروے"/> |style="background:#8080ff;"|1.18 |style="background:#c0c0ff;"|0.73 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |style="background:#8080ff;"|1.05 |style="background:#c0c0ff;"|0.85 |style="background:#c0c0ff;"|0.63 |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#c0c0ff;"|0.70 |style="background:#c0c0ff;"|0.57 |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |- |{{flagcountry|سلووینیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.81 |style="background:#8080ff;"|1.41 |style="background:#8080ff;"|1.81 |style="background:#8080ff;"|1.05 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.60 |style="background:#8080ff;"|1.24 |style="background:#c0c0ff;"|0.55 |style="background:#c0c0ff;"|0.64 |- |{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#c0c0ff;"|0.81 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.72 |style="background:#c0c0ff;"|0.66 |style="background:#c0c0ff;"|0.73 |style="background:#c0c0ff;"|0.54 |style="background:#c0c0ff;"|0.55 |style="background:#c0c0ff;"|0.51 |- |{{flagcountry|سنگاپور}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.94 |style="background:#c0c0ff;"|0.75 |style="background:#c0c0ff;"|0.55 |style="background:#c0c0ff;"|0.59 |style="background:#c0c0ff;"|0.46 |style="background:#c0c0ff;"|0.49 |style="background:#c0c0ff;"|0.39 |style="background:#c0c0ff;"|0.39 |style="background:#c0c0ff;"|0.38 |style="background:#c0c0ff;"|0.51 |- |{{flagcountry|جاپان}}<ref name="jpstatyb2"/><ref name="jpstatyb25"/><ref name="unodcstat"/> |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.62 |style="background:#c0c0ff;"|0.60 |style="background:#c0c0ff;"|0.56 |style="background:#c0c0ff;"|0.50 |style="background:#c0c0ff;"|0.49 |style="background:#c0c0ff;"|0.44 |style="background:#c0c0ff;"|0.46 |style="background:#c0c0ff;"|0.40 |- |{{flagcountry|آئس لینڈ}}<ref name="euro1"/><ref name="euro3"/> |style="background:#8080ff;"|1.79 |style="background:#c0c0ff;"|0.35 |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#8080ff;"|1.03 |style="background:#8080ff;"|1.02 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.65 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.31 |- |{{flagcountry|موناکو}}<ref name="unodc0310"/> | | | | |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.1 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 |style="background:#c0c0ff;"|0.00 | |} ==2010== {| class="wikitable sortable" !ملک!!2010!!2011 |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}}<ref name="unodcstat">[http://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/homicide.html UNODC Homicide Statistics]</ref><ref name="laprensagrafica">{{cite web|url=http://multimedia.laprensagrafica.com/pdf/2011/03/20110322-PDF-Informe-0311-Homicidios-en-Centroamerica.pdf |title=Homicidios en Centroamérica |accessdate=2011-08-02 |format=PDF |pages=1, 3 |publisher=La Prensa Grafica de ایل سیلواڈور |language=Spanish}}</ref><ref name="iudpas">{{cite web |url=http://iudpas.org/pdfs/NEd24EneDic2011.pdf |title=Muertes Violentas y No Intencionales |accessdate=2012-06-05 |format=PDF |page=4 |publisher=Instituto Universitario en Democracia, Paz y Seguridad |language=Spanish |archive-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802165001/http://iudpas.org/pdfs/NEd24EneDic2011.pdf |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|78 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|87 |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref name="elsalvador11">{{cite web|title=Hubo 4,354 asesinatos durante el año anterior|publisher=elsalvador.com|url=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=47859&idArt=6517467}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|66 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|71 |- |{{flagcountry|سینٹ کیٹز}}<ref name="unodcstat"/><ref name="kitts11_1">{{cite web|title=St. Kitts – Nevis Scores A Record High Murder Rate of 34 For 2011|publisher=nevisblog|url=http://nevisblog.com/tag/st-kitts-crime}}</ref><ref name="kitts11_2">{{cite web|title=Rawlins Plantation’s owner charged with employee’s murder|publisher=SKNVibes|url=http://www.sknvibes.com/news/newsdetails.cfm/51521}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|38 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|68 |- |{{flagcountry|وینزویلا}}<ref name="derechos">{{cite web |url=http://www.derechos.org.ve/pw/wp-content/uploads/21SeguridadCiudadana.pdf |title=Derecho a la seguridad ciudadana |accessdate=2012-06-05 |format=PDF |pages=398–399 |publisher=Programa Venezolano de Educación-Acción en Derechos Humanos |language=Spanish |archive-date=2012-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608220435/http://www.derechos.org.ve/pw/wp-content/uploads/21SeguridadCiudadana.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.observatoriodeviolencia.org.ve/site/noticias/74-informe-homicidios-2011.html |access-date=2018-01-02 |archive-date=2012-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831183953/http://www.observatoriodeviolencia.org.ve/site/noticias/74-informe-homicidios-2011.html |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|45 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|67 |- |{{flagcountry|بیلیز}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref name="بیلیز">[http://www.بیلیزpolice.bz/index.php?option=com_ionfiles&Itemid=170 بیلیز Crime Statistic]</ref><ref name="بیلیز11">{{Cite web |title=بیلیز ملک Specific Information |url=http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1055.html#crime |access-date=2018-01-02 |archive-date=2013-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501204518/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1055.html#crime |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|42 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref name="گوئٹے مالا11">{{cite web|title=Homicidios han bajado en گوئٹے مالا, según informe oficial|publisher=Prensa Libre|url=http://www.prensalibre.com/noticias/Homicidios-bajado-گوئٹے مالا-informe-Gobernacion_0_621538111.html}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|41 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |- |{{flagcountry|جمیکا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="جمیکا11">{{cite web|title=جمیکا’s Murder Rate Falls to Seven-Year Low, But Still Caribbean’s Highest|publisher=Caribbean Journal|url=http://www.caribjournal.com/2012/02/08/جمیکاs-murder-rate-falls-to-seven-year-low-but-still-caribbeans-highest/}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|52 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|39 |- |{{flagcountry|بہاماس}}<ref name="بہاماس11">{{cite web|title=Rape and murder in بہاماس spiked in 2011|publisher=Caribbean News Now|url=http://www.caribbeannewsnow.com/بہاماس.php?news_id=9363&start=0&category_id=25}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|27 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|36 |- |{{flagcountry|کولمبیا}}<ref name="medicinalegal">{{cite web |url=http://www.medicinalegal.gov.co/images/stories/root/FORENSIS/2010/HOMICIDIO.pdf |title=Homicidio 2010 |accessdate=2011-09-11 |format=PDF |pages=4–5, 37 |publisher=Instituto Nacional de Medicina Legal |language=Spanish |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010745/http://www.medicinalegal.gov.co/images/stories/root/FORENSIS/2010/HOMICIDIO.pdf%20 |dead-url=yes }}</ref><ref name="columbia11">{{cite web|title=کولمبیا homicides drop 5% in 2011: Police|publisher=کولمبیا Reports|url=http://کولمبیاreports.com/کولمبیا-news/news/21330-کولمبیا-homicides-drop-5-in-2011-police.html}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|38 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|33 |- |{{flagcountry|جنوبی افریقہ}}<ref name="sacrime">{{Cite web |title=جنوبی افریقہn Murder rates 2003-2010 |url=http://www.saps.gov.za/statistics/reports/crimestats/2011/categories/murder.pdf |access-date=2011-10-27 |archive-date=2011-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027070601/http://www.saps.gov.za/statistics/reports/crimestats/2011/categories/murder.pdf |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|32 | |- |{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}}<ref name="unodcstat"/><ref name="domrep11">{{Cite web |title=República Dominicana reporta 3.152 homicidios durante el 2011 |url=http://tele13.13.cl/internacional/republica-dominicana-reporta-3152-homicidios-durante-el-2011 |access-date=2018-01-02 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723205206/http://tele13.13.cl/internacional/republica-dominicana-reporta-3152-homicidios-durante-el-2011 |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|31 |- |{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}<ref name="ttcrime">[http://www.ttcrime.com/stats.php ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو Crime Statistic (2)]</ref><ref name="ttps">[http://www.ttps.gov.tt/Statistics/tabid/141/Default.aspx ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو Crime Statistic (1)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009082811/http://www.ttps.gov.tt/Statistics/tabid/141/Default.aspx |date=2011-10-09 }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|37 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|28 |- |{{flagcountry|برازیل}}<ref>{{cite web|url=http://www.sangari.com/mapadaviolencia/pdf2012/mapa2012_web.pdf |title=Mapa da Violência 2012 |accessdate=2012-06-05 |format=PDF |page=19 |publisher=Mapa da Violência |language=Portuguese}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|26 | |- |{{flagcountry|ڈومینیکا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 | |- |{{flagcountry|سینٹ لوسیا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="stlucia11">[http://www.newsday.co.tt/news/0,155476.html St Lucia – where police do their work]</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|25 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |- |{{flagcountry|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 | |- |{{flagcountry|پاناما}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /><ref name="پاناما11">{{cite web|title=Murder Rate in پاناما Drops|publisher=پاناما Guide|url=http://www.پاناما-guide.com/article.php/2012010509384180}}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|22 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|20 |- |{{flagcountry|گیانا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 | |- |{{flagcountry|میکسیکو}}<ref name="icesi">{{cite web |url=http://www.icesi.org.mx/documentos/estadisticas/estadisticasOfi/denuncias_homicidio_doloso_1997_2010.pdf |title=Homicidios dolosos 1997-2010 |accessdate=2011-04-02 |format=PDF |publisher=Instituto Ciudadano de Estudios Sobre la Inseguridad, A.C. |language=Spanish |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106100458/http://www.icesi.org.mx/documentos/estadisticas/estadisticasOfi/denuncias_homicidio_doloso_1997_2010.pdf%20 |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|23 |style="background:#00005c;color:#ffffff;"|24 |- |{{flagcountry|ایکواڈور}}<ref name="ایکواڈور10_11">[http://www.eluniverso.com/2012/01/10/1/1422/segun-gobierno-han-disminuido-homicidios.html Según Gobierno, han disminuido homicidios]</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|18 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|16 |- |{{flagcountry|نکاراگوا}}<ref name="unodcstat"/><ref name="laprensagrafica" /> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 | |- |{{flagcountry|گریناڈا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 | |- |{{flagcountry|پیراگوئے}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 | |- |{{flagcountry|روس}}<ref name="روس2010"/><ref name="روس2011">{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/free/B12_00/IssWWW.exe/Stg/dk01/7-0.htm |title=Demography 2011 |accessdate=2012-02-28|publisher=Rosstat |language=روسn}}</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|13 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |- |{{flagcountry|بارباڈوس}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|11 | |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}}<ref name="crica10_11">[http://www.insidecostarica.com/dailynews/2012/june/01/costarica120060102.htm کوسٹاریکا's Homicide Rate Sees Drop]</ref> |style="background:#000080;color:#ffffff;"|12 |style="background:#000080;color:#ffffff;"|10 |- |{{flagcountry|بولیویا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|8.9 | |- |{{flagcountry|استونیا}}<ref name="ee-stat">[http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=JU001&ti=RECORDED+OFFENCES+BY+DEGREE%2FTYPE&path=../I_Databas/Social_life/07Justice_and_security/03Crime/&lang=1 استونیاn Crime Statistic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171013065918/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=JU001&ti=RECORDED+OFFENCES+BY+DEGREE/TYPE&path=../I_Databas/Social_life/07Justice_and_security/03Crime/&lang=1 |date=2017-10-13 }}</ref> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.3 |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.5 |- |{{flagcountry|مالدووا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|7.4 | |- |{{flagcountry|ہیٹی}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.9 | |- |{{flagcountry|اینٹیگوا و باربوڈا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.8 | |- |{{flagcountry|یوراگوئے}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|6.1 | |- |{{flagcountry|تھائی لینڈ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.3 | |- |{{flagcountry|یوکرین}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#0000c0;color:#ffffff;"|5.2 | |- |{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name="usacrime">[http://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/crime-in-the-u.s/2010/crime-in-the-u.s.-2010/tables/10tbl01.xls Crime in the ریاستہائے متحدہ امریکہ 2010]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/crime-in-the-u.s/2011/preliminary-annual-ucr-jan-dec-2011/data-tables/table-3|title=Preliminary Annual Uniform Crime Report, January-December, 2011 |work=[[ایف بی آئی]]|date=2012-06-04|accessdate=2012-07-25}}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.8 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.7 |- |{{flagcountry|جارجیا}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 | |- |{{flagcountry|لٹویا}}<ref name="لٹویا">[http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=SK0010a&ti=SK01.+NUMBER+OF+RECORDED+CRIMES+++&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/13.%20Public%20order%20and%20justice/&lang=1 لٹویاn Crime Statistic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412012554/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=SK0010a&ti=SK01.+NUMBER+OF+RECORDED+CRIMES+++&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/13.%20Public%20order%20and%20justice/&lang=1 |date=2013-04-12 }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.6 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|4.1 |- |{{flagcountry|بھارت}}<ref name="بھارت10_11">[http://ncrb.gov.in/ بھارتn National Crime Records Bureau]</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |- |{{flag|چلی}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 | |- |{{flagcountry|تائیوان}}<ref name="تائیوان">[http://www.npa.gov.tw/NPAGip/wSite/ct?xItem=30120&ctNode=11500&mp=4 Murder and Nonnegligent Manslaughter تائیوان 1991-2010]</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.2 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|3.0 |- |{{flagcountry|بنگلہ دیش}}<ref name="بنگلہ دیش">{{Cite web |title=بنگلہ دیش Crime statistic |url=http://www.police.gov.bd/index5.php?category=48 |access-date=2018-01-02 |archive-date=2012-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229054702/http://www.police.gov.bd/index5.php?category=48 |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.4 | |- |{{flagcountry|لبنان}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.2 | |- |{{flagcountry|فنلینڈ}}<ref name="Statistics فنلینڈ, Justice and crime statistics">[http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_oikeusolot_en.html Statistics فنلینڈ, Justice and crime statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910132625/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_oikeusolot_en.html |date=2012-09-10 }}</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 |- |{{flagcountry|اسرائیل}}<ref name="unodcstat"/><ref name="cbs_il">[http://www.cbs.gov.il/reader/ اسرائیلi Crime Statistic (see table 11.3)]</ref> |style="background:#5a5aff;color:#ffffff;"|2.1 | |- |{{flagcountry|مقدونیہ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.94 | |- |{{flagcountry|کینیڈا}}<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/85-002-x/2011001/article/11523/tbl/tbl04-eng.htm|title=Police-reported crime for selected offences, کینیڈا, 2009 and 2010 |work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2011-07-21|accessdate=2011-07-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/120724/dq120724b-eng.htm|title=Police-reported crime statistics, 2011|work=[[Statistics کینیڈا]]|date=2012-07-24|accessdate=2012-07-25}}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.62 |style="background:#8080ff;"|1.7 |- |{{flagcountry|چیک جمہوریہ}}<ref>{{cite web|title=Statistický přehled kriminality|url=http://www.policie.cz/clanek/statisticke-prehledy-kriminality-650295.aspx|publisher=Ministerstvo vnitra ČR|accessdate=9 August 2011|language=cs|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226010824/https://www.policie.cz/clanek/statisticke-prehledy-kriminality-650295.aspx|dead-url=yes}}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.67 | |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}}<ref name="nzl">[http://www.police.govt.nz/service/statistics نیوزی لینڈ Crime Statistic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710061708/http://www.police.govt.nz/service/statistics |date=2013-07-10 }}</ref> |style="background:#8080ff;"|1.76 |style="background:#8080ff;"|1.41 |- |{{flagcountry|مراکش}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.40 |style="background:#8080ff;"|1.40 |- |{{flagcountry|برطانیہ}}<ref name="eng_wal_10">[http://www.homeoffice.gov.uk/publications/science-research-statistics/research-statistics/crime-research/hosb0212/hosb0212?view=Binary Homicides, Firearm Offences and Intimate Violence 2010/11]. p. 15</ref><ref name="sco_10">[http://www.سکاٹ لینڈ.gov.uk/News/Releases/2011/12/14102504 Homicide in سکاٹ لینڈ 2010-11]</ref><ref name="nir_10">[http://www.psni.police.uk/police_recorded_crime_in_northern_جمہوریہ آئرلینڈ_1998-99_to_2010-11.pdf Trends in Police Recorded Crime in Northern جمہوریہ آئرلینڈ 1998/99 to 2010/11]. p. 22</ref> |style="background:#8080ff;"|1.23 | |- |{{flagcountry|آسٹریلیا}}<ref name="آسٹریلیا2010">[http://www.ausstats.abs.gov.au/ausstats/subscriber.nsf/0/8612E58B8BCDCF9DCA2578B700119690/$File/45100_2010.pdf Recorded Crime - Victims آسٹریلیا 2010] p. 12</ref> |style="background:#8080ff;"|1.16 | |- |{{flag|پولینڈ}}<ref name="unodcstat"/> |style="background:#8080ff;"|1.10 | |- |{{flag|آئرلینڈ}}<ref name="جمہوریہ آئرلینڈ">[http://www.cso.ie/Quicktables/GetQuickTables.aspx?FileName=cja01c1.asp&TableName=Homicide+Offences&StatisticalProduct=DB_CJ Irish Crime Statistic]</ref> |style="background:#8080ff;"|1.30 |style="background:#c0c0ff;"|0.96 |- |{{flagcountry|اطالیہ}}<ref name="اطالیہ">[http://www.istat.it/en/archive/50621 Italian Crime Statistic]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.87 | |- |{{flagcountry|نیدرلینڈز}}<ref>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=7052eng&D1=89,92&D2=0&D3=0&D4=41-42&LA=EN&HDR=G1,G2,G3&STB=T&VW=T Dutch homicide statistic 2010-2011]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.87 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |- |{{flagcountry|سویڈن}}<ref name="سویڈن">{{Cite web |title=Mord och dråp |url=http://www.bra.se/bra/brott--statistik/mord-och-drap.html |access-date=2018-01-02 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712111317/http://www.bra.se/bra/brott--statistik/mord-och-drap.html |dead-url=yes }}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.97 |style="background:#c0c0ff;"|0.86 |- |{{flagcountry|ڈنمارک}}<ref name="ڈنمارک">[http://www.statbank.dk/statbank5a/selectvarval/define.asp?PLanguage=1&subword=tabsel&MainTable=STRAF11&PXSId=98874&tablestyle=&ST=SD&buttons=0 Danish Crime Statistic]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.85 |style="background:#c0c0ff;"|0.85 |- |{{flagcountry|جرمنی}}<ref name="جرمنی">[http://www.bka.de/nn_224658/DE/Publikationen/PolizeilicheKriminalstatistik/pks__node.html?__nnn=true German Crime Statistic]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.84 |style="background:#c0c0ff;"|0.81 |- |{{flagcountry|ہسپانیہ}}<ref name="ہسپانیہ10">[http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t15/p417/prov/l0/&file=01001.px&type=pcaxis&L=0 Defunciones según la Causa de Muerte 2010] (see 099 Agresiones (Homicidios))</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.72 | |- |{{flagcountry|ناروے}}<ref name="ناروے">{{cite web|title=Deaths by underlying cause of death. The whole country. 1991-2010 |publisher=Statistics ناروے|url=http://www.ssb.no/english/subjects/03/01/10/dodsarsak_en/tab-2011-10-14-01-en.html}}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.68 | |- |{{flagcountry|آسٹریا}}<ref name="آسٹریا10">{{cite web|title=47 Morde im Jahr 2010|publisher=ORF|url=http://oesterreich.orf.at/stories/488848/}}</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.56 | |- |{{flagcountry|جاپان}}<ref name="جاپان">National Police Agency: [http://www.npa.go.jp/toukei/seianki/h23hanzaizyousei.pdf 平成２３年の犯罪情勢 Crime in 2011 p 54]</ref> |style="background:#c0c0ff;"|0.36 |style="background:#c0c0ff;"|0.35 |} {{قنون لسٹاں بلحاظ ملک}} == ہور ویکھو == * [[لسٹ شہر بلحاظ شرح قتل]] * [[دیساں دی لسٹ بلحاظ شرح دانستہ قتل]] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:قتل بلحاظ ملک]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] sxh9lmv97jzkbklwce8x5cvihru9lrr 0 66164 711169 502081 2026-09-05T15:41:18Z CommonsDelinker 60 Removing [[:c:File:Spider-Man_Homecoming_poster.jpg|Spider-Man_Homecoming_poster.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ziv|Ziv]] because: [[:c:COM:FU|Fair use]] material is not permitted on Wikimedia Commons ([[:c:COM:CSD#F2|F2]]): [[:c:COM 711169 wikitext text/x-wiki {{جانکاریڈبا فلم|name=سپائڈر-مین: ہومکمنگ|image=|alt=<!-- See WP:ALT -->|caption=تھیئیٹریکل رلیز پوسٹر|director=[[Jon Watts|زون وٹس]]|producer=* [[Kevin Feige|کیون فیز]] * [[ ایمی پاسکل]]|screenplay=* [[ جوناتھن گولڈسٹین]] * [[John Francis Daley|جوہن فرینسس ڈیلے]] * زون وٹس * کرسٹوفر فورڈ * [[ کرش مکینا]] * ایرک سومر|story=* [[ جوناتھن گولڈسٹین]] * [[John Francis Daley|جوہن فرینسس ڈیلے]]|based on=[[سپائڈر مین]]-<nowiki/><br /> دوارا-<div class="plainlist" style="display: inline"> * [[ سٹین لی]] * [[ سٹیو ڈٹکو]] </div>|starring=* [[ ٹوم-ہولینڈ]] * [[ مائکل کیٹون]] * [[ زون فیوریو]] * [[ زینڈییا]] * [[ ڈونلڈ گلوور]] * [[ ٹینی ڈیلے]] * [[ میریسا ٹومی]] * [[ روبرٹ ڈاؤنے]]<nowiki/>جے۔آر|music=[[ مائکل گیاچوں]]|cinematography=[[ سلویٹور ٹوٹنو]]|editing=* ڈین لیبینٹل * ڈیبی برمن|distributor=[[ سونی پکچرز ریلیزنگ]]<ref name="VarietyReview" />|released={{Film date|2017|6|28|[[TCL Chinese Theatre]]|2017|7|7|United States}}|runtime=133 منٹ<ref name="BBFC" />|country=ستعینات راج&nbsp;|language=انگریزی|budget=$175{{nbsp}}<ref name="BOM" />|gross=$880.2{{nbsp}}}} '''سپائیڈر-مین :ہومکمنگ''' اک شاندار کامکس پاتر سپائیڈر-مین ، [[کولمبیا پکچرز اینڈ ماربل سٹوڈیؤ]] ولوں کو-ڈریکشن اتے سونی پکچر ریلیزنگ ولوں ڈسٹریبیوٹ کیتی گئی، 2017 دی اک امریکی سپرہیرو مشتمل فلم اے۔ ایہہ دوجا سپائیڈر-مین فلم ریبوٹ اے اتے مارول سنیمیٹک یونیورس (ایم سی یو) وچ 16 ویں فلم اے۔ ایہہ فلم [[جون وٹس]] ولوں ڈاریکٹ کیتی گئی اے، جو [[جوناتھن گولڈسٹن]] اتے [[جون پھرانسس ڈیلی]]، [[واٹس]] اتے [[کرسٹوفر فورڈ]]، اتے [[کرش مکینا]] اتے [[ایرک سومر]] دیاں لکھن ٹیماں ولوں سکرینپلے ولوں ڈاریکٹ اے۔[[ٹوم ہولینڈ پیٹر]] پارکر / سپائیڈر-مین دے طور اُتے کردار نبھا رہا اے اتے باقی ستارے ایہہ ہن- [[مائیکل کیٹون]]، [[جون فیوریو]]، [[زینڈییا]]، [[ڈونلڈ گلوور]]، [[ٹینی ڈیلے]]، [[میریسا ٹومی]] اتے [[روبرٹ ڈاؤنے]] جونیئر آدی۔ سپائیڈر-مین : ہومکمنگ وچ پیٹر پارکر ہائی سکول دی زندگی اتے اپنے سپائڈر مین ہون وچ توازن بنا کے رکھدا اے۔ == پلاٹ == [[نیو یارک]] دی لڑائی  توں بعد، [[ایڈریئن ٹومز]] اتے اس دی مکتی کمپنی نوں شہر صاف کرن لئی ٹھیکہ دتا جاندا اے، لیکن اوہناں دے اپریشن دا پربندھ ڈیمگیٹ ڈپارٹمینٹ آف [[ڈیمیج کنٹرول]] (ڈی۔او۔ڈی۔سی۔) ولوں کیتا جاندا اے، [[ٹونی سٹارک]] اتے یو ایسّ۔  کاروبار توں باہر نکلن اُتے غصے ہو کے، ٹومز اپنے اہلکاراں نوں [[چتاؤری]] تکنالوجی نوں جاری رکھن لئی راغب کردی اے، جنہاں نے پہلاں ہی ڈھنڈورا پایا ہویا اے اتے اس نوں اتی جدید ہتھیار بناؤن اتے ویچن لئی ورتیا اے۔ اٹھ سال بعد، پیٹر پارکر نوں اندرونی جھگڑے  وچ مدد کرن لئی سٹار [[ایویجرز]] ولوں بلایا جاندا اے، پر جدوں اوہ سٹارک نوں دسدا اے کہ اوہ اجے وی پوری طرحاں اوینینر بنن لئی تیار نہیں اے تاں اس نے [[مڈٹاؤن سکول آف سائنس اتے تکنالوجی]] وچ اپنی پڑھائی مڑ شروع کیتی۔ '''پارکر''' اپنے سکول دی [[اکادمک ڈیکیتھلون]] ٹیم نوں سپائڈر-مین وجوں اپنیاں اپرادھک-لڑائیاں والیاں سرگرمیاں اُتے دھیان مرتکز کرن اتے اس تے زیادہ سماں بتاؤن لئی چھڈّ دندا اے۔ اک رات اپرادھیاں نوں ٹومیس توں اپنے تکنیکی ہتھیاراں نال ایٹیئیم نوں لٹن توں روکن توں بعد پارکر اپنے کوینس اپارٹمینٹ وچ واپس آؤندا اے تاں اس نوں اسدا سبھ توں ودھیا دوست نیڈّ خفیہ پچھان(سپائڈر-مین دی پچھان،جو اوہ سبھ توں خفیہ رکھدا اے) نال ویکھ لیندا اے۔ اک ہور رات نوں پارکر ٹومیز دے شراکت دار [[جیکسن برائیس ]](شوکر) اتے [[ہرمن شکلٹس]] دے مقامی جرائم پیشہ [[ایرون ڈیوس]] نوں ہتھیاراں دی وکری کردے ہوئے پھڑھ لیندا اے۔ پارکر ٹومیز ولوں پھڑے جان توں پہلاں ڈیوس نوں بچا لیندا اے اتے اک جھیل وچ سٹّ دندا اے، اوہ اسدے سوٹ وچ بنے پیراشوٹ وچ الجھن دے بعد لگبھگ ڈبّ رہا ہندا ہےکہ سٹارک ولوں بچا لیا جاندا اے، جو سپائڈر-مین دے سوٹ دا دعوہ کردا اے، جو اسنے پارکر نوں دتا اتے مجرم دے نال ہور شمولیت دے خلاف اسنوں چتاونی دندا اے۔ ٹومیز اچانک اپنے اک ہتھیار نال برائیس نوں مار دندا اے، اتے شکلٹس نواں [[شوکر]] بن جاندا اے۔ '''پارکر''' اتے نیڈّ برائیس ولوں پچھے چھڈے اک ہتھیار دا، اسدا پاور-کورر ہٹا کے مطالعہ کردے ہن۔ جدوں شکلٹس دی ٹریکنگ ڈوائیس میریلینڈ ول جاندی اے تاں پارکر ڈیکتھلون ٹیم وچ مڑ شامل ہو جاندا اے اتے اوہناں نوں واشنگٹن، ڈی۔سی قومی ٹورنامینٹ لئی تیار کردا اے۔ نیڈّ اتے پارکر سپائیڈر-مینئیڈر شوٹ وچ ٹریکر سٹارک نوں پکا کر دندے ہن اتے اس دیاں انت خاصیتاں نوں انلوک کر دندے ہن۔ پارکر ٹومیز نوں ڈی۔او۔ڈی۔سی۔ توں ہتھیار چوری کرن توں روکن دی کوشش کردا اے۔ ٹرکّ وچ پھسیا ہویا اے، جس کرکے اوہ ڈکیتھلان ٹورنامینٹ نوں مس کر سکدا اے۔ جدوں اوہناں نوں ایہہ پتہ لگدا اے کہ پاور کور اک استھر چتروری گرنیڈ اے، پارکر نیشنل واشنگٹن یادگار چلاؤندا اے جتھے کور پھاڑدا اے اتے اک ایلیویٹر وچ نیڈّ اتے اس دے دوستاں نوں پھسا دندا اے۔ مقامی ادھیکاریاں دی گھاٹ کارن پارکر اپنے ساتھیاں نوں بچاؤندا اے، جس وچ اس دے ہم جماعت اتے اسدی کرش [[لیز]] وی شامل ہندی اے۔ نیو یارک سٹی واپس پرتدیاں، پارکر ڈیوس نوں 'ٹومز' دے ٹھکانہ پتہ کرن لئی راغب کردا اے۔ '''پارکر''' اپنی ہائی سکول دی زندگی وچ واپس پرط آؤندا اے اتے اخیر وچ لیز نوں گھر وچ ہون والے ناچ وچ شامل ہون دا سدا دندا اے۔ نچن دی رات نوں پارکر نے جانیا کہ ٹومیز، لیز دے پیؤ ہن۔ ٹومیز نے بدلہ لین دی دھمکی دتی اے جے اوہ اپنیاں یوجناواں وچ دخلئندازی کردا اے۔ ناچ دوران، پارکر نوں ایہہ احساس ہندا اے کہ ٹومیز اک ڈی۔او۔ڈی۔سی۔ ہائیجیک کرن دی سکیم بنا رہا اے۔ سبھ توں پہلاں اوہ شکلٹس ولوں حملے دا ساہمنا کردا اے، پر نیڈّ دی مدد نال اسنوں ہرا دندا اے۔ ٹومز عمارت دی مدد والے بیم نوں تباہ کر دندا اے اتے پارکر نوں مرن لئی چھڈّ دندا اے۔ پارکر ملبے توں بچّ نکلدا اے اتے جہاز نوں روکدا اے۔ اوہ اتے ٹومز لڑدے رہندے ہن، پارکر دا شوٹ، ٹومیز دے جیون نال ختم ہو جاندا اے اتے اوہ جہاز دے مال نوں پولیس لئی چھڈّ آؤندا اے۔ اپنے پیؤ دی گرفتاری توں بعد، لیز فرار ہو جاندی اے اتے پارکر نے سٹینک توں ایوینجرس دے پھلّ-ٹائم وچ شامل ہون لئی سدا قبول کردا اے۔ اک مدھ کریڈٹ مورت وچ، گارگن نے سنیا اے کہ ٹومز نوں سپائیڈر-منکھر دی اصل پچھان دا پتہ اے، جو ٹومز منن لئی انکار کر دندا اے۔ == کاسٹ == [[تصویر:Spider-Man_Homecoming_by_Gage_Skidmore.jpg|thumb|(L: R) ٹوم ہولینڈ، لورا ہیریئر، ٹونی روولوری، جیکب بٹولن، زینڈیا، اتے ڈریکٹر زون واٹس نے سپائیڈر-مینئیڈر : ہومکمنگ نوں پرموٹ کردے ہوئے 2016 وچ، سین ڈئیگو کامک کون انٹرنیشنل ۔]] '''ٹوم ہولینڈ پیٹر''' پارکر / سپائیڈر-مین 15 سال دی عمر وچ مکڑی دے کٹن توں بعد مکڑی دی طرحاں کشلتا حاصل کردا اے۔ پروڈیوسر [[کیون فیز]] اتے [[ایمی پاسکل]] '''ہولینڈ''' دی امپوسیبل (2012)، ولگ ہال (2015)، اتے ان د ہرٹ اوپھ د سی (2015) وچ پرفورمینس توں متاثر ہوئے سن۔ پچھلے سپائیڈر-مینئیڈر دے اداکاراں [[ٹوبی مگرے]] اتے [[اینڈریو گارفیلڈ]] توں پریرنا لئی گئی، پر اوہناں نوں ایہہ وی امید سی کہ اوہناں دے کردار نوں لے کے "نویاں اتے دلچسپ" چیزاں پیش کیتیاں جانگیاں، جو پارکر روزانہ دیاں مشکلاں نال نجٹھن لئی سبھ توں پہلاں "15 سال دی عمر وچ شہر نوں بچاؤن دی کوشش کرن دے نال نجٹھدا اے۔ ہالینڈ دے کردار لئی تیاری کرن لئی برونکس وچ، برونکس ہائی سکول آف سائنس وچ کجھ دن ابھنے کیتا گیا، جتھے ہور طالب علم نہیں مندے سن کہ اوہ سپائیڈر مین وجوں چنیا گیا اے۔ ہولینڈ نے محسوس کیتا کہ اوہ فلم نوں چنگی طرحاں نال جاری رکھ سکیگا، جتھے ہور کریکٹر اسدے سپائڈر-مین ہون تے شکّ نہیں کردے۔ ہولینڈ نوں اپنا پہراوا پہنن لئی 25 توں 45 منٹ لگے۔ ہولینڈ نے شروع وچ چھ ایمّ۔سی۔یو۔ فلماں لئی دستخط کیتے، جنہاں وچ تن سپائیڈر-مینئیڈر فلماں شامل ہن۔ == اطلاع == {{حوالے|group=N}} == حوالے == {{حوالے|30em|refs=<ref name="Dec2014WSJ">{{cite news|last=Fritz |first=Ben |date=دسمبر 9, 2014 |url=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2014/12/09/sony-marvel-discussed-spider-man-movie-crossover/ |title=Sony, Marvel Discussed Spider-Man Movie Crossover |work=[[The Wall Street Journal]] |accessdate=دسمبر 9, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210035701/https://blogs.wsj.com/speakeasy/2014/12/09/sony-marvel-discussed-spider-man-movie-crossover/ |archivedate=دسمبر 10, 2014 |deadurl=no |df=}}</ref> <ref name="SpideyMCU">{{cite web|url=http://marvel.com/news/movies/24062/sony_pictures_entertainment_brings_marvel_studios_into_the_amazing_world_of_spider-man |title=Sony Pictures Entertainment Brings Marvel Studios Into The Amazing World Of Spider-Man |website=[[Marvel Comics|Marvel.com]] |date=فروری 9, 2015 |accessdate=فروری 10, 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6WEIuzniG?url=http://marvel.com/news/movies/24062/sony_pictures_entertainment_brings_marvel_studios_into_the_amazing_world_of_spider-man |archivedate=فروری 10, 2015 |deadurl=no |df=}}</ref> <ref name="THRFeb2015">{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/spider-man-swings-marvel-studios-772127 |title='Spider-Man' Swings to Marvel Studios in Major Sony Partnership |last=Kit |first=Borys |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=فروری 9, 2015 |accessdate=فروری 10, 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6WET8h5Qz?url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/spider-man-swings-marvel-studios-772127?utm_source%3Dfacebook |archivedate=فروری 10, 2015 |deadurl=no |df=}}</ref> <ref name="WebbGarfield">{{cite web|url=http://collider.com/spider-man-marvel-sony-details-casting/ |title=Details of the Sony/Marvel SPIDER-MAN Deal Revealed; Looking to Cast Younger Actor |last=Chitwood |first=Adam |website=Collider |date=فروری 10, 2015 |accessdate=فروری 10, 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6WFLZaUDN?url=http://collider.com/spider-man-marvel-sony-details-casting/ |archivedate=فروری 10, 2015 |deadurl=no |df=}}</ref> <ref name="LermanO'BrienFrontRunners">{{cite web|url=https://variety.com/2015/film/news/spider-man-new-movie-high-school-marvel-1201430231/|title=The Next 'Spider-Man' Will Go Back to High School|last=Graser|first=Marc|work=Variety|date=فروری 10, 2015|accessdate=مارچ 5, 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150306043419/http://variety.com/2015/film/news/spider-man-new-movie-high-school-marvel-1201430231/|archivedate=مارچ 6, 2015|df=}}</ref> <ref name="GoddardDeadline">{{cite web|last=Fleming Jr|first=Mike|title=Drew Goddard Meeting To Script, Helm New ‘Spider-Man’|url=http://deadline.com/2015/03/drew-goddard-meeting-to-script-helm-new-spider-man-1201384657/|website=Deadline.com|accessdate=مارچ 2, 2015|date=مارچ 2, 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150303164511/http://deadline.com/2015/03/drew-goddard-meeting-to-script-helm-new-spider-man-1201384657/|archivedate=مارچ 3, 2015|df=}}</ref> <ref name="GoddardTHR">{{cite web | url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/spider-man-reboot-circling-director-778614 | title='Spider-Man' Reboot Circling Director Drew Goddard | work=The Hollywood Reporter | date=مارچ 2, 2015 | accessdate=مارچ 2, 2015 | last=Kit | first=Borys | deadurl=no | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150303194142/http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/spider-man-reboot-circling-director-778614 | archivedate=مارچ 3, 2015 | df=}}</ref> <ref name="O'BrienDeny">{{cite web|last1=Wieselman|first1=Jarett|last2=Vary|first2=Adam B.|title=Dylan O'Brien Says He Is Not Playing Spider-Man|url=https://www.buzzfeed.com/jarettwieselman/dylan-obrien-not-playing-spider-man#۔rgrj86LWL8|website=Buzz Feed|accessdate=مارچ 5, 2015|date=مارچ 3, 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305120158/http://www.buzzfeed.com/jarettwieselman/dylan-obrien-not-playing-spider-man#۔rgrj86LWL8|archivedate=مارچ 5, 2015|df=}}</ref> <ref name="FeigeColliderApril2015">{{cite web|url=http://collider.com/spider-man-kevin-feige-confirms-peter-parker-in-high-school/ |title=SPIDER-MAN: Kevin Feige Confirms Peter Parker; Talks High School Spidey |website=Collider |date=اپریل 11, 2015 |accessdate=اپریل 11, 2015 |last=Chitwood |first=Adam |archiveurl=https://www.webcitation.org/6XiWOMi7W?url=http://collider.com/spider-man-kevin-feige-confirms-peter-parker-in-high-school/ |archivedate=اپریل 11, 2015 |deadurl=no |df=}}</ref> <ref name="FeigeCraveApril2015">{{cite web|url=http://www.craveonline.com/film/articles/845723 |title=Exclusive: Marvel's Spider-Man Reboot is NOT an Origin Story |website=[[CraveOnline]] |date=اپریل 11, 2015 |accessdate=اپریل 11, 2015 |last=Bibbiani |first=William |archiveurl=https://www.webcitation.org/6XiwwjBIX?url=http://www.craveonline.com/film/articles/845723 |archivedate=اپریل 12, 2015 |deadurl=no |df=}}</ref> [[گٹھ:2017 دیاں فلماں]] [[گٹھ:امریکی فلماں]] [[گٹھ:انگریزی فلماں]] [[گٹھ:فلماں]] 1hidzx8zjdt03bawu1hx08reikeljys 0 67570 711164 710520 2026-09-05T14:00:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711164 wikitext text/x-wiki {{جانکاریڈبا گھریلو ہلا | title = روانڈائی نسل کشی | image = Nyamata Memorial Site 13.jpg | image_size = 320px | caption = نیاماں نسل کشی یادگار، روانڈا | location = [[روانڈا]] | target = [[تتسی]] آبادی | date = 7 اپریل – 15 جولائی، 1994 | type = [[نسل کشی]]، [[قتل عام]] | fatalities = 500،000–1،000،000<ref name="Death Toll">See، e.g.، [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/1288230.stm Rwanda: How the genocide happened]، [[BBC]]، اپریل 1، 2004، which gives an estimate of 800،000، and [https://web.archive.org/web/20120115022502/http://www.un.org/ecosocdev/geninfo/afrec/subjindx/121rwan.htm OAU sets inquiry into Rwanda genocide]، Africa Recovery، Vol. 12 1#1 (اگست 1998)، p. 4، which estimates the number at between 500،000 and 1،000،000. Seven out of every 10 Tutsis were killed.</ref> | perps = [[ہوتو|ہوتوآں]] دی سرکار، [[انتراہاموے]] اتے [[امپوزامگامبی]] رضاکار فوجاں }} '''روانڈائی نسل کشی''' [[روانڈا]] وچ ودھ-گنتی ہوتوآں ولوں [[تتسی]] اتے نرم-خیالیئے [[ہوتو|ہوتوآں]] دا وڈے پیمانے دا کل-ناسیا قتل عام سی۔ 7 اپریل 1994 توں لے کے جولائی دے ادھ تک لگبھگ 100 دناں دے ویلے وچ، اک اندازے دے مطابق، 500،000-1،000،000 روانڈائی لوک مارے گئے سن<ref name="Death Toll" /> مطلب دیس دی آبادی دا تقریباً 20٪ اتے اس ویلے روانڈا وچ رہندے تتسیاں دی آبادی دا 70٪۔ اس نسل کشی دی سکیم بندی ''[[اکازو]]'' نامی شریشٹھ سیاسی طبقہ دے میمبراں ولوں کیتی گئی سی جہناں وچوں بوہتے اس ویلے دی قومی سرکار وچ اچّ عہدیاں اتے قابض سن۔ اس قتل عام نوں انجام دین والے لوکاں وچ روانڈائی فوج دے طبقے، قومی پولیس (''جونڈرمری'')، سرکار توں حمایت-حاصل رضاکار فوجی ([[انتراہاموے]] اتے [[امپوزامگامبی]] سمیت) اتے ہوتو شہری شامل سن۔ '''روانڈا د‏‏ی نسل کشی''' ، جو توتسیاں دے '''خلاف نسل کشی کے''' ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/UN-decides-it-is-officially-genocide-against-Tutsi/-/2558/2169334/-/2q2s7cz/-/index.html|title=UN decides it is officially 'genocide against Tutsi'|website=The East African|location=Kenya|accessdate=7 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327231357/https://www.theeastafrican.co.ke/news/UN-decides-it-is-officially-genocide-against-Tutsi/-/2558/2169334/-/2q2s7cz/-/index.html|archivedate=27 March 2019}}</ref> [[روانڈا]] وچ [[توتسی]] ، [[عظیم جھیلاں دے تووا|تووا]] ، تے اعتدال پسند [[ہوتو|ہوتو دا]] اجتماعی ذبیحہ سی ، جو [[روانڈا خانہ جنگی|روانڈا د‏‏ی خانہ جنگی دے]] دوران 7 اپریل تو‏ں 15 جولائ‏ی 1994 دے درمیان رونما ہويا سی ۔ 1990 وچ ، توتسی پناہ گزیناں اُتے مشتمل باغی گروہ روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ (آر پی ایف) نے شمالی روانڈا اُتے یوگنڈا وچ واقع اپنے اڈے تو‏ں حملہ کيتا ، تے روانڈا د‏‏ی خانہ جنگی دا آغاز کيتا۔ دونے طرف تو‏ں کوئی وی جنگ وچ فیصلہ کن فائدہ حاصل کرنے وچ کامیاب نئيں رہیا سی ، تے صدر [[جوونال ہیبریمنیا|جووینال ہیبریمنیا]] د‏‏ی سربراہی وچ روانڈا د‏‏ی حکومت نے 4 اگست 1993 نو‏‏ں آر پی ایف دے نال [[اروشہ معاہدہ (روانڈا)|اروشا معاہدے]] اُتے دستخط کیتے سن ۔ بوہت سارے مورخین دا موقف اے کہ توتسی دے خلاف نسل کشی دا منصوبہ کم تو‏ں کم اک سال دے لئی بنایا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Melvern|2004}} اُتے ، اپریل 1994 نو‏‏ں ہیبریمنیا دے قتل نے اک طاقت دا خلا پیدا کيتا تے امن معاہدے دا خاتمہ کيتا۔ اگلے روز نسل کشی دے واقعات دا آغاز اس وقت ہويا جدو‏ں فوجیاں ، پولیس تے ملیشیا نے اہ‏م توتسی تے اعتدال پسند ہوتو فوجی تے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس قتل عام دے پیمانے تے بربریت دا دنیا بھر وچ صدمہ پہنچیا ، لیکن کسی وی ملک نے زبردستی انہاں ہلاکتاں نو‏‏ں روکنے دے لئی مداخلت نئيں کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/1999/rwanda/Geno15-8-01.htm|title=Ignoring Genocide (HRW Report – Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda, March 1999)|website=www.hrw.org|accessdate=2019-06-16}}</ref> بیشتر متاثرین اپنے ہی دیہات یا قصبےآں وچ ہلاک ہوئے ، بیشتر انہاں دے پڑوسیاں تے ہمسایہ دیہاتیاں نے۔ ہوتو گروہاں نے گرجا گھراں تے اسکولاں د‏‏ی عمارتاں وچ چھپے ہوئے متاثرین د‏‏ی تلاش کيتی۔ ملیشیا نے حملہ آوراں تے رائفلاں تو‏ں قتل کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1995}} اک اندازے دے مطابق 500،000 تو‏ں لے ک‏ے 1،000،000 روانڈا ہلاک ہوئے ، جو ملک د‏‏ی توتسی آبادی دا 70٪ ا‏‏ے۔ [[جنسی تشدد|جنسی]] [[عصمت دری|زیادتی عروج پر]] سی ، نسل کشی دے دوران اک اندازے دے مطابق ڈھائی لکھ تو‏ں پنج لکھ خواتین د‏‏ی [[عصمت دری|عصمت دری دی]] گئی۔ {{Sfn|Nowrojee|1996}} جداں ہی نسل کشی شروع ہوئی ، آر پی ایف نے فوری طور اُتے خانہ جنگی دا آغاز کيتا تے تمام حکومت‏ی املاک اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے نسل کشی دا خاتمہ کيتا تے حکومت تے نسل کشاں نو‏‏ں [[زائر|زائیر]] جانے اُتے مجبور کردتا ۔ روانڈا تے ہمسایہ ملکاں اُتے نسل کشی دے دیرپا تے گہرے اثرات مرتب ہوئے۔ 1996 وچ ، آر پی ایف د‏‏ی زیرقیادت روانڈا د‏‏ی حکومت نے زائرین (اب [[جمہوری جمہوریہ کانگو|کانگو جمہوریہ]] ) اُتے حملہ کيتا ، جو سابقہ کانگو جنگ تو‏ں شروع ہونے والی سابقہ روانڈا حکومت دے جلاوطن رہنماواں تے بوہت سارے ہٹو مہاجرین دے گھر سی۔ اج ، روانڈا وچ نسل کشی دے ماتم دے لئی دو عام تعطیلات نيں تے نسل کشی تو‏ں انکار یا تاریخی نظر ثانی اک مجرمانہ جرم ا‏‏ے۔ <ref name=":4">{{حوالہ رسالہ|title=Denying Genocide or Denying Free Speech? A Case Study of the Application of Rwanda's Genocide Denial Laws|url=https://scholarlycommons.law.northwestern.edu/njihr/vol12/iss2/3/}}</ref> == پس منظر == {{Genocide}} {{Rwandan genocide}} === پہلے از آزادی روانڈا تے ہوتو ، توتسی تے تووا گروپاں د‏‏ی ابتدا === [[فائل:Rwanda Nyanza Mwami Palace.jpg|متبادل=Photograph of King's palace in Nyanza, Rwanda depicting main entrance, front and conical roof|thumb| روانڈا دے شاہی محل د‏‏ی [[نیانزا، روانڈا|نیانزا]] وچ تعمیر نو ]] اب جو روانڈا اے اس دے ابتدائی باشندے تووا سن ، جو قبائلی عجیب و غریب شکاریاں دا اک گروہ سی جو 8000 ق م تے 3000 ق م دے درمیان اس علاقے وچ آباد سی تے اج وی روانڈا وچ موجود ا‏‏ے۔ {{Sfn|Chrétien|2003}} {{Sfn|Mamdani|2002}} 700 ق م تے 1500 ء دے درمیان ، بنٹو گروپاں د‏‏ی اک وڈی تعداد روانڈا وچ ہجرت کر گئی ، تے زراعت دے لئی جنگلات د‏‏ی زمین نو‏‏ں صاف کرنا شروع کيتا۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} {{Sfn|Chrétien|2003}} مورخین نے بنٹو ہجرت د‏‏ی نوعیت دے بارے وچ متعدد نظریات پائے نيں: اک نظریہ ایہ اے کہ پہلے آباد کار ہوتو سن ، جدو‏ں توتشی بعد وچ ہجرت کر گئے تے اک وکھ نسلی گروہ تشکیل دتا ، ممکنہ طور اُتے [[کوشیائی زباناں|کوشٹیک]] نسل دا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اک متبادل نظریہ ایہ اے کہ نقل مکانی پڑوسی علاقےآں تو‏ں آہستہ آہستہ تے مستحکم سی ، آنے والے گروپس جو قائم شدہ افراد دے نال اعلیٰ جینیات‏ی مماثلت رکھدے نيں ، {{Sfn|Luis|2004}} تے موجودہ معاشرے نو‏‏ں فتح کرنے دے بجائے انہاں وچ ضم ہوئے رہے سن ۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} {{Sfn|Mamdani|2002}} اس نظریہ دے تحت ، ہوتو تے توسی دا فرق بعد وچ پیدا ہويا تے ایہ نسلی طور اُتے نئيں سی ، لیکن بنیادی طور اُتے اک طبقے یا [[ذات پات|ذات دا]] امتیاز سی جس وچ طوطی مویشیاں دا چرواہے جدو‏ں کہ ہتو نے زمین کاشت کيتی۔ {{Sfn|Chrétien|2003}} {{Sfn|Shyaka}} روانڈا دے ہوٹو ، توتسی تے تووا اک مشترکہ بولی رکھدے نيں تے اجتماعی طور اُتے انہاں نو‏ں بنارونڈا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} آبادی کُل گئی ، پہلے قبیلےآں وچ ( ''یوبوکو'' ) ، {{Sfn|Chrétien|2003}} تے فیر ، 1700 تک ، اٹھ ریاستاں وچ شامل ''ہوگئی'' ۔ {{Sfn|Chrétien|2003}} توتسی نیگینیا قبیلے دے زیر اقتدار ، [[مملکت روانڈا|روانڈا دی]] بادشاہی ، اٹھارواں صدی دے وسط تو‏ں ہی غالب ریاست بن گئی ، {{Sfn|Chrétien|2003}} فتح تے اس تو‏ں ملحق عمل دے ذریعے پھیلدی ہوئی ، {{Sfn|Dorsey|1994}} تے اس د‏ی حکمرانی دے دوران اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک کامیابی حاصل کرلئی- 1853–1895 وچ بادشاہ کیجلی روباگیری ۔ روانباگیری نے مغرب تے شمال وچ ریاست نو‏‏ں وسعت دتی ، {{Sfn|Mamdani|2002}} {{Sfn|Chrétien|2003}} تے انتظامی اصلاحات دا آغاز کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوتو تے توتسی آبادی دے وچکار پھوٹ پڑ گئی۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} انہاں وچ ''اووریٹوا'' وی شامل ''تھا'' ، جبری مشقت دا اک ایسا نظام جو ہوتو نو‏‏ں انہاں تو‏ں قبضہ کرلئی گئی زمین تک دوبارہ حاصل کرنے دے لئی انجام دینا پيا ، {{Sfn|Pottier|2002}} تے ''اوہوباکی'' ، جس دے تحت طوطی سرپرستاں نے معاشی تے ذا‏تی خدمات دے بدلے ہوتو یا توتسی موکلاں نو‏‏ں مویشیاں دے حوالے کيتا۔ . {{Sfn|Prunier|1999}} نوآبادیات‏ی حکمرانی تو‏ں پہلے تے اس دے دوران ، جو جرمنی دے تحت تقریبا 1887 ء تے اس دے بعد ، بیلجیئم دے تحت ، 1917 وچ ہويا ، روانڈا وچ کچھ اٹھارہ قبیلے سن جنہاں د‏‏ی بنیادی طور اُتے قرابت داری دے خطوط دے نال تعبیر کيتا گیا سی <ref name="ICTR Judgment">{{حوالہ ویب|title=THE PROSECUTOR VERSUS JEAN-PAUL AKAYESU Case No. ICTR-96-4-T|url=https://unictr.irmct.org/sites/unictr.org/files/case-documents/ictr-96-4/trial-judgements/en/980902.pdf|publisher=United Nations|accessdate=July 17, 2020|archivedate=October 30, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191030091401/https://unictr.irmct.org/sites/unictr.org/files/case-documents/ictr-96-4/trial-judgements/en/980902.pdf}}</ref> ۔ اگرچہ ہوتو تے توتسی د‏‏ی اصطلاحات استعمال وچ سن ، لیکن اوہ گروہاں د‏‏ی بجائے افراد نو‏‏ں کہندے سن تے انہاں وچ فرق نسلی د‏‏ی بجائے نسب اُتے سی۔ در حقیقت ، اکثر اک حیثیت تو‏ں دوسری حیثیت وچ جاسکدا ا‏‏ے۔ روانڈا تے ہمسایہ ملک [[برونڈی]] نو‏‏ں [[برلن کانفرنس (1884)|1884 د‏‏ی برلن کانفرنس دے]] ذریعہ جرمنی دے لئی تفویض کيتا گیا سی ، {{Sfn|Appiah|Gates|2010}} تے بادشاہ دے نال اتحاد دے قیام دے نال ہی جرمنی نے 1897 وچ اس ملک وچ اک موجودگی قائم کردتی۔ {{Sfn|Carney|2013}} جرمن پالیسی روانڈا د‏‏ی بادشاہت دے ذریعے ملک اُتے حکمرانی کرنا سی۔ اس نظام نو‏‏ں چھوٹے یورپی فوجیاں د‏‏ی تعداد دے نال نوآبادیات نو‏‏ں فعال کرنے دا اضافی فائدہ سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انتظامی کردار ادا کردے وقت استعمار نے توتوسی اُتے حثیت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں اوہ ایہ خیال کردے سن کہ اوہ ایتھوپیا نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن تے نسلی اعتبار تو‏ں اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Bruce D. Jones, ''Peacemaking'', S. 17 f; Carsten Heeger, ''Die Erfindung'', S. 23–25.</ref> روانڈا دے بادشاہ نے اپنی حکمرانی نو‏‏ں وسیع کرنے دے لئی اپنی فوجی طاقت دا استعمال کردے ہوئے جرمناں دا خیرمقدم کيتا۔ {{Sfn|Chrétien|2003}} [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] دوران بیلجیئم د‏‏ی افواج نے روانڈا تے برونڈی دا کنٹرول سنبھال لیا ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے 1926 تو‏ں براہ راست نوآبادیات‏ی حکمرانی کيت‏ی پالیسی دا آغاز ہويا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Chrétien|2003}} {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Chrétien|2003}} بیلجیئناں نے روانڈا د‏‏ی معیشت نو‏‏ں جدید بنادتا ، لیکن توتسی د‏‏ی بالادستی برقرار رہی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوتو نو‏‏ں محروم کردتا گیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1935 وچ ، بیلجیئم نے آبادی نو‏‏ں تن ناں نہاد نسلی گروہاں وچ تقسیم کرکے آبادی د‏‏ی مستقل تقسیم متعارف کروائی ، جس وچ ہوٹو آبادی دا تقریبا 84، فیصد ، توتسی 15٪ تے توا تقریبا 1 اک فیصد آبادی د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ <ref name="ICTR Judgment"/> شناختی کارڈز ہر فرد نو‏‏ں توتسی ، ہوتو ، تووا یا نیچرلائزڈ دے طور اُتے لیبل لگاندے ہوئے جاری کردتے جاندے سن ۔ اگرچہ اس تو‏ں پہلے خاص طور اُتے مالدار ہوٹو دے لئی اعزازی توتسی بننا ممکن سی ، لیکن شناختی کارڈاں تو‏ں گروپاں دے وچکار کسی وی طرح د‏‏ی نقل و حرکت نو‏‏ں روکیا گیا۔ {{Sfn|Gourevitch|2000}} === آزادی دے بعد انقلاب تے ہوتو – توتسی تعلقات === [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے بعد]] ، روانڈا وچ اک ہٹو تو‏ں نجات د‏‏ی تحریک ودھنے لگی ، {{Sfn|Prunier|1999}} بین المسلمین معاشرتی اصلاحات د‏‏ی ودھدی ہوئی ناراضگی ، تے [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک چرچ دے]] اندر ہوٹو دے لئی ودھدی ہوئے ہمدردی د‏‏ی وجہ تو‏ں وی ودھ گئی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کیتولک مشنریاں نے توتسی اشرافیہ د‏‏ی بجائے پسماندہ ہوٹو نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی خود نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ ذمہ دار سمجھیا ، جس تو‏ں تیزی تو‏ں وڈے پیمانے اُتے ہوٹو دے پادری تے تعلیم یافتہ طبقے د‏‏ی تشکیل ہوئی جس نے قائم سیاسی نظم و ضبط نو‏‏ں اک نواں مقابلہ پیدا کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بادشاہت تے ممتاز توتسی نے ہوٹو دے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ دا احساس کيتا تے اپنی شرائط اُتے فوری آزادی دے لئی جدوجہد شروع کردتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Prunier|1999}} 1957 وچ ، ہوتو اسکالرز دے اک گروپ نے " باہوٹو منشور " لکھیا۔ ایہ پہلا دستاویز سی جس نے توتسی تے ہوتو نو‏‏ں علیحدہ ریس دے طور اُتے نشان زد کيتا سی ، تے اس تو‏ں "شماریا‏‏تی قانون" کہلانے والے اس د‏ی بنیاد اُتے توتسی تو‏ں ہوتو وچ اقتدار د‏‏ی منتقلی دا مطالبہ کيتا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} یکم نومبر 1959 نو‏‏ں ، توتسی نواز پارٹی دے حامیاں نے ، گیتارامہ دے صوبے ، بائیمنیا وچ اپنے گھر دے نیڑے ، ہوٹو دے سب چیف ، ڈومینک مبونیمتوا اُتے حملہ کيتا۔ ۔ {{Sfn|Carney|2013}} مبونیمتوا زندہ بچ گیا ، لیکن افوانيں پھیلنا شروع ہوگئياں کہ اسنو‏ں ہلاک کردتا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gourevitch|2000}} ہوتو دے کارکناں نے روانڈا دے انقلاب دے آغاز دے موقع اُتے توتسی ، اشرافیہ تے عام شہریاں دوناں نو‏ں ہلاک کرنے دا جواب دتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} توتسی نے اپنے ہی حملےآں دا جواب دتا ، لیکن اس مرحلے تک ہوتو نو‏‏ں بیلجیئم د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی پوری حمایت حاصل سی جو توتسی دے تسلط نو‏‏ں ختم کرنا چاہندے سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Gourevitch|2000}} {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Gourevitch|2000}} سن 1960 دے اوائل وچ ، بیلجیئناں نے توتسی دے زیادہ تر سرداراں د‏‏ی جگہ ہوٹو د‏‏ی جگہ لی تے وسط سالہ کمیون انتخابات دا انعقاد کيتا جس نے زبردست ہوتو د‏‏ی اکثریت واپس کردتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بادشاہ نو‏‏ں معزول کردتا گیا ، اک ہوٹو اکثریت‏ی جمہوریہ تشکیل پایا ، تے ایہ ملک 1962 وچ آزاد ہوئے گیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جدو‏ں انقلاب اگے ودھیا تاں ، طوطس نے چار پڑوسی ملکاں وچ آباد ہونے دے بعد ، ہوٹو دے قلعے تو‏ں بچنے دے لئی ملک چھڈنا شروع کيتا: برونڈی ، [[یوگنڈا]] ، [[تنزانیہ]] تے [[زائر]] ۔ {{Sfn|Mamdani|2002}} ایہ جلاوطنی ، بنارونڈا دے برخلاف ، جو نوآبادیات‏ی تے نوآبادیات‏ی عہد دے دوران ہجرت کرچکے سن ، انہاں نو‏ں اپنے میزبان ملکاں وچ مہاجر سمجھیا جاندا سی ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے روانڈا وچ واپسی دے لئی احتجاج کرنے دے لئی تقریبا فوری طور اُتے شروع ہوئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انہاں نے مسلح گروہاں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جنھاں ''انی زنجی'' (کاکروچ) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جنہاں نے روانڈا وچ حملے شروع کیتے۔ ایہ وڈے پیمانے اُتے ناکا‏م رہے سن ، تے اس دے نتیجے وچ 10،000 توتسی تے ہور توتسی جلاوطنی دے انتقامی قتل ہوئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1964 تک ، 300،000 تو‏ں زیادہ توتسی فرار ہوگئے ، تے اگلی تن دہائیاں تک جلاوطنی وچ رہنے اُتے مجبور ہوگئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اگلے دہائی تک گروگوئیر کییبندا نے جمہوریہ ہوٹو د‏‏ی صدارت د‏‏ی ، تے اس نے انقلاب تو‏ں پہلے جاگیرداری بادشاہت د‏‏ی طرح اک خود مختار حکمرانی نافذ کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} [[1973 روانڈا د‏‏ی بغاوت|1973 وچ بغاوت دے]] بعد انہاں دا تختہ پلٹ دتا گیا ، جس نے صدر جوونال ہیبریمنیا نو‏‏ں اقتدار وچ لیایا۔ روانڈا وچ ہی ہوٹو تے اینٹی توتسی دے نال امتیازی سلوک جاری رہیا ، اگرچہ توتسی دے خلاف بلا امتیاز تشدد کسی حد تک کم ہويا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ہیبریمنیا نے سن 1975 وچ نیشنل ریپبلیکن موومنٹ فار ڈیموکریسی اینڈ ڈویلپمنٹ (ایم آر این ڈی) پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی ، {{Sfn|Twagilimana|2007}} تے 1978 دے ریفرنڈم دے بعد اک نواں آئین جاری کيتا ، جس تو‏ں ملک نو‏‏ں [[یک جماعت ریاست|یک جماعتی ریاست بنایا]] گیا جس وچ ہر شہری نو‏‏ں اس نال تعلق رکھنا پيا۔ {{Sfn|Twagilimana|2007}} {{تحویل|408|PD/km2}} ، روانڈا د‏‏ی [[کثافتِ آبادی|آبادی کثافت]] افریقہ وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ روانڈا د‏‏ی آبادی 1.6 ملین &nbsp; 1934 تو‏ں 7.1 ملین افراد &nbsp; 1989 وچ ، زمین دے لئی مسابقت دا باعث بنی۔ جارارڈ پرونیئر جداں مورخین دا خیال اے کہ 1994 وچ ہونے والی نسل کشی نو‏‏ں جزوی طور اُتے آبادی دے کثافت تو‏ں منسوب کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} === روانڈا خانہ جنگی === [[فائل:Paul Kagame 2014.jpg|متبادل=Close up profile picture of Paul Kagame, taken in 2014|thumb| [[پال کگامے|پال کاگامے]] ، زیادہ تر خانہ جنگی دے لئی روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ دے کمانڈر ]] 1980 د‏‏ی دہائی وچ ، فریڈ رویگیما د‏‏ی سربراہی وچ یوگنڈا وچ 500 روانڈا دے پناہ گزیناں دے اک گروپ نے یوگنڈا بش جنگ وچ باغی نیشنل مزاحمتی فوج (این آر اے) دے نال لڑائی د‏‏ی ، جس وچ [[یووری موسیونی|یوویری میوزیوینی]] نے ملٹن اوبوٹ دا تختہ [[یووری موسیونی|پلٹتے ہوئے]] دیکھیا۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} ایہ فوجی یوگینڈا دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں میوسینی دے افتتاح دے بعد یوگنڈا د‏‏ی فوج وچ موجود رہے ، لیکن نال ہی انہاں نے فوج د‏‏ی صفاں وچ ڈھکے چھپے نیٹ ورک دے ذریعہ روانڈا اُتے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی شروع کردتی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} اکتوبر 1990 وچ ، رویگیما نے یوگنڈا تو‏ں 4،000 {{Sfn|Melvern|2004}} باغیاں د‏‏ی اک فورس د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، {{تحویل|60|km|abbr=on}} پیش قدمی د‏‏ی روانڈا وچ دے زیراہتمام روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ (آرپییف). {{Sfn|Prunier|1999}} حملے دے تیسرے دن رویگیما ماریا گیا ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے فرانس تے زائر نے روانڈا د‏‏ی فوج د‏‏ی حمایت وچ فوجاں تعینات کيتیاں ، تاکہ انھاں حملے نو‏‏ں پسپا کرنے دا موقع ملا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} رویگیما دے نائب ، [[پال کگامے|پال کاگامے]] ، نے آر پی ایف دستےآں د‏‏ی کمان سنبھالی ، {{Sfn|Melvern|2000}} یوگنڈا دے راستے شمالی روانڈا دے اک ناہموار علاقے ویرونگا پہاڑاں تک اک تدبیر پسپائی دا اہتمام کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اوتھ‏ے تو‏ں ، اس نے فوج د‏‏ی تشکیل نو تے تنظیم نو د‏‏ی ، تے توتسی ڈا ئسپورہ تو‏ں فنڈ ریزنگ تے بھرتی کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کاگامے نے جنوری 1991 وچ شمالی شہر روہنگری اُتے اچانک حملہ کرکے جنگ دا آغاز کيتا ۔ حیرت انگیز عنصر تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے آر پی ایف نے قصبے اُتے قبضہ کرلیا ، تے جنگلات وچ پِچھے ہٹنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں اک دن تک روک لیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اگلے سال دے لئی ، آر پی ایف نے ہٹ اینڈ رن طرز د‏‏ی [[گوریلا جنگ|گوریلا جنگ کيت‏ی]] ، جس نے کچھ سرحدی علاقےآں اُتے قبضہ کيتا لیکن روانڈا د‏‏ی فوج دے خلاف نمایاں فائدہ حاصل نئيں کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جون 1992 وچ ، [[کیگالی]] وچ کثیر الجہ‏‏تی مخلوط حکومت دے قیام دے بعد ، آر پی ایف نے جنگ بندی دا اعلان کيتا تے تنزانیہ دے [[اروشا]] وچ روانڈا د‏‏ی حکومت دے نال گل گل دا آغاز کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1993 دے اوائل وچ ، بہت سارے انتہا پسند ہوتو گروپس نے توتسی دے خلاف وڈے پیمانے اُتے تشدد د‏‏ی مہمات قائم کيت‏یاں تے انہاں دا آغاز کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} آر پی ایف نے اس دے جواب وچ امن مذاکرات نو‏‏ں معطل کرکے اک وڈا حملہ شروع کيتا تے ملک دے شمال دے شمال وچ اک وسیع و عریض اراضی حاصل کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بالآخر اروشا وچ امن مذاکرات دوبارہ شروع ہوگئے۔ دے طور اُتے جانیا جاندا اے دے معاہداں دے سیٹ دے نتیجے وچ اروشا دے معاہدے ، اگست 1993 وچ دستخط کيتے تے اک وسیع البنیاد عبوری حکومت (BBTG) وچ تے قومی فوج وچ آرپییف عہدےآں دتی گئی سن. {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Prunier|1999}} اقوام متحدہ دے امدادی مشن برائے روانڈا (یو این اے ایم آئی آر) ، اک امن فوج ، ملک پہنچے تے بی پی ٹی جی دے قیام دے دوران آر پی ایف نو‏‏ں کیگالی وچ قومی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت وچ اک اڈہ دتا گیا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} === ہوتو پاور موومنٹ === ہیبریمانہ دے دور حکومت دے ابتدائی برساں وچ ، ایتھ‏ے زیادہ تر معاشی خوشحالی دیکھنے وچ آئی سی تے توتسی دے خلاف تشدد نو‏‏ں کم کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} توتسی دے خلاف سختی دے بوہت سارے شخصیتاں باقی رہے ، اُتے ، پہلی خاتون آگتھے حبیریمنا دے اہل خانہ سمیت ، جو ''اکازو'' یا ''قبیلہ ڈی میڈم کے'' ناں تو‏ں مشہور سن ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے صدر نے اپنی حکومت برقرار رکھنے دے لئی انہاں اُتے انحصار کيتا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} جدو‏ں اکتوبر 1990 وچ آر پی ایف نے حملہ کيتا تاں ، حبیریمانہ تے سخت گیراں نے طوطی مخالف ایجنڈے نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی آبادی دے خوف تو‏ں فائدہ اٹھایا {{Sfn|Prunier|1999}} جو ہوٹو پاور دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} توتسی نو‏‏ں شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ 11 اکتوبر 1990 نو‏‏ں گیسینی صوبے وچ اک پوگوم دا اہتمام کيتا گیا سی ، جس وچ 383 توتسی ہلاک ہوئے سن ۔ {{Sfn|Guichaoua|2015}} فوجی افسراں تے سرکاری ممبراں دے اک گروپ نے ''کانگورا کے'' ناں تو‏ں اک میگزین د‏‏ی بنیاد رکھی ، جو پورے ملک وچ مشہور ہوئی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ایہ توتسی مخالف پروپیگنڈہ ہواتو دس احکا‏م سمیت نسل پرستانہ رہنما اصولاں دا اک واضح مجموعہ اے ، جس وچ طوطس تو‏ں "غدار" د‏‏ی حیثیت نال شادی کرنے والے ہٹوس دا ناں لگانا وی شامل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} 1992 وچ ، سخت گیراں نے جمہوریہ دے دفاع (سی ڈی آر) پارٹی د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جو حکمران جماعت تو‏ں وابستہ سی لیکن زیادہ [[دایاں بازو|سجے بازو]] تو‏ں منسلک سی ، تے آر پی ایف دے نال صدر د‏‏ی مبینہ "نرمی" دے تنقیدی ایجنڈے نو‏‏ں فروغ دتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} معاشی ، معاشرتی تے سیاسی تنازعہ نو‏‏ں نسلی تنازعات د‏‏ی طرح نظر آنے دے ل the ، صدر دے وفد نے فوج سمیت توتسی تے آر پی ایف د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے نسلی بحران دے واقعات نو‏‏ں من گھڑت کرنے دے لئی پروپیگنڈا مہم شروع کيتی۔ اس عمل نو‏‏ں "آئینے د‏‏ی سیاست" دے طور اُتے بیان کيتا گیا سی ، جس دے تحت اک شخص دوسرےآں اُتے الزامات لگاندا اے کہ اوہ شخص خود کيتا کرنا چاہندا ا‏‏ے۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> 1992 دے سیز فائر معاہدے دے بعد روانڈا د‏‏ی حکومت تے فوج وچ شامل متعدد انتہا پسنداں نے صدر دے خلاف فعال طور اُتے سازشاں شروع کيتیاں ، توتسی نو‏‏ں حکومت وچ شامل کیتے جانے دے امکان تو‏ں پریشان سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} حبیریمانہ نے سخت گیراں نو‏‏ں فوج دے اعلیٰ عہدےآں تو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اوہ صرف جزوی طور اُتے کامیاب رہیا۔ ''اکازو'' تو‏ں وابستہ افراد اگسٹن نڈندیلیئیمنیا تے تھونسٹے باگوسورا طاقتور عہدےآں اُتے قائم رہے ، تے سخت گیر خاندان نو‏‏ں اقتدار تو‏ں منسلک کردے ہوئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1992 دے دوران ، سخت گیراں نے توتسی دے مقامی سطح اُتے قتل د‏‏ی مہم چلا‏ئی ، جس دا اختتام جنوری 1993 وچ ہويا ، جس وچ شدت پسنداں تے مقامی ہوتو نے لگ بھگ 300 افراد نو‏‏ں قتل کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جدو‏ں فروری 1993 وچ آر پی ایف نے دوبارہ دشمنی شروع د‏‏ی تاں اس نے انہاں ہلاکتاں نو‏‏ں بنیادی مقصد قرار دتا ، {{Sfn|Prunier|1999}} لیکن اس دا اثر ہوٹو د‏‏ی آبادی دے درمیان شدت پسنداں د‏‏ی حمایت وچ اضافہ کرنا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 1993 دے وسط تو‏ں ، ہوتو پاور موومنٹ نے حبریمنیا د‏‏ی حکومت تے روايتی اعتدال پسند حزب اختلاف دے علاوہ روانڈا د‏‏ی سیاست وچ تیسری وڈی طاقت د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} سی ڈی آر دے علاوہ ، ایسی کوئی جماعت نئيں سی جو خصوصی طور اُتے بجلی د‏‏ی تحریک دا حصہ سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اس دے بجائے ، تقریبا ہر پارٹی "اعتدال پسند" تے "طاقت" دے پراں وچ تقسیم ہوگئ سی ، دونے کیمپاں دے ممبران اس جماعت د‏‏ی جائز قیادت د‏‏ی نمائندگی کرنے دا دعوی کردے سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} حتیٰ کہ حکمران جماعت وچ پاور ونگ موجود سی ، انہاں لوکاں اُتے مشتمل سی جنہاں نے امن معاہدے اُتے دستخط کرنے دے ہیبیریمنیا دے ارادے د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} پارٹیاں دے پاور ونگس تو‏ں منسلک متعدد بنیاد پرست نوجوان ملیشیا گروپ ابھرے۔ انہاں وچ ''انٹرا ہاموی'' ، جو حکمران جماعت تو‏ں منسلک سی ، {{Sfn|Dallaire|2005}} تے سی ڈی آر دا ''امپوزموگامبی بھی'' شامل سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} یوتھ ملیشیا نے پورے ملک وچ وڈے پیمانے اُتے قتل عام کرنا شروع کيتا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} فوج نے ملیشیاواں د‏‏ی تربیت د‏‏ی ، بعض اوقات فرانسیسیاں دے نال مل ک‏ے ، جو اپنے اصل مقصد تو‏ں ناواقف سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} == پیشی == === نسل کشی د‏‏ی تیاری === بوہت سارے مورخین ، تے اقوام متحدہ ، واقعات دے وقت پیش آنے والی اک بہت وڈی دستاویزات دے ذریعے تے ہن اس گل اُتے متفق نيں کہ نسل کشی د‏‏ی منصوبہ بندی ہیبریمنیا دے قتل تو‏ں پہلے ہی کيتی گئی سی ، حالانکہ اوہ اس عین تریخ اُتے متفق نئيں نيں جس دے بارے وچ " روانڈا وچ ہر توتسی نو‏‏ں مارنے دا حتمی حل "جڑ تو‏ں پہلے سی"۔ جیرارڈ پرونیئر اس د‏ی تریخ 1992 د‏‏ی اے ، جدو‏ں ہیبریمنیا نے آر پی ایف دے نال گل گل دا آغاز کيتا ، {{Sfn|Prunier|1999}} جدو‏ں کہ صحافی لنڈا میلورن 1990 د‏‏ی تریخ وچ اے ، آر پی ایف دے ابتدائی حملے دے بعد۔ {{Sfn|Melvern|2004}} 1990 وچ ، فوج نے شہریاں نو‏‏ں ہتھیاراں جداں ہتھیاراں تو‏ں مسلح کرنا شروع کيتا ، تے اس نے ہوٹو دے نوجواناں نو‏‏ں لڑائی وچ تربیت دینا شروع کيت‏ی سی ، باضابطہ طور اُتے آر پی ایف دے خطرے دے خلاف "سول ڈیفنس" دے پروگرام دے طور اُتے ، {{Sfn|Melvern|2004}} لیکن بعد وچ ایہ ہتھیار نسل کشی وچ استعمال ہوئے ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} روانڈا نے 1990 دے آخر تو‏ں وڈی تعداد وچ دستی بم تے اسلحہ وی خریدتا۔ اک معاہدے وچ ، مستقب‏‏ل دے اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل [[بطرس بطرس غالی|بوٹروس بائوٹروس غالی نے]] ، [[مصر|مصری]] وزیر خارجہ دے طور اُتے اپنے کردار وچ ، مصر تو‏ں اسلحہ د‏‏ی اک وڈی فروخت نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کيتی۔ {{Sfn|Melvern|2000}} روانڈا د‏‏ی مسلح افواج (ایف اے آر) د‏‏ی اس وقت تیزی تو‏ں توسیع ہوئی ، جو اک سال وچ 10،000 تو‏ں کم فوجیاں تو‏ں ودھ ک‏ے 30،000 دے نیڑے ہوگئی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} نويں بھرتی کرنے والےآں نو‏‏ں اکثر غیر تسلی بخش نظم و ضبط دا نشانہ بنایا جاندا سی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} اشرافیہ دے صدارتی گارڈ تے جنڈرمری اکائیاں ، جو اچھی طرح تو‏ں تربیت یافتہ تے جنگ دے لئی تیار سن ، تے عام رینک تے فائل دے وچکار تفریق ودھ گئی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} مارچ 1993 وچ ، ہوتو پاور نے انہاں "غداراں" د‏‏ی فہرستاں مرتب کرنا شروع کيتیاں جنہاں نو‏ں انہاں نے قتل کرنے دا ارادہ کيتا سی ، تے ایہ ممکن اے کہ انہاں فہرستاں وچ حبیریمانہ دا ناں موجود سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} سی ڈی آر عوامی طور اُتے صدر اُتے غداری دا الزام لگیا رہیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} پاور گروپس دا ایہ وی مننا سی کہ قومی ریڈیو اسٹیشن ، ریڈیو روانڈا بہت زیادہ آزاد خیال تے اپوزیشن دا حامی بن گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے اک نواں ریڈیو اسٹیشن ، ریڈیو ٹیلیویژن لبری ڈیس میل کولینس ( آر ٹی ایل ایم سی) قائم کيتا ، جس نے نسل کشی ، نسل پرستانہ پروپیگنڈہ ، فحش لطیفاں تے موسیقی نو‏‏ں اکسایا ، جو پورے ملک وچ بہت مشہور ہويا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} {{Sfn|Gordon|2017}} اک تحقیق وچ دسیا گیا اے کہ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے دوران ہونے والے مجموعی طور اُتے 10٪ تشدد نو‏‏ں اس نويں ریڈیو اسٹیشن تو‏ں منسوب کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Propaganda and Conflict: Evidence from the Rwandan Genocide|url=http://qje.oxfordjournals.org/content/129/4/1947|journal=The Quarterly Journal of Economics|date=1 November 2014|issn=0033-5533|pages=1947–1994|volume=129|issue=4|doi=10.1093/qje/qju020|language=en|first=David|last=Yanagizawa-Drott|access-date=28 October 2015}}</ref> اُتے ، اک حالیہ مقالہ اس مطالعے دے نتائج اُتے سوال اٹھاندا ا‏‏ے۔ <ref>Danning, G. (2018). Did Radio RTLM Really Contribute Meaningfully to the Rwandan Genocide?: Using Qualitative Information to Improve Causal Inference from Measures of Media Availability. Civil Wars. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13698249.2018.1525677</ref> 1993 دے دوران ، سخت گیر افراد زراعت دے لئی اس تو‏ں کدرے زیادہ وڈے پیمانے اُتے مسچات د‏‏ی درآمد کردے سن ، ايس‏ے طرح دوسرے اوزار وی جو ہتھیاراں دے طور اُتے استعمال ہوسکدے نيں ، جداں استرا بلیڈ ، آری تے کینچی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ایہ اوزار شہری دفاع دے نیٹ ورک دے حصے دے طور اُتے ، ملک بھر وچ تقسیم کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Melvern|2004}} اکتوبر 1993 وچ ، برونڈی دے صدر ، میلچیر نداے ، جو جون وچ ملک دے پہلے ہوتو صدر منتخب ہوئے سن ، نو‏‏ں توتسی فوج دے افسران نے قتل کردتا سی۔ اس قتل نے خانہ جنگی نو‏‏ں جنم دتا تے برونڈی دے ہوتو تے توتسی دے درمیان وڈے پیمانے اُتے قتل عام ہويا جس نے جنگ دے پہلے سال وچ 50،000 تو‏ں لے ک‏ے 100،000 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Part V: Recommendations – II. Genocide|url=http://www.usip.org/files/file/resources/collections/commissions/Burundi-Report.pdf|website=International Commission of Inquiry for Burundi|accessdate=2009-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090716020747/http://www.usip.org/files/file/resources/collections/commissions/Burundi-Report.pdf|archivedate=2009-07-16}}</ref> {{Sfn|Prunier|1999}} اس ہلاکت نے صدمے دے جھٹکے پیدا کردتے ، جس تو‏ں ہوٹو دے درمیان اس خیال نو‏‏ں تقویت ملی کہ توتسی انہاں دے دشمن نيں تے انہاں اُتے اعتبار نئيں کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} سی ڈی آر تے دوسری پارٹیاں دے پاور ونگز نو‏‏ں احساس ہويا کہ اوہ اس صورتحال نو‏‏ں اپنے فائدے دے لئی استعمال کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Prunier|1999}} "حتمی حل" دا خیال ، جو پہلے 1992 وچ تجویز کيتا گیا سی لیکن اک نظریہ نقطہ نظر رہیا ، ہن انہاں دے ایجنڈے وچ سب تو‏ں اُتے سی ، تے انہاں نے اس د‏ی سرگرمی تو‏ں منصوبہ بندی کرنا شروع کردتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ندتاے دے قتل اُتے عوامی ناراضگی دے نال نال آر ٹی ایل ایم پروپیگنڈہ تے روانڈا د‏‏ی روايتی اطاعت نو‏‏ں اختیار دینے دے لئی ، اوہ ہوٹو د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ہلاکتاں کرنے اُتے راضی کرنے دے پراعتماد سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} پاور قائدین نے ''انٹرا ہیموی'' تے ہور ملیشیا گروپاں نو‏‏ں [[اے۔کے 47|اے دے 47]] تے ہور ہتھیاراں تو‏ں مسلح کرنا شروع کيتا۔ اس تو‏ں پہلے ، انہاں دے پاس صرف مشق تے روايتی ہتھیار سن ۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} 11 جنوری 1994 نو‏‏ں ، یو این اے ایم آئی آر دے کمانڈر جنرل رومیو ڈیلیر نے اپنی "نسل کشی فیکس" نو‏‏ں اقوام متحدہ دے ہیڈ کوارٹر بھیج دتا۔ <ref name="huffrawanda">{{حوالہ ویب|last=Adams|first=Smin|title=The UN, Rwanda and the 'Genocide Fax' – 20 Years Later|url=https://www.huffingtonpost.com/simon-adams/rwanda-genocide-anniversary_b_4613571.html|website=Huffington Post|accessdate=14 April 2015|date=21 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925010333/http://www.huffingtonpost.com/simon-adams/rwanda-genocide-anniversary_b_4613571.html|archivedate=25 September 2015}}</ref> فیکس وچ دسیا گیا اے کہ ڈیلئر "ایم آر این ڈی د‏‏ی انٹرموے تو‏ں مسلح ملیشیا دے کیڈر وچ اک اعلیٰ سطحی ٹرینر تو‏ں رابطے وچ سی۔ ایہ مخبر ، جسنو‏ں ہن میتھیو نگیرمپاتسی دا شاور ، قاسم توراتسنزے ، {{Sfn|Guichaoua|2015}} عرف دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے "جین پیئر" دے دعوے دے مطابق ، کوگالی وچ تمام توسی نو‏‏ں رجسٹر کرنے دا حکم دتا گیا ا‏‏ے۔ میمو دے مطابق ، ٹورٹسینز نو‏‏ں شبہ اے کہ طوطس دے خلاف نسل کشی د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جارہی اے ، تے اس نے کہیا کہ "20 منٹ وچ اس دے اہلکار 1000 توتسیاں نو‏‏ں ہلاک کرسکدے نيں"۔ <ref name="GenocideFax">{{حوالہ ویب|title=The Rwanda "Genocide Fax": What We Know Now|url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB452/|website=[[National Security Archive]]|date=9 January 2014|accessdate=18 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181219044038/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB452/|archivedate=19 December 2018}}</ref> ڈلیئر نے مخبر تے اس دے اہل خانہ نو‏‏ں بچانے تے اسلحہ دے ذخیراں اُتے چھاپہ مار کرنے د‏‏ی درخواست کيتی تردید کردتی۔ آئی سی ٹی آر پراسیکیوشن ایہ ثابت کرنے تو‏ں قاصر سی کہ نسل کشی د‏‏ی سازش 7 اپریل 1994 تو‏ں پہلے ہی موجود سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Reydams|first=Luc|title=NGO Justice: African Rights as Pseudo-Prosecutor of the Rwandan Genocide|journal=Human Rights Quarterly|date=2016|volume=38|issue=3|doi=10.1353/hrq.2016.0041|url=http://www.corteidh.or.cr/tablas/r35223.pdf#page=36|access-date=16 November 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190218220616/http://www.corteidh.or.cr/tablas/r35223.pdf#page=36 |date=18 February 2019 }}</ref> سمجھیا جاندا اے کہ ماسٹر مائنڈ ، تھونسٹے باگوسورا ، نو‏‏ں اس الزام تو‏ں 2008 وچ بری کردتا گیا سی ، حالانکہ اسنو‏ں نسل کشی دے الزام وچ سزا سنائی گئی سی۔ آئی سی ٹی آر پراسیکیوشن دے ماہر گواہ ، آندرے گوچاؤ نے سن 2010 وچ نوٹ کيتا سی: {{Quote|What the Office of the Prosecutor has consistently failed to demonstrate is the alleged existence of a "conspiracy" among the accused—presuming an association or a preexisting plan to commit genocide. This is the central argument at the core of its prosecution strategy, borrowing from the contentions initially put forth by academics and human rights defenders. With the exception of two judgements, confirmed on appeal, the Trial Chambers have uniformly found the prosecution's proof of a conspiracy wanting, regardless of the case.{{sfn|Guichaoua|2015|p=303|ps=: "The two judgments are the convictions of [[Jean Kambanda]], ex-prime minister, and [[Eliezer Niyitegeka]], ex-minister of information of the Interim Government."}}}} === حبیریمانہ دا قتل === [[فائل:Juvénal Habyarimana (1980).jpg|thumb| 1980 وچ جوونل حبیریمانہ]] 6 اپریل 1994 نو‏‏ں ، [[روانڈا]] دے صدر جوونل حبیریمنیا تے [[برونڈی]] دے ہوٹو صدر سائپرین نٹاریامیرا نو‏‏ں لے جانے والے ہوائی جہاز نو‏‏ں اس وقت مار گرایا گیا جدو‏ں اوہ [[کیگالی]] وچ اترنے دے لئی تیار سی ، اس وچ سوار تمام افراد ہلاک ہوگئے۔ اس حملے د‏‏ی ذمہ داری نو‏‏ں متنازعہ قرار دتا گیا ، جس وچ دونے آر پی ایف تے ہوٹو انتہا پسنداں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا گیا۔ 2006 وچ ، فرانسیسی جج ژن لوئس بروگوئئر د‏‏ی اٹھ سالہ تحقیقات وچ ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا سی کہ پال کاگامے نے اس قتل دا حکم دتا سی۔ سنہ 2010 وچ روانڈا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تحقیقات نے عوام نو‏‏ں عام کيتا سی کہ اوہ روانڈا د‏‏ی فوج وچ ہوٹو دے انتہا پسنداں نو‏‏ں ٹھہرا رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Mutsinzi Report|url=http://mutsinzireport.com/|website=mutsinzireport.com|accessdate=22 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220739/http://mutsinzireport.com/|archivedate=18 February 2019}}</ref> جنوری 2012 وچ ، اک فرانسیسی تحقیقات <ref>{{حوالہ ویب|last=Tribunal de Grande Instance de Paris|title=Rapport d'expertise. Destruction en vol du Falcon 50 Kigali|url=http://francegenocidetutsi.org/rapport-balstique-attentat-contre-habyarimana-6-4-1994.pdf|date=5 January 2012|language=fr|accessdate=3 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181110080358/http://francegenocidetutsi.org/rapport-balstique-attentat-contre-habyarimana-6-4-1994.pdf|archivedate=10 November 2018}}</ref> وڈے پیمانے اُتے آر پی ایف نو‏‏ں معاف کرنے دے طور اُتے شائع کيتیاں گئیاں ، <ref>[https://www.reuters.com/article/2012/01/10/us-rwanda-genocide-report-idUSTRE80924720120110?feedType=RSS&feedName=worldNews Reuters: French probe exonerates Rwanda leader in genocide], 10 January 2012</ref> لیکن فلپ رینٹ جینس دے مطابق ، حقیقت وچ اس آر پی ایف نو‏‏ں معاف نئيں کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Reyntjens|first=Filip|title=Rwanda's Untold Story. A reply to '38 scholars, scientists, researchers, journalists and historians'|url=http://africanarguments.org/2014/10/21/rwandas-untold-story-a-reply-to-38-scholars-scientists-researchers-journalists-and-historians-by-filip-reyntjens/|website=African Arguments|date=21 October 2014|accessdate=13 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180725222106/http://africanarguments.org/2014/10/21/rwandas-untold-story-a-reply-to-38-scholars-scientists-researchers-journalists-and-historians-by-filip-reyntjens/|archivedate=25 July 2018}}</ref> نومبر 2014 وچ ، عمانیل مگیسہ (جو ایمیل غفریٹا دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ) ، سابق روانڈا دے سپاہی سن جنہاں دا کہنا سی کہ انہاں دے پاس اس گل دے ثبوت موجود نيں کہ فرانسیسی تفتیش وچ گواہی دینے دے لئی بلايا جانے دے بعد انہاں نو‏ں کاگام نے ہیبریمنیا دے ہوائی جہاز نو‏‏ں گولی مار دینے دا حکم دتا سی۔ مبینہ طور اُتے اوہ مسٹر کاگامے دے مخالفین د‏‏ی اک لمبی لسٹ وچ شامل ہوئے رہے سن ۔ <ref name="Times abduction">{{حوالہ ویب|last=Starkey|first=Jerome|date=25 November 2014|title=Soldier who accused Kagame of triggering genocide is abducted|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/africa/article4277015.ece|publisher=The Times (UK)|website=thetimes.co.uk|accessdate=26 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141125200701/http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/africa/article4277015.ece|archivedate=25 November 2014}}</ref> قصورواراں دے بارے وچ اختلاف رائے دے باوجود ، بہت سارے مبصرین دا خیال اے کہ ہوتو دے دو صدور دے حملے تے ہلاکتاں نے نسل کشی دے لئی کیٹالسٹ دا کم کيتا۔ ہیبریمنیا د‏‏ی موت دے بعد ، 6 اپریل د‏‏ی شام ، اک بحران کمیٹی تشکیل دتی گئی۔ اس وچ میجر جنرل آگسٹن نڈنڈیلیئیمنیا ، کرنل تھونسٹے باگوسورا ، تے فوج دے ہور سینئر عملہ شامل سن ۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اس کمیٹی د‏‏ی سربراہی وچ زیادہ سینئر ناندیلیمیمنیا د‏‏ی موجودگی دے باوجود ، باگوسوارا د‏‏ی سربراہی وچ ہويا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} وزیر اعظم آگتہ یویلیگیمیمنیا قانونی طور اُتے سیاسی جانشینی دے سلسلے وچ اگے سن ، {{Sfn|Dallaire|2005}} لیکن کمیٹی نے انہاں دے اختیار نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} رومیو ڈیلیر نے ايس‏ے رات کمیٹی نال ملاقات کيت‏ی تے اصرار کيتا کہ یوولنگیمیمنا نو‏‏ں انہاں د‏‏ی ذمہ داری سونپی جائے ، لیکن باگوسوارا نے ایہ کہندے ہوئے انکار کردتا ، "الویلیمیمنیا" روانڈا دے عوام دے اعتماد تو‏ں لطف اندوز نئيں ہوئے "اور وہ" قوم اُتے حکومت کرنے تو‏ں قاصر نيں "۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} کمیٹی نے صدر دے انتقال دے بعد غیر یقینی صورتحال تو‏ں بچنے دے لئی اس دے وجود نو‏‏ں وی ضروری قرار دتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} باگوسورا نے UNAMIR تے RPF {{Sfn|Dallaire|2005}} نو‏‏ں ایہ باور کرانے د‏‏ی کوشش کيتی کہ کمیٹی صدارتی گارڈ اُتے قابو پانے دے لئی کم کر رہ‏ی اے ، جسنو‏ں انہاں نے "کنٹرول تو‏ں باہر" ، {{Sfn|Dallaire|2005}} طور اُتے بیان کيتا اے تے ایہ کہ اروشا معاہدے د‏‏ی پاسداری کرے گی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} === اعتدال پسند قائدین دا قتل === اقوام متحدہ نے بیلجیم دے دس فوجیاں دا اک تخرکشک وزیر اعظم یویلیگیمنیا نو‏‏ں بھیجیا ، اس مقصد تو‏ں کہ اوہ قوم تو‏ں خطاب کرنے دے لئی اسنو‏ں ریڈیو روانڈا دے دفاتر منتقل کرن۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} ایہ منصوبہ اس لئی منسوخ کر دتا گیا کہ صدارتی گارڈ نے کچھ ہی دیر بعد ریڈیو اسٹیشن دا اقتدار سنبھال لیا تے اوہ یوئلینگیمنیا نو‏‏ں نشریات‏‏ی انداز وچ گفتگو کرنے د‏‏ی اجازت نئيں دین گے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} صبح دے وقت ، متعدد فوجیاں تے عام شہریاں دے ہجوم نے بیلجیناں نو‏‏ں مغلوب کردتا ، جس نے یولینگیمیمنیا د‏‏ی حفاظت کردے ہوئے اپنے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} الیویلیمیمنا تے اس دے شوہر نو‏‏ں ہلاک کردتا گیا ، اگرچہ انہاں دے بچے فرنیچر دے پِچھے چھپ کر بچ گئے تے انہاں نو‏ں سینیگالی یو این اے ایم آئی آر دے افسر مبی ڈیاگن نے بچایا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} دس بیلجیئن باشندےآں نو‏‏ں کیمپ کیگالی فوجی اڈے وچ لے جایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا تے ہلاک کردتا گیا۔ {{Sfn|Gourevitch|2000}} صدارتی گارڈ یونٹ دے کمانڈنگ آفیسر میجر برنارڈ نتیاہاگا نو‏‏ں ، جنھاں نے ایہ قتل کيتا ، نو‏‏ں 2007 وچ بیلجیئم د‏‏ی اک عدالت نے 20 سال قید د‏‏ی سزا سنائی۔ <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2007/07/04/us-rwanda-genocide-belgium-idUSL0469900520070704|title=Rwandan convicted of killing Belgian peacekeepers|agency=Reuters|date=4 July 2007|accessdate=30 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105120136/http://www.reuters.com/article/2007/07/04/us-rwanda-genocide-belgium-idUSL0469900520070704|archive-date=5 November 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> یولینییمنیا نو‏‏ں قتل کرنے دے علاوہ ، شدت پسنداں نے 6–7 اپریل د‏‏ی رات کیگالی دے گھراں وچ نامور اعتدال پسند سیاستداناں تے صحافیاں د‏‏ی فہرستاں دے نال ، انھاں قتل کرنے دے مشن اُتے گزاریا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} {{Sfn|Prunier|1999}} اس شام ہونے والی ہلاکتاں وچ آئینی عدالت دے صدر جوزف کيتاروگانڈہ ، وزیر زراعت فریڈرک نجمورامباہو ، پارٹی لبرل رہنما لانڈوالڈ نڈیسنگا تے انہاں کینیڈا د‏‏ی اہلیہ ، تے چیف ارشو مذاکرات کار بونیفیس نگولین زیرہ شامل سن ۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} وزیر اعظم دے نامزد کردہ فاسٹن ٹوگی رامنگو سمیت کچھ معتدل افراد زندہ بچ گئے ، {{Sfn|Prunier|1999}} لیکن ایہ پلاٹ وڈی حد تک کامیاب رہیا۔ ڈیلیر دے مطابق ، "7 اپریل نو‏‏ں دوپہر تک ، روانڈا د‏‏ی اعتدال پسند سیاسی قیادت مر چکيت‏ی سی یا روپوش ہوگئی سی ، جس تو‏ں مستقب‏‏ل د‏‏ی معتدل حکومت دا امکان بالکل ختم ہوئے گیا سی۔" {{Sfn|Dallaire|2005}} اس وچ اک استثناء ، نويں آرمی چیف آف اسٹاف ، مارسیل گیٹسینی سی ۔ باگوسورا دے ترجیحی امیدوار آگسٹن بیزیمنگو نو‏‏ں بحران کمیٹی نے مسترد کردتا ، جس نے باگوسوارا نو‏‏ں گیٹسینزی د‏‏ی تقرری اُتے راضی ہونے اُتے مجبور کيتا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} گیٹسینزی نے فوج نو‏‏ں نسل کشی تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے آر پی ایف دے نال جنگ بندی اُتے گل گل کرنے د‏‏ی ، {{Sfn|Dallaire|2005}} لیکن اس دا اپنی فوج اُتے صرف محدود کنٹرول سی تے اسنو‏ں محض دس دن دے بعد سخت گیر بیزمنگو نے تبدیل کردتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} == نسل کشی == اگلے ہی دن نسل کشی دے واقعات دا آغاز ہويا۔ فوجیاں ، پولیس تے ملیشیا نے فوری طور اُتے اہ‏م توتسی اعتدال پسند ہوتو فوجی تے سیاسی رہنماواں نو‏‏ں پھانسی دے دتی جو اقتدار دے آنے والے خلا وچ قابض ہوسکدے سن ۔ روانڈا دے قومی شناختی کارڈ دے تمام ہولڈرز د‏‏ی اسکریننگ دے لئی چوکیاں تے بیریکیڈس کھڑے کردتے گئے سن ، جس وچ نسلی درجہ بندی موجود سی۔ ( بیلجئیم د‏‏ی نوآبادیات‏ی حکومت نے انہاں درجہ بندی تے شناختاں دا استعمال 1933 وچ متعارف کرایا سی۔ ) اس تو‏ں حکومت‏ی افواج نے توتسی نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں شناخت کرنے تے انھاں ہلاک کرنے دا اہل بنادتا۔ انہاں نے ہوتو دے شہریاں نو‏‏ں وی نوکیا تے دباؤ ڈالیا کہ اوہ خود نو‏‏ں ماکیٹس ، کلباں ، دو ٹوک چیزاں تے ہور ہتھیاراں تو‏ں مسلح کرن تے انہاں نو‏ں توتسی دے پڑوسیاں تو‏ں عصمت دری ، گھبرانے ، تے انہاں دے املاک نو‏‏ں تباہ یا چوری کرنے د‏‏ی ترغیب دی۔ ہیبریمنیا دے قتل دے فورا بعد ہی آر پی ایف نے اپنی کارروائی دوبارہ شروع کردتی۔ اس نے تیزی تو‏ں ملک دے شمالی حصے اُتے کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تے تقریبا 100 دن بعد جولائ‏ی دے وسط وچ کیگالی اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، جس تو‏ں نسل کشی دا خاتمہ ہويا۔ انہاں واقعات دے دوران تے اس دے نتیجے وچ ، اقوام متحدہ (یو این) تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] تے [[بلجئیم|بیلجیم]] سمیت ملکاں نو‏‏ں روانڈا ( یو این اے ایم آئی آر ) دے لئی اقوام متحدہ دے تعاون مشن د‏‏ی طاقت تے مینڈیٹ نو‏‏ں مستحکم کرنے وچ ناکامی تے ناکامی اُتے تنقید کيتی گئی۔ امن پسند۔ دسمبر 2017 وچ ، میڈیا نے انکشافات د‏‏ی اطلاع دتی کہ نسل کشی دے آغاز دے بعد [[فرانس|فرانس دی]] حکومت نے مبینہ طور اُتے ہوٹو حکومت کیت‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2017/12/13/world/africa/rwanda-france-genocide.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210152843/https://www.nytimes.com/2017/12/13/world/africa/rwanda-france-genocide.html|date=10 December 2018}}, ''New York Times'', 13 December 2017</ref><ref>[https://www.cnn.com/2017/12/13/africa/french-officials-rwanda-genocide/index.html "French Officials Aided Rwanda Genocide"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180914203746/https://www.cnn.com/2017/12/13/africa/french-officials-rwanda-genocide/index.html|date=14 September 2018}}, CNN, 13 December 2017</ref><ref>[http://www.newsweek.com/rwanda-genocide-french-connection-508940 "Rwanda Genocide: French Connection"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190129025545/https://www.newsweek.com/rwanda-genocide-french-connection-508940|date=29 January 2019}}, ''Newsweek'',</ref><ref>[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2017/06/27/genocide-au-rwanda-des-revelations-sur-le-role-de-la-france_5151690_3212.html "Genocide au Rwanda: des revelations sur le rôle de la France"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119132252/https://www.lemonde.fr/afrique/article/2017/06/27/genocide-au-rwanda-des-revelations-sur-le-role-de-la-france_5151690_3212.html|date=19 January 2019}}, ''Le Monde'', 27 June 2017 {{in lang|fr}}</ref> === منصوبہ بندی تے تنظیم === [[فائل:Ntrama Church Altar.jpg|thumb| نٹرما چرچ وچ پناہ مانگنے والے 5000 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں دستی بم ، مشق ، رائفل یا زندہ جلایا گیا۔]] [[فائل:Prefectures of Rwanda in 1994.png|thumb| روانڈا نو‏‏ں 1994 وچ 11 صوبےآں وچ تقسیم کيتا گیا سی۔]] توتسی د‏‏ی نسلی بنیاداں اُتے وڈے پیمانے اُتے قتل و غارت گری <ref>{{حوالہ رسالہ|year=2015|last1=James|first1=Paul|authorlink1=Paul James (academic)|title=Despite the Terrors of Typologies: The Importance of Understanding Categories of Difference and Identity|url=http://www.tandfonline.com/toc/riij20/17/2#.VR03CzuUdPM|journal=Interventions: International Journal of Postcolonial Studies|volume=17|issue=2|pages=174–95|doi=10.1080/1369801x.2014.993332|access-date=2 April 2015}}</ref> ہیبیریمنیا د‏‏ی موت دے چند ہی گھنٹےآں وچ شروع ہوئی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} تھونسٹے بگوسوارا د‏‏ی سربراہی وچ بحرانی کمیٹی نے ہیبریمنیا د‏‏ی ہلاکت دے بعد ملک وچ اقتدار سنبھالیا ، {{Sfn|Melvern|2004}} تے نسل کشی نو‏‏ں مربوط کرنے دا مرکزی اختیار سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} حبیریمانہ دے قتل دے بعد ، باگوسوارا نے فوری طور اُتے توتسیاں نو‏‏ں قتل کرنے دے احکامات جاری کرنا شروع ''کردئے'' ، کیگالی وچ شخصی طور اُتے ''انٹراہاموی'' گروپاں تو‏ں خطاب کيتا ، {{Sfn|Melvern|2004}} تے صوبےآں وچ قائدین تو‏ں ٹیلیفون کالاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ {{Sfn|Melvern|2004}} قومی سطح دے ہور اہ‏م منتظمین وزیر دفاع آگسٹن بیزمنیا سن ۔ پیراٹروپرس دے کمانڈر ایلیس اینٹا بکوزے ؛ تے صدارتی گارڈ دے سربراہ ، پروٹائس ایم پیرینیا ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بزنس مین فیلیسیئن کبوگا نے آر ٹی ایل ایم تے انٹراہام وے نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی ، جدو‏ں کہ پاسکل موسابے تے جوزف نزیرہرا انٹراہاموی تے امپزاموگمبی ملیشیا د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں قومی سطح اُتے مربوط کرنے دے ذمہ دار سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ''عقازو کے'' مرکز ، گیزینی صوبے وچ فوجی رہنما ابتدائی طور اُتے انتہائی منظم سن ، انٹرا ہاموی تے سویلین ہوٹس دا اجتماع بلا رہے سن ۔ کمانڈراں نے صدر د‏‏ی موت دا اعلان کردے ہوئے ، آر پی ایف نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، تے فیر بھیڑ نو‏‏ں "اپنا کم شروع کرنے" تے بچےآں سمیت "کسی نو‏‏ں وی نئيں بخشنے" دا حکم دتا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ایہ قتل 7 اپریل نو‏‏ں روہنگری ، کیوبئے ، کیگالی ، کیبنگو ، گیکنگورو تے سائنگوگو دے علاقےآں وچ پھیل گیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ہر معاملے وچ ، مقامی عہدیداراں نے ، کگالی دے احکامات دا جواب دیندے ہوئے ، افوانيں پھیلاواں کہ آر پی ایف نے صدر نو‏‏ں ہلاک کيتا سی ، جس دے بعد توتسی نو‏‏ں مارنے دا حکم ملیا سی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ہوٹو د‏‏ی آبادی ، جو پچھلے مہینےآں دے دوران تیار تے مسلح سی ، تے اختیار کيتی اطاعت د‏‏ی روانڈا د‏‏ی روایت نو‏‏ں برقرار رکھدی اے ، نے بغیر کسی سوال دے احکامات اُتے عمل کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کیگالی وچ ، نسل کشی د‏‏ی قیادت فوج دے ایلیٹ یونٹ ، صدارتی گارڈ نے کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انہاں د‏‏ی مدد انٹراہاموی تے امپوزموگمبی نے د‏‏ی ، {{Sfn|Prunier|1999}} جنہاں نے راجگڑھ وچ روڈ بلاکس قائم کيتا۔ روڈ بلاک تو‏ں گزرنے والے ہر فرد نو‏‏ں قومی شناختی کارڈ ظاہر کرنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس وچ نسل وی شامل سی ، تے توتسی کارڈ والے کسی نو‏‏ں وی فوری طور اُتے ذبح کردتا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ملیشیا نے شہر وچ مکانات د‏‏ی تلاشی وی شروع کردتی ، توتسیاں نو‏‏ں ذبح کرکے انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں پرت لیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کیگلی وِل دے صوبہ تھرسیس رینزاہو نے اک اہ‏م کردار ادا کيتا ، جس نے انہاں د‏‏ی تاثیر نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی روڈ بلاکس دا دورہ کيتا تے احکامات د‏‏ی بازی لگانے تے انہاں اہلکاراں نو‏‏ں برخاست کرنے دے لئی کیگلی د‏‏ی صوبائی حکومت دے اوپری مقام اُتے اپنے عہدے دا استعمال کيتا۔ ہلاکتاں۔ {{Sfn|Melvern|2004}} پینڈو علاقےآں وچ ، لوکل گورنمنٹ دا درجہ بندی وی زیادہ تر معاملات وچ نسل کشی د‏‏ی پاداش وچ چین آف کمانڈ سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ہر صوبے دے سب تو‏ں ''وڈے حص''ے ، کیگالی دے احکامات اُتے عمل کردے ہوئے ، کمیون لیڈراں ( ''بورگمسٹریس'' ) نو‏‏ں ''پھیلاندے ہوئے'' ہدایات ''گھلدے'' سن ، جنہاں نے اپنے ''فرقےآں کے'' اندر سیکٹراں ، خلیاں تے دیہاتاں دے رہنماواں نو‏‏ں ہدایات جاری ک‏‏يتی‏‏اں ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} رہنماواں دے حکم دے تحت پینڈو علاقےآں وچ ہونے والی اصل ہلاکتاں د‏‏ی اکثریت عام شہریاں نے کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} توتسی تے ہوتو اپنے پنڈ وچ نال نال رہندے سن ، تے کنبے سب اک دوسرے نو‏‏ں جاندے سن جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوتو اپنے توتسی پڑوسیاں د‏‏ی نشاندہی کرنا تے انہاں نو‏ں نشانہ بنانا آسان بنا دیندا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جیرڈ پرونیئر آبادی د‏‏ی اس وسیع پیمانے اُتے شمولیت نو‏‏ں "جمہوری اکثریت" نظریے دے امتزاج د‏‏ی نشاندہی کردے نيں ، {{Sfn|Prunier|1999}} جس وچ ہتو نو‏‏ں توتسی نو‏‏ں خطرنا‏‏ک دشمن مننے د‏‏ی تعلیم دتی گئی سی ، {{Sfn|Prunier|1999}} اتھارٹی د‏‏ی غیر مجرم اطاعت دا کلچر ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے گستاخ عنصر۔ دیہاندی جو مارنے دے احکامات دینے تو‏ں انکار کردے سن ، انہاں نو‏ں اکثر توتسی دے ہمدردی دے ناں تو‏ں موسوم کيتا جاندا سی تے اوہ خود ہی ہلاک ہوئے جاندے سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ابتدائی مرحلے دے دوران گیتارامہ تے بٹیر دے علاقےآں وچ کچھ ہلاکتاں ہوئیاں ، کیونجے انہاں علاقےآں دے علاقے اعتدال پسند سن جو تشدد دے مخالف سن ۔ {{Sfn|Melvern|2004}} گٹارامہ وچ 12 اپریل نو‏‏ں عبوری حکومت دے اس صوبے وچ منتقل ہونے دے بعد نسل کشی دا آغاز ہويا۔ {{Sfn|Melvern|2004}} بٹیر اُتے ملک وچ واحد توسی پری ، جین بپٹسٹ ہبیالیمنیا نے حکومت کیت‏‏ی ۔ {{Sfn|Melvern|2004}} १44 {{Sfn|Melvern|2004}} ہیبیلیمانہ نے اپنے علاقے وچ کِسے وی طرح دے قتل د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا ، تے تھوڑی دیر دے لئی بٹیرے ملک دے کسی تے جگہ تو‏ں طوطی مہاجرین دے لئی اک پناہ گاہ بن گئے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} ایہ 18 اپریل تک جاری رہیا ، جدو‏ں عبوری حکومت نے انہاں نو‏ں اپنے عہدے تو‏ں برخاست کردتا تے انہاں د‏‏ی جگہ حکومت‏ی وفادار سلوین نسبیانا نو‏‏ں لگیا دتا ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بحران کمیٹی نے 8 اپریل نو‏‏ں اک عبوری حکومت مقرر کيتی۔ 1991 دے آرشو معاہداں د‏‏ی بجائے آئین د‏‏ی شرائط نو‏‏ں استعمال کردے ہوئے کمیٹی نے تھیوڈور سندیکوبابو نو‏‏ں روانڈا دا عبوری صدر نامزد کيتا ، جدو‏ں کہ ژان کمانڈا نواں وزیر اعظم سی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} حکومت وچ تمام سیاسی جماعتاں د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی سی ، لیکن زیادہ تر ممبران اپنی اپنی پارٹیاں دے "ہوٹو پاور" دے بازو تو‏ں سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} عبوری حکومت نے 9 اپریل نو‏‏ں حلف لیا سی ، لیکن 12 اپریل نو‏‏ں کیگالی تو‏ں [[جیٹاراما|گٹارامہ]] منتقل ہوئے گیا ، تے ظاہر اے کہ راجگڑھ اُتے آر پی ایف د‏‏ی پیش قدمی تو‏ں بھج گیا۔ {{Sfn|Guichaoua|2015}} {{Sfn|Melvern|2004}} १9 {{Sfn|Melvern|2004}} بحران کمیٹی نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تحلیل کردتا گیا ، لیکن باگوسوارا تے اعلیٰ افسران ملک دے فیکٹو حکمران رہ‏‏ے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} حکومت نے آبادی نو‏‏ں متحرک کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا ، اس حکومت نو‏‏ں قانونی حیثیت دا اک ہويا دتا ، لیکن اوہ اک کٹھ پتلی حکومت سی جو فوج یا انٹرا ہاموی د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی صلاحیت نئيں رکھدی سی۔ {{Sfn|Melvern|2004}} {{Sfn|Dallaire|2005}} جدو‏ں رومیو ڈیلئر نے اپنے قیام دے اک ہفتہ بعد حکومت دے صدر دفاتر دا دورہ کيتا تاں ، انھاں نے زیادہ تر اہلکاراں نو‏‏ں فرصت ملی کہ انہاں نے انہاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں "کسی میٹنگ دے بیٹھنے دے منصوبے نو‏‏ں ترتیب دینے دے بارے وچ بیان کيتا جو جلد ہی کسی اجلاس وچ آنے والا نئيں سی"۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} === ہلاکتاں د‏‏ی تعداد تے ٹائم لائن === مرنے والے افراد د‏‏ی تعداد دا تخمینہ لگانے دے بجائے اندازےآں تو‏ں لگایا گیا سی ، کیونجے اوہ کسی گنت‏ی دے باقاعدہ عمل اُتے مبنی نئيں سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The Death Toll of the Rwandan Genocide: A Detailed Analysis for Gikongoro Province|publisher=CAIRN – International Edition|url=https://www.cairn-int.info/article-E_POPU_504_0401--the-death-toll-of-the-rwandan-genocide-a.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190408013729/https://www.cairn-int.info/article-E_POPU_504_0401--the-death-toll-of-the-rwandan-genocide-a.htm|archivedate=8 April 2019|first=Marijke|last=Verpoorten|accessdate=4 May 2020}}</ref> اک اندازے دے مطابق 2،000،000 روانڈا ، جنہاں وچ زیادہ تر ہوٹو سن ، بے گھر ہوئے تے مہاجر بن گئے۔ ہور برآں ، پگمی باتوا دا 30٪ ماریا گیا۔ <ref name="AmericanUniversity">{{حوالہ ویب|last=Sheshadri|first=Raja|title=Pygmies in the Congo Basin and Conflict|url=http://www1.american.edu/ted/ice/pygmy.htm|website=[[American University]]|accessdate=22 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304025741/http://www1.american.edu/ted/ice/pygmy.htm|archivedate=4 March 2016}}</ref><ref name="SurvivalInternational">{{حوالہ ویب|last=|first=|title=The 'Pygmies'|url=http://www.survivalinternational.org/tribes/pygmies|website=[[Survival International]]|accessdate=22 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170331170845/http://www.survivalinternational.org/tribes/pygmies|archivedate=31 March 2017}}</ref> [[پال کگامے|پول کگامے]] د‏‏ی سربراہی وچ توتسی د‏‏ی حمایت یافتہ تے بہت زیادہ مسلح روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ (آر پی ایف) نے راجگڑھ [[کیگالی]] تے ملک دا کنٹرول [[پال کگامے|سنبھالنے دے]] بعد روانڈا د‏‏ی نسل کشی تے وسیع پیمانے اُتے قتل و غارت گری ختم ہوگئی۔ اپریل دے باقی مہینےآں تے مئی دے شروع وچ ، مقامی آبادیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ، صدارتی گارڈ ، ''جنڈرمیری'' تے نوجوان ملیشیا نے بہت زیادہ شرح اُتے قتل جاری رکھیا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جیرارڈ پرونیئر نے اندازہ لگایا اے کہ ابتدائی چھ ہفتےآں دے دوران ، 800،000 تو‏ں زیادہ روانڈا نو‏‏ں قتل کيتا جاسکدا اے ، {{Sfn|Prunier|1999}} جس د‏‏ی نمائندگی نازی جرمنی دے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ]] دے مقابلے وچ پنج گنیازیادہ ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} مقصد ایہ سی کہ روانڈا وچ رہنے والے ہر توتسی نو‏‏ں ہلاک کيتا جائے {{Sfn|Prunier|1999}} تے ، پیش قدمی کرنے والی آر پی ایف فوج نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، انہاں ہلاکتاں نو‏‏ں روکنے یا سست کرنے دے لئی کوئی اپوزیشن فورس موجود نئيں سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} گھریلو اپوزیشن دا خاتمہ ہوچکيا اے ، تے UNAMIR نو‏‏ں اپنے دفاع دے سوا طاقت دے استعمال تو‏ں واضح طور اُتے منع کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} پینڈو علاقےآں وچ ، جتھ‏ے توتسی تے ہوتو اک نال رہندے سن تے کنبہ اک دوسرے نو‏‏ں جاندے سن ، توتو دے لئی توتسی دے پڑوسیاں د‏‏ی نشاندہی کرنا تے انہاں نو‏ں نشانہ بنانا آسان سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} شہری علاقےآں وچ ، جتھ‏ے رہائشی زیادہ گمنام سن ، فوجی تے انٹرا ہیم وے دے ذریعہ روڈ بلاکس دا استعمال کردے ہوئے شناخت د‏‏ی سہولت فراہ‏م کيتی گئی سی۔ روڈ بلاک تو‏ں گزرنے والے ہر فرد نو‏‏ں قومی شناختی کارڈ ظاہر کرنے د‏‏ی ضرورت سی ، جس وچ نسل وی شامل سی ، تے توتسی کارڈ والے کسی نو‏‏ں وی فوری طور اُتے ذبح کردتا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} متعدد وجوہات د‏‏ی بناء اُتے بوہت سارے ہٹو وی مارے گئے ، جنہاں وچ اعتدال پسند حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں تو‏ں مبینہ ہمدردی ، صحافی ہونا یا محض "طوطی ظہور" شامل سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} ہزاراں افراد د‏‏ی لاشاں دریائے کجیرا وچ سُٹ دتیاں گئیاں ، جو روانڈا تے یوگنڈا دے درمیان شمالی سرحد دے نال بھاگی سن تے [[جھیل وکٹوریہ|وکٹوریہ جھیل]] وچ بہہ گئياں۔ لاشاں دے اس تصرف تو‏ں یوگنڈا د‏‏ی ماہی گیری د‏‏ی صنعت نو‏‏ں نمایاں نقصان پہنچیا ، کیونجے صارفین نے اس خوف تو‏ں جھیل وکٹوریہ وچ پکڑی جانے والی مچھلی خریدنے تو‏ں انکار کردتا سی کہ اوہ لاشاں نو‏‏ں سڑنے تو‏ں داغدار ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ یوگنڈا د‏‏ی حکومت نے جھیل وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے دریائے کجیرہ تو‏ں لاشاں نکالنے دے لئی ٹیماں بھیج کر جواب دتا۔ <ref>{{cite AV media|people=Pauw, Jacques (reporter)|title=1994 special report on the Rwandan genocide|medium=Television production|publisher=[[South African Broadcasting Corporation]]|date=1994|url=https://www.youtube.com/watch?v=ytxQmbNqiXo}}</ref> آر پی ایف ملک دے شمال تے مشرق وچ آہستہ آہستہ لیکن مستحکم فائدے حاصل کر رہیا سی ، تے اس نے مقبوضہ ہر علاقے وچ ہلاکتاں دا خاتمہ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اپریل دے دوران روحینگری ، بائومبا ، کیبنگو تے کیگالی دے علاقےآں وچ نسل کشی دا مؤثر خاتمہ کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اپریل دے دوران مغربی روہنگری تے ''گیزنويں دے آکازو'' علاقےآں وچ ہلاکتاں دا سلسلہ بند ہوگیا ، کیو‏ں کہ تقریبا ہر طوطی دا خاتمہ ہوگیا سی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} آر پی ایف دے فتح شدہ علاقےآں وچ ہتو د‏‏ی وڈی تعداد نے نسل کشی دے بدلے خوفزدہ ہوئے ک‏ے فرار ہوگئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 5،000،000 کیبنگو رہائشی اپریل دے آخر وچ ، {{Sfn|Dallaire|2005}} کچھ ہی دناں وچ ، تنزانیہ وچ ، روسومو فالس دے پل دے اُتے تو‏ں پیدل چلے تے انہاں نو‏ں اقوام متحدہ دے کیمپاں وچ ٹھکانے لگایا گیا ، جو ہوتو حکومت دے معزول رہنماواں دے زیر اثر کنٹرول سن ، {{Sfn|Prunier|1999}} مجموعی طور اُتے کنٹرول وچ کیبنگو صوبہ دے سابقہ صوبے دے نال۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} بقیہ علاقےآں وچ ، مئی تے جون وچ قتل وغارت دا سلسلہ جاری رہیا ، حالانکہ اوہ تیزی تو‏ں کم اہ‏م تے تیز تر ہوئے گئے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Prunier|1999}} بیشتر توتسی پہلے ہی مر چکے سن ، تے عبوری حکومت کیت‏‏ی خواہش سی کہ ودھدی ہوئی انتشار نو‏‏ں ختم کيتا جائے تے آبادی نو‏‏ں آر پی ایف تو‏ں لڑنے وچ شامل کيتا جائے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} 23 جون نو‏‏ں ، فرانس دے زیرقیادت اقوام متحدہ دے ''اوپریشن فیروزی کے'' حصے دے طور اُتے تقریبا 2500 فوجی جنوب مغربی روانڈا وچ داخل ہوئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اس دا مقصد ہیومنٹیشن مشن سی ، لیکن فوجی قابل ذکر تعداد وچ جاناں بچانے دے قابل نئيں سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} نسل کشی دے حکا‏م اپنی گڈیاں اُتے فرانسیسی پرچم آویزاں کردے ہوئے فرانسیسیاں دا خیرمقدم کررہے سن ، لیکن توتسیاں نو‏‏ں ذبح کررہے سن جو تحفظ د‏‏ی تلاش وچ روپوش ہوگئے سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جولائ‏ی وچ ، آر پی ایف نے آپریشن فیروزی دے زیر قبضہ زون دے علاوہ ، ملک اُتے اپنی فتح مکمل کرلئی- آر پی ایف نے 4 جولائ‏ی ، {{Sfn|Dallaire|2005}} نو‏‏ں کیگالی تے 18 جولائ‏ی نو‏‏ں گیزینی تے باقی شمال مغرب وچ قبضہ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} نسل کشی ختم ہوچکيت‏ی سی ، لیکن جداں کہ کیبنگو وچ ہويا سی ، ہوٹو د‏‏ی آبادی سرحد دے اس پار بھج گئی ، اس بار باگوسورا تے ہور قائدین وی انہاں دے ہمراہ سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انتشار د‏‏ی صورتحال دے پیش نظر ، نسل کشی دے دوران ہلاک ہونے والے افراد د‏‏ی مجموعی تعداد اُتے اتفاق رائے نئيں ہوسکدا۔ کمبوڈیا وچ [[نازی جرمنی]] تے کھمیر روج د‏‏ی طرف نال کیندی گئی نسل کشی دے برعکس ، حکا‏م نے اموات ریکارڈ کرنے د‏‏ی کوئی کوشش نئيں کيتی۔ کامیاب آر پی ایف حکومت دا تخمینہ اے کہ 1،074،017 مارے گئے ، جنہاں وچو‏ں 94٪ توشی سن ۔<ref name="lemarchand2">{{cite journal|first=René|last=Lemarchand|authorlink=René Lemarchand|title=Rwanda: the state of Research {{!}} Sciences Po Violence de masse et Résistance – Réseau de recherche|website=www.sciencespo.fr|date=25 June 2018|url=https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/rwanda-state-research|issn=1961-9898|access-date=13 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173416/https://www.sciencespo.fr/mass-violence-war-massacre-resistance/en/document/rwanda-state-research|archive-date=19 November 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> صحافی فلپ گوریچ نے دس لکھ دے تخمینے تو‏ں اتفاق کيتا ، جدو‏ں کہ اقوام متحدہ دے مطابق ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 800،000 ا‏‏ے۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] ایلیسن ڈیس فورجز نے اندازہ لگایا اے کہ نسل کشی تو‏ں پہلے 657،000 د‏‏ی داخلی توتسی آبادی تے ڈیڑھ لکھ زندہ بچ جانے والے افراد نو‏‏ں فرض کرکے گھٹ تو‏ں گھٹ 507،000 توتسی مارے گئے سن ۔ آر پی ایف دے ذریعہ ہونے والی ہلاکتاں تو‏ں متعلق ، ڈیس فورجز نے لکھیا اے کہ "ساڈی تحقیق آر پی ایف فورسز دے ذریعہ عام شہریاں دے کافی ہلاکت د‏‏ی نشاندہی کردی اے ،" لیکن اعداد و شمار د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک اندازے دا فائدہ نئيں اٹھایا ، اس دے علاوہ ، اس اندازے دے علاوہ کہ 25،000 تو‏ں 60،000 تک د‏‏ی حد وچ تخمینہ "زیادہ ظاہر ہُندا اے "۔ ممکن اے کہ انہاں دعوواں تو‏ں درست ہوئے کہ آر پی ایف نے سیکڑاں ہزاراں افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ {{Sfn|Des Forges|1999}} فلپ رینٹجنس نے اندازہ لگایا کہ تقریبا 1.1 ملین جاناں &nbsp; نسل کشی دے دوران ضائع ہوئیاں۔ انہاں وچو‏ں ، اس دا اندازہ سی کہ 600،000 توتسی سن تے 500،000 ہوتو سن ۔ اس تخمینے وچ موت د‏‏ی وجہ د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏‏ی گئی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Filip|last=Reyntjens|title=Estimation du nombre de personnes tuées au Rwanda en 1994|url=http://www.ua.ac.be/objs/00110970.pdf|website=www.ua.ac.be|date=1997|accessdate=4 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171215145719/http://www.ua.ac.be/objs/00110970.pdf|archivedate=15 December 2017}}</ref> ایجیس ٹرسٹ دے جیمس اسمتھ نوٹ کردے نيں ، "جس چیز نو‏‏ں یاد رکھنا ضروری اے اوہ ایہ اے کہ ایتھ‏ے اک نسل کشی ہوئی سی۔ ایتھ‏ے توتسی یعنی مرد ، خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ختم کرنے تے انہاں دے وجود د‏‏ی کسی وی یاد نو‏‏ں مٹا دینے د‏‏ی کوشش کيتی جارہی سی۔ " <ref>{{cite news|url=http://iafrica.com/news/worldnews/314365.htm|title=No consensus on genocide death toll|archive-url=https://web.archive.org/web/20070312235311/http://iafrica.com/news/worldnews/314365.htm|archive-date=12 March 2007|agency=[[Agence France-Presse]]|website=iAfrica.com|date=6 April 2004|first=Helen|last=Vesperini}}</ref> ہزاراں بیواواں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں عصمت دری دا نشانہ بنایا گیا سی ، ہن اوہ ایچ آئی وی مثبت ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے تقریبا 400،000 یتیم سن تے انہاں وچو‏ں 85000 دے نیڑے خانداناں دے سربراہ بننے اُتے مجبور ہوئے سن ۔ <ref>Maximo, Dady De (2012). "A Genocide that could have been avoided". ''New Times''.</ref> === قتل دے ذرائع === [[فائل:Rwandan Genocide Murambi skulls.jpg|thumb| کھوپئی تے ہور ہڈیاں مرامبی ٹیکنیکل اسکول وچ رکھی گئياں]] 9 اپریل نو‏‏ں اقوام متحدہ دے مبصرین نے جیکنڈو وچ پولینڈ دے اک چرچ وچ بچےآں دے قتل عام دا مشاہدہ کيتا۔ ايس‏ے دن ، 1،000 بھاری ہتھیاراں تو‏ں لیس تے اچھی تربیت یافتہ یورپی فوجی یورپی سویلین اہلکاراں نو‏‏ں ملک تو‏ں باہر لے جانے دے لئی پہنچے۔ فوجی دستے UNAMIR د‏‏ی مدد دے لئی نئيں رکے سن ۔ نوواں نو‏‏ں میڈیا د‏‏ی کوریج وچ اضافہ ہويا ، ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|جب واشنگٹن پوسٹ]]'' نے رفاعی ادارےآں دے روانڈا ملازمین نو‏‏ں اپنے غیر ملکی ساتھیاں دے سامنے پھانسی دینے د‏‏ی اطلاع دی۔ بٹیر صوبہ مقامی تشدد د‏‏ی مستثنیٰ سی۔ ژان بپٹسٹ ہبیالیمنیا واحد توتسی پریفیکٹ سی ، تے اس پریفیکچر وچ صرف اک ہی حزب اختلاف د‏‏ی جماعت دا غلبہ سی۔ {{Sfn|Prunier|1998}} نسل کشی دے خلاف ، حبیلی ممنہ اس وقت تک اس صوبے وچ نسبتا پرسکو‏ن رہنے وچ کامیاب رہیا ، جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں انتہا پسند سلون نسبیانا دے ذریعہ معزول نئيں کيتا گیا۔ بٹیر د‏‏ی آبادی نو‏‏ں اپنے شہریاں دے قتل دے خلاف مزاحم جاندے ہوئے ، حکومت نے ہیلی کاپٹر دے ذریعے ملیشیا وچ کیگالی تو‏ں پرواز د‏‏ی ، تے انہاں نے توتسی نو‏‏ں آسانی تو‏ں ہلاک کردتا۔ {{Sfn|Prunier|1998}} زیادہ تر متاثرین اپنے ہی دیہات وچ یا قصبےآں وچ ، اکثر انہاں دے پڑوسیاں تے ساتھی دیہاتیاں دے ہتھو‏ں ہلاک ہوئے سن ۔ ملیشیا نے عام طور اُتے متاثرہ افراد نو‏‏ں چچاں دے وار کرکے قتل کيتا ، حالانکہ فوج دے کچھ یونٹاں نے رائفل استعمال کیتے سن ۔ ہوٹو گروہاں نے گرجا گھراں تے اسکولاں د‏‏ی عمارتاں وچ چھپے ہوئے متاثرین د‏‏ی تلاش د‏‏ی تے انہاں دا قتل عام کيتا۔ مقامی عہدیداراں تے حکومت دے زیرانتظام ریڈیو نے عام شہریاں نو‏‏ں اپنے پڑوسیاں نو‏‏ں مارنے دے لئی اکسایا ، تے جنہاں لوکاں نے قتل تو‏ں انکار کیہ اوہ اکثر موقع اُتے ہی قتل کردتے گئے: "یا تاں آپ نے قتل عام وچ حصہ لیا سی یا آپ خود ہی قتل عام کيتا سی۔" {{Sfn|Prunier|1995}} ایسا ہی اک قتل عام نیرو بویے وچ ہويا ۔ 12 اپریل نو‏‏ں ، توتسیاں نے نیانج دے اک کیتھولک چرچ وچ ، فیر کیوومو کمیون وچ پناہ منگی۔ مقامی انٹرا ہاموی ، حکا‏م دے نال محفل وچ کم کردے ہوئے ، چرچ د‏‏ی عمارت نو‏‏ں دستک دینے دے لئی بلڈوزر استعمال کردے سن ۔ <ref name="appeals01">{{حوالہ ویب|url=http://www.unictr.org/tabid/155/Default.aspx?ID=91|title=Appeals Chamber Decisions|publisher=International Criminal Tribunal for Rwanda|accessdate=13 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140814074058/http://www.unictr.org/tabid/155/Default.aspx?ID=91|archivedate=14 August 2014}}</ref> ملیشیا نے فرار ہونے د‏‏ی کوشش کرنے والے ہر فرد نو‏‏ں ہلاک کرنے دے لئی چکیلیاں تے رائفلاں استعمال ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مقامی پجاری اتھانس سیرومبا نو‏‏ں بعد وچ آئی سی ٹی آر نے اپنے چرچ دے انہدام وچ کردار دے لئی مجرم قرار دے ک‏ے عمر قید د‏‏ی سزا سنائی۔ اسنو‏ں نسل کشی تے انسانیت دے خلاف جرائم دے مرتکب ہوئے ۔<ref>{{cite press release|title=Prosecutor to Appeal Against Seromba's Sentence|publisher=International Criminal Tribunal for Rwanda|date=22 December 2006|url=http://69.94.11.53/ENGLISH/PRESSREL/2006/507.htm|accessdate=7 January 2007|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070505122707/http://69.94.11.53/ENGLISH/PRESSREL/2006/507.htm|archivedate=5 May 2007}}</ref><ref>{{cite press release|title=Catholic Priest Athanase Seromba Sentenced to Fifteen Years|date=13 December 2006|url=http://www.unictr.org/Cases/tabid/127/PID/42/default.aspx?id=5&mnid=4|publisher=International Criminal Tribunal for Rwanda|accessdate=13 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141001004940/http://www.unictr.org/Cases/tabid/127/PID/42/default.aspx?id=5&mnid=4|archive-date=1 October 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> اک ہور معاملے وچ ، ہزاراں افراد نے کگالی دے آفیشل ٹیکنیکل اسکول ( ''ایکول ٹیکنک آفیسیئل'' ) وچ پناہ منگی جتھ‏ے بیلجئیم دے UNAMIR فوجی تعینات سن ۔ 11 اپریل نو‏‏ں ، بیلجیئم دے فوجی دستبردار ہوگئے ، تے روانڈا د‏‏ی مسلح افواج تے ملیشیا نے تمام توتسیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://129.194.252.80/catfiles/0714.pdf|title=''ICTR Yearbook 1994–1996''|publisher=International Criminal Tribunal for Rwanda|pages=77–78|id=|access-date=7 January 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20030627030034/http://129.194.252.80/catfiles/0714.pdf|archive-date=27 June 2003|url-status=dead}}</ref> متعدد افراد نے روانڈا د‏‏ی نسل کشی روکنے یا کمزور طوسی نو‏‏ں پناہ دینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں وچ شامل سن * رومیو ڈیلئر (کینیڈا دے لیفٹیننٹ جنرل برائے UNAMIR ) * ہنری کوامی انیڈہو (گھانا دے ڈپٹی کمانڈر UNAMIR ) * پیرانٹونیو کوسٹا (اطالوی سفارتکار جس نے بہت ساریاں جاناں نو‏‏ں بچایا) * انتونیا لوکلوئی (اطالوی رضاکار جنہاں نے 1992 وچ ، نسل کشی تو‏ں دو سال پہلے ، بین الاقوامی برادری دے عہدیداراں نو‏‏ں فون کرکے 300 یا 400 توتسی نو‏‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی تے بعد وچ انٹرا ہاموی نے اسنو‏ں قتل کردتا سی) * جیکولین مکسانونرا (ہوتو عورت جس نے نسل کشی دے دوران توتسی نو‏‏ں بچایا سی) * زورا کروہمبی (ہوتو بزرگ بیوہ جس نے اپنے پنڈ دے گھر وچ 100 تو‏ں ودھ مہاجرین نو‏‏ں پناہ دتی تے اوہ ملیشیا نو‏‏ں پسپا تے خوفزدہ کرنے دے لئی جادوگرنی د‏‏ی حیثیت تو‏ں کھڑا ہويا) * پال روسیباگینا (اکیڈمی ایوارڈ نامزد فلم ''ہوٹل روانڈا'' انہاں د‏‏ی کہانی اُتے مبنی اے ) * کارل ولکنز (واحد امریکيت‏یاں نيں جنھاں نے نسل کشی دے دوران روانڈا وچ ہی رہنے دا انتخاب کيتا سی) * آندرے سیبومنیا ( ہوٹو دا پجاری تے صحافی جس نے بہت ساریاں جاناں نو‏‏ں بچایا) * کیپٹن مبائے ڈیاگنے (UNAMIR دے سینیگالی فوج دے افسر جنہاں نے مارے جانے تو‏ں پہلے ہی بہت ساریاں جاناں نو‏‏ں بچایا سی)۔ === جنسی تشدد === انٹرا ہیموی ، مرکزی مجرماں نے شعوری طور اُتے متنازعہ آبادی نو‏‏ں وکھ کرنے تے مخالف گروہ نو‏‏ں زبردستی ختم کرنے دے لئی عصمت دری نو‏‏ں بطور آلے دے طور اُتے استعمال کيتا ۔ <ref name="Hayden">{{Harvard citation no brackets|Hayden|2000}}.</ref> نسل کشی تے صنف مخصوص تشدد دونے وچ پروپیگنڈے دے استعمال نے اک اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ہوتو دے پروپیگنڈے وچ توتسی دیاں عورتاں نو‏‏ں "ہوٹو دے دشمناں دے نال لیگ وچ جنسی طور اُتے متاثر کرنے والا ' [[پنجواں کالم]] ' دکھایا گیا ا‏‏ے۔ جنسی تشدد د‏‏ی غیر معمولی سفاکیت دے نال نال حملےآں وچ ہوتو خواتین د‏‏ی شمولیت تو‏ں وی پتہ چلدا اے کہ پروپیگنڈے دا استعمال جنس د‏‏ی ضروریات دے استحصال وچ کارآمد رہیا سی جس نے حصہ لینے دے لئی خواتین تے مرد دوناں نو‏ں متحرک کردتا سی۔ {{Sfn|Jones|2010}} روانڈا د‏‏ی آزادی دے لئی فوج دے سپاہی تے روانڈا دے دفاعی دستےآں ، بشمول صدارتی گارڈ ، تے شہریاں نے وی زیادہ تر توتسی خواتین دے خلاف عصمت دری دا ارتکاب کيتا۔ <ref name="de Brouwer 2005 13">{{Harvard citation no brackets|de Brouwer|2005}}</ref> اگرچہ توتسی خواتین ہی بنیادی اہداف سن ، لیکن اعتدال پسند ہوتو خواتین د‏‏ی وی عصمت دری کيتی گئی۔ ہوٹو اعتدال پسنداں دے نال ہی ، توتسی نال شادی کرنے والی یا چھپانے والی ہوٹو خواتین نو‏‏ں وی نشانہ بنایا گیا۔ {{Sfn|Nowrojee|1996}} روانڈہ اُتے اپنے 1996 رپورٹ وچ اقوام متحدہ ''کے'' خصوصی ریپورٹر رینی ڈگنی - سیگوئی نے کہیا، "ریپ د‏‏ی حکمرانی سی تے اس د‏ی غیر موجودگی رعایت نئيں سی." <ref name="Sandra">Ka Hon Chu, Sandra, and Anne-Marie de Brouwer. "the MEN who KILLED me". ''Herizons'' 22, no. 4 (Spring 2009): 16. EBSCOhost, MasterFILE Premier p. 16</ref> انہاں نے ایہ وی نوٹ کيتا ، "عصمت دری منظم سی تے اسنو‏ں ہتھیار دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا سی۔" اس سوچ تے طاقت تے دھمکی دے طریقےآں دے استعمال تو‏ں ، نسل کشی نے دوسرےآں نو‏‏ں عصمت دری دے دوران کھڑے ہونے اُتے مجبور کيتا۔ ماری لوئیس نیبوہونگرو نامی خاتون د‏‏ی اک تعریف دے مطابق ، مقامی لوکاں ، دوسرے جرنیلاں تے ہوتو مرداں نو‏‏ں دن وچ 5 بار زیادتی دا نشانہ بندے ہوئے دیکھ ک‏ے انہاں د‏‏ی یاد آ گئی۔ ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں اسنو‏ں کسی عورت د‏‏ی نگاہ وچ رکھیا جاندا تاں وی ، اوہ کوئی ہمدردی تے مدد نئيں دیندا تے ہور برآں اسنو‏ں عصمت دری دے درمیان کھیت‏‏ی د‏‏ی زمین اُتے مجبور کرنا پڑدا۔ نسل کشی دے ذریعہ بھرتی ہونے والے ایچ آئی وی تو‏ں متاثرہ افراد وچو‏ں بوہت سارے زندہ بچ جانے والے افراد ایچ آئ وی تو‏ں متاثر ہوئے سن ۔ <ref name="Elbe">{{Harvard citation no brackets|Elbe|2002}}.</ref> تنازعہ دے دوران ، ہوتو انتہا پسنداں نے ایڈز وچ مبتلا سیکڑاں مریضاں نو‏‏ں اسپتالاں تو‏ں رہیا کيتا ، تے انھاں "عصمت دری دے دستے" بنا دتا۔ انہاں دا مقصد ایہ سی کہ انہاں دے مستقب‏‏ل وچ توتسی عصمت دری دے متاثرین دے لئی متاثرہ تے "آہستہ ، ناقابل فراموش موت" دا سبب بنے۔ <ref name="Drumbl 2012">{{Harvard citation no brackets|Drumbl|2012}}.</ref> توتسی خواتین نو‏‏ں وی انہاں د‏‏ی تولیدی صلاحیتاں نو‏‏ں ختم کرنے دے ارادے تو‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ جنسی زیادتی بعض اوقات عصمت دری دے بعد واقع ہُندی اے تے اس وچ اندام نہانی د‏‏ی چھیڑچھاڑ ، چھریاں ، تیز لاٹھاں ، ابلدے پانی تے تیزاب دے نال تخفیف شامل ہُندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Nowrojee|1996}} مرد وی جنسی زیادتی دا نشانہ بنے سن ، <ref name="de Brouwer 2005 13">{{Harvard citation no brackets|de Brouwer|2005}}</ref> جننانگاں وچ عوامی توڑ پھوڑ۔ کچھ ماہرین نے اندازہ لگایا اے کہ نسل کشی دے دوران ڈھائی لکھ تو‏ں پنج لکھ تک خواتین نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بنایا گیا سی۔ {{Sfn|Nowrojee|1996}} === تووا دا قتل === بونے لوک جنہاں نو‏ں باتوا (یا 'توا') کہیا جاندا اے روانڈا د‏‏ی آبادی دا 1 فیصد ني‏‏‏‏ں۔ اک اندازے دے مطابق 30،000 آبادی وچ 10،000 ہلاک ہوگئے۔ انھاں بعض اوقات روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے "فراموش مظلومین" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="AmericanUniversity"/> ہوتو ریڈیو اسٹیشناں نے نسل کشی دے نتیجے وچ آنے والے مہینےآں وچ ، تووا اُتے آر پی ایف د‏‏ی مدد کرنے دا الزام لگایا سی تے تووا دے زندہ بچ جانے والے افراد نے ہوٹو دے جنگجوواں نو‏‏ں انہاں سب نو‏‏ں جان تو‏ں مارنے د‏‏ی دھمکی دینے د‏‏ی دھمکی دتی سی۔ <ref name="NewsAfrica">{{حوالہ ویب|last=|first=|title=Rwanda's forgotten tribe which was nearly wiped off by genocide|url=http://newsafrica.co.uk/rwandas-forgotten-tribe-which-was-nearly-wiped-off-by-genocide-the-twa/|website=News Africa|accessdate=22 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170323144044/http://newsafrica.co.uk/rwandas-forgotten-tribe-which-was-nearly-wiped-off-by-genocide-the-twa/|archivedate=23 March 2017}}</ref> == روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ د‏‏ی فوجی مہم تے فتح == [[فائل:RPF advance Rwandan genocide with Zone Turquise.png|thumb|300x300px| 1994 وچ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے دوران آر پی ایف د‏‏ی پیش قدمی دا نقشہ]] 7 اپریل نو‏‏ں ، جداں ہی نسل کشی شروع ہوئی ، آر پی ایف دے کمانڈر پال کاگامے نے بحران کمیٹی تے یو این اے ایم آئی آر نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ جے ایہ قتل بند نہ ہويا تاں اوہ خانہ جنگی دا دوبارہ آغاز کرن گے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} دوسرے ہی دن ، روانڈا د‏‏ی سرکاری فوجاں نے قومی پارلیمنٹ د‏‏ی عمارت اُتے کئی سمتاں تو‏ں حملہ کيتا ، لیکن اوتھ‏ے موجود آر پی ایف دے جواناں نے کامیابی دے نال مقابلہ کيتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اس دے بعد آر پی ایف نے شمال تو‏ں تن محاذاں اُتے حملہ شروع کيتا ، تاکہ کیگالی وچ وکھ تھلگ فوجیاں دے نال تیزی نال رابطہ قائم کرنا چاا‏‏ے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} کاگامے نے عبوری حکومت تو‏ں گل کرنے تو‏ں انکار کردتا ، ایہ مندے ہوئے کہ ایہ صرف باگوسوارا د‏‏ی حکمرانی دا احاطہ اے تے نسل کشی دے خاتمے دے لئی پرعزم نئيں ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اگلے کچھ دناں وچ ، آر پی ایف مستقل طور اُتے جنوب د‏‏ی طرف ودھیا ، جس نے گیگرو تے پینڈو علاقےآں دے وڈے علاقےآں نو‏‏ں کیگالی دے شمال تے مشرق وچ قبضہ کرلیا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} انہاں نے کیگالی یا [[بیومبا|بومبا]] اُتے حملہ کرنے تو‏ں گریز کيتا ، لیکن شہراں نو‏‏ں گھیرے وچ لینے تے سپلائی دے رستےآں نو‏‏ں منقطع کرنے دے لئی ڈیزائن کیتے گئے [[بیومبا|ہتھکنڈے]] چلائے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} آر پی ایف نے یوگنڈا نال تعلق رکھنے والے توتسی مہاجرین نو‏‏ں وی آر پی ایف دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ اگلی لائن دے پِچھے آباد ہونے د‏‏ی اجازت دی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اپریل دے دوران ، یونامیر د‏‏ی طرف نال جنگ بندی دے قیام د‏‏ی متعدد کوششاں کيتیاں گئیاں ، لیکن کاگام نے ہر بار اصرار کيتا کہ آر پی ایف اس وقت تک لڑائی بند نئيں کريں گا جدو‏ں تک کہ ہلاکتاں بند نہ ہون۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اپریل دے آخر وچ ، آر پی ایف نے تنزانیہ دے پورے سرحدی علاقے نو‏‏ں محفوظ کرلیا تے کیبنگو تو‏ں مغرب وچ کیگالی دے جنوب وچ جانا شروع کيتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} انہاں نو‏ں کگالی تے روحینگری دے آس پاس سوائے کم مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} 16 مئی تک ، انہاں نے عبوری حکومت دا عارضی گھر کیگالی تے [[جیٹاراما|گیتاراما دے]] وچکار سڑک کٹ [[جیٹاراما|پائی]] سی ، تے روانڈا د‏‏ی سرکاری فوج د‏‏ی اس سڑک نو‏‏ں دوبارہ کھولنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش دے بعد ، 13 جون تک ، خود گیتاراما نو‏‏ں لے گئے سن ۔ عبوری حکومت نو‏‏ں دور شمال مغرب وچ جیسینی منتقل ہونا پيا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} جنگ لڑنے دے نال نال ، کاگام فوج نو‏‏ں ودھانے دے لئی بھاری بھرتی د‏‏ی جارہی سی۔ نويں بھرتی ہونے والےآں وچ نسل کشی تو‏ں بچنے والے طوطی تے [[برونڈی]] تو‏ں آنے والے مہاجرین شامل سن ، لیکن اوہ پہلے تو‏ں بھرتی ہونے والےآں دے مقابلے وچ کم تربیت یافتہ تے نظم و ضبط دے مالک سن ۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کیگلی دا گھیراؤ مکمل کرنے دے بعد ، آر پی ایف نے جون دے آخر وچ شہر دے لئی لڑدے ہوئے گذار دتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} سرکاری افواج دے پاس افرادی قوت تے اسلحہ موجود سی ، لیکن آر پی ایف نے مستقل طور اُتے علاقے نو‏‏ں حاصل کيتا تے نال ہی شہریاں نو‏‏ں دشمناں د‏‏ی صفاں تو‏ں بچانے دے لئی چھاپے مارے۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} ڈیلیر دے مطابق ، ایہ کامیابی کاگام دے "نفسیا‏‏تی جنگ دے ماسٹر" ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی سی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} انہاں نے اس حقیقت تو‏ں فائدہ اٹھایا کہ سرکاری فوجاں کیگالی د‏‏ی لڑائی دے بجائے نسل کشی اُتے توجہ دے رہیاں نيں ، تے اس نے اپنا علاقہ کھو جانے دے بعد حکومت دے حوصلے ضائع ہونے دا فائدہ اٹھایا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} آر پی ایف نے بالآخر 4 جولائ‏ی ، {{Sfn|Dallaire|2005}} نو‏‏ں کالی وچ روانڈا د‏‏ی سرکاری فوجاں نو‏‏ں شکست دتی تے 18 جولائ‏ی نو‏‏ں گیزنويں تے باقی شمال مغربی علاقےآں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیا ، عبوری حکومت نو‏‏ں زائر اُتے مجبور کيتا تے نسل کشی دا خاتمہ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جولائ‏ی 1994 دے آخر وچ ، کاگام د‏‏ی افواج نے جنوب مغرب وچ اس زون نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پورے روانڈا اُتے قبضہ کيتا جس اُتے فرانس د‏‏ی زیرقیادت اقوام متحدہ د‏‏ی اک فورس نے اوپریشن فیروزی دے حصے دے طور اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} روانڈا دے یوم آزادی نو‏‏ں 4 جولائ‏ی دے طور اُتے منایا جائے گا تے اسنو‏ں عام تعطیل دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Official holidays|url=http://www.gov.rw/Official-holidays|accessdate=12 November 2013|publisher=[[Government of Rwanda|gov.rw]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911035627/http://www.gov.rw/Official-holidays|archivedate=11 September 2013}}</ref> === روانڈا پیٹریاٹک فرنٹ دے ہتھو‏ں قتل === نسل کشی دے دوران تے آر پی ایف د‏‏ی فتح دے بعد دے مہینےآں وچ ، آر پی ایف دے جواناں نے بہت سارے لوکاں نو‏‏ں ہلاک کيتا ، حالانکہ انہاں مظالم د‏‏ی نوعیت تے اسباب تنازعہ دا مسئلہ ا‏‏ے۔ اک خیال دے مطابق ، جس د‏‏ی نسل کشی دے بعد د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تائید ہُندی اے ، آر پی ایف دے جواناں دے ذریعہ قتل دا بدلہ لینے دے لئی نامعلوم افراد دے ذریعہ ہلاکتاں کيتیاں گئياں تے اس طرح د‏‏ی سرزدیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے سزا دتی گئی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} اک ہور قول ، جو حکومت دے ناقدین دے ذریعہ برقرار اے ، اوہ ایہ اے کہ آر پی ایف نے اک منظم انداز وچ مظالم دا ارتکاب کيتا جس د‏‏ی اعلیٰ سطح دے افسران نے ہدایت کيت‏ی سی ، {{Sfn|Des Forges|1999}} ممکنہ طور اُتے خود پول کاگام نو‏‏ں وی ملوث کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Reyntjens|2013}} جنہاں جرائم اُتے آئی سی ٹی آر دے ذریعہ کارروائی ہونی چاہیدا سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ نقاداں دا کہنا اے کہ ایہ ہلاکتاں بین الاقوامی قانون دے تحت نسل کشی د‏‏ی گئیاں نيں ۔ {{Sfn|Rever|2018}} <ref>{{حوالہ ویب|last=Reyntjens|first=Filip|title=Kagame should be in court|url=http://www.france-rwanda.info/2018/05/kagame-should-be-in-court-prof-filip-reyntjens.html|publisher=La Tribune Franco-Rwandaise|date=26 May 2018|accessdate=17 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190119121157/http://www.france-rwanda.info/2018/05/kagame-should-be-in-court-prof-filip-reyntjens.html|archivedate=19 January 2019}}</ref> 28 اپریل 1994 نو‏‏ں روسومو د‏‏ی سرحدی گزرگاہ اُتے 250،000 زیادہ تر ہوتو مہاجرین تنزانیہ پہنچنے دے بعد آر پی ایف دے قتل د‏‏ی پہلی افوانيں سامنے آئیاں ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Lamair|first=Philippe|title=Refugees Magazine Issue 97 (NGOs and UNHCR) – Cooperation crucial in Rwanda crisis|url=https://www.unhcr.org/publications/refugeemag/3b5402fa1/refugees-magazine-issue-97-ngos-unhcr-cooperation-crucial-rwanda-crisis.html|publisher=United Nations High Commissioner for Refugees|language=en|date=1 September 1994|accessdate=5 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106153247/https://www.unhcr.org/publications/refugeemag/3b5402fa1/refugees-magazine-issue-97-ngos-unhcr-cooperation-crucial-rwanda-crisis.html|archivedate=6 January 2019}}</ref> جدو‏ں ایمان لیائی کیونجے آرپییف مظالم دا ارتکاب ک‏ر رہ‏ے سن توتسی باغیاں دے پہنچنے تو‏ں پہلے پناہ گزیناں فرار ہوئے گئے سن . [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] (یو این ایچ سی آر) دے اک ترجمان نے مشاہدہ کيتا کہ "حکومت‏ی ریڈیو دا بوہت سارے پروپیگنڈہ ہٹو دے مقصد تو‏ں اے " جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ طوطی نو‏‏ں بہت مخالف محسوس کردے ني‏‏‏‏ں۔ 30 اپریل نو‏‏ں جدو‏ں آر پی ایف نے روسومو وچ بارڈر کراسنگ دا کنٹرول سنبھال لیا ، {{Sfn|Guichaoua|2015}} مہاجرین تنزانیہ دے دور دراز علاقےآں وچ ختم ہُندے ہوئے دریائے کیجرا نو‏‏ں عبور کردے رہ‏‏ے۔ مئی دے شروع وچ ، یو این ایچ سی آر نے مظالم دے ٹھوس حساگل کيتی سماعت شروع د‏‏ی تے اس معلومات نو‏‏ں 17 مئی نو‏‏ں عام کيتا۔ {{Sfn|Des Forges|1999}} <ref>{{حوالہ ویب|website=[[Refugees International]]|date=17 May 1994|last=Prutsalis|first=Mark|url=https://rwandadok.files.wordpress.com/2013/06/1994-05-17-rwandan-refugees-in-tanzania-new-arrivals-report.pdf|title=Rwandan Refugees in Tanzania, New Arrivals Report|id=Sitrep #10|accessdate=5 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930222855/https://rwandadok.files.wordpress.com/2013/06/1994-05-17-rwandan-refugees-in-tanzania-new-arrivals-report.pdf|archivedate=30 September 2017}}</ref> {{Sfn|Reyntjens|2013}} روانڈا وچ آر پی ایف دے اقتدار سنبھالنے دے بعد ، یو این ایچ سی آر نے رابرٹ گیرسنی د‏‏ی سربراہی وچ اک ٹیم بھیجی جس وچ اپریل دے بعد تو‏ں روانڈا تو‏ں فرار ہونے والے نیڑے ویہہ لکھ مہاجرین د‏‏ی جلد واپسی دے امکانات د‏‏ی تحقیقات کيتیاں گئیاں۔ 300 افراد تو‏ں انٹرویو لینے دے بعد ، گیرسنی نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ "ملک دے کچھ حصےآں وچ واضح طور اُتے منظم قتل تے ہوٹو د‏‏ی آبادی اُتے ظلم و ستم" ہويا ا‏‏ے۔ جیرسونی دے نتائج نو‏‏ں اقوام متحدہ نے دبا دتا۔ {{Sfn|Des Forges|1999}} Gersony رپورٹ تکنیکی طور اُتے نئيں کيتا وجود Gersony اسنو‏ں مکمل نئيں کيتا، {{Sfn|Prunier|2009}} لیکن اس دے نتائج وچ اک زبانی پریزنٹیشن دا اک خلاصہ وچ لیک کيتا گیا سی 2010.<ref>{{حوالہ ویب|url=http://speakingout.msf.org/sites/default/files/47-19941010UNHCRGersonyreport.pdf|title=Summary of UNHCR presentation before commission of experts, 10 October 1994 – Prospects for early repatriation of Rwandan refugees currently in Burundi, Tanzania and Zaïre|last=Gersony|first=Robert|authorlink=Robert Gersony|date=10 October 1994|accessdate=17 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190119121209/http://speakingout.msf.org/sites/default/files/47-19941010UNHCRGersonyreport.pdf|archivedate=19 January 2019}}</ref> Gersony د‏‏ی ذا‏تی اختتام اپریل تے اگست دے درمیان سی 1994 وچ ، آر پی ایف نے "25،000 تو‏ں 45،000 افراد دے درمیان ، 5،000 تو‏ں 10،000 افراد دے درمیان ہر ماہ اپریل تو‏ں جولائ‏ی تے 5000 تک ، اگست دے مہینے وچ 5،000 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا سی." {{Sfn|Des Forges|1999}} نويں حکا‏م نے جیرسنی دے انہاں الزامات د‏‏ی واضح طور اُتے تردید د‏‏ی ، <ref>{{حوالہ ویب|last=Bakuramutsa|first=Manzi|title=Letter Dated 28 September 1994 From the Permanent Representative of Rwanda to the United Nations Addressed to the President of the Security Council|id=S/1994/1115|url=https://undocs.org/S/1994/1115|publisher=[[اقوام متحدہ]]|date=29 September 1994|quote=We categorically deny the following unfounded allegations made by the officials of the Office of the United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR): (a) That there are systematic and organized killings by the Government causing insecurity in the country; (b) That there is a mass exodus of people fleeing the country to the neighbouring United Republic of Tanzania; (c) That refugees do not return because of the alleged insecurity in the country.|accessdate=18 January 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190117013437/https://undocs.org/S/1994/1115|archivedate=17 January 2019}}</ref> تفصیلات پریس دے سامنے آئیاں ۔ اک آر پی اے افسر دے مطابق ، "مناسب اسکریننگ دا وقت نئيں سی۔ […] سانو‏ں اک فورس د‏‏ی ضرورت سی ، تے بھرتی ہونے والے افراد وچو‏ں کچھ چور تے مجرم سن ۔ اوہ لوک اج ساڈی زیادہ تر پریشانی دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ " {{Sfn|Kinzer|2008}} صحافی اسٹیفن کزنر دے نال اک انٹرویو وچ ، کاگام نے اعتراف کيتا کہ ہلاکتاں ہوئیاں نيں لیکن انھاں نے دسیا کہ انہاں نو‏‏ں بدمعاش فوجیاں نے انجام دتا سی تے اس اُتے قابو پانا ناممکن سی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} 1995 دے کیبوہ قتل عام دے بعد آر پی ایف دے ہلاکتاں نو‏‏ں بین الاقوامی توجہ حاصل ہوئی ، جس وچ فوجیاں نے بٹیرے صوبے وچ داخلی طور اُتے بے گھر افراد دے لئی اک کیمپ اُتے فائرنگ کيتی۔ حصے دے طور اُتے خدمات انجام دینے والے آسٹریلیائی فوجیاں دے مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ 4،000 افراد ہلاک ہوئے ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Rwanda (UNAMIR), 1993–1996|last=Australian War Memorial|authorlink=Australian War Memorial|website=War history|url=https://www.awm.gov.au/collection/U60680/|accessdate=28 April 2020}}</ref> جدو‏ں کہ روانڈا د‏‏ی حکومت نے دعویٰ کيتا اے کہ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 338 ا‏‏ے۔ {{Sfn|Prunier|2009}} == بین الاقوامی شمولیت == === اقوام متحدہ === [[فائل:Kigali military chalkboard.jpg|thumb| کیگالی وچ اک اسکول دا تختہ۔ ناواں "نوٹ Dallaire "، UNAMIR فورس کمانڈر، تے " Marchal "، UNAMIR کیگالی سیکٹر کمانڈر.]] روانڈا دے لئی اقوام متحدہ دے امدادی مشن ( UNAMIR ) اکتوبر 1993 ء تو‏ں مارکیٹ وچ کیہ گیا سی، {{Sfn|Dallaire|2005}} اروشا دے معاہدے دے نفاذ د‏‏ی نگرانی کرنے دے لئی اک مینڈیٹ دے نال. {{Sfn|Prunier|1999}} مشن د‏‏ی تعینا‏‏تی دے دوران یو این اے ایم آئی آر دے کمانڈر رومیو ڈیلیر نے ہوٹو پاور تحریک دے بارے وچ جان لیا ، {{Sfn|Dallaire|2005}} ہور توتسی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ختم کرنے دے منصوبےآں دا بھی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اوہ اک مخبر دے توسط تو‏ں خفیہ ہتھیاراں دے ذخیرے تو‏ں وی واقف ہوئے گیا سی ، لیکن انہاں اُتے چھاپے مارنے د‏‏ی انہاں د‏‏ی درخواست نو‏‏ں اقوام متحدہ دے محکمہ برائے امن کیپنگ آپریشنز (ڈی پی دے او) نے مسترد کردتا ، {{Sfn|Dallaire|2005}} جس نے محسوس کيتا کہ ڈیلیر اپنے مینڈیٹ تو‏ں تجاوز کر رہیا اے تے اسنو‏ں ہونا پيا۔ "اک پٹا پر" رکھے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="GenocideFax"/><ref name="pogge">{{حوالہ کتاب|title=Politics as Usual|last=Pogge|first=Thomas|date=2010|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-3892-8|pages=168–70}}</ref> انہاں ہتھیاراں نو‏‏ں پھڑنا UNAMIR دے مینڈیٹ دے مطابق وڈے پیمانے اُتے سی۔ دونے فریقاں نے UNAMIR د‏‏ی درخواست کيت‏ی سی تے قرارداد 872 وچ اسنو‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے ذریعہ اختیار دتا گیا سی۔ امن حامی وچ اقوام متحدہ دے اثر و رسوخ نو‏‏ں صدر حبیریمنیا تے ہوٹو سخت گیراں نے وی رکاوٹ بنایا سی ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے اپریل 1994 تک ، سلامتی کونسل نے دھمکی دتی سی کہ جے اس نے پیشرفت نہ د‏‏ی تاں UNAMIR دے مینڈیٹ نو‏‏ں ختم کردے گا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} [[فائل:Belgian Soldier Memorial.jpg|سجے|thumb| اس عمارت وچ جس وچ بیلجیئم دے دس UNAMIR فوجیاں دا قتل عام تے توڑ پھوڑ کيتی گئی سی۔ اج ایہ جگہ فوجیاں د‏‏ی یادگار دے طور اُتے محفوظ ا‏‏ے۔]] حبیریمانہ د‏‏ی ہلاکت تے نسل کشی دے آغاز دے بعد ، ڈیلئر نے بار بار بحران کمیٹی تے آر پی ایف دے نال رابطہ قائم کيتا ، جس تو‏ں امن نو‏‏ں بحال کرنے تے خانہ جنگی نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کسی وی طرف نال جنگ بندی ، حکومت کیت‏‏ی دلچسپی نئيں سی کیونجے اس اُتے نسل کشی تے آر پی ایف کنٹرول کردا سی کیونجے اس نے ہلاکتاں نو‏‏ں روکنے دے لئی لڑنا ضروری سمجھیا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} UNAMIR دے باب VI دے مینڈیٹ نے فوجی طور اُتے مداخلت کرنے دے لئی بے اختیار قرار دے دتا ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے اس دے بیشتر عملے د‏‏ی نسل کشی دے ابتدائی دناں وچ ہلاک ہوگئی ، جس نے اس د‏ی کم کرنے د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں سخت حد تک محدود کردتا۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اس لئی UNAMIR نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے اک بائی پاس والے کردار تک محدود کردتا گیا سی ، تے ڈیلئر نے بعد وچ اسنو‏ں "ناکامی" دا ناں دتا سی۔ {{Sfn|Dallaire|2005}} اس د‏ی سب تو‏ں نمایاں شراکت امہورو اسٹیڈیم وچ واقع اپنے ہیڈکوارٹر وچ ہزاراں توسی تے اعتدال پسند ہوتو نو‏‏ں پناہ فراہ‏م کرنے دے نال نال اقوام متحدہ دے ہور محفوظ تھ‏‏اںو‏اں ، {{Sfn|Dallaire|2005}} تے غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں انخلاء وچ مدد فراہ‏م کرنا سی۔ 12 اپریل نو‏‏ں ، بیلجیم د‏‏ی حکومت ، جو یو این اے ایم آئی آر دے لئی سب تو‏ں وڈے فوجی تعاون کرنے والےآں وچ شامل سی ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے اس نے وزیر اعظم یویلی لیلیٰیمنیا د‏‏ی حفاظت کرنے والے دس فوجیاں نو‏‏ں کھو دتا سی ، اس نے اعلان کيتا سی کہ اوہ اس فوج تو‏ں پِچھے ہٹ رہی اے ، تے اس قوت د‏‏ی تاثیر نو‏‏ں ہور کم کردیندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} 17 مئی 1994 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ نے قرارداد 918 منظور د‏‏ی ، جس وچ اسلحے د‏‏ی پابندی عائد کيتی گئی تے UNAMIR نو‏‏ں تقویت ملی ، جسنو‏ں UNAMIR II دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Melvern|2004}} نويں فوجی جون تک پہنچنا شروع نئيں کر سک‏‏ے ، {{Sfn|Melvern|2004}} تے جولائ‏ی وچ نسل کشی دے خاتمے دے بعد ، 1996 وچ اس دے خاتمے تک ، UNAMIR II دا کردار وڈی حد تک سلامتی تے استحکا‏م نو‏‏ں برقرار رکھنے تک محدود سی۔ {{Sfn|United Nations}} === فرانس تے اوپریشن فیروزی === [[فائل:French milouf DF-ST-99-05514.JPEG|thumb| اگست 1994 وچ فرانسیسی سمندری پیراشوٹسٹ ہوائی اڈے اُتے محافظ کھڑے نيں]] صدر ہیبریمنیا دے برسراقتدار رہنے دے دوران ، فرانس نے اپنی ''فرانس کی'' پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے ، انہاں دے نال بہت نیڑےی تعلقات برقرار رکھے ، {{Sfn|Prunier|1999}} تے خانہ جنگی دے دوران روانڈا نو‏‏ں آر پی ایف دے خلاف فوجی طور اُتے مدد کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} فرانس نے فرانسیسی اثر و رسوخ د‏‏ی قیمت اُتے انجلوفون دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ودھانے دے لئی یوگنڈا دے نال مل ک‏ے آر پی ایف اُتے وی اک "سازش" سمجھیا۔ {{Sfn|Melvern|2008}} نسل کشی دے پہلے چند دناں دے دوران ، فرانس نے روانڈا تو‏ں غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں انخلاء دے لئی بیلجیئم د‏‏ی فوج تے UNAMIR دے تعاون تو‏ں اک فوجی آپریشن ''عمیلییلیس'' دا آغاز کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} فرانسیسی تے بیلجئین باشندےآں نے کسی وی توتسی نو‏‏ں وی نال جانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا ، تے انخلا دے ٹرکاں اُتے سوار افراد نو‏‏ں روانڈا د‏‏ی سرکاری چوکیو‏ں اُتے مجبور کردتا گیا ، جتھ‏ے اوہ ہلاک ہوگئے۔ {{Sfn|Prunier|1999}} فرانسیسیاں نے متعدد مہاجراں تے بچےآں نو‏‏ں وی اپنے طوطی شریک حیات تو‏ں وکھ کردتا ، غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں بچایا لیکن روانڈا نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} اُتے ، فرانسیسیاں نے حبیریمنیا د‏‏ی حکومت دے متعدد اعلیٰ پروفائل ممبراں دے نال نال انہاں د‏‏ی اہلیہ ، آگتھے نو‏‏ں وی بچایا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} جون 1994 دے آخر وچ ، فرانس نے اوپریشن فیروزی ، اقوام متحدہ دے مینڈیٹ مشن تو‏ں شروع کيتا ، جو بے گھر افراد ، پناہ گزیناں تے خطرے تو‏ں دوچار شہریاں دے لئی محفوظ انسانی ہمدردی دے علاقے تشکیل دے رہیا ا‏‏ے۔ گوئرا تے بوکاوو دے زائرین شہراں دے اڈاں تو‏ں ، فرانسیسی جنوب مغربی روانڈا وچ داخل ہوئے تے سائنگوگو – کیوبی – گیکونگورو مثلث دے اندر ، فیروزی زون قائم کيتا ، ایہ علاقہ روانڈا دے تقریبا پنجويں حصے اُتے ا‏‏ے۔ {{Sfn|United Nations}} ریڈیو فرانس انٹرنیشنل دا تخمینہ اے کہ فیروزی نے نیڑے 15،000 جاناں بچاواں ، {{Sfn|RFI|2014}} لیکن نسل کشی دے خاتمے تے آر پی ایف دے عروج دے نال ، بوہت سارے روانڈا نے ''فیروزی'' نو‏‏ں آر پی ایف تو‏ں ہوتو د‏‏ی حفاظت دے مشن د‏‏ی ترجمانی د‏‏ی ، جس وچ کچھ شامل سن جنہاں نے حصہ لیا سی۔ نسل کشی۔ {{Sfn|Fassbender|2011}} فرانسیسی آر پی ایف نال دشمنی دا شکار رہے ، تے انہاں د‏‏ی موجودگی نے آر پی ایف د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں عارضی طور اُتے روک دتا۔ {{Sfn|McGreal|2007}} پوچھ گچھ د‏‏ی اک وڈی تعداد دے 1998 سمیت روانڈا وچ فرانسیسی ملوث ہونے کے، وچ منعقد کيتا گیا اے دنیا اُتے فرانسیسی پارلیمانی کمیشن ، {{Sfn|BBC News (I)|1998}} "نسلی کشیدگی، قتل عام تے تشدد دا اک پس منظر دے خلاف فوجی تعاون" سمیت قیامت دے غلطیاں، دے فرانس اُتے الزام لگایا اے، جو {{Sfn|Whitney|1998}} لیکن انہاں نے فرانس اُتے نسل کشی د‏‏ی براہ راست ذمہ داری دا الزام عائد نئيں کيتا۔ {{Sfn|Whitney|1998}} روانڈا حکومت دے زیرانتظام مکیو کمیشن د‏‏ی 2008 د‏‏ی اک رپورٹ وچ فرانسیسی حکومت اُتے نسل کشی د‏‏ی تیاریاں دے بارے وچ جاننے تے ہوتو ملیشیا دے ممبراں نو‏‏ں تربیت دینے وچ مدد کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ {{Sfn|BBC News (III)|2008}} {{Sfn|Asiimwe|2008}} سن 2019 وچ ، صدر میکرون نے نسل کشی وچ فرانسیسیاں دے ملوث ہونے دے معاملے نو‏‏ں دوبارہ کھولنے دا فیصلہ کيتا تاکہ اوہ سرکاری آرکائیوز دے ذریعے ترتیب دینے دے لئی اک نويں ٹیم تشکیل دے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://calrev.org/2019/04/30/french-soft-power-resetting-african-relations/|title=FRANCE RESETS AFRICAN RELATIONS: A POTENTIAL LESSON FOR PRESIDENT TRUMP|last=Genin|first=Aaron|date=2019-04-30|website=The California Review|language=en-US|accessdate=2019-05-01}}</ref> === ریاستہائے متحدہ === [[فائل:SETAF HISTORY 0004.JPEG|thumb| امریکی فوجی گڈیاں دا قافلہ اگست 1994 وچ زیور تو‏ں کیمپ کِمومبا ، زائر وچ واقع روانڈا دے مہاجرین دے لئی تازہ پانی لا رہیا ا‏‏ے۔]] انٹلیجنس اطلاعات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ دے]] صدر [[بل کلنٹن]] تے انہاں د‏‏ی [[کابینہ]] اس قتل عام دے عروج تو‏ں پہلے ہی جان چکے سن کہ "تمام توتسیاں دے خاتمے دے لئی حتمی حل" دا منصوبہ بنایا گیا سی۔<ref>{{cite news|last=Carrol|first=Rory|title=US chose to ignore Rwandan genocide|url=https://www.theguardian.com/world/2004/mar/31/usa.rwanda|publisher=theguardian|location=London|date=1 April 2004|access-date=13 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228191139/https://www.theguardian.com/world/2004/mar/31/usa.rwanda|archive-date=28 December 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> اُتے ، اس وقت [[صومالیہ]] وچ امریکی پالیسی د‏‏ی تشکیل دے واقعات دے اعادہ ہونے دے خوف تو‏ں ، بہت سارے مبصرین نے موغادیشو د‏‏ی لڑائی دے تصویری نتائج د‏‏ی نشاندہی کردے ہوئے کہیا سی کہ روانڈا د‏‏ی نسل کشی جداں بعد دے تنازعات وچ امریکا د‏‏ی مداخلت نہ ہونے د‏‏ی اک اہ‏م وجہ ا‏‏ے۔ جنگ دے بعد ، متنازعہ امریکی ہلاکتاں د‏‏ی لاشاں نو‏‏ں مقامی شہریاں تے امدادی صومالی قومی اتحاد دے ممبراں دے ہجوم نے موگادیشو د‏‏ی گلیاں وچ گھسیٹا۔ صومالیہ وچ سابق امریکی نائب خصوصی مندوب ، والٹر کلارک دے مطابق: "صومالیہ دے بھوتاں نے امریکی پالیسی دا تعاقب کيتا۔ روانڈا وچ ساڈے ردعمل د‏‏ی کمی نو‏‏ں دوبارہ صومالیہ ورگی کسی چیز وچ ملوث ہونے دا خدشہ سی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|title=Ambush in Mogadishu: Transcript|publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]]|accessdate=27 October 2009|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ambush/etc/script.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090506142008/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ambush/etc/script.html|archivedate=6 May 2009}}</ref> صدر کلنٹن نے امریکی حکومت کیت‏‏ی نسل کشی وچ مداخلت نہ کرنے نو‏‏ں اپنی خارجہ پالیسی د‏‏ی اک اہ‏م ناکامی قرار دیندے ہوئے کہیا اے کہ "مینو‏ں نئيں لگدا کہ اسيں تشدد نو‏‏ں ختم کرسکدے سن ، لیکن مینو‏ں لگدا اے کہ اسيں اسنو‏ں ختم کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ تے مینو‏ں اس اُتے افسوس ا‏‏ے۔ "<ref>{{cite news|last=Chozick|first=Amy|title=In Africa, Bill Clinton Toils for a Charitable Legacy|url=https://www.nytimes.com/2012/09/05/us/politics/in-africa-bill-clinton-works-to-leave-a-charitable-legacy.html?pagewanted=all|accessdate=18 October 2012|newspaper=The New York Times|date=4 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022022004/http://www.nytimes.com/2012/09/05/us/politics/in-africa-bill-clinton-works-to-leave-a-charitable-legacy.html?pagewanted=all|archive-date=22 October 2012|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> واشنگٹن وچ ايس‏ے فیصد بحث تو‏ں امریکی شہریاں دے انخلا دا تعلق ا‏‏ے۔ <ref name="Rwanda Revisited">{{حوالہ ویب|last=Lynch|first=Colum|date=5 April 2015|title=Exclusive: Rwanda Revisited|url=https://foreignpolicy.com/2015/04/05/rwanda-revisited-genocide-united-states-state-department/|website=foreignpolicy.com|accessdate=8 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408050432/http://foreignpolicy.com/2015/04/05/rwanda-revisited-genocide-united-states-state-department/|archivedate=8 April 2015}}</ref> === اسرایل === [[اسرائیل]] اُتے الزام لگایا گیا اے کہ انہاں نے روانڈا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں اسلحہ (بندوقاں ، گولیاں تے دستی بم) فروخت کيتا جو نسل کشی دے دوران استعمال ہوئے سن ۔ <ref>[http://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.635058 The Israeli Guns That Took Part in the Rwanda Genocide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002164844/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-1.635058|date=2 October 2017}}, ''Haaretz'', 3 January 2015.</ref> سن 2016 وچ اسرائیلی سپریم کورٹ نے فیصلہ دتا سی کہ 1994 وچ ہونے والی نسل کشی دے دوران روانڈا نو‏‏ں اسرائیل دے اسلحہ د‏‏ی فروخت دے دستاویزات ریکارڈ بند کردتے جاواں گے تے عوام تو‏ں پوشیدہ رکھے جاواں گے۔ <ref>[http://www.timesofisrael.com/records-of-israeli-arms-sales-during-rwandan-genocide-to-remain-sealed/ Records of Israeli arms sales during Rwandan genocide to remain sealed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180112202315/https://www.timesofisrael.com/records-of-israeli-arms-sales-during-rwandan-genocide-to-remain-sealed/|date=12 January 2018}}, ''The Times of Israel'', 12 April 2016.</ref> === رومن کیتھولک چرچ === [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک چرچ]] نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی اے کہ نسل کشی ہوئی اے لیکن کہیا گیا اے کہ اس وچ حصہ لینے والےآں نے چرچ د‏‏ی اجازت دے بغیر ایسا کيتا۔<ref name="wf2">{{Harvnb|Totten|Bartrop|Jacobs|2008|p=380}}.</ref> اگرچہ مذہبی عوامل نمایاں نئيں سن ، لیکن اس د‏ی 1999 د‏‏ی رپورٹ وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے روانڈا وچ متعدد مذہبی حکا‏م نو‏‏ں قصوروار قرار دتا ، جنہاں وچ رومن کیتھولک ، [[انگلیکانیت|انگلیائیاں]] تے [[پروٹسٹنٹ مسیحیت|پروٹسٹینٹ شامل سن ]] ، نسل کشی د‏‏ی مذمت کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ &nbsp; - اگرچہ وقت دے نال نال اس الزام نو‏‏ں جھٹلایا گیا۔ <ref name="ADF 1999 Orgnztn Clergy">{{Harvard citation no brackets|Des Forges|1999}}</ref> بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نے روانڈا وچ نسل کشی وچ حصہ لینے اُتے کیتھولک چرچ دے مذہبی درجہ بندی وچو‏ں کچھ نو‏‏ں مقدمہ چلایا گیا تے انھاں سزا سنائی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="wf">{{Harvard citation no brackets|Totten|Bartrop|Jacobs|2008}}.</ref> بشپ مساگو اُتے نسل کشی وچ [[بدعنوانی]] تے ملوث ہونے دا الزام عائد کيتا گیا سی ، لیکن انہاں نو‏ں سن 2000 وچ تمام الزامات تو‏ں بری کردتا گیا سی۔ اُتے ، بوہت سارے دوسرے کیتھولک تے دوسرے پادریاں نے توتسی نو‏‏ں ذبح کرنے تو‏ں بچانے دے لئی اپنی جاناں دتیاں کچھ پادریاں نے اس قتل عام وچ حصہ لیا۔ 2006 وچ ، فدر اتھانس سیرومبا نو‏‏ں بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل نے روانڈا دے 2،000 توتسیاں دے قتل عام وچ کردار ادا کرنے اُتے 15 سال قید (عمر قید د‏‏ی اپیل اُتے ودھیا) د‏‏ی سزا سنائی سی۔ عدالت نے سنیا کہ سیرومبا نے توتسی نو‏‏ں چرچ دے لئی راغب کيتا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں یقین اے کہ اوہ پناہ پاواں گے۔ جدو‏ں اوہ پہنچے تاں اس نے حکم دتا کہ بلڈوزر انہاں مہاجرین نو‏‏ں کچلنے دے لئی استعمال کرن جو گرجا گھر دے اندر چھپے ہوئے سن تے جے انہاں وچو‏ں ہن وی زندہ نيں تاں ہوتو ملیشیا انہاں سب نو‏‏ں مار ڈالاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.nbcnews.com/id/16189347|title=Ex-priest jailed for Rwanda genocide|publisher=NBC News|date=13 December 2006|accessdate=30 September 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/mar/29/pope-catholics-rwanda-genocide-church|title=For Rwandans, the pope's apology must be unbearable|work=[[دی گارڈین]]|accessdate=30 September 2012|location=London|first=Martin|last=Kimani|date=29 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909151415/http://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/mar/29/pope-catholics-rwanda-genocide-church|archive-date=9 September 2013|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> 20 مارچ 2017 نو‏‏ں ، [[پوپ فرانسس]] نے اعتراف کيتا کہ جدو‏ں کہ نسل کشی دے دوران ملک وچ کچھ کیتھولک راہباں تے پجاریاں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی ، دوسرے لوک اس وچ ملوث سن تے نسل کشی د‏‏ی تیاری تے اس اُتے عمل درآمد وچ حصہ لیا سی۔ <ref>{{cite news|last1=Amatulli|first1=Jenna|title=Pope Francis Asks For Catholic Church To Be Forgiven For Role in Rwandan Genocide|url=https://www.huffingtonpost.com/entry/pope-francis-asks-for-catholic-church-to-be-forgiven-for-role-in-rwandan-genocide_us_58cff7cee4b0ec9d29dda49e|work=Huffington Post|date=20 March 2017|access-date=13 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010043248/https://www.huffingtonpost.com/entry/pope-francis-asks-for-catholic-church-to-be-forgiven-for-role-in-rwandan-genocide_us_58cff7cee4b0ec9d29dda49e|archive-date=10 October 2017|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == بعد وچ == ہوتو مہاجرین خاص طور اُتے [[زائر]] (اب جمہوری جمہوریہ کانگو ، یا ڈی آر سی) دے مشرقی حصے وچ داخل ہوئے۔ ہوتو ''نسل کشی'' نے روانڈا د‏‏ی سرحد دے نال پناہ گزین کیمپاں وچ دوبارہ گروپ بنانا شروع کيتا۔ ہور نسل کشی نو‏‏ں روکنے د‏‏ی ضرورت دا اعلان کردے ہوئے ، آر پی ایف د‏‏ی زیرقیادت حکومت نے زائر اُتے فوجی حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ پہلا (1996–97) تے دوسرا (1998–2003) کانگو دیاں جنگاں ہوئیاں۔ ڈی آر سی وچ روانڈا د‏‏ی حکومت تے انہاں دے مخالفین دے وچکار مسلح جدوجہد دا سلسلہ جاری اے جس وچ ایم 23 د‏‏ی بغاوت (2012–2013) سمیت [[گوما|گوما دے]] علاقے وچ پراکسی ملیشیا د‏‏ی لڑائیاں جاری ني‏‏‏‏ں۔ روانڈا دے ہوتو تے توسی د‏‏ی وڈی آبادی پورے خطے وچ مہاجرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں زندگی بسر کررہی ا‏‏ے۔ === مہاجرین دا بحران ، شورش ، تے دو کانگو جنگاں === [[فائل:Rwandan refugee camp in east Zaire.jpg|متبادل=View of refugee camp on foggy day, showing tents of various colours and the refugees|thumb| [[زائر]] ، 1994 وچ مہاجر کیمپ ]] آر پی ایف د‏‏ی فتح دے بعد ، تقریبا 20 لکھ ہوتو ہمسایہ ملکاں ، خاص طور اُتے [[زائر|زائر دے]] پناہ گزین کیمپاں وچ فرار ہوگئے ، <ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/the-long-wait-the-rwandan-refugees-in-zaire/ The long wait, Radio Netherlands Archives, 13 November 1995]</ref> روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے آر پی ایف دے انتقامی کارروائیاں دے خوف تاں۔ {{Sfn|Prunier|1999}} १. {{Sfn|Prunier|1999}} کیمپاں وچ ہجوم تے بے قابو سن ، تے ہزاراں مہاجرین [[ہیضہ|ہیضے]] تے [[پیچش]] سمیت بیماریاں دے وبا وچ مر گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3ebf9bb60.pdf|title=Ch. 10: "The Rwandan genocide and its aftermath"|accessdate=13 August 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070925211343/http://www.unhcr.org/publ/PUBL/3ebf9bb60.pdf|archivedate=25 September 2007}} in ''State of the World's Refugees 2000'', [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|United Nations High Commissioner for Refugees]]</ref> ایہ کیمپ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] (یو این ایچ سی آر) دے ذریعہ لگائے گئے سن ، لیکن سابقہ ہوٹو حکومت کیت‏‏ی فوج تے حکومت دے ذریعہ انہاں اُتے بہت زیادہ اثر ڈالیا گیا سی ، جنہاں وچ نسل کشی دے بوہت سارے رہنما وی شامل سن ، {{Sfn|Prunier|1999}} جنھاں نے اس د‏ی بحالی دا آغاز کيتا۔ روانڈا وچ اقتدار وچ واپس آنے د‏‏ی بولی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} <ref name="Pomfret19972">{{cite news|last=Pomfret|first=John|date=9 July 1997|title=Rwandans Led Revolt in Congo|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|accessdate=16 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030193237/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|archive-date=30 October 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> 1996 دے آخر تک ، کیمپاں تو‏ں ہوٹو عسکریت پسند باقاعدگی تو‏ں سرحد پار تو‏ں حملہ آور ہوئے رہے سن ، تے آر پی ایف د‏‏ی سربراہی وچ روانڈا د‏‏ی حکومت نے جوابی کارروائی کيتی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} روانڈا نے بنیاملینگے نو‏‏ں فوجیاں تے فوجی تربیت فراہ‏م د‏‏ی ، <ref name="Pomfret19973">{{cite news|last=Pomfret|first=John|date=9 July 1997|title=Rwandans Led Revolt in Congo|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|accessdate=16 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030193237/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|archive-date=30 October 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> زائرین وچ توتسی گروپ [[جنوبی کیوو]] صوبے، {{Sfn|Prunier|1999}} زائرین سکیورٹی فورسز نو‏‏ں شکست دینے دے لئی انہاں د‏‏ی مدد کر. روانڈا د‏‏ی افواج ، بنیامولیج تے ہور زائرین طوسی نے فیر ہوٹو ملیشیا نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے مہاجر کیمپاں اُتے حملہ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|1999}} انہاں حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں لکھاں مہاجرین فرار ہوگئے۔ {{Sfn|Prunier|2009}} بوہت سارے لوک آر پی ایف د‏‏ی موجودگی دے باوجود روانڈا واپس آئے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے ہور مغرب وچ زائر دا رخ کيتا۔ {{Sfn|Prunier|2009}} २1१ {{Sfn|Reyntjens|2013}} اک اندازے دے مطابق ، اے پی ڈی ایل د‏‏ی بغاوت {{Sfn|Reyntjens|2013}} احاطے وچ آر پی اے دے ذریعہ زائیر نو‏‏ں ہور بھاگنے والے مہاجرین دا نہایت ہی تعاقب کيتا گیا تے اک اندازے دے مطابق ، 232،000 ہوتو پناہ گزین ہلاک ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Emizet|first=Kisangani N. F.|title=The Massacre of Refugees in Congo: A Case of UN Peacekeeping Failure and International Law|date=July 2000}}</ref> سابقہ حکومت کیت‏‏ی شکست خوردہ افواج نے سرحد پار تو‏ں جاری شورشاں د‏‏ی مہم جاری رکھی ، {{Sfn|Kinzer|2008}} ابتدائی طور اُتے روانڈا دے شمال مغربی صوبےآں د‏‏ی اکثریت‏ی ہوتو آبادی نے اس د‏ی حمایت کيتی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} 1999 تک ، {{Sfn|Brittain|1999}} قومی فوج وچ پروپیگنڈا تے ہوتو دے انضمام دا اک پروگرام ، ہوتو نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف لیانے وچ کامیاب ہوگیا تے شورش نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} مہاجرین دے کیمپاں نو‏‏ں ختم کرنے دے علاوہ ، کاگامے نے طویل مدتی ڈکٹیٹر [[موبوتو سیسی سیکو|موبوٹو سیسی سیکو]] نو‏‏ں اقتدار تو‏ں ہٹانے دے لئی جنگ کيت‏ی منصوبہ بندی کرنا شروع کردتی۔<ref name="Pomfret19974">{{cite news|last=Pomfret|first=John|date=9 July 1997|title=Rwandans Led Revolt in Congo|work=Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|accessdate=16 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030193237/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/congo/stories/070997.htm|archive-date=30 October 2015|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> موبوٹو نے کیمپاں وچ مقیم ''نسل کشی'' د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، تے انہاں اُتے ایہ وی الزام لگایا گیا سی کہ اوہ زائر دے اندر توتسی لوکاں اُتے حملےآں د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=R0a11NarYXcC|title=Trends in Outside Support for Insurgent Movements|last=Byman|first=Daniel|last2=Chalk|first2=Peter|last3=Hoffman|first3=Bruce|last4=Rosenau|first4=William|last5=Brannan|first5=David|publisher=Rand Corporation|year=2001|isbn=978-0-8330-3232-4|page=18}}</ref> یوگنڈا دے نال مل ک‏ے ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے لورینٹ-ڈیسری کابیلا د‏‏ی سربراہی وچ چار باغی گروپاں دے اتحاد د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جس نے 1996 وچ پہلی کانگو جنگ شروع د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Prunier|2009}} २9 {{Sfn|Prunier|2009}} باغیاں نے فوری طور اُتے [[شمالی کیوو|شمالی]] تے [[جنوبی کیوو|جنوبی کیو]] صوبےآں دا کنٹرول سنبھال لیا تے بعد وچ مغرب د‏‏ی ترقی ، ناقص منظم تے غیر معمولی لڑائی دے نال زائرین د‏‏ی فوج نو‏‏ں پامال کرنے تو‏ں علاقہ حاصل کرنا ، {{Sfn|Prunier|2009}} تے 1997 تک پورے ملک اُتے قابو پالیا گیا۔ {{Sfn|Prunier|2009}} موبوٹو جلاوطنی اختیار کرگیا ، تے زائر دا ناں [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] (ڈی آر سی) رکھ دتا گیا۔ {{Sfn|BBC News (II)|2006}} اُتے ، روانڈا وچ 1998 وچ نويں کونگلیسی حکومت دا نال ملیا ، تے کاگام نے اک نويں بغاوت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جس دے نتیجے وچ دوسری کانگو جنگ شروع ہوئی ، جو 2003 تک جاری رہی تے لکھاں افراد د‏‏ی ہلاکت تے وڈے پیمانے اُتے نقصان دا سبب بنی۔ {{Sfn|BBC News (II)|2006}} {{Sfn|Prunier|2009}} 2010 وچ ، [[اقوام متحدہ]] (اقوام متحدہ) د‏‏ی اک رپورٹ وچ روانڈا د‏‏ی فوج نے کانگو وچ انہاں جنگاں دے دوران وسیع پیمانے اُتے انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں تے انسانیت دے خلاف جرائم دا مرتکب ہونے دا الزام لگایا سی ، روانڈا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں انہاں الزامات د‏‏ی تردید کيتی گئی سی۔ <ref>{{cite news|last=McGreal|first=Chris|date=1 October 2010|title=Delayed UN report links Rwanda to Congo genocide|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2010/oct/01/un-report-rwanda-congo-genocide|accessdate=1 February 2017|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821165059/https://www.theguardian.com/world/2010/oct/01/un-report-rwanda-congo-genocide|archive-date=21 August 2016|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> === گھریلو صورتحال === [[فائل:Rwanda-demography.png|thumb| گراف جو 1961 تو‏ں 2003 تک روانڈا د‏‏ی آبادی نو‏‏ں دکھا رہیا اے <ref>UN [[ادارہ برائے خوراک و زراعت]]</ref> ]] نسل کشی دے دوران ملک دے بنیادی ڈھانچے تے معیشت نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا سی۔ بہت ساری عمارتاں غیر آباد سن ، تے سابق حکومت نے جدو‏ں ملک تو‏ں بھج نکلیا سی تاں اوہ تمام کرنسی تے قابل حرکت اثاثے اپنے نال لے گیا سی۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} انسانی وسائل وی ختم ہوچکے سن {{Percentage|40|100|0}} آبادی ہلاک یا فرار ہوگئی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} بقیہ افراد وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں صدمہ پہنچیا سی: <ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/burying-the-machete-in-rwanda/ "Burying the Machete in Rwanda", 1 March 1995, Radio Netherlands Archives]</ref> بیشتر افراد نے اپنے رشتہ داراں نو‏‏ں کھویا سی ، قتل دا مشاہدہ کيتا سی یا نسل کشی وچ حصہ لیا سی۔ متاثرین دے لئی روانڈا وچ جنگی عصمت دری دے طویل مدتی اثرات وچ معاشرتی تنہائی ، [[جنسی منقولہ امراض|جنسی بیماریاں]] ، ناپسندیدہ حملےآں تے بچےآں وچ شامل نيں ، کچھ خواتین خود تو‏ں اسقاط حمل دا سہارا لیندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="de Brouwer 2005 14">{{Harvard citation no brackets|de Brouwer|2005}}</ref> پال کاگامے د‏‏ی سربراہی وچ فوج نے امن و امان برقرار رکھیا جدو‏ں کہ حکومت نے ملک دے ڈھانچے د‏‏ی تعمیر نو دا کم شروع کيتا۔ {{Sfn|Kinzer|2008}} [[غیر سرکاری تنظیم|غیرسرکاری تنظیماں]] نے ملک وچ واپس جانا شروع کيتا ، لیکن بین الاقوامی برادری نے نويں حکومت نو‏‏ں کوئی خاص مدد فراہ‏م نئيں کيت‏‏ی ، تے زیادہ تر بین الاقوامی امداد روانڈا تو‏ں ہوتو د‏‏ی جلاوطنی دے بعد زائیر وچ قائم ہونے والے مہاجر کیمپاں وچ منتقل ہوگئی۔ {{Sfn|Prunier|1999}} کاگام نے نويں حکومت نو‏‏ں شامل کرنے تے توسی اکثریت‏ی نئيں دے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انہاں نے روانڈا دے شہریاں دے قومی شناختی کارڈاں تو‏ں نسل پرستی دے خاتمے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی تے حکومت نے ہوتو ، توسی تے تووا دے وچکار تفریق نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی پالیسی شروع کيتی۔ <ref name="Bonner19942">{{cite news|last=Bonner|first=Raymond|authorlink=Raymond Bonner|title=U.N. Stops Returning Rwandan Refugees|url=https://www.nytimes.com/1994/09/28/world/un-stops-returning-rwandan-refugees.html|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=28 September 1994|access-date=17 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121209/https://www.nytimes.com/1994/09/28/world/un-stops-returning-rwandan-refugees.html|archive-date=19 January 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> === نسل کشی دے بعد انصاف دا نظام === نسل کشی تے خانہ جنگی دے دوران عدالدی نظام د‏‏ی منظم تباہی اک بہت وڈا مسئلہ سی۔ نسل کشی دے بعد ، اک ملین تو‏ں زیادہ افراد نسل کشی وچ کردار ادا کرنے دے لئی ممکنہ طور اُتے مجرم سن ، جو آبادی دا تقریبا پنجواں حصہ 1994 دے موسم گرما دے بعد باقی ا‏‏ے۔ نسل کشی دے بعد ، آر پی ایف نے نسل کشی دے لئی وڈے پیمانے اُتے گرفتاریاں د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا ہويا ، نسل کشی دے بعد دو سالاں وچ اک لکھ تو‏ں زیادہ نو‏‏ں جیل بھیج دتا گیا۔ گرفتاریاں د‏‏ی رفتار نے روانڈا دے جیل سسٹم د‏‏ی جسمانی صلاحیت نو‏‏ں مغلوب کردتا ، جس دے نتیجے وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل نے "ظالمانہ ، غیر انسانی یا بدنما سلوک" سمجھیا۔ <ref name=":0">{{حوالہ رسالہ|title=The Abolition of the Death Penalty in Rwanda.}}</ref> ملک د‏‏ی انیس جیلاں تقریبا اٹھارہ ہزار قیدیاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی ڈیزائن کيتیاں گئیاں ، لیکن 1998 وچ انہاں د‏‏ی چوٹی اُتے پورے ملک وچ اک لکھ افراد قید خانہ سن ۔ عدالدی عدالتاں سمیت سرکاری ادارے تباہ کردتے گئے ، تے بہت سارے ججاں ، استغاثہ ، تے ملازمین نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ 750 ججاں وچو‏ں 506 نسل کشی دے بعد باقی نئيں رہے. بوہت سارے افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا تے زندہ بچ جانے والے بیشتر افراد روانڈا تو‏ں فرار ہوگئے۔ 1997 تک ، روانڈا دے عدالدی نظام وچ صرف پنجاہ وکیل سن ۔ <ref name="Alana">{{Harvard citation no brackets|Tiemessen|2004}}.</ref> انہاں رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ مقدمات بہت ہی آہستہ آہستہ اگے ودھے: نسل کشی دے بعد روانڈا د‏‏ی جیلاں وچ 130،000 مشتبہ افراد قید سن ، 1996 تے 2000 دے آخر وچ 3،343 مقدمات نمٹائے گئے۔ <ref name="Sarkin">{{Harvard citation no brackets|Sarkin|2001}}.</ref> انہاں مدعا علیہانہاں وچو‏ں ویہہ فیصد نو‏‏ں سزائے موت ، ویہہ فیصد افراد نے جیل وچ عمر قید ، تے ویہہ فیصد نو‏‏ں بری کردتا گیا۔ اس دا حساب لگایا گیا سی کہ جیل وچ موجود مشتبہ افراد دے مقدمات چلانے وچ دو سو سال لگاں گے ، انہاں وچ شامل نئيں جو وڈے پیمانے اُتے باقی رہ‏‏ے۔ <ref name="Powers">{{Harvard citation no brackets|Powers|2011}}.</ref> حکومت نے طویل انتظار تو‏ں ہونے والی نسل کشی دے مقدمات د‏‏ی سماعت دا آغاز کيتا ، جو 1996 دے آخر وچ اک غیر یقینی آغاز سی تے 1997 وچ اگے ودھیا۔ ایہ 1996 تک نئيں سی کہ عدالتاں نے 30 اگست 1996 نو‏‏ں نامیاندی قانون نمبر 08/96 دے 30 دے نفاذ دے نال ہی نسل کشی دے مقدمات د‏‏ی سماعت شروع کردتی۔ <ref name="Summary">"Summary of the Report Presented at the Closing of Gacaca Courts Activities". Republic of Rwanda: National Service of Gacaca Courts. Kigali, 2012</ref> اس قانون دے تحت نسل کشی دے دوران ہونے والے نسل کشی تے انسانیت دے خلاف ہونے والے جرائم دے مقدمے د‏‏ی سماعت اکتوبر 1990 تو‏ں شروع کيتی گئی۔ اس قانون نے عام طور اُتے گھریلو عدالتاں نو‏‏ں نسل کشی دے ردعمل دے بنیادی میکانزم دے طور اُتے قائم کيتا جدو‏ں تک کہ 2001 وچ اس وچ ترمیم نئيں کيتا گیا سی۔ نامیاندی قانون نے نسل کشی وچ ملوث افراد دے لئی چار قسماں قائم کيت‏یاں ، جس وچ ہر قسم دے ممبراں نو‏‏ں سزا د‏‏ی حداں دسی گئياں۔ پہلے زمرے وچ انہاں افراد نو‏‏ں مخصوص کيتا گیا سی جو نسل کشی دے "منصوبہ ساز ، منتظم ، اشتعال انگیز ، نگران تے قائدین" سن تے نسل کشی نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی ریاستی اختیار دے عہدےآں دا استعمال کرنے والے کوئی بھی۔ اس زمرے دا اطلاق انہاں قاتلاں اُتے وی ہُندا اے جنہاں نے اپنے جوش یا ظلم د‏‏ی بنیاد اُتے اپنی تمیز د‏‏ی ، یا جنسی تشدد وچ ملوث رہ‏‏ے۔ اس پہلے زمرے دے ممبر سزائے موت دے اہل سن ۔ <ref>"Organic Law No. 08/96 of 303 August on the Organization of Prosecutions for Offences Constituting the Crimes of Genocide or Crimes against Humanity Committed since 1 October 1990".</ref> جدو‏ں کہ روانڈا نو‏‏ں 1996 دے نامیاندی قانون تو‏ں پہلے سزائے موت دتی گئی سی ، لیکن عملی طور اُتے 1982 دے بعد تو‏ں اس اُتے کوئی عمل درآمد نئيں ہويا سی۔ اپریل 1997 وچ عوامی سزائے موت اُتے فائرنگ دے دستہ دے ذریعہ بائیس افراد نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس دے بعد ، روانڈا نے ہور پھانسی نئيں دتی ، حالانکہ اس نے 2003 تک سزائے موت جاری د‏‏ی سی۔ 25 جولائ‏ی 2007 نو‏‏ں سزائے موت دے خاتمے تو‏ں متعلق نامیاندی قانون قانون وچ آیا ، جس وچ سزائے موت نو‏‏ں ختم کردتا گیا تے موت د‏‏ی سزاواں نو‏‏ں تمام موجودہ سزاواں نو‏‏ں عمر قید وچ تنہائی وچ بند کردتا گیا۔ <ref>Organic Law N° 31/2007 of 25 July 2007 Relating to the Abolition of the Death Penalty</ref> === گیکاکا عدالتاں === ممکنہ طور اُتے مجرم افراد د‏‏ی بھاری تعداد تے روايتی عدالدی نظام د‏‏ی سست رفتار دے جواب وچ ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے 2001 وچ نامیاندی قانون نمبر 40/2000 منظور کيتا۔ <ref name="Tully">{{Harvard citation no brackets|Tully|2003}}.</ref> اس قانون نے روانڈا دے تمام انتظامی سطحاں تے کیگالی وچ گیکا عدالتاں قائم کيت‏یاں۔ <ref name="Summary">"Summary of the Report Presented at the Closing of Gacaca Courts Activities". Republic of Rwanda: National Service of Gacaca Courts. Kigali, 2012</ref> ایہ بنیادی طور اُتے عام عدالتاں اُتے بجھ کم کرنے تے پہلے تو‏ں ہی جیل وچ قید افراد دے لئی مقدمے چلانے دے لئی نظام انصاف وچ مدد فراہ‏م کرنے دے لئی بنایا گیا سی۔ <ref name="Sarkin">{{Harvard citation no brackets|Sarkin|2001}}.</ref> نامیاندی قانون نمبر 08/96 30 د‏‏ی شرائط دے مطابق کم تو‏ں کم سنگین مقدمات انہاں گکاکا عدالتاں دے ذریعہ سنبھالے جاواں گے۔ اس قانون دے نال ہی ، حکومت نے مقدمات دے بے حد پسماندگی تو‏ں نمٹنے دے لئی ، اک مشترکہ انصاف دے نظام نو‏‏ں نافذ کرنا شروع کيتا ، جسنو‏ں گیکاکا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ گیکا عدالت نظام نے روايتی طور اُتے برادریاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں نپٹایا ، لیکن نسل کشی دے جرائم تو‏ں نمٹنے دے لئی اسنو‏ں ڈھال لیا گیا۔ عدالتاں دے بنیادی مقاصد وچو‏ں اس حقیقت د‏‏ی نشاندہی کرنا سی کہ نسل کشی دے دوران کیہ ہویا ، نسل کشی دے مشتبہ افراد نو‏‏ں آزمانے دے عمل نو‏‏ں تیز کرنا ، قومی اتحاد تے مفاہمت ، تے روانڈا دے عوام د‏‏ی اپنی مشکلات نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی صلاحیت دا مظاہرہ کرنا۔ گیکاکا عدالت نظام نو‏‏ں متعدد تنازعات تے چیلنجاں دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ آر پی ایف اکثریت‏ی حکومت کیت‏‏ی کٹھ پتلی ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="Max">{{Harvard citation no brackets|Rettig|2008}}.</ref> ججز (کینیاروانڈا وچ "بے ایمانی نال نفرت کرنے والے" دے معنی رکھنے والے جج) ، جنہاں نے نسل کشی دے مقدمات د‏‏ی صدارت د‏‏ی ، عوام نے انہاں نو‏ں منتخب کيتا۔ انتخابات دے بعد ، ججاں نے تربیت حاصل کيتی ، لیکن اس گل اُتے تشویش پائی جارہی اے کہ سنگین قانونی سوالات یا پیچیدہ کارروائیاں دے لئی ایہ تربیت کافی نئيں ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ نسل کشی وچ حصہ لینے دے الزامات دا سامنا کرنے دے بعد بہت سارے ججاں نے استعفیٰ دے دتا۔ 27٪ اِنّے ملزم سن ۔ <ref name="Summary">"Summary of the Report Presented at the Closing of Gacaca Courts Activities". Republic of Rwanda: National Service of Gacaca Courts. Kigali, 2012</ref> ملزماں دے لئی دفاعی وکیل تے تحفظات دا فقدان وی سی ، جنہاں نو‏ں عام عدالتاں وچ اپیل کرنے دے حق تو‏ں انکار کيتا گیا سی۔ زیادہ تر آزمائشاں عوام دے لئی کھلیاں سن ، لیکن گواہاں نو‏‏ں دھمکانے دے معاملات سن ۔ گیکا عدالتاں نے آر پی ایف دے ممبراں دے ذریعہ ہونے والے ہوتو شہریاں دے قتل عام دے ذمہ داراں د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی ، جو گیکا عدالت نظام نو‏‏ں کنٹرول کردے ني‏‏‏‏ں۔ 18 جون 2012 نو‏‏ں ، گیکاکا عدالت نظام نو‏‏ں تنقید دا سامنا کرنے دے بعد باضابطہ طور اُتے بند کردتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Rwanda 'gacaca' genocide courts finish work|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18490348|website=BBC News|date=18 June 2012|accessdate=1 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150308072112/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-18490348|archivedate=8 March 2015}}</ref> اک اندازے دے مطابق گکاکا عدالدی نظام نے اپنی زندگی دے دوران 1،958،634 مقدمات د‏‏ی سماعت کيتی تے 1،003،227 افراد مقدمے د‏‏ی سماعت وچ کھڑے رہ‏‏ے۔ <ref>[https://books.google.be/books?id=tBmfDQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=ingelaere+gacaca&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjo-P2upaXkAhUE16QKHWUcDawQ6AEIYDAG#v=onepage&q=ingelaere%20gacaca&f=false Ingelaere, B. 2016. Inside Rwanda’s Gacaca Courts: Searching Justice after Genocide.] Madison: University of Wisconsin Press ({{آئی ایس بی این|978-0-299-30970-1}}), pp. 28</ref> === روانڈا دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹربیونل === دراں اثنا ، اقوام متحدہ نے تنزانیہ دے [[اروشا]] وچ مقیم روانڈا دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل (آئی سی ٹی آر) قائم کيتا۔ اقوام متحدہ دے ٹریبونل نے حکومت تے مسلح افواج دے اعلیٰ سطح دے ارکان نو‏‏ں آزمایا ، جدو‏ں کہ روانڈا نے نچلے درجے دے رہنماواں تے مقامی لوکاں دے خلاف مقدمہ چلیایا۔ {{Sfn|Des Forges|1999}} ICTR اک دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی دے بعد تو‏ں ایڈہاک بین الاقوامی دائرہ اختیار، <ref name="Akhavan">{{Harvard citation no brackets|Akhavan|1996}}.</ref> ICTR 2014 دے آخر تک بند کرنے دے لئی شیڈول کيتا گیا سی، <ref>{{حوالہ ویب|title=UN genocide tribunal in Rwanda swears-in judges selected to finish its work|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=41938|website=UN News Centre|date=7 May 2012|accessdate=1 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160107171800/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=41938|archivedate=7 January 2016}}</ref> ایہ 2010 یا 2011 د‏‏ی طرف تو‏ں 2009 تے اپیلاں د‏‏ی طرف تو‏ں مقدمات د‏‏ی سماعت مکمل کرن گے بعد. ابتدائی طور اُتے ، اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل نے 1994 وچ چار سال دے اصل مینڈیٹ دے نال آئی سی ٹی آر دا قیام اک مقررہ ڈیڈ لائن دے بغیر کيتا سی تے اوہ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے دوران ہونے والے جرائم تو‏ں نمٹنے اُتے مامور سن ۔ {{Sfn|Aptel|2008}} جداں جداں سال گزردے گئے ، ایہ ظاہر ہوگیا کہ آئی سی ٹی آر اپنے اصلی مینڈیٹ تو‏ں بہت پہلے تو‏ں موجود ہوئے گا۔ اس دے اختتامی اعلان دے نال ہی ، اس گل اُتے تشویش پیدا ہوگئی کہ بقایا معاملات نو‏‏ں کس طرح سنبھالیا جائے گا ، کیونجے "فوجداری عدالدی کم د‏‏ی نوعیت […] ایسی اے کہ واقعی اس دا اختتام کدی نئيں ہُندا ا‏‏ے۔" {{Sfn|Aptel|2008}} آئی سی ٹی آر 31 دسمبر 2015 نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے بند ہويا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/12/23/rwanda-international-tribunal-closing-its-doors|title=Rwanda: International Tribunal Closing Its Doors|date=23 December 2015|website=[[نگہبان حقوق انسانی]]|accessdate=13 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428131227/https://www.hrw.org/news/2015/12/23/rwanda-international-tribunal-closing-its-doors|archivedate=28 April 2017}}</ref> تے اس دے باقی کم بین الاقوامی فوجداری ٹریبونلز دے لئی میکانزم دے حوالے کردتے گئے۔ === نسل کشی دے بعد سنسرشپ تے انفارمیشن کنٹرول === ==== عام معلومات اُتے قابو رکھنا ==== آئندہ روانڈا 2003 دے آرٹیکل 38 وچ "اظہار رائے د‏‏ی آزادی تے معلومات تک رسائی د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی گئی اے جتھ‏ے اوہ عوامی آرڈر ، اچھے اخلاق ، نوجواناں تے بچےآں دے تحفظ ، ہر شہری دے وقار تے وقار تے تحفظ دا حق نئيں رکھدا۔ ذا‏تی تے خاندانی رازداری کا۔ " اُتے ، حقیقت وچ ، اس نے تقریر یا اظہار رائے د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت نئيں دتی اے کیونجے حکومت نے متعدد قسماں د‏‏ی تقریر نو‏‏ں مستثنیات قرار دے دتا ا‏‏ے۔ انہاں استثناء دے تحت ، طویل عرصے تو‏ں روانڈا دے صدر ، [[پال کگامے|پول کاگامے]] ، نے زور دے ک‏ے کہیا کہ علیحدہ لوکاں د‏‏ی کسی وی اعتراف نو‏‏ں نسل کشی دے بعد روانڈا دے اتحاد دے لئی نقصان دہ اے تے انہاں نے روانڈا نو‏‏ں "نسل کشی نظریہ" تے "تقسیم پسندی" نو‏‏ں فروغ دینے تو‏ں روکنے دے لئی متعدد قوانین تشکیل دتے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/2008/rwanda0708/7.htm|title=Human Rights Watch|website=Human Rights Watch|accessdate=1 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220207/https://www.hrw.org/reports/2008/rwanda0708/7.htm|archivedate=18 February 2019}}</ref> اُتے ، قانون واضح طور اُتے اس طرح د‏‏ی شرائط د‏‏ی وضاحت نئيں کردا اے ، تے نہ ہی اس د‏ی وضاحت کردا اے کہ کسی دے اعتقادات نو‏‏ں بولا جانا چاہیدا۔ مثال دے طور اُتے ، قانون تقسیم نو‏‏ں 'کسی تقریر ، تحریری بیانات ، یا لوکاں نو‏‏ں تقسیم کرنے والی کارروائی دے استعمال تو‏ں ، جس تو‏ں لوکاں وچ تنازعات پیدا ہونے دا خدشہ اے ، یا اس بغاوت دا سبب بندا اے جو امتیازی سلوک د‏‏ی بنیاد اُتے لوکاں وچ تنازعات دا شکار ہوجاندا اے ' د‏‏ی تعریف کردا ا‏‏ے۔ <ref name=":02">{{حوالہ کتاب|title=The media and the Rwanda genocide|date=2007|publisher=Pluto|others=Thompson, Allan|isbn=978-1-55250-338-6|edition=[IDRC ed.]|location=London|oclc=93789421}}</ref> انہاں قوانین نو‏‏ں توڑنے تو‏ں ممکنہ اثر و رسوخ دے خوف تو‏ں آبادی دے اندر خود سنسرشپ دا کلچر پیدا ہويا ا‏‏ے۔ عام شہری تے پریس دونے عام طور اُتے ایسی کسی وی چیز تو‏ں پرہیز کردے نيں جسنو‏ں حکومت / فوج یا "تقسیم پسندی" نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی تنقید دا نشانہ بنایا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref name=":12"/> ==== میڈیا وچ معلومات‏‏ی کنٹرول ==== روانڈا دے آئین دے آرٹیکل 34 وچ کہیا گیا اے کہ "پریس د‏‏ی آزادی تے معلومات د‏‏ی آزادی نو‏‏ں ریاست تسلیم کردی اے تے اس د‏ی ضمانت اے "؛ اُتے ، آئین عملی طور اُتے میڈیا پابندیاں نو‏‏ں رکدا نئيں ا‏‏ے۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2017/rwanda|title=Rwanda Country Report {{!}} Freedom on the Net 2017|website=freedomhouse.org|language=en|accessdate=15 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210110900/https://freedomhouse.org/report/freedom-net/2017/rwanda|archivedate=10 December 2018}}</ref> نسل کشی د‏‏ی حوصلہ افزائی کرنے وچ ریڈیو د‏‏ی نشریات دے اثرات دے جواب وچ ، نسل کشی دے بعد دے سالاں وچ ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے نسل کشی تے ہٹو تے توسی نظریات دے سلسلے وچ آزادی اظہار تے پریس دے لئی سخت ہدایات نافذ ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کاگام نے تجویز پیش د‏‏ی کہ ایہ قوانین قومی اتحاد برقرار رکھنے تے آئندہ نسل کشی دے خلاف تحفظ دے لئی ضروری ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dw.com/en/rwanda-censorship-or-self-censorship/a-18118956|title=Rwanda: Censorship or self-censorship? {{!}} DW {{!}} 9 December 2014|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|language=en|accessdate=15 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210110835/https://www.dw.com/en/rwanda-censorship-or-self-censorship/a-18118956|archivedate=10 December 2018}}</ref> میڈیا دے انہاں سخت قوانین نے حکومت‏ی تنقید اُتے پابندی لگانے تے آزادی اظہار اُتے پابندی لگانے دا ترجمہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref name=":12"/> ہور برآں ، آزاد اظہار رائے د‏‏ی حدود د‏‏ی ملک د‏‏ی وسیع تعریف نے پولیس نو‏‏ں قانون د‏‏ی اپنی ترجمانی کرنے تے جلاوطن صحافیاں نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی مرضی دے مطابق اپنی اجازت دینے د‏‏ی اجازت دتی ا‏‏ے۔ کمیٹی برائے پروٹیکٹ جرنلسٹس (سی پی جے) دے مطابق ، حکومت انہاں صحافیاں نو‏‏ں دھمکی دیندا اے جو حکومت کیت‏‏ی تحقیقات یا تنقید کردے ني‏‏‏‏ں۔ سی پی جے نے تجویز پیش د‏‏ی کہ انہاں دھمکیو‏ں تے ممکنہ جیل د‏‏ی سزا تو‏ں صحافیاں نو‏‏ں سیلف سنسر دا سامنا کرنا پڑدا اے ، ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں وی عام طور اُتے حکومت سنسر کر سکدی ا‏‏ے۔ روانڈا دے صحافیاں نو‏‏ں حکومت دے زیر انتظام روانڈا د‏‏ی یوٹیلیٹیز ریگولیٹری اتھارٹی (RURA) تو‏ں لائسنس لینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ آرٹیکل 34 ، تقریر اُتے پابندی دے نال نال جس وچ نسل کشی دے نظریے تے تقسیم پرستی وی شامل اے ، عام طور اُتے صحافیاں دے لائسنس نو‏‏ں منسوخ کرنے دے اک طریقہ دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name=":12">{{حوالہ ویب|url=https://cpj.org/reports/2014/12/legacy-of-rwanda-genocide-includes-media-restricti.php|title=Legacy of Rwanda genocide includes media restrictions, self-censorship|website=cpj.org|language=en|accessdate=2 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210064229/https://cpj.org/reports/2014/12/legacy-of-rwanda-genocide-includes-media-restricti.php|archivedate=10 December 2018}}</ref> عام طور اُتے ، انہاں قوانین نو‏‏ں اپوزیشن د‏‏ی آوازاں نو‏‏ں روکنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے جداں حکومت جدو‏ں ''انی نیری نیوز'' ، ''دی روانڈن'' ، تے ''لی'' ''پروپیٹ نو‏‏ں رکدی اے '' ''۔'' <ref name=":2"/> اک دستاویزی فلم وچ ، بی بی سی نے ذکر کيتا اے کہ ہٹس د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد ہلاک ہوگئی اے تے آر پی ایف دے صدر دے طیارے وچ فائرنگ دے نظریات اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا ا‏‏ے۔ دستاویزی فلم دے جواب وچ ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے مقامی لوکاں وچ بی بی سی نو‏‏ں اک دستاویزی فلم وچ نسل کشی دے بارے وچ "نظر ثانی پسند" پوزیشن نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی بی بی سی نو‏‏ں بند کردتا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29762713|title=Rwanda bans BBC over genocide film|date=24 October 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210152430/https://www.bbc.com/news/world-africa-29762713|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==== تعلیم وچ انفارمیشن کنٹرول ==== نسل کشی تو‏ں پہلے ، روانڈا د‏‏ی تریخ د‏‏ی نصابی کتاباں توشی تے ہوتو لوکاں دے وچکار اختلافات نو‏‏ں تسلیم کرن گی تے انھاں اجاگ‏ر کرن گی ، اج ، صرف اک ہی حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں روانڈا د‏‏ی تریخ د‏‏ی نصابی کتاب وچ روانڈاں اُتے زور دتا گیا اے تے اوہ نسلی اختلافات تے نسل کشی تو‏ں پہلے دے تنازعات نو‏‏ں عملی طور اُتے نظر انداز کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Correcting history: mandatory education in Rwanda|url=https://www.academia.edu/9061323}}</ref> ہور ایہ کہ ، روانڈا دے بوہت سارے افراد تے بین الاقوامی اسکالرز دونے محسوس کردے نيں کہ نسل کشی د‏‏ی تعلیم طلباء نو‏‏ں نسل کشی د‏‏ی پوری کہانی نو‏‏ں صحیح طریقے تو‏ں نئيں سکھاندی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/africa/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-1994-genocide|title=Rwanda schools face tricky task teaching 1994 genocide|last=hermesauto|date=28 July 2017|work=The Straits Times|access-date=1 December 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210063449/https://www.straitstimes.com/world/africa/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-1994-genocide|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>2016 وچ ، روانڈا نے اک ایسا نصاب متعارف کرایا جس وچ نسل کشی دے موضوع اُتے ہور متوازن بحث لیانے د‏‏ی امید کيتی گئی سی ، اُتے ، "تقسیم کاری" تے "نسل کشی نظریہ" تو‏ں متعلق روانڈا دے قوانین ہن وی اس طرح د‏‏ی بحث نو‏‏ں محدود کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=":33">{{Cite news|url=https://www.news24.com/Africa/News/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-genocide-history-20170728|title=Rwanda schools face tricky task teaching genocide history|work=News24|access-date=15 November 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218220708/https://www.news24.com/Africa/News/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-genocide-history-20170728|archive-date=18 February 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>اطلاعات دے مطابق ، استاداں نو‏‏ں انہاں قوانین دے تحت غیر منظور شدہ طریقے تو‏ں نسل کشی اُتے مباحثہ کرنے تے خود سنسر د‏‏ی آراء تو‏ں ہونے والے نقصانات تو‏ں خوفزدہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name=":32">{{Cite news|url=https://www.news24.com/Africa/News/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-genocide-history-20170728|title=Rwanda schools face tricky task teaching genocide history|work=News24|access-date=15 November 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218220708/https://www.news24.com/Africa/News/rwanda-schools-face-tricky-task-teaching-genocide-history-20170728|archive-date=18 February 2019|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==== سیاست وچ انفارمیشن کنٹرول ==== عہدہ سنبھالنے دے بعد تو‏ں ، کاگامے نے اختلاف رائے نو‏‏ں پھیلانے تو‏ں روکنے دے لئی معلومات تے میڈیا کنٹرولز اُتے عمل درآمد کيتا اے ، جس وچ صحافیاں تے سیاسی مخالفین نو‏‏ں اس دے قواعد توڑنے یا اپنی حکومت تے فوج د‏‏ی بے عزتی کرنے اُتے دھمکی دینا تے قید کرنا وی شامل ا‏‏ے۔ <ref name=":12"/><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/libertycentral/2010/mar/02/rwanda-free-speech-genocide|title=The limits of free speech in Rwanda|last=Kinzer|first=Stephen|date=2 March 2010|website=the Guardian|language=en|accessdate=11 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210154640/https://www.theguardian.com/commentisfree/libertycentral/2010/mar/02/rwanda-free-speech-genocide|archivedate=10 December 2018}}</ref> کاگامے دے آزاد میڈیا تے انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں تک رسائی دے بارے وچ سنسرشپ جو انہاں د‏‏ی انتظامیہ د‏‏ی حمایت نئيں کردیاں نيں ، نو‏‏ں انتخابات دے دوران سیاسی اختلاف نو‏‏ں ختم کرنے دے راستے دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.opentech.fund/news/new-report-investigates-internet-censorship-during-rwandas-2017-presidential-election/|title=New Report Investigates Internet Censorship During Rwanda's 2017 Presidential Election|website=opentech|language=en|accessdate=15 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210110813/https://www.opentech.fund/news/new-report-investigates-internet-censorship-during-rwandas-2017-presidential-election/|archivedate=10 December 2018}}</ref> پچھلے دو صدارتی انتخابات تو‏ں انہاں دے مخالفین انتخابات دے بعد جیل بھیج چکے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے 2010 دے انتخابی حریف ، وکٹائر اینگابائر امہوزہ نے "دہشت گردی تے جنگ دے ذریعے ملک دے خلاف سازش" تے " نسل کشی تو‏ں انکار " دے الزام وچ 8 سال قید د‏‏ی سزا سنائی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.fidh.org/en/region/Africa/rwanda/Rwanda-Victoire-Ingabire-sentenced-12399|title=Rwanda : Victoire Ingabire sentenced to eight years imprisonment after a trial marred by irregularities and a lack of transparency|website=Worldwide Movement for Human Rights|language=fr-FR|accessdate=1 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210110755/https://www.fidh.org/en/region/Africa/rwanda/Rwanda-Victoire-Ingabire-sentenced-12399|archivedate=10 December 2018}}</ref> اس دے 2017 دے مخالف ، ڈیان رویرا ، نو‏‏ں اک سال تو‏ں زیادہ د‏‏ی قید وچ رکھیا گیا سی تے اسنو‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت وچ رکھیا گیا سی ، جتھ‏ے اسنو‏ں اپنی انتخابی مہم دے مشمولات د‏‏ی وجہ تو‏ں بھڑک اٹھنے تے دھوکہ دہی دے الزام وچ 22 سال قید د‏‏ی سزا دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>{{Cite web|url=https://www.fidh.org/en/region/Africa/rwanda/Rwanda-Victoire-Ingabire-sentenced-12399|title=Rwanda : Victoire Ingabire sentenced to eight years imprisonment after a trial marred by irregularities and a lack of transparency|website=Worldwide Movement for Human Rights|language=fr-FR|access-date=1 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210110755/https://www.fidh.org/en/region/Africa/rwanda/Rwanda-Victoire-Ingabire-sentenced-12399|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.therwandan.com/how-kagame-deceived-the-world-that-he-freed-victoire-ingabire-umuhoza/|title=How Kagame Deceived The World That He Freed Victoire Ingabire Umuhoza|last=Himbara|first=David|date=17 September 2018|work=The Rwandan|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210154710/http://www.therwandan.com/how-kagame-deceived-the-world-that-he-freed-victoire-ingabire-umuhoza/|archive-date=10 December 2018|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=10 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181210154710/http://www.therwandan.com/how-kagame-deceived-the-world-that-he-freed-victoire-ingabire-umuhoza/}}</ref>سیاسی مخالفین دے دوسرے ملکاں وچ پناہ لینے دے بعد وی انہاں دے قتل د‏‏ی افوانيں اکثر آندی رہندی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/10479882|title=Rwanda's Paul Kagame – visionary or tyrant?|last=|first=|date=3 August 2017|website=BBC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160318054401/http://www.bbc.com/news/10479882|archivedate=18 March 2016|accessdate=9 December 2018}}</ref> اس د‏ی دو بہت مشہور مثال پیٹرک کیریگیہ تے آندرے کاگوا رسوریکا دے قتل سن ۔ <ref name=":03">{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jul/14/rwanda-opposition-politician-found-dead|title=Rwandan opposition leader found dead|last=Rice|first=Xan|date=14 July 2010|website=the Guardian|language=en|accessdate=2 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181124000035/https://www.theguardian.com/world/2010/jul/14/rwanda-opposition-politician-found-dead|archivedate=24 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-46471808|title=Rwanda government critic acquitted|last=Rwigara|first=Diane|date=6 December 2018|work=BBC|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209233149/https://www.bbc.com/news/world-africa-46471808|archive-date=9 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>کیریگیہ بیرونی انٹلیجنس دے سابق روانڈین چیف تے اپوزیشن پارٹی ، روانڈا نیشنل کانگریس دے بانی سن ، جنہاں دا جنوبی افریقہ وچ قتل کيتا گیا سی ، تے رووریکا روانڈا د‏‏ی ڈیموکریٹک گرین پارٹی د‏‏ی بانی رکن سن۔ <ref name=":222">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-26752838|title=Mysterious death of a Rwandan exile|last=Gatehouse|first=Gabriel|date=26 March 2014|work=BBC News|access-date=2 December 2018|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010103838/https://www.bbc.com/news/world-africa-26752838|archive-date=10 October 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref>2017 وچ ، انہاں د‏‏ی انتظامیہ نے ایداں دے اصول وضع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جس دے تحت سیاستداناں دے ذریعہ تمام سوشل میڈیا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی منظوری د‏‏ی ضرورت ہوئے گی تاکہ حزب اختلاف دے امیدوار روانڈا دے دماغاں نو‏‏ں زہر نہ دے رہے ہون۔ بین الاقوامی رد عمل دے بعد ، اس پالیسی نو‏‏ں کدی نافذ نئيں کيتا گیا۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.article19.org/resources/rwanda-national-election-commission-to-censor-candidates-online-campaign-messages/|title=Rwanda: National Election Commission to censor candidates' online campaign messages – Article 19|work=|access-date=15 November 2018|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20181020203225/https://www.article19.org/resources/rwanda-national-election-commission-to-censor-candidates-online-campaign-messages/|archive-date=20 October 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> == میراث == روانڈا تے ہمسایہ ملکاں اُتے نسل کشی دے دیرپا تے گہرے اثرات مرتب ہوئے۔ جنگ دے ہتھیار دے طور اُتے عصمت ریزی دے وسیع پیمانے اُتے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں ایچ آئی وی انفیکشن وچ اضافے دا سبب بندا اے ، بشمول عصمت دری دے دوران متاثرہ ماواں وچ پیدا ہونے والے بچے بھی۔ مرداں تے عورتاں دونے دے تھوک تھوڑے جہے ذبح کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بوہت سارے گھراناں د‏‏ی سربراہی بیوہ یا مکمل یتیم بچے ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref>[http://www.radionetherlandsarchives.org/children-of-the-genocide-in-rwanda/ "Children of the genocide in Rwanda", 1 April 1995, Radio Netherlands Worldwide]</ref> بنیادی ڈھانچے د‏‏ی تباہی تے ملک د‏‏ی شدید آبادی نے معیشت نو‏‏ں معذور کردتا ، تیزی تو‏ں معاشی نمو تے استحکا‏م دے حصول دے لئی نوزائیدہ حکومت نو‏‏ں چیلینج کيتا۔ آر پی ایف د‏‏ی فوجی کامیابی تے آر پی ایف دے زیر اقتدار حکومت کیت‏‏ی تنصیب نے بوہت سارے حوثیاں نو‏‏ں پڑوسی ملکاں فرار ہونے اُتے مجبور کردتا۔ اج ، روانڈا وچ دو عام تعطیلات نيں جو نسل کشی دے سوگ وچ ني‏‏‏‏ں۔ قومی سوگ دا آغاز 7 اپریل نو‏‏ں کویوبوکا (یادگاری) قومی یاد تو‏ں شروع ہُندا اے تے 4 جولائ‏ی نو‏‏ں یوم آزادی دے نال اختتام پذیر ہُندا ا‏‏ے۔ 7 اپریل دے بعد والا ہفتے سوگ دا اک سرکاری ہفتہ اے ، جسنو‏ں ''آئسینامو'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ نسل کشی دے نتیجے وچ ، اقوام متحدہ نے نسل کشی ، انسانیت دے [[جنگی جرائم|خلاف جرائم]] تے [[جنگی جرائم|جنگی جرائم دے]] مقدمات چلانے دے لئی [[بین الاقوامی عدالت جرائم|بین الاقوامی فوجداری عدالت دے]] قیام دے لئی تعاون کيتا۔ == بچ جانے والے == روانڈا د‏‏ی نسل کشی تو‏ں اک اندازے دے مطابق 300،000 زندہ بچ گئے ني‏‏‏‏ں۔ روانڈا وچ سماجی امور دے انچارج وزارت دے ذریعہ 2007 وچ زندہ بچ جانے والےآں دے حالات زندگی تو‏ں متعلق رپورٹ وچ زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی درج ذیل صورتحال د‏‏ی اطلاع دتی گئی اے: <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.miraclecorners.org/programs_partner_jacqueline.htm|title=Jacqueline's Human Rights Corner|date=2007|publisher=Jacqueline's Human Rights Corner|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090501203037/http://www.miraclecorners.org/programs_partner_jacqueline.htm|archivedate=1 May 2009}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders" |+ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے متاثرین ! scope="col" | قسم ! scope="col" | بچ جانے والےآں د‏‏ی تعداد |- ! scope="row" | بہت کمزور بچ جانے والے | align="right" | 120،080 |- ! scope="row" | بے چارہ | align="right" | 39،685 |- ! scope="row" | گھراناں وچ رہنے والے یتیم بچے جنہاں د‏‏ی سربراہی بچےآں وچ ہُندی اے | align="right" | 28،904 |- ! scope="row" | بیوہ | align="right" | 49،656 |- ! scope="row" | نسل کشی دے دوران معذور | align="right" | 27،498 |- ! scope="row" | بچے تے نوجوان جو اسکول تک رسائی نئيں رکھدے | align="right" | 15،438 |- ! scope="row" | ہائی اسکول تو‏ں فارغ التحصیل جنہاں نو‏ں اعلیٰ تعلیم تک رسائی حاصل نئيں اے | align="right" | 8،000 |} === زندہ بچ جانے والےآں د‏‏ی تنظیماں === بہت ساری تنظیماں نسل کشی تو‏ں بچ جانے والے انہاں افراد د‏‏ی نمائندگی تے مدد کررہیاں نيں۔ انہاں وچ لواحقین دے فنڈ ، IBUKA تے AVEGA شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|website=Survivors Fund|url=https://survivors-fund.org.uk/awareness-raising/come-together/|title=Come Together|date=10 February 2014|last=Sam Munderere}}</ref> == میڈیا تے مقبول سبھیاچار == کینیڈا دے لیفٹیننٹ جنرل رومیو ڈیلئر ''شیک ہینڈز ود شیطان کی'' کتاب '': روانڈا وچ انسانیت د‏‏ی ناکامی'' (2003) وچ افسردگی تے [[مابعد صدمہ تناؤ د‏‏ی بدنظمی|پوسٹ ٹرامیٹک اسٹارس ڈس آرڈر دے]] نال اپنے تجربات بیان کردے ہوئے [[نسل کشی]] دے سب تو‏ں معروف عینی شاہد بن گئے۔ <ref>[http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/168/9/1164 "Camouflage and exposure"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814165039/http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/168/9/1164|date=14 August 2007}}, ''[[Canadian Medical Association Journal]]'', 29 April 2003; 168 (9)</ref> ڈیلئیر د‏‏ی کتاب ''شیک ہینڈز ود شیطان'' (2007) فلم وچ بنی سی۔ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دا اک ہور پہلا واقعہ ڈاکٹر جیمس آربنسکی نے اپنی کتاب ''ان نامکمل'' پیش کش '': انسانیت ایکشن انہاں اکیہويں صدی وچ پیش کيتا اے '' ۔ ایماکلی الیبیگیزا نے ''لیفٹ ٹو'' ٹیل وچ اپنی کہانی د‏‏ی دستاویزی دستاویز د‏‏ی اے '': روانڈن ہولوکاسٹ دے درمیان خدا د‏‏ی دریافت کيت‏ی'' ، جس دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ اوہ نسل کشی دے دوران ست ہور خواتین دے نال ، 91 دن تک زندہ رہنے وچ کِداں زندہ رہی ، نم تے چھوٹے غسل خانے وچ ، جس دا {{تحویل|3|ft|m}} تو‏ں وڈا نئيں سی {{تحویل|3|ft|m}} لمبا تے {{تحویل|4|ft|m}} چوڑا۔ گل کورٹیمانچ ، جو اک فرانسیسی کینیڈا دے مصنف نيں ، نے ''دیمانچیلا پسکین à کیگالی'' ( ''اک اتوار دے روز پول وچ پول سی'' ) د‏‏ی نسل کشی دے دوران کیگالی وچ ہونے والے واقعات اُتے توجہ دتی ا‏‏ے۔ کورٹیمانچ د‏‏ی کتاب اک فلم ، ''اے سنڈے انہاں کیگالی'' (2007) وچ بنی سی۔ [[فائل:Deborah Scranton Paul Kagame Shankbone.jpg|thumb| ''ارتھ میڈ میڈ آف گلاس'' پریمیئر وچ روانڈا دے صدر [[پال کگامے|پال]] کگامے ، کھبے تو‏ں ، جینا دیوان ، ڈائریکٹر ڈیبوراہ سکرینٹن ، دستاویزی مضمون جین پیئر ساگہوتو ، پروڈیوسر ریڈ کیرولن تے ایگزیکٹو پروڈیوسر چنننگ ٹیٹم دے نال کھڑے نيں ۔ ]] تنقیدی طور اُتے سراہی جانے والی تے متعدد اکیڈمی دے ناں تو‏ں منسوب فلم ہوٹل روانڈا (2004) پال روسیباگینا دے تجربات اُتے مبنی اے ، جو ہٹل ڈیل مل کالینز وچ واقع اک کگالی ہوٹل وچ اے جس نے نسل کشی دے دوران اک ہزار تو‏ں زیادہ مہاجرین نو‏‏ں پناہ دتی سی۔ [[امریکی فلم انسٹی ٹیوٹ]] نے اسنو‏ں ہن تک د‏‏ی 100 متاثر کن فلماں وچو‏ں اک دے طور اُتے درج کيتا ا‏‏ے۔ ایہی قصہ روسیباگینا د‏‏ی سوانح عمری انہاں آرڈینری ''مین'' (2006) وچ متعلق ا‏‏ے۔ ایچ بی او ٹیلی ویژن مووی ''کدی کدی اپریل'' (2005) وچ دو بھائیاں اُتے مرکوز رہندی اے: آنر بوٹرا ، جو ریڈیو طلویژن لبری ڈیس میل کولینس دے لئی کم کردے نيں ، تے روانڈا د‏‏ی فوج وچ کپتان آگسٹن مغگنزا (جس نے توتسی عورت نال شادی کيت‏ی سی) ، جو برداشت کردی ا‏‏ے۔ سیاست وچ بٹے ہوئے تے اپنے ہی کچھ کنبے نو‏‏ں کھونے دے دوران 100 دن وچ نیڑے نیڑے 10 لکھ افراد دے قتل دا گواہ۔ آزاد دستاویزی فلم ''ارتھ میڈ آف گلاس'' (2010) جس وچ نسل کشی دے ذا‏تی تے سیاسی اخراجات د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے ، اس وچ روانڈا دے صدر [[پال کگامے|پال کاگامے]] تے نسل کشی تو‏ں بچ جانے والے ژان پیئر ساگاہتو اُتے توجہ مرکوز کيتی گئی سی ، جس دا پریمیئر 2010 ٹریبیکا فلم فیسٹیول وچ ہويا سی ۔ 2005 وچ ، ایلیسن ڈیس فورجز نے لکھیا سی کہ نسل کشی دے گیارہ سال بعد ، اس موضوع اُتے مقبول سامعین دے لئی بننے والی فلماں نے "اس ہارر دے وسیع پیمانے اُتے احساسنو‏ں ودھایا جس نے نصف ملین تو‏ں زیادہ طوطی د‏‏ی جان لے لی"۔ <ref name="idrc.ca">{{حوالہ ویب|url=http://www.idrc.ca/rwandagenocide/ev-108178-201-1-DO_TOPIC.html|title=Part 1: Hate media in Rwanda• Call to genocide: radio in Rwanda, 1994: International Development Research Centre|publisher=Idrc.ca|accessdate=30 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210180655/http://www.idrc.ca/rwandagenocide/ev-108178-201-1-DO_TOPIC.html|archivedate=10 February 2010}}</ref> 2007 وچ ، پولس دے ڈائریکٹر ، چارلی بیکٹ نے کہیا: "کِنے لوکاں نے فلم ''روانڈا'' فلم دیکھی؟ [یہ] ستم ظریفی د‏‏ی گل ایہ اے کہ ہن زیادہ تر افراد دا تعلق روانڈا تو‏ں ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.polismedia.org/rwandatranscript.aspx|title=The Media and the Rwanda Genocide|publisher=POLISMedia|accessdate=30 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090923181542/http://www.polismedia.org/rwandatranscript.aspx|archivedate=23 September 2009}}</ref> ان گاناں وچ ، "روانڈا" البم ''رانسیڈ'' (2000) دے گنڈا سکیا بینڈ رانسیڈ دے ذریعہ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح انہاں دے البم ''پروگریس'' اُتے گنڈااس دا بینڈ آر ایکس ڈاکو دا گانا "ان آل روانڈا د‏‏ی شان" وچ اے ، جس وچ انہاں دا کہنا اے کہ "حد تو‏ں زیادہ سیاسی دھناں" ني‏‏‏‏ں۔ بروک فریزر نے گانا " البرٹائن " اپنے البم ''البرٹائن'' اُتے لکھیا سی نسل کشی دے اک ایداں دے نامی یتیم دے بارے وچ جس تو‏ں فریزر 2005 وچ روانڈا وچ اک بار ملیا سی۔ 2016 وچ ، کرسچن میٹل سکور بینڈ فٹ فار کنگ نے وضاحت کيتی کہ انہاں دے تازہ البم اُتے "اسٹاکنگ باڈیز" دے عنوان تو‏ں اک گانا روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے بارے وچ ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.facebook.com/fitforakingband/videos/10153804748209607/?comment_id=10153806857644607&reply_comment_id=10153807080559607&comment_tracking=%7B%22tn%22%3A%22R9%22%7D|title=Fit for a King|accessdate=8 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220243/https://www.facebook.com/fitforakingband/videos/10153804748209607/?comment_id=10153806857644607&reply_comment_id=10153807080559607&comment_tracking=%7B%22tn%22%3A%22R9%22%7D|archivedate=18 February 2019}}</ref> سابق صحافی تے اقوام متحدہ وچ اقوام متحدہ وچ امریکا د‏‏ی سفیر سمانتھا پاور تو‏ں ''واچڈرز آف دتی اسکائی'' (2014) وچ روانڈا د‏‏ی نسل کشی دے بارے وچ انٹرویو لیا گیا اے ، ایڈیٹ بیلزبرگ د‏‏ی اک دستاویزی فلم پوری تریخ وچ نسل کشی تے اس دے نتیجے وچ بین الاقوامی قانون وچ شامل ہونے دے بارے وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title='Watchers of the Sky' and the Full Cruelty of Consciousness|url=https://www.popmatters.com/review/187147-watchers-of-the-sky-defining-genocide/|website=PopMatters|accessdate=22 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151012235701/http://www.popmatters.com/review/187147-watchers-of-the-sky-defining-genocide/|archivedate=12 October 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Watchers of the Sky {{!}} Film Review {{!}} Slant Magazine|url=https://www.slantmagazine.com/film/review/watchers-of-the-sky|website=Slant Magazine|accessdate=22 November 2015|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101232010/http://www.slantmagazine.com/film/review/watchers-of-the-sky|archivedate=1 January 2015}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Watchers of the Sky {{!}} Human Rights Watch Film Festival|url=https://ff.hrw.org/film/watchers-sky|website=ff.hrw.org|accessdate=22 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151122194312/https://ff.hrw.org/film/watchers-sky|archivedate=22 November 2015}}</ref> [[فائل:Rwanda genocide memorial, St John's Gardens.jpg|thumb| سینٹ جان گارڈن ، [[لیورپول]] وچ یادگار ]] جولیان اوکوٹ بائٹیک د‏‏ی شاعری د‏‏ی کتاب ، ''100 دن'' (2016 ، البرٹا پریس یونیورسٹی) نے روانڈا د‏‏ی نسل کشی نو‏‏ں اک ایداں دے فریم ورک دے طور اُتے استعمال کيتا اے جس دے اندر "بے ہوشی د‏‏ی جان تے بے گناہی دے واقعات" دے نال نال "ان دے اپنے خاندان دے بے گھر ہونے دے تجربے نو‏‏ں وی تلاش کيتا گیا اے " [[عیدی امین|ادی امین دی]] حکومت " <ref>''100 Days'', cover flap information</ref> جولیان اوکوٹ بیتیک یوگنڈا دے شاعر اوکوٹ پی بیتیک د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ نیویارک دے انساناں دے تخلیق کنندہ ، برانڈن اسٹینٹن نے ستمبر 2018 وچ روانڈا دا دورہ کيتا۔ <ref name="stanton">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Feeling Grateful|url=https://www.patreon.com/posts/feeling-grateful-21394901|website=Patreon|accessdate=26 October 2018|language=en|date=13 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181026182940/https://www.patreon.com/posts/feeling-grateful-21394901|archivedate=26 October 2018}}</ref> 16 اکتوبر 2018 تو‏ں ، اس نے متاثرہ افراد دے انٹرویوز تے تصاویر دے اک سلسلہ دے ذریعے اپنی سائٹ اُتے نسل کشی دا احاطہ کرنا شروع کيتا۔ <ref name="stantonfb">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/posts/on-april-6th-1994-an-airplane-carrying-the-president-of-rwanda-was-shot-down-ove/2599594763447941/|website=www.facebook.com|accessdate=26 October 2018|language=en|date=16 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220429/https://www.facebook.com/humansofnewyork/posts/on-april-6th-1994-an-airplane-carrying-the-president-of-rwanda-was-shot-down-ove/2599594763447941/|archivedate=18 February 2019}}</ref> اپنی سائٹ اُتے ، انہاں نے اپنا مقصد بیان کيتا: "روانڈا وچ اپنے ہفتے دے دوران ، ميں نے انہاں لوکاں د‏‏یاں کہانیاں اُتے توجہ مرکوز د‏‏ی جنھاں نے نسل کشی دے دوران اخلاقی موقف اختیار کيتا۔ ایہ ہوٹو اکثریت دے ممبر نيں جنہاں نے توتسی نو‏‏ں بچانے تے انہاں د‏‏ی حفاظت دے لئی اپنی جان نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا۔ روانڈا وچ اوہ 'ریسکیورز' دے ناں تو‏ں جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref name="HONY">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=http://www.humansofnewyork.com/post/179117463691/on-april-6th-1994-an-airplane-carrying-the|website=Humans of New York|accessdate=26 October 2018|language=en|date=16 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181026182943/http://www.humansofnewyork.com/post/179117463691/on-april-6th-1994-an-airplane-carrying-the|archivedate=26 October 2018}}</ref> اس سیریز دے نال مل ک‏ے ، انہاں نے روانڈا وچ گیسمبا یتیم خانے تے یوگنڈا وچ منصوبہ بند لیکن حالے تعمیر شدہ گیسمبا ہاؤس نو‏‏ں فائدہ پہنچانے دے لئی گو فندمی مہم د‏‏ی میزبانی کيتی۔ انہاں نے HONY دے پیٹریون فنڈ تو‏ں ،000 13،000 دے نال نال 5000 واں عطیہ تو‏ں اگے ہر عطیہ دے لئی 1 with دے نال مسانو‏ں ودھایا۔<ref name="stanton10000">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/posts/2622797344461016|website=Facebook|accessdate=28 October 2018|language=en|date=27 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220605/https://www.facebook.com/humansofnewyork/posts/2622797344461016|archivedate=18 February 2019}}</ref><ref name="stantonhonygfm">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2623626931044724/?type=3&theater|website=www.facebook.com|accessdate=28 October 2018|language=en|date=27 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220538/https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2623626931044724/?type=3&theater|archivedate=18 February 2019}}</ref> مہم 18 گھنٹےآں وچ 200،000 $ دے اپنے مقصد تک پہنچ گئی۔ اسٹینٹن نے لٹل ہلز تنظیم د‏‏ی اک ہور مہم د‏‏ی وی حمایت د‏‏ی ، جو روانڈا دے بچےآں دا پہلا اسپتال بنانے دا ارادہ رکھدی ا‏‏ے۔ <ref name="lhgfm">{{حوالہ ویب|last=Stanton|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2615037205237030/|website=www.facebook.com|accessdate=28 October 2018|language=en|date=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220643/https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2615037205237030/|archivedate=18 February 2019}}</ref><ref name="lhfacebookhony">{{حوالہ ویب|last=Stanon|first=Brandon|title=Humans of New York|url=https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2615037205237030/?type=3&theater|website=www.facebook.com|accessdate=28 October 2018|language=en|date=23 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190218220417/https://www.facebook.com/humansofnewyork/photos/a.102107073196735/2615037205237030/?type=3&theater|archivedate=18 February 2019}}</ref> نسل کشی ، بین الاقوامی سرگرمیاں تے اس دے بعد جنگی مجرماں دے خلاف قانونی کارروائی دے واقعات تو‏ں متاثر ہوگو بلک نے ٹیلی ویژن ڈرامہ سیریز ''بلیک ارتھ رائزنگ'' نو‏‏ں لکھیا تے ہدایت کيتی۔ بی بی سی ٹو تے [[نیٹ فلکس|نیٹ فلکس دے اشتراک]] تو‏ں تیار کردہ ایہ شو ستمبر 2018 وچ بی بی سی ٹو اُتے نشر ہويا سی تے جنوری 2019 وچ نیٹ فلکس اُتے نشر ہونا شروع ہويا سی۔ یوگنڈا دے پروڈیوسر تے ہدایتکار رچرڈ مولنڈوا د‏‏ی نسل کشی دے دوران بننے والی فلم ''94 ٹیرر'' (2018) وچ ، ہوتو تے توتسی دے درمیان غیرمعمولی دوستی تے دریائے کجیرہ سرحد دے پار یوگنڈا فرار ہونے د‏‏ی تصویر دکھادی گئی ا‏‏ے۔ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ مطلوب (2020) نامی اک دستاویزات جو نیٹ فلکس اُتے تیار تے نشر کيتیاں گئیاں تے اس دا اک واقعہ فوکلین کبوگا دے ارد گرد سی ، جو روانڈا نسل کشی وچ بہت زیادہ ملوث سی۔ نسل کشی دا بار بار حوالہ دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ ایہ کہانی بیان کيتی گئی اے کہ 16 مئی 2020 نو‏‏ں کبگوگا د‏‏ی گرفتاری تک مفرور ہونے تو‏ں بچ گیا۔ <ref>https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-52690464</ref> ۔ == نظرثانی اکاؤنٹ == نسل کشی دے خاتمے دے بعد تو‏ں ہی ایتھ‏ے تواتر پرستی دے الزامات لگائے جارہے نيں ۔ <ref name=":4"/> اک "ڈبل نسل کشی" دا نظریہ ، جس وچ آر پی ایف نے ہٹس دے خلاف "انسداد نسل کشی" وچ ملوث ہونے دا الزام لگایا اے ، فرانسیسی تفتیشی صحافی پیری پیان د‏‏ی کتاب ، ''بلیک فروری ، وائٹ لیئرز'' وچ پیش قدمی د‏‏ی ا‏‏ے۔ ژان پیئر کرسٹین ، اک فرانسیسی مورخ ، نے پیان دے "حیرت انگیز نظر ثانی پسند جذبے" اُتے تنقید کيتی۔ 2 سال دے عرصے دے دوران وسطی تے جنوبی روانڈا وچ 8 ماہ د‏‏ی فیلڈ ریسرچ اُتے مبنی ، فلپ ور ویمپ دے 2003 دے مطالعے وچ ، ایہ معلوم ہويا اے کہ مارے جانے والے طوطس د‏‏ی قطعی تعداد ہتس تو‏ں دگنی سی ، تے اس دے لئی قتل دے نمونے دونے گروہاں وچ اختلاف سی۔ {{Sfn|Verwimp|2003}} ور ویمپ نے اعتراف کيتا کہ انہاں دا مطالعہ صرف دوہری نسل کشی دے مقالے دا اک جزوی امتحان سی کیونجے اس وچ انہاں علاقےآں نو‏‏ں خارج نئيں کيتا گیا جتھ‏ے آر پی ایف دے بیشتر قتل جتھ‏ے مبینہ طور اُتے مرتکب ہوئے سن ، فیر وی اس دلیل تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ کيتا گیا کہ "ان پریفیکچراں دے لئی جنہاں وچ اساں اپنا شعبہ کم انجام دتا ، اصطلاح" انٹرا ہاموی تے ایف اے آر دے ذریعہ ہونے والی ہلاکتاں دے لئی ''نسل کشی'' نو‏‏ں مختص کيتا جانا چاہیدا ، تے اک ہور لفظ آر پی ایف دے ذریعہ ہونے والی ہلاکتاں دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیدا۔ ایہ لفظ واقعے دے لحاظ تو‏ں ''قتل عام'' یا ''دہشت گردی'' یا دوسرا لفظ ہوسکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Verwimp|2003}} {{Quote box|quote=یہ یقینی بنانے دے لئی اک بہت وڈی کوشش وچ توسیع کيتی گئی اے کہ ایہ توجہ خصوصی طور اُتے فرانسفون ٹوسی متاثرین تے انہاں دے ہوتو پھانسی دینے والےآں اُتے ہی رہ‏‏ے۔ لیکن تخمینہ لگانے والے 10 لکھ افراد وچو‏ں 300،000 تو‏ں 500،000 دے درمیان توتسی سن ، بہترین اندازےآں دے مطابق۔ دوسرے 500،000 تو‏ں 700،000 افراد دے بارے وچ کیہ خیال اے ؟ انہاں د‏‏ی موت دا ذمہ دار کون اے ؟ <ref>{{cite web|author=David Peterson|date=17 June 2011|title=Rwanda's 1991 Census|url=https://zcomm.org/zblogs/rwandas-1991-census/|publisher=[[Z Communications|ZSpace]]|accessdate=9 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418143335/http://zcomm.org/zblogs/rwandas-1991-census/|archive-date=18 April 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web | last = Fallon | first = Joan | date = 24 March 2009 | title = Research sheds new light on Rwanda killings | url = http://news.nd.edu/news/11353-research-sheds-new-light-on-rwanda-killings/ | website = [[یونیورسٹی آف نوٹری ڈیم]] | accessdate = 19 December 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141220000519/http://news.nd.edu/news/11353-research-sheds-new-light-on-rwanda-killings/ | archive-date = 20 December 2014 | url-status=live | df = dmy-all}}</ref>|source=—کرسچین ڈیونپورٹ<br /><small>[[مشی گن یونیورسٹی]] وچ پیس اسٹڈیز دے پروفیسر</small>|bgcolor=#FFFFCC|border=5px}} 2009 وچ ، [[یونیورسٹی آف مشی گن|مشی گن یونیورسٹی دے]] اسکالر کرسچن ڈیوین پورٹ تے ڈارٹموت کالج دے ایلن سی اسٹام نے استدلال کيتا کہ توتسی د‏‏ی نسل کشی صرف 1994 دے موسم بہار تے موسم گرما دے قتل دا اک حصہ ا‏‏ے۔ کہ آر پی ایف ہلاکتاں دے اک ہور وڈے حصے دے لئی "واضح طور اُتے ذمہ دار" سی۔ کہ متاثرین نو‏‏ں توتسی تے ہوتو دے وچکار "یکساں طور اُتے یکساں طور اُتے تقسیم کيتا گیا"۔ کہ مرنے والےآں وچ اکثریت طوطی دے بجائے ہوٹو د‏‏ی سی۔ تے ایہ ، "دوسری چیزاں دے علاوہ ، ایہ ظاہر ہُندا اے کہ روانڈا وچ اس وقت تمام موت د‏‏ی اطلاع دہندگی دے لئی کافی تعداد وچ توتسی موجود نئيں سن "۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Christian Davenport; Allan C. Stam|date=6 October 2009|title=What Really Happened in Rwanda?|url=https://psmag.com/social-justice/what-really-happened-in-rwanda-3432|publisher=[[Miller-McCune|psmag.com]]|accessdate=10 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180405024832/https://psmag.com/social-justice/what-really-happened-in-rwanda-3432|archivedate=5 April 2018}}</ref> اکتوبر 2014 وچ ، بی بی سی د‏‏ی اک دستاویزی فلم ''روانڈا: دتی انٹولڈ اسٹوری'' ، ڈیوین پورٹ تے اسٹم دے نال انٹرویو دیندی سی۔ اس وچ تجویز کيتا گیا سی کہ کاگامے دا آر پی ایف حبیریمانہ دے ہوائی جہاز د‏‏ی شوٹنگ وچ ملوث سی۔ اس نے کافی تنازعہ کھڑا کيتا۔ <ref>For criticism of the documentary, see:</ref> اس دے بعد ، روانڈا د‏‏ی حکومت نے اس دستاویزی فلم وچ تن ہفتےآں د‏‏ی تفتیش کرنے تو‏ں پہلے بی بی سی د‏‏ی کینیاروانڈہ بولی تو‏ں متعلق ریڈیو نشریات اُتے ملک تو‏ں پابندی لگائی <ref name="Graun BBC ban">{{حوالہ ویب|last=Baird|first=Dugald|date=24 October 2014|title=Rwanda bans BBC broadcasts over genocide documentary|url=https://www.theguardian.com/media/2014/oct/24/rwanda-bans-bbc-broadcasts-genocide-documentary|website=theguardian.com|accessdate=26 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141111181452/http://www.theguardian.com/media/2014/oct/24/rwanda-bans-bbc-broadcasts-genocide-documentary|archivedate=11 November 2014}}</ref> ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Musoni|first=Edwin|date=18 November 2014|title=BBC probe team begins work tomorrow|url=http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-11-18/183170/|website=newtimes.co.rw|publisher=New Times (Rwanda)|accessdate=27 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141121115728/http://www.newtimes.co.rw/section/article/2014-11-18/183170|archivedate=21 November 2014}}</ref> 2018 وچ ، کینیڈا دے صحافی جوڈی ریور نے ''ان تعریف کے'' عنوان تو‏ں اک کتاب جاری کيتی۔ آر پی ایف دے ناقص افراد تے انٹرویو د‏‏ی بنیاد اُتے جو آئی سی ٹی آر تو‏ں چھپے ہوئے سن ، ریور نے استدلال کيتا کہ ہٹس دے خلاف دوسری نسل کشی حقیقت وچ آر پی ایف نے 1994 وچ تے اگلے سالاں وچ وی د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Rever|2018}} اسکالرز نے ریور دے کم اُتے ملیا جلا ردعمل ظاہر کيتا۔ رینی لیمرچند نے اسنو‏ں "راستہ توڑنے والی تفتیش" قرار دتا ، جس دا مقصد "روانڈا نسل کشی اُتے کسی دا وی دعویدار دعوے دے لئی ضروری پڑھنا ضروری اے "۔ <ref name="lemarchand">{{حوالہ رسالہ}}</ref> لیکن سکاٹ اسٹراس نے لکھیا کہ "ریور اپنے دعوےآں نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی مستقل طور اُتے سازشی تے سنسنی خیز بولی استعمال کردا اے " تے اس کتاب نو‏‏ں "غیر ذمہ دارانہ" مل گیا۔ {{Sfn|Straus|2019}} === روانڈا دا آئین تے نظر ثانی === روانڈا دے آئین دے تحت ، "ترمیم پسندی ، نفی تے نسل کشی نو‏‏ں چھوٹا کرنا" مجرمانہ جرائم ني‏‏‏‏ں۔ سینکڑاں لوکاں نو‏‏ں نسل کشی تو‏ں وابستہ طور اُتے "نسل کشی نظریہ" ، "نظر ثانی" ، تے ہور قوانین دے لئی مقدمہ چلایا گیا اے تے انھاں سزا سنائی گئی ا‏‏ے۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، 2009 وچ "نسل کشی اُتے نظر ثانی تے ہور متعلقہ جرائم" دے مرتکب 489 افراد وچو‏ں 5 نو‏‏ں عمر قید ، 5 نو‏‏ں 20 سال تو‏ں زیادہ قید ، 99 نو‏‏ں 10-20 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ، 211 نو‏‏ں 5-10 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی ، تے بقیہ 169 افراد نو‏‏ں پنج سال تو‏ں کم د‏‏ی قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Amnesty International|year=2010|title=Safer to Stay Silent: The chilling effect of Rwanda's laws on 'genocide ideology' and 'sectarianism'|url=https://www.amnesty.org/en/documents/afr47/005/2010/en/|page=19|accessdate=18 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312042720/https://www.amnesty.org/en/documents/afr47/005/2010/en/|archivedate=12 March 2015|authorlink=Amnesty International}}</ref> [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے روانڈا د‏‏ی حکومت اُتے تنقید د‏‏ی اے کہ اوہ انہاں قوانین نو‏‏ں "جائز ناہمواری تے حکومت کیت‏‏ی تنقید" نو‏‏ں مجرم قرار دینے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Amnesty International|year=2013|title=Annual Report 2013: Rwanda|url=https://www.amnesty.org/en/region/rwanda/report-2013|accessdate=14 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230120943/http://www.amnesty.org/en/region/rwanda/report-2013|archivedate=30 December 2013|authorlink=Amnesty International}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|author=Gibson|title=The Arrest of ICTR Defense Counsel Peter Erlinder in Rwanda|url=http://www.asil.org/sites/default/files/insight100811pdf.pdf|accessdate=12 November 2013}}</ref> == یادگاری == مارچ 2019 وچ جمہوری جمہوریہ کانگو دے صدر فیلکس شیشکیڈی نے کیگالی نسل کشی میموریل کتاب اُتے دستخط کرنے دے لئی روانڈا دا دورہ کيتا ، تے کہیا ، "ان ہولناکیو‏ں دے اجتماعی اثرات نے میرے ملک نو‏‏ں نئيں بخشا ، جس تو‏ں لکھاں جاناں وی ضائع ہوئے گئياں۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.digitalcongo.net/article/5cab13d0d47a140004d09695/|title=Génocide rwandais : vingt-cinq ans de chaos collatéral en République démocratique du Congo|date=8 April 2019|website=Digital Congo|accessdate=8 April 2019|language=French}}</ref> 7 اپریل نو‏‏ں روانڈا د‏‏ی حکومت نے نسل کشی د‏‏ی 25 ويں برسی دے موقع اُتے کیگالی نسل کشی میموریل وچ شعلہ بیدار ک‏ر ک‏ے 100 دن سوگ دا آغاز کيتا۔ چاڈ ، جمہوریہ کانگو ، جبوندی ، نائجر ، بیلجیئم ، کینیڈا ، ایتھوپیا ، افریقی یونین تے یوروپی یونین دے معززین شریک ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.npr.org/2019/04/07/710821937/rwandas-genocide-victims-remembered-25-years-later|title=Rwanda's Genocide Victims Remembered 25 Years Later|last=Paris|first=Francesca|date=7 April 2019|publisher=[[این پی ار]]|accessdate=8 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190408003105/https://www.npr.org/2019/04/07/710821937/rwandas-genocide-victims-remembered-25-years-later|archivedate=8 April 2019}}</ref> == ہور ویکھو == * [[فرانسوائس بزرامبا]] * [[جیکولین مورکیٹیٹی]] * [[یوم آزادی (روانڈا)]] * [[موگادیشو لائن]] * [[قومی اتحاد تے مفاہمت کمیشن (روانڈا)]] * [[کیبیہو د‏‏ی ساڈی لیڈی]] == نوٹ == {{حوالے}} {{حوالے|30em}} == حوالے == {{refbegin|30em}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=A0XNvklcqbwC|title=Encyclopedia of Africa, Volume 1|last1=Appiah|first1=Anthony|last2=Gates|first2=Henry Louis|publisher=Oxford University Press|year=2010|isbn=978-0-19-533770-9|edition=illustrated|location=Oxford}} * {{cite journal|last=Akhavan|first=Payam|year=1996|title=The International Criminal Tribunal for Rwanda: The Politics and Pragmatics of Punishment|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-international-law_1996-07_90_3/page/501|journal=[[American Journal of International Law]]|volume=90|pages=501–10|jstor=2204076|authorlink=Payam Akhavan|number=3|doi=10.2307/2204076}} * {{cite news|url=https://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSL568658520080805|title=Rwanda accuses France directly over 1994 genocide|last=Asiimwe|first=Arthur|date=5 August 2008|work=Reuters|accessdate=13 July 2014}} * {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/08/06/world/africa/06briefs-FRENCHACCUSE_BRF.html|title=Rwanda: French accused in genocide|date=6 August 2008|newspaper=The New York Times|agency=Associated Press|accessdate=13 July 2014}} * {{cite journal|last=Aptel|first=Cicile|year=2008|title=Closing the U.N. International Criminal Tribunal for Rwanda: Completion Strategy and Residual Issues|url=https://heinonline.org/HOL/P?h=hein.journals/newenjic14&i=177|journal=New England Journal of International and Comparative Law|volume=14|pages=169–88|number=2}} * {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/61860.stm|title=French parliament inquiry into Rwandan genocide|date=4 March 1998|author=BBC News (I)|accessdate=12 July 2014}} * {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6177370.stm|title=France issues Rwanda warrants|date=23 November 2006|author=BBC News (II)|accessdate=8 February 2013}} * {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7542418.stm|title=France accused in Rwanda genocide|date=5 August 2008|author=BBC News (III)|accessdate=12 July 2014}} * {{cite news|last=Brittain|first=Victoria|date=5 April 1999|title=Rwanda makes its way to regeneration|work=[[دی گارڈین]]|url=https://www.theguardian.com/world/1999/apr/05/5|accessdate=16 November 2012|location=London}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lKFpAgAAQBAJ|title=Rwanda Before the Genocide: Catholic Politics and Ethnic Discourse in the Late Colonial Era|last=Carney|first=J.J.|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-998228-8}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ezo5PQAACAAJ|title=The Great Lakes of Africa: Two Thousand Years of History|last=Chrétien|first=Jean-Pierre|publisher=MIT Press|year=2003|isbn=978-1-890951-34-4|location=Cambridge, MA}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ja2hQgAACAAJ|title=Shake Hands with the Devil: The Failure of Humanity in Rwanda|last=Dallaire|first=Roméo|publisher=[[Arrow Books]]|year=2005|isbn=978-0-09-947893-5|location=London|authorlink=Roméo Dallaire}} * {{cite book|title=Supranational Criminal Prosecution of Sexual Violence: The ICC and the Practice of the ICTY and the ICTR|last=de Brouwer|first=Anne-Marie L. M.|publisher=Intersentia|year=2005|isbn=978-90-5095-533-1|location=Antwerp and Oxford}} * {{cite report|last=Des Forges|first=Alison|authorlink=Alison Des Forges|year=1999|title=Leave None to Tell the Story: Genocide in Rwanda|url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1999/rwanda/rwanda0399.htm|location=New York|publisher=[[نگہبان حقوق انسانی]]|isbn=1-56432-171-1}} * {{cite book|title=Historical Dictionary of Rwanda|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000dors|last=Dorsey|first=Learthen|publisher=Scarecrow Press|year=1994|isbn=978-0-8108-2820-9|location=Metuchen, N.J.}} * {{cite book|title=Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed|title-link=Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed|last=Diamond|first=Jared|publisher=[[Viking Press|Viking]]|year=2005|isbn=978-0-670-03337-9|location=New York|authorlink=Jared Diamond}} (Chapter 10: "Malthus in Africa: Rwanda's Genocide", pp.&nbsp;311–28). * {{cite journal|last=Drumbl|first=Mark A.|year=2012|title='She makes me ashamed to be a woman': The Genocide Conviction of Pauline Nyiramasuhuko, 2011|ssrn=2155937|journal=Michigan Journal of International Law|volume=2013}} * {{cite journal|last=Elbe|first=Stefan|year=2002|title=HIV/AIDS and the Changing Landscape of War in Africa|url=http://www.stefanelbe.com/resources/ISElbeAIDS2.pdf|journal=[[International Security]]|volume=27|pages=159–77|doi=10.1162/016228802760987851|jstor=3092146|number=2|s2cid=57560544|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019133615/http://www.stefanelbe.com/resources/ISElbeAIDS2.pdf|archivedate=19 October 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019133615/http://www.stefanelbe.com/resources/ISElbeAIDS2.pdf |date=19 October 2013 }} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N8Tp8dWRtscC|title=Securing Human Rights?: Achievements and Challenges of the UN Security Council|last=Fassbender|first=Bardo|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-964149-9|location=Oxford}} * {{cite book|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB53/index.html|title=The US and the Genocide in Rwanda 1994: Evidence of Inaction|publisher=[[National Security Archive]]|year=2001|editor-last=Ferroggiaro|editor-first=William|location=Washington, DC}} * {{cite book|title=Atrocity Speech Law: Foundation, Fragmentation, Fruition|last1=Gordon|first1=Gregory S.|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-061270-2|language=en|authorlink=Gregory Gordon}} * {{cite book|title=From War to Genocide: Criminal Politics in Rwanda, 1990–1994|last=Guichaoua|first=André|date=2015|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-29820-3}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8OiMfpTiApQC|title=We Wish To Inform You That Tomorrow We Will Be Killed With Our Families|last=Gourevitch|first=Philip|publisher=Picador|year=2000|isbn=978-0-330-37120-9|edition=Reprint|location=London; New York}} * {{cite journal|last=Hayden|first=Robert M.|year=2000|title=Rape and Rape Avoidance in Ethno-National Conflicts: Sexual Violence in Liminalized States|url=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_2000-03_102_1/page/27|journal=[[American Anthropologist]]|volume=102|pages=27–41|doi=10.1525/aa.2000.102.1.27|jstor=683536|number=1}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tBmfDQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=ingelaere+gacaca#v=onepage|title=Inside Rwanda's Gacaca Courts: Seeking Justice After Genocide|last1=Ingelaere|first1=Bert|date=2016|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-30970-1|location=Madison|accessdate=28 August 2019}} * {{Cite journal|year=2015|title=Despite the Terrors of Typologies: The Importance of Understanding Categories of Difference and Identity|url=http://www.tandfonline.com/toc/riij20/17/2#.VR03CzuUdPM|journal=Interventions: International Journal of Postcolonial Studies|volume=17|issue=2|pages=174–95|last1=James|first1=Paul|authorlink1=Paul James (academic)|doi=10.1080/1369801x.2014.993332|s2cid=142378403}} * {{cite book|title=Gender Matters in Global Politics|url=https://archive.org/details/gendermattersing0000unse_s2t2|last=Jones|first=Adam|publisher=Routledge|year=2010|isbn=978-0-203-86494-4|editor=Laura J. Shepherd|pages=[https://archive.org/details/gendermattersing0000unse_s2t2/page/127 127]–47|chapter=Genocide and Mass Violence}} * {{cite book|title=A Thousand Hills: Rwanda's Rebirth and the Man Who Dreamed It|url=https://archive.org/details/thousandhillsrwa0000kinz|last=Kinzer|first=Stephen|publisher=Wiley Books|year=2008|isbn=978-0-470-12015-6|location=London|authorlink=Stephen Kinzer}} * {{cite book|title=Christianity and Genocide in Rwanda|url=https://archive.org/details/christianitygeno0000long|last=Longman|first=Timothy|publisher=Cambridge University Press|year=2010|location=New York|authorlink=Timothy Longman}} * {{cite journal|last1=Luis|first1=J. R.|display-authors=etal|year=2004|title=The Levant versus the Horn of Africa: Evidence for Bidirectional Corridors of Human Migrations|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-03_74_3/page/532|journal=American Journal of Human Genetics|volume=74|issue=3|pages=532–44|doi=10.1086/382286|pmid=14973781|pmc=1182266}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QUEamxb89JcC|title=When Victims Become Killers: Colonialism, Nativism, and the Genocide in Rwanda|last=Mamdani|first=Mahmood|publisher=Princeton University Press|year=2002|isbn=978-0-691-10280-1|location=Princeton, NJ|authorlink=Mahmood Mamdani}} * {{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2007/jan/11/rwanda.insideafrica|title=France's shame?|last=McGreal|first=Chris|date=11 January 2007|work=The Guardian|location=London|accessdate=9 February 2013}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rhsRrxZtJwMC|title=A people betrayed: the role of the West in Rwanda's genocide|last=Melvern|first=Linda|publisher=Zed Books|year=2000|isbn=978-1-85649-831-9|edition=8, illustrated, reprint|location=London; New York}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/conspiracytomurd00melv|title=Conspiracy to Murder: The Rwandan Genocide|last=Melvern|first=Linda|publisher=[[Verso Books|Verso]]|year=2004|isbn=978-1-85984-588-2|location=London and New York|authorlink=Linda Melvern}} * {{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/french-accused-of-complicity-in-genocide-that-killed-a-million-in-rwanda-423029.html|title=French accused of complicity in genocide that killed a million in Rwanda|last=Melvern|first=Linda|date=5 November 2006|work=[[The Independent]]|location=London|accessdate=13 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140715000618/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/french-accused-of-complicity-in-genocide-that-killed-a-million-in-rwanda-423029.html|archivedate=15 July 2014}} * {{cite news|url=http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=13619&a=8617&icon=Results&id=2|title=France and genocide: the murky truth|last=Melvern|first=Linda|date=11 August 2008|work=[[The New Times (Rwanda)|The New Times]]|newspaper=|location=Kigali|accessdate=7 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714201715/http://www.newtimes.co.rw/news/index.php?i=13619&a=8617&icon=Results&id=2|archivedate=14 July 2014}} * {{cite book|url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1996/Rwanda.htm|title=Shattered Lives: Sexual Violence during the Rwandan Genocide and its Aftermath|last=Nowrojee|first=Binaifer|publisher=[[نگہبان حقوق انسانی]]|year=1996|isbn=978-1-56432-208-1|location=New York}} * {{cite news|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/evil/interviews/gourevitch.html|title=Interviews – Philip Gourevitch|work=The triumph of Evil|author=PBS}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iRz_QzoVdJcC|title=Re-Imagining Rwanda: Conflict, Survival and Disinformation in the Late Twentieth Century|last=Pottier|first=Johan|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-52873-3|location=Cambridge|ref=harv}} * {{cite journal|last=Power|first=Samantha|year=2001|title=Bystanders to Genocide|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2001/09/bystanders-to-genocide/4571/|journal=[[The Atlantic Monthly]]|issue=September 2001|authorlink=Samantha Power}} * {{cite journal|last=Powers|first=Shannon E.|year=2011|title=Rwanda's Gacaca Courts: Implications for International Criminal Law and Transitional Justice|url=https://www.asil.org/insights/volume/15/issue/17/rwanda%E2%80%99s-gacaca-courts-implications-international-criminal-law-and|journal=[[American Society of International Law|Insights]]|volume=15|pages=1–6|number=17}} * {{cite book|title=The Rwanda Crisis, 1959–1994: History of a Genocide|url=https://archive.org/details/rwandacrisis19590000prun|last=Prunier|first=Gérard|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|year=1995|isbn=978-1-85065-243-4|edition=1st|location=London}} * {{cite book|title=The Rwanda Crisis, 1959–1994: History of a Genocide|last=Prunier|first=Gérard|publisher=C. Hurst & Co. Publishers|year=1998|isbn=978-1-85065-372-1|edition=2nd|location=London|authorlink=Gérard Prunier}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3aNPwAACAAJ|title=The Rwanda Crisis: History of a Genocide|last=Prunier|first=Gérard|publisher=Fountain Publishers Limited|year=1999|isbn=978-9970-02-089-8|edition=2nd|location=Kampala}} * {{cite book|title=Africa's World War: Congo, the Rwandan Genocide, and the Making of a Continental Catastrophe|url=https://archive.org/details/africasworldwarc0000prun|last=Prunier|first=Gérard|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-970583-2|location=Oxford}} * {{cite news|url=http://www.english.rfi.fr/africa/20140410-twenty-years-after-genocide-france-and-rwanda-give-different-versions-history|title=Twenty years after genocide France and Rwanda give different versions of history|date=10 April 2014|ref={{sfnref|RFI|2014}}|author=Radio France International (RFI)|authorlink=Radio France International}} * {{cite journal|last=Rettig|first=Max|year=2008|title=Gacaca: Truth, Justice, and Reconciliation in Post-conflict in Rwanda?|url=https://archive.org/details/sim_african-studies-review_2008-12_51_3/page/25|journal=[[African Studies Review]]|volume=51|pages=25–50|doi=10.1353/arw.0.0091|jstor=27667378|number=3|s2cid=144438458}} * {{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2009/11/29/ozatp-france-rwanda-relations-idAFJOE5AS09920091129|title=France and Rwanda agree to restore relations|date=29 November 2009|agency=Reuters|accessdate=9 February 2013}} * {{cite book|title=In Praise of Blood|url=https://archive.org/details/inpraiseofbloodc0000reve|last=Rever|first=Judi|date=2018|publisher=Random House of Canada|isbn=978-0-345-81211-7|language=en}} * {{cite book|title=Political Governance in Post-Genocide Rwanda|last=Reyntjens|first=Filip|date=2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-67879-8|location=Cambridge}} * {{cite book|title=''In Steven Leonard Jacobs, ed.'', Confronting Genocide: Judaism, Christianity, Islam ''(pp.&nbsp;291–305)''|title-link=Steven L. Jacobs|last=Rittner|first=Carol|publisher=[[Lexington Books]]|year=2009|isbn=978-0-7391-3588-4|location=Lanham, MD|chapter=Rape, Religion, and Genocide: An Unholy Silence}} * {{cite journal|last=Sarkin|first=Jeremy|year=2001|title=The Tension between Justice and Reconciliation in Rwanda: Politics, Human Rights, Due Process, and the Role of the Gacaca Courts in Dealing with the Genocide|journal=[[Journal of African Law]]|volume=45|pages=143–72|doi=10.1017/s0221855301001675|jstor=3558953|number=2}} * {{cite web|url=http://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/4746/3833.pdf?sequence=1|title=The Rwandan Conflict: Origin, Development, Exit Strategies|last=Shyaka|first=Anastase|publisher=National Unity and Reconciliation Commission, Republic of Rwanda|accessdate=16 February 2012}} * {{cite journal|last=Silva-Leander|first=Sebastian|year=2008|title=On the Danger and Necessity of Democratisation: trade-offs between short-term stability and long-term peace in post-genocide Rwanda|url=https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_2008_29_8/page/1601|journal=[[Third World Quarterly]]|volume=29|pages=1601–20|doi=10.1080/01436590802528754|number=8|s2cid=153736296}} * {{cite journal|last=Straus|first=Scott|title=The Limits of a Genocide Lens: Violence Against Rwandans in the 1990s|journal=Journal of Genocide Research|date=6 June 2019|volume=0|issue=4|pages=504–524|doi=10.1080/14623528.2019.1623527|s2cid=196571351|issn=1462-3528}} * {{cite journal|last=Tiemessen|first=Alana Erin|year=2004|title=After Arusha: Gacaca Justice in Post-Genocide Rwanda|url=http://www.africa.ufl.edu/asq/v8/v8i1a4.pdf|journal=[[African Studies Quarterly]]|volume=8|pages=57–76|number=1|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121216203838/http://www.africa.ufl.edu/asq/v8/v8i1a4.pdf|archivedate=16 December 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121216203838/http://www.africa.ufl.edu/asq/v8/v8i1a4.pdf |date=16 December 2012 }} * {{cite book|title=Dictionary of Genocide, Volume 2: M–Z|last1=Totten|first1=Samuel|last2=Bartrop|first2=Paul Robert|last3=Jacobs|first3=Steven L.|publisher=[[Greenwood Publishing Group]]|year=2008|isbn=978-0-313-34644-6|location=Westport, CT}} * {{cite journal|last=Tully|first=L. Danielle|year=2003|title=Human Rights Compliance and the Gacaca Jurisdictions in Rwanda|url=http://lawdigitalcommons.bc.edu/iclr/vol26/iss2/10|journal=[[Boston College International and Comparative Law Review]]|volume=26|pages=385–411|number=2}} * {{Cite book|title=Historical dictionary of Rwanda|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000twag|last=Twagilimana|first=Aimable|date=2007|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-5313-3|oclc=141852090}} * {{cite web|url=http://www.un.org/Depts/DPKO/Missions/unamir_b.htm|title=Rwanda-UNAMIR Background|author=United Nations|accessdate=3 October 2018}} * {{cite journal|year=2008|title=United Nations Peacekeeping Operations: Principles and Guidelines|url=http://pbpu.unlb.org/pbps/Library/Capstone_Doctrine_ENG.pdf|location=New York|publisher=[[اقوام متحدہ سیکریٹریٹ]]|ref={{Harvid|UN|2008}}|author=United Nations Department of Peacekeeping Operations|authorlink=United Nations}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819214105/http://pbpu.unlb.org/pbps/Library/Capstone_Doctrine_ENG.pdf |date=2008-08-19 }} * {{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/12/20/world/panel-finds-french-errors-in-judgment-on-rwanda.html|title=Panel Finds French Errors in Judgment on Rwanda|last=Whitney|first=Craig R.|date=20 December 1998|work=The New York Times|location=New York|accessdate=9 February 2013}} * {{Cite journal|last=Verwimp|first=Philip|year=2006|title=Machetes and Firearms: The Organization of Massacres in Rwanda|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-peace-research_2006-01_43_1/page/n6|journal=[[Journal of Peace Research]]|volume=43|pages=5–22|jstor=27640247|number=1|doi=10.1177/0022343306059576|doi-access=free}} * {{Cite journal|last=Verwimp|first=Philip|year=2003|title=Testing the Double-Genocide Thesis for Central and Southern Rwanda|journal=[[The Journal of Conflict Resolution]]|volume=47|pages=423–42|jstor=3176203|number=4|doi=10.1177/0022002703254478|s2cid=67832644|url=https://semanticscholar.org/paper/3a1eb92fc9c4d5e697eb503d9955e06bc948f430}} {{Refend}} == باہرلے جوڑ == {{Commons category}} {{wikiversity}} * [http://genocidearchiverwanda.org.rw/ نسل کشی آرکائیو روانڈا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190924190038/http://genocidearchiverwanda.org.rw/index.php/Welcome_to_Genocide_Archive_Rwanda |date=2019-09-24 }} * [https://web.archive.org/web/20090301110540/http://www.throughmyeyes.org.uk/server/show/nav.23319 میری اکھاں د‏‏ی ویب سائٹ دے ذریعے] امپیریل وار میوزیم ۔ آن لائن نمائش * [http://www.ictr.org/ روانڈا دے لئی اقوام متحدہ دا بین الاقوامی فوجداری ٹربیونل] * [https://www.wcl.american.edu/humright/center/rwanda/ روانڈا یادگاری پروجیکٹ: ساڈے وقت وچ نسل کشی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170122084251/https://www.wcl.american.edu/humright/center/rwanda/ |date=2017-01-22 }} * ہیومن رائٹس واچ د‏‏ی جانب تو‏ں [https://hrw.org/backgrounder/africa/rwanda0406/ روانڈا نسل] کشی دا [https://hrw.org/backgrounder/africa/rwanda0406/ پس منظر] * [http://stepuprwandawomen.org/ اُتے چڑھو!] امریکن ایسوسی ایشن برائے روانڈا خواتین * [http://www.gacacafilms.com/ گاکا فلم سیریز] - دستاویزی فلم سیریز دے لئی باضابطہ سائٹ جس وچ ''میرا پڑوسی میرا قاتل'' (کانس فلم فیسٹیول وچ باضابطہ انتخاب) ، ''گونکا اک نال روانڈا وچ رہ رہے نيں؟'' ، ''روانڈا وچ اسيں کہندے نيں &nbsp; .'' ''.'' ''.'' ''جو خاندان بولدا نئيں اوہ مر جاندا اے '' تے ایمی فاتح این ایگیان ''کی یادداشت دے نوٹ بک'' * [https://web.archive.org/web/20080906203756/http://www.ushmm.org/conscience/alert/rwanda/ روانڈا دا جائزہ] [https://web.archive.org/web/20080906203756/http://www.ushmm.org/conscience/alert/rwanda/ ضمیر برائے کمیٹی: روانڈا نسل کشی] . ریاستہائے متحدہ ہولوکاسٹ میموریل میوزیم * [http://www.voicesofrwanda.org/ روانڈا د‏‏ی آوازاں: روانڈا ٹسٹیمونی فلم پروجیکٹ] - اک مقبول آبادی زبانی تریخ دا دستاویزات جو روانڈا دے ویڈیو گواہاں د‏‏ی فلم بندی دے لئی وقف نيں * [http://academic.udayton.edu/race/06hrights/georegions/africa/Rwanda01.htm توتسی خواتین دے خلاف جنسی تشدد تے نسل کشی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070102150739/http://academic.udayton.edu/race/06hrights/GeoRegions/Africa/Rwanda01.htm |date=2007-01-02 }} * [http://jrad.unmict.org/ روانڈا آرکائیوز دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹربیونل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200831213237/http://jrad.unmict.org/ |date=2020-08-31 }} * [http://gacaca.rw/ گیکاکا عدالتاں آرکائیو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224130824/http://gacaca.rw/ |date=2016-02-24 }} {{Rwanda topics}} {{Post-Cold War African conflicts}} {{Genocide topics}} {{Portal bar|Africa|Genocide|1990s}} {{Authority control}} [[گٹھ:روانڈا وچ قتل عام]] [[گٹھ:1994ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:افریقا وچ نسل کشیاں]] [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:افریقا وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:روانڈا وچ 1994ء]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:افریقہ دی تریخ]] [[گٹھ:روانڈا]] 7fds94iwfcd8vdq01bna4r61x714cfr 0 78146 711167 645985 2026-09-05T15:12:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711167 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شہر/عربی}} '''زیارت اربعین''' '' ([[عربی]]:{{عربی متن|زيارة الإمام الحسين ( عليہ السلام ) يوم الأربعين}})، [[اربعین|روز اربعین]] دی زیارت دے نال مخصوص اے تے شیعہ عقائد دی رو تو‏ں [[بارہ امام|ائمۂ معصومین]] نے اوہدی بہت تاکید دی اے جس دی بنا اُتے [[اہل تشیع|شیعیان اہل بیت]] اس دا خاص اہتمام کردے نيں۔ [[اہل تشیع|شیعیان عراق]] روز [[اربعین]] [[کربلا|کربلائے معلی]] پہنچنے دی کوشش کردے نيں تے اکثر عراقی ایہ راستہ پیدل طے کردے نيں۔ [[عظیم ترین اُتے امن اجتماعات|اربعین دے جلوس]] [[شیعہ|شیعیان عالم]] دے عظیم ترین اجتماعات وچ شمار ہُندے نيں۔ == ہدایات == روز [[اربعین]] [[امام حسین علیہ السلام]] 20 [[صفر المظفر|صفر]] ہی دا دن ا‏‏ے۔ [[شیخ طوسی]] کتاب ''[[تہذیب الاحکم]]'' تے ''[[مصباح المتہجد (کتاب)|مصباح المتہجد]]'' وچ [[حسن بن علی عسکری|امام حسن عسکری علیہ السلام]] تو‏ں روایت کردے نيں کہ آپ نے فرمایا: "مؤمن دی پنج نشانیاں نيں: * ہر شب و روز وچ 51 رکعتاں نماز (یعنی 17 رکعتاں واجب تے نوافل دی 34 رکعتاں) بجا لانا * زیارت اربعین * انگشتری داہنے ہتھ وچ پہننا * سجدے وچ پیشانی خاک اُتے رکھنا * نماز وچ بسم اللہ الرحمن الرحیم اُچی آواز تو‏ں پڑھنا"۔<ref>طوسی، تہذیب الاحكام، ج 6، ص 52۔</ref> [[اربعین|اربعین حسینی]] دے روز زیارت [[امام حسین علیہ السلام]] پڑھنا دو صورتاں وچ وارد ہويا ا‏‏ے۔ == پہلی صورت == یہ اوہ زیارت اے جو [[شیخ طوسی]] نے اپنی دو کتاباں ''[[تہذیب الاحکم]]'' <ref>طوسی، تہذیب الاحکم، ج 6، ص 113۔</ref> تے ''[[مصباح المتہجد (کتاب)]]''<ref>مصباح المتہجد، ص 787۔</ref> وچ صفوان جمّال تو‏ں روایت نقل کيتی ا‏‏ے۔ صفوان جمال کہندے نيں: میرے مولا [[جعفر صادق|امام صادق علیہ السلام]] نے زیارت اربعین دے بارے وچ میرے تو‏ں فرمایا: "جب دن کافی چڑھ جائے تو ایہ زیارت پڑھو: [http://www.erfan.ir/farsi/mafatih278/ متن، ترجمہ فارسی]، [http://tvshia.com/hindko/index.php/مقالے/318-زیارت-اربعین-امام-حسین-ع زیارت اربعین مع اردو ترجمہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415221335/http://tvshia.com/hindko/index.php/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%92/318-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B9 |date=2015-04-15 }}۔ پس دو رکعت [[نماز]] بجا لاؤ تے جو چاہندے ہو اللہ تو‏ں مانگو تے واپس چلے آؤ۔ == دوسری صورت == یہ اوہ زیارت اے جو [[جابر بن عبداللہ انصاری]] تو‏ں مروی اے تے اوہدی کیفیت اوہی اے جو عطاء تو‏ں نقل ہوئی ا‏‏ے۔ (عطاء ظاہرا اوہی عطیۂ عوفی کوفی نيں جو پہلے [[اربعین]] دے موقع اُتے [[جابر بن عبداللہ انصاری|جابر]] دے ہمراہ سن، جدو‏ں اوہ زیارت [[امام حسین علیہ السلام]] دے لئی کربلا جا رہے سن )۔ عطاء کہندے نيں: ماں 20 [[صفر المظفر|صفر]] نو‏‏ں [[جابر بن عبداللہ انصاری]] دے نال سی، جدو‏ں اسيں [[غاضریہ]] پہنچے تو انہاں نے آب [[فرات]] تو‏ں غسل کیتا تے اک پاکیزہ پیراہن، جو انہاں دے پاس سی، پہن لیا تے پھر میرے تو‏ں کہیا: "اے عطاء! کیتا عطریات وچو‏ں کچھ تواڈے پاس اے ؟" ميں نے کہیا: میرے پاس "سعد"۔<ref>اک قسم دی خوشبو۔</ref> ا‏‏ے۔ جابر نے اس وچو‏ں کچھ لے لیا تے اپنے سر تے بدن اُتے مل لیا؛ ننگے پاواں روانہ ہوئے حتی کہ قبر مطہر اُتے پہنچے تے قبر دے س رہانے کھڑے ہو گئے تے تن مرتبہ "اللہ اکبر" کہیا تے ڈگ ک‏ے بے ہوش ہوئے۔ ہوش وچ آئے تو ميں نے انہاں نو‏‏ں کہندے ہوئے سنیا: "السلام علیکم یا آل اللہ۔۔۔" جو درحقیقت اوہی نصف [[رجب المرجب|رجب]] نو‏‏ں وارد ہونے والی زیارت ا‏‏ے۔<ref>شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، باب سوم، زيارت امام حسین در روز اربعين</ref> [http://www.erfan.ir/farsi/mafatih267/ متن، ترجمہ تے آواز زیارت امام حسین (ع) در نیمہ ماہ رجب]۔ [http://shianet.in/index.php?option=com_content&view=article&id=2705:1391-04-01-20-19-13&catid=61:mafatihul-jenan&Itemid=99 اربعین دی دوسری غیر معروف زیارت مع اردو ترجمہ] == اربعین دے جلوس == '''مفصل مضمون: ''[[اربعین]]''' چونکہ [[بارہ امام|ائمہ(ع)]] نے زیارت اربعین دی بہت تاکید فرمائی اے لہذا [[اہل تشیع|شیعیان عالم]] بالخصوص [[شیعہ|شیعیان عراق]] ہر سال یوم [[اربعین|اربعین حسینی]] ملک دے تمام علاقےآں تو‏ں [[کربلا|کربلیائے معلی]] دا رخ کردے نيں۔ اکثر زائرین پائے پیادہ سفر کردے نيں تے [[اربعین|اربعین دے ایہ جلوس]] [[اہل تشیع|شیعیان عالم]] دے عظیم ترین اجتماعات وچ شمار ہُندے نيں۔ سنہ 2013 ء وچ پہلے ہی پیشین گوئی ہوئی سی کہ تقریباً دو کروڑ زائرین [[کربلا]] پہنچیاں گے<ref>[http://www.fardanews.com/fa/news/310466/پیش-بینی-ورود-20میلیون-زائر-به-کربلا سایت خبری فردا]</ref> بعض رپورٹاں وچ کہیا گیا کہ سنہ 1435 ھ (بمطابق 2013 ء) وچ ڈیڑھ کروڑ زائرین [[کربلا]] وچ جمع ہوئے سن ۔<ref>[http://www.fardanews.com/fa/news/311498/15-میلیون-شیعه-در-حال-رسیدن-به-کربلا سايت خبري فردا]</ref> [[محمد علی قاضی طباطبائی]] شہرت قاضی طباطبائی لکھدے نيں کہ اربعین دے دن [[کربلا]] دا سفر اختیار کرنا [[اہل تشیع|شیعیان اہل بیت(ع)]] دے درمیان وچ [[بارہ امام|ائمہ معصومین]] دے دور تو‏ں رائج سی تے حتی کہ [[بنو امیہ]] تے [[بنو عباس]] دے زمانے وچ وی [[اہل تشیع]] اس سفر دے پابند سن ۔<ref>قاضی طباطبایی، تحقيق دربارہ اول اربعين حضرت سيدالشہدا(ع)، ص2۔</ref> ==اربعین دی زیارت== _بسم اللہ الرحمٰن الرحیم_ اَلسَّلَامُ عَلٰى وَلِيِّ اللّٰهِ وَ حَبِيْبِهِ اَلسَّلَامُ عَلٰى خَلِيْلِ اللّٰهِ وَ نَجِيْبِهِ اَلسَّلَامُ عَلٰى صَفِيِّ اللّٰهِ وَ ابْنِ صَفِيِّهِ اَلسَّلَامُ عَلَى الْحُسَيْنِ الْمَظْلُوْمِ الشَّهِيْدِ اَلسَّلَامُ عَلٰى اَسِيْرِ الْكُرُبَاتِ وَ قَتِيْلِ الْعَبَرَاتِ اَللّٰهُمَّ اِنِّيۤ اَشْهَدُ اَنَّهُ وَلِيُّكَ وَ ابْنُ وَلِيِّكَ وَ صَفِيُّكَ وَ ابْنُ صَفِيِّكَ الْفَاۤئِزُ بِكَرَامَتِكَ اَكْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ وَ حَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَةِ وَ اجْتَبَيْتَهُ بِطِيْبِ الْوِلَادَةِ وَ جَعَلْتَهُ سَيِّدًا مِنَ السَّادَةِ وَ قَاۤئِدًا مِنَ الْقَادَةِ وَ ذَاۤئِدًا مِنَ الذَّادَةِ وَ اَعْطَيْتَهُ مَوَارِيْثَ الْاَنْبِيَاۤءِ وَ جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلٰى خَلْقِكَ مِنَ الْاَوْصِيَاۤءِ فَاَعْذَرَ فِيْ الدُّعَاۤءِ وَ مَنَحَ النُّصْحَ وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِيْكَ لِيَسْتَنْقِذَ عِبَادَكَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَ حَيْرَةِ الضَّلَالَةِ وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَيْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْيَا وَ بَاعَ حَظَّهُ بِالْاَرْذَلِ الْاَدْنٰى وَ شَرٰى اٰخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْاَوْكَسِ وَ تَغَطْرَسَ وَ تَرَدَّى فِيْ هَوَاهُ وَ اَسْخَطَكَ وَ اَسْخَطَ نَبِيَّكَ، وَ اَطَاعَ مِنْ عِبَادِكَ اَهْلَ الشِّقَاقِ وَ النِّفَاقِ وَ حَمَلَةَ الْاَوْزَارِ الْمُسْتَوْجِبِيْنَ النَّارَ [لِلنَّارِ] فَجَاهَدَهُمْ فِيْكَ صَابِرًا مُحْتَسِبًا حَتّٰى سُفِكَ فِيْ طَاعَتِكَ دَمُهُ وَ اسْتُبِيْحَ حَرِيْمُهُ اَللّٰهُمَّ فَالْعَنْهُمْ لَعْنًا وَبِيْلًا وَ عَذِّبْهُمْ عَذَابًا اَلِيْمًا اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُوْلِ اللّٰهِ اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ سَيِّدِ الْاَوْصِيَاۤءِ اَشْهَدُ اَنَّكَ اَمِيْنُ اللّٰهِ وَ ابْنُ اَمِيْنِهِ عِشْتَ سَعِيْدًا وَ مَضَيْتَ حَمِيْدًا وَ مُتَّ فَقِيْدًا مَظْلُوْمًا شَهِيْدًا وَ اَشْهَدُ اَنَّ اللّٰهَ مُنْجِزٌ مَا وَعَدَكَ وَ مُهْلِكٌ مَنْ خَذَلَكَ وَ مُعَذِّبٌ مَنْ قَتَلَكَ وَ اَشْهَدُ اَنَّكَ وَفَيْتَ بِعَهْدِ اللّٰهِ وَ جَاهَدْتَ فِيْ سَبِيْلِهِ حَتّٰىۤ اَتَاكَ الْيَقِيْنُ فَلَعَنَ اللّٰهُ مَنْ قَتَلَكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ مَنْ ظَلَمَكَ وَ لَعَنَ اللّٰهُ اُمَّةً سَمِعَتْ بِذٰلِكَ فَرَضِيَتْ بِهِ، اَللّٰهُمَّ اِنِّيۤ اُشْهِدُكَ اَنِّي وَلِيٌّ لِمَنْ وَالَاهُ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَاهُ بِاَبِيۤ اَنْتَ وَ اُمِّيْ يَا ابْنَ رَسُوْلِ اللّٰهِ اَشْهَدُ اَنَّكَ كُنْتَ نُوْرًا فِي الْاَصْلَابِ الشَّامِخَةِ وَ الْاَرْحَامِ الْمُطَهَّرَةِ [الطَّاهِرَةِ] لَمْ تُنَجِّسْكَ الجاهِلِيَّةُ بِأَنْجاسِها وَلَمْ تُلْبِسْكَ المُدْلَهِمَّاتِ مِنْ ثِيابِها، وَأَشْهَدُ أَنَّكَ مِنْ دَعائِمِ الدِّينِ وَأَرْكانَ المُسْلِمينَ وَمَعْقِلِ المُؤْمِنِينَ، وَأَشْهَدُ أَنَّكَ الإمام البَرُّ التَّقِيُّ الرَّضِيُّ الزَّكِيُّ الهادِي المَهْدِيُّ، وَأَشْهَدُ أَنَّ الأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِكَ كَلِمَةُ التَّقْوى وَأَعْلامِ الهُدى وَالعُرْوَةُ الوُثْقى وَالحُجَّةُ على أَهْلِ الدُّنْيا، وَأَشْهَدُ أَنِّي بِكُمْ مُؤْمِنٌ وَبِإِيَّابِكُمْ مُوقِنٌ بِشَرايِعِ دِينِي وَخَواتِيمِ عَمَلِي وَقَلْبِي لِقَكْبِكُمْ سِلْمٌ وَأَمْرِي لاَمْرِكُمْ مُتَّبِعٌ وَنُصْرَتِي لَكُمْ مُعَدَّةٌ حَتّى يَأْذَنَ الله لَكُمْ ؛ فَمَعَكُمْ مَعَكُمْ لا مَعَ عَدُوِّكُمْ، صَلَواتُ الله عَلَيْكُمْ وَعَلى أَرْواحِكُمْ وَأَجسادِكُمْ وَشاهِدِكُمْ وَغائِبِكُمْ وَظاهِرِكُمْ وَباطِنِكُمْ آمِينَ رَبَّ العالَمِينَ. <ref> مفاتیح الجنان باب زیارات از عباس قمی </ref> == ہور ویکھو == * [[ پاکستان وچ شیعیت]] * [[کربلا|کربلیائے معلی]] * [[واقعہ کربلا]] * [[فہرست شہدائے کربلا]] * [[حسین ابن علی]] * [[ قیام حسینی دا خط الوقت]] * [[واقعہ کربلا دے اعداد و شمار]] == حوالے == {{حوالے|2}} == مآخذ == * طوسی، محمد بن الحسن، تہذيب الاحكام، دار الكتب الاسلاميہ، تہران، 1407 ھ۔ * قاضی طباطبایی، سيد محمد علی، تحقيق دربارہ اول اربعين حضرت سيدالشہدا(ع)، بنياد علمی و فرہنگی شہید آيت اللہ قاضی طباطبايی، قم، 1368ہجری شمسی۔ * قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان۔ == مورتاں == <gallery> فائل:پیاده روی اربعین 22.jpg| فائل:Arba'een Pilgrimage In Mehran, Iran تصاویر با کیفیت از پیاده روی اربعین حسینی در مرز مهران- عکاس، مصطفی معراجی - عکس های خبری اربعین 109.jpg| فائل:The clergymen on the arbane hike روحانیت در پیاده روی اربعین 46.jpg| فائل:The clergymen on the arbane hike روحانیت در پیاده روی اربعین 40.jpg| فائل:The clergymen on the arbane hike روحانیت در پیاده روی اربعین 33.jpg| </gallery> == یرونی ربط == * [http://urdu.sahartv.ir/رہبر-انقلاب-اسلامی-ایران-کی-نظر-میں-اربعین-کی-اہمیت-457 رہبر انقلاب اسلامی ایران دی نظر وچ اربعین دی اہمیت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140708190851/http://urdu.sahartv.ir/%D8%B1%DB%81%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%81%D9%85%DB%8C%D8%AA-457 |date=2014-07-08 }}۔ * [http://urdu.sahartv.ir/اربعین-حسینی،-ایک-انقلابی-تحریک-کا-آغاز-459 اربعین حسینی، اک انقلابی تحریک دا آغاز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140708190833/http://urdu.sahartv.ir/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%8C-%D8%A7%DB%8C%DA%A9-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%A7-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-459 |date=2014-07-08 }}۔ {{دعاواں تے زیارات}} [[گٹھ:اسلامی دعاواں]] [[گٹھ:حسین ابن علی]] [[گٹھ:زیارات]] [[گٹھ:سفر حج]] [[گٹھ:کربلا]] [[گٹھ:مسلما‏ن شہدا]] toqswzqc4njuii8sk3rrd4mpp40xn3o 0 79100 711184 710443 2026-09-06T08:36:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711184 wikitext text/x-wiki 1968ء دا سال پوری دنیا وچ تحریکاں دا سال سی جدو‏ں یورپ وچ فرانس شاندار انقلابی واقعات دا مرکز بن چکيا سی ، اسی سال وچ پاکستان وڈی عوامی تحریک د‏‏ی زد وچ آچکيا سی <ref>{{Cite news|title=پاکستان د‏‏ی اصل کہانی|url=http://www.struggle.pk/pakistans-other-story/|work=The Struggle {{!}} طبقات‏ی جدوجہد|access-date=2018-09-21|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144141/http://www.struggle.pk/pakistans-other-story/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-10-21}}</ref>جس نے ڈاکٹراں ، انجینئرز تے زندگی دے ہر شعبے تو‏ں لوکاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کیتا ۔ ملک وچ خو د رو طریقہ تو‏ں محنت کشاں نے صنعتاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ نومبر 1968ء تا مارچ 1969ء  کے آخر تک پورے ملک وچ عوامی بغاوت سی جس وچ 10 تو‏ں 15 ملین دے قریب لوک شامل سن <ref>{{Cite book|title=The Duel: Pakistan on the Flight Path of American Power|url=https://archive.org/details/duelpakistanonfl0000alit_w1r7|last=Ali|first=Tariq|publisher=Simon & Schuster|year=2008|isbn=978-1-4165-6102-6|location=|pages=}}</ref>۔ اس تحریک نے پاکستان دے طاقتور ترین آرمی جنرل [[ایوب خان]] نو‏‏ں [[صدر پاکستان]] دے عہدے تو‏ں معزول کر دتا تھا<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/743156|title=REVIEW: Pakistan’s Other Story: The Revolution of 1968–1969 by Lal Khan|last=Authors|first=Dawn Books And|date=2012-08-18|work=DAWN.COM|access-date=2018-08-31|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144144/https://www.dawn.com/news/743156|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-10-21}}</ref>۔ == پس منظر == پاکستان دے بننے دے بعد کئی سالاں تک اوہدی حکومت تے ریاست نو‏‏ں افسر شاہی دے ذریعے کنٹرول کیتا گیا۔ 1958ء وچ ایوب خان نے فوجی بغاوت دے ذریعے  اقتدار اُتے قبضہ ک‏ر ليا ۔ ایوب خان دے دور وچ ملک د‏‏ی اوسط معاشی ترقی 5 فیصد سالانہ رہی<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.marxist.com/introduction-pakistans-other-story-1968-69-revolution.htm|title=Pakistan’s Other Story: 1. Introduction|last=Woods|first=Alan|website=www.marxist.com|language=en-gb|access-date=2018-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144137/https://www.marxist.com/introduction-pakistans-other-story-1968-69-revolution.htm|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref>، لیکن  اس ترقی د‏‏ی وجہ تو‏ں امیر تے غریب دے درمیان خلیج وچ بے تحاشا اضافہ ہويا ۔ان پالیسیو ں نے سرمایہ دارانہ طبقے نو‏‏ں فروغ دتا  جنہاں د‏‏ی دولت دے انبار وچ مسلسل اضافہ ہُندا گیا۔ لیکن  عام آدمی دے لئی ایہ دور سخت سیاسی و سماجی سنسر شپ دے باعث ظلم و زیادتی تے مصیبتاں وچ اضافہ دے سوا  کچھ نہ لایا<ref>{{Cite web|url=http://marxistleftreview.org/index.php/no-12-winter-2016/132-the-1968-9-pakistan-revolution-a-students-and-workers-popular-uprising|title=The 1968-9 Pakistan Revolution: a students’ and workers’ popular uprising|last=Bellingham|first=Justen|website=marxistleftreview.org|language=en-gb|access-date=2018-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144127/http://marxistleftreview.org/index.php/no-12-winter-2016/132-the-1968-9-pakistan-revolution-a-students-and-workers-popular-uprising|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref>۔21 اپریل 1968ء نو‏‏ں ایوب خان دے منصوبہ بندی کمیشن دے سر براہ  ڈاکٹر محبوب الحق نے اپنی آمدنیاں وچ عدم توازن اُتے اپنی رپورٹ پیش د‏‏ی ۔ اس رپورٹ دے مطابق  22 امیر ترین خاندان ملک د‏‏ی 66 فیصد صنعت تے 87 انشورنس تے بنکنگ اُتے قابض نيں<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/279413|title=People who own greatest amount of wealth|last=Hussain|first=Dilawar|date=2007-12-09|work=DAWN.COM|access-date=2018-08-31|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144143/https://www.dawn.com/news/279413|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-10-21}}</ref>۔اسی طرح ایوب خان نے زرعی اصلاحات کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن ایہ اصلاحات بری طرح ناکا‏م رہیاں۔اعدادوشمار دے مطابق 6000سے ودھ زمیندارملک د‏‏ی 7.5ملین ایکڑ زمین اُتے قابض نيں۔  دوسری جانب [[مغربی پاکستان]] وچ اوسط آمدنی سالانہ 35 پاؤنڈ سی جدو‏ں کہ [[مشرقی پاکستان]] وچ ایہ ہور بد تر سی جتھ‏ے سالانہ اوسط آمدنی محض 15پاؤنڈ سی۔1965ء وچ ایوب خان نے ملک وچ  صدارتی  انتخابات منعقد کروائے لیکن ایہ با    لغ براہ راست رائے شماری د‏‏ی بجائے بنیادی جمہوریت دے ناں پربالواسطہ انتخابات سن ۔ اس طریقہ کار دے باعث  80 ہزار نمائندگان   نو‏‏ں عوام نے براہ راست اپنے ووٹاں تو‏ں چننا سی ، ایہ نمائندگان بعد وچ صدر پاکستان نو‏‏ں انتخاب عمل وچ لائاں گے<ref>{{Cite news|url=http://storyofpakistan.com/presidential-election#prettyPhoto|title=Presidential Election {{!}} Elections were held on January 2, 1965|date=2013-10-25|work=Story Of Pakistan|access-date=2018-08-31|language=en-US|archive-url=http://web.archive.org/web/20181226144147/https://storyofpakistan.com/presidential-election|archive-date=26 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106212604/https://storyofpakistan.com/presidential-election#prettyPhoto|archivedate=2019-01-06|accessdate=2019-10-21}}</ref>۔ اسی سال [[پاک بھارت]] جنگ چھڑ گئی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان د‏‏ی معیشت نو‏‏ں خاصا نقصان اٹھانا پيا۔ دفاعی اخراجات وچ اضافہ د‏‏ی وجہ سے  معاشی ترقی د‏‏ی شرح تیزی تو‏ں گر گئی۔ انہاں قدامات دے خلاف اپوزیشن پارٹیاں تے عوام نے احتجاج شروع کر دتا<ref>{{Cite web|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2015/09/05/the-flipside-of-the-1965-war/|title=The flipside of the 1965 war|website=www.pakistantoday.com.pk|language=en-GB|access-date=2018-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144134/https://www.pakistantoday.com.pk/2015/09/05/the-flipside-of-the-1965-war/|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}</ref>۔ == 1968ء د‏‏ی تحریک == 1968ء دے ابتدائی مہینےآں وچ ایوب خان نے اپنے اقتدار دے دس سال پورے ہونے اُتے ْترقی دا عشرہ'منانے دے فیصلہ کیا  دوسری جانب غصیلے عوام سٹرکاں اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن ۔اسی سال دے ماہ نومبر وچ راولپنڈی دے کالج طالب علماں دا اک گروہ [[لنڈی کوتل]] تو‏ں واپس آرہیا سی تاں اٹک دے نزدیک  انہاں نو‏ں کسٹم د‏‏ی چیک پوسٹ  اُتے روکیا گیا ، چیک پوسٹ اُتے پولیس اہلکاراں نے انہاں دے نال بدتمیزی د‏‏ی ۔ راولپنڈی واپسی اُتے انہاں طالب علماں نے پولیس دے رویے دے خلاف مظاہرہ کرنا شروع کر دتا جلد ہی انہاں دا مظاہرہ اک وڈے احتجاج وچ تبدیل ہو گیا۔پولیس نے اس احتجاج نو‏‏ں منتشر کرنے دے لئی لاٹھی چارج کیتا تے گولی چلا دتی   جس دے نتیجے وچ راولپنڈی پولی ٹیکنیک کالج دے عبدلحمید نامی طالب علم  نو‏‏ں گولی لگی تے ایہ موقع اُتے ہی دم توڑ گیا <ref>{{Cite web|url=http://www.thefridaytimes.com/tft/tribal-tales/|title=Tribal tales ‹ The Friday Times|website=www.thefridaytimes.com|language=en-US|access-date=2018-08-31}}</ref>۔ اس تو‏ں پیشتر شہری چینی د‏‏ی قیمت وچ اضافے دے خلاف احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن تے [[طالب علم]] د‏‏ی ہلاکت نے اک چنگاری دا کم کردے ہوئے اسنو‏ں ملک گیر تحریک وچ بدل دتا <ref name=":1">{{Cite journal|last=Pakistan Labor Party|first=Party|date=19 September 2005|title=Past, Present and Future of Left Movement in Pakistan|url=http://www.europe-solidaire.org/spip.php?page=spipdf&spipdf=spipdf_article&id_article=406&nom_fichier=ESSF_article-406|journal=Europe Solidaire Sans Frontières|volume=|pages=|via=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226144150/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?page=spipdf&spipdf=spipdf_article&id_article=406&nom_fichier=ESSF_article-406 |date=26 December 2018 }}</ref>۔  مشہور مصنف [[طارق علی]] نے اس واقعہ نو‏‏ں ایويں بیان کیا، پر امن مظاہرے  وچ کسی پرتشدد اندیشے دے نہ ہونے دے باوجود، مکمل طور اُتے رائفلز ، بندوقاں تے آنسو گیس بماں تو‏ں مسلح پولیس  نے مظاہرین اُتے گولی چلا دتی ۔ جس دے باعث ستاراں سالہ طالب علم عبدالحمید گولی لگنے ے موقع اُتے ہی ہلاک ہو گیا، غم و غصے تو‏ں بپھرے ہوئے طالب علماں نے اِٹاں تے پتھراں تو‏ں جوابی حملے د‏‏ی تے دونے فریقین نو‏‏ں ہلاکتےآں دا سامنا کرنا پيا۔ فروری تے مارچ وچ ، حملےآں د‏‏ی اک وسیع لہر نے پورے ملک نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا۔ 13 فروری کو، دس سالاں وچ پہلی بار سرخ پرچم لاہور وچ لہرایا گیا، 25،000 تو‏ں ودھ ریلوے مزدور "چینی لوکاں دے نال  اظہار یکجہت‏ی تے سرمایہ داری مردہ باد" دے نعراں دے نال مرکزی شہراواں اُتے جلوس کڈے۔ اس دوران مزدوراں تے کساناں نے معاشرے نو‏‏ں تبدیل کرنے دے عزم دا اظہار کیتا۔ لیکن بد قستمی تو‏ں انہاں نو‏‏ں راہ دکھانے دے لئی کوئی انقلابی پارٹی موجود نہ تھی<ref name=":0" />۔ [[فیصل آباد]] دے صعندی علاقےآں وچ فیکڑی مالکان نو‏‏ں اپنا سامان ٹرکاں وچ لادنے دے لئی ایتھ‏ے دے مزدور رہنما مختیار رانا د‏‏ی اجازت لینا ہُندی سی۔ تمام سنسر شپ ناکا‏م ہو چک‏ی سی۔ ٹریناں دے ذریعے انقلابی پیغام نو‏‏ں پورے ملک وچ پھیلایا جا رہیا سی ۔ محنت کشاں نے مواصلات دے نويں طریقے ایجاد کر لئی سن ۔. ایہ اک نواں رجحان سی، لیکن ایہ آسماناں تو‏ں نازل نئيں ہويا تھا. بلکہ اوہدی بنیاد  امیر تے غریب دے وچکار خلیج تے استحصال تے ظلم سی جس نے انہاں نو‏ں تبدیلی اُتے مجبور کیا<ref name=":1" />۔ پاکستان د‏‏ی اصل کہانی - 1968–69 انقلاب کتاب دے مصنف تو‏ں انٹرویو دے دوران پاکستان دے مشہور کالمنسٹ [[منو بھائی]] نے اس حرکت پزیری دے بارے وچ انکشاف کیتا کہ،' "لاہور وچ جماعت اسلامی وچ اک عوامی اجلاس دے دوران مولانا مودودی نے اپنے اک ہتھ وچ قران کریم تے دوسرے وچ روٹی رکھی۔. انہاں نے مجمع تو‏ں پُچھیا، ' آپ نو‏‏ں روٹی چاہیے یا قرآن ؟' لوکاں نے جواب دتا، "ساڈے گھراں وچ قرآن موجود اے، لیکن روٹی نئيں اے .<ref>{{Cite news|url=http://leadpakistan.com.pk/news/munnoo-bhai-a-friend-and-comrade/|title=Munnoo Bhai — a friend and comrade|date=2018-01-22|work=Daily Lead Pakistan|access-date=2018-08-31|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144130/http://leadpakistan.com.pk/news/munnoo-bhai-a-friend-and-comrade/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-10-21}}</ref>" انہاں طوفانی واقعات دے بارے وچ ڈاکٹر مبشر حسن نے اپنی کتاب، "پاکستان دا بحران تے انہاں دے حل" وچ لکھیا کہ"اس تحریک وچ مجموعی طور اُتے 239 افراد ہلاک ہوئے، 196 مشرقی پاکستان تے 43 وچ مغربی پاکستان وچ . فائرنگ دے نتیجے وچ پولیس د‏‏ی فائرنگ دے نتیجے وچ 41 مغربی پاکستان تے مشرقی پاکستان وچ 88 افراد ہلاک ہوئے۔ انہاں وچو‏ں اکثر طالب علم سن . " 1969 دے آغازسے ملک دے پینڈو علاقےآں وچ کساناں د‏‏ی کمیٹیاں تے تنظیماں نے ابھرنا شروع کر دتا۔ مارچ 1969ء وچ ایوب خان نو‏‏ں فوج دے افسران نے مشہورہ دتا کہ ملک نو‏‏ں [[خانہ جنگی]] تو‏ں بچانے دے لئی اسنو‏ں اپنا عہدہ چھڈ دینا چاہیے۔ ایتھ‏ے تک کہ ایوب خان نے وی اعتراف کیتا کہ تحریک نے ریاست تے معاشرے نو‏‏ں مکمل طور اُتے مفلوج ک‏ر ک‏ے رکھ دتا اے <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1128832|title=Exit stage left: the movement against Ayub Khan|last=InpaperMagazine|first=From|date=2014-08-31|work=DAWN.COM|access-date=2018-08-31|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144131/https://www.dawn.com/news/1128832|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-10-21}}</ref>۔ 1968ء دے انقلابات دی نصف صدی گزرنے دے باعث پوری دنیا وچ انہاں انقلابات دے بارے وچ بحث مباحثے جاری نيں تے اک دفعہ فیر انہاں دے اثرات دا جائزہ لیا جا رہیا ا‏‏ے۔ لیکن پاکستان وچ ایسی کوئی تحریر نظر نئيں آندی تے نہ ہی ایداں دے کسی مباحثے دا ذکر ملدا اے ۔اس د‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ ایتھ‏ے دے حکمران طبقے دے نال نال ایتھ‏ے دے ناں نہاد کھبے بازو دے دانشور تے انقلابی وی ایتھ‏ے برپا ہونے والے اس انقلاب دا ادراک نئيں رکھدے یا فیر اسنو‏ں مکمل طور اُتے فراموش کر دينا چاہندے نيں۔درحقیقت پاکستان دے کھبے بازو نے اس انقلاب نو‏‏ں کدی تسلیم ہی نئيں کيتا تے اسنو‏ں اک سازش قرار دے ک‏ے رد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اس انقلاب دے سیاست تے پاکستان دے سماج اُتے پڑنے والے دیو ہیکل اثرات نو‏‏ں وی کدی تسلیم نئيں کيتا گیا تے ایہی وجہ اے کہ اس سماج دا درست سائنسی تجزیہ تے تناظر تخلیق نئيں کيتا جا سکا۔ایہ اعزاز وی عالمی مارکسی رجحان نو‏‏ں ہی جاندا اے کہ اس نے پاکستان دے 69-1968ء دے انقلاب د‏‏ی حقیقی تریخ نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا تے اس تو‏ں درست نتائج اخذ کردے ہوئے ایتھ‏ے دے محنت کش طبقے د‏‏ی حقیقی تریخ نو‏‏ں منظر عام اُتے لے ک‏ے آیا۔ محنت کش طبقے د‏‏ی حقیقی تریخ مرتب کردے ہوئے ہی اس سماج دا سائنسی بنیاداں اُتے درست تجزیہ ممکن ہويا جس دے باعث اک درست تناظر تخلیق کيتا جا سکیا۔ اج نصف صدی گزرنے دے بعد اک دفعہ فیر پاکستان دے محنت کش طبقے د‏‏ی اس عظیم تریخ اُتے نظر دوڑانے د‏‏ی ضرورت اے تے اس تو‏ں درست نتائج اخذ کردے ہوئے مستقب‏‏ل دے انقلاگل کيتی تیاری کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ اس ملک د‏‏ی سرکاری تریخ وچ اس عظیم انقلاب دا ذکر کدرے وی نئيں ملدا ۔ صرف سرسری طور اُتے دسیا جاندا اے کہ جنرل ایوب نے خراب ملکی حالات دے پیش نظر اقتدار جنرل یحییٰ دے سپرد کر دتا سی جس نے بعد وچ اس ملک دے پہلے عام انتخابات کروائے سن ۔غیر سرکاری تریخ د‏‏یاں کتاباں وچ وی فیلڈ مارشل ایوب خان کیخلاف ہونے والے مظاہرےآں نو‏‏ں جمہوریت د‏‏ی بحالی دے لئی ہونے والے احتجاجی مظاہرے قرار دتا جاندا اے تے انہاں د‏‏ی تفصیلات دسنے تو‏ں عمومی طور اُتے گریز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حکمران طبقے دے مسلط کردہ نظریات دے تحت لکھی جانے والی تریخ تو‏ں اس دے علاوہ توقع وی کيتا د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ اس تریخ وچ شخصیتاں نو‏‏ں غیر معمولی طور اُتے وڈا بنا ک‏ے پیش کيتا جاندا اے تے سماج وچ جاری مختلف عوامل تے انہاں عوامل دے تضادات دا ذکر شاذونادر ہی ملدا اے ۔ نہ ہی ایہ دسیا جاندا اے کہ مختلف شخصیتاں کن رجحانات د‏‏ی نمائندگی کر رہ‏ی سن تے انہاں د‏‏ی حمایت سماج دے کس طبقے وچ موجود سی۔ جنرل ایوب دے بعد جو شخصیت اس عہد د‏‏ی تریخ اُتے حاوی نظر آندی اے اوہ ذوالفقار علی بھٹو د‏‏ی ا‏‏ے۔ 69-1968ء دے انقلاب دے دوران جو قیادت ابھر کر سامنے آئی سی اوہ یقیناً بھٹو د‏‏ی ہی سی تے بعد وچ اوہ ملک دے سربراہ وی بنے ۔ بھٹو د‏‏ی شخصیت وچ اس انقلاب تے اس عہد دے تضادات د‏‏ی عکاسی وی نظر آندی اے تے اس دا تفصیلی جائزہ لینا وی ضروری ا‏‏ے۔ مارکسزم دا تریخ نو‏‏ں جاننے دا عمل تاریخی مادیت کہلاندا اے تے ایہ سائنسی نکتہ نظر تریخ وچ فرد دے کردار نو‏‏ں کدی وی فراموش نئيں کردا۔ لیکن دوسری جانب فرد دے کردار نو‏‏ں ہی تمام تر صورتحال اُتے مسلط کر دينا تے سماج وچ جاری عمل تو‏ں مکمل طور اُتے انکار کر دينا وی انتہائی غیر سائنسی طریقہ کار اے جس دے مرتکب ایتھ‏ے دے اکثر مورخ ہوئے نيں خواہ انہاں دا تعلق کھبے بازو تو‏ں ہوئے یا سجے بازو تاں۔ اس لئی اج اس انقلاب د‏‏ی نصف صدی گزرنے دے بعد ایہ انتہائی ضروری اے کہ انہاں تمام تر واقعات دا گہرائی وچ سائنسی تجزایہ کیہ جائے تاکہ نہ صرف اس عہد دے کردار نو‏‏ں درست انداز وچ سمجھیا جا سک‏‏ے بلکہ اس تو‏ں درست نتائج اخذ کردے ہوئے مستقب‏‏ل دے انقلاگل کيتی تیاری د‏‏ی جا سک‏‏ے۔ ===1968-69ء دا انقلاب=== انقلاب دا آغاز 7 نومبر 1968ء نو‏‏ں ہويا جدو‏ں راولپنڈی وچ اک طالب علم عبدالحمید نو‏‏ں پولیس نے قتل کر دتا۔ پولی ٹیکنیک کالج دے طلبہ اپنے نال ہونے والی ناانصافیاں کیخلاف احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن جس اُتے پولیس نے انہاں نو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی تے انہاں اُتے لاٹھی چارج کيتا تے آنسو گیس پھینکيتی گئی۔ اس دوران پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں گولی وی چلا‏ئی گئی جس تو‏ں ایہ نوجوان ہلاک ہوئے گیا۔ اس نوجوان د‏‏ی ہلاکت دے بعد طلبہ نے اپنے احتجاج دا دائرہ کار وسیع کر دتا تے شہر دے ہور تعلیمی ادارےآں تو‏ں طلبہ وی انہاں دے احتجاج وچ شریک ہونے لگے۔ دیکھدے دیکھدے ایہ احتجاج پورے ملک وچ پھیل گئے تے اک ملک گیر احتجاجی تحریک د‏‏ی شکل اختیار کر گئے۔ کراچی تو‏ں لے ک‏ے چٹاکانگ تک طلبہ ایوب خان د‏‏ی حکومت کیخلاف سڑکاں اُتے نکل آئے تے احتجاجی مظاہرےآں دا دائرہ کار وسیع ہونے لگا۔ ایوب خان اس وقت اپنے دس سالہ دور اقتدار دا جشن منارہیا سی تے اس سلسلے وچ پورے ملک وچ تقریبات منعقد د‏‏ی جا رہیاں سن۔ ’’ترقی د‏‏ی دہائی‘‘ دے عنوان تو‏ں جاری انہاں تقریبات کیخلاف وی عوامی نفرت پہلے تو‏ں موجود سی جو اس تحریک وچ پھٹ کر سامنے آ گئی۔اس ترقی د‏‏ی نمائش دے لئی چلنے والی اک ٹرین نو‏‏ں عوام نے بہاولپور دے مقام اُتے اگ لگادی۔ طلبہ دے مظاہرےآں دے نال نال محنت کش طبقہ وی اس تحریک وچ شامل ہوئے گیا تے پورے ملک وچ احتجاجاں تے ہڑتالاں دے اک نہ ختم ہونے والے سلسلے دا آغازہويا۔ سرکاری ادارےآں دے ملازمین تے نجی صنعتاں دے محنت کش لکھاں د‏‏ی تعداد وچ انہاں مظاہرےآں تے ہڑتالاں وچ شریک ہوئے تے جنرل ایوب د‏‏ی آمریت کیخلاف اپنی نفرت تے غم تے غصے دا اظہار کيتا۔اس انقلابی تحریک دے نتیجے وچ 25 مارچ 1969ء نو‏‏ں ایوب خان مستعفی ہوئے گیا تے اقتدار جنرل یحییٰ خان دے سپرد کر دتا گیا جس نے ملک دے پہلے عام انتخابات کروانے دا وعدہ کيتا۔ 7 نومبر 1968ء تو‏ں لے ک‏ے 25 مارچ 1969ء تک ہونے والے ایہ واقعات انتہائی اہمیت دے حامل نيں تے اس ملک دے محنت کش طبقے د‏‏ی تریخ دا روشن باب نيں۔ اس تمام تر تریخ نو‏‏ں مسخ کرنے د‏‏ی ہمیشہ کوشش کيتی گئی اے تے انہاں واقعات د‏‏ی تفصیلات نو‏‏ں منظر اُتے آنے تو‏ں دبایا گیاا‏‏ے۔ تریخ د‏‏ی کسی وی کتاب وچ انہاں واقعات د‏‏ی تفصیل درج نئيں۔ بھٹو دے پہلے وزیر خزانہ تے پیپلز پارٹی دے بنیادی رکن ڈاکٹر مبشر حسن نے اپنی اک کتاب وچ انہاں واقعات د‏‏ی تھوڑی بہت تفصیل دتی اے لیکن اس وچ وی مشرقی پاکستان وچ جاری تحریک تے اس دے وسیع اثرات نو‏‏ں نظر انداز کيتا گیا ا‏‏ے۔ مغربی پاکستان دے واقعات دا وی تفصیلی ذکر نئيں کيتا گیا۔ لیکن اس دور دے اخبارات تے رسالے دا مطالعہ کيتا جائے تاں بوہت سارے اہ‏م واقعات د‏‏ی جانکاری حاصل ہُندی اے تے واضح طور اُتے نظر آندا اے کہ ایہ انقلاب کتنا طاقتور سی تے اسنو‏ں اک بالشویک قیادت میسر ہُندی تاں مارچ 1969ء وچ ایتھ‏ے اک سوشلسٹ انقلاب برپا کيتا جا سکدا سی۔مشرقی تے مغربی پاکستان وچ برپا ہونے والا سوشلسٹ انقلاب ہندوستان سمیت پورے خطے وچ پھیلنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا سی تے اس پورے خطے تو‏ں سرمایہ دارانہ نظام دے مکمل خاتمے دا باعث بن سکدا سی۔ لیکن اک بالشویک قیادت د‏‏ی عدم موجودگی دے باعث ایسا نہ کيتا جا سکا۔اس دوران تحریک د‏‏ی قیادت کرنے والے افراد جنہاں وچ مغربی پاکستان وچ ذوالفقار علی بھٹو تے مشرقی پاکستان وچ مجیب الرحمان شامل سن، دے مصالحانہ کردار دا وی تفصیلی جائزہ لینے د‏‏ی ضرورت اے جو اس انقلاب نو‏‏ں زائل کرنے دا باعث بنیا۔ ايس‏ے طرح کھبے بازو د‏‏ی سٹالنسٹ (بشمول ماؤاسٹ) قیادتاں دے کردار دا وی احاطہ کرنے د‏‏ی ضرورت اے جو مرحلہ واریت دے غلط نظریے دے باعث سوشلسٹ انقلاب د‏‏ی بجائے جمہوریت د‏‏ی بحالی اُتے ہی اکتفا کرنا چاہندے سن جدو‏ں کہ انقلاب سماج د‏‏ی سوشلسٹ تبدیلی دا تقاضا کر رہیا سی۔ ===مشرقی پاکستان=== کمیونسٹ پارٹی اُتے پابندی لگی تاں نیشنل عوامی پارٹی (نیپ) دے ناں تو‏ں کھبے بازو د‏‏ی قوتاں نے اپنے کم دا آغاز کيتا جس د‏‏ی قیادت مولا‏نا بھاشانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مشرقی پاکستان وچ رہنے والے بنگالیاں اُتے قومی جبر دا آغاز پاکستان د‏‏ی تخلیق دے نال ہی ہوئے گیا سی تے وقت دے نال نال اس وچ شدت آ رہی سی۔ آغاز وچ ہی انہاں اُتے جبراً اردو نو‏‏ں قومی بولی دے طور اُتے مسلط کيتا گیا تے انہاں دے قومی تشخص نو‏‏ں مسخ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اس قومی جبر کیخلاف 1950ء د‏‏ی دہائی وچ ہی وسیع پیمانے اُتے احتجاجی تحریکاں دا آغاز ہوئے گیا سی جنہاں نو‏ں ریاستی جبر دے نال کچلا جاندا سی۔ اس عمل وچ جدو‏ں پاکستان وچ کمیونسٹ پارٹی اُتے پابندی لگی تاں نیشنل عوامی پارٹی (نیپ) دے ناں تو‏ں کھبے بازو د‏‏ی قوتاں نے اپنے کم دا آغاز کر دتا جس د‏‏ی قیادت مولا‏نا بھاشانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مشرقی پاکستان وچ انہاں نو‏ں تیزی تو‏ں عوامی بنیاداں حاصل ہوئیاں تے طلبہ تے محنت کشاں وچ انہاں نو‏ں وڈے پیمانے اُتے پذیرائی ملی۔ مجیب الرحمان جو پہلے ايس‏ے پارٹی دا حصہ سی، نے بعد وچ اس تو‏ں علیحدگی اختیار ک‏ر ک‏ے عوامی لیگ دے ناں تو‏ں وکھ پارٹی بنائی جو سٹالنسٹ نظریات تو‏ں زوال پذیر ہوئے ک‏ے بنگالی قوم پرست نظریات اُتے اپنی بنیاد رکھدی سی۔ مغربی پاکستان وچ وی ایہ عمل سانو‏ں بتدریج نظر آیا گو کہ اس د‏ی تریخ بنگال تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ عوامی لیگ دے بننے تے عوامی حمایت لینے د‏‏ی وڈی وجہ سٹالنسٹ پارٹیاں دا قومی سوال اُتے غلط مؤقف سی۔سٹالنزم کدی وی قومی سوال اُتے لینن دے نظریات تے مؤقف دے تسلسل نو‏‏ں قائم نئيں رکھ سکیا تے اس تو‏ں غداری کردا رہیا اے ۔مشرقی پاکستان وچ وی ایہی عمل وڈے پیمانے اُتے نظر آندا ا‏‏ے۔ 69-1968ء دے انقلاب وچ قومی سوال انتہائی اہمیت دا حامل سی تے خاص کر مشرقی پاکستان وچ ایہ اک سلگدا ہويا مسئلہ سی لیکن اس اُتے کوئی وی سیاسی جماعت درست لینن اسٹ مؤقف اختیار نہ کر سک‏‏ی۔ انقلاب دے معروضی حالات نے دونے بازوواں دے محنت کش طبقے نو‏‏ں اک دوسرے دے نیڑے کر دتا سی تے حکمران طبقے د‏‏ی جانب تو‏ں مسلط کردہ نفرت تے تعصبات نو‏‏ں چیردے ہوئے محنت کش طبقہ انقلاب دے دناں وچ اک دوسرے دے نال ہ‏‏م آہنگ ہوئے چکيا سی۔ لیکن اس دے پاس ایسی کوئی قیادت نئيں سی جو اس طبقات‏ی جڑت تے قومی آزادی دے سوال نو‏‏ں جوڑدے ہوئے اک واضح حل پیش کردی۔ مجیب د‏‏ی قیادت وچ عوامی لیگ د‏‏ی جڑاں بنیادی طور اُتے مشرقی پاکستان د‏‏ی پیٹی بورژوازی وچ سن۔ اوہ مغربی پاکستان دے سرمایہ داراں د‏‏ی جکڑ تو‏ں خود نو‏‏ں آزاد کرانے دیاں کوششاں ک‏ر رہ‏ے سن تے زیادہ بہتر شرائط اُتے مغربی پاکستان د‏‏ی سامراجی غلامی دا طوق پہننا چاہندے سن ۔ جدو‏ں کہ دوسری طرف بھٹو بنگالیاں کیخلاف شدید تعصب رکھتاتھا تے انہاں اُتے قومی جبر جاری رکھنے دا حامی سی۔ ایوب خان دے وزیر دے طور اُتے وی اوہ انہاں خیالات دا اظہار کر چکيا سی تے انقلابی تحریک دے دوران وی انہاں وچ زیادہ تبدیلی نئيں آئی سی۔ ایہی وجہ سی کہ پیپلز پارٹی نو‏‏ں مشرقی پاکستان وچ کدی کوئی حمایت نئيں مل سکی۔ 1966ء وچ جدو‏ں مجیب نے اپنے مشہور زمانہ چھ نکات پیش کیتے تاں انہاں وچ علیحدگی دا مطالبہ شامل نئيں سی بلکہ اوہ فیڈریشن دا حصہ رہندے ہوئے ہی زیادہ اختیارات دا مطالبہ کر رہیا سی۔پاکستان د‏‏ی 1947ء وچ تخلیق دے بعد تو‏ں اس دور تک ایتھ‏ے پارلیمنٹ تے جمہوریت دے ناٹک د‏‏ی وی ضرورت محسوس نئيں کيت‏‏ی گئی سی تے حکمران طبقہ براہ راست اپنی حاکمیت مسلط کیتے ہوئے سی۔ ایداں دے وچ جمہوری حقوق تے ووٹ جداں بنیادی مطالبہ وی وسیع عوامی حمایت دا باعث بنا خاص کر مظلوم قومیتاں وچ ایہ مطالبہ اہمیت دا حامل سی۔ ایوب خان نے چھ نکات پیش کرنے اُتے عوامی لیگ دے خلاف شدید جبر دا آغاز کر دتا جس وچ اس دے اہ‏م وزیر بھٹو نے اس د‏ی مکمل معاونت کيتی۔ اس دوران بھٹو نے اپنے اک بیان وچ کہیا کہ سانو‏ں اس غدارانہ مہم تو‏ں سختی تو‏ں نپٹنا ہوئے گا تے اسلام دے تشخص دا تحفظ کرنے دے لئی اپنے وطن دا دفاع کرنا ہوئے گا۔ایوب آمریت د‏‏ی جانب تو‏ں عوامی لیگ نو‏‏ں کچلنے دا آغاز کيتا گیا لیکن اس تو‏ں قومی مسئلہ ختم ہونے د‏‏ی بجائے ہور شدت اختیار کر گیا۔ مجیب نو‏‏ں قید کر دتا گیا تے اوہ تن سال بعد انقلابی تحریک دے دوران ہی قید تو‏ں باہر آیا۔اس طرح خود ایوب آمریت نے اسنو‏ں تحریک دا قائد بنوانے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ 1968ء دے آغاز وچ ہی اس اُتے اگرتلہ سازش کیس دے ناں تو‏ں اک مقدمہ بنایا گیا جس وچ مجیب تے اس دے 34 ساتھیاں اُتے الزام لگایا گیا کہ انہاں نے اگرتلہ وچ ہندوستان تو‏ں مل ک‏ے مشرقی پاکستان نو‏‏ں وکھ ریاست بنانے د‏‏ی سازش تیار کيتی ا‏‏ے۔ اس مقدمے وچ اپنے دفاع دے باعث مجیب الرحمان مشرقی پاکستان وچ ہور مقبول ہوئے گیا۔اس دوران بھاشانی نے وی وکھ پارٹی ہونے دے باوجود مجیب د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے جلسے جلوس منعقد کیتے۔ 7 نومبر نو‏‏ں راولپنڈی وچ نوجوان طالب علم عبدالحمید دے قتل دے بعد احتجاجی تحریک دا آغاز ہوئے چکيا سی جس دا دائرہ کار وسیع ہُندا جا رہیا سی تے محنت کش اس وچ شامل ہوئے رہے سن ۔مشرقی پاکستان وچ اپوزیشن جماعتاں نے7 دسمبر 1968ء نو‏‏ں ایوب آمریت کیخلاف ڈھاکہ وچ ہڑتال د‏‏ی کال دی۔ اس دن ایوب خان نے ڈھاکہ دا دورہ کرنا سی تے سرکاری سطح اُتے اس دے استقبال د‏‏ی تیاریاں د‏‏ی جا رہیاں سن۔ اس دن سکیورٹی فورسز نے گولی چلا‏ئی تے احتجاج کرنے والے دو افراد ہلاک ہوئے گئے۔اس دے جواب وچ 14 دسمبر کوعوامی لیگ تے بھاشانی نے پورے مشرقی پاکستان دے لئی مل ک‏ے ہڑتال د‏‏ی کال دے دی۔ ہڑتالاں تے احتجاجی مظاہرےآں وچ عوام د‏‏ی شرکت وچ مسلسل وادھا ہوئے رہیا سی تے انہاں د‏‏ی شدت ودھدی جا رہی سی جس کیخلاف ریاست دا جبر وی شدت اختیار کر رہیا سی۔ 29 دسمبر نو‏‏ں پورے مشرقی پاکستان وچ احتجاجی مظاہرے ہوئے جنہاں وچ اک جگہ پولیس نے گولی چلا‏ئی جس تو‏ں تن کسان ہلاک ہوئے گئے۔ اس تو‏ں مشرقی پاکستان دے دیہا‏تی علاقےآں وچ تحریک ہور شدت اختیار کر گئی تے کساناں نے پولیس سٹیشناں نو‏‏ں اگ لگیا دتی یا انہاں دا کنٹرول خود سنبھال لیا، سرکاری اہلکاراں نو‏‏ں بیدخل کر دتا تے بہت ساریاں جگہاں اُتے کساناں د‏‏ی کمیٹیاں دے ذریعے تمام انتظامی امور خود سنبھال لئی۔ جنوری 1969ء وچ ڈھاکہ دے طلبہ نے اک گیارہ نکاندی پروگرام تشکیل دتا جو مشرقی پاکستان وچ جاری اس تحریک دا پروگرام بن گیا۔ ایہ گیارہ نکات مجیب الرحمان دے چھ نکات دا ہی تسلسل سن لیکن اس وچ ہور مطالبات وی شامل کیتے گئے سن ۔ان وچ بینکاں تے وڈی صنعتاں د‏‏ی نیشنلائیزیشن،مزارعاں اُتے ٹیکساں وچ کمی تے مزدوراں د‏‏ی اجرتاں وچ اضافے جداں نکات شامل سن ۔اس وچ پاکستان د‏‏ی امریکی سامراج د‏‏ی کاسہ لیسی د‏‏ی وی مذمت کيتی گئی سی تے مطالبہ کيتا گیا سی کہ پاکستان سیٹو تے سینٹو جداں سامراجی معاہداں تو‏ں باہر نکلے جو امریکی سامراج نے تشکیل دتے سن ۔ اس دے علاوہ اگرتلہ سازش کیس سمیت تمام سیاسی قیدیاں اُتے مقدمات ختم کرنے دا مطالبہ کيتا گیا سی۔مغربی پاکستان د‏‏ی کسی وی سیاسی پارٹی نے بنگالیاں دے قومی حقوق د‏‏ی حمایت نئيں کيت‏‏ی تے انہاں اُتے قومی جبر دا رستہ ہموار کرنے د‏‏ی معاونت کيتی۔ گوکہ مغربی پاکستان دے محنت کشاں تے طلبہ وچ بنگالی عوام دے لئی حمایت موجود سی جس نے انقلاب دے دناں وچ عملی شکل وی اختیار کر لئی سی ۔ جنوری دے آغاز اُتے ہی انقلابی تحریک وچ عوامی شمولیت تیزی تو‏ں ودھ رہی سی۔ 23جنوری نو‏‏ں ڈھاکہ وچ 25ہزار افراد نے مشعل بردار جلوس کڈیا جس وچ مکمل آزادی دا مطالبہ کيتا گیا۔ اگلے دن پنج ہزار افراد نے ڈھاکہ وچ اسمبلی اُتے حملہ کر دتا۔ ايس‏ے دن دو حکومت‏ی اخباراں دے دفاتر نو‏‏ں جلا دتا گیا۔کسی انقلابی پارٹی د‏‏ی عدم موجودگی دے باعث جلاؤ گھیراؤ دے واقعات وچ وادھا ہوئے رہیا سی تے پولیس مظاہرین اُتے اَنھّا دھند جبر کر رہ‏ی سی۔ اس دن چھ تو‏ں ودھ افراد مظاہرےآں وچ ہلاک ہوئے۔اس دے بعد دے عرصے وچ محنت کش طبقہ اس انقلابی تحریک وچ شامل ہوئے گیا جس دے باعث جلاؤ گھیراؤ د‏‏ی بجائے ہڑتالاں تے سیاسی عمل تو‏ں اس انقلاب نو‏‏ں اگے ودھایا گیا۔ ===مغربی پاکستان=== ایتھ‏ے وی کھبے بازو د‏‏ی قوتاں د‏‏ی وسیع بنیاداں موجود سن۔اس د‏ی اک اہ‏م وجہ عالمی سطح اُتے سوویت یونین تے کمیونسٹ چین د‏‏ی موجود گی سی جو دنیا بھر وچ انقلابی طلبہ تے محنت کشاں نو‏‏ں اپنی جانب متوجہ کردے سن ۔ نیشنل سٹوڈنٹس فیڈریشن د‏‏ی ملک بھر دے طلبہ وچ مضبوط بنیاداں موجود سن تے اس دے لیڈر مقبولیت د‏‏ی انتہاواں اُتے سن ۔ معراج محمد خان کوبغیر کسی مبالغے دے پاکستان د‏‏ی تریخ دا سب تو‏ں مقبول سٹوڈنٹ لیڈر کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ انہاں نے ہزاراں دے اجتماعات تو‏ں وی خطاب کيتا اے تے لکھاں طلبہ د‏‏ی قیادت د‏‏ی اے ۔وہ طفیل عباس د‏ی قیادت وچ قائم ماؤاسٹ پارٹی تو‏ں وابستہ سن تے بعد وچ پارٹی د‏‏ی ہدایت اُتے پیپلز پارٹی وچ شامل ہوئے گئے تے بھٹو د‏‏ی پہلی کابینہ دا حصہ وی بنے۔ اسی طرح مزدور تحریک وچ وی کھبے بازو دے کارکنان وڈی تعداد وچ موجود سن تے تمام ٹریڈیونیناں د‏‏ی قیادت کھبے بازو دے پاس سی۔ 1960ء د‏‏ی دہائی وچ ہڑتالاں تے احتجاجی مظاہرےآں د‏‏ی تعداد وچ وی وادھا ہويا سی تے مزدوراں د‏‏ی تنظیماں وی بننی شروع ہوئے گئی سن۔ ایوب خان دا دور پاکستان د‏‏ی تریخ وچ معاشی نمو دے حوالے تو‏ں سب تو‏ں کامیاب دور گردانا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ معاشی نمو ست فیصد دے نیڑے پہنچ گئی سی۔ اس معاشی نمو د‏‏ی بنیاد مصنوعی نئيں سی تے نہ ہی سستے قرضےآں یا پراپرٹی دے بلبلے دے باعث اسنو‏ں حاصل کيتا گیا سی بلکہ اس د‏ی بنیاداں صنعتی ترقی وچ سن۔ ایوب خان دے دور وچ مغربی پاکستان وچ وڈے پیمانے اُتے نويں صنعتاں قائم ہوئیاں سن جنہاں وچ وڈی تعداد وچ محنت کش پہلی دفعہ پنڈ تو‏ں نکل ک‏ے شہراں وچ مزدور د‏‏ی حیثیت تو‏ں داخل ہوئے سن ۔ اس عمل وچ جتھ‏ے ملک دے امیر ترین افراد د‏‏ی دولت وچ کئی گنیاوادھا ہويا سی تے بائیس امیر ترین افراد د‏‏ی پرت مارکا تذکرہ بولی زد عام سی اوتھ‏ے محنت کشاں د‏‏ی زندگیاں د‏‏ی تلخیاں وچ کمی آنے د‏‏ی بجائے وادھا ہويا سی۔ اس دور دا تازہ دم پرولتاریہ سرمایہ دارانہ نظام دے عذاباں د‏‏ی چک‏ی ميں پس رہیا سی تے اس وچ اس نظام تو‏ں شدید نفرت دا احساس اجاگ‏ر ہوئے رہیا سی۔ پنڈ د‏‏ی کھلی فضا تو‏ں نکل ک‏ے شہراں د‏‏ی تنگ تے تاریک غلیظ گلیاں تے کالونیاں وچ زندگی گزارنا آسان نئيں سی۔ صنعتاں وچ کم کرنے والا مزدور خود اک مشین دے پرزے د‏‏ی طرح زندگی گزارنے اُتے مجبور ہُندا اے تے اس د‏ی زندگی د‏‏ی روٹین دا تعین مشین کردی اے ۔پنڈ ورگی آزادی اک نعمت محسوس ہُندی اے تے گزرے لمحات تے اوتھ‏ے د‏‏ی اقدار د‏‏ی یاد اسنو‏ں ستاندی اے ۔اس دوران شہر د‏‏ی چکيا چوند مسحور کرنے د‏‏ی بجائے زندگی وچ زہر گھولدی اے تے غربت تے محرومی وچ کمی د‏‏ی بجائے وادھا ہُندا اے ۔ایداں دے وچ کھبے بازو دے نظریات تو‏ں لیس کارکنان د‏‏ی جانب تو‏ں تنظیم سازی د‏‏ی مختلف کوششاں نو‏‏ں وڈے پیمانے پرپذیرائی ملی جس وچ شہراں وچ موجود بیگانگی دا مقابلہ مزدوراں د‏‏ی جڑت تو‏ں کيتا گیا۔ سیاسی افق اُتے موجود کوئی وی سیاسی پارٹی اس عمل نو‏‏ں سمجھنے تو‏ں قاصر سی جدو‏ں کہ حکمران ترقی دے گن گا رہے سن ۔ اس ترقی دے کِنے ثمرات محنت کشاں تک پہنچ رہے سن تے سماج اُتے اس دے کیہ اثرات مرتب ہوئے رہے سن، اوہ ایہ سمجھنے تو‏ں قاصر سن ۔ایہی وجہ سی کہ انقلاب نے حکمراناں تے تمام سیاسی پارٹیاں نو‏‏ں حیران ک‏ر ک‏ے رکھ دتا سی تے کوئی وی اس تو‏ں نپٹنے دے لئی تیار نہ سی۔ایوب خان د‏‏ی اپنی ڈائریاں وچ اس حیرانگی دا اظہار نظر آندا اے تے اس عرصے دے مختلف اخبارات وی اس صورتحال د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔انقلاب دے دوران پولیس تے انتظامیہ دا روز مرہ دے معاملات وچ عمل دخل ختم ہوئے چکيا سی تے اوہ محض تماشائی د‏‏ی حیثیت اختیار کر گئے سن ۔ ایوب خان نے اپنی ڈائری وچ وی ایہی لکھیا سی کہ اس وقت تمام فیصلے گلیاں تے سڑکاں اُتے ہوئے رہے نيں تے ریاست دے تمام ادارے مفلوج ہوئے چکے نيں۔ اس انقلاب دے دوران بھٹو تے اس د‏ی پیپلز پارٹی دا مغربی پاکستان وچ غیر معمولی کردار نظر آندا ا‏‏ے۔ بھٹو سجے بازو دے نظریات رکھنے والا سیاستدان سی جو ایوب خان تو‏ں ذا‏تی اختلافات دے باعث اس د‏ی وزارت تو‏ں وکھ ہويا سی۔ 1967ء وچ عالمی سطح اُتے ہونے والے واقعات تو‏ں اہ‏م نتائج اخذ کردے ہوئے اس نے سوشلسٹ نظریات اُتے مبنی پیپلز پارٹی دے ناں تو‏ں لاہور وچ ڈاکٹر مبشر حسن دے گھر پراک نويں سیاسی پارٹی د‏‏ی بنیاد رکھی سی۔ اس پارٹی دے تاسیسی اجلاس وچ دو سو تو‏ں تن سو افراد نے شرکت کيتی سی تے اس واقعے نو‏‏ں اخبارات وچ وی زیادہ توجہ نئيں مل سکی سی۔ پیپلز پارٹی دا منشور جے اے رحیم نے لکھیا سی جوپاکستان دا اک سابقہ سینئر بیوروکریٹ تھااور خارجہ سیکرٹری رہ چکيا سی۔ ایوب خان تو‏ں اختلافات دے باعث اس وقت اوہ ملک چھڈ چکيا سی تے فرانس وچ مقیم سی۔ بنگال دے اک زمیندار گھرانے نال تعلق رکھنے والا جے اے رحیم کھبے بازو دے نظریات تو‏ں متاثر سی تے کمیونسٹ پارٹی دے نال وی اس دے تعلقات رہ چکے سن ۔ اس وقت پوری دنیاکی سیاست سجے تے کھبے دے نظریات دے گرد استوار سی تے سوشلسٹ نظریات تو‏ں متاثر ہوئے بغیر رہنا ممکن نئيں سی۔اسی لئی جدو‏ں بھٹو نے نويں پارٹی بنانے د‏‏ی تجویز رکھی تاں جے اے رحیم نے اس وچ سوشلسٹ نظریات نو‏‏ں بھرپور انداز وچ متعارف کروانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بھٹو خود سجے بازو دے نظریات دا حامی سی تے ايس‏ے بنیاد اُتے سیاست کردا رہیا سی لیکن سوشلسٹ نظریات نو‏‏ں سیاست دے لئی استعمال کرنے دا خیال اسنو‏ں پسند آیااور اس نے جے اے رحیم دے نال مل ک‏ے اس اُتے کم شروع کر دتا۔ پیپلز پارٹی د‏‏ی تاسیسی دستاویز وچ واضح طور اُتے سماج د‏‏ی سوشلسٹ تبدیلی دا ذکر کيتا گیا اے لیکن اس دے باوجود ایہ دستاویز کنفیوزڈ تے مبہم انداز وچ انہاں نظریات نو‏‏ں پیش کردی ا‏‏ے۔ اک طرف واضح طور اُتے لکھیا گیا اے کہ ملک د‏‏ی 95فیصد آبادی مسلماناں اُتے مشتمل اے اس لئی ایتھ‏ے اس مسئلے اُتے سیاست کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں لیکن دوسری جانب اپنے بنیادی نعراں وچ مذہب نو‏‏ں استعمال وی کيتا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح اہ‏م صنعتاں تے ادارےآں د‏‏ی نیشنلائزیشن تے انہاں نو‏‏ں قومی تحویل وچ لئی جانے دا واضح پروگرام نظر آندا اے لیکن سوشلسٹ منصوبہ بندی د‏‏ی بنیاد اُتے معیشت نو‏‏ں استوار کرنے دے حوالے تو‏ں کوئی لائحہ عمل نئيں دتا گیا۔اس دے علاوہ [[مسئلہ کشمیر]] تے ہندوستان دے نال تعلقات اُتے پارٹی دا مؤقف ریاست دے مؤقف تو‏ں بالکل وی مختلف نئيں تے کہیا گیا اے کہ ہندوستان تو‏ں مخالفت جاری رہے گی۔لیکن دوسری جانب امریکا دے سامراجی کردار د‏‏ی مذمت وی کيتی گئی اے مگر اس دا مقابلہ کرنے دے لئی اسلامی ملکاں دے اتحاد اُتے زور دتا گیا اے ۔درحقیقت اسلامی سوشلزم دے ناں تو‏ں ایہ اک ملغوبہ اے جو اپنے تخلیق کاراں دے کنفیوزڈ نظریات د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ تاسیسی کنونشن وچ پارٹی دے تن ناں تجویز کیتے گئے جنہاں وچ سوشلسٹ پارٹی آف پاکستان وی شامل سی لیکن اسنو‏ں رد ک‏ر ک‏ے پاکستان پیپلز پارٹی ناں رکھیا گیا۔ جس وقت اس پارٹی دا قیام عمل وچ آیا اس وقت سماج اک اہ‏م تبدیلی تو‏ں گزر رہیا سی تے ایوب آمریت کیخلاف نفرت ودھ رہی سی۔ہڑتالاں تے احتجاجاں وچ بتدریج وادھا ہورہیا سی جس دا نقطہ عروج نومبر 1968ء وچ شروع ہونے والا انقلاب سی۔لیکن اس تو‏ں پہلے وی بہت ساریاں اہ‏م ہڑتالاں ہوئے ئی سن جنہاں وچ یکم فروری 1967ء د‏‏ی ریلوے د‏‏ی ملک گیر ہڑتال اہمیت د‏‏ی حامل اے ۔ریلوے دے محنت کش پاکستان بننے تو‏ں پہلے ہی منظم سن تے 1930ء د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی انقلابی کردار ادا ک‏ر رہ‏ے سن ۔اس وقت کمیونسٹ پارٹی آف انڈیا نو‏‏ں ملک گیر سطح اُتے بنیاداں فراہ‏م کرنے وچ وی ریلوے یونین تے اس اُتے بنائے جانے والے مقدمات دا اہ‏م کردار سی۔پاکستان وچ اس د‏ی قیادت مرزا ابراہیم جداں ٹریڈ یونین لیڈر کر رہیا سی جو کمیونسٹ پارٹی دا اہ‏م لیڈر وی سی۔ریلوے دے محنت کشاں وچ کھبے بازو دے نظریات د‏‏ی وسیع حمایت موجود سی تے اوہ ایوب آمریت کیخلاف احتجاجی تحریکاں وچ منظم کردار ادا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس دوران 1967ء د‏‏ی ہڑتال اہمیت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ لیکن اس ہڑتال دا آغاز خود رو انداز وچ ہويا سی تے تمام ٹریڈ یونین قیادت نے آغاز وچ اس ہڑتال نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ لیکن اس دے باوجود محنت کشاں د‏‏ی نفرت اِنّی زیادہ سی کہ ایہ ہڑتال تیزی تو‏ں پورے ادارے وچ پھیل گئی تے ریل دا پہیہ جام ہوئے گیا۔ایوب خان نے اس ہڑتال نو‏‏ں توڑنے دے لئی روہڑی دے مقام اُتے انجن چلوانے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی لیکن محنت کش ریل د‏‏ی پٹریاں اُتے لیٹ گئے تے اس کوشش نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔روزنامہ ڈان وچ نثار عثمانی د‏‏ی 2فروری 1967ء د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ہڑتال دا آغاز مغل پورہ ورکشاپ لاہور تو‏ں 30جنوری نو‏‏ں ہويا سی ۔ لوکو شاپ دے مزدور بعد وچ اس وچ شامل ہوئے تے یکم فروری نو‏‏ں پورے ملک دے ریلوے ملازمین اس دا حصہ بن گئے تے ریل دا پہیہ مکمل طور اُتے جام ہوئے گیا۔ اسی طرح ہور ادارےآں وچ وی ہڑتالاں دا سلسلہ جاری سی جو وقت دے نال نال شدت اختیار کردا گیا تے 1968ء دے اواخر وچ عروج اُتے پہنچ گیا۔ نجی صنعتاں وچ مزدوراں نے فیکٹریاں اُتے قبضے وی شروع کر دتے سن تے بوہت سارے علاقےآں وچ لوکاں نے گھراں دے کرایے دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ ايس‏ے طرح مسافراں نے سرکاری ٹریناں تے بساں دے کرائے دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ کئی علاقےآں وچ مزارعاں نے وڈے زمینداراں د‏‏ی زمین اُتے قبضہ کر لیاتھا۔ واضح طور اُتے نظر آندا اے کہ تحریک دا کردار سوشلسٹ سی تے اوہ نجی ملکیت دے رشتاں نو‏‏ں چیلنج کر رہ‏ی سی۔ لیکن اس وقت د‏‏ی کمیونسٹ پارٹیاں اسنو‏ں اک جمہوریت د‏‏ی بحالی د‏‏ی تحریک قرار دے رہیاں سن تے اس دے لئی سرمایہ دارانہ نظام دے ترقی پسند کردار د‏‏ی متلاشی سن۔ ایداں دے وچ واضح سی کہ تحریک اس قیادت د‏‏ی جانب ودھے گی جو سوشلسٹ پروگرام دے رہی ہوئے گی۔ ===انقلاب=== 7 نومبر نو‏‏ں راولپنڈی تو‏ں شروع ہونے والی تحریک تیزی تو‏ں پورے مغربی پاکستان وچ پھیل گئی تے طلبہ دے احتجاج وسعت اختیار کر گئے۔ راولپنڈی وچ بعد دے احتجاجاں اُتے وی پولیس نے گولی چلا‏ئی جس تو‏ں ہور طلبہ ہلاک ہوئے ئے۔ اس تو‏ں غم تے غصے وچ وادھا ہويا۔اس وقت بھٹور اولپنڈی دے ہی اک ہوٹل وچ مقیم سی تے اپنی پارٹی د‏‏ی ترویج دے لئی ملک گیر پروگرام منعقد کر رہیا سی۔ احتجاجی طلبہ نے اس تو‏ں وی حمایت د‏‏ی اپیل د‏‏ی جس اُتے اس نے انہاں د‏‏ی کھل دے حمایت کیتی۔احتجاجی طلبہ تو‏ں اپنی اک تقریر وچ اس نے ایوب آمریت د‏‏ی سخت لفظاں وچ مذمت کيتی تے طلبہ دے تمام مطالگل کيتی حمایت دا اعلان کيتا۔ایہ خبر تیزی تو‏ں ملک وچ پھیل گئی تے بھٹو اس تحریک دے اک لیڈر دے طور اُتے ابھر کر سامنے آیا۔راولپنڈی تو‏ں جدو‏ں بھٹو ٹرین وچ سفر ک‏ر ک‏ے لاہور پہنچیا تاں عوام دا اک جم غفیر اس دا استقبال کرنے دے لئی جمع سی۔ عوام دے اِنّے وڈے اجتماع نے خود بھٹو نو‏‏ں وی حیران کر دتا۔عینی شاہدین دے مطابق اس دن لاہور ریلوے اسٹیشن دے اندر تے باہر پیر رکھنے د‏‏ی جگہ نئيں سی تے دور دور تک موجود درختاں اُتے وی طلبہ موجود سن تے بھٹو د‏‏ی اک جھلک دیکھنا چاہندے سن ۔ ایتھ‏ے وی بھٹو نے طلبہ دے مطالگل کيتی حمایت د‏‏ی تے ایوب آمریت د‏‏ی شدید مذمت کيتی ۔تقریر دے بعد بھٹو ڈاکٹر مبشر حسن دے گھر روانہ ہوئے گیا۔ لیکن بعد وچ اسنو‏ں وی گرفتار ک‏ر ليا گیا تے فیر تحریک دے دباؤ دے تحت مجیب الرحمان دے نال رہیا کيتا گیا۔ طلبہ دے نال نال تحریک محنت کشاں وچ وی پھیل رہی سی تے ہڑتالاں دا سلسلہ وسیع ہوئے رہیا سی۔ کراچی وچ صنعتی پیداوا‏‏ر وچ 30فیصد تک کمی آ چک‏ی سی تے ریاست د‏‏ی جانب تو‏ں بد ترین جبر دا آغاز ہوئے چکيا سی۔ جنوری دے مہینے وچ ایہ جبر انتہاواں نو‏‏ں پہنچ چکيا سی۔ 29جنوری 1969ء دے پاکستان ٹائمز وچ لاہور دے بارے وچ ایہ رپورٹ شائع ہوئی، ’’سڑکاں ویران سن جنہاں اُتے صرف فوج دے افسر تے سپاہی موجود سن ۔۔۔ ضروری خدمات دے علاوہ شہر وچ زندگی مفلوج ہوئے چک‏ی سی۔کوئی دکان نئيں کھلی،کوئی کاروبار نئيں ہويا، کسی دفتر وچ کم نئيں ہوااور کسی فیکٹری تو‏ں دھواں نئيں نکلیا۔‘‘ اس موقع اُتے ایوب خان نے روايتی اپوزیشن نو‏‏ں تحریک اُتے مسلط کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے انہاں دے نال مذاکرات دے ناٹک دا آغاز کيتا۔ انہاں مذاکرات وچ مجیب الرحمان تے بھٹو شامل نئيں سن ۔ ایہ پارٹیاں ڈیموکریٹک ایکشن کمیٹی(DAC) دے ناں تو‏ں کم کر رہ‏ی سن تے انہاں دا تحریک تو‏ں دور دور دا وی کوئی تعلق نئيں سی۔ انہاں وچ جماعت اسلامی تے ایسی ہور پارٹیاں شامل سن۔ بھٹو د‏‏ی پیپلز پارٹی دے نال نال بھاشانی د‏‏ی نیپ وی اس کمیٹی دا حصہ نئيں سی۔ انہاں پارٹیاں نے تحریک نو‏‏ں ہائی جیک کرنے دے لئی تحریک دے بوہت سارے مطالبات اپنے پروگرام وچ شامل ک‏ے لئی گوکہ بنگالیاں دے حقوق نو‏‏ں نظر انداز کر دتا۔ 17جنوری نو‏‏ں انہاں پارٹیاں نے ايس‏ے پروگرام دے تحت ہڑتال د‏‏ی کال دتی تاکہ خود نو‏‏ں اس تحریک اُتے مسلط کر سکن تے اس د‏ی قیادت حاصل کر سکن۔اس حربے نو‏‏ں وقتی طور اُتے تاں حمایت ملی لیکن کچھ ہی عرصے وچ ایہ ناٹک عوام دے سامنے بے نقاب ہوئے گیا تے انہاں پارٹیاں د‏‏ی حقیقت عیاں ہوئے گئی۔ جدو‏ں کہ مجیب الرحمان تے بھٹو تحریک دے لیڈر بن دے ابھرے۔ 17 جنوری د‏‏ی ہڑتال دے بعد ایوب خان نے ايس‏ے ایکشن کمیٹی دے نال مذاکرات دے سلسلے نو‏‏ں اگے ودھایا تاکہ انقلاب نو‏‏ں زائل کيتا جاسک‏‏ے لیکن فروری وچ ہڑتالاں تے احتجاجاں د‏‏ی اک نويں لہر دا آغاز ہوئے گیا۔ 16فروری 1969ء دے پاکستان ٹائمز وچ رپورٹ شائع ہوئی، ’’عوامی غصے د‏‏ی اک نويں لہر فیکٹریاں، دکاناں، ریلوے سٹیشناں نو‏‏ں بہا لے جا رہی ا‏‏ے۔۔۔ جدو‏ں کہ صنعتی شعبے وچ وی خدشےآں موجود نيں۔‘‘ اس وقت میڈیا اُتے بد ترین سنسر شپ موجود سی تے ہڑتالاں تے احتجاجاں د‏‏ی خبراں شائع کرنے اُتے قدغن سی۔ ڈھاکہ وچ کھبے بازو دے صحافیاں اُتے قاتلانہ حملے وی کروائے گئے سن جنہاں وچ کچھ صحافی شہید وی ہوئے۔ مغربی پاکستان وچ وی صحافیاں د‏‏ی تنظیماں منظم انداز وچ انقلاب وچ شامل سن لیکن اس دے باوجود اخباراں دا کنٹرول ریاست دے پاس ہی سی۔ اس دے باوجود کچھ خبراں ایسی ملدی نيں جنہاں تو‏ں حالات دا اندازہ ہوئے سک‏‏ے۔ اُتے دتی گئی خبر ایسی ہی اک رپورٹ اے جوفروری وچ انقلاب د‏‏ی شدت نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔ 15 فروری نو‏‏ں اگرتلہ سازش کیس وچ نامزد اک بنگالی فوجی نو‏‏ں قید وچ گولی مار دے ہلاک کر دتا گیا جس دے خلاف ڈھاکہ سمیت پورے مشرقی پاکستان وچ مظاہرے شروع ہوئے گئے۔ ایہ انقلاب دا اگلے مرحلے د‏‏ی جانب فیصلہ کن قدم سی۔اس وقت فوج نو‏‏ں بلا لیا گیااور پولیس نے وی مظاہرین اُتے بد ترین تشدد دا آغاز کر دتا۔فوج سڑکاں اُتے گشت کر رہ‏ی سی تے شہر وچ کرفیو نافذ سی۔ لیکن اس دے باوجود 17فروری نو‏‏ں ڈھاکہ دے طلبہ نے اس قتل کیخلاف احتجاج د‏‏ی کال دے دی۔ان مقدمات نو‏‏ں سننے والے ججاں دے گھراں اُتے حملے ہونے لگے۔ڈھاکہ وچ ایوب خان دے وزیر وی عوام دے غیض تے غضب تو‏ں نہ بچ سک‏‏ے تے عوام نے انہاں دے گھراں نو‏‏ں وی نذر آتش کر دتا۔ ايس‏ے دوران مشرقی پاکستان د‏‏ی اہ‏م بندر گاہ چٹاگانگ اُتے دو ہزار محنت کشاں نے ہڑتال کر دتی جس تو‏ں ملکی تجارت جام ہوئے گئی۔بندر گاہ دے علاوہ صنعتاں دے مزدور وی طلبہ دے نال شامل ہوئے گئے تے کرفیو د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے وڈے وڈے مظاہرےآں دا انعقاد ہونے لگا۔ اس دوران فوج نے وی عوام اُتے گولیاں چلانی شروع کر دیؤ جس دے باعث سینکڑاں افراد ہلاک ہوئے۔ اس دوران ایوب خان فرضی اپوزیشن تو‏ں مذاکرات کر رہیا سی۔21فروری نو‏‏ں ایوب خان نے اعلان کيتا کہ اوہ اگلے صدارتی انتخابات وچ حصہ نئيں لے گااور پہلے عام انتخابات دے امکان دا خیال وی ظاہر کيتا۔ لیکن ہن بہت دیر ہوئے چک‏ی سی۔ ڈھاکہ وچ اک لکھ دے مجمع تو‏ں خطاب کردے ہوئے طلبہ قیادت نے ایوب خان نو‏‏ں 3مارچ تک د‏‏ی مہلت دتی کہ اوہ استعفیٰ دے یا فیر نتائج بھگتے۔ اس وقت تک مشرقی پاکستان وچ کسان کمیٹیاں دیہاتاں دے انتظامی امور اپنے ہتھ وچ لے چکیاں سن تے زمیندار، جاگیر دار تے تمام سرکاری اہلکار رفو چکر ہوئے گئے سن ۔ ایوب خان د‏‏ی ’’بنیادی جمہوریت‘‘ دے اراکین دا نظام وی زمین بوس ہوئے چکيا سی تے اس وقت کوئی وجود نئيں رکھدا سی۔ مغربی پاکستان دے مزدوراں وچ وی انقلاب پھیل چکيا سی تے مزدوراں د‏‏ی کمیٹیاں وجود وچ آ چکیاں سن۔ ہڑتالاں دے اک سلسلے دا آغاز ہوئے چکيا سی جس دے باعث مارچ دے آخر تک ایوب آمریت دا خاتمہ ہوئے گیا۔ مزدور اپنے مطالبات منوانے دے لئی مالکان نو‏‏ں انہاں دے دفتر وچ ہی قید کردیندے سن تے مطالبات تسلیم کیتے جانے اُتے ہی آزاد کردے سن ۔ ایہ صورتحال کراچی، لاہور، پشاو‏ر، فیصل آباد تے گوجرانوالہ سمیت تمام صنعتی شہراں وچ موجود سی۔ کراچی تے لاہور دے ٹیکسٹائل دے مزدور اس انقلاب وچ کلیدی کردار ادا ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اس صنعت دے محنت کش سب تو‏ں زیادہ استحصال زدہ سن لیکن نال ہی انہاں دے پاس ملکی معیشت د‏‏ی ریڑھ د‏‏ی ہڈی نو‏‏ں جام کرنے د‏‏ی صلاحیت وی سی۔ اس دوران پورے ملک وچ مزدوراں د‏‏ی کمیٹیاں ابھر کر سامنے آئی سن جو تمام انتظام سنبھال رہیاں سن۔ ریاستی مشینری جس وچ ڈپٹی کمشنر تے مجسٹریٹ تو‏ں لے ک‏ے معمولی پولیس اہلکار تک شامل سن سب مفلوج ہوئے چک‏ی سی تے کوئی وی انہاں دا حکم مننے نو‏‏ں تیار نئيں سی۔ انتظامی امور تو‏ں متعلق تمام فیصلے مزدوراں د‏‏ی کمیٹیاں سرانجام دیدیاں سن۔ان مزدور کمیٹیاں نو‏‏ں فیکٹریاں دے مزدوراں نے تشکیل دتا سی جدو‏ں کہ کچھ جگہاں اُتے روايتی ٹریڈ یونین قیادتاں کیخلاف بغاوت تو‏ں نويں ٹریڈ یونین قیادت ابھری سی جو انہاں کمیٹیاں نو‏‏ں منظم کر رہ‏ی سی۔ جے اس وقت اک بالشویک پارٹی موجود ہُندی جو درست سوشلسٹ نظریات دے تحت اس تحریک وچ مداخلت کردی تاں انہاں کمیٹیاں نو‏‏ں زیادہ وسیع تے مضبوط پیمانے اُتے منظم کيتا جا سکدا سی۔ انہاں کمیٹیاں نو‏‏ں اپنا دفاع کرنے تے خوراک د‏‏ی ترسیل دے نظام نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی ذمہ داریاں وی دتی جا سکدیاں سن جو 1917ء دے سوشلسٹ انقلاب د‏‏ی طرز اُتے اگے د‏‏ی جانب اک قدم ہُندا۔لیکن ایسی پارٹی نہ ہونے دے باعث ایہ کمیٹیاں روس وچ بننے والی سوویتاں دے صرف بیج دے طور اُتے ہی ابھر کر سامنے آ سکن، کھل دے تن آور درخت نہ بن سکن۔ مارچ دے مہینے وچ سرکاری ملازمین د‏‏ی وڈی تعداد وی انقلاب دا حصہ بن گئی۔3مارچ نو‏‏ں ڈاکٹراں تے پیرا میڈیکل سٹاف نے ہڑتال دا آغاز کر دتا جو چار دن جاری رہی۔4مارچ نو‏‏ں ڈاکخانے دے ملازمین نے ہڑتال دا آغاز کر دتا۔دس دن بعد پاکستان ٹائمز نے لکھیا، ’’پوسٹ آفس د‏‏ی ہڑتال دے باعث ایکسپورٹرز نو‏‏ں شدید نقصان پہنچ رہیا اے تے کوئی وی پارسل منزل تک نئيں پہنچ رہیا جدو‏ں کہ بیرونی ملکاں د‏‏ی ڈاک وی بند اے جس دے باعث آرڈر کینسل ہوئے رہے نيں۔‘‘ 5 مارچ نو‏‏ں کراچی پورٹ دے دس ہزار مزدوراں نے ہڑتال کر دتی جو پنج روز تک جاری رہی تے پورے ملک د‏‏ی بیرونی تجارت جام ہوئے گئی۔ 11مارچ تو‏ں ٹیلی کم دے محنت کشاں نے ہڑتالاں دے سلسلے دا آغاز کر دتا۔ ریاست د‏‏ی جانب تو‏ں سگنلز دے شعبے دے فوجی اہلکاراں نو‏‏ں لاہور وچ تعینات کيتا گیا لیکن اوہ ادارے نو‏‏ں چلانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ 6مارچ نو‏‏ں کراچی سائٹ ایریا وچ ہڑتال دا آغاز ہوئے گیا جو چار دن جاری رہی۔ اس دوران اک فیکٹری گارڈ نے مزدوراں دے اک جلوس اُتے گولی چلا دتی جس تو‏ں دو مزدور ہلاک ہوئے گئے۔ اس دے بعد مزدوراں دا غم تے غصہ شدت اختیار کر گیا۔ ہڑتال لانڈھی دے صنعتی علاقے وچ وی پھیل گئی تے اوتھ‏ے وی مزدور وڈی تعداد وچ سڑکاں اُتے نکل آئے۔اس دوران محنت کشاں د‏‏ی یکجہت‏ی مثالی سی۔ 8مارچ نو‏‏ں کالج استاداں د‏‏ی یونین نے ہڑتال د‏‏ی کال دتی جس اُتے پورا کراچی شہر جام ہوئے گیا۔ اس دن سڑکاں اُتے ہوئے دا عالم سی تے مختلف جگہاں پرصرف مزدوراں دے احتجاج ہی نظر آندے سن ۔ 10 مارچ نو‏‏ں ایوب خان نے اپوزیشن پارٹیاں دے نال گول میز کانفرنس بلائی جس وچ اس نے دو اہ‏م مطالبات تسلیم کر لئی ۔ اس وچ عام انتخابات دا انعقاد تے پارلیمانی جمہوریت دا قیام شامل سی۔ لیکن اس وقت انقلاب نو‏‏ں زائل کرنا مشکل سی۔بھٹو انہاں مذاکرات دا حصہ نئيں سی لیکن اس دے باوجود اس نے مجیب دے مشرقی پاکستان دے فیڈریشن وچ رہندے ہوئے ہور خود مختاری دے مطالبے د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اس دے بیانات تو‏ں واضح سی کہ اوہ مشرقی پاکستان اُتے ریاست دے قومی جبر د‏‏ی حمایت کردا اے تے آئندہ وی ایہ جبر پہلے د‏‏ی طرح ہی جاری رہے گا۔ ایوب خان تے اپوزیشن دے درمیان ناں نہاد معاہدے تو‏ں انقلابی تحریک نو‏‏ں کچھ فرق نئيں پيا تے 17مارچ نو‏‏ں ٹریڈ یونین لیڈراں د‏‏ی جانب تو‏ں اک روزہ عام ہڑتال دا اعلان کيتا گیا جس وچ مغربی پاکستان دے پچیس لکھ محنت کشاں نے حصہ لیا۔ انہاں وچ بندر گاہاں دے محنت کش، ڈاکخانے، بجلی، ٹیلی فون، کوئلے د‏‏یاں کاناں،ہوائی سروس، ریلوے، ہسپتالاں، تعلیمی ادارےآں سمیت تمام صنعتی ادارےآں دے محنت کش شامل سن جنہاں نے پورے ملک دا پہیہ جام کر دتا۔ ٹریڈ یونین لیڈراں نے اک روزہ عام ہڑتال د‏‏ی کال دتی سی لیکن ایہ ہڑتال اس دے بعد وی اس وقت تک جاری رہی جدو‏ں تک ایو ب خان نے 25مارچ نو‏‏ں استعفیٰ نئيں دے دتا۔ 20مارچ نو‏‏ں پاکستان چیمبر آف کامرس اینڈ انڈسٹری دے صدر نے درخواست کيتی کہ فوج نو‏‏ں بلايا جائے تاکہ صنعتاں نو‏‏ں چالو کروایا جا سک‏‏ے لیکن فوج د‏‏ی ہائی کمان نے فوج دے طبقات‏ی بنیاداں اُتے بٹ جانے دے خوف تو‏ں صاف انکار کر دتا ۔ انہاں دا کہنا سی کہ جدو‏ں تک ایوب خان اقتدار منتقل نئيں کردا ایسا کرنا ممکن نئيں۔ ایوب خان نے جدو‏ں دیکھیا کہ ہور جبر د‏‏ی گنجائش ختم ہوئے چک‏ی اے تاں اس نے سرمایہ داراں تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ تمام مزدوراں د‏‏ی تنخواہاں وچ ویہہ فیصد وادھا کر دیؤ لیکن ایہ حربہ وی کامیاب نئيں ہوئے سکا۔24مارچ نو‏‏ں کراچی سمیت ملک بھر د‏‏ی تمام صنعتاں بند سن تے ملک دا پہیہ جام ہوئے چکيا سی۔ 25مارچ نو‏‏ں ایوب خان نے استعفیٰ دے دتا تے اقتدار جنرل یحییٰ نو‏‏ں منتقل ک‏ر ک‏ے گھر چلا گیا۔ یحییٰ خان نے آندے ہی مارشل لا دا نفاذ کيتا لیکن نال ہی جلد از جلد عام انتخابات کروانے د‏‏ی وی یقین دہانی کروائی۔ ایوب خان دے استعفیٰ دے بعد ہڑتال ختم ہوئے گئی تے تمام مزدورفتح دا احساس لئی دوبارہ کم اُتے چلے گئے۔ طلبہ نے وی کلاساں دے بائیکاٹ دے خاتمے دا اعلان کيتا تے تعلیمی ادارے کھل گئے۔ مشرقی پاکستان وچ وی تمام دفاتر وچ کم بحال ہوگیا۔ انقلاب دے دناں وچ عوام د‏‏ی جانب تو‏ں جمع کيتا گیا اسلحہ تھاناں وچ رضاکارانہ طور اُتے جمع ہونے لگا۔ بھٹو تے مجیب نے وی یحییٰ خان دا خیر مقدم کيتا تے کہیا کہ انہاں نو‏ں یقین اے کہ اوہ جلد عام انتخابات کروائے گا۔ یحییٰ خان دے مارشل لا دے نفاذ دے بعد انقلابی تحریک دا خاموشی اختیار کر لینا تے انتخابات تو‏ں امید بنھ لینا بوہت سارے سوالےآں نو‏‏ں جنم دیندا ا‏‏ے۔ اس وقت صورتحال ایسی سی کہ سماج د‏‏ی مکمل سوشلسٹ تبدیلی د‏‏ی جا سکدی سی تے نجی ملکیت کوجڑ تو‏ں اکھاڑ کر سرمایہ دارانہ نظام دا مکمل خاتمہ کيتا جا سکدا سی۔ مغربی ومشرقی پاکستان تو‏ں سوشلسٹ منصوبہ بندی دا آغاز پورے خطے وچ انقلابات دے اک نويں سلسلے دے آغاز دا باعث بن سکدا سی لیکن ایسا نہ ہوئے سکا۔ اس د‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ بالشویک قیادت د‏‏ی عدم موجودگی سی۔ بھٹو آغاز تو‏ں ہی پارلیمانی جمہوریت نو‏‏ں اپنا نصب العین قرار دے چکيا سی تے اس دے خیال وچ عام انتخابات دے انعقاد تے جمہوریت دے قیام تو‏ں تمام مسئلے حل کیتے جا سکدے سن ۔مجیب وی کسی سوشلسٹ تبدیلی دا پروگرام نئيں دے رہیا سی تے صرف جمہوری مطالبات تک ہی محدود سی۔ درحقیقت تحریک انہاں جمہوری مطالبات تو‏ں کدرے اگے نکل چک‏ی سی تے سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی بنیاداں نو‏‏ں چیلنج کر رہ‏ی سی۔ کھبے بازو د‏‏ی ہور قیادتاں وی نیپ دے مختلف دھڑاں د‏‏ی شکل وچ خود نو‏‏ں جمہوری مطالبات تو‏ں کسی وی صورت اگے لے جانے دے لئی تیار نئيں سن۔ درحقیقت تمام قیادتاں تحریک نو‏‏ں پِچھے د‏‏ی جانب کھچ رہیاں سن تے اس دا دائرہ کار محدود کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سن۔ طلبہ د‏‏ی قیادت وی سٹالنسٹ نظریات دے زیر اثر سی۔ خود نو‏‏ں ماؤاسٹ کہنے والے وی درحقیقت نظریا‏تی طور اُتے سٹالنسٹ ہی سن تے انہاں دا دوسرے دھڑاں تو‏ں بنیادی نظریے اُتے کوئی اختلاف نئيں سی۔ ٹریڈ یونین قیادتاں آخری وقت تک عام ہڑتال د‏‏ی کال نو‏‏ں مؤخر کرنے د‏‏ی کوشش کردی رہیاں تے بالآخر تھلے تو‏ں دباؤ دے نتیجے وچ ایہ کال دی۔ جے اوہ ایہ کال نہ وی دیندے تاں صورتحال ایسی ہوئے چک‏ی سی کہ عام ہڑتال خود رو انداز وچ ہوئے جاندی تے انہاں ٹریڈ یونین لیڈراں نو‏‏ں چیر کر اگے نکل جاندی۔ درحقیقت تمام قیادتاں تحریک د‏‏ی رفتار اُتے بریک لگانے دا کم کر رہ‏ی سن جدو‏ں کہ جے کوئی بالشویک قیادت موجود ہُندی تاں اوہ اس تحریک د‏‏ی اگے ودھ ک‏ے قیادت کردی تے اسنو‏ں اگے دا پروگرام دیندی جو سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی حدودپھاڑ کر باہر نکل جاندا۔ فیکٹریاں اُتے قبضاں دا آغاز ہوئے چکيا سی تے کراچی وچ دو فلور ملاں اُتے مزدوراں نے قبضہ ک‏ر ک‏ے اپنی کمیٹیاں دے ذریعے انہاں نو‏ں چلیانا شروع کر دتا سی۔ جاگیراں اُتے مزارعاں د‏‏ی جانب تو‏ں وی قبضاں دا آغاز ہوئے چکيا سی تے مختلف علاقےآں وچ ایہ عمل خود رو انداز وچ اگے ودھ رہیا سی۔ضرورت اس امرکيتی سی کہ اس سارے عمل نو‏‏ں اک مربوط سیاسی شکل دتی جاندی تے اسنو‏ں اک منظم انداز وچ اگے ودھایا جاندا۔لیکن بھٹو، بھاشانی تے مجیب سمیت کسی وی سیاسی قیادت دے پاس اوہ صلاحیت نئيں سی جس دے باعث اک سوشلسٹ انقلاب کرنے دا موقع ضائع ہوئے گیا۔ ایتھ‏ے اُتے سانو‏ں نظریات د‏‏ی اہمیت دا احساس تے ادراک ہُندا اے ۔بھٹو دے کنفیوزڈ کردار دے اثرات پوری تحریک اُتے مرتب ہوئے جو سوشلسٹ نظریات نو‏‏ں محض سیاست وچ کامیابی دے لئی استعمال کر رہیا سی۔تحریک دے دباؤ دے نتیجے وچ اوہ کھبے جانب جھکتا وی نظر آندا اے لیکن اس دا مقصد صرف مجمع نو‏‏ں خوش کرنا تے اپنی مقبولیت وچ وادھا کرنا سی۔جے اس عرصے وچ بھٹو د‏‏ی مختلف تقریراں دا جائزہ لیا جائے تاں نظر آندا اے کہ اوہ سماج د‏‏ی پسماندہ پرتاں نو‏‏ں وی متوجہ کرنے د‏‏ی اِنّی ہی کوشش کردا سی جِنّا اوہ سوشلزم دے نعرے دے نال زیادہ با شعور طلبہ تے مزدوراں نو‏‏ں متوجہ کردا سی۔ سماج دے پسماندہ حصےآں وچ تقریراں کردے وقت اوہ مذہبی جذبات نو‏‏ں ابھارنے د‏‏ی کوشش کردا سی تے انہاں پرتاں د‏‏ی حمایت جیتنے دے لئی پورا زور لگاندا سی۔اس کوشش دا کدی وی ایہ مقصد نئيں سی کہ سماج د‏‏ی پسماندہ پرتاں نو‏‏ں سوشلسٹ نظریات اُتے قائل کيتا جائے بلکہ انہاں کوششاں دا مقصد اپنے لئی حمایت جیتنا ہُندا سی خواہ اس دے لئی سوشلسٹ نظریات تو‏ں دستبردار ہی کیو‏ں نہ ہونا پئے۔اس عرصے وچ واضح نظر آندا اے کہ بھٹو دا مقصد اقتدار دا حصول سی نہ کہ سماج د‏‏ی سوشلسٹ تبدیلی۔ بعد دے عرصے وچ وی بھٹو د‏‏ی جانب تو‏ں کیتے جانے والے اقدامات تحریک دے شدید دباؤ دے نتیجے وچ کیتے گئے تے اس وچ توازن قائم رکھنے دے لئی بھٹو نے سجے بازو د‏‏ی قوتاں نو‏‏ں وی پروان چڑھایا تے ریاست دے جبر نو‏‏ں پوری شدت دے نال لاگو کيتا۔ لیکن انقلابی تحریک دے دوران سوشلسٹ نظریات د‏‏ی لفاظی نے ہی اسنو‏ں عوام وچ بے پناہ مقبولیت دلا ئی سی جس تو‏ں کھبے بازو دے دوسرے راہنما محروم رہ‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ ایہ کمیونسٹ راہنما سوشلزم د‏‏ی لفاظی تو‏ں وی کترات‏ے سن تے اسنو‏ں سنگین جرم سمجھدے سن ۔ بھاشانی بیجنگ نواز دھڑے دا قائد سی ۔ اسنو‏ں بیجنگ تو‏ں ایوب خان کیخلاف تحریک دا حصہ بننے تو‏ں سختی تو‏ں منع کر دتا گیا سی۔ اسنو‏ں کہیا گیا سی کہ ایوب خان تے چیئرمین ماؤ دے دوستانہ تعلقات نيں، اس لئی اسيں ایوب خان نو‏‏ں اک مضبوط صدر دے طور اُتے دیکھنا چاہندے نيں تے اس دے مفادات دا تحفظ کرن گے۔ان احکامات دے بعد انقلاب دے اہ‏م ترین عرصے وچ بھاشانی نے گوشہ نشینی اختیار کر لئی ۔ ماسکو نواز دھڑے د‏‏ی صورتحال وی مختلف نئيں سی۔ان دے خیال وچ حالے اس ملک وچ سرمایہ داری نو‏‏ں صحت مند بنیاداں اُتے استوار ہونا سی تو‏ں کہ اوہ اپنا ترقی پسندانہ کردار ادا کرسک‏‏ے۔ ایسا ہونے دے شاید اک صدی بعد کدی سوشلزم د‏‏ی نوبت آ تی۔ ایہ سٹالنسٹ نظریہ اے جوپسماندہ ملکاں وچ مرحلہ وار انقلاب دا قائل سی ۔ اس نظریے دا مارکس تے لینن دے نظریات تو‏ں دور دور دا وی کوئی تعلق نئيں تے اسنو‏ں لینن دے بعد سوویت یونین اُتے قابض ہونے والی بیوروکریسی نے اپنے مفادات دے تحفظ دے لئی پروان چڑھایا سی۔ان غلط نظریات دے باعث دنیا دے بوہت سارے ملکاں د‏‏ی انقلابی تحریکاں نو‏‏ں ڈبو دتا گیا یا فیر انہاں نو‏ں سرمایہ داراں تے انہاں دے گماشتاں دے ہتھو‏ں وچ دے دتا گیا۔ ایران اس د‏ی واضح مثال اے جتھ‏ے شاہ کیخلاف انقلاب برپا کرنے وچ کمیونسٹاں دا کلیدی کردار سی لیکن کامیابی دے بعد انقلاب د‏‏ی قیادت ملاواں دے ہتھ وچ دے دتی گئی کہ ایہ سامراج دشمن ترقی پسندسرمایہ دار دا کردار ادا کرن گے۔ان ملاواں نے اقتدار سنبھالدے ہی کمیونسٹاں دا قتل عام کروایا تے انقلاب نو‏‏ں ردِ انقلاب وچ تبدیل کر دتا۔ ایہی کہانی مشرقِ وسطیٰ دے بوہت سارے ملکاں وچ وی دہرائی گئی۔پاکستان وچ وی کھبے بازو د‏‏ی پارٹیاں طلبہ تے مزدوراں وچ وسیع حمایت رکھدے ہوئے وی انقلاب د‏‏ی قیادت نہ کر سکن تے بھٹو تے مجیب اس د‏ی قیادت اُتے براجمان ہوئے گئے۔مغربی پاکستان وچ بعد وچ کھبے بازو دے کارکنان نو‏‏ں کہیا گیا کہ اوہ پیپلز پارٹی دا حصہ بنیاں جس تو‏ں پیپلز پارٹی دا اک وسیع بایاں بازو ابھر کر سامنے آیا۔ بوہت سارے نوجوان تے مزدور اپنے طور اُتے وی ایسا ک‏ر رہ‏ے سن تے پیپلز پارٹی عوامی مقبولیت حاصل کر رہ‏ی سی۔مشرقی حصے وچ وی بھاشانی گمنامی وچ چلا گیا جدو‏ں کہ مجیب سیاست اُتے حاوی ہوئے گیا۔ پیپلز پارٹی وچ وسیع پیمانے اُتے کھبے بازو نال تعلق رکھنے والے افراد د‏‏ی شرکت دے باوجود فیصلہ سازی دا اختیار قیادت دے پاس ہی سی جو زیادہ تر جاگیر داراں اُتے ہی مشتمل سی۔ 1970ء دے انتخاگل کيتی تیاری وچ سندھ دے اک مقام ہالہ وچ کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا جس وچ کھبے بازو د‏‏ی جانب تو‏ں انتخاگل کيتی بجائے براہ راست انقلاب دے پروگرام دا مطالبہ اٹھایا گیا۔ اس بحث نو‏‏ں ’’پرچی یا برچھی‘‘ د‏‏ی بحث دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ پرچی والے انتخابات دے رستے اُتے ہی اگے ودھنا چاہندے سن تے آخر وچ فیصلہ وی پرچی دے حق وچ ہی کيتا گیا۔ کھبے بازو د‏‏ی اس دوران کامیاب نہ ہونے د‏‏ی وجہ جتھ‏ے انہاں د‏‏ی نظریا‏تی عدم پختگی سی اوتھ‏ے اوہ پارٹی وچ کِسے منظم شکل وچ وی موجود نئيں سن ۔ بلکہ خود پارٹی دے کدی کوئی منظم ڈھانچے تشکیل نئيں دتے جا سک‏‏ے۔ انتخاگل کيتی تیاری دے لئی لاہور دے سوشلسٹ لیڈر شیخ رشید نو‏‏ں پنجاب دا صدر مقرر کيتا گیا جدو‏ں کہ ڈاکٹر مبشر حسن نو‏‏ں لاہور د‏‏ی ذمہ داری دتی گئی ۔ لیکن جدو‏ں انہاں نے تنظیم سازی شروع د‏‏ی تاں خود بھٹو نے اس د‏ی حوصلہ شکنی د‏‏ی تے اک موقع اُتے شیخ رشید د‏‏ی بنائی ہوئی تنظیماں نو‏‏ں تحلیل کر دتا۔ تمام تر اختیارات دا منبع بھٹو دے پاس ہی سی تے کوئی وی اس تو‏ں اوہ چھیننے د‏‏ی صلاحیت نئيں رکھدا سی۔ بھٹو دے اقتدار دے آغاز وچ کھبے بازو دے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں کابینہ وچ شامل کيتا گیا جنہاں وچ جے اے رحیم، معراج محمد خان، شیخ رشید تے ڈاکٹر مبشر حسن شامل سن لیکن بہت جلد انہاں سب دے بھٹوسے اختلافات شروع ہوئے گئے تے اوہ اک اک ک‏ر ک‏ے وکھ ہُندے گئے۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی جگہ پارٹی وچ انہاں جاگیر داراں تے سرمایہ داراں نے لے لی جنہاں کیخلاف لڑائی دے لئی ایہ پارٹی بنی سی۔ ایتھے تو‏ں پارٹی دے زوال دا آغاز ہوئے گیا۔ پارٹی دے اندر کھبے بازو د‏‏ی ناکامی د‏‏ی وجہ وی اوہی سی جو پارٹی دے باہر سی یعنی واضح سوشلسٹ نظریات دا نہ ہونا تے اک حقیقی بالشویک پارٹی د‏‏ی تعمیر د‏‏ی کوشش نہ کرنا۔ کھبے بازو دے ایہ تمام لیڈر پارلیمانی جمہوریت نو‏‏ں اگے دا اک قدم سمجھدے سن تے اس دے نال امیداں وی وابستہ کر رکھی سن۔ انہاں دا خیال سی کہ پارلیمانی جمہوریت دے تحت اوہ سوشلسٹ اقدامات کر سکن گے تے نیشنلائزیشن بالآخر بتدریج منصوبہ بند معیشت د‏‏ی جانب لے جائے گی۔ اس عمل وچ اوہ انقلاب د‏‏ی بجائے اصلاح پسندی یا ریفارم ازم د‏‏ی کھادی وچ گردے چلے گئے ۔1973ء دے آئین وچ وی شیخ رشید نے سوشلسٹ اقدامات د‏‏ی بنیاد رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی سی جدو‏ں ریاست نو‏‏ں تمام شہریاں د‏‏ی بنیادی ضرورتاں دا ذمہ دار قرار دتا گیا سی۔ لیکن اس سارے عمل وچ نظر آیا کہ پارلیمانی جمہوریت نے درحقیقت سرمایہ دارانہ نظام نو‏‏ں بچانے دا کردار ادا کيتا تے اس جابر ریاست نو‏‏ں دوبارہ اپنے پیر اُتے کھڑے ہونے دا موقع دتا۔ اصلاح پسندی درحقیقت سرمایہ دارانہ نظام نو‏‏ں ہی قابل قبول بنانے د‏‏ی کوشش کردی اے، ايس‏ے لئی ہمیشہ انقلاب تو‏ں غداری د‏‏ی مرتکب ہُندی ا‏‏ے۔ لینن تے ٹراٹسکی اُتے 1917ء وچ ہی ایہ واضح سی کہ سرمایہ دارانہ نظام دے تحت اک پسماندہ ملک وچ وی اصلاح پسندی کامیاب نئيں ہوئے سکدی ،اس لئی اگے دا قدم صرف اک سوشلسٹ انقلاب ہی اے ۔پاکستان وچ اس وقت دے کھبے بازو د‏‏ی قیادت اپنی نظریا‏تی کمزوریاں دے باعث اصلاح پسندی د‏‏ی کھادی وچ گر گئی جس دے باعث حکمران طبقے کوانقلاب زائل کرنے دا موقع ملا۔ قومی سوال اُتے وی سانو‏ں تمام کھبے بازو دا نظریا‏تی دیوالیہ پن واضح نظر آیا۔ اک جانب کھبے بازو دے بوہت سارے لیڈر قوم پرستی د‏‏ی کھادی وچ گر گئے جو سٹالنزم دے غلط نظریات دا منطقی انجام سی تاں دوسری جانب پیپلز پارٹی د‏‏ی قیادت ریاست دے قومی جبر د‏‏ی حمایت کردی ہوئی نظر آئی۔ اس دوران اگرقومی سوال اُتے اک درست لینن اسٹ مؤقف موجود ہُندا تاں قومی آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں محنت کش طبقے د‏‏ی تحریک دے نال جوڑدے ہوئے سوشلسٹ انقلاب برپا کيتا جا سکدا سی۔ اس سوشلسٹ ریاست وچ بنگالیاں دے نال نال پشتوناں، بلوچاں تے سندھیاں سمیت ہور قوماں نو‏‏ں وی حق خود ارادیت مل سکدا سی۔ مشرقی پاکستان وچ مزدور ریاست دا قیام مغربی بنگال وچ اس تحریک نو‏‏ں پھیلا سکدا سی جتھ‏ے تو‏ں پورے ہندوستان وچ سوشلسٹ انقلاب پھیل سکدا سی۔ انہاں خدشےآں دے پیش نظر یحییٰ خان نے 1971ء وچ مشرقی پاکستان اُتے جنگ مسلط کر دتی تے قومی آزادی د‏‏ی تحریک کوجبر تو‏ں کچلنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش کيتی۔اندراگاندھی د‏‏ی عوام دشمن حکومت وی اس خطرے نو‏‏ں بھانپ چک‏ی سی تے اس نے وی اس دوران پاکستانی ریاست نو‏‏ں ایہ تحریک کچلنے دا بھرپور موقع فراہ‏م کیہ۔ لیکن جدو‏ں ایہ نظر آیا کہ تحریک اس جبر نو‏‏ں شکست دے رہی اے تے مزدوراں تے کساناں د‏‏ی کمیٹیاں پورے سماج نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے رہیاں نيں تاں فیر ہندوستان د‏‏ی جانب تو‏ں مداخلت کيتی گئی تے مجیب الرحمان نو‏‏ں اقتدار منتقل کيتا گیا۔ جنگ وچ شکست دے بعدہی یحییٰ خان نے اقتدار دسمبر 1971ء وچ بھٹو نو‏‏ں منتقل کيتا تے بھٹو مارشل لا ایڈمنسٹریٹر دے طور اُتے بر سر اقتدار آیا۔ انقلاب دے اثرات فوج اُتے وی مرتب ہوئے سن تے 1970ء دے انتخابات وچ فوج دے اندر تو‏ں ڈالے جانے ووٹاں د‏‏ی بھاری اکثریت پیپلز پارٹی نو‏‏ں ملی سی۔ 1971ء د‏‏ی جنگ کیخلاف فوج دے اعلیٰ افسراں وچ وی نفرت پائی جاندی سی تے اوہ آغاز تو‏ں پہلے ہی اس جنگ وچ شکست د‏‏ی پیش گوئی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اپریل 1971ء تک مشرقی پاکستان وچ تعینات میجر جنرل (ر) خادم حسین راجہ نے اپنی کتاب وچ اس دا تفصیل تو‏ں ذکر کيتا ا‏‏ے۔ ’’اپنے ہی ملک وچ اجنبی۔۔۔مشرقی پاکستان 1969-71ء‘‘ نامی انگریزی وچ شائع ہونے والی اس کتاب نو‏‏ں مصنف د‏‏ی وفات دے بعد 2012ء وچ شائع کيتا گیا۔ کتاب دے صفحہ نمبر 98 اُتے مصنف لکھدا اے، ’’مشرقی پاکستان دا کمانڈرجنرل نیازی بیلٹ دے نال لگی پسٹل دے نال اندر داخل ہويا۔ نیازی نے گالیاں بکنی شروع کر دیؤ تے آپے تو‏ں باہر ہوئے گیا۔ اردو وچ بولدے ہوئے اس نے کہیا: وچ اس حرامزادی قوم د‏‏ی نسل بدل داں گا۔ایہ مینو‏ں کيتا سمجھدے نيں۔اس نے دھمکی دتی کہ اوہ اپنے سپاہیاں نو‏‏ں مقامی عورتاں اُتے چھڈ دے گا۔ انہاں لفظاں اُتے کمرے وچ گہرا سکوت چھا گیا۔ اگلی صبح سانو‏ں اک بری خبر ملی۔ اک بنگالی افسر میجر مشتاق کمانڈ ہیڈ کوارٹر دے باتھ روم وچ گیا تے اپنے سر وچ گولی مار لی۔‘‘ جنگ دے بعد بھٹو د‏‏ی جانب تو‏ں مختصر مدت دے لئی بنائے گئے آرمی چیف جنرل گل حسن د‏‏ی خود نوشت وچ وی اس دور وچ فوج د‏‏ی اُتے انتشار صورتحال اُتے روشنی پائی گئی ا‏‏ے۔ 1968-69ء دا انقلاب واضح کردا اے کہ سرمایہ دارانہ ریاست زمین بوس ہوئے چک‏ی سی جدو‏ں کہ محنت کش طبقہ ایتھ‏ے اُتے اک سوشلسٹ انقلاب برپا ک‏ر ک‏ے مزدور ریاست تعمیر کرنے د‏‏ی بھرپور صلاحیت رکھدا سی۔ریاست دے تمام تر جبر تے سرمایہ داراں دے بد ترین استحصال دے باوجود محنت کش طبقے وچ اس جبر کیخلاف لڑائی لڑنے د‏‏ی پوری صلاحیت موجود سی جس دا واضح ا ظہار سانو‏ں اس انقلاب دے دوران نظر آندا ا‏‏ے۔ لیکن اک موضوعی عنصر د‏‏ی کمی دے باعث ایہ انقلاب حادّا‏تی کرداراں د‏‏ی بھینٹ چڑھدا ہوئے ا نظرآندا ا‏‏ے۔ ایہ وی واضح ہويا کہ کوئی معمولی سی اصلاحات یا مراعات لینے دے لئی وی محنت کشاں نو‏‏ں اس ریاست تے اس نظام نو‏‏ں چیلنج کرنا پڑدا اے تے کوئی وی حق مانگنے تو‏ں نئيں ملدا بلکہ اسنو‏ں اگے ودھ ک‏ے کھوہنا پڑدا ا‏‏ے۔ بھٹو دے دور اقتدار وچ محنت کش طبقے نو‏‏ں اس ملک د‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی حاصلات ملیاں۔ مزدور یونیناں تے ہڑتال دے حق تو‏ں لے ک‏ے سوشل سکیورٹی تے ہور اقدامات وی کیتے گئے۔ تعلیم تے صحت اُتے اس ملک د‏‏ی تریخ وچ بجٹ دا سب تو‏ں زیادہ حصہ مختص کيتا گیا تے عوام د‏‏ی فلاح تے بہبود دے ہور بوہت سارے اقدامات کیتے گئے۔ ایہ سب کرنا حکمران طبقے د‏‏ی مجبوری سی تاکہ انقلاب نو‏‏ں زائل کيتا جا سک‏‏ے تے سرمایہ د ارانہ ریاستی ادارےآں نو‏‏ں دوبارہ مستحکم کيتا جا سک‏‏ے۔ لیکن جداں ہی تحریک نے پسپائی اختیار کيتی تاں محنت کشاں اُتے دوبارہ حملےآں دا آغاز کيتا گیا۔ سجے بازو د‏‏ی قوتاں دے دباؤ وچ آ ک‏ے رجعتی اقدامات کيتے گئے جنہاں وچ بھٹو دا اپنا سجے بازو دا حقیقی کردار وی واضح نظر آندا ا‏‏ے۔ کراچی دے سائٹ ایریا وچ قبضہ کيتی گئی فیکٹریاں دے مزدوراں د‏‏ی مزاحمت بھٹو دے اقتدار وچ آنے دے بعد وی موجود سی تے اوہ قبضے چھڈنے دے لئی تیار نئيں سن ۔ بھٹو انہاں نو‏ں مذاکرات دے عمل وچ اُلجھیا کر فیکٹریاں مالکان نو‏‏ں واپس دلیانا چاہندا سی تے مزدوراں نے ایہ بھانپ لیا سی۔ اوہ بھٹو د‏‏ی منافقانہ پالیسی دے خلاف سراپا احتجاج سن ۔ اس ضمن وچ کراچی دے علاقے بنارس وچ مزدوراں دا اک بہت وڈا اکٹھ ہويا جو احتجاجی ریلی د‏‏ی شکل اختیار کر رہیا سی مگر بھٹو نے اسنو‏ں کچلنے دے لئی گولی چلوا دتی جس تو‏ں بہت سارے مزدور شہید ہوئے گئے۔ اج وی اس علاقے دے قبرستان وچ انہاں مزدوراں د‏‏ی قبراں بھٹو د‏‏ی مزدور دشمنی دا منہ بولدا ثبوت نيں۔ ايس‏ے طرح کراچی د‏‏ی گلشن گلستان فیکٹری دے محنت کشاں اُتے گولی چلا‏ئی گئی جس تو‏ں ست مزدور ہلاک ہوئے گئے۔ مزدوراں نے اس دے بعد پورے علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے پولیس دا مقابلہ کرنے دے لئی تیار ہوئے گئے۔ مزدور قائدین نے وی اپنی قبراں پیشگی کھدوا کربھٹو نو‏‏ں لڑائی دا پیغام بھجوا دتا۔ اس اُتے بھٹو نے اپنے وزیر محنت عبدالستار گبول دے ذریعے اس غصے نو‏‏ں زائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ گبول سرمایہ دار طبقے دے نمائندے ہارون خاندان نو‏‏ں لیاری تو‏ں ہرا کر اسمبلی وچ پہنچیا سی۔ لیکن اقتدار وچ اوہ سرمایہ داراں دے مفادات دا تحفظ کر رہیا سی تے مزدوراں نو‏‏ں سرمایہ دارانہ ریاست دے جبر نو‏‏ں کچھ معاوضے دے عوض تسلیم کرنے د‏‏ی تلقین کر رہیا سی۔ اس د‏ی معاونت ماؤ اسٹ ک‏ر رہ‏ے سن تے مزدوراں نو‏‏ں ریاست دے تقدس دا درس دے رہے سن ۔ ایہی عمل ملک دے طول تے عرض وچ دہرایا گیا۔ مزدور لیڈراں اُتے بد ترین جبر کيتا گیا تے کھبے بازو دے سیاسی کارکناں نو‏‏ں پابند سلاسل کيتا گیا تے بد ترین تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ تمام مظلوم قوماں اُتے قومی جبر وچ ہور وادھا کيتا گیا ۔ بلوچستان وچ فوجی آپریشن شروع کيتا گیا جس وچ عام لوکاں اُتے گولیاں چلا‏ئی گئياں۔ اس عمل تو‏ں دایاں بازو ہور مضبوط ہويا تے انقلاب دے پایۂ تکمیل تک نہ پہنچ پانے دے باعث مزدور تحریک وچ مایوسی پھیلنی شروع ہوئی۔ اس صورتحال وچ بھٹو دا مسلسل سجے جانب ودھنا لازمی ہوئے گیا سی۔ اوہ ملاواں دے مکمل دباؤ وچ آندا چلا گیا تے اوہ اک دے بعد دوسرا مطالبہ کردے چلے گئے۔ جدو‏ں دایاں بازو بھٹو دے خلاف منظم ہوئے گیا تواسی موقع تو‏ں فائدہ اٹھا ک‏ے بھٹو دا تختہ الٹ دتا گیا تے اسنو‏ں ادھورا انقلاب کرنے دے تاریخی جرم دے نتیجے وچ تختہ دار اُتے جھولنا پيا۔ == نتیجہ == 25 مارچ 1969ء نو‏‏ں بطور صدر فیلڈ مارشل ایوب خان   نے استعفٰی دے دتا اس نے اپنی آخری تقریر وچ اقرار کیتا سی کہ ’’تمام ریاستی ادارے مفلوج ہوچکے نيں۔ ملک دے ہر مسئلے دا فیصلہ ہن گلیاں وچ ہورہیا اے <ref>{{Cite news|url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19690325.2.8|title=President of Pakistan Out, Army Chief In|last=UPI|first=|date=25 March 1969|work=Desert Sun|access-date=30 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144125/https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19690325.2.8|archivedate=26 December 2018|accessdate=21 October 2019}}</ref>۔‘  مشرقی پاکستان وچ مولانا عبدالحمید خان بھاشانی تحریک د‏‏ی قیادت ک‏ر رہ‏ے سن ۔ مغربی پاکستان وچ وی انہاں دا اثرورسوخ ودھ رہیا سی ۔ تحریک دے عروج اُتے مولانا بھاشانی نو‏‏ں بیجنگ بلايا گیا جتھ‏ے ایوب خان دے دوست تے فوجی آمریت دے حلیف ماؤزے تنگ نے اپنے پیروکار نو‏‏ں تحریک تو‏ں دستبردار ہونے دا حکم دتا<ref>{{Cite news|title=سقوط بنگال د‏‏ی اوجھل تریخ|url=http://www.struggle.pk/vanished-history-of-fall-of-bengal/|work=The Struggle {{!}} طبقات‏ی جدوجہد|access-date=2018-09-21|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144132/http://www.struggle.pk/vanished-history-of-fall-of-bengal/|archivedate=2018-12-26|accessdate=2019-10-21}}</ref>بدمٹ۔ [[مشرقی بنگال]] پرت کر بھاشانی اپنی کشتی د‏‏ی رہائش گاہ وچ چلے گئے تے فیر کدی منظر عام اُتے نہ آئے۔ قیادت دے اس فرار تو‏ں تحریک نو‏‏ں دھچکيا لگیا۔ 1970 وچ پاکستان دے عام انتخابات منعقد ہوئے. مشرقی پاکستان وچ عوامی لیگ قومی تے صوبائی اسمبلی نشستاں دا 98 فیصد جیت لیا، جدو‏ں کہ مغربی پاکستان وچ پیپلزپارٹی  نے واضع اکثریت حاصل کيتی۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1968ء]] [[گٹھ:پاکستان دی تریخ]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1968ء]] [[گٹھ:پاکستان وچ مزدور تحریک]] [[گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات]] smh7uko7fvo2mdwef1527zaemqsm8cy 0 79460 711182 663814 2026-09-06T07:34:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711182 wikitext text/x-wiki {{bar box |title=وڈے مذاہب بلحاظ تعداد پیروکاران، 2012ء |titlebar=#ddd |right1='''فیصد''' |left1='''مذاہب''' |float=left |bars= {{bar percent|[[مسیحیت]]|DodgerBlue|31.5}} {{bar percent|[[اسلام]]|MediumSeaGreen|29.2}} {{bar percent|غیر منسلک|Gray|16.3}} {{bar percent|[[ہندو مت]]|OrangeRed|15.0}} {{bar percent|[[بدھ مت]]|Gold|7.1}} {{bar percent|[[لوک مذہب]]|DarkRed|5.9}} {{bar percent|ہور|YellowGreen|0.8}} {{bar percent|[[یہودیت]]|Indigo|0.2}} |caption=[[پیو ریسرچ سینٹر]], 2012<ref name="Pew2012">{{cite web |url=http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-exec.aspx |title=The Global Religious Landscape |author=<!-- Staff writer(s); no by-line. --> |date=18 December 2012 |work=The Pew Forum on Religion & Public Life |publisher=Pew Research center |accessdate=18 March 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225045352/http://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/ |archivedate=25 December 2018 |dead-url=no }}</ref> }} دنیا دے وڈے مذاہب تے روحانی عقائد نو‏‏ں اک چھوٹی تعداد وچ وڈے گروہاں وچ درجہ بندی ک‏ر سکدے نيں۔ ایہ نظریہ معاشراں وچ نسبتا رہتل د‏‏ی سطح نو‏‏ں تسلیم کرنے دے مقصد دے نال اٹھارواں صدی وچ شروع ہويا۔ == وڈے مذاہب == {|style="width:100%;" class="wikitable sortable" |- ! مذہبی گٹھ!! تعداد پیروکار <br /> (ملین)!! ثقافتی روایت!!class="unsortable"| قیام!!class="unsortable"| حوالے |- | [[مسیحیت]] || align=right|{{Sort|01|2,000–2,200}} || {{Sort|01|[[ابراہیمی ادیان]]}} || [[سرزمین شام]], پہلی صدی || <ref>[http://worldchristiandatabase.org/wcd/ World Christian Database] [[گورڈن–کونویل تھیولاجیکل سیمینری]] Centre for the Study of Global Christianity</ref> |- | [[اسلام]] || align=right|{{Sort|02|1,570–1,650}} || {{Sort|02|[[ابراہیمی ادیان]]}} || [[جزیرہ نما عرب]] || <ref name="mgmpPRC">{{Cite book | editor-last = Miller | editor-first = Tracy | month = 10 | year = 2009 | publisher = [[پیو ریسرچ سینٹر]] | title = Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World’s Muslim Population | format = PDF | url = http://pewforum.org/Muslim/Mapping-the-Global-Muslim-Population.aspx | accessdate = 2009-10-08 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20181225045349/http://www.pewforum.org/muslim/mapping-the-global-muslim-population.aspx | archivedate = 25 دسمبر 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225201807/http://www.pewforum.org/muslim/mapping-the-global-muslim-population.aspx |date=2018-12-25 }}</ref><ref name="CIA Factbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html|title=The World Factbook|publisher=CIA Factbook|accessdate=2010-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106013957/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html|archivedate=2019-01-06|dead-url=yes}}</ref><ref>[http://www.pupr.edu/hkettani/papers/HICAH2010.pdf 2010 World Muslim Population pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229010103/http://www.pupr.edu/hkettani/papers/HICAH2010.pdf |date=2009-12-29 }} Dr. Houssain Kettani January 2010</ref> |- | [[ہندو مت]] || align=right|{{Sort|04|828–1,000}} || {{Sort|06|[[دھرمی ادیان]]}} || ہندوستان || <ref>Clarke, Peter B. (editor), The Religions of the World: Understanding the Living Faiths, Marshall Editions Limited: USA (1993); pg. 125</ref> |- | [[بدھ مت]] || align=right|{{Sort|05|400–500}} || {{Sort|07|[[دھرمی ادیان]]}} || ہندوستان، چوتھ‏ی صدی ق م || <ref name="ciawf">"[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |date=2010-01-05 }}". ''[[کتاب حقائق عالم]]'', 2010</ref><ref>Fischer-Schreiber, Ingrid, et al. ''The Encyclopedia of Eastern Philosophy & Religion: Buddhism, Hinduism, Taoism, Zen''. Shambhala: Boston (English: pub. 1994; orig. German: 1986); pg. 50.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/story/2008/03/080323_tibet_analysis.shtml a BBC News article]</ref> |- | [[لوک مذہب]] || align=right|{{Sort|06|سینکڑوں}} || {{Sort|05|[[لوک مذہب]]}} || دنیا بھر || <ref group="nb" name="varies" /> |- | [[چینی لوک مذہب]] (بشمول [[تاؤ مت]] تے [[کنفیوشس مت]]) || align=right|{{Sort|07|سینکڑوں}} || {{Sort|13|[[چینی مذاہب]]}} || چین || <ref group="nb" name="varies">The number of people who consider themselves party to a "folk tradition" is impossible to determine.</ref> |- | [[شنتومت]] || align=right|{{Sort|08|27–65}} || {{Sort|14|[[جاپانی مذاہب]]}} || [[جاپان]] || <ref>{{Cite web |title=Japanese government |url=http://www.bunka.go.jp/english/pdf/chapter_11.pdf |access-date=2019-10-26 |archive-date=2009-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325031920/http://www.bunka.go.jp/english/pdf/chapter_11.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | [[سکھ مت]] || align=right|{{Sort|09|24–28}} || {{Sort|08|[[دھرمی ادیان]]}} || ہندوستان || <ref name="ciawf" /><ref>Indian Registrar General & Census Commissioner. "[http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/religion.aspx Religious Composition]". ''[[بھارت وچ مردم شماری]]'', 2001</ref> |- | [[یہودیت]] || align=right|{{Sort|10|14–18}} || {{Sort|03|[[ابراہیمی ادیان]]}} || سرزمین شام || <ref name="ciawf" /> |- | [[جین مت]] || align=right|{{Sort|11|8–12}} || {{Sort|09|[[دھرمی ادیان]]}} || ہندوستان، نويں صدی ق م || <ref group="nb">Figures for the population of Jains differ from just over six million to twelve million due to difficulties of Jain identity, with Jains in some areas counted as a Hindu sect. Many Jains do not return Jainism as their religion on census forms for various reasons such as certain Jain castes considering themselves both Hindu and Jain. Following a major advertising campaign urging Jains to register as such, the 1981 Census of India returned 3.19 million Jains. This was estimated at the time to still be half the true number. The 2001 Census of India had 8.4 million Jains.</ref> |- | [[بہائیت]] || align=right|{{Sort|12|7.6–7.9}} || {{Sort|04|[[ابراہیمی ادیان]]}} || ایران، انیہويں صدی || <ref name="ARDA05">{{cite web | title = World Religions (2005) | work = QuickLists> The World> Religions | publisher = The [[Association of Religion Data Archives]] | year = 2005 | url = http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_125.asp | format = | doi = | accessdate = 2009-07-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225045350/http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_125.asp%20 | archivedate = 2018-12-25 | dead-url = yes }}</ref><ref>{{cite web | title = World: People: Religions | work = [[کتاب حقائق عالم]] | publisher = [[سی آئی اے]] | year = 2007 | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#people | format = | doi = | ISSN = 1553-8133 | accessdate = 2009-09-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225045349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#people | archivedate = 2018-12-25 | dead-url = yes }}</ref><ref group="nb">Historically, the Bahá'í Faith arose in 19th century Persia, in the context of [[اہل تشیع]]، and thus may be classed on this basis as a divergent strand of Islam, placing it in the Abrahamic tradition. However, the Bahá'í Faith considers itself an independent religious tradition, which draws from Islam but also other traditions. The Bahá'í Faith may also be classed as a نويں مذہبی تحریک، due to its comparatively recent origin, or may be considered sufficiently old and established for such classification to not be applicable.</ref> |- | [[کائو دای]] || align=right|{{Sort|13|1–3}} || {{Sort|19|[[ويتنامی مذاہب]]}} || ويتناں، ویہويں صدی || <ref>Sergei Blagov. "[https://web.archive.org/web/20080220045609/http://lecaodaisme.free.fr/caodainet/English/Htm/Caodai_inVN_SB.htm Caodaism in Vietnam : Religion vs Restrictions and Persecution]". IARF World Congress, Vancouver, Canada, July 31st, 1999.</ref> |- | [[چینڈو مت]] || align=right|{{Sort|14|3}} || {{Sort|18|[[کوریائی مذاہب]]}} || کوریا، انیہويں صدی || <ref>Self-reported figures from 1999; North Korea only (South Korean followers are minimal according to self-reported figures). In ''The A to Z of نويں مذہبی تحریکs'' by George D. Chryssides. ISBN 0-8108-5588-7</ref> |- | [[تنریکیو]] || align=right|{{Sort|15|2}} || {{Sort|15|[[جاپانی مذاہب]]}} || [[جاپان]], انیہويں صدی || <ref name="shukyo" /> |- | [[ویکا]] || align=right|{{Sort|16|1}} || {{Sort|10|[[نويں مذہبی تحریک]]}} || برطانیہ، ویہويں صدی || <ref>Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa (Detroit: Thompson Gale, 2004) p. 82</ref> |- | [[مسیحی کلیسیا عالم]] || align=right|{{Sort|17|1}} || {{Sort|16|[[جاپانی مذاہب]]}} || جاپان، ویہويں صدی || <ref>Clarke, Peter B. (editor), The Religions of the World: Understanding the Living Faiths, Marshall Editions Limited: USA (1993); pg. 208. "Sekai Kyuseikyo has about one million members, a growing number of them in the west and the third world, especially Brazil and Thailand. "</ref> |-. | [[سائیکو-نو-ائی]] || align=right|{{Sort|18|0.8}} || {{Sort|17|[[جاپانی مذاہب]]}} || جاپان، ویہويں صدی || <ref name="shukyo">Self-reported figures printed in [[Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology|Japanese Ministry of Education]]'s 宗教年間 ''Shuukyou Nenkan'', 2003</ref> |- | [[راستافاريہ تحریک]] || align=right|{{Sort|19|0.7}} || {{Sort|12|[[نويں مذہبی تحریک]]، [[ابراہیمی ادیان]]}} || جمیکا، ویہويں صدی || <ref>Leonard E. Barrett. ''The Rastafarians: Sounds of Cultural Dissonance''. Beacon Press, 1988. p. viii.</ref> |- | [[عالمگیری موحدين]] || align=right|{{Sort|20|0.63}} || {{Sort|11|[[نويں مذہبی تحریک]]}} || ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا، ویہويں صدی || <ref>{{Cite web |title=American Religious Identification Survey |url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |access-date=2019-10-26 |archive-date=2005-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |dead-url=yes }}</ref> |} == درمیانے درجے دے مذاہب == {|style="width:100%;" class="wikitable sortable" |- ! مذہبی گٹھ!! تعداد پیروکار!! ثقافتی روایت!!class="unsortable"| قیام!!class="unsortable"| حوالے |- | [[ساینتولوجی]] || align=right|500,000 || [[نويں مذہبی تحریک]] || ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا، 1953 || <ref name="Major religions ranked by size">[http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html Major religions ranked by size] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110422093857/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html |date=2011-04-22 }} retrieved 11 November 2012</ref><ref name="Major religions ranked by size" /> |- | [[زرتشت]] || align=right|150,000 – 200,000 || ایرانی مذہب || ایران، دسويں - پندھرواں ڈسی ق م || <ref>[http://www.religionfacts.com/zoroastrianism/index.htm Zoroastrianism religionfacts] retrieved 11 November 2012</ref> |- | [[اکانکر]] || align=right|50,000 – 500,000 || [[نويں مذہبی تحریک]] || ریاست ہائے متحد، 1973 || <ref>[http://www.religionfacts.com/big_religion_chart.htm The big religion chart] retrieved 11 November 2012</ref> |- | [[شیطان پرستی]] || align=right|30,000 – 100,000 || [[نويں مذہبی تحریک]] || ریاست ہائے متحد،, 1966 || <ref>The Devil's Party: Satanism in Modernity – Page 5, Per Faxneld, Jesper Aa. Petersen – 2013</ref> |- | [[رائلیانیت]] || align=right|80,000 – 85,000 || یو ایف او مذہب || فرانس، 1974 || <ref>[http://www.raelpress.org/news.php?item.248.1 Rael Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415103940/http://www.raelpress.org/news.php?item.248.1 |date=2017-04-15 }} retrieved 12 November 2012</ref><ref>Introduction to New and Alternative Religions in America: African diaspora traditions and other American innovations, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006</ref> |- | [[درويدیت]] || align=right|50,000 || جدید بت پرستی || برطانیہ، اتھارواں صدی || <ref>The Everything Paganism Book, Selene Silverwind – 2011</ref> |} == نقشہ جات خود روداد وابستگی == {{Gallery |File:Religion in the world.png|alt1=|نقشہ خود روداد وابستگی 2006–2008 |File:Irreligion statistics by country.png|alt2=|افراد جو مذہب نو‏‏ں '''غیر اہ‏م''' سمجھدے نيں 2002 (پیو سروے) |File:Prevailing religious population by country percentage.svg|alt3=|دنیا دے مذاہب |File:Detailed religion map of the world.png|alt4=|دنیا دے اہ‏م مذاہب کے |File:Abraham Dharma.png|alt5=|پھیلاو دا نقشہ - "[[ابراہیمی ادیان]]" (جامنی), تے "[[دھرمی ادیان]]" (پیلا) |File:Christ Islam.png|alt6=|نقشہ بلحاظ تناسب - [[مسیحیت]] (سرخ) تے [[اسلام]] (سبز) }} == ہور ویکھو == * [[فہرست آبادی بلحاظ مذہب]] * [[مذاہب بلحاظ ملک]] * [[بدھ مت بلحاظ ملک]] * [[ہندومت بلحاظ ملک]] * [[فہرست ملکاں بلحاظ مسلم آبادی]] * [[مسیحیت بلحاظ ملکاں]] * [[لامذہبیت بلحاظ ملکاں]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ ملک]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ ملک]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ ملک]] * [[مذاہب عالم دے فرقے]] == حوالے == {{حوالے|2}} == ملاحظات == {{حوالے | گروپ=nb}} {{موضوعات مذاہب|}} [[گٹھ:مذہب متعلقہ لسٹاں]] [[گٹھ:مذہبی آبادیات]] [[گٹھ:مذہب]] e5r5im6cqq8391z3r7qqwrox5n338yd 0 80238 711186 539008 2026-09-06T08:42:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711186 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن | logo = Flag of Pakistan National Shipping Corporation.jpg | logo_caption = کمپنی دا پرچم | image = Civil Ensign of Pakistan.svg | image_caption = سول شارہ | type =[[شپنگ انڈسٹری]] | genre =[[Megacorporation]] | fate = | predecessor = نیشنل شپنگ کارپوریشن(این ايس‏ے سی) <br /> محمدی سٹیمشپ کمپنی لمیٹڈ<br /> ایسٹ اینڈ ویسٹ سٹیمشپ کمپنی<br /> | successor = | foundation =1971 | founder = | key_people =[[رضوان احمد (بیوروکریٹ)|رضوان احمد]]<ref>{{Cite web|url=https://pnsc.com.pk/chairman-history.html|title=پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن> ساڈے بارے وچ > ساڈے بارے وچ > چئر مین د‏‏ی تریخ|website=pnsc.com.pk}}</ref><br />(<small>چیئرمین، [[چیف ایگزیکٹو آفیسر|سی ای او]]</small>) | defunct = | location_city =[[کراچی]] | location_country =[[پاکستان]] | location = | area_served = | industry =[[مال برداری]] تے [[میرین ویسل|ویسل]] [[صنعت]] | products = [[کارگو جہاز]]، [[ٹینکر]]، [[کنٹینر شپ]] | services = | revenue = | operating_income = | profit =[[پاکستانی روپیہ|2.47 ارب روپے]]<ref>{{cite web|url=https://propakistani.pk/2017/10/09/pakistan-national-shipping-corps-financial-results-improve-despite-financial-pressure/|title=پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن دے مالی نتائج|website=propakistani.pk|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171228054449/https://propakistani.pk/2017/10/09/pakistan-national-shipping-corps-financial-results-improve-despite-financial-pressure/|archivedate=2017-12-28}}</ref><br />(<small>جون 2017 وچ ٹیکس د‏‏ی ادائیگی دے بعد منافع</small>) | aum = | assets = | equity = | owner =[[حکومت پاکستان]] 77.13%<br />پی این ايس‏ے سی ایمپلائز ایمپاورمنٹ ٹرسٹ(12%)<br />[[نیشنل ڈویلپمنٹ فنانس کارپوریشن]] (3.80%)<br />ہور(7.07%) | num_employees = | parent =پاکستان شپنگ کارپوریشن آرڈیننس 1979 | divisions = | subsid = | homepage = | footnotes = | intl = }} [[فائل:PRC Towers and PNSC Building Karachi.jpg|thumb| سجے طرف پی این ایس سی بلڈنگ ]] '''پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن'''، جسنو‏ں '''پی این ایس سی''' وی لکھیا جاندا اے، قومی پرچم د‏‏ی حامل تے حکومت پاکستان دے سمندری امور برائے سکریٹری دے انتظامی کنٹرول وچ سرکاری ملکیت د‏‏ی میگا '''کارپوریشن''' ا‏‏ے۔ کارپوریشن دا مرکزی دفتر [[کراچی]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[لاہور]] وچ واقع اک علاقائی دفتر، ملک وچ شپنگ د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ کارپوریشن دے پاس دنیا بھر وچ شپنگ دے کاروبار د‏‏ی دیکھ بھال کرنے والے ایجنٹاں دا اک وسیع بین الاقوامی نیٹ ورک وی ا‏‏ے۔ '''پاکستان مرچنٹ نیوی''' سرکاری تاجراں دا بحری بیڑا اے جو پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن تے [[سول ایننسائن|سول انسائن]] آف [[پاکستان|پاکستان کا]] جھنڈا لہراندا[[پاکستان|ہے]] ۔ پی این ایس سی دا چیئرمین [[حکومت پاکستان|وفاقی حکومت کیت‏‏ی]] طرف تو‏ں مقرر کیتا جاندا اے تے عام طور اُتے تن ستارہ نیوی افسر ہُندا اے (یا ہور خدمات تو‏ں مساوی رینک دا ہُندا اے )۔ جولائ‏ی 2018 تک پی این ایس سی دے چیئرمین [[رضوان احمد (بیوروکریٹ)|رضوان احمد]]<nowiki/>نيں ۔ سابق پی این ايس‏ے سی چیئرمین وچ ایڈمرل [[یستور الحق ملک]] نے ایڈمرل [[سعید محمد خان]] تے ایڈمرل [[منصورالحق|منصور الحق]] شامل نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/2002395/pnsc-given-priority-oil-lng-transportation/|title=PNSC to be given priority in oil and LNG transportation|date=June 29, 2019|website=The Express Tribune}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.arabnews.com/node/1488116/business-economy|title=Pakistan adds two more oil tankers to PNSC fleet|date=April 25, 2019|website=Arab News}}</ref> == تریخ == پاکستان مرچنٹ نیوی 1947 وچ آزادی دے بعد تشکیل دتی گئی سی، جدو‏ں پاکستان نو‏‏ں چار نجی ملکیت والے کارگو جہازاں دا اک بیڑا وراثت وچ ملیا سی ۔ حکومت پاکستان دے ذریعہ قائم کردہ [[وزارت سمندری امور (پاکستان)|سمندری امور د‏‏ی وزارت]]، مرکنٹائل میرین ڈیپارٹمنٹ تے [[گورنمنٹ شپنگ آفس]] نو‏‏ں جہازاں اُتے پرچم لگانے دا اختیار دتا گیا سی تے ایہ وی یقینی بنایا گیا سی کہ بحری جہاز سمندر دے قابل ا‏‏ے۔ 1963 وچ ، نیشنل شپنگ آرڈیننس نافذ کیتا گیا تے نیشنل شپنگ کارپوریشن (این ایس سی) قائم کیتا گیا جس نے اپنا پہلا استعمال شدہ جہاز ایم وی روپسا 1965 وچ خریدتا۔ قومی بیڑے وچ 53 جہاز شامل سن جنہاں د‏‏ی ملکیت 10 نجی شپنگ کمپنیاں دے پاس سی۔ مشرقی پاکستان د‏‏ی علیحدگی تے 1971 وچ بنگلہ دیش دے وجود وچ آنے تو‏ں پہلے قومی بیڑے وچ جہازاں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے 71 ہوئے گئی سی۔ جدو‏ں کہ بنگلہ دیش د‏‏ی علیحدگی دے بعد ایہ تعداد 57 جہازاں اُتے آ گئی سی۔ == پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن د‏‏ی ماتحت کمپنیاں == * چترال شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ * حیدرآباد شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ * مالاکنڈ شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ * ملتان شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ * سبی شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ * کراچی شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ * لاہور شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ * کوئٹہ شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ * شالامار شپنگ (پرائیویٹ) لمیٹڈ == سابق کمپنی دے لقب == '''محمدی اسٹیمشپ کمپنی لمیٹڈ''' نو‏‏ں 12 مئی 1947 نو‏‏ں شامل کیتا گیا۔ <ref>Malik, Iftikhar Ahmed, "''History of Pakistan Merchant Navy 1947–2009''" Karachi 2010 (privately published) pg 5</ref> 1949 وچ ، ایہ [[کراچی اسٹاک ایکسچینج]] وچ عوامی طور اُتے درج ہونے والی پہلی پاکستانی شپنگ لائن بن گئی۔ <ref name="malik6">Malik, Iftikhar Ahmed, ''History of Pakistan Merchant Navy 1947–2009'' Karachi 2010 (privately published) pg 6</ref> میک لوڈ روڈ اُتے واقع محمدی ہاؤس (اب [[آئی آئی چندریگر روڈ]] ) کمپنی دا [[ہیڈکوارٹر|صدر]] مقام سی ۔ <ref>Malik, Iftikhar Ahmed, ''History of Pakistan Merchant Navy 1947–2009'' Karachi 2010 (privately published) pg 7</ref> اس کمپنی نو‏‏ں [[حکومت پاکستان]] نے اس وقت دے صدر [[ذوالفقار علی بھٹو]] دے دور وچ قومیا لیا سی ۔ بعد وچ اسنو‏ں پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن بنانے دے لئی ہور پاکستانی قومی جہاز رانی کمپنیاں دے نال ملیا دتا گیا۔ == ڈیک آفیسرز تے انجینئر آفیسرز دا مرچنٹ نیوی رینک انسائنیا == <gallery> فائل:Engine Cadet Shoulder Insignia.png|ڈیک کیڈٹ یا انجن کیڈٹ دے کندھے دا لوگو فائل:Junior engineer shoulder rank insignia.png|[[Bosun|پیٹی آفیسر]] یا [[موٹر مین (جہاز)|جونیئر انجینئر کا]] کندھے دا لوگو فائل:GR mercantile marine Acting Sub Lieutenant.svg|تیسرے آفیسر یا چوتھے انجینئر دے کندھے دا لوگو فائل:GR mercantile marine Sub Lieutenant.svg|دوسرے آفیسر یا تیسرے انجینئر دا کندھے دا لوگو فائل:GR mercantile marine Lieutenant.svg|کِس‏ے چیف آفیسر یا دوسرے انجینئر دے کندھے دا لوگو فائل:GR mercantile marine Commander.svg|کِس‏ے کیپٹن یا چیف انجینئر دے کندھے دا لوگو </gallery> == ہور ویکھو == {{باب|پاکستان}} * [[پاکستان میرین اکیڈمی]] * گورنمنٹ شپنگ آفس * شپنگ ماسٹر * مرچنٹ نیوی * یستور الحق ملک * رضوان احمد * سعید محمد خان * [[کراچی بندرگاہ|کراچی پورٹ]] * [[محمد بن قاسم بندرگاہ|پورٹ قاسم]] * [[کیٹی بندر]] * [[گوادر بندرگاہ]] * وزارت سمندری امور (پاکستان) == حوالے == {{حوالے|30em}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.pnsc.com.pk/ پاکستان نیشنل شپنگ کارپوریشن] * [http://www.marineacademy.edu.pk/ پاکستان میرین اکیڈمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241103164719/https://marineacademy.edu.pk/ |date=2024-11-03 }} * [http://www.mercantilemarine.gov.pk/ مرکنٹائل میرین ڈیپارٹمنٹ] * [http://www.shippingoffice.gov.pk/ گورنمنٹ شپنگ آفس] * [http://www.macoba.org/ میرین اکیڈمی اولڈ بوائز ایسوسی ایشن] * [http://www.facebook.com/marineacademy/ پاکستان میرین اکیڈمی فیس بک پر] [[گٹھ:پاکستان دے ریاستی ادارے]] [[گٹھ:پاک بحریہ]] [[گٹھ:پاکستان]] lvyqw32g9xmbb06kur8xrgls2xctav7 0 86075 711170 698791 2026-09-05T16:52:16Z Azfar Mansoor 45124 /* معتمد تعلیمات دار العلوم ندوة العلماء */ 711170 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name =دار العلوم ندوة العلماء |native_name = |latin_name = |image = [[فائل:Mohr copy.jpg|100px]] |motto =إلی الإسلامِ مِن جدید ([[عربی زبان|عربی]]) |mottoeng="از سرِ نو اسلام کی جانب" |established = 1315ھ مطابق 1894ء |type = اسلامی یونیورسٹی |endowment = |staff = |شعبہ جات= تفسیر ، علوم القرآن ، حدیث، فقہ، اصول ، ادب وغیرہ |chancellor =مولانا سید محمد رابع حسنی ندوی |vice_chancellor =مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی |students = 7000+ |undergrad = |postgrad = |doctoral = |profess = |affiliation = [[اسلام]] |city = [[لکھنؤ]] |province = [[اترپردیش]] |country = [[بھارت]] {{پرچم تصویر چھوٹی|بھارت}} |campus = لکھنؤ شہر |affiliations =350+ |website =[http://www.nadwatululama.org/ www.nadwatululama.org] [http://www.nadwa.in/ www.nadwa.in] }} '''ندوۃ العلماء''' 1894ء وچ قائم ہويا۔ کہیا جاندا اے کہ مولوی عبد الغفور صاحب اس خیال دے محرک سن، لیکن بعد وچ محمد علی نے اسنو‏ں عملی جامہ پہنایا۔ '''موج کوثر''' دے مصنف [[محمد اکرم (شیخ)]] دے مطابق مولا‏نا شبلی تے مولوی عبد الحق دہلوی نے اس ادارے دے قواعد مرتب کیتے، علامہ سید سلیمان ندوی رحمۃ اللہ علیہ اس اولین فضلاء وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ == اغراض و مقاصد == # علمائے اسلام دے باہمی اختلافات نو‏‏ں ختم کرنا۔ # مسلماناں دے لئی موزاں نصاب تعلیم فراہ‏م کرنا۔ جتھ‏ے تک ندوة العلماء دے اغراض و مقاصد دا تعلق سی ایہ مسلماناں دے بہترین مفاد وچ سی اس لئی پوری قوم وچ اس د‏ی پزیرائی ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ [[سرسید احمد خان]] تے [[محسن الملک]] نے وی انہاں نو‏‏ں پسندیدگی د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ حقیقت وچ [[شبلی نعمانی]] ندوۃ العلماء دے روح رواں سن ۔ جدو‏ں اس ادارے نو‏‏ں برے دن دیکھنا پئے تاں [[شبلی نعمانی]] [[1904ء]] وچ اپنی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے [[لکھنؤ]] آئے تے ندوۃ العلماء وچ نويں روح پھونک دی۔ ایہ آپ ہی د‏‏ی انتھک کوششاں دا نتیجہ سی کہ ندوہ دا شمار امت مسلمہ دے قابل فخر ادارےآں وچ ہونے لگیا۔ == ترانہ ندوہ == '''ترانہ دار العلوم ندوۃ العلماء''' ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن ہم مست نگاہ ساقی ہیں ہم بادہ کش صہبائے حرم ہم نغمۂ اہل قلب و زباں ہم ذہن رسائے اہل قلم ہم عزم جواں ہر لمحہ دواں رکھتے ہیں ہمیشہ آگے قدم ہم آب گہر ہم نور سحر ہم باد بہاری ابر کرم ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جس بزم کے ہیں ہم تخت نشیں وہ بزم ہے بزم عرفانی اس بزم کی ہے ہر صبح حسیں ہر شام ہے اس کی نورانی یہ بزم ہے ہم شاہینوں کی فطرت میں ہے جن کی سلطانی یہ قلب ونظر کی دنیا ہے ہر نقش ہے اس کا لا فانی ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن گنجینۂ فضل رحمانی وہ جس نے بلند اسلام کیا دانش کدۂ شبلی جس نے پھر ذوق سخن کو عام کیا وہ بزم سلیمانی جس نے تحقیق نظر کا کام کیا انفاس علی نے روشن پھر ندوے کا جہاں میں نام کیا ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن وہ شمع یہاں پر جلتی ہے جس شمع سے دنیا روشن ہے وہ پھول یہاں پر کھلتا ہے جس پھول سے گلشن گلشن ہے یہ اہل وفا کا مرکز ہے یہ اہل صفا کا مخزن ہے شہباز یہاں پر پلتے ہیں یہ لعل و گہر کا معدن ہے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن یہ اہل جنوں کی بستی ہے یہ اہل خرد کا گہوارہ ہر چیز یہاں کی شہپارہ ہر فرد یہاں کا سیارہ یاں نور کی بارش ہوتی ہے یاں علم کا بہتا ہے دھارا ہر قطرہ یہاں کا موتی ہے ہر ذرہ یہاں کا مہ پارہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جو ساز یہاں پر چھڑتا ہے کہتے ہیں حرم کا ساز ہے وہ سینوں میں ہے جو بھی راز یہاں دراصل حجازی راز ہے وہ جو گونجتی ہے آواز یہاں جادو سے بھری آواز ہے وہ جو دل نہ کھنچے اس کی جانب بے سوز ہے وہ بے ساز وہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کے ہم نے جام پئے اس بزم کے ہم مے خوار بنے اس بزم میں ہم بیدار ہوئے اس بزم میں ہم ہشیار بنے اس بزم میں ہم غیور بنے بے باک بنے خوددار بنے اسلام کے حق میں ڈھال بنے باطل کے لیے تلوار بنے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کی برکت سے بخشا فطرت نے پر پرواز ہمیں چلتے ہیں ہوا کے دوش پہ ہم کہتا ہے ہر اک شہباز ہمیں خود بڑھ کے بناتی ہے فطرت ہمراز ہمیں دم ساز ہمیں اللہ نے اپنے فضل و کرم سے بخشا یہ اعزاز ہمیں ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن از: مولانا محمد ثانی حسنی == مؤسسین ندوہ == * مولانا [[محمد علی مونگیری]] * [[علامہ شبلی نعمانی]] * مولانا [[عبد الحئی حسنی]] * [[منشی اطہر حسین کاکوروی]] * مولانا [[حبیب الرحمان خاں شیروانی]] وغیرہم == نظمائے ندوة العلماء == 1۔مولانا [[سید محمد علی مونگیری]] (1262ھ-1364ھ) 2۔مولانا [[مسیح الزماں شاہجہاں پوری]] (1256ھ-1331ھ) 3۔مولانا [[خلیل الرحمان سہارنپوری]] (م1354ھ) 4۔مولانا [[سید عبدالحی حسنی]] (1286ھ-1341ھ) 5۔مولانا [[سید علی حسن خان]] (1283ھ-1355ھ) 6۔مولانا [[ڈاکٹر سید عبد العلی حسنی قاسمی]] (1311ھ-1381ھ) 7۔مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1333ھ-1420ھ) 8۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] (پیدائش 1929ء) == معتمد تعلیمات دار العلوم ندوة العلماء == # علامہ [[شبلی نعمانی]] (1857ء-1914ء) # علامہ [[سید سلیمان ندوی]] (1884ء-1952ء) # مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1913ء-1999ء) # مولانا [[شاہ سلیمان صاحب پھلواری]] # مولانا ڈاکٹر [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1925ء-2006ء) # مولانا سید [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]] (پیدائش 1931ء- وفات 16جنوری 2019) # مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری (پیدائش 1934ء) == ارباب اہتمام دار العلوم ندوة العلماء == 1۔مولانا [[حفیظ اللہ بندولی]] 2۔مولانا [[مفتی عبد اللہ ٹونکی]] 3۔مولانا [[سید امیر علی ملیح آبادی]] 4۔مولانا [[شیر علی حیدرآبادی]] 5۔مولانا [[حیدر حسن خان]] 6۔[[مولانا عمران خان ندوی ازہری]] 7۔مولانا [[محمد ناظم ندوی]] 8۔مولانا [[محمد اسحاق سندیلوی ندوی]] 9۔مولانا [[محمد محب اللہ لاری ندوی]] 10۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] 11۔مولانا [[ڈاکٹر سعیدالرحمان اعظمی ندوی]] == قابل ذکر شخصیات == * مولانا سید سلیمان ندوی * مولانا عبد الباری ندوی * مولانا عبد السلام ندوی * مولانا محمد ناظم ندوی * مولانا شاہ معین الدین ندوی * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * مولانا عبد السلام قدوائی ندوی * مولانا اویس بلگرامی ندوی * مولانا سید ابو الحسن علی ندوی * مولانا ڈاکٹر عبد اللہ عباس ندوی * مولانا سید رابع حسنی ندوی * مولانا سید سلمان الحسینی ندوی * مولانا ڈاکٹر اکرم جونپوری ندوی * مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی * مولانا سید واضح رشید حسنی ندوی * مولانا سید حمزہ حسنی ندوی * مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری ندوی * مولانا ڈاکٹر سید سلمان ندوی ابن علامہ سید سلیمان ندوی (پروفیسر ڈین یونیورسٹی افریقہ) == ندوی شخصیات == * [[سید سلیمان ندوی]] (1302–1373 ھ / 1884–1953 ء) * [[مسعود عالم ندوی]] (1328–1373 ھ / 1910–1954 ایم) * [[عبد الباری ندوی]] (1396 ھ / 1976 ء) * [[عبد السلام قدوائی ندوی]] (1325–1399 ھ / 1907–1979) *  [[سید محمد الحسنی|سید محمد الحسنی ندوی]] (1353–1399 e / 1934–1979)۔ * [[عمران خان ندوی ازہری]] (1331–1407 ھ / 1913 -1986ء * [[نور الحسن ندوی]] (1323–1404 ھ / 1906–1984)۔ *  [[عبد الماجد ندوی]] (1346–1405 ھ / 1927–1985)۔ * [[ابو العرفان خاں ندوی]] (1341–1409 ھ / 1923–1988 ایم)۔ * [[محمد سلمان ندوی]] (D. 1410 ھ / 1990 ء)۔ * مولانا ضیاء الحسن اعظمی ندوی قاسمی ( محدث دار العلوم ندوۃ العلماء، شاگرد خاص محدث کبیر حضرت مولانا حبیب الرحمن اعظمی‌ صاحب رحمۃ اللہ علیہ). * * [[بہاء الدین اکرمی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[ابو اللیث اصلاحی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[سلمان خاں ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[ابراہیم ہاشم ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[نور عظیم ندوی|نور عظیم ندوی (عبد النور ندوی)]] (D. 1413 ھ / 1993 عیسوی)۔ * [[محب اللہ لاری ندوی]]  (D. 1414 ھجری / 1994 ء)۔ * [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1332 – 1420ھ / 1913ء - 1999ء)۔ ندوی نسبت والے افراد میں سب سے مشہور شخص۔ * [[محمد ناظم ندوی]] (1333–1421 ہجری / 1914–2000)۔ * [[محمد شہاب الدين ندوى]] (1350–1423 ہجری / 1931–2002)۔ * [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1344–1426 e / 1925–2006)۔ * [[بہاء الدین محمد ندوی]] (ولادت: 1370 ھ / 1951 عیسوی)۔ جامعۃ دار الھدی الاسلامیۃ کے نائب صدر۔ * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق ناظر و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * [[محمد اکرم ندوی]]  (ولادت- 1382 ہجری / 1964 عیسوی)۔ * [[محمد رابع حسنی ندوی]] - ناظم ندوۃ العلماء و صدر آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ۔ * [[شفیق الرحمن ندوی]] * [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]]۔ معتمد تعلیم ندوۃ العلماء * [[سعید الرحمن اعظمی ندوی]]۔ مہتمم دار العلوم ندوۃ العلماء۔ * [[عبد الرحمن کاشغری ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے ادیب و شاعر۔ * [[سلمان حسینی ندوی|سید سلمان حسینی ندوی]]۔ بھارتی عالم دین و خطیب * [[مجیب اللہ ندوی]] (1918ء - 2006ء)- بھارتی حنفی فقیہ و کئی کتابوں کے مصنف۔ * [[ابو الجلال ندوی]] - ماہر لسانیات * [[رشید اختر ندوی]] * [[خيرمحمد بلوچ ندوی]] * [[سید احتشام احمد ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے استاذ، و عربی زبان و ادب کی خدمات پر [[حکومت ہند]] کے صدر جمہوریہ ایوارڈ یافتہ۔ * [[نذر الحفیظ ندوی]] * [[حفظ الرحمن اعظمی ندوی]]· * [[فیصل احمد بھٹکلی ندوی]] * [[محمد ثناء اللہ ندوی]]<syntaxhighlight lang="text"></syntaxhighlight>:عربی زبان و ادب کی خدمات پر حکومت ہند کے ایوارڈ یافتہ۔ * [[علی احمد ندوی]] - معروف مسلم عالم دین و فقیہ * [[محمد رضی الاسلام ندوی]] * [[عبد اللہ حسنی|عبد اللہ حسنی ندوی]] * [[بلال عبد الحئی حسنی ندوی]] * [[سید محمد عبد السمیع ندوی]] (استاد و معاون ناظر "[[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) . * [[محسن عثمانی ندوی]] * مفتی [[محمد ظہور ندوی]] (سابق صدر مفتی و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) * [[مختار احمد ندوی]] * [[رئیس احمد جعفری|رئیس احمد جعفری ندوی]] * [[ضیاء الحسن ندوی]] == موجودہ مدرسین ندوہ == * مولانا محمد برہان الدین قاسمی سنبھلی * مولانا نذرالحفیظ ندوی ازہری * مولانا خالد ندوی غازیپوری * مولانا محمد زکریا سنبھلی * مولانا نیاز احمد ندوی * مفتی عتیق احمد بستوی * مولانا علاؤ الدین ندوی * مولانا ڈاکٹر نذیر ندوی * مولانا عبد العزیز ندوی بھٹکلی * مولانا قاری ریاض احمد مظاہری * مفتی زید مظاہری ندوی * مولانا سلیم اللہ ندوی * مولانا عظیم خان ندوی * مولانا حسیب اللہ ندوی * مولانا رشید احمد ندوی * مولانا حفظ الرحمان قاسمی * مولانا محمد قیصر حسین ندوی مدنی * مولانا محمد فخر الدین طیب ندوی * مولانا اقبال احمد غازیپوری ندوی * مولانا مشہود السلام ندوی * مولانا محمد مستقیم ندوی * مفتی ظفر عالم ندوی * مولانا شمیم احمد ندوی * مولانا محبوب عالم ندوی * مولانا عبد السلام ندوی بھٹکلی * مولانا فیصل احمد ندوی بھٹکلی * مولانا عبد الرشید ندوی * مولانا انیس احمد ندوی * مولانا خالد گونڈوی ندوی * مولانا قاری عبد اللہ ندوی * مولانا محمد وثیق ندوی * مولانا منور سلطان ندوی * مولانا سلمان نسیم ندوی * مولانا ڈاکٹر محمد فرمان ندوی * مولانا ماسٹر عبید الرحمان ندوی * مولانا جاوید اختر ندوی * مفتی نصر اللہ ندوی وغیرہ بوہت سارے استاداں کرام نيں == ہور ویکھو == * [[تحریک ندوۃ العلماء]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.nadwatululama.org/index.html دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی دفتری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206233302/http://www.nadwatululama.org/index.html |date=2006-02-06 }} {{تحریک ندوہ}} {{ندوی فضلا}} [[گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء| ]] [[گٹھ:1894ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلام]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلامی درسگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ مدارس]] [[گٹھ:تحریک ندوۃ العلماء]] [[گٹھ:لکھنؤ وچ تعلیم]] [[زمرہ:ہندوستان میں 1894ء کی تاسیسات]] 6l43b5fcvz76sz2bqsm4uiqmsaq5wc4 711171 711170 2026-09-05T16:56:05Z Azfar Mansoor 45124 /* موجودہ مدرسین ندوہ */ 711171 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name =دار العلوم ندوة العلماء |native_name = |latin_name = |image = [[فائل:Mohr copy.jpg|100px]] |motto =إلی الإسلامِ مِن جدید ([[عربی زبان|عربی]]) |mottoeng="از سرِ نو اسلام کی جانب" |established = 1315ھ مطابق 1894ء |type = اسلامی یونیورسٹی |endowment = |staff = |شعبہ جات= تفسیر ، علوم القرآن ، حدیث، فقہ، اصول ، ادب وغیرہ |chancellor =مولانا سید محمد رابع حسنی ندوی |vice_chancellor =مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی |students = 7000+ |undergrad = |postgrad = |doctoral = |profess = |affiliation = [[اسلام]] |city = [[لکھنؤ]] |province = [[اترپردیش]] |country = [[بھارت]] {{پرچم تصویر چھوٹی|بھارت}} |campus = لکھنؤ شہر |affiliations =350+ |website =[http://www.nadwatululama.org/ www.nadwatululama.org] [http://www.nadwa.in/ www.nadwa.in] }} '''ندوۃ العلماء''' 1894ء وچ قائم ہويا۔ کہیا جاندا اے کہ مولوی عبد الغفور صاحب اس خیال دے محرک سن، لیکن بعد وچ محمد علی نے اسنو‏ں عملی جامہ پہنایا۔ '''موج کوثر''' دے مصنف [[محمد اکرم (شیخ)]] دے مطابق مولا‏نا شبلی تے مولوی عبد الحق دہلوی نے اس ادارے دے قواعد مرتب کیتے، علامہ سید سلیمان ندوی رحمۃ اللہ علیہ اس اولین فضلاء وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ == اغراض و مقاصد == # علمائے اسلام دے باہمی اختلافات نو‏‏ں ختم کرنا۔ # مسلماناں دے لئی موزاں نصاب تعلیم فراہ‏م کرنا۔ جتھ‏ے تک ندوة العلماء دے اغراض و مقاصد دا تعلق سی ایہ مسلماناں دے بہترین مفاد وچ سی اس لئی پوری قوم وچ اس د‏ی پزیرائی ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ [[سرسید احمد خان]] تے [[محسن الملک]] نے وی انہاں نو‏‏ں پسندیدگی د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ حقیقت وچ [[شبلی نعمانی]] ندوۃ العلماء دے روح رواں سن ۔ جدو‏ں اس ادارے نو‏‏ں برے دن دیکھنا پئے تاں [[شبلی نعمانی]] [[1904ء]] وچ اپنی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے [[لکھنؤ]] آئے تے ندوۃ العلماء وچ نويں روح پھونک دی۔ ایہ آپ ہی د‏‏ی انتھک کوششاں دا نتیجہ سی کہ ندوہ دا شمار امت مسلمہ دے قابل فخر ادارےآں وچ ہونے لگیا۔ == ترانہ ندوہ == '''ترانہ دار العلوم ندوۃ العلماء''' ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن ہم مست نگاہ ساقی ہیں ہم بادہ کش صہبائے حرم ہم نغمۂ اہل قلب و زباں ہم ذہن رسائے اہل قلم ہم عزم جواں ہر لمحہ دواں رکھتے ہیں ہمیشہ آگے قدم ہم آب گہر ہم نور سحر ہم باد بہاری ابر کرم ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جس بزم کے ہیں ہم تخت نشیں وہ بزم ہے بزم عرفانی اس بزم کی ہے ہر صبح حسیں ہر شام ہے اس کی نورانی یہ بزم ہے ہم شاہینوں کی فطرت میں ہے جن کی سلطانی یہ قلب ونظر کی دنیا ہے ہر نقش ہے اس کا لا فانی ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن گنجینۂ فضل رحمانی وہ جس نے بلند اسلام کیا دانش کدۂ شبلی جس نے پھر ذوق سخن کو عام کیا وہ بزم سلیمانی جس نے تحقیق نظر کا کام کیا انفاس علی نے روشن پھر ندوے کا جہاں میں نام کیا ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن وہ شمع یہاں پر جلتی ہے جس شمع سے دنیا روشن ہے وہ پھول یہاں پر کھلتا ہے جس پھول سے گلشن گلشن ہے یہ اہل وفا کا مرکز ہے یہ اہل صفا کا مخزن ہے شہباز یہاں پر پلتے ہیں یہ لعل و گہر کا معدن ہے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن یہ اہل جنوں کی بستی ہے یہ اہل خرد کا گہوارہ ہر چیز یہاں کی شہپارہ ہر فرد یہاں کا سیارہ یاں نور کی بارش ہوتی ہے یاں علم کا بہتا ہے دھارا ہر قطرہ یہاں کا موتی ہے ہر ذرہ یہاں کا مہ پارہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جو ساز یہاں پر چھڑتا ہے کہتے ہیں حرم کا ساز ہے وہ سینوں میں ہے جو بھی راز یہاں دراصل حجازی راز ہے وہ جو گونجتی ہے آواز یہاں جادو سے بھری آواز ہے وہ جو دل نہ کھنچے اس کی جانب بے سوز ہے وہ بے ساز وہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کے ہم نے جام پئے اس بزم کے ہم مے خوار بنے اس بزم میں ہم بیدار ہوئے اس بزم میں ہم ہشیار بنے اس بزم میں ہم غیور بنے بے باک بنے خوددار بنے اسلام کے حق میں ڈھال بنے باطل کے لیے تلوار بنے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کی برکت سے بخشا فطرت نے پر پرواز ہمیں چلتے ہیں ہوا کے دوش پہ ہم کہتا ہے ہر اک شہباز ہمیں خود بڑھ کے بناتی ہے فطرت ہمراز ہمیں دم ساز ہمیں اللہ نے اپنے فضل و کرم سے بخشا یہ اعزاز ہمیں ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن از: مولانا محمد ثانی حسنی == مؤسسین ندوہ == * مولانا [[محمد علی مونگیری]] * [[علامہ شبلی نعمانی]] * مولانا [[عبد الحئی حسنی]] * [[منشی اطہر حسین کاکوروی]] * مولانا [[حبیب الرحمان خاں شیروانی]] وغیرہم == نظمائے ندوة العلماء == 1۔مولانا [[سید محمد علی مونگیری]] (1262ھ-1364ھ) 2۔مولانا [[مسیح الزماں شاہجہاں پوری]] (1256ھ-1331ھ) 3۔مولانا [[خلیل الرحمان سہارنپوری]] (م1354ھ) 4۔مولانا [[سید عبدالحی حسنی]] (1286ھ-1341ھ) 5۔مولانا [[سید علی حسن خان]] (1283ھ-1355ھ) 6۔مولانا [[ڈاکٹر سید عبد العلی حسنی قاسمی]] (1311ھ-1381ھ) 7۔مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1333ھ-1420ھ) 8۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] (پیدائش 1929ء) == معتمد تعلیمات دار العلوم ندوة العلماء == # علامہ [[شبلی نعمانی]] (1857ء-1914ء) # علامہ [[سید سلیمان ندوی]] (1884ء-1952ء) # مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1913ء-1999ء) # مولانا [[شاہ سلیمان صاحب پھلواری]] # مولانا ڈاکٹر [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1925ء-2006ء) # مولانا سید [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]] (پیدائش 1931ء- وفات 16جنوری 2019) # مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری (پیدائش 1934ء) == ارباب اہتمام دار العلوم ندوة العلماء == 1۔مولانا [[حفیظ اللہ بندولی]] 2۔مولانا [[مفتی عبد اللہ ٹونکی]] 3۔مولانا [[سید امیر علی ملیح آبادی]] 4۔مولانا [[شیر علی حیدرآبادی]] 5۔مولانا [[حیدر حسن خان]] 6۔[[مولانا عمران خان ندوی ازہری]] 7۔مولانا [[محمد ناظم ندوی]] 8۔مولانا [[محمد اسحاق سندیلوی ندوی]] 9۔مولانا [[محمد محب اللہ لاری ندوی]] 10۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] 11۔مولانا [[ڈاکٹر سعیدالرحمان اعظمی ندوی]] == قابل ذکر شخصیات == * مولانا سید سلیمان ندوی * مولانا عبد الباری ندوی * مولانا عبد السلام ندوی * مولانا محمد ناظم ندوی * مولانا شاہ معین الدین ندوی * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * مولانا عبد السلام قدوائی ندوی * مولانا اویس بلگرامی ندوی * مولانا سید ابو الحسن علی ندوی * مولانا ڈاکٹر عبد اللہ عباس ندوی * مولانا سید رابع حسنی ندوی * مولانا سید سلمان الحسینی ندوی * مولانا ڈاکٹر اکرم جونپوری ندوی * مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی * مولانا سید واضح رشید حسنی ندوی * مولانا سید حمزہ حسنی ندوی * مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری ندوی * مولانا ڈاکٹر سید سلمان ندوی ابن علامہ سید سلیمان ندوی (پروفیسر ڈین یونیورسٹی افریقہ) == ندوی شخصیات == * [[سید سلیمان ندوی]] (1302–1373 ھ / 1884–1953 ء) * [[مسعود عالم ندوی]] (1328–1373 ھ / 1910–1954 ایم) * [[عبد الباری ندوی]] (1396 ھ / 1976 ء) * [[عبد السلام قدوائی ندوی]] (1325–1399 ھ / 1907–1979) *  [[سید محمد الحسنی|سید محمد الحسنی ندوی]] (1353–1399 e / 1934–1979)۔ * [[عمران خان ندوی ازہری]] (1331–1407 ھ / 1913 -1986ء * [[نور الحسن ندوی]] (1323–1404 ھ / 1906–1984)۔ *  [[عبد الماجد ندوی]] (1346–1405 ھ / 1927–1985)۔ * [[ابو العرفان خاں ندوی]] (1341–1409 ھ / 1923–1988 ایم)۔ * [[محمد سلمان ندوی]] (D. 1410 ھ / 1990 ء)۔ * مولانا ضیاء الحسن اعظمی ندوی قاسمی ( محدث دار العلوم ندوۃ العلماء، شاگرد خاص محدث کبیر حضرت مولانا حبیب الرحمن اعظمی‌ صاحب رحمۃ اللہ علیہ). * * [[بہاء الدین اکرمی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[ابو اللیث اصلاحی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[سلمان خاں ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[ابراہیم ہاشم ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[نور عظیم ندوی|نور عظیم ندوی (عبد النور ندوی)]] (D. 1413 ھ / 1993 عیسوی)۔ * [[محب اللہ لاری ندوی]]  (D. 1414 ھجری / 1994 ء)۔ * [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1332 – 1420ھ / 1913ء - 1999ء)۔ ندوی نسبت والے افراد میں سب سے مشہور شخص۔ * [[محمد ناظم ندوی]] (1333–1421 ہجری / 1914–2000)۔ * [[محمد شہاب الدين ندوى]] (1350–1423 ہجری / 1931–2002)۔ * [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1344–1426 e / 1925–2006)۔ * [[بہاء الدین محمد ندوی]] (ولادت: 1370 ھ / 1951 عیسوی)۔ جامعۃ دار الھدی الاسلامیۃ کے نائب صدر۔ * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق ناظر و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * [[محمد اکرم ندوی]]  (ولادت- 1382 ہجری / 1964 عیسوی)۔ * [[محمد رابع حسنی ندوی]] - ناظم ندوۃ العلماء و صدر آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ۔ * [[شفیق الرحمن ندوی]] * [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]]۔ معتمد تعلیم ندوۃ العلماء * [[سعید الرحمن اعظمی ندوی]]۔ مہتمم دار العلوم ندوۃ العلماء۔ * [[عبد الرحمن کاشغری ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے ادیب و شاعر۔ * [[سلمان حسینی ندوی|سید سلمان حسینی ندوی]]۔ بھارتی عالم دین و خطیب * [[مجیب اللہ ندوی]] (1918ء - 2006ء)- بھارتی حنفی فقیہ و کئی کتابوں کے مصنف۔ * [[ابو الجلال ندوی]] - ماہر لسانیات * [[رشید اختر ندوی]] * [[خيرمحمد بلوچ ندوی]] * [[سید احتشام احمد ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے استاذ، و عربی زبان و ادب کی خدمات پر [[حکومت ہند]] کے صدر جمہوریہ ایوارڈ یافتہ۔ * [[نذر الحفیظ ندوی]] * [[حفظ الرحمن اعظمی ندوی]]· * [[فیصل احمد بھٹکلی ندوی]] * [[محمد ثناء اللہ ندوی]]<syntaxhighlight lang="text"></syntaxhighlight>:عربی زبان و ادب کی خدمات پر حکومت ہند کے ایوارڈ یافتہ۔ * [[علی احمد ندوی]] - معروف مسلم عالم دین و فقیہ * [[محمد رضی الاسلام ندوی]] * [[عبد اللہ حسنی|عبد اللہ حسنی ندوی]] * [[بلال عبد الحئی حسنی ندوی]] * [[سید محمد عبد السمیع ندوی]] (استاد و معاون ناظر "[[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) . * [[محسن عثمانی ندوی]] * مفتی [[محمد ظہور ندوی]] (سابق صدر مفتی و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) * [[مختار احمد ندوی]] * [[رئیس احمد جعفری|رئیس احمد جعفری ندوی]] * [[ضیاء الحسن ندوی]] == موجودہ مدرسین ندوہ == * مولانا خالد ندوی غازیپوری * مولانا محمد زکریا سنبھلی * مولانا نیاز احمد ندوی * مفتی عتیق احمد بستوی * مولانا علاؤ الدین ندوی * مولانا عبد العزیز ندوی بھٹکلی * مولانا قاری ریاض احمد مظاہری * مفتی زید مظاہری ندوی * مولانا سلیم اللہ ندوی * مولانا رشید احمد ندوی * مولانا محمد قیصر حسین ندوی مدنی * مولانا محمد فخر الدین طیب ندوی * مولانا اقبال احمد غازیپوری ندوی * مولانا مشہود السلام ندوی * مولانا محمد مستقیم ندوی * مفتی ظفر عالم ندوی * مولانا شمیم احمد ندوی * مولانا محبوب عالم ندوی * مولانا عبد السلام ندوی بھٹکلی * مولانا فیصل احمد ندوی بھٹکلی * مولانا عبد الرشید ندوی * مولانا انیس احمد ندوی * مولانا خالد گونڈوی ندوی * مولانا قاری عبد اللہ ندوی * مولانا محمد وثیق ندوی * مولانا منور سلطان ندوی * مولانا سلمان نسیم ندوی * مولانا ڈاکٹر محمد فرمان ندوی * مولانا ماسٹر عبید الرحمان ندوی * مولانا جاوید اختر ندوی * مفتی نصر اللہ ندوی * مولانا مبین احمد ندوی * مولانا شعیب احسن ندوی * مولانا نعمت اللہ ندوی وغیرہ بوہت سارے استاداں کرام نيں ** طالب علم - اظفر منصور عالیہ رابعہ شریعہ ہ 2026ء == ہور ویکھو == * [[تحریک ندوۃ العلماء]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.nadwatululama.org/index.html دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی دفتری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206233302/http://www.nadwatululama.org/index.html |date=2006-02-06 }} {{تحریک ندوہ}} {{ندوی فضلا}} [[گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء| ]] [[گٹھ:1894ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلام]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلامی درسگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ مدارس]] [[گٹھ:تحریک ندوۃ العلماء]] [[گٹھ:لکھنؤ وچ تعلیم]] [[زمرہ:ہندوستان میں 1894ء کی تاسیسات]] tcgab7ad5p5vng1ep78uwpy9oqgh7ro 711172 711171 2026-09-05T17:07:00Z Azfar Mansoor 45124 /* سن 2026 کے کچھ ممتاز طلبہ */ 711172 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name =دار العلوم ندوة العلماء |native_name = |latin_name = |image = [[فائل:Mohr copy.jpg|100px]] |motto =إلی الإسلامِ مِن جدید ([[عربی زبان|عربی]]) |mottoeng="از سرِ نو اسلام کی جانب" |established = 1315ھ مطابق 1894ء |type = اسلامی یونیورسٹی |endowment = |staff = |شعبہ جات= تفسیر ، علوم القرآن ، حدیث، فقہ، اصول ، ادب وغیرہ |chancellor =مولانا سید محمد رابع حسنی ندوی |vice_chancellor =مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی |students = 7000+ |undergrad = |postgrad = |doctoral = |profess = |affiliation = [[اسلام]] |city = [[لکھنؤ]] |province = [[اترپردیش]] |country = [[بھارت]] {{پرچم تصویر چھوٹی|بھارت}} |campus = لکھنؤ شہر |affiliations =350+ |website =[http://www.nadwatululama.org/ www.nadwatululama.org] [http://www.nadwa.in/ www.nadwa.in] }} '''ندوۃ العلماء''' 1894ء وچ قائم ہويا۔ کہیا جاندا اے کہ مولوی عبد الغفور صاحب اس خیال دے محرک سن، لیکن بعد وچ محمد علی نے اسنو‏ں عملی جامہ پہنایا۔ '''موج کوثر''' دے مصنف [[محمد اکرم (شیخ)]] دے مطابق مولا‏نا شبلی تے مولوی عبد الحق دہلوی نے اس ادارے دے قواعد مرتب کیتے، علامہ سید سلیمان ندوی رحمۃ اللہ علیہ اس اولین فضلاء وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ == اغراض و مقاصد == # علمائے اسلام دے باہمی اختلافات نو‏‏ں ختم کرنا۔ # مسلماناں دے لئی موزاں نصاب تعلیم فراہ‏م کرنا۔ جتھ‏ے تک ندوة العلماء دے اغراض و مقاصد دا تعلق سی ایہ مسلماناں دے بہترین مفاد وچ سی اس لئی پوری قوم وچ اس د‏ی پزیرائی ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ [[سرسید احمد خان]] تے [[محسن الملک]] نے وی انہاں نو‏‏ں پسندیدگی د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ حقیقت وچ [[شبلی نعمانی]] ندوۃ العلماء دے روح رواں سن ۔ جدو‏ں اس ادارے نو‏‏ں برے دن دیکھنا پئے تاں [[شبلی نعمانی]] [[1904ء]] وچ اپنی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے [[لکھنؤ]] آئے تے ندوۃ العلماء وچ نويں روح پھونک دی۔ ایہ آپ ہی د‏‏ی انتھک کوششاں دا نتیجہ سی کہ ندوہ دا شمار امت مسلمہ دے قابل فخر ادارےآں وچ ہونے لگیا۔ == ترانہ ندوہ == '''ترانہ دار العلوم ندوۃ العلماء''' ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن ہم مست نگاہ ساقی ہیں ہم بادہ کش صہبائے حرم ہم نغمۂ اہل قلب و زباں ہم ذہن رسائے اہل قلم ہم عزم جواں ہر لمحہ دواں رکھتے ہیں ہمیشہ آگے قدم ہم آب گہر ہم نور سحر ہم باد بہاری ابر کرم ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جس بزم کے ہیں ہم تخت نشیں وہ بزم ہے بزم عرفانی اس بزم کی ہے ہر صبح حسیں ہر شام ہے اس کی نورانی یہ بزم ہے ہم شاہینوں کی فطرت میں ہے جن کی سلطانی یہ قلب ونظر کی دنیا ہے ہر نقش ہے اس کا لا فانی ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن گنجینۂ فضل رحمانی وہ جس نے بلند اسلام کیا دانش کدۂ شبلی جس نے پھر ذوق سخن کو عام کیا وہ بزم سلیمانی جس نے تحقیق نظر کا کام کیا انفاس علی نے روشن پھر ندوے کا جہاں میں نام کیا ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن وہ شمع یہاں پر جلتی ہے جس شمع سے دنیا روشن ہے وہ پھول یہاں پر کھلتا ہے جس پھول سے گلشن گلشن ہے یہ اہل وفا کا مرکز ہے یہ اہل صفا کا مخزن ہے شہباز یہاں پر پلتے ہیں یہ لعل و گہر کا معدن ہے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن یہ اہل جنوں کی بستی ہے یہ اہل خرد کا گہوارہ ہر چیز یہاں کی شہپارہ ہر فرد یہاں کا سیارہ یاں نور کی بارش ہوتی ہے یاں علم کا بہتا ہے دھارا ہر قطرہ یہاں کا موتی ہے ہر ذرہ یہاں کا مہ پارہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جو ساز یہاں پر چھڑتا ہے کہتے ہیں حرم کا ساز ہے وہ سینوں میں ہے جو بھی راز یہاں دراصل حجازی راز ہے وہ جو گونجتی ہے آواز یہاں جادو سے بھری آواز ہے وہ جو دل نہ کھنچے اس کی جانب بے سوز ہے وہ بے ساز وہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کے ہم نے جام پئے اس بزم کے ہم مے خوار بنے اس بزم میں ہم بیدار ہوئے اس بزم میں ہم ہشیار بنے اس بزم میں ہم غیور بنے بے باک بنے خوددار بنے اسلام کے حق میں ڈھال بنے باطل کے لیے تلوار بنے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کی برکت سے بخشا فطرت نے پر پرواز ہمیں چلتے ہیں ہوا کے دوش پہ ہم کہتا ہے ہر اک شہباز ہمیں خود بڑھ کے بناتی ہے فطرت ہمراز ہمیں دم ساز ہمیں اللہ نے اپنے فضل و کرم سے بخشا یہ اعزاز ہمیں ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن از: مولانا محمد ثانی حسنی == مؤسسین ندوہ == * مولانا [[محمد علی مونگیری]] * [[علامہ شبلی نعمانی]] * مولانا [[عبد الحئی حسنی]] * [[منشی اطہر حسین کاکوروی]] * مولانا [[حبیب الرحمان خاں شیروانی]] وغیرہم == نظمائے ندوة العلماء == 1۔مولانا [[سید محمد علی مونگیری]] (1262ھ-1364ھ) 2۔مولانا [[مسیح الزماں شاہجہاں پوری]] (1256ھ-1331ھ) 3۔مولانا [[خلیل الرحمان سہارنپوری]] (م1354ھ) 4۔مولانا [[سید عبدالحی حسنی]] (1286ھ-1341ھ) 5۔مولانا [[سید علی حسن خان]] (1283ھ-1355ھ) 6۔مولانا [[ڈاکٹر سید عبد العلی حسنی قاسمی]] (1311ھ-1381ھ) 7۔مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1333ھ-1420ھ) 8۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] (پیدائش 1929ء) == معتمد تعلیمات دار العلوم ندوة العلماء == # علامہ [[شبلی نعمانی]] (1857ء-1914ء) # علامہ [[سید سلیمان ندوی]] (1884ء-1952ء) # مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1913ء-1999ء) # مولانا [[شاہ سلیمان صاحب پھلواری]] # مولانا ڈاکٹر [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1925ء-2006ء) # مولانا سید [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]] (پیدائش 1931ء- وفات 16جنوری 2019) # مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری (پیدائش 1934ء) == ارباب اہتمام دار العلوم ندوة العلماء == 1۔مولانا [[حفیظ اللہ بندولی]] 2۔مولانا [[مفتی عبد اللہ ٹونکی]] 3۔مولانا [[سید امیر علی ملیح آبادی]] 4۔مولانا [[شیر علی حیدرآبادی]] 5۔مولانا [[حیدر حسن خان]] 6۔[[مولانا عمران خان ندوی ازہری]] 7۔مولانا [[محمد ناظم ندوی]] 8۔مولانا [[محمد اسحاق سندیلوی ندوی]] 9۔مولانا [[محمد محب اللہ لاری ندوی]] 10۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] 11۔مولانا [[ڈاکٹر سعیدالرحمان اعظمی ندوی]] == قابل ذکر شخصیات == * مولانا سید سلیمان ندوی * مولانا عبد الباری ندوی * مولانا عبد السلام ندوی * مولانا محمد ناظم ندوی * مولانا شاہ معین الدین ندوی * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * مولانا عبد السلام قدوائی ندوی * مولانا اویس بلگرامی ندوی * مولانا سید ابو الحسن علی ندوی * مولانا ڈاکٹر عبد اللہ عباس ندوی * مولانا سید رابع حسنی ندوی * مولانا سید سلمان الحسینی ندوی * مولانا ڈاکٹر اکرم جونپوری ندوی * مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی * مولانا سید واضح رشید حسنی ندوی * مولانا سید حمزہ حسنی ندوی * مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری ندوی * مولانا ڈاکٹر سید سلمان ندوی ابن علامہ سید سلیمان ندوی (پروفیسر ڈین یونیورسٹی افریقہ) == ندوی شخصیات == * [[سید سلیمان ندوی]] (1302–1373 ھ / 1884–1953 ء) * [[مسعود عالم ندوی]] (1328–1373 ھ / 1910–1954 ایم) * [[عبد الباری ندوی]] (1396 ھ / 1976 ء) * [[عبد السلام قدوائی ندوی]] (1325–1399 ھ / 1907–1979) *  [[سید محمد الحسنی|سید محمد الحسنی ندوی]] (1353–1399 e / 1934–1979)۔ * [[عمران خان ندوی ازہری]] (1331–1407 ھ / 1913 -1986ء * [[نور الحسن ندوی]] (1323–1404 ھ / 1906–1984)۔ *  [[عبد الماجد ندوی]] (1346–1405 ھ / 1927–1985)۔ * [[ابو العرفان خاں ندوی]] (1341–1409 ھ / 1923–1988 ایم)۔ * [[محمد سلمان ندوی]] (D. 1410 ھ / 1990 ء)۔ * مولانا ضیاء الحسن اعظمی ندوی قاسمی ( محدث دار العلوم ندوۃ العلماء، شاگرد خاص محدث کبیر حضرت مولانا حبیب الرحمن اعظمی‌ صاحب رحمۃ اللہ علیہ). * * [[بہاء الدین اکرمی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[ابو اللیث اصلاحی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[سلمان خاں ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[ابراہیم ہاشم ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[نور عظیم ندوی|نور عظیم ندوی (عبد النور ندوی)]] (D. 1413 ھ / 1993 عیسوی)۔ * [[محب اللہ لاری ندوی]]  (D. 1414 ھجری / 1994 ء)۔ * [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1332 – 1420ھ / 1913ء - 1999ء)۔ ندوی نسبت والے افراد میں سب سے مشہور شخص۔ * [[محمد ناظم ندوی]] (1333–1421 ہجری / 1914–2000)۔ * [[محمد شہاب الدين ندوى]] (1350–1423 ہجری / 1931–2002)۔ * [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1344–1426 e / 1925–2006)۔ * [[بہاء الدین محمد ندوی]] (ولادت: 1370 ھ / 1951 عیسوی)۔ جامعۃ دار الھدی الاسلامیۃ کے نائب صدر۔ * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق ناظر و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * [[محمد اکرم ندوی]]  (ولادت- 1382 ہجری / 1964 عیسوی)۔ * [[محمد رابع حسنی ندوی]] - ناظم ندوۃ العلماء و صدر آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ۔ * [[شفیق الرحمن ندوی]] * [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]]۔ معتمد تعلیم ندوۃ العلماء * [[سعید الرحمن اعظمی ندوی]]۔ مہتمم دار العلوم ندوۃ العلماء۔ * [[عبد الرحمن کاشغری ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے ادیب و شاعر۔ * [[سلمان حسینی ندوی|سید سلمان حسینی ندوی]]۔ بھارتی عالم دین و خطیب * [[مجیب اللہ ندوی]] (1918ء - 2006ء)- بھارتی حنفی فقیہ و کئی کتابوں کے مصنف۔ * [[ابو الجلال ندوی]] - ماہر لسانیات * [[رشید اختر ندوی]] * [[خيرمحمد بلوچ ندوی]] * [[سید احتشام احمد ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے استاذ، و عربی زبان و ادب کی خدمات پر [[حکومت ہند]] کے صدر جمہوریہ ایوارڈ یافتہ۔ * [[نذر الحفیظ ندوی]] * [[حفظ الرحمن اعظمی ندوی]]· * [[فیصل احمد بھٹکلی ندوی]] * [[محمد ثناء اللہ ندوی]]<syntaxhighlight lang="text"></syntaxhighlight>:عربی زبان و ادب کی خدمات پر حکومت ہند کے ایوارڈ یافتہ۔ * [[علی احمد ندوی]] - معروف مسلم عالم دین و فقیہ * [[محمد رضی الاسلام ندوی]] * [[عبد اللہ حسنی|عبد اللہ حسنی ندوی]] * [[بلال عبد الحئی حسنی ندوی]] * [[سید محمد عبد السمیع ندوی]] (استاد و معاون ناظر "[[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) . * [[محسن عثمانی ندوی]] * مفتی [[محمد ظہور ندوی]] (سابق صدر مفتی و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) * [[مختار احمد ندوی]] * [[رئیس احمد جعفری|رئیس احمد جعفری ندوی]] * [[ضیاء الحسن ندوی]] == موجودہ مدرسین ندوہ == * مولانا خالد ندوی غازیپوری * مولانا محمد زکریا سنبھلی * مولانا نیاز احمد ندوی * مفتی عتیق احمد بستوی * مولانا علاؤ الدین ندوی * مولانا عبد العزیز ندوی بھٹکلی * مولانا قاری ریاض احمد مظاہری * مفتی زید مظاہری ندوی * مولانا سلیم اللہ ندوی * مولانا رشید احمد ندوی * مولانا محمد قیصر حسین ندوی مدنی * مولانا محمد فخر الدین طیب ندوی * مولانا اقبال احمد غازیپوری ندوی * مولانا مشہود السلام ندوی * مولانا محمد مستقیم ندوی * مفتی ظفر عالم ندوی * مولانا شمیم احمد ندوی * مولانا محبوب عالم ندوی * مولانا عبد السلام ندوی بھٹکلی * مولانا فیصل احمد ندوی بھٹکلی * مولانا عبد الرشید ندوی * مولانا انیس احمد ندوی * مولانا خالد گونڈوی ندوی * مولانا قاری عبد اللہ ندوی * مولانا محمد وثیق ندوی * مولانا منور سلطان ندوی * مولانا سلمان نسیم ندوی * مولانا ڈاکٹر محمد فرمان ندوی * مولانا ماسٹر عبید الرحمان ندوی * مولانا جاوید اختر ندوی * مفتی نصر اللہ ندوی * مولانا مبین احمد ندوی * مولانا شعیب احسن ندوی * مولانا نعمت اللہ ندوی وغیرہ بوہت سارے استاداں کرام نيں ** طالب علم - اظفر منصور عالیہ رابعہ شریعہ ہ 2026ء == سن 2026 کے کچھ ممتاز طلبہ== * اظفر منصور ندوی * فرحان وسیم ندوی * محمد ارقم ندوی * عبداللہ فیض ندوی *حذیفہ لکھنؤی ندوی *فیضیاب ندوی * محمد فیصل ندوی * احتشام احمد دہلوی ندوی * احتشام علی ندوی * دلشاد ندوی * اور بیشمار طلباء == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.nadwatululama.org/index.html دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی دفتری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206233302/http://www.nadwatululama.org/index.html |date=2006-02-06 }} {{تحریک ندوہ}} {{ندوی فضلا}} [[گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء| ]] [[گٹھ:1894ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلام]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلامی درسگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ مدارس]] [[گٹھ:تحریک ندوۃ العلماء]] [[گٹھ:لکھنؤ وچ تعلیم]] [[زمرہ:ہندوستان میں 1894ء کی تاسیسات]] i2g11giae36v4hb6cn7dzf06hhj3f8j 711173 711172 2026-09-05T17:17:03Z Azfar Mansoor 45124 711173 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name =دار العلوم ندوة العلماء |native_name = |latin_name = |image = [[فائل:Mohr copy.jpg|100px]] |motto =إلی الإسلامِ مِن جدید ([[عربی زبان|عربی]]) |mottoeng="از سرِ نو اسلام کی جانب" |established = 1315ھ مطابق 1894ء |type = اسلامی یونیورسٹی |endowment = |staff = |شعبہ جات= تفسیر ، علوم القرآن ، حدیث، فقہ، اصول ، ادب وغیرہ |chancellor =مولانا سید محمد رابع حسنی ندوی |vice_chancellor =مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی |students = 7000+ |undergrad = |postgrad = |doctoral = |profess = |affiliation = [[اسلام]] |city = [[لکھنؤ]] |province = [[اترپردیش]] |country = [[بھارت]] {{پرچم تصویر چھوٹی|بھارت}} |campus = لکھنؤ شہر |affiliations =350+ |website =[http://www.nadwatululama.org/ www.nadwatululama.org] [http://www.nadwa.in/ www.nadwa.in] }} '''ندوۃ العلماء''' 1894ء وچ قائم ہويا۔ کہیا جاندا اے کہ مولوی عبد الغفور صاحب اس خیال دے محرک سن، لیکن بعد وچ محمد علی نے اسنو‏ں عملی جامہ پہنایا۔ '''موج کوثر''' دے مصنف [[محمد اکرم (شیخ)]] دے مطابق مولا‏نا شبلی تے مولوی عبد الحق دہلوی نے اس ادارے دے قواعد مرتب کیتے، علامہ سید سلیمان ندوی رحمۃ اللہ علیہ اس اولین فضلاء وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ == اغراض و مقاصد == # علمائے اسلام دے باہمی اختلافات نو‏‏ں ختم کرنا۔ # مسلماناں دے لئی موزاں نصاب تعلیم فراہ‏م کرنا۔ جتھ‏ے تک ندوة العلماء دے اغراض و مقاصد دا تعلق سی ایہ مسلماناں دے بہترین مفاد وچ سی اس لئی پوری قوم وچ اس د‏ی پزیرائی ہوئی۔ ایتھ‏ے تک کہ [[سرسید احمد خان]] تے [[محسن الملک]] نے وی انہاں نو‏‏ں پسندیدگی د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ حقیقت وچ [[شبلی نعمانی]] ندوۃ العلماء دے روح رواں سن ۔ جدو‏ں اس ادارے نو‏‏ں برے دن دیکھنا پئے تاں [[شبلی نعمانی]] [[1904ء]] وچ اپنی ملازمت نو‏‏ں خیرباد کہہ ک‏ے [[لکھنؤ]] آئے تے ندوۃ العلماء وچ نويں روح پھونک دی۔ ایہ آپ ہی د‏‏ی انتھک کوششاں دا نتیجہ سی کہ ندوہ دا شمار امت مسلمہ دے قابل فخر ادارےآں وچ ہونے لگیا۔ == ترانہ ندوہ == '''ترانہ دار العلوم ندوۃ العلماء''' ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن ہم مست نگاہ ساقی ہیں ہم بادہ کش صہبائے حرم ہم نغمۂ اہل قلب و زباں ہم ذہن رسائے اہل قلم ہم عزم جواں ہر لمحہ دواں رکھتے ہیں ہمیشہ آگے قدم ہم آب گہر ہم نور سحر ہم باد بہاری ابر کرم ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جس بزم کے ہیں ہم تخت نشیں وہ بزم ہے بزم عرفانی اس بزم کی ہے ہر صبح حسیں ہر شام ہے اس کی نورانی یہ بزم ہے ہم شاہینوں کی فطرت میں ہے جن کی سلطانی یہ قلب ونظر کی دنیا ہے ہر نقش ہے اس کا لا فانی ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن گنجینۂ فضل رحمانی وہ جس نے بلند اسلام کیا دانش کدۂ شبلی جس نے پھر ذوق سخن کو عام کیا وہ بزم سلیمانی جس نے تحقیق نظر کا کام کیا انفاس علی نے روشن پھر ندوے کا جہاں میں نام کیا ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن وہ شمع یہاں پر جلتی ہے جس شمع سے دنیا روشن ہے وہ پھول یہاں پر کھلتا ہے جس پھول سے گلشن گلشن ہے یہ اہل وفا کا مرکز ہے یہ اہل صفا کا مخزن ہے شہباز یہاں پر پلتے ہیں یہ لعل و گہر کا معدن ہے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن یہ اہل جنوں کی بستی ہے یہ اہل خرد کا گہوارہ ہر چیز یہاں کی شہپارہ ہر فرد یہاں کا سیارہ یاں نور کی بارش ہوتی ہے یاں علم کا بہتا ہے دھارا ہر قطرہ یہاں کا موتی ہے ہر ذرہ یہاں کا مہ پارہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن جو ساز یہاں پر چھڑتا ہے کہتے ہیں حرم کا ساز ہے وہ سینوں میں ہے جو بھی راز یہاں دراصل حجازی راز ہے وہ جو گونجتی ہے آواز یہاں جادو سے بھری آواز ہے وہ جو دل نہ کھنچے اس کی جانب بے سوز ہے وہ بے ساز وہ ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کے ہم نے جام پئے اس بزم کے ہم مے خوار بنے اس بزم میں ہم بیدار ہوئے اس بزم میں ہم ہشیار بنے اس بزم میں ہم غیور بنے بے باک بنے خوددار بنے اسلام کے حق میں ڈھال بنے باطل کے لیے تلوار بنے ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن اس بزم کی برکت سے بخشا فطرت نے پر پرواز ہمیں چلتے ہیں ہوا کے دوش پہ ہم کہتا ہے ہر اک شہباز ہمیں خود بڑھ کے بناتی ہے فطرت ہمراز ہمیں دم ساز ہمیں اللہ نے اپنے فضل و کرم سے بخشا یہ اعزاز ہمیں ہم نازش ملک و ملت ہیں ہم سے ہے درخشاں صبح وطن ہم تابش دیں ہم نور یقیں ہم حسن عمل ہم خلق حسن از: مولانا محمد ثانی حسنی == مؤسسین ندوہ == * مولانا [[محمد علی مونگیری]] * [[علامہ شبلی نعمانی]] * مولانا [[عبد الحئی حسنی]] * [[منشی اطہر حسین کاکوروی]] * مولانا [[حبیب الرحمان خاں شیروانی]] وغیرہم == نظمائے ندوة العلماء == 1۔مولانا [[سید محمد علی مونگیری]] (1262ھ-1364ھ) 2۔مولانا [[مسیح الزماں شاہجہاں پوری]] (1256ھ-1331ھ) 3۔مولانا [[خلیل الرحمان سہارنپوری]] (م1354ھ) 4۔مولانا [[سید عبدالحی حسنی]] (1286ھ-1341ھ) 5۔مولانا [[سید علی حسن خان]] (1283ھ-1355ھ) 6۔مولانا [[ڈاکٹر سید عبد العلی حسنی قاسمی]] (1311ھ-1381ھ) 7۔مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1333ھ-1420ھ) 8۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] (پیدائش 1929ء) == معتمد تعلیمات دار العلوم ندوة العلماء == # علامہ [[شبلی نعمانی]] (1857ء-1914ء) # علامہ [[سید سلیمان ندوی]] (1884ء-1952ء) # مولانا سید [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1913ء-1999ء) # مولانا [[شاہ سلیمان صاحب پھلواری]] # مولانا ڈاکٹر [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1925ء-2006ء) # مولانا سید [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]] (پیدائش 1931ء- وفات 16جنوری 2019) # مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری (پیدائش 1934ء) == ارباب اہتمام دار العلوم ندوة العلماء == 1۔مولانا [[حفیظ اللہ بندولی]] 2۔مولانا [[مفتی عبد اللہ ٹونکی]] 3۔مولانا [[سید امیر علی ملیح آبادی]] 4۔مولانا [[شیر علی حیدرآبادی]] 5۔مولانا [[حیدر حسن خان]] 6۔[[مولانا عمران خان ندوی ازہری]] 7۔مولانا [[محمد ناظم ندوی]] 8۔مولانا [[محمد اسحاق سندیلوی ندوی]] 9۔مولانا [[محمد محب اللہ لاری ندوی]] 10۔مولانا [[سید محمد رابع حسنی ندوی]] 11۔مولانا [[ڈاکٹر سعیدالرحمان اعظمی ندوی]] == قابل ذکر شخصیات == * مولانا سید سلیمان ندوی * مولانا عبد الباری ندوی * مولانا عبد السلام ندوی * مولانا محمد ناظم ندوی * مولانا شاہ معین الدین ندوی * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * مولانا عبد السلام قدوائی ندوی * مولانا اویس بلگرامی ندوی * مولانا سید ابو الحسن علی ندوی * مولانا ڈاکٹر عبد اللہ عباس ندوی * مولانا سید رابع حسنی ندوی * مولانا سید سلمان الحسینی ندوی * مولانا ڈاکٹر اکرم جونپوری ندوی * مولانا ڈاکٹر سعید الرحمن اعظمی ندوی * مولانا سید واضح رشید حسنی ندوی * مولانا سید حمزہ حسنی ندوی * مولانا ڈاکٹر [[تقی الدین ندوی]] مظاہری ندوی * مولانا ڈاکٹر سید سلمان ندوی ابن علامہ سید سلیمان ندوی (پروفیسر ڈین یونیورسٹی افریقہ) == ندوی شخصیات == * [[سید سلیمان ندوی]] (1302–1373 ھ / 1884–1953 ء) * [[مسعود عالم ندوی]] (1328–1373 ھ / 1910–1954 ایم) * [[عبد الباری ندوی]] (1396 ھ / 1976 ء) * [[عبد السلام قدوائی ندوی]] (1325–1399 ھ / 1907–1979) *  [[سید محمد الحسنی|سید محمد الحسنی ندوی]] (1353–1399 e / 1934–1979)۔ * [[عمران خان ندوی ازہری]] (1331–1407 ھ / 1913 -1986ء * [[نور الحسن ندوی]] (1323–1404 ھ / 1906–1984)۔ *  [[عبد الماجد ندوی]] (1346–1405 ھ / 1927–1985)۔ * [[ابو العرفان خاں ندوی]] (1341–1409 ھ / 1923–1988 ایم)۔ * [[محمد سلمان ندوی]] (D. 1410 ھ / 1990 ء)۔ * مولانا ضیاء الحسن اعظمی ندوی قاسمی ( محدث دار العلوم ندوۃ العلماء، شاگرد خاص محدث کبیر حضرت مولانا حبیب الرحمن اعظمی‌ صاحب رحمۃ اللہ علیہ). * * [[بہاء الدین اکرمی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[ابو اللیث اصلاحی ندوی]] (D. 1411 ھ / 1990 ء)۔ * [[سلمان خاں ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[ابراہیم ہاشم ندوی]]  (D. 1411 ہجری / 1991)۔ * [[نور عظیم ندوی|نور عظیم ندوی (عبد النور ندوی)]] (D. 1413 ھ / 1993 عیسوی)۔ * [[محب اللہ لاری ندوی]]  (D. 1414 ھجری / 1994 ء)۔ * [[ابو الحسن علی حسنی ندوی]] (1332 – 1420ھ / 1913ء - 1999ء)۔ ندوی نسبت والے افراد میں سب سے مشہور شخص۔ * [[محمد ناظم ندوی]] (1333–1421 ہجری / 1914–2000)۔ * [[محمد شہاب الدين ندوى]] (1350–1423 ہجری / 1931–2002)۔ * [[عبد اللہ عباس ندوی]] (1344–1426 e / 1925–2006)۔ * [[بہاء الدین محمد ندوی]] (ولادت: 1370 ھ / 1951 عیسوی)۔ جامعۃ دار الھدی الاسلامیۃ کے نائب صدر۔ * مولانا [[قاضی معین اللہ ندوی]] (سابق ناظر و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]] لکھنؤ) * [[محمد اکرم ندوی]]  (ولادت- 1382 ہجری / 1964 عیسوی)۔ * [[محمد رابع حسنی ندوی]] - ناظم ندوۃ العلماء و صدر آل انڈیا مسلم پرسنل لا بورڈ۔ * [[شفیق الرحمن ندوی]] * [[محمد واضح رشید حسنی ندوی]]۔ معتمد تعلیم ندوۃ العلماء * [[سعید الرحمن اعظمی ندوی]]۔ مہتمم دار العلوم ندوۃ العلماء۔ * [[عبد الرحمن کاشغری ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے ادیب و شاعر۔ * [[سلمان حسینی ندوی|سید سلمان حسینی ندوی]]۔ بھارتی عالم دین و خطیب * [[مجیب اللہ ندوی]] (1918ء - 2006ء)- بھارتی حنفی فقیہ و کئی کتابوں کے مصنف۔ * [[ابو الجلال ندوی]] - ماہر لسانیات * [[رشید اختر ندوی]] * [[خيرمحمد بلوچ ندوی]] * [[سید احتشام احمد ندوی]]۔ عربی زبان و ادب کے استاذ، و عربی زبان و ادب کی خدمات پر [[حکومت ہند]] کے صدر جمہوریہ ایوارڈ یافتہ۔ * [[نذر الحفیظ ندوی]] * [[حفظ الرحمن اعظمی ندوی]]· * [[فیصل احمد بھٹکلی ندوی]] * [[محمد ثناء اللہ ندوی]]<syntaxhighlight lang="text"></syntaxhighlight>:عربی زبان و ادب کی خدمات پر حکومت ہند کے ایوارڈ یافتہ۔ * [[علی احمد ندوی]] - معروف مسلم عالم دین و فقیہ * [[محمد رضی الاسلام ندوی]] * [[عبد اللہ حسنی|عبد اللہ حسنی ندوی]] * [[بلال عبد الحئی حسنی ندوی]] * [[سید محمد عبد السمیع ندوی]] (استاد و معاون ناظر "[[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) . * [[محسن عثمانی ندوی]] * مفتی [[محمد ظہور ندوی]] (سابق صدر مفتی و نائب ناظم [[دار العلوم ندوۃ العلماء]]" لکھنؤ ) * [[مختار احمد ندوی]] * [[رئیس احمد جعفری|رئیس احمد جعفری ندوی]] * [[ضیاء الحسن ندوی]] == موجودہ مدرسین ندوہ == * مولانا خالد ندوی غازیپوری * مولانا محمد زکریا سنبھلی * مولانا نیاز احمد ندوی * مفتی عتیق احمد بستوی * مولانا علاؤ الدین ندوی * مولانا عبد العزیز ندوی بھٹکلی * مولانا قاری ریاض احمد مظاہری * مفتی زید مظاہری ندوی * مولانا سلیم اللہ ندوی * مولانا رشید احمد ندوی * مولانا محمد قیصر حسین ندوی مدنی * مولانا محمد فخر الدین طیب ندوی * مولانا اقبال احمد غازیپوری ندوی * مولانا مشہود السلام ندوی * مولانا محمد مستقیم ندوی * مفتی ظفر عالم ندوی * مولانا شمیم احمد ندوی * مولانا محبوب عالم ندوی * مولانا عبد السلام ندوی بھٹکلی * مولانا فیصل احمد ندوی بھٹکلی * مولانا عبد الرشید ندوی * مولانا انیس احمد ندوی * مولانا خالد گونڈوی ندوی * مولانا قاری عبد اللہ ندوی * مولانا محمد وثیق ندوی * مولانا منور سلطان ندوی * مولانا سلمان نسیم ندوی * مولانا ڈاکٹر محمد فرمان ندوی * مولانا ماسٹر عبید الرحمان ندوی * مولانا جاوید اختر ندوی * مفتی نصر اللہ ندوی * مولانا مبین احمد ندوی * مولانا شعیب احسن ندوی * مولانا نعمت اللہ ندوی وغیرہ بوہت سارے استاداں کرام نيں ** طالب علم - اظفر منصور عالیہ رابعہ شریعہ ہ 2026ء == سن 2026 کے کچھ ممتاز طلبہ== * اظفر منصور ندوی * فرحان وسیم ندوی * محمد ارقم ندوی * عبداللہ فیض ندوی *حذیفہ لکھنؤی ندوی *فیضیاب ندوی * محمد فیصل ندوی * احتشام احمد دہلوی ندوی * احتشام علی ندوی * دلشاد ندوی * سالم ندوی * عدنان بن ریاض ندوی * اور بیشمار طلباء == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.nadwatululama.org/index.html دار العلوم ندوۃ العلماء د‏‏ی دفتری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206233302/http://www.nadwatululama.org/index.html |date=2006-02-06 }} {{تحریک ندوہ}} {{ندوی فضلا}} [[گٹھ:دار العلوم ندوۃ العلماء| ]] [[گٹھ:1894ء وچ قائم ہونے والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:اسلامی یونیورسٹیاں و دانشگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلام]] [[گٹھ:بھارت وچ اسلامی درسگاہاں]] [[گٹھ:بھارت وچ مدارس]] [[گٹھ:تحریک ندوۃ العلماء]] [[گٹھ:لکھنؤ وچ تعلیم]] [[زمرہ:ہندوستان میں 1894ء کی تاسیسات]] n6jxdwabz961ewviz67uzvtwqov0dtl 0 86143 711181 666958 2026-09-06T04:22:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711181 wikitext text/x-wiki '''منسکی مومنٹ''' (Minsky Moment) تو‏ں مراد مالیات د‏‏ی دنیا وچ اوہ موقع ہُندا اے جدو‏ں اثاثےآں د‏‏ی قیمتاں اچانک تیزی تو‏ں ڈگدی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اصطلاح پروفیسر Hyman Minsky دے ناں تو‏ں منسوب اے جس نے 1986ء وچ Stabilizing an Unstable Economy دے ناں تو‏ں اپنا مقالہ لکھیا سی۔<br /> [[فائل:Stylized Minsky Cycle.PNG|thumb|400px|منسکی سائیکل دے مختلف مرحلے.]] منسکی دا موقف سی کہ وڈے بینک، تاجر تے قرض دینے والے ادارے مل ک‏ے وقفے وقفے تو‏ں مارکیٹ وچ مصنوعی ہیجان پیدا کردے نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں شیئر پلاٹ وغیرہ د‏‏ی قیمتاں بہت ودھ جاندی ني‏‏‏‏ں۔ لوک منافع دے لالچ وچ وڈے وڈے قرضے لے ک‏ے سرمائیہ کاری کردے نيں لیکن جدو‏ں اچانک قیمتاں ڈگدی نيں تاں بری طرح نقصان اٹھاندے ني‏‏‏‏ں۔<br /> منسکی دے خیال وچ کیپیٹل ازم تے زبردست کاروباری اتار چڑھاو لازم و ملزوم ني‏‏‏‏ں۔<br /> Minsky’s insight that financial capitalism is inherently and endogenously given to bubbles and busts is not just right, but spectacularly right. 1992ء وچ منسکی نے اپنی تصنیف The Financial Instability Hypothesis وچ واضح کيت‏‏ا کہ کس طرح قرض اپنی پہلی شکل (Hedge) تو‏ں دوسری شکل ([[سٹہ]]) اختیار کردا اے جو فیر تیسری شکل Ponzi Finance وچ تبدیل ہوئے ک‏ے مارکیٹ دے بیٹھ جانے دا سبب بندا ا‏‏ے۔ “Three distinct income-debt relations for economic units, which are labeled as hedge, speculative, and Ponzi finance, can be identified. دنیا بھر وچ ہونے والی زرمبادلہ د‏‏ی ترسیلات دا صرف 2 فیصد حقیقی معیشت اُتے مشتمل ہُندا اے جدو‏ں کہ 98 فیصد سٹے اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.moneychoice.org/the-future-of-money/ The Future of Money – A global currency?]</ref>. جون جولائ‏ی 1998ء وچ [[انڈونیشیا]] وچ ہونے والے مالیا‏تی بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں انڈونیشیا نو‏‏ں اپنی آمدنی دا 13.5 فیصد نقصان برداشت کرنا پيا تے اس د‏ی آبادی دا 40 فیصد یعنی 8 کروڑ افراد [[غربت]] دا شکار ہوئے گئے۔ <!-- On August 14, 1997, shortly after the Thai baht collapsed on July 2nd, Indonesia floated the rupiah. This prompted Stanley Fischer, then Deputy Managing Director of the I.M.F., to proclaim that “the management of the I.M.F. welcomes the timely decision of the Indonesian authorities. The floating of the Rupiah, in combination with Indonesia’s strong fundamentals, supported by prudent fiscal and monetary policies, will allow its economy to continue its impressive economic performance of the last several years.” Contrary to the I.M.F.’s expectations, the rupiah did not float on a sea of tranquility. It plunged from 2,700 rupiahs per U.S. dollar at the time of the float to lows of nearly 16,000 in 1998. Indonesia was caught up in the maelstrom of the Asian crisis. By late January 1998, President Suharto realized that the I.M.F. medicine was not working and sought a second opinion. In February, I was invited to offer that opinion and began to operate as Suharto’s Special Counselor. After many discussions with the President, I prescribed the following antidote: an orthodox currency board in which the rupiah would be fully convertible into the U.S. dollar at a fixed exchange rate and would be fully backed by U.S. dollar reserves. On the day that news hit the street, the rupiah soared by 28 percent against the U.S. dollar on both the spot and forward markets. These developments infuriated the I.M.F., as well as the U.S. government. Ruthless attacks on the currency board idea and me ensued. Suharto was told in no uncertain terms – by both the President of the United States, Bill Clinton, and then Managing Director of the I.M.F., Michel Camdessus – that he would have to drop the currency board idea or forego $43 billion in foreign assistance. --><ref>[http://thedailyjournalist.com/author/stevehanke/ Public Infrastructure — Welcome to the World of Waste, Fraud, and Abuse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528205156/http://thedailyjournalist.com/author/stevehanke/ |date=2018-05-28 }}</ref> == اقتباس == :*"Hedge financing units are those which can fulfill all of their contractual payment obligations by their cash flows… Speculative finance units are units that can meet their payment commitments on “income account” on their liabilities, even as they cannot repay the principle out of income cash flows… For Ponzi units, the cash flows from operations are not sufficient to fulfill either the repayment of principle or the interest due on outstanding debts by their cash flows from operations."<ref>[https://thefelderreport.com/2018/04/12/why-we-may-be-headed-for-another-minsky-moment/ Why We May Be Headed For Another ‘Minsky Moment’]</ref> :*"Dark money is the #1 secret life force of today’s rigged financial markets. It drives whole markets up and down. It’s the reason for today’s financial bubbles....Needless to say, that’s not free market economics....Dark money rules the world"<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2018-08-24/nomi-prins-fed-will-not-give-dark-money Nomi Prins: The Fed Will Not Give Up "Dark Money"]</ref> :<br>‘recessions kill inflation.’<ref>[https://www.zerohedge.com/news/2019-08-08/fed-continues-make-policy-mistakes The Fed Continues To Make Policy Mistakes]</ref> == ہور ویکھو == <br>[[فریکشنل ریزرو بینکنگ]] <br>[[قبرص دے بینکاں دا بحران]] <br>[[انفلیشن تے ڈیفلیشن]] <br>[[کنوت وکسیل]] <br>[[شرح سود]] <br>[[کاغذی کرنسی]] <br>[[حکومت‏ی قرضے]] <br>[[اقتصادی غارت گر]] <br>[[انسائڈ جوب]] <br>[[جوزف اسٹگلیز]] <br>[[منڈل فلیمنگ دا نمونہ]] <br>[[ٹریفن دا مخمصہ]] <br>[[بدحالی اشاریہ]] == بیرونی ربط == [http://www.pimco.com/EN/Insights/Pages/Global%20Central%20Bank%20Focus%20May%202009%20Shadow%20Banking%20and%20Minsky%20McCulley.aspx The Shadow Banking System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150625005622/http://www.pimco.com/EN/Insights/Pages/Global%20Central%20Bank%20Focus%20May%202009%20Shadow%20Banking%20and%20Minsky%20McCulley.aspx |date=2015-06-25 }} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:اختطار مالیات]] [[گٹھ:اقتصادی اصطلاحات]] [[گٹھ:اقتصادی مسائل]] [[گٹھ:اقتصادی نظام]] [[گٹھ:بین الاقوامی معاشیات]] [[گٹھ:بینکاری]] [[گٹھ:دولت]] [[گٹھ:زر مبادلہ]] [[گٹھ:عالمی معیشت]] [[گٹھ:کرنسی]] [[گٹھ:مالیات]] [[گٹھ:مالیا‏تی بحران]] [[گٹھ:مالیا‏تی ریاضیات]] cont1i7hl9m945mqbdum97qkkz09vjw 0 90788 711177 699371 2026-09-05T23:40:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711177 wikitext text/x-wiki '''قنب د‏‏ی قانونی''' عمومی یا تفریحی استعمال دے لئی مختلف ملکاں وچ مختلف ا‏‏ے۔ == لسٹ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! style="width:120px;"| '''ملک / علاقہ'''!! '''پاس رکھنا'''!! '''فروخت'''!! '''آوا جائی'''!! '''کاشت'''!! '''حوالے''' |- | {{پرچم|Albania}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://www.everyonedoesit.co.uk/cannabis_information/cannabis_laws/cannabis_laws_cannabis_laws_abroad.cfm |title = Cannabis laws: Learn about the legal status of cannabis in countries around the world |publisher = Everyone does it |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-01-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110104231225/http://www.everyonedoesit.co.uk/cannabis_information/cannabis_laws/cannabis_laws_cannabis_laws_abroad.cfm |dead-url = yes }}</ref><ref>Albania is one of Europe's greatest producers of cannabis.</ref><ref name="setimes-albania">{{citation |url = http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2012/08/07/feature-03 |title = Growing marijuana is an increasing regional problem |publisher = SETimes.com |date = 7 August 2012 |accessdate = 2013-04-18}}</ref><ref name="balkaninsight-albania-1">{{citation |url = http://www.balkaninsight.com/en/article/report-cannabis-growth-mounts-in-albania |title = Report Says Albania Cannabis Growth Mounting |date = 7 March 2013 |accessdate = 2013-04-18 |publisher = balkaninsight.com}}</ref><ref name="balkaninsight-albania-2">{{citation |url = http://www.balkaninsight.com/en/article/albania-police-bust-major-cannabis-shipments |title = Albanian Police Seize Cannabis Shipment |publisher = balkaninsight.com}}</ref> |- | {{پرچم|Algeria}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is illegal</ref><ref>{{cite web|url=http://www.havocscope.com/cannabis-resin-seizures-in-algeria/|title=Cannabis Resin Seizures in Algeria|work=Havocscope|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021614/https://www.havocscope.com/cannabis-resin-seizures-in-algeria/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Argentina}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>Legal for personal use in small amounts and for consumption in private locations. Public consumption is generally accepted among young adults. Consumption for [[Medical cannabis|medical purposes]] is accepted but not legislated (only in private locations). Cultivating, selling and transporting large amounts is illegal and punishable by present laws.</ref><ref>{{citation |url = http://articles.nydailynews.com/2009-08-26/news/29435978_1_drug-trafficking-drug-gangs-possession-of-small-amounts |title = Argentina court ruling decriminalizes marijuana and makes personal use a constitutional right |publisher = nydailynews.com |accessdate = 2010-03-04 |location = New York |work = Daily News |date = 26 August 2009 |archive-date = 2013-01-30 |archive-url = https://archive.today/20130130042523/http://articles.nydailynews.com/2009-08-26/news/29435978_1_drug-trafficking-drug-gangs-possession-of-small-amounts |dead-url = yes }}</ref> |- |{{پرچم|Australia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ کچھ ریاستاں وچ )}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|<ref>One or two plants may be privately grown for personal use in the [[آسٹریلوی راجگڑھ علاقہ|Australian Capital Territory]] and [[جنوبی آسٹریلیا|South Australia]]. Personal grows of up to two plants are decriminalized in the [[شمالی علاقہ (آسٹریلیا)|Northern Territory]].</ref>}} || <ref>Decriminalized for personal use in small amounts in the [[آسٹریلوی راجگڑھ علاقہ|Australian Capital Territory]], [[جنوبی آسٹریلیا|South Australia]] and the [[شمالی علاقہ (آسٹریلیا)|Northern Territory]]. It is a criminal offence in [[نیو ساؤتھ ویلز|New South Wales]], [[کوئنزلینڈ|Queensland]], [[مغربی آسٹریلیا|Western Australia]], [[وکٹوریہ (آسٹریلیا)|Victoria]] and [[تسمانیا|Tasmania]]. In SA a person can legally grow 1 non-hydroponic plant, and in the ACT 2 non-hydroponic plants may be grown on their own property for personal use, and in the N.T two non-hydroponic plants can be fined $200 with 28 days to pay rather than face criminal charge. Enforcement varies from state to state,</ref><ref>{{cite news |url = http://www.theage.com.au/articles/2003/05/22/1053585645363.html |location = Melbourne |work = The Age |title = Australia's cannabis laws |date = 23 May 2003 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021354/https://www.theage.com.au/articles/2003/05/22/1053585645363.html%20 |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2015-06-25 |url-status = live}}</ref><ref>though a criminal conviction for possession of a small amount is unlikely and diversion programs in these states aim to divert offenders into education, assessment and treatment programs.</ref><ref name="NCPIC-CAL">{{citation |url = http://ncpic.org.au/ncpic/publications/factsheets/article/cannabis-and-the-law/ |title = NCPIC Cannabis and the Law Factsheet |publisher = ncpic.org.au |access-date = 2020-10-08 |archive-date = 2014-10-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141029191855/https://ncpic.org.au/ncpic/publications/factsheets/article/cannabis-and-the-law |dead-url = yes }}</ref><ref name="NCPIC-CAL" /><ref>With the rapid expansion in hydroponically grown cannabis cultivation, the Australian Drug Misuse and Trafficking Act (1985) was amended in 2006, reducing the amount of cannabis grown indoors under hydroponic conditions that qualifies as a 'commercial quantity' or as a 'large quantity'</ref> |- |{{پرچم|Austria}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession (which includes the act of smoking) is punishable by prison time of up to 1 year (option of alternative therapy and subsequent waiving of sentence) If it was possessed for personal use the penalty is only up to half a year</ref><ref>{{citation |url = http://ris.bka.gv.at/Dokument.wxe?Abfrage=Bundesnormen&Dokumentnummer=NOR40093183 |title = Suchtmittelgesetz §&nbsp;27 |publisher = Rechtsinformationssystem des Bundeskanzleramts |accessdate = 2009-05-17}}</ref> |- | {{پرچم|Belgium}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Since 2003 adults over the age of 18, in Belgium, were allowed to possess up to 3 grams. But since the 10th of October it has been made illegal again.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.polfed-fedpol.be/|title=Federale politie – Police fdrale|author=Police fdrale – CGPR Webteam|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021500/https://www.politie.be//nl|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#belgium |title = Cannabis legal status vault – Belgium |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Belize}} || {{partial|غیر قانونی، لیکن زیادہ تر برداشت}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis use in Belize is common and largely tolerated; however, possession can result in fines or imprisonment.</ref><ref>{{cite web|last=Hubbard|first=Kirsten|title=Drug Laws and Penalties in Central America|url=http://gocentralamerica.about.com/od/culturehistory/p/Central-America-Drug-Laws-And-Penalties.htm|publisher=About.com|accessdate=2 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021447/https://www.tripsavvy.com/central-america-drug-laws-and-penalties-1490429|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>In 2012, the Government of Belize announced that it was considering decriminalizing possession of 10 grams or less.</ref><ref>{{cite web|title=Decriminalization of Marijuana|url=http://www.belize.gov.bz/public/Data/271616513971.pdf|publisher=Government of Belize|accessdate=5 January 2014|archive-date=9 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130309105734/http://www.belize.gov.bz/public/Data/271616513971.pdf|dead-url=yes}}</ref> |- | {{پرچم|Bolivia}} || {{partial|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی}} || <ref>Bolivia has recently passed laws regarding set personal limit use, but does not completely legalize it.</ref> |- | {{پرچم|Botswana}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis (or Dagga) is illegal, but this is often unenforced.</ref><ref>{{citation |url = http://www.issafrica.org/cdct/mainpages/pdf/Organised%20Crime/Legislation/Botswana/Botswana%20Drugs%20and%20Related%20Substances%20Act%2018%20of%201992%20.pdf |title = Drugs and related substances act no. 18 of 1992 |publisher = Government of Botswana |date = |accessdate = 2013-10-03 |archive-date = 2013-10-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131006215219/http://www.issafrica.org/cdct/mainpages/pdf/Organised%20Crime/Legislation/Botswana/Botswana%20Drugs%20and%20Related%20Substances%20Act%2018%20of%201992%20.pdf |dead-url = yes }}</ref><ref>{{citation |url = http://www.sundaystandard.info/print_article.php?NewsID=13507 |title = Is dagga the healing of a nation? |publisher = Sunday Standard |date = |accessdate = 2013-10-03 |archive-date = 2013-10-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131007004351/http://www.sundaystandard.info/print_article.php?NewsID=13507 |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Brazil}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>The possession of illegal drugs in Brazil, for personal consumption, entails a warning, [[community service]] and education on the effects of drug use. The same applies for the planting and/or preparation of small amounts of any illegal drug. Selling and transportation of any illegal drugs, as well as the possession or cultivation of larger amounts is characterized as drug trafficking, a criminal act punished with 5 to 15 years in prison and a significant fine.</ref><ref>{{citation |url = http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/_Ato2004-2006/2006/Lei/L11343.htm |title = Law 11.343 |publisher = planalto.gov.br}}</ref> |- | {{پرچم|Bosnia and Herzegovina}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>All cannabis is illegal</ref> |- | {{پرچم|Belarus}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || |- | {{پرچم|Bulgaria}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is class A (High-risk) drug, together with Heroin, [[کوکین|Cocaine]], [[Amphetamines]] and [[MDMA]] (ecstasy). Until 2004 a loosely defined "personal dose" existed. Since 2006, after the last amendment of the Penal Code, the penalty for possession is 1 to 6 years in prison and a fine between 1,000 and 5,000 euros. For possession with an aim of distribution (drug-dealing) the sentence can range from 2 to 8 years for small amounts, through 3 to 12 years for large amounts, up to 5 to 15 years when executed by an organized criminal group. In these cases the maximum fine to be determined together with the prison time is 50,000 euros. Growing is punishable by 2 to 5 years and a fine up to 5,000 euros. The organizer of a growers group can receive from 10 to 20 years and has to pay a fine up to 100,000 euros and a participant in such a group – 3 to 10 years in prison and a fine of 2,500 to 5,000 euros.</ref><ref>{{citation |author = Ясен Люцканов |url = http://www.segabg.com/online/article.asp?issueid=2403&sectionid=5&id=0002301 |title = Еднократна доза закони |publisher = Segabg.com |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>[http://lex.bg/bg/laws/ldoc/1589654529 Bulgarian Penal Code (translation requested)]</ref> |- | {{پرچم|Cambodia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>While technically illegal, the use of cannabis is widespread among the Khmer people and foreigners visiting the country. Marijuana can easily be purchased and smoked in public areas without the threat of arrest. Many "Happy" restaurants located in Phnom Penh, Siem Reap and Sihanoukville publicly offer food cooked with marijuana, or as a side garnish.</ref><ref>{{citation |url = http://www.cannabisculture.com/articles/1403.html |title = Cannabis Cambodia: smoker's paradise |publisher = Cannabisculture.com |date = 1 November 1998 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.gosihanoukville.com/dining/happy/index.html |title = Happy Restaurants (sic) in Sihanoukville |publisher = GoSihanoukville.com |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2019-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190420011629/http://www.gosihanoukville.com/dining/happy/index.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Canada}} || {{partial|غیر قانونی (لیکن زیادہ تر برداشت)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (کم مقدار وچ پقدے برداشت)}} || <ref>Legal with government issued licence for medical or industrial purposes. Widely used and tolerated. See Legislation: "Controlled Drugs and Substances Act"</ref><ref>{{citation |url = http://laws.justice.gc.ca/eng/acts/C-38.8/page-2.html |title = Controlled Drugs and Substances Act |accessdate = 2011-10-01}}</ref> |- | {{پرچم|Chile}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی ( دواواں دے استعمال دے لئی)<ref>{{citation |url = http://www.bbc.com/news/world-latin-america-29693386 |publisher = bbc.com}}</ref>}} || <ref>Personal consumption, possession and cultivation (of any drug) is decriminalized when in private locations. Chilean authorities permits the use of cannabis for medicinal purposes only. In 2014, the Chilean authorities have given a local woman permission to import drugs made from cannabis.</ref><ref>{{citation |url = http://www.thecannabist.co/2014/10/29/chile-medical-marijuana-seeds-planted-pilot-program/22167/ |title = Chile plants seeds for country’s new medical marijuana program |publisher = thecannabist.co |access-date = 2020-10-08 |archive-date = 2020-10-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201014155416/https://www.thecannabist.co/2014/10/29/chile-medical-marijuana-seeds-planted-pilot-program/22167/ }}</ref> |- | {{پرچم|People's Republic of China}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis (hemp) is cultivated for its seeds and for fiber, and has a long medicinal history.</ref><ref>{{citation |url = http://www.hempfood.com/iha/iha03207.html |title = Taxonomic studies of Cannabis in China |publisher = Hempfood.com |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120809052050/http://www.hempfood.com/iha/iha03207.html |archivedate = 2012-08-09 |accessdate = 2011-02-17 |url-status = dead}}</ref> |- | {{پرچم|Colombia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (ذا‏تی استعمال دے لئی 20 پودےآں تک قانونی)}} || <ref>Since 1994, cannabis has been decriminalized for possession of small amounts up to 22&nbsp;grams for personal consumption, however sale remains illegal.</ref><ref>{{citation |url = http://noticiascaracol.com/nacion/articulo-268851-la-dosis-minima-no-podra-ser-penalizada-dice-corte-constitucional |title = La dosis mínima no podrá ser penalizada, dice Corte Constitucional |publisher = noticiascaracol.com |date = 28 June 2012}}</ref><ref>It is legal to possess up to 20 plants for personal consumption</ref><ref>{{citation |url = http://www.alcaldiabogota.gov.co/sisjur/normas/Norma1.jsp?i=2774 |title =LEY 30 DE 1986 |publisher = alcaldiabogota.gov.co |date = 31 January 1986}}</ref> |- | {{پرچم|Comoros}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis was legal during the Comorian historical period between January 1975 and May 1978, when president [[Ali Soilih]] legalized cannabis consumption among other measures</ref><ref>[http://www.niyel.net/docs/Dossier_1_fr.pdf Dossiers sur les 30 Chefs d'Etat ou de Gouvernements tués] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723222625/http://www.niyel.net/docs/Dossier_1_fr.pdf |date=2011-07-23 }}{{fr}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.jstor.org/pss/2935448 |title = Transition, 73 – The Mercenary Position |publisher = jstor.org}}</ref> |- | {{پرچم|Costa Rica}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)<ref name="nacion1">{{citation |url = http://www.nacion.com/2010-08-24/ElPais/NotasSecundarias/ElPais2495186.aspx |title = Chinchilla ve complicado legalizar la marihuana – EL PAÍS – La Nación |publisher = Nacion.com |date = 24 August 2010 |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110217030322/http://www.nacion.com/2010-08-24/ElPais/NotasSecundarias/ElPais2495186.aspx |dead-url = yes }}</ref>}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref name="nacion1" /><ref>Cannabis is illegal but there is a high tolerance of smoking marijuana throughout the country, a decriminalization system is implemented de facto since police officers do not detain people carrying enough for only personal consumption, yet no amount has been defined as a minimum for possession. Usage of Cannabis in Costa Rica is very high.</ref> |- | {{پرچم|Croatia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}}<ref name="zakon.hr" /> || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref name="zakon.hr">{{cite web |url=http://www.zakon.hr/z/293/Zakon-o-suzbijanju-zlouporabe-droga Violation Law |title=Zakon o suzbijanju zlouporabe droga |language=Croatian |accessdate=July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021450/https://www.zakon.hr/z/293/Zakon-o-suzbijanju-zlouporabe-droga%20Violation%20Law%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref name="zakon.hr" /><ref>From 2013 there is distinction in the Croatian penal code between various illegal substances, they are now separated on heavy drugs and light drugs like Marijuana. According to the law, growing or selling cannabis is considered a felony punishable by a [[mandatory prison sentence]] (three years minimum) and from 2013 the possession of small amount of marijuana and other light drugs is a misdemeanor which leads to a fine of 5000–20000[[Croatian kuna|kn]] ($800–3500) depending on the case in question.</ref><ref>In all cases the cannabis must be confiscated.</ref> |- | {{پرچم|Cuba}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://ruleoflawandcuba.fsu.edu/law-penal-code.cfm |title = Cuban Penal Code |publisher = Florida State University |date = |accessdate = 2012-11-05 |archive-date = 2013-05-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130507180744/http://ruleoflawandcuba.fsu.edu/law-penal-code.cfm |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Cyprus}} || {{partial|غیر قانونی (طبی استعمال دے لئی کم مقدار غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (کم مقدار دے لئی غیر مجرمانہ)}} || <ref>Class B substance – life imprisonment is possible for use and maximum 8 years for possession (maximum 2 yrs for first offence for under 25 yr old). In practice, warning may be given to a minor unconscious first offender.</ref><ref>{{citation |url = http://www.emcdda.europa.eu/legal-topic-overviews/cannabis-possession-for-personal-use |title = Legal topic overviews: possession of cannabis for personal use |work = EMCCDA |accessdate = 3 December 2012}}</ref> |- | {{پرچم|Czech Republic}} || {{partial|غیر قانونی (possession of up to 15&nbsp;g decriminalized)}} || {{partial|غیر قانونی (purchase of up to 15&nbsp;g legal; sale of medical cannabis legal, otherwise sale illegal)}} || {{partial|غیر قانونی (up to 15&nbsp;g decriminalized/Medical subject to license legal)}} || {{partial|غیر قانونی (cultivation of up to 5 bushes decriminalized/Cultivation for medical purposes subject to license legal)}} || <ref>Possession of up to fifteen grams for personal use or cultivation of up to five plants is merely a misdemeanor. Popular destination for smokers.</ref><ref>{{citation |author = |url = http://ireadculture.com/2011/07/news/the-next-amsterdam/ |title = The Next Amsterdam – Culture Magazine |publisher = Ireadculture.com |date = |accessdate = 2011-12-14 |تاريخ-الأرشيف = 2011-07-19 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20110719104209/http://ireadculture.com/2011/07/news/the-next-amsterdam/ |url-status = dead }}</ref><ref>{{citation |last = Carney |first = Sean |url = http://blogs.wsj.com/new-europe/2009/12/08/czech-govt-allows-5-cannabis-plants-for-personal-use-from-2010/ |title = Wall Street Journal. Czech Govt Allows 5 Cannabis Plants For Personal Use From 2010. 8th December 2009 |publisher = Blogs.wsj.com |date = 8 December 2009 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>Medical use of cannabis on prescription has been legal and regulated since 1 April 2013.</ref><ref>{{cite web |url = http://the420times.com/2013/04/czech-republic-pharmacies-began-selling-medical-cannabis/ |title = Czech Republic Pharmacies Began Selling Medical Cannabis |publisher = The420times.com |date = |accessdate = 2013-06-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021429/https://the420times.com/countries-where-cannabis-is-legal/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.huffingtonpost.com/2013/02/15/czech-republic-medical-marijuana_n_2693657.html |title = Czech Republic Legalizes Medical Marijuana Use |publisher = Huffingtonpost.com |date = 15 February 2013|accessdate = 2013-06-23}}</ref> |- | {{پرچم|Denmark}} || {{partial|غیر قانونی، لیکن زیادہ تر برداشت}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>As with all drugs, cannabis-related offences are punishable by a fine or imprisonment for up to 2 years</ref><ref>{{citation |url = http://www.1stmarijuanagrowerspage.com/denmark-marijuana-cannabis-laws.html |title = Denmark marijuana laws – cannabis growing and marijuana seeds |publisher = 1stmarijuanagrowerspage.com |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2019-05-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190520155622/http://www.1stmarijuanagrowerspage.com/denmark-marijuana-cannabis-laws.html }}</ref><ref>[[Freetown Christiania]], a self-declared autonomous region, is known for its cannabis trade.</ref> |- | {{پرچم|Dominica}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Class B drug to cultivate, sell or possess</ref><ref>{{citation |url = http://www.dominica.gov.dm/laws/chapters/chap40-07.pdf |title = Drugs (Prevention of Misuse) Act, Chapter 40:07 |format = PDF |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Ecuador}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is not illegal, defined by Law 108.</ref><ref>{{citation |url = http://www.druglawreform.info/en/country-information/ecuador |title = Ecuador |publisher = Drug Law Reform in Latin America |accessdate = 2011-01-31 |تاريخ-الأرشيف = 2014-11-10 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20141110003214/http://www.druglawreform.info/en/country-information/ecuador |url-status = dead }}</ref><ref>{{citation |url = http://www.druglawreform.info/images/stories/documents/ley108ec.pdf |title = Law 108 – Ecuador |accessdate = 2011-01-31}}</ref><ref>{{citation |url = http://photos.state.gov/libraries/quito/153436/ACS/imprisioned-pamphlet.pdf |title = US Embassy, Ecuador – Information for American Citizens |accessdate = 2011-01-31 |archive-date = 2018-07-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180721073150/https://photos.state.gov/libraries/quito/153436/ACS/imprisioned-pamphlet.pdf |dead-url = yes }}</ref><ref>Possession of under 10 grams is considered personal use and it is legal and not punished.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.telegrafo.com.ec/english-bulletin/item/marijuana-decriminalized-but-not-yet-legal.html |title=آرکائیو کاپی |access-date=2015-06-25 |archive-date=2013-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130802023614/http://www.telegrafo.com.ec/english-bulletin/item/marijuana-decriminalized-but-not-yet-legal.html |url-status=dead}}</ref> |- | {{پرچم|Egypt}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Technically illegal. However, use is widespread and part of every day culture. Convictions are very rare for personal use .</ref><ref>{{citation |url = http://blogs.abcnews.com/theworldnewser/2010/05/egypts-pot-problem-a-marijuana-shortage.html |title = Egypt's Pot Problem? A Marijuana Shortage |publisher = [[اے بی سی نیوز]] |author = Lama Hasan |date = 5 May 2010 |accessdate = 2011-01-31}}</ref><ref>Formerly a plant of high status, with several documented medicinal uses in ancient times, cannabis was made illegal in 1925 with the League of Nations’ Geneva International Convention on Narcotic Control, and has been aggressively targeted at various points since then.</ref><ref>{{citation |url = http://sensiseeds.com/en/blog/cannabis-egypt |title = Cannabis in Egypt |publisher = The Sensi Seed Bank |author = Seshata |accessdate = 2014-01-20}}</ref> |- | {{پرچم|Estonia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Up to 7.5&nbsp;grams is considered an amount for personal use, and is punished with a fine. Large amounts and distribution are criminal offences, and are punishable with a fine or by up to 5 years in prison.</ref><ref>{{citation |url = http://www.eupedia.com/europe/maps_of_europe.shtml#cannabis |title = Europe Guide : Maps of Europe by language, religion, population density, hair & eye color, etc |publisher = Eupedia.com |date = 19 April 1994 |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Ethiopia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Despite being the spiritual homeland of the [[Rastafari movement]], possession of cannabis can result in up to 6 months imprisonment.</ref><ref>{{citation |url = http://www.iol.co.za/news/world/us-warns-american-rastas-about-ethiopian-laws-1.232633 |title = US warns American Rastas about Ethiopian laws |publisher = iol.co.za |date = 29 January 2005 |accessdate = 2011-10-08}}</ref> |- | {{پرچم|Finland}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Extremely limited group of medicinal users (12 people as of 31 January 2010, estimated 200 people in 2014) are permitted to purchase Sativex mouth spray and/or Bedrocan, Bediol or Bedica brand herbal cannabis from one of 27 apothecaries that have the permit to sell medicinal marijuana.</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ita-savo.fi/uutiset/kotimaa/n%C3%A4m%C3%A4-27-apteekkia-ovat-myyneet-l%C3%A4%C3%A4kekannabista-180772 |access-date=2020-10-08 |archive-date=2015-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022005517/http://www.ita-savo.fi/uutiset/kotimaa/n%C3%A4m%C3%A4-27-apteekkia-ovat-myyneet-l%C3%A4%C3%A4kekannabista-180772 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{citation |url = http://yle.fi/alueet/turku/2010/03/laakekannabiksen_kaytto_puhuttaa_1571689.html |title = Lääkekannabiksen käyttö puhuttaa &#124; Turku |publisher = yle.fi |date = 30 March 2010 |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2012-02-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120203233645/http://yle.fi/alueet/turku/2010/03/laakekannabiksen_kaytto_puhuttaa_1571689.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|France}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cultivating, selling, owning or consuming cannabis is prohibited.</ref><ref>{{citation |url = http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do;jsessionid=084CA313C431F0D0BC93F76E7FAEC41A.tpdjo13v_3?cidTexte=LEGITEXT000006072665&idArticle=LEGIARTI000006801195&dateTexte=20081018&categorieLien=cid |title = Code de la santé publique |language = French |publisher = Legifrance.gouv.fr |date = 29 July 2004 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>However, legislation was enacted in June 2013 permitting the sale of medications containing cannabis derivatives.</ref><ref>{{cite news|title=Legalising or decriminalizing cannabis in France: not that easy|url=http://www.euronews.com/2013/11/06/france-legalising-or-decriminalizing-cannabis-not-that-easy|accessdate=15 December 2013|newspaper=Euronews|date=6 November 2013|author=Marie Jamet|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021356/https://www.euronews.com/2013/11/06/france-legalising-or-decriminalizing-cannabis-not-that-easy|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=French law on pot-based medicine takes effect|url=http://www.thelocal.fr/20130610/legalized-cannabis-tea-could-be-on-drug-menu-for-french-patients-in-pharmacies|accessdate=15 December 2013|newspaper=The Local|date=10 June 2013|author=Ann Törnkvist|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021452/https://www.thelocal.fr/20130610/legalized-cannabis-tea-could-be-on-drug-menu-for-french-patients-in-pharmacies|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Germany}} || {{partial|غیر قانونی}}<br />(Legal if permission is given by "Federal Institute for Drugs and Medical Devices") || {{partial|غیر قانونی}}<br />(Legal if permission is given by "Federal Institute for Drugs and Medical Devices") || {{partial|غیر قانونی}}<br />(Legal if permission is given by "Federal Institute for Drugs and Medical Devices") || {{partial|غیر قانونی}}<br />(Legal if permission is given by "Federal Institute for Drugs and Medical Devices") || <ref>The possession is illegal, while consumption itself is legal on the basis of it being considered [[Self-harm#Drugs and alcohol|self-harm]], which is not considered a crime. The possession of small amounts is prosecuted, but charges are virtually always dropped. The definition of this "small amount" varies depending on the [[جرمنی د‏‏یاں ریاستاں|federal state]], the state of [[برلن|Berlin]] being the most liberal, allowing 15 grams for personal use in most cases, while most states do not prosecute up to 6 grams.</ref><ref>{{cite web |url=http://hanfverband.de/index.php/themen/recht-a-urteile/1502-bundesland-vergleich-der-richtlinien-zur-anwendung-des-s-31a-btmg |title=Bundesland-Vergleich der Richtlinien zur Anwendung des §&nbsp;31a BtMG |publisher=Hanfverband.de |date=2011-06-05 |accessdate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109033035/https://hanfverband.de/inhalte/bundesland-vergleich-der-richtlinien-zur-anwendung-des-ss-31a-btmg |archivedate=2019-01-09 |url-status=live}}</ref><ref>It is also possible to obtain a special permission by the "[[Federal Institute for Drugs and Medical Devices]]" to obtain, possess and consume cannabis as a part of medically supervised and accompanied self-therapy.</ref><ref>{{citation |url=http://www.bfarm.de/SharedDocs/Formulare/DE/Bundesopiumstelle/BtM/Cannabis_Hinweise_Patient.pdf;jsessionid=6601266D5F0C012209F84CFF18602747.1_cid340?__blob=publicationFile&v=3 |title=Antrag auf Erteilung einer Ausnahmeerlaubnis nach §&nbsp;3 Absatz 2 BtMG zum Erwerb von Cannabis zur Anwendung im Rahmen einer medizinisch betreuten und begleiteten Selbsttherapie (Stand:14.09.2009) |publisher=bfarm.de |date=2009-09-14 |accessdate=2015-02-16 |archive-date=2015-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216195729/http://www.bfarm.de/SharedDocs/Formulare/DE/Bundesopiumstelle/BtM/Cannabis_Hinweise_Patient.pdf;jsessionid=6601266D5F0C012209F84CFF18602747.1_cid340?__blob=publicationFile&v=3 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{citation |url=http://www.gesetze-im-internet.de/btmg_1981/__3.html |title=§&nbsp;3 BtMG |publisher=gesetze-im-internet.de |date= |accessdate=2015-02-16}}</ref><ref>By January 2015, 241 patients have obtained such a permission.</ref><ref>{{citation |url=http://www.cannabis-med.org/german/acm-mitteilungen/ww_de_db_cannabis_artikel.php?id=145#1 |title=241 Patienten haben bisher eine Ausnahmeerlaubnis zur Verwendung von Cannabisblüten aus der Apotheke erhalten |publisher=cannabis-med.org |date= |accessdate=2015-02-17}}</ref><ref>Furthermore Cannabis cultivation and possession can be permitted to scientific institutions or administrative bodies. Pharmacies can obtain a special permission to sell cannabis or cannabis based medication to patients with a permission.</ref><ref>{{citation |url=http://www.bfarm.de/DE/Bundesopiumstelle/Betaeubungsmittel/Erlaubnis/_node.html |title=BfArM Erlaubnis |publisher=BfArM |date= |accessdate=2015-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Greece}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession or use of even small amounts is illegal in Greece. Individuals are arrested, although rarely convicted by court. Possession of large quantities may lead to several years in prison.</ref><ref>{{citation |url = http://mastouria.informe.com/e-u-i-a-i-i-dt59.html |title = Ελληνική νομοθεσία για κάνναβη (Greek Law on cannabis) |language = Greek |publisher = mastouria.informe.com |date = 27 May 2007 |accessdate = 2011-08-10 |archive-date = 2019-07-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190702185941/http://mastouria.informe.com/e-u-i-a-i-i-dt59.html |dead-url = yes }}</ref><ref>The Government was said to be preparing a bill that would decriminalize the use of drugs in August 2011, but finally the legislation was not changed at all.</ref> |- | ''{{پرچم|Greenland}}'' || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || |- | {{پرچم|Honduras}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>The possession, sale, transportation and cultivation of cannabis is illegal in Honduras.</ref><ref>{{Cite web |title=LEY SOBRE USO INDEBIDO Y TRAFICO ILICITO DE DROGAS Y SUSTANCIAS PSICOTROPICAS |url=http://www.poderjudicial.gob.hn/juris/Leyes/Ley%20sobre%20uso%20Indebido%20y%20Trafico%20Ilicito%20de%20Drogas%20y%20Sustancias%20Psicotropicas.pdf |access-date=2020-10-08 |archive-date=2017-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118051130/http://www.poderjudicial.gob.hn/juris/Leyes/Ley%20sobre%20uso%20Indebido%20y%20Trafico%20Ilicito%20de%20Drogas%20y%20Sustancias%20Psicotropicas.pdf |dead-url=yes }}</ref> |- | ''{{پرچم|Hong Kong}}'' || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>The possession, sale, transportation, cultivation of cannabis is illegal under the Dangerous Drug Ordinance</ref><ref name="Police.gov.hk">{{citation |url = http://www.police.gov.hk/ppp_en/04_crime_matters/drug/law_pen.html |title = Information on the official web site of the Hong Kong Police Force |publisher = Police.gov.hk |date = |accessdate = 2011-12-14}}</ref><ref>(Chapter 134 of the [[Law of Hong Kong]]).</ref> |- | {{پرچم|Hungary}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||{{no|غیر قانونی}} || <ref>There is no distinction in Hungarian law between illicit drugs according to dangers. Heroin use has the same legal consequences as cannabis use. Hungarian law prohibits the distribution, and any use (including medical use). However the Penal code distinguishes the punishment between sale and personal use. 283. § (1) paragraph (a) states that "One cannot be punished for drug misuse; if a small, personal amount is produced, acquired, or in possession..." and continues to state that "... provided that before final verdict is determined a verification is provided that continuous 6-month therapy has taken place" The law determines that a "personal quantity" is defined as 1&nbsp;gram of active substance (i.e. THC), therefore this equates to 12–100&nbsp;grams of marijuana if calculated that marijuana contains 1–8% THC per unit mass. Possession of larger amounts can lead to a 5–10-year prison sentence.</ref><ref>{{citation |author = Minstrel |url = http://www.daath.hu/showText.php?id=62#chapter3 |title = Társaság a Szabadságjogokért: Drogjog 1999VOTED VOTE D2ID : 62 |publisher = Daath.hu |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Iceland}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Consumption is illegal even in small amounts. Possession, sale, transportation and cultivation could result in jail time. Possession is not strictly enforced. Heavy fines are given.</ref><ref>{{citation |url = http://www.althingi.is/dba-bin/unds.pl?txti=/wwwtext/html/lagasofn/136a/1974065.html&leito=kannabis#word1 |title = Lög um ávana- og fíkniefni 1974 nr. 65 21. maí |publisher = www.althingi.is |accessdate = 2009-02-09}}</ref> |- | {{پرچم|Indonesia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Minimum sentence of four years in prison (additional fines may apply) if caught in possession.</ref><ref>{{cite web |url = http://www.bnn.go.id/portal/_uploads/perundangan/2009/10/27/uu-nomor-35-tahun-2009-tentang-narkotika-ok.pdf |title = Undang-Undang Republik Indonesia No. 35 Tahun 2009 tentang Narkotika |work = BNN RI |accessdate = 3 May 2013 |archive-date = 21 July 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180721073120/http://www.bnn.go.id/portal/_uploads/perundangan/2009/10/27/uu-nomor-35-tahun-2009-tentang-narkotika-ok.pdf |dead-url = yes }}</ref><ref>However, if the user voluntarily reports himself/herself to the police, or is reported by his/her family, the charges will be dropped in accordance to 2009 Narcotics Act, article 24 paragraph 2, 3, 4.</ref> |- | {{پرچم|India}} || {{partial|غیر قانونی، but legal and/or tolerated (for personal use in small quantity) in several states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East due to [[سناتن دھرم]] customs}} || {{partial|غیر قانونی، but legal and/or tolerated in several states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East due to Hindu customs}}|| {{partial|غیر قانونی، but legal and/or tolerated in several states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East due to Hindu customs}} || {{partial|غیر قانونی، but legal and/or tolerated in several states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East due to Hindu customs}} || <ref>Used during observance of certain [[سناتن دھرم]] rituals. Government-owned shops in holy cities like [[بنارس]] sell cannabis in the form of [[بھنگ]]. Despite the high prevalent usage, this law is Illegal but rarely enforced and treated as a low priority across India. Large tracts of cannabis grow unchecked in the wild in many parts of northern and southern India.</ref><ref name=India>{{cite news |first = Anil |last = Sharma |title = Starting the day with the cup that kicks |url = http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=8d0650c1-e9d9-4f7e-a683-6b3cc8bdd778 |publisher = Hindustan Times |location = Udaipur |date = 4 November 2007 |accessdate = 2008-03-24 |quote = At six in the morning, people begin slowly trooping into government-run bhang shops in the district for the drink, made from the leaves of cannabis that grows wild in many parts of northern India. |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021412/https://www.hindustantimes.com/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>Many states such as West Bengal, Bihar, Orissa Tripura, and the North East have their own laws allowing cannabis, locally known as ganja.</ref> |- | {{پرچم|Ireland}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>In November 2013 a bill was presented to the Irish government by [[Teachta Dála|TD]] [[Luke 'Ming' Flanagan]] to legalize Cannabis in the country. However the ''Cannabis Regulation Bill 2013'' was defeated by a margin of 111–8 in [[ایوان زیريں آئرلینڈ|Dáil Éireann]] on 6 November.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.irishtimes.com/news/politics/ireland-ready-for-legalisation-of-cannabis-1.1571857 | title=Ireland ‘ready for legalisation of cannabis’ | publisher=Irish Times | date=24 October 2013 | accessdate=30 October 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021503/https://www.irishtimes.com/news/politics/ireland-ready-for-legalisation-of-cannabis-1.1571857%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.citizensinformation.ie/en/justice/criminal_law/criminal_offences/drug_offences.html |publisher = Citizens Information Board |location = Dublin |date = 2 June 2011 |accessdate = 2011-06-02 |title = Drug Offences}}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.rte.ie/news/2013/1106/485090-cannabis-dail/ | title = Legalisation of cannabis motion defeated in Dáil | publisher = RTE | date = 6 November 2013 | accessdate = 7 December 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021609/https://www.rte.ie/news/2013/1106/485090-cannabis-dail/%20 | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live}}</ref><ref>It was the first bill of its kind in a National Parliament in Europe.</ref> |- | {{پرچم|Israel}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Small scale of legal usage of medicinal cannabis. However, personal use is relatively decriminalized with little to no penalties for convicted first time violators.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#israel |title = Cannabis legal status vault – Israel |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Italy}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession of small amounts for personal use is a misdemeanor subject to fines and the suspension of documents (passports and/or drivers licenses). The sale of cannabis products is illegal and punishable by imprisonment; cultivation is likewise punishable by imprisonment, even if in small amounts and for exclusive personal use. Licensed cultivation for medical and industrial use is strictly regulated.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prefetturateramo.linkonline.it/REFERENDUM/PRECEDENTI/1974-1993.htm|title=linkonline.it|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021414/http://www.prefetturateramo.linkonline.it/REFERENDUM/PRECEDENTI/1974-1993.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Jamaica}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{ہاں|قانونی (پنج پودےآں تک)}} || <ref>On 25 February 2015, the Jamaican House of Representatives passed a law decriminalizing possession of up to 2 ounces of cannabis. The new law includes provisions legalizing the cultivation for personal use of up to 5 plants, as well as setting up regulations for the cultivation and distribution of cannabis for medical and religious purposes</ref><ref>{{cite news|title=Jamaica Lawmakers Decriminalize Small Amounts of 'Ganja'|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/jamaica-decriminalizes-small-amounts-ganja-29205668?singlePage=true|accessdate=25 February 2015|publisher=ABC News|date=25 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021403/https://abcnews.go.com/International|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Japan}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is punishable by up to five years in prison. Importing or selling cannabis is punishable by up to 10 years imprisonment and up to 30 million yen.</ref><ref>{{citation |url = http://www.nco.go.jp/lows/low6.html |title = 大麻取締法 |publisher = Nco.go.jp |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-07-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110722105346/http://www.nco.go.jp/lows/low6.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Jordan}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is illegal and may be punishable by prison sentence.</ref><ref>{{citation |url = http://jordantimes.com/index.php?news=30952 |title = When marijuana is legal |publisher = Jordan Times |date = 15 October 2010 |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Laos}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>As of 2009, a [[mandatory death penalty]] is applied for certain cases.</ref><ref>{{cite web |title = End the Death Penalty for Drug-Related Offenses |url = http://www.cannabisculture.com/content/end-death-penalty-drug-related-offenses |work = Cannabis Culture |publisher = Cannabis Culture Magazine |accessdate = 23 September 2013 |author = Human Rights Watch |date = 22 June 2009 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021634/https://www.cannabisculture.com/content/2009/06/22/end-death-penalty-drug-related-offenses/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite news |title = Briton returned to UK after Laos drug sentence loses battle to be freed |url = http://www.theguardian.com/world/2010/jan/20/samantha-orobator-laos-drugs-conviction |accessdate = 23 September 2013 |newspaper = The Guardian |date = 20 January 2010 |author = James Meikle |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021414/https://www.theguardian.com/world/2010/jan/20/samantha-orobator-laos-drugs-conviction+ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Latvia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is illegal in Latvia.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.likumi.lv/doc.php?mode=DOC&id=50539 |title=Par Krimināllikuma spēkā stāšanās un piemērošanas kārtību |publisher=''[[likumi.lv]]'' |date= |accessdate=2013-06-23 |language=Latvian |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021442/https://likumi.lv/doc.php?mode=DOC&id=50539%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref>Possession of larger quantities can be punished with up to 15 years in prison. Possession of quantities up to 1&nbsp;g are fined up to 280 euro, for second offences within a year period criminal charges are applied.</ref> |- | {{پرچم|Lebanon}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession is illegal. However, large amounts are grown within the country and personal use, as long as not in public is not a major issue.</ref><ref>{{citation |url = http://www.csmonitor.com/2007/1016/p06s02-wome.html |title = In Lebanon, a comeback for cannabis / The Christian Science Monitor |publisher = CSMonitor.com |date = 16 October 2007 |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Lithuania}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://www.1stmarijuanagrowerspage.com/lithuania-marijuana-cannabis-laws.html |title = Lithuania's marijuana cannabis law |publisher = 1stmarijuanagrowerspage.com |date = 23 April 2003 |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2010-12-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20101212055310/http://1stmarijuanagrowerspage.com/lithuania-marijuana-cannabis-laws.html }}</ref> |- | {{پرچم|Luxembourg}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession, transportation and consumption are illegal. Prosecution depends on the amount of cannabis one possesses. Since 2001, prison penalty has been substituted by a monetary fine ranging from 250 to 2500 [[یورو|Euros]].</ref><ref>{{citation |url = http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0611705/0611705.pdf#page=2 |work = Excerpt of the "Mémorial A" of the Luxembourgish legislation |title = Art. 7 and Art. 8 refer to the usage of narcotics |access-date = 2020-10-08 |archive-date = 2004-12-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20041231185013/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2001/0611705/0611705.pdf#page=2 |dead-url = yes }}</ref> |- | ''{{پرچم|Macau}}'' || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || |- | {{پرچم|Macedonia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>If one possesses a larger amount, a jail sentence of anywhere from three months to five years could possibly be given.</ref><ref>{{citation |author = |url = http://www.encod.org/info/MACEDONIA.html |title = European Coalition for Just and Effective Drug Policies |publisher = Encod.org |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-05-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110518004610/http://www.encod.org/info/MACEDONIA.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Malaysia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Malaysian legislation provides for a mandatory death penalty for convicted drug traffickers. Individuals arrested in possession of 15&nbsp;grams (1/2 ounce) of heroin or 200&nbsp;grams (seven ounces) of marijuana are presumed by law to be trafficking in drugs.</ref><ref>{{citation |url = http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_960.html |title = Malaysia |publisher = Travel.state.gov |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2011-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110217140806/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_960.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Malta}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Chapter 101 of Maltese law (Dangerous Drugs Ordinance) does not specify amounts considered to indicated differences between possession and trafficking (persons with as little as three grammes of cannabis have been charged with dealing) and treats all illegal drugs the same. Penalties for trafficking any illegal drug range between four years and a life sentence and a fine between 2,329.37 Euro and 116,468.67 Euro. Penalties for possession are between 12 months to ten years imprisonment and 465.87 Euro and 23,293.73 Euro in fines.</ref><ref>{{citation |url = http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8641&l=1 |publisher = Malta Ministry of Justice |title = Laws of Malta, Dangerous Drugs Ordinance |تاريخ-الوصول = 2020-10-08 |تاريخ-الأرشيف = 2017-10-17 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20171017034623/http://justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8641&l=1 |url-status = dead }}</ref><ref>Although prosecution is unlikely, the sale and consumption of cannabis is widely found in Malta.</ref><ref>{{citation |url = http://marijuanamalta.com/buying/ |publisher = MarijuanaMalta.com |title = Buying Marijuana in Malta}}</ref> |- | {{پرچم|Mexico}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>On 21 August 2009 Mexico decriminalized "personal use" possession of up to five&nbsp;grams of Cannabis.</ref><ref>{{cite news |url = http://www.nytimes.com/2009/08/21/world/americas/21mexico.html |work = نیو یارک ٹائمز |title = Mexico Legalizes Drug Possession |date = 21 August 2009 |accessdate = 2010-04-04 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021445/https://www.nytimes.com/2009/08/21/world/americas/21mexico.html%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>Growing and selling Cannabis is illegal.</ref> |- | {{پرچم|Montenegro}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://www.stopdrogama.org/projekti1.htm |title = Projekti – Zakonodavstvo |publisher = Stop drogama |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Nepal}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Marijuana and its derivatives, such as Hashish, are widely available throughout Nepal.{{citation needed|date=December 2011}}</ref> |- | {{پرچم|Netherlands}} || {{partial|De facto decriminalized (Possession is illegal, but not punishable up to 5G for personal use; and 500G for a shop to have in store.)}} || {{partial|غیر قانونی (legal for 'coffeeshops')}} || {{partial|غیر قانونی (but unenforced for 'coffeeshops')}} || {{partial|De facto decriminalized (Up to five plants will remain unpunished, but the plants will be destroyed. If danger is caused to surrounding homes or power has been tapped off illegally, punishment will follow for both cultivation as power theft.)}} || <ref>Cannabis products are only sold openly in certain local [[Cannabis coffee shop|"coffeeshops"]] and possession of up to 5 grams for personal use is decriminalized. Other types of sales and transportation are not permitted, although the general legal approach toward cannabis was before de facto [[decriminalization]].</ref><ref>{{citation |url = http://eldd.emcdda.europa.eu/html.cfm/index5174EN.html |title = Use drop-down menu on site to view Netherlands entry.) |publisher = Eldd.emcdda.europa.eu |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2010-05-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100507181022/http://eldd.emcdda.europa.eu/html.cfm/index5174EN.html |dead-url = yes }}</ref><ref>{{citation |url = http://www.ukcia.org/research/dutch.php |title = Drugs Policy in the Netherlands |publisher = Ukcia.org |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2017-08-02 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170802141845/http://www.ukcia.org/research/dutch.php |dead-url = yes }}</ref><ref>{{cite news |url = http://www.theatlanticwire.com/global/2011/05/amsterdam-ban-pot-sales-tourists/38248/ |title = Amsterdam Will Ban Tourists from Pot Coffee Shops |work = Atlantic Wire |accessdate = 2011-06-23 |last = |first = |date = 27 May 2011 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021612/https://www.theatlantic.com/global/2011/05/amsterdam-ban-pot-sales-tourists/38248/%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|New Zealand}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cultivation, possession or sale of cannabis is illegal.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#newzealand |title = Cannabis legal status vault – New Zealand |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>The fruit, seeds, and any other part of the plant are scheduled as Class C substances.</ref><ref name="MoDANZ311">{{citation |url = http://www.legislation.govt.nz/act/public/1975/0116/37.0/DLM436723.html |title = Schedule 3: Class C controlled drugs |date = 8 September 2011 |work = Misuse of Drugs Act 1975 No 116 (as at 08 September 2011), Public Act |publisher = [[Parliamentary Counsel Office (New Zealand)|New Zealand Parliamentary Counsel Office/Te Tari Tohutohu Pāremata]] |location = [[ویلنگٹن]], New Zealand |at = Part 1 clause 1 |accessdate = 26 February 2012 |ref = MoDANZ311}}</ref><ref>[[حشیش]], [[hash oil]], THC , and any other preparations containing THC made by processing the plant are scheduled as Class B substances.</ref><ref name="MoDANZ211">{{citation |url = http://www.legislation.govt.nz/act/public/1975/0116/37.0/DLM436586.html |title = Schedule 2: Class B controlled drugs |date = 8 September 2011 |work = Misuse of Drugs Act 1975 No 116 (as at 08 September 2011), Public Act |publisher = [[Parliamentary Counsel Office (New Zealand)|New Zealand Parliamentary Counsel Office/Te Tari Tohutohu Pāremata]] |location = [[ویلنگٹن]], New Zealand |at = Part 1 clause 1 |accessdate = 26 February 2012 |ref = MoDANZ211}}</ref><ref>In July 2009, a bill promoted by [[Green Party of Aotearoa New Zealand|Green Party]] co-leader [[Metiria Turei]] amending the law to permit the use of [[medicinal cannabis]] was defeated 84–34 at its first reading, with all members of the ruling [[New Zealand National Party|National Party]] voting against it.</ref><ref>{{cite news |title = Medicinal use of cannabis bill defeated |url = http://tvnz.co.nz/politics-news/medicinal-use-cannabis-bill-defeated-2821959 |agency = [[New Zealand Press Association|NZPA]] |publisher = TVNZ |location = New Zealand |date = 1 July 2009 |accessdate = 26 February 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021611/http://tvnz.co.nz/politics-news/medicinal-use-cannabis-bill-defeated-2821959%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite journal |date = 1 July 2009 |title = Misuse of Drugs (Medicinal Cannabis) Amendment Bill – First Reading |journal = Hansard |volume = 655 |page = 4850 |location = [[ویلنگٹن|Wellington]], New Zealand |publisher = [[New Zealand House of Representatives]] |accessdate = 26 February 2012 |url = http://www.parliament.nz/en-NZ/PB/Debates/Debates/9/6/a/49HansD_20090701_00001165-Misuse-of-Drugs-Medicinal-Cannabis-Amendment.htm }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120826005549/http://www.parliament.nz/en-NZ/PB/Debates/Debates/9/6/a/49HansD_20090701_00001165-Misuse-of-Drugs-Medicinal-Cannabis-Amendment.htm |date=26 August 2012 }}</ref> |- | {{پرچم|North Korea}} || {{unknown|Unknown (possibly legal)}} || {{unknown|Unknown (possibly legal)}} || {{unknown|Unknown (possibly legal)}} || {{unknown|Unknown (possibly legal)}} || <ref>The legal status of Cannabis in the DPRK is unclear, with several sources indicating it is legal, and others arguing that this is a misunderstanding due to translation errors and other issues.</ref><ref>{{cite news | title = Mythbusters: uncovering the truth about North Korea | newspaper = [[دی گارڈین|The Guardian]] | url = http://www.theguardian.com/world/2014/may/13/mythbusters-uncovering-the-truth-about-north-korea-cannabis-metro | date = 2014-05-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021618/https://www.theguardian.com/world/2014/may/13/mythbusters-uncovering-the-truth-about-north-korea-cannabis-metro+ | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2015-06-25 | url-status = live}}</ref><ref>{{cite news |title = Smoking Weed in North Korea: A Critical Review |url = http://www.thebohemianblog.com/2013/11/smoking-weed-in-north-korea-critical.html |accessdate = 2020-10-08 |archivedate = 2015-09-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150914150016/http://www.thebohemianblog.com/2013/11/smoking-weed-in-north-korea-critical.html }}</ref> |- | ''{{پرچم|Northern Mariana Islands}}'' || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>A bill was passed to legalize marijuana. But the governor will only allow medical cannabis to be legal.</ref><ref name="Northern Mariana Islands">{{cite news|title = Marianas Islands Marijuana Legalization Bill Passes House|url = http://stopthedrugwar.org/chronicle/2010/nov/12/marianas_islands_marijuana_legal|publisher = stopthedrugwar|location = United States|date = 2010-11-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021620/https://stopthedrugwar.org/chronicle/2010/nov/12/marianas_islands_marijuana_legal|archivedate = 2018-12-26|access-date = 2015-06-25|url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Norway}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Up to 15&nbsp;grams is considered an amount for personal use, and is punished with a fine of 1500-15000 [[Norwegian krone|kroner]] in the case of first-time offenders; possessing more is considered dealing and punished more harshly. Repeat offenders or dealers face prison charges.</ref><ref name=Norway>{{cite news |title = Mildere straff for hasjbesittelse |url = http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=123519 |publisher = VG Nett |location = Norway |date = 2006-07-20 |language = Norwegian |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021606/https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/1g9aq/narkotikaorganisasjoner-jubler-og-raser-mildere-straff-for-hasjbesittelse |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2015-06-25 |url-status = live}}</ref><ref>It's the same punishment with between 6 months and 2 years for personal use, and between 6 months and 21 years for selling in prison for all [[narcotic]]s.</ref> |- | {{پرچم|Pakistan}} || {{partial|غیر قانونی، لیکن زیادہ تر برداشت}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (decriminalized for personal use)}} || <ref>Laws prohibiting the sale and misuse of cannabis exist, but are very rarely enforced. As with hash, the occasional use of cannabis in community gatherings is broadly tolerated as a centuries old custom, despite its association with lower-income groups. The open use of cannabis by [[تصوف|Sufism]] and Hindus as a means to induce euphoria has never been challenged by the state. Further, large tracts of cannabis grow unchecked in the wild.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#pakistan |title = Cannabis legal status vault – Pakistan/Peshawar |publisher = Erowid.org}}</ref> |- | {{پرچم|Panama}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Penalties for possessing, using, or trafficking in illegal drugs in Panama are severe, and convicted offenders can expect long jail sentences and heavy fines.</ref><ref>{{cite web |url=http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_994.html#criminal_penalties |title=Panama |publisher=Travel.state.gov |date= |accessdate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021548/https://travel.state.gov/content/travel/en/404.html#criminal_penalties |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Paraguay}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref name="erowid-SA">{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law2.shtml |title = Cannabis South American laws |publisher = Erowid.org |date = March 1995}}</ref> |- | {{پرچم|Peru}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>Possession is not illegal, defined by Art. 299. Possession of under 8 grams is considered personal use and it is legal and not punished.</ref><ref>{{cite web |url = http://www.seguridadidl.org.pe/normas/ley28002.htm |title = Modificando el Código Penal en materia de Tráfico Ilícito de Drogas |publisher = Instituto de Defensa Legal – Seguridad Ciudadana |archiveurl = https://web.archive.org/web/20121015002927/http://www.seguridadidl.org.pe/normas/ley28002.htm |archivedate = 2012-10-15 |access-date = 2015-06-25 |url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.opd.gob.pe/modulos/CDocumentacion/DOCUMENTOS/LEG_00051_ley%2028002%20modifica%20cod%20penal%20tid%202003.pdf |title = Ley Nº 28002}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.monografias.com/trabajos27/codigo-penal-peruano/codigo-penal-peruano4.shtml | title = Código Penal. Decreto Legislativo Nº 635 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021445/http://www.monografias.com/trabajos27/codigo-penal-peruano/codigo-penal-peruano4.shtml%20 | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2015-06-25 | url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Philippines}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Comprehensive Dangerous Drugs Act of 2002, makes provision for restricted medical use.</ref><ref>{{citation |url = http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2002/ra_9165_2002.html |title = R.a. 9165 |publisher = Lawphil.net |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Poland}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>On 26 May 2011, Poland introduced legislation to terminate the prosecution for possession of small amounts of drugs for personal use. The law introduces the possibility when a person has negligible amounts of drugs for personal use and is not a dealer. But this is only theory, in practice it's still illegal. The legislation raised the maximum possible penalty for placing a large number of drugs from 10 to 12 years in prison. However, for possession of large quantities of drugs would result up to 10 years in prison (previously up to 8 years).</ref><ref>{{citation |url = http://fakty.interia.pl/fakty_dnia/news/narkotyki-w-malych-ilosciach-i-na-wlasny-uzytek-odstapienie,1644751 |title = Drugs in small quantity and for personal use with no punishment – Poland |publisher = Interia.pl |date = 26 May 2011 |accessdate = 2011-05-29}}</ref> |- | {{پرچم|Portugal}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || <ref>In 2001, Portugal became the first country in the world to decriminalize the use of all drugs, and started treating drug users as sick people, instead of criminals, although you can be arrested or assigned mandatory rehab if caught several times in possession. See [[Drug policy of Portugal]]</ref><ref name="Emdrug">{{citation |url = http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-policy-profiles/portugal |title = EMCDDA:Drug policy profiles, Portugal |publisher = Emcdda.europa.eu |date = 17 August 2011 |accessdate = 2011-12-14}}</ref> |- | ''{{پرچم|Puerto Rico}}'' || {{partial|Legal(Medical use only)}} || {{partial|Legal(Medical use only)}} || {{partial|Legal(Medical use only)}} || {{partial|Legal(Medical use only)}} || <ref>The Governor of Puerto Rico signed a executive order to legalize cannabis for medical use only</ref><ref>[http://time.com/3845638/puerto-rico-medical-marijuana Puerto Rico Governor Signs Executive Order to Legalize Medical Pot | Time<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> |- | {{پرچم|Romania}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Romania was (before 1990) a leader in hemp fiber, second only to China. However, possession of small quantities of drug preparations is punishable by a small fine of about $150–200 USD. Possession of large amounts may result in 3–6 years of jail time, and sale may result in more than 6 years jail time.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#romania |title = Cannabis legal status vault – Romania |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>Decriminalization proposed.</ref><ref>{{citation |url = http://www.antena3.ro/stiri/politica/raport-prezidential-pentru-eba-comisia-lui-basescu-propune-dezincriminarea-consumului-de-droguri_80829.html |title = Raport pentru EBA: Comisia prezidenţială susţine dezincriminarea consumului de droguri şi sexul comercial |publisher = Antena3.ro |date = 22 September 2009 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>Medical use is legal under certain conditions.</ref><ref>{{cite web |url = http://www.gandul.info/stiri/anm-nu-avem-nicio-cerere-de-punere-pe-piata-a-canabisului-medicinal-daca-ar-fi-am-aproba-o-11448832 |title = ANM: Nu avem nicio cerere de punere pe piaţă a canabisului medicinal; dacă ar fi, am aproba-o |accessdate = 3 October 2013 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021504/https://www.gandul.info/stiri/anm-nu-avem-nicio-cerere-de-punere-pe-piata-a-canabisului-medicinal-daca-ar-fi-am-aproba-o-11448832%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Russia}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), possession of quantities of up to 6 grams}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), transport of quantities of up to 6 grams}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), cultivation of up to 6 plants}} ||<ref>Cannabis seeds contain no controlled substances and are not regulated. As a matter of fact, possession, cultivation or even use of any quantities of marijuana is heavily prosecuted.</ref> |- | {{پرچم|Saudi Arabia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Use and possession for personal use of any kind of recreational drugs is punishable by imprisonment if caught. Imprisonment for personal use could go up to six months jail time or more. Dealing and smuggling of high amounts of drugs usually result in harsher prison time or even execution, although recently executions are rare. Foreigners who use drugs might be deported.</ref><ref>{{citation |url = http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1012.html |title = US Department of State – International Travel – Saudi Arabia |publisher = Travel.state.gov |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2013-12-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131211183846/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1012.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Serbia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>The Criminal Code of Serbia outlaws possession (article 246a), sale, transport and cultivation (article 246) of all psychoactive substances.</ref><ref>{{citation |url = http://www.paragraf.rs/propisi/krivicni_zakonik.html |title = Krivični zakonik (''The Criminal Code'') |publisher = paragraf.rs |date =2013 |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Singapore}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is a Class A drug under the Misuse of Drugs Act, making it illegal to cultivate, sell or possess.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#singapore |title = Cannabis legal status vault – Singapore |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Slovakia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Possession or use of small amounts of Cannabis is punishable by up to three years in prison.</ref><ref>{{cite news |title = High contrast |url = http://www.economist.com/node/16891809 |newspaper = [[دی اکنامسٹ]] |publisher = Economist Newspaper |location = London |issn = 0013-0613 |oclc = 60625410 |date = 26 August 2010 |accessdate = 25 June 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021405/https://www.economist.com/europe/2010/08/26/high-contrast |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref name="WSJSlovakia">{{cite news |title = Slovakia's Incoming Leftist Premier Wants to Relax Tough Cannabis Laws |first = Leos |last = Rousek |url = http://blogs.wsj.com/emergingeurope/2012/04/03/slovakias-incoming-leftist-premier-wants-to-relax-tough-cannabis-laws/ |newspaper = [[وال اسٹریٹ جرنل]] |publisher = [[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |location = New York, NY |issn = 0099-9660 |oclc = 43638285 |date = 3 April 2012 |accessdate = 25 June 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021448/https://blogs.wsj.com/emergingeurope/2012/04/03/slovakias-incoming-leftist-premier-wants-to-relax-tough-cannabis-laws/%20/ |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref name="WSJSlovakia" /><ref>In April 2012, ''[[وال اسٹریٹ جرنل|The Wall Street Journal]]'' reported that [[Robert Fico]], the incoming Slovak prime minister, might push for partial legalisation of Cannabis possession, and has argued for the legalisation of possession of up to three doses of Cannabis for personal use.</ref> |- | {{پرچم|Slovenia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|Cannabis cultivation is not illegal for cannabis growers, growing cannabis with ≤ 0.2 % THC on a ≤ 0.1 ha surface, or ≥ 0.1 ha surface with a governmental permit for cannabis cultivation.<ref>{{cite web|url=http://www.uradni-list.si/1/content?id=103830|title=Uradni list Republike Slovenije|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021641/https://www.uradni-list.si/glasilo-uradni-list-rs/vsebina/103830|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref>}} || <ref>There was a proposal of 2012 that would decriminalise medical cannabis,</ref><ref>{{cite web|url=http://za4zakone.webs.com/|title=za4zakone|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021608/https://za4zakone.webs.com/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>failed with not enough support. The petition for support for medical marijuana decriminalisation for was re-proposed in 2013,</ref><ref>{{cite web|url=http://sksk.si/index.php?topic=zakon|title=Zakon – SKSK|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021549/http://sksk.si/index.php?topic=zakon|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>succeeded in gaining enough public support for legal cannabis, but the Slovenian government rather re-classified cannabis from Class B to Class A illegal drugs, designated fines for small quantity possetion and declared it "decriminalisation" of medical marijuana in 2014.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rtvslo.si/zdravje/novice/slovenija-dovolila-uporabo-konoplje-v-medicinske-namene/339830|title=Slovenija dovolila uporabo konoplje v medicinske namene|work=Prvi interaktivni multimedijski portal, MMC RTV Slovenija|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021417/https://www.rtvslo.si/zdravje/novice/slovenija-dovolila-uporabo-konoplje-v-medicinske-namene/339830|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Somalia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || |- | {{پرچم|South Africa}} || {{partial|غیر قانونی (لیکن زیادہ تر برداشت)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>There is a proposal of 2014 that would decriminalise medical cannabis</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.parliament.gov.za/live/commonrepository/Processed/20140228/567327_1.pdf |access-date=2020-10-08 |archive-date=2015-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623232113/http://www.parliament.gov.za/live/commonrepository/Processed/20140228/567327_1.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite journal |date = 15 July 1992 |title = Drugs and Drug Trafficking Act, 1992 |journal = Government Gazette |volume = 329 |issue = 14143 |pages = 3–71 |location = [[پریٹوریا|Pretoria]] |publisher = South Africa State Library |format = PDF |issn = 0250-4391 |oclc = 5351746 |accessdate = 25 June 2012 |url = http://www.gov.za/documents/detail.php?cid=243867 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141120082824/http://www.gov.za/documents/detail.php?cid=243867 |date=20 November 2014 }}</ref> |- | {{پرچم|South Korea}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis "is illegal in South Korea."</ref><ref>{{cite web|url=http://kotaku.com/south-korean-pro-gamer-arrested-in-a-drug-bust-462484032|title=South Korean Pro Gamer Arrested in a Drug Bust|author=Brian Ashcraft|publisher=Gawker Media|work=Kotaku|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021636/https://kotaku.com/south-korean-pro-gamer-arrested-in-a-drug-bust-462484032|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>South Koreans can be prosecuted in South Korea for use of cannabis in other countries as well, as happened to a South Korean-American hip hop artist who will "spend eight long months in a [South] Korean prison" for his cannabis use while in the U.S.</ref><ref>{{Cite web |title=Korean Rapper Gets Prison Sentence for Smoking Marijuana in the US |url=http://cannabisfantastic.com/2011/06/korean-rapper-gets-prison-sentence-for-smoking-marijuana-in-the-us/ |access-date=2020-10-08 |archive-date=2014-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220084953/http://cannabisfantastic.com/2011/06/korean-rapper-gets-prison-sentence-for-smoking-marijuana-in-the-us/ |dead-url=yes }}</ref> |- | {{پرچم|Spain}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Buying or selling any quantity of cannabis is a criminal offence. Possession and consumption in a public place constitutes a misdemeanour and is penalized with a fine and confiscation. Growing the plant on private property for personal use, and consumption by adults in a private space, is legal.</ref><ref>{{cite web |url = http://gospain.about.com/od/drugsinspain/f/is_cannabis_legal_in_spain.htm |title = Is Cannabis Legal in Spain? |publisher = Gospain.about.com |date = |accessdate = 2013-06-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021430/http://gospain.about.com/od/drugsinspain/f/is_cannabis_legal_in_spain.htm%20 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>About 500 private "cannabis clubs" exist in Spain, 200 of them in Barcelona, and Spain is spoken of as the "new Amsterdam," a destination for marijuana tourists.</ref><ref>"El 'boom' de clubs de cannabis atrae el turismo del porro a Barcelona," "La Vanguardia," January 19, 2014, http://www.lavanguardia.com/vida/20140119/54399239955/boom-clubs-cannabis-turismo-porro-barcelona.html</ref> |- | {{پرچم|Sri Lanka}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is illegal in Sri Lanka though it is commonly used in [[آیور ویدک|Ayurvedic]] traditional medicines.</ref><ref>{{citation |url = http://news.nidahasa.com/news.php?go=fullnews&newsid=833 |title = Marijuana Should be Allowed; Sri Lanka Indigenous Medicine Minister Says :: NIDAHASA News |publisher = News.nidahasa.com |date = 2 July 2009 |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2019-12-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191217032232/http://news.nidahasa.com/news.php?go=fullnews&newsid=833 |dead-url = yes }}</ref><ref>[[Sri Lankan Tamils|Sri Lankan Tamil]] [[ہندو مت|Hindus]] use cannabis for religious purposes, often as an aid to meditation or as [[پوجا (ہندومت)|Pooja]] offerings. Within the [[Indian Tamils of Sri Lanka]], cannabis is widely used and often grown in gardens and [[چائے|Tea]], [[قہوہ|Coffee]], etc plantations, with 'Satahiva' ([[Cannabis sativa|Sativa]] strains traditionally smoked in the mornings and [[قنب ہندی|Indica strains]], which also grow wild in the colder 'hill country,' used to treat illness and smoked before sleeping. Little is done to enforce laws regarding the legality of cannabis in Sri Lanka and it can be bought easily and openly at very cheap prices, it is also found growing wild all over the country.</ref> |- | {{پرچم|Sweden}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>It is illegal to sell, transfer, purchase, use or possess any quantity of cannabis in Sweden. Social stigmatisation through social rejection and exclusion from the labourmarket and social services are the most common sanctions in matters regarding personal use. The national police runs a "disturb and annoy" program aimed at users supported by the national "zero tolerance" policy. .</ref><ref>{{citation |url = http://www.unodc.org/pdf/research/Swedish_drug_control.pdf |title = Swedish drug control FINAL_14feb_merged |format = PDF |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>{{citation |url = http://www.aklagare.se/upload/3/R%C3%A4ttsPMnarkotikafarlig.pdf |title = RättsPM 2009:1 |publisher = Åklagarmyndighetens Utvecklngscentrum |year = 2009 |language = Swedish |access-date = 2020-10-08 |archive-date = 2020-01-10 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200110020418/https://www.aklagare.se/upload/3/R%C3%A4ttsPMnarkotikafarlig.pdf |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Switzerland}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is decriminalized for possession, sale or transport is Illegal but cultivation is legal in a private property only {{citation needed|reason=This statement contradicts the paragraph that follows|date=June 2015}} . However, usually only the minimum penalty is imposed for possession and personal use, even for larger amounts. The federal council has committed to implement changes as to decriminalization of personal use and possession already in 2001, and the parliament is currently tasked to tender concrete approaches. As nothing is coming forth on a parliamentary basis, a referendum was launched in 2008.</ref><ref>{{citation |url = http://www.admin.ch/ch/d/sr/c812_121.html |title = Bundesgesetz vom 3. Oktober 1951 über die Betäubungsmittel und die psychotropen Stoffe (Betäubungsmittelgesetz, BetmG) |publisher = Admin.ch |date = 12 June 1981 |accessdate = 2011-02-17}}</ref><ref>[[:de:Eidgenössische Volksinitiative «für eine vernünftige Hanf-Politik mit wirksamem Jugendschutz»]]</ref><ref>As of 1 January 2012, the cantons Vaud, Neuchatel, Geneva and Fribourg have allowed the growing and cultivation of up to 4 cannabis plants per person, in an attempt to curb illegal street trafficking,</ref><ref>{{citation |author = Ian Sparks |url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-2062526/Swiss-cannabis-smokers-allowed-grow-marijuana-plants-stop-buying-drugs-illegally.html |title = Swiss cannabis smokers to be allowed to grow four marijuana plants each (to stop them buying drugs illegally) |publisher = Dailymail.co.uk |date = 17 November 2011 |accessdate = 2012-02-26 |location=London}}</ref><ref>but this cantonal law was unvalidated in October 2012, as federal law must prevail on cantonal law.</ref> |- | {{پرچم|Syria}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Under the policies of the government of [[بشار الاسد|Bashar al-Assad]], many cannabis offences, from simple use to trafficking, reportedly often carried a sentence of life imprisonment. As the country has become destabilised as a result of [[شامی خانہ جنگی|civil war]], people living in areas controlled by Kurdish separatists have begun growing cannabis as a way of making money to fight poverty.</ref><ref>{{cite news |url = http://www.rudaw.net/english/news/syria/5123.html |title = http://www.rudaw.net/english/news/syria/5123.html |last = Ahmad |first = Rozh |date = 24 August 2012 |publisher = Rudaw |accessdate = 17 December 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021409/http://www.rudaw.net/urlmapper.aspx?aspxerrorpath=%2Fenglish%2Fnews%2Fsyria%2F5123.html |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Republic of China}} (Taiwan) || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is a schedule 2 narcotic in the ROC, and possession can result in up to three years imprisonment.</ref><ref>{{citation |url = http://www.erowid.org/plants/cannabis/cannabis_law.shtml#taiwan |title = Cannabis legal status vault – Taiwan |publisher = Erowid.org |date = |accessdate = 2011-02-17}}</ref> |- | {{پرچم|Tunisia}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{cite book |url = http://books.google.com/books?id=k2By-NdV93AC&pg=PP60&lpg=PP60&dq=tunisia+cannabis&source=bl&ots=ikv8iqKBlo&sig=zRFVvXtq6pluOcyDIIpnhijh4FE&hl=lv&sa=X&ei=CsUeUcj-EMSmtAaiwIC4Dw&ved=0CDgQ6AEwATgK |title = The Rough Guide to Tunisia – Daniel Jacobs, Peter Morris – Google grâmatas |publisher = Books.google.com |date = |accessdate = 2013-06-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021401/https://books.google.com/books?id=k2By-NdV93AC&pg=PP60&lpg=PP60&dq=tunisia+cannabis&source=bl&ots=ikv8iqKBlo&sig=zRFVvXtq6pluOcyDIIpnhijh4FE&hl=lv&sa=X&ei=CsUeUcj-EMSmtAaiwIC4Dw |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.timesofmalta.com/articles/view/20100725/local/tunisia-accuses-missing-maltese-of-smuggling-cannabis.319346 |title = Tunisia accuses 'missing' Maltese of smuggling cannabis |publisher = timesofmalta.com |date = |accessdate = 2013-06-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021358/https://www.timesofmalta.com/articles/view/20100725/local/tunisia-accuses-missing-maltese-of-smuggling-cannabis.319346 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Turkey}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Consuming any drug (personal use or not) is illegal and requires [[wikt:juridical|juridical]] process. Possessing, purchasing or receiving any illegal drug, including Cannabis, is punishable by 1–2 years in prison; there is also the option of treatment and/or probation for up to three years. If users refuse treatment or do not comply with probation requirements, the courts can decide on sentencing.</ref><ref name="EMCDDATurkey">{{citation |url = http://www.emcdda.europa.eu/publications/country-overviews/tr |title = Country overview: Turkey |author = European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction |authorlink = European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction |date = 31 January 2012 |publisher = European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction |location = [[لزبن]] |oclc = 527925326}}</ref><ref name="EMCDDATurkey" /><ref>Sale and supply is punishable by a prison term of 5–10 years, and production or trafficking by a minimum term of 10 years.</ref> |- | {{پرچم|United Arab Emirates}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Even the smallest amounts of the drug can lead to a mandatory four-year prison sentence.</ref><ref>{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7234786.stm |title = UAE Drug Laws |publisher = BBC News |date = 8 February 2008 |accessdate = 2011-02-17 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021638/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk/7234786.stm%20/default.stm |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|United Kingdom}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Cannabis is a Class B drug (moderate risk) in the UK. Police enforcement actions vary.</ref> |- | {{پرچم|United States}} || {{partial|غیر قانونی <ref>at the federal level (but legal at the state level in [[کولوراڈو|Colorado]], [[ریاست واشنگٹن|Washington]], [[اوریگون|Oregon]] and [[الاسک‏ا|Alaska]]</ref><ref>{{cite web | url = http://nevergetbusted.com/marijuana-laws-alaska/ | title = Marijuana Laws Alaska | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021433/https://nevergetbusted.com/marijuana-laws-alaska/ | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2015-06-25 | url-status = dead}}</ref><ref>and the cities of [[ورٹلینڈ، مینے|Portland]] and [[جنوبی پورٹلینڈ، مینے|South Portland]], [[مینے|Maine]] and in [[واشنگٹن ڈی سی|Washington, D.C.]]; decriminalized in 18 states, medicinal legal in 25 states and [[گوام|Guam]]. All [[Indian Reservations]] are allowed to regulate cannabis laws, Laws varies by reservation.)</ref>}} || {{partial|غیر قانونی <ref>at the federal level (but legal at the state level with a state issued license in [[کولوراڈو|Colorado]], [[ریاست واشنگٹن|Washington]], [[اوریگون|Oregon]] and [[الاسک‏ا|Alaska]]. Legal medicinal sales in several additional states. All [[Indian Reservations]] are allowed to regulate cannabis laws, Laws varies by reservation. )</ref>}} || {{partial|غیر قانونی <ref>at the federal level (but legal at the state level within the states of [[کولوراڈو|Colorado]], [[ریاست واشنگٹن|Washington]], [[اوریگون|Oregon]] and [[الاسک‏ا|Alaska]]. Legal for medicinal patients in several additional states. All [[Indian Reservations]] are allowed to regulate cannabis laws, Laws varies by reservation.)</ref>}} || {{partial|غیر قانونی <ref>at the federal level (but legal at the state level for individuals/commercial in [[کولوراڈو|Colorado]], [[الاسک‏ا|Alaska]] and [[اوریگون|Oregon]], individual but not commercial in [[واشنگٹن ڈی سی|Washington, D.C.]], and only commercially in [[ریاست واشنگٹن|Washington]]. Medicinal growing is legal in several states as well. All [[Indian Reservations]] are allowed to regulate cannabis laws, Laws varies by reservation.)</ref>}} || <ref>Laws vary by state, Territory, Indian Reservation, and the Federal District. Federal law classifies cannabis as a Schedule I substance, the same classification as heroin. The [[United States Supreme Court]] has ruled in ''[[Gonzales v. Raich]]'' that the federal government has the power to regulate and criminalize cannabis, even for medical purposes. The [[ریاستہائے متحدہ محکمہ انصاف|United States Department of Justice]] recently allowed recognized Indian reservations to regulate marijuana within their reservation.</ref><ref>{{citation |url = http://www.nwherald.com/2014/12/12/doj-says-indian-tribes-can-grow-and-sell-marijuana/aee5o5i/ |title = the D.O.J. allows indian reservations to grow and sell marijuana|publisher = nwherald.com|date = 12 December 2014 |accessdate = 2014-12-24}}</ref> |- | {{پرچم|Ukraine}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), 5 گرام تک مقدار}} || {{no|غیر قانونی}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), 5 گرام تک مقدار}} || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ)}} 10 پودےآں تک || <ref>"Aspects of cannabis laws in Ukraine"</ref><ref>{{citation |url = http://www.zakon-online.com.ua/yuridicheskaya-konsultaciya/otvetstvennost-za-vyrashchivanie-konopli-i-hranenie-marihuany.html |title = Ответственность за выращивание конопли и хранение марихуаны |publisher = zakon-online.com.ua |date = 12 September 2012 |accessdate = 2014-07-22 |archive-date = 2018-08-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180811131752/http://www.zakon-online.com.ua/yuridicheskaya-konsultaciya/otvetstvennost-za-vyrashchivanie-konopli-i-hranenie-marihuany.html |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Uruguay}} || {{ہاں|قانونی}} || {{ہاں|قانونی}} || {{ہاں|قانونی}} || {{ہاں|قانونی}} || <ref name="erowid-SA" /><ref>[[José Mujica|Jose Mujica]] has fully legalized any use of Cannabis in Uruguay; law does not specify quantity for "personal amount".</ref><ref>As of 10 December 2013, the [[Chamber of Deputies of Uruguay|House of Representatives]] and [[Senate of Uruguay|Senate]] passed a bill legalizing and regulating the production and sale of the drug. But the president has postponed the implementation to 2015 and parts of the opposition claim that the new law will never be implemented. The new law says that buyers must be 18 or older, residents of Uruguay, and must register with the authorities. Authorities will grow the cannabis that can be sold legal.</ref><ref>{{cite news |url = http://www.economist.com/news/americas/21582579-another-blow-against-prohibition-experiment |title = The experiment: Another blow against prohibition |date = 1 August 2013 |publisher = The Economist |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021506/https://www.economist.com/the-americas/2013/08/03/the-experiment |archivedate = 2018-12-26 |access-date = 2015-06-25 |url-status = live}}</ref><ref>{{cite news|url = http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-uruguay-marijuana-vote-idUSBRE9BA01520131211|title = Uruguay becomes first country to legalize marijuana trade|date = 10 December 2013|publisher = Reuters|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021436/https://www.reuters.com/article/us-uruguay-marijuana-vote/uruguay-becomes-first-country-to-legalize-marijuana-trade-idUSBRE9BA01520131211|archivedate = 2018-12-26|access-date = 2015-06-25|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/uruguay-marijuana-sales-delayed-until-2015-president.aspx?pageID=238&nID=68922&NewsCatID=358|title=Uruguay marijuana sales delayed until 2015: president – AMERICAS|publisher=|accessdate=14 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226021407/http://www.hurriyetdailynews.com/uruguay-marijuana-sales-delayed-until-2015-president-68922|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{پرچم|Uzbekistan}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>Opiates, cannabis and other plants containing psychotropic substances are illegal.</ref><ref>{{cite web |url = http://www.lex.uz/Pages/GetAct.aspx?lact_id=111453 |title = Criminal Code of the Republic of Uzbekistan |accessdate = 2 August 2013 |language = Uzbek |publisher = The national database of legislation of the Republic of Uzbekistan |archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021514/http://www.lex.uz/acts/111453 |archivedate = 2018-12-26 |url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Venezuela}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>As of 15 September 2010 possession of up to 20&nbsp;grams of Marijuana or 5&nbsp;grams of genetically modified Marijuana, if proven not to be for medical or personal consumption, is punishable by 1 to 2 years in prison at judge's discretion. If deemed to be for personal consumption, the user is subject to security measures involving rehabilitation and detoxification procedures. Articulos 131 y 153 de la Ley Organica de Drogas.</ref><ref>{{citation |url = http://www.eee.com.ve/upload/LeyOrganicadeDrogas.sept10.pdf |title = Ley Orgánica de Drogas – Sept.10 |format = PDF |date = |accessdate = 2011-02-17 |archive-date = 2012-03-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120319163247/http://www.eee.com.ve/upload/LeyOrganicadeDrogas.sept10.pdf |dead-url = yes }}</ref> |- | {{پرچم|Vietnam}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://www.chinapost.com.tw/asia/vietnam/2008/05/16/156699/Vietnam-police.htm |title = Vietnam police seize eight tons of marijuana |publisher = The China Post |date = 16 May 2008 |accessdate = 2011-02-17 |تاريخ-الأرشيف = 2017-09-30 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20170930035750/http://www.chinapost.com.tw/asia/vietnam/2008/05/16/156699/vietnam-police.htm |url-status = dead }}</ref> |- | ''{{پرچم|U.S. Virgin Islands}}'' || {{partial|غیر قانونی (غیر مجرمانہ), اک ونس تک د‏‏ی مقدار}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || <ref>The governor of the U.S. Virgin Islands approved a bill that decriminalized possession of marijuana up to an ounce.</ref><ref name="U.S. Virgin Islands">{{cite news|title = U.S. Virgin Islands decriminalized marijuana|url = http://marijuana.com/news/2014/12/u-s-virgin-islands-decriminalize-marijuana/|publisher = Marijuana.com|location = United States|date = 2014-12-23|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226021645/https://www.marijuana.com/news/2014/12/u-s-virgin-islands-decriminalize-marijuana/|archivedate = 2018-12-26|access-date = 2015-06-25|url-status = live}}</ref> |- | {{پرچم|Zimbabwe}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} || {{no|غیر قانونی}} ||<ref>{{citation |url = http://allafrica.com/stories/201301160387.html |title = Zimbabwe: Police Intercept Four Tonnes of Marijuana |publisher = All Africa |date = 16 January 2013 |accessdate = 2013-09-11}}</ref><ref>{{citation |url = https://www.newsday.co.zw/2013/03/09/where-marijuana-is-grown-and-smoked-freely/ |title = Where marijuana is grown and smoked freely |publisher = News Day |date = 9 March 2013 |accessdate = 2013-09-11 |تاريخ-الأرشيف = 2016-04-22 |مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20160422061113/https://www.newsday.co.zw/2013/03/09/where-marijuana-is-grown-and-smoked-freely/ |url-status = dead }}</ref> |- ! '''ملک / علاقہ'''!! '''پاس رکھنا'''!! '''فروخت'''!! '''آوا جائی'''!! '''کاشت'''!! '''حوالے''' |} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہرستاں قانون بلحاظ ملک}} [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:قانون متعلقہ فہرستاں]] [[گٹھ:قنب]] thh8tegn7rngt1wkur9e40jwghuebvi 0 91668 711175 562232 2026-09-05T20:38:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711175 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name = حضرت خواجہ عبدالغفار نقشبندی فضلی | image = | caption = | birth date = | birth_place = جلال پور,پیروالا، [[پنجاب]]، [[پاکستان]] | school_tradition = [[سنی]]، [[حنفی]]، [[صوفی]]، [[نقشبندی]] | influences = | influenced =[[سید غلام حسین شاھ بخاری]]، [[مجیب الرحمان حسینی]] }} ﯿﺮﻃﺮﯾﻘﺖ، ﺍٓﻓﺘﺎﺏِ ﻭﻻﯾﺖ، ﻗﻄﺐِ ﻋﺎﻟﻢ ﻏﻮﺙ ﺯﻣﺎﻥ ﺳﯿﺪﯼ ﻭ ﻣﺮﺷﺪﯼ ﺧﻮﺍﺟﮧ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺒﺪﺍﻟﻐﻔﺎﺭ ﻋﺮﻑ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﮐﯽﻧﻮﺭﺍﻧﯽ ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻣﺤﺘﺎﺝِ ﺗﻌﺎﺭﻑ ﻧﮩﯿﮟ۔ ﺍٓﭖ ﻋﺎﻟﻢ،ﻋﺎﺑﺪ ﻭ ﺯﺍﮨﺪ، ﻣﺘﻘﯽ ﺗﮭﮯ۔ﺍٓﭖ ﻧﮧ ﺻﺮﻑ ﻋﺎﺷﻖِ ﺧﺪﺍ ﺍﻭﺭ ﺻﻮﻓﯽ ﺑﺎ ﺻﻔﺎ ﺗﮭﮯ ﺑﻠﮑﮧ ﺟﯿﺪ ﻋﺎﻟﻢِ ﺩﯾﻦ،ﻣﻔﺴﺮ، ﻣﺤﺪﺙ ﺍﻭﺭ ﻓﻘﯿﮧ ﺑﮭﯽ ﺗﮭﮯ۔ﺍٓﭖ ﻋﻠﻤﺒﺮﺩﺍﺭِ ﻋﺸﻖِ ﺭﺳﻮﻝ ﷺ ﺗﮭﮯ۔ ﻗﺎﻓﻠﮧ ﻋُﺸﺎﻕ ﮐﮯ ﺳﺎﻻﺭﺗﮭﮯ۔ ﺳﻠﺴﻠﮧ ﻋﺎﻟﯿﮧ ﻧﻘﺸﺒﻨﺪﯾﮧ ﮐﮯ ﺗﺎﺟﺪﺍﺭ ﺗﮭﮯ۔ﻇﺎﮨﺮﯼ ﻭ ﺑﺎﻃﻨﯽ ﻋﻠﻮﻡ ﮐﮯ ﻣﺠﻤﻊ ﺍﻟﺒﺤﺎﺭ ﺗﮭﮯ۔ ﺍﭘﻨﯽ ﻧﻮﺭﺍﻧﯽ ﻧﮕﺎﮨﻮﮞ ﺳﮯ ﻻﮐﮭﻮﮞ ﺩﻟﻮﮞ ﮐﻮ ﺯﮐﺮِ ﺍﻟٰﮩﯽ ﺳﮯ ﺳﺮﺷﺎﺭ ﮐﯿﺎ۔ ﻻﮐﮭﻮﮞ ﺍﻧﺴﺎﻧﻮﮞ ﮐﯽ ﺯﻧﺪﮔﯿﻮﮞ ﮐﻮ ﺑﺪﻝ ﮐﺮ ﺭﮐﮫ ﺩﯾﺎ۔ ﺳﻨﺪﮪ ﮐﯽ ﻓﻀﺎﺀ ﺍﻟﻠﮧ ﺍﻟﻠﮧ ﮐﯽ ﺿﺮﺑﻮﮞ ﺳﮯ ﮔﻮﻧﺞ ﺍﭨﮭﯽ۔<ref>[http://maktabah.org/blog/?p=246 Hazrat Khwaja Abdul Ghaffar Fazali alias Pir Mitha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022044126/http://maktabah.org/blog/?p=246 |date=2020-10-22 }}</ref> == ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﮦ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﺳﺎﺋﯿﮟ == ﻗﻄﺐ ِ ﻋﺎﻟﻢ ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﺳﺎﺋﯿﮟ ﻋﻠﯿﮧ ﮐﺎ ﺗﻌﻠﻖ ﺑﺮﺻﻐﯿﺮ ﮐﮯ ﻣﻌﺰﺯ ﻭ ﻣﺤﺘﺮﻡ ﮔﮭﺮﺍﻧﮯ ﭼﻨﮍ ﻗﺒﯿﻠﮧ ﺳﮯ ﺗﮭﺎ۔ﺍٓﭖ ﮐﺎ ﻧﺴﺐ ﺳﻮﻟﮧ ﻭﺍﺳﻄﻮﮞ ﺳﮯ ﻗﻄﺐ ﺍﻻﻭﻟﯿﺎﺀ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﺨﺪﻭﻡ ﻋﻤﺎﺩ ﺍﻟﺪﯾﻦﻋﺮﻑ ﭼﻨﻦ ﭘﯿﺮ ﯾﺎ ﭼﻨﮍ ﭘﯿﺮ ﮐﮯﺑﮭﺎﺋﯽ ﻣﺤﻤﺪ ﺍُﻭﯾﺲ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﺳﮯ ﻣﻠﺘﺎ ﮨﮯ ،ﺟﻦ ﮐﯽ ﻣﺰﺍﺭ ﺻﻮﺑﮧ ﭘﻨﺠﺎﺏ ﮐﮯ ﺷﮩﺮ ﺑﮭﺎﻭﻟﭙﻮﺭ ﮐﮯ ﺟﻨﻮﺏ ﻣﺸﺮﻕ ﻣﯿﮟ ﭼﺎﻟﯿﺲ ﮐﻠﻮﻣﯿﭩﺮ ﮐﮯ ﻓﺎﺻﻠﮧ ﭘﺮ ﺭﯾﮕﺴﺘﺎﻧﯽ ﻋﻼﻗﮧ ﻣﯿﮟ ﺭﯾﺖ ﮐﮯ ﺍﯾﮏ ﭨﯿﻠﮯ ﭘﺮ ﻭﺍﻗﻊ ﮨﮯ۔ ﺍٓﭖ ﭘﻨﺠﺎﺏ ﮐﮯ ﺑﮭﭩﺎﺋﯽ ﺗﮭﮯ ﮐﯿﻮﮞ ﮐﮧ ﺍٓﭖ ﮐﺎ ﻣﺰﺍﺭ ﺍﯾﮏ ﺑﮭﭧ ﭘﺮ ﻭﺍﻗﻊ ﮨﮯ۔ ﺍٓﭖ ﺑﮍﮮ ﭘﺎﯾﮧ ﮐﮯ ﻭﻟﯽ ﺗﮭﮯ۔ﺣﻀﺮﺕ ﻣﺨﺪﻭﻡ ﭼﻨﮍ ﭘﯿﺮ ﮐﮯ ﺧﺎﻧﻮﺍﺩﮦ ﻣﯿﮟ ﺳﮯ ﮐﭽﮫ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺑﺴﺘﯽ ﻟﻨﮕﺮ ﻣﯿﮟ ﺍٓﮐﺮ ﻗﯿﺎﻡ ﭘﺰﯾﺮ ﮨﻮﺋﮯ ﺟﻮ ﺿﻠﻊ ﻣﻠﺘﺎﻥ ﮐﮯ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﺟﻼﻟﭙﻮﺭ ﭘﯿﺮ ﻭﺍﻻ ﮐﮯ ﻗﺮﯾﺐ ﻭﺍﻗﻊ ﮨﮯ۔ ﻣﺎﺿﯽ ﻣﯿﮟ ﯾﮧ ﻋﻼﻗﮧ ﺩﻭ ﺩﺭﯾﺎﻭٔﮞ ﭼﻨﺎﺏ ﺍﻭﺭ ﺳُﺘﻠﺞ ﮐﮯ ﺩﺭﻣﯿﺎﻥ ﮨﻮﻧﮯ ﮐﯽ ﻭﺟﮧ ﺳﮯ ﺩﮬﻠﯽ ﺍﻭﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﮐﯽ ﺍٓﺑﯽ ﮔﺰﺭ ﮔﺎﮦ ﺗﮭﯽ۔ ﯾﮧ ﻋﻼﻗﮧ ﺍﭘﻨﯽ ﺗﮩﺰﯾﺐ ﺗﻤﺪﻥ ﮐﮯ ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ ﺳﮯ ﺑﮍﯼ ﻗﺪﯾﻢ ﺍﻭﺭ ﺳﻠﺠﮭﯽ ﮨﻮﺋﯽ ﺗﮩﺬﯾﺒﺒﻮﮞ ﻣﯿﮟ ﺷﻤﺎﺭ ﮨﻮﺗﺎ ﮨﮯ۔ ﺍﺱ ﻋﻼﻗﮧ ﮐﻮ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﻭﺳﯿﺐ ﺑﮭﯽ ﮐﮩﺘﮯ ﮨﯿﮟ۔ ﯾﮩﺎﮞ ﮐﮯ ﻟﻮﮒ ﻃﺒﻌﺎً ﺳﺨﯽ ﻓﯿﺎﺽ ﻣﮩﻤﺎﻥ ﻧﻮﺍﺯ ﮨﯿﮟ ﺍﻥ ﮐﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﺳﺮﺍﺋﯿﮑﯽ ﮨﮯ۔ ﯾﮩﺎﮞ ﮐﯽ ﺯﻣﯿﻨﯿﮟ ﺑﮍﯼ ﺳﺮﺳﺒﺰ ﻭ ﺷﺎﺩﺍﺏ ﮨﯿﮟ۔ﺍﺑﻮﺍﻟﻌﻠﻤﺎﺀ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﯾﺎﺭ ﻣﺤﻤﺪ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ۔ == ﻋﻠﻢ ﻭ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻓﻘﺮ ﻭ ﺩﺭﻭﯾﺸﯽ == ﺣﻀﺮﺕ ﭼﻨﻦ ﭘﯿﺮ ﺭﺣﻤۃﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﮐﮯ ﺍﺱ ﺧﺎﻧﺪﺍﻥ ﮐﺎ ﻋﻠﻤﯽ ﻭﺭﺛﮧ ﺗﮭﺎ۔ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﭘﻨﺪﺭﮬﻮﯾﮟ ﭘﺸﺖ ﻣﯿﮟ ﺍﯾﮏ ﺧﻮﺷﻨﺼﯿﺐ ﻓﺮﺩ ﭘﯿﺪﺍ ﮨﻮﺍ ﺟﺴﮑﺎ ﻧﺎﻡ ﯾﺎﺭ ﻣﺤﻤﺪ ﺗﮭﺎ۔ ﺭﺏ ﻗﺪﯾﺮ ﻧﮯ ﺍﻧﮑﻮ ﻋﻠﻤﯽ ﻭ ﺭﻭﺣﺎﻧﯽ ﺩﻭﻟﺖ ﺳﮯ ﻣﺰﯾﻦ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎ ﺗﮭﺎ۔ ﺍٓﭖ ﮐﺘﺐ ﮐﺜﯿﺮﮦ ﮐﮯ ﻣﺼﻨﻒ ﺍﻭﺭ ﻣﻮﺋﻠﻒ ﺑﮭﯽ ﺗﮭﮯ۔ ﻣﻌﺮﺍﺝ ﻧﺎﻣﮧ، ﺭﺳﺎﻟﮧ ﻧﺼﯿﺤﺖ، ﭼﮭﻞ ﺣﺪﯾﺚ، ﻗﺼﺺ ﺍﻻﻧﺒﯿﺎﺀ ﻭﻏﯿﺮﮦ ﺍﻧﮑﯽ ﻗﻠﻤﯽﮐﺎﻭﺵ ﺗﮭﯽ۔ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﯾﺎﺭﻣﺤﻤﺪ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﮐﯽ ﺷﺎﺩﯼ ﺍﭘﻨﮯ ﮨﯽ ﺧﺎﻧﺪﺍﻥ ﮐﯽ ﺍﯾﮏ ﻋﺎﺑﺪﮦ ﺯﺍﮨﺪﮦ ﺑﯽ ﺑﯽ ﻣﻦ ﺑﮭﺎﻧﻮﻧﯽ ﺳﮯ ﮨﻮﺋﯽ ﺟﻦ ﮐﮯ ﺑﻄﻦ ﻣﺒﺎﺭﮎ ﺳﮯ ﺍﻧﮩﯿﮟ ﭼﺎﺭ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﭘﯿﺪﺍ ﮨﻮﺋﮯ۔ ﺟﻮ ﮐﮧ ﭼﺎﺭﻭﮞ ﻋﺎﻟﻢ ﻭ ﻓﺎﺿﻞ ﺗﮭﮯ۔ ۔1 ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺍﺷﺮﻑ ۔2 ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺒﺪﻟﺮﺣﻤﻦ ۔3 ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻋﺒﺪﺍﻟﻐﻔﺎﺭ ﻋﺮﻑ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﺳﺎﺋﯿﮟ ۔4 ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻋﺒﺪﺍﻟﺴﺘﺎﺭ ﻭﻻﺩﺕ ﺑﺎﺳﻌﺎﺩﺕ ﺣﻀﺮﺕ ﻗﺒﻠﮧ ﻋﺒﺪﺍﻟﻐﻔﺎﺭ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﺍٓﺝ ﺳﮯ ﮐﻮﺋﯽ ﺍﯾﮏ ﺳﻮ ﺑﯿﺲ ﺳﺎﻝ ﻗﺒﻞ ﻟﻨﮕﺮ ﺷﺮﯾﻒ ﻣﯿﮟ ﻭﻻﺩﺕ ﮨﻮﺋﯽ۔ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﭘﮩﻠﮯ ﺍﺳﺘﺎﺩ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﻭﺍﻟﺪ ﮔﺮﺍﻣﯽ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﯾﺎﺭ ﻣﺤﻤﺪ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﺗﮭﮯ ﺟﻮ ﺑﮍﮮ ﭘﺎﯾﮧ ﮐﮯ ﻋﺎﻟﻢ ﺗﮭﮯ۔ ﺑﮍﮮ ﺧﻮﺷﺨﻮ ﻭ ﺧﻮﺵ ﻣﺰﺍﺝ ﺗﮭﮯ۔ ﮐﭽﮫ ﻋﺮﺻﮯ ﺑﮍﮮ ﺑﮭﺎﺋﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺍﺷﺮﻑ ﮐﮯ ﺯﯾﺮِ ﺗﻌﻠﯿﻢ ﺭﮨﮯ ۔ ﺩﻭﺭﮦٔ ﺣﺪﯾﺚ ﺍٓﭖ ﻧﮯ ﺷﯿﺦ ﺍﻻﺳﻼﻡ ﻣﻔﺘﯽ ٔ ﮨﻨﺪ ﻋﻼﻣﮧ ﻋﺎﻗﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺭﺣﻤۃﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ (ﻭﻻﺩﺕ 1813: ﻭﻓﺎﺕ 1923: ) ﮐﮯ ﭘﺎﺱ ﻣﮑﻤﻞ ﮐﯿﺎ، ﺟﻦ ﮐﺎ ﺳﻠﺴﻠﮧ ﻧﺴﺐ ﺍﮐﯿﺴﻮﯾﮟ ﭘﺸﺖ ﻣﯿﮟ ﺣﻀﺮﺕ ﻏﻮﺙ ﺑﮩﺎﻭﺍﻟﺤﻖ ﻣﻠﺘﺎﻧﯽ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﺳﮯ ﻣﻠﺘﺎ ﮨﮯ، ﺟﻮ ﻋﺮﺏ ﮐﮯ ﻣﺸﮩﻮﺭ ﻋﺎﻟﻢ ﺣﻀﺮﺕ ﺷﯿﺦ ﺍﺣﻤﺪ ﺯﯾﻨﯽ ﻭ ﺩﮬﻼﻥ ﮐﮯ ﺷﺎﮔﺮﺩ ﺗﮭﮯ۔ ﻋﻼﻣﮧ ﺩﮬﻼﻥ ﺣﻀﺮﺕ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺍﺣﻤﺪ ﺭﺿﺎﻓﺎﺿﻞ ﺑﺮﯾﻠﻮﯼ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﺍﻭﺭ ﺧﻮﺍﺟﮧ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ ﺟﺎﻥ ﺳﺮﮨﻨﺪﯼ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﻭﻏﯿﺮﮦ ﮐﮯ ﺑﮭﯽ ﺍﺳﺘﺎﺯ ﺗﮭﮯ۔ ﺍﺱ ﻧﺴﺒﺖ ﺳﮯ ﺍﻋﻠٰﯽ ﺣﻀﺮﺕ ﺍﻭﺭ ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﺳﺎﺋﯿﮟ ﺍﯾﮏ ﮨﯽ ﺍﺳﺘﺎﺯ ﮐﮯ ﻓﯿﺾِ ﻋﻠﻢ ﺳﮯ ﺑﮩﺮﻭﺭ ﮨﻮﺋﮯ۔ ﺍٓﭖ ﺩﮬﻼﻥ ﮐﮯ ﺷﺎﮔﺮﺩ ﮐﮯ ﺷﺎﮔﺮﺩ ﺗﮭﮯ۔ ﻋﻠﻢ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﮐﺎ ﺣﺼﻮﻝ ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﺳﺎﺋﯿﮟ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﻇﺎﮨﺮﯼ ﻋﻠﻮﻡ ﺳﮯ ﻓﺮﺍﻏﺖ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﺣﻀﺮﺕ ﺣﺎﻓﻆ ﻓﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﻗﺎﺩﺭﯼ ﺭﺣﻤۃﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ (ﻭﻻﺩﺕ 1835: ﻭﻓﺎﺕ 1917: ) ﮐﮯ ﺻﺤﺒﺘﻮﮞ ﻣﯿﮟ ﺟﺎﯾﺎ ﮐﺮﺗﮯ ﺗﮭﮯ ﺟﻮ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﺧﺎﻧﺪﺍﻥ ﮐﮯ ﭘﯿﺮ ﻭ ﻣﺮﺷﺪ ﺗﮭﮯ۔ ﺣﻀﺮﺕ ﺣﺎﻓﻆ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺴﺘﺠﺎﺏ ﺩﻋﻮﺍﺕ، ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎ ﻋﻤﻞ ﻣﺘّﻘﯽ ﻣﺘﻮﮐﻞ ﺑﺰﺭﮒ ﺗﮭﮯ۔ ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﺳﺎﺋﯿﮟ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﺍﺑﮭﯽ ﻋﻠﻢ ﺳﻠﻮﮎ ﻣﯿﮟ ﺗﺸﻨﮧٔ ﺗﮑﻤﯿﻞ ﺗﮭﮯ ﮐﮧ ﺣﺎﻓﻆ ﺻﺎﺣﺐ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﮐﺎ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﮨﻮﮔﯿﺎ۔ ﭘﮭﺮ ﺍٓﭖ ﺭﻭﺣﺎﻧﯿﺖ ﮐﮯ ﻣﺘﻼﺷﯽ ﮨﯽ ﺗﮭﮯ ﮐﮧ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺍﻟٰﮩﯽ ﺑﺨﺶ ﺑﯿﭧ ﮐﯿﭻ ﻭﺍﻟﮯ ﮐﯽ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻓﻀﻞ ﻋﻠﯽ ﻗﺮﯾﺸﯽ ﺭﺣﻤۃﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ (ﻭﻻﺩﺕ 1270:ﮪ ﻭﻓﺎﺕ 1354:ﮪ ) ﮐﯽ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺳُﻨﯽ ﺍﻭﺭ ﺍﻧﮑﮯ ﺭﻭﺣﺎﻧﯽ ﺗﺼﺮﻓﺎﺕ ﮐﮯ ﭼﺮﭼﮯ ﺳﻨﮯ، ﺟﻮ ﺍُﻥ ﺩﻧﻮﮞ ﺳﯿﮑﮍﻭﮞ ﮔﺎﻭٔﮞ ﻣﯿﮟ ﻗﯿﺎﻡ ﭘﺰﯾﺮ ﺗﮭﮯ۔ ﺭﻭﺣﺎﻧﯽ ﮐﺸﺶ ﺍٓﭖ ﮐﻮ ﮐﺸﺎﮞ ﮐﺸﺎﮞ ﺣﻀﺮﺕ ﻗﺮﯾﺸﯽ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﮐﯽ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯿﮟ ﻻﺋﯽ۔ ﺟﻮﮞ ﮨﯽ ﺍٓﮐﺮ ﺫﮐﺮ ﻗﻠﺒﯽ ﺣﺎﺻﻞ ﮐﯿﺎ ﺗﻮ ﺩﻝ ﻣﯿﮟ ﺫﮐﺮ ﺍﻟٰﮩﯽ ﺟﺎﺭﯼ ﮨﻮﮔﯿﺎ۔ ﺭﮒ ﻭ ﭘﮯ ﻣﯿﮟ ﺍﻟﻠﮧ ﺍﻟﻠﮧ ﮐﯽ ﺍٓﻭﺍﺯﯾﮟ ﺍٓﻧﮯ ﻟﮕﯿﮟ ﻣﺤﺾ ﻗﻠﺒﯽ ﺫﮐﺮ ﮐﺮﻧﮯ ﺳﮯ ﺳﻠﻄﺎﻥ ﺍﻻﺫﮐﺎﺭ ﺑﮭﯽ ﺟﺎﺭﯼ ﮨﻮﮔﯿﺎ۔ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﺟﺴﻢ ﭘﺮ ﻟﺮﺯﮦ ﻃﺎﺭﯼ ﮨﻮﮔﯿﺎ۔ ﺍٓﻧﮑﮭﻮﮞ ﮐﯽ ﻧﯿﻨﺪ ﺍﮌﮔﺌﯽ ﺍﻭﺭﺍﯾﮏ ﻋﺸﻖ ﻭ ﻣﺴﺘﯽ ﮐﯽ ﮐﯿﻔﯿﺖ ﮨﺮ ﻭﻗﺖ ﻃﺎﺭﯼ ﮨﻮﻧﮯ ﻟﮕﯿﮟ۔ ﺍﺱ ﻃﺮﺡ ﺗﯿﻦ ﺳﺎﻝ ﺗﮏ ﯾﮩﯽ ﮐﯿﻔﯿﺎﺕ ِ ﻋﺸﻖ ﻭ ﻣﺤﺒﺖ ﺟﺎﺭﯼ ﺭﮨﯿﮟ۔ ﺍٓﭖ ﮐﻮ ﺍﭘﻨﮯ ﭘﯿﺮ ﻭ ﻣﺮﺷﺪ ﺳﮯ ﻭﺍﻟﮩﺎﻧﮧ ﻣﺤﺒﺖ ﺗﮭﯽ۔ ﺍﮐﺜﺮ ﺍﻭﻗﺎﺕ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﺻﺤﺒﺘﻮﮞ ﻣﯿﮟ ﺭﮨﺘﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﺩﯾﺲ ﻭ ﭘﺮﺩﯾﺲ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﺭﻓﯿﻖ ﻭ ﯾﺎﺭ ﻏﺎﺭ ﺭﮨﺘﮯ ﺍﻭﺭ ﺍﮐﺘﺴﺎﺏ ﻓﯿﻮﺿﺎﺕِ ﺭﻭﺣﺎﻧﯽ ﮐﺮﺗﮯ ﺭﮨﺘﮯ ﺗﺎﺍٓﻧﮑﮧ ﺣﻀﺮﺕ ﻗﺮﯾﺸﯽ ﮐﺮﯾﻢ ﻧﮯ ﺍٓﭖ ﮐﻮ ﺧﻠﻌﺖ ﺧﻼﻓﺖ ﺳﮯ ﺳﺮﻓﺮﺍﺯ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎ۔ ﺣﻀﺮﺕ ﻗﺮﯾﺸﯽ ﮐﮯ ﺧﻠﻔﺎﺀ ﺗﻮ ﺑﮩﺖ ﺗﮭﮯ ﻣﮕﺮ ﺟﻮ ﻣﻘﺎﻡ ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﺳﺎﺋﯿﮟ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﮐﻮ ﻣﻼ ﻭﮦ ﮐﺴﯽ ﮐﻮ ﻧﮩﯿﮟ ﻣﻞ ﺳﮑﺎ۔ﺍٓﭖ ﻧﮯ ﺍﭘﻨﯽ ﻣﻮﺭﺛﯽ ﺯﻣﯿﻦ ﺯﺭﻋﯽ ﺍﯾﺮﺍﺿﯽ ﺍﭘﻨﮯ ﻣﺮﺷﺪ ﮐﻮ ﮬﺒﮧ ﮐﺮﺩﯼ۔ ﺍﭘﻨﯽ ﺑﯿﭩﯽ ﺍﭘﻨﮯ ﭘﯿﺮ ﮐﮯ ﺣﺒﺎﻟﮧ ﺀ ﻧﮑﺎﺡ ﻣﯿﮟ ﺩﮮ ﺩﯼ۔ ﮨﺮ ﻭﻗﺖ ﺧﺪﻣﺖ ﮔﺰﺍﺭ ﺭﮨﺘﮯ۔ ﻗﺮﯾﺸﯽ ﮐﺮﯾﻢ ﮐﮯ ﻟﻨﮕﺮ ﺧﺎﻧﮧ ﺍﻭﺭ ﻣﮩﻤﺎﻧﻮﮞ ﮐﯽ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﯿﻦ ﮬﻤﮧ ﺗﻦ ﮔﻮﺵ ﻣﺼﺮﻭﻑ ﺭﮨﺘﮯ۔ ﺍٓﭖ ﻧﮯ ﺍﯾﮏ ﺟﮕﮧ ﺳﮑﻮﻧﺖ ﺍﺧﺘﯿﺎﺭ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﯽ۔ ﺟﮩﺎﮞ ﺟﮩﺎﻟﺖ ﮐﺎ ﺍﻧﺪﮬﯿﺮﺍ ﺩﯾﮑﮭﺎ ﻭﮨﺎﮞ ﻣﺴﮑﻦ ﺑﻨﺎﻟﯿﺎ۔ ﭘﻮﺭﺍ ﻋﻼﻗﮧ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﺭﻭﺣﺎﻧﯽ ﻓﯿﻮﺿﺎﺕ ﺳﮯ ﻣﺴﺘﻔﯿﺬ ﮨﻮﺍ۔ ﺗﺒﻠﯿﻐﯽ ﻣﻘﺎﺻﺪ ﻣﮑﻤﻞ ﮨﻮﺋﮯ ﺗﻮ ﭘﮭﺮ ﮐﺴﯽ ﺍﻭﺭ ﻣﻘﺎﻡ ﮐﺎ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎ۔ ﺍﺱ ﻃﺮﺡ ﺍٓﭖ ﻧﮯ ﺳﻨﺪﮪ ، ﭘﻨﺠﺎﺏ ﺍﻭﺭ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻣﯿﮟ ﺳﺘﺮﺍ ( 17) ﺟﮕﮩﻮﮞ ﭘﺮ ﻗﯿﺎﻡ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎ۔ ﮔﻮ ﺧﻼﻓﺖ ﻭ ﺍﺟﺎﺯﺕ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﮐﮯ ﺳﻠﺴﻠﮧ ﻣﯿﮟ ﺍٓﭖ ﺑﮑﺜﺮﺕ ﺳﻨﺪﮪ ﻣﯿﮟ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻻﺗﮯ ﺗﮭﮯ ، ﻟﯿﮑﻦ ﻋﺎﺷﻖ ﺍٓﺑﺎﺩ ﻧﺎﻣﯽ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻣﺮﮐﺰ ﭘﻨﺠﺎﺏ ﮨﯽ ﻣﯿﮟ ﺑﻨﺎﯾﺎ ﺗﮭﺎ، ﺟﮩﺎﮞ ﺣﻀﺮﺕ ﻗﺮﯾﺸﯽ ﺑﮭﯽ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻓﺮﻣﺎﮨﻮﺋﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﺍﺱ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺳﻨﺪﮪ ﮐﮯ ﺑﮩﺖ ﺳﺎﺭﮮ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﺳﻨﺪﮪ ﺍﻭﺭ ﭘﻨﺠﺎﺏ ﮐﮯ ﺗﺒﻠﯿﻐﯽ ﺳﻔﺮ ﻣﯿﮟ ﺳﺎﺗﮫ ﮨﻮﺗﮯ ﺍﻭﺭ ﻣﺮﮐﺰ ﻋﺎﺷﻖ ﺍٓﺑﺎﺩ ﮐﯽ ﺗﻌﻤﯿﺮ ﻣﯿﮟ ﻋﻤﻠﯽ ﻃﻮﺭ ﭘﺮ ﺷﺎﻣﻞ ﺭﮨﮯ۔ ﻟﯿﮑﻦ ﺍﻥ ﮐﮯ ﺩﻝ ﮐﯽ ﺧﻮﺍﮨﺶ ﯾﮩﯽ ﺗﮭﯽ ﮐﮧ ﮐﺴﯽ ﺻﻮﺭﺕ ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﺳﻨﺪﮪ ﻣﯿﮟ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻗﯿﺎﻡ ﻓﺮﻣﺎﺋﯿﮟ ﭼﻨﺎﭼﮧ ﺟﺐ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﮐﯽ ﺩﻋﻮﺕ ﭘﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﺮﺗﺒﮧ ﺩﺭﯾﺎﺋﮯ ﺳﻨﺪﮪ ﮐﮯ ﻣﻐﺮﺑﯽ ﮐﻨﺎﺭﮮ ﻣﻘﯿﻢ ﻣﺴﮑﯿﻦ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﮐﮯ ﯾﮩﺎﮞ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻓﺮﻣﺎﮨﻮﺋﮯ، ﺟﻮ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺴﺘﯿﻮﮞ ﺳﮯ ﻧﻘﻞ ﻣﮑﺎﻧﯽ ﮐﺮﮐﮯ ﻣﺤﺾ ﺯﮐﺮﻭ ﻓﮑﺮ ﺍﻭﺭ ﺷﺮﯾﻌﺖ ﭘﺮ ﻋﻤﻞ ﮐﺮﻧﮯ ﮐﯽ ﺧﺎﻃﺮ ﭼﮭﻮﭨﯽ ﺳﯽ ﺑﺴﺘﯽ ﺑﻨﺎﮐﺮﺭﮦ ﺭﮨﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﮐﯽ ﻣﺤﺒﺖ، ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻣﻄﮩﺮﮦ ﭘﺮ ﻋﻤﻞ ﻭ ﺍﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﺩﯾﮑﮫ ﮐﺮ ﺍٓﭖ ﺑﮩﺖ ﺧﻮﺵ ﮨﻮﺋﮯ ﺍﻭﺭ ﺍﻧﮑﯽ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﭘﺮ ﺧﻮﺩ ﺑﮭﯽ ﭘﻨﭽﺎﺏ ﺳﮯ ﻧﻘﻞ ﻣﮑﺎﻧﯽ ﮐﺮﮐﮯ ﻭﮨﺎﮞ ﺍٓﮐﺮ ﺍٓﺑﺎﺩ ﮨﻮﺋﮯ ﺍﻭﺭ ﺍﺱ ﺑﺴﺘﯽ ﮐﺎ ﻧﺎﻡ ﺩﯾﻦ ﭘﻮﺭ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﮐﯿﺎ ﮔﯿﺎ۔ == ﺭﺣﻤﺖ ﭘﻮﺭ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﺎ ﻗﯿﺎﻡ == ﺍُﻧﮍ ﭘﻮﺭ ﻗﯿﺎﻡ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﺟﯿﺴﮯ ﮨﯽ ﺍٓﭖ ﺩﯾﻦ ﭘﻮﺭ ﺟﺎﻧﮯ ﮐﮯ ﻟﺌﮯ ﺭﺍﺩﮬﻦ ﺍﺳﭩﯿﺸﻦ ﭘﺮ ﭘﮩﻨﭽﮯ، ﺩﺭﯾﺎﺋﯽ ﺳﯿﻼﺏ ﮐﯽ ﻭﺟﮧ ﺳﮯ ﺩﯾﻦ ﭘﻮﺭ ﺟﺎﻧﮯ ﮐﺎ ﺭﺍﺳﺘﮧ ﺑﻨﺪ ﮨﻮﭼﮑﺎ ﺗﮭﺎ۔ ﮐﭽﮫ ﺩﻥ ﺭﺍﺩﮬﻦ ﺍﺳﭩﯿﺸﻦ ﭘﺮ ﻗﯿﺎﻡ ﻓﺮﻣﺎﻧﮯ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﻻﮌﮐﺎﻧﮧ ﮐﮯ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﮐﯽ ﺩﻋﻮﺕ ﭘﺮ ﻻﮌﮐﺎﻧﮧ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻟﮯ ﮔﺌﮯ۔ ﺟﺘﻨﮯ ﺩﻥ ﻻﮌﮐﺎﻧﮧ ﻣﯿﮟ ﻗﯿﺎﻡ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎ،ﺩُﻭﺭ ﻭ ﻧﺰﺩﯾﮏ ﮐﮯ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﺍٓﺗﮯ ﺭﮨﮯ، ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺩﯾﻦ ﮐﺎ ﮐﺎﻡ ﺑﮭﯽ ﺧﻮﺏ ﮨﻮﺍ۔ ﻣﻘﺎﻣﯽ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﻧﮯ ﻣﻮﻗﻊ ﺳﮯ ﻓﺎﺋﺪﮦ ﺍُﭨﮭﺎﺗﮯ ﮨﻮﺋﮯ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻃﻮﺭ ﭘﺮ ﻻﮌﮐﺎﻧﮧ ﻣﯿﮟ ﺭﮨﻨﮯ ﮐﯽ ﺧﻮﺍﮨﺶ ﮐﯽ ﮐﮧ ﯾﮧ ﺑﮍﺍ ﺷﮩﺮ ﮨﮯ۔ ﺍٓﻣﺪﻭﺭﻓﺖ ﮐﯽ ﺗﻤﺎﻡ ﺳﮩﻮﻟﺘﯿﮟ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﮨﯿﮟ، ﺍﺱ ﻟﯿﺌﮯ ﺩﯾﻦ ﭘﻮﺭ ﺳﮯ ﺑﮍﮪ ﮐﺮ ﯾﮩﺎﮞ ﺩﯾﻦ ﮐﺎ ﮐﺎﻡ ﮨﻮﺳﮑﺘﺎ ﮨﮯ۔ ﺍﻥ ﮐﯽ ﯾﮧ ﺗﺠﻮﯾﺰ ﭼﻮﻧﮑﮧ ﻟﻠّٰﮩﯿﺖ ﭘﺮ ﻣﺒﻨﯽ ﺗﮭﯽ ﺍﻭﺭ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﻭﯾﺴﮯ ﺑﮭﯽ ﺩﯾﻦ ﮐﯽ ﺍﺷﺎﻋﺖ ﻭ ﺧﺪﻣﺖ ﮐﮯ ﻟﯿﺌﮯ ﻭﻗﻒ ﺗﮭﯽ، ﺍٓﭖ ﻧﮯ ﺣﺎﻣﯽ ﺑﮭﺮ ﻟﯽ ﺍﻭﺭ ﺍﺱ ﻃﺮﺡ ﺩﺭﮔﺎﮦ ﺭﺣﻤﺖ ﭘﻮﺭ ﮐﺎ ﻗﯿﺎﻡ ﻋﻤﻞ ﻣﯿﮟ ﺍٓﯾﺎ۔ ﺩﺭﮔﺎﮦ ﺭﺣﻤﺖ ﭘﻮﺭ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﮯ ﻗﯿﺎﻡ ﮐﮯ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺍٓﭖ ﻧﮯ ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻭ ﻃﺮﯾﻘﺖ ﮐﯽ ﺗﺮﻭﯾﺞ ﻭ ﺍﺷﺎﻋﺖ ﮐﮯ ﻟﯿﺌﮯ ﮐﺎﺭﮨﺎﺋﮯ ﻧﻤﺎﯾﺎﮞ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺩﯾﺌﮯ۔ ﺍﻧﺪﺭﻭﻥِ ﻣﻠﮏ ﮐﮯ ﻋﻼﻭﮦ ﺑﻨﮕﺎﻝ ﺍﻭﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺗﮏ ﺍٓﭖ ﮐﺎ ﭘﯿﻐﺎﻡ ﭘﮩﻨﭽﺎ۔ ﻻﮐﮭﻮﮞ ﮐﯽ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﻣﯿﮟ ﺩﯾﻦ ﺳﮯ ﺩﻭﺭ، ﻧﻔﺲ ﻭ ﺷﯿﻄﺎﻥ ﮐﮯ ﭘﮭﻨﺪﻭﮞ ﻣﯿﮟ ﺟﮑﮍﮮ ﮨﻮﺋﮯ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﮐﯽ ﺍﺻﻼﺡ ﮨﻮﺋﯽ۔ ﻧﮧ ﻣﻌﻠﻮﻡ ﮐﺘﻨﮯ ﭼﻮﺭ، ﮈﺍﮐﻮ، ﺷﺮﺍﺑﯽ ﺗﺎﺋﺐ ﮨﻮﮐﺮ ﻣﺘﻘﯽ ﻭ ﭘﺮﮨﯿﺰﮔﺎﺭ ﺑﻨﮯ۔ ﻧﯿﺰ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﺧﻠﻔﺎﺀ ﮐﺮﺍﻡ ﺟﻦ ﮐﯽ ﺗﻌﺪﺍﺩ 140 ﺑﺘﺎﺋﯽ ﺟﺎﺗﯽ ﮨﮯ ۔ ﺳﻨﺪﮪ، ﭘﻨﺠﺎﺏ، ﺳﺮﺣﺪ ﻭ ﺑﻠﻮﭼﺴﺘﺎﻥ ﻣﯿﮟ ﺗﺒﻠﯿﻐﯽ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺩﯾﺘﮯ ﺭﮨﮯ ﺍﻭﺭ ﮨﺮ ﺟﮕﮧ ﻏﯿﺮ ﻣﻌﻤﻮﻟﯽ ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﮨﻮﺗﯽ ﺭﮨﯽ۔ ﺍٓﭖ ﮐﻮ ﺍﻣّﺖ ﻣﺤﻤﺪﯾﮧ ﷺ ﮐﯽ ﺍﺻﻼﺡ ﮐﺎ ﺍﺱ ﻗﺪﺭ ﻓﮑﺮ ﺩﺍﻣﻦ ﮔﯿﺮ ﺭﮨﺘﺎ ﺗﮭﺎ ﮐﮧ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﮐﺌﯽ ﮐﺌﯽ ﮔﮭﻨﭩﮯ ﺧﻄﺎﻑ ﮐﺮﻧﺎ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﻣﻌﻤﻮﻻﺕ ﻣﯿﮟ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﮭﺎ۔ ﺍﮐﺜﺮ ﻭ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺭﻭﺯﺍﻧﮧ ﻧﻤﺎﺯِ ﻓﺠﺮ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﺫﮐﺮ ﺍﻟﻠﮧ ﮐﺎ ﺣﻠﻘﮧ ﻣﺮﺍﻗﺒﮧ ﮐﺮﺍﻧﮯ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﺟﯿﺴﮯ ﮨﯽ ﻭﻋﻆ ﺷﺮﻭﻉ ﻓﺮﻣﺎﺗﮯ، ﮔﯿﺎﺭﮦ ﺑﺠﮯ ﺗﮏ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﺧﻄﺎﺏ ﺟﺎﺭﯼ ﺭﮨﺘﺎ ﺗﮭﺎ۔ ﺍﺱ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﯾﮑﮯ ﺑﻌﺪ ﺩﯾﮕﺮ ﮮ ﺳﺎﻣﻌﯿﻦ ﺿﺮﻭﺭﯾﺎﺕ ﮐﮯ ﻟﯿﺌﮯ ﺍﭨﮭﺘﮯ ﺗﮭﮯ ﻟﯿﮑﻦ ﺍٓﭖ ﭘﺮ ﺗﺒﻠﯿﻐﯽ ﻣﺤﻮﯾﺖ ﮐﺎ ﯾﮧ ﻋﺎﻟﻢ ﮨﻮﺗﺎ ﺗﮭﺎ ﮐﮧ ﺑﻌﺾ ﺍﻭﻗﺎﺕ ﻇﮩﺮ ﮐﯽ ﻧﻤﺎﺯ ﺗﮏ ﯾﮧ ﺳﻠﺴﻠﮧ ﺟﺎﺭﯼ ﺭﮨﺘﺎ ﺍﻭﺭ ﺍٓﭖ ﻧﻤﺎﺯ ﻇﮩﺮ ﺍﺩ ﺍ ﻓﺮﻣﺎ ﮐﺮ ﺣﻮﯾﻠﯽ ﻣﺒﺎﺭﮎ ﻣﯿﮟ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻟﯿﮯ ﺟﺎﺗﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﺑﻌﺾ ﺍﻭﻗﺎﺕ ﻓﺮﻣﺎﺗﮯ ﺗﮭﮯ ﮐﮧ ﻣﺠﮭﮯ ﻣﺠﻠﺲ ﺫﮐﺮ ﺳﮯ ﺍﭨﮭﻨﮯ ﮐﮯ ﻟﺌﮯ ﺻﺮﻑ ﺩﻭ ﭼﯿﺰﯾﮟ ﻣﺠﺒﻮﺭ ﮐﺮﺗﯽ ﮨﯿﮟ ( 1 ) ﻧﻤﺎﺯ ( 2) ﺳﺎﻣﻌﯿﻦ ﮐﯽ ﺗﮭﮑﺎﻭﭦ ﮐﺎ ﺍﺣﺴﺎﺱ، ﺳﺒﺤﺎﻥ ﺍﻟﻠﮧ۔ ﻇﮩﺮ ﺳﮯ ﻋﺼﺮ ﺗﮏ ﮔﮭﺮ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻓﺮﻣﺎﺭﮨﻨﮯ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﻧﻤﺎﺯ ﻋﺼﺮ ﮐﮯ ﻟﯿﺌﮯ ﻣﺴﺠﺪ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻻﺗﮯ ﺍﻭﺭ ﻋﺼﺮ ﮐﮯ ﺑﻌﺪ ﺳﮯ ﻣﻐﺮﺏ ﺗﮏ ﻭﻋﻆ ﻓﺮﻣﺎﺗﮯﺗﮭﮯ۔ ﻋﻤﺮ ﺭﺳﯿﺪﮦ ﮨﻮﻧﮯ ﮐﮯ ﺑﺎﻭﺟﻮﺩ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﺍﻥ ﻣﻌﻤﻮﻻﺕ ﻣﯿﮟ ﻧﮧ ﻓﻘﻂ ﯾﮧ ﮐﮧ ﻓﺮﻕ ﻧﮩﯿﮟ ﺍٓﯾﺎ ﺑﻠﮑﮧ ﻣﺰﯾﺪ ﺍﺿﺎﻓﮧ ﮨﻮﺗﺎ ﺭﮨﺎ۔ ﯾﮩﺎﮞ ﺗﮏ ﮐﮧ ﺑﻌﺾ ﺍﻭﻗﺎﺕ ﻧﻤﺎﺯِ ﻋﺸﺎﺀ ﮐﮯ ﻭﻗﺖ ﺗﮏ ﮐﮭﮍﮮ ﮐﮭﮍﮮ ﮐﺌﯽ ﮔﮭﻨﭩﮧ ﺧﻄﺎﺏ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎ۔ ﻣﺮﺽ ﺍﻟﻤﻮﺕ ﻣﯿﮟ ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺠﺪ ﺭﺣﻤﺖ ﭘﻮﺭ ﺷﺮﯾﻒ ﻣﯿﮟ ﺑﺮﻭﺯِ ﺟﻤﻌﮧ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﭼﮫ ﮔﮭﻨﭩﮯ ﺧﻄﺎﺏ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎ۔ ﺣﺎﻻﻧﮑﮧ ﻧﻘﺎﮨﺖ ﺍﻭﺭ ﮐﻤﺰﻭﺭﯼ ﮐﺎ ﯾﮧ ﻋﺎﻟﻢ ﺗﮭﺎ ﮐﮧ ﭼﻠﻨﮯ ﭘﮭﺮﻧﮯ ﮐﯽ ﺳﮑﺖ ﻣﻄﻠﻘﺎً ﻧﮧ ﺗﮭﯽ۔ ﻧﻤﺎﺯ ﮐﮯ ﻟﯿﺌﮯ ﭘﮩﯿﻮﮞ ﻭﺍﻟﯽ ﮐﺮﺳﯽ ( ﻭﮨﯿﻞ ﭼﯿﺌﺮ ) ﭘﺮ ﻻﺋﮯ ﮔﺌﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﭘﮭﺮ ﺑﮭﯽ ﻧﻤﺎﺯِ ﺑﺎﺟﻤﺎﻋﺖ ﺍﻭﺭ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺩﯾﻦ ﻣﯿﮟ ﻓﺮﻕ ﺍٓﻧﮯ ﻧﮩﯿﮟ ﺩﯾﺎ۔ == ﺍﻭﺻﺎﻑ ﺣﻤﯿﺪﮦ == ﺗﻮﮐّﻞ، ﺗﻘﻮﯼٰ، ﺻﺒﺮ ﻭ ﺷﮑﺮ، ﺧﺪﻣﺖِ ﺧﻠﻖ ﻭ ﺩﯾﮕﺮ ﺍﻭﺻﺎﻑِ ﺣﻤﯿﺪﮦ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﭘﺎﮐﯿﺰﮦ ﺧﻤﯿﺮ ﻣﯿﮟ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﮭﯽ۔ ﭼﻨﺎﭼﮧ ﻋﺎﻡ ﺑﺎﺯﺍﺭ ﮐﯽ ﺑﻨﯽ ﮨﻮﺉ ﭼﯿﺰﻭﮞ ﻣﺜﻼً ﻣﭩﮭﺎﺋﯽ، ﮔُﮍ، ﮨﻮﭨﻞ ﮐﮯ ﮐﮭﺎﻧﮯ ﺍﻭﺭ ﻣﺎﺭﮐﯿﭧ ﮐﮯ ﮔﻮﺷﺖ ﺳﮯ ﻣﮑﻤﻞ ﭘﺮﮨﯿﺰ ﮐﺮﺗﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﮔﻮ ﯾﮧ ﭼﯿﺰﯾﮟ ﺣﻼﻝ ﮨﯿﮟ ﻟﯿﮑﻦ ﻋﺎﻡ ﻃﻮﺭ ﭘﺮ ﺍﻥ ﻣﯿﮟ ﺿﺮﻭﺭﯼ ﭘﺎﮐﯿﺰﮔﯽ ﺍﻭﺭ ﺻﻔﺎﺋﯽ ﮐﺎ ﺧﯿﺎﻝ ﻧﮩﯿﮟ ﺭﮐﮭﺎ ﺟﺎﺗﺎ، ﺍﺱ ﻟﯿﺌﮯ ﯾﮧ ﻣﺸﺘﺒﮧ ﮐﮯ ﺯﻣﺮﮦ ﻣﯿﮟ ﺍٓﺗﯽ ﮨﯿﮟ، ﺟﻦ ﺳﮯ ﺑﭽﻨﮯ ﮐﮯ ﻟﯿﺌﮯ ﺧﻮﺩ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﮧ ﷺ ﻧﮯ ﺗﺎﮐﯿﺪ ﻓﺮﻣﺎﺋﯽ ﮨﮯ۔ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﺍﺱ ﺗﻘﻮﯼٰ ﮐﺎ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﭘﺮ ﺑﮭﯽ ﻧﻤﺎﯾﺎﮞ ﺍﺛﺮ ﭘﺎﯾﺎ ﺟﺎﺗﺎ ﺗﮭﺎ۔ ﺧﻠﻔﺎﺀ ﮐﺮﺍﻡ ﺳﻔﺮ ﻣﯿﮟ ﺟﺎﺗﮯ ﻭﻗﺖ ﺳﺘﻮ، ﻣﯿﭩﮭﯽ ﺭﻭﭨﯽ ( ﺟﻮﮐﮧ ﮐﺌﯽ ﺩﻥ ﺗﮏ ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ﮐﯽ ﺟﺎﺳﮑﺘﯽ ﮨﮯ ) ﺍﻭﺭ ﻧﻤﮏ ﻣﺮﭺ ﺍﭘﻨﮯ ﭘﺎﺱ ﺭﮐﮭﺘﮯ ﺟﺴﮯ ﺑﻄﻮﺭ ﺳﺎﻟﻦ ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ﮐﺮﺗﮯ ﺗﮭﮯ ﻟﯿﮑﻦ ﮐﮭﺎﻧﮯ ﮐﺎ ﺳﻮﺍﻝ ﮐﺴﯽ ﺳﮯ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﺮﺗﮯ ﺗﮭﮯ۔ == ﺗﻮﮐّﻞ == ﺣﻀﺮﺕ ﭘﯿﺮ ﻣﭩﮭﺎ ﮐﻤﺎﻝ ﺩﺭﺟﮧ ﮐﮯ ﻣﺘﻮﮐّﻞ ﺗﮭﮯ۔ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﮐﯽ ﺍٓﻣﺪ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﺭﮨﺘﯽ ﺗﮭﯽ۔ ﺳﻮ، ﺩﻭ ﺳﻮ ﻣﺴﺎﻓﺮ ﺭﻭﺯﺍﻧﮧ ﮨﻮﺗﮯ ﺗﮭﮯ، ﮔﯿﺎﺭﮨﻮﯾﮟ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﮯ ﺟﻠﺴﮯ ﻣﯿﮟ ﮨﺰﺍﺭﻭﮞ ﮐﯽ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﻣﯿﮟ ﺍﮨﻞ ﺫﮐﺮ ﮨﻮﺗﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﮐﻮﺋﯽ ﺩﻭ ﺩﻥ ﺭﮨﺘﺎﮐﻮﺋﯽ ﺍﯾﮏ ﮨﻔﺘﮧ، ﻟﯿﮑﻦ ﺗﻤﺎﻡ ﻣﮩﻤﺎﻧﻮﮞ ﮐﮯ ﻟﯿﮯ ﺍﯾﮏ ﮨﯽ ﻗﺴﻢ ﮐﺎ ﻟﻨﮕﺮ ﮨﻮﺗﺎ۔ ﮐﺴﯽ ﺳﮯ ﺳﻮﺍﻝ ﮐﺮﻧﺎ ﺗﻮ ﮐﭽﺎ، ﺧﻮﺩ ﺟﻠﺴﻮﮞ ﮐﮯ ﻣﻮﻗﻊ ﭘﺮ ﻋﻤﻮﻣﺎً ﯾﮧ ﺍﻋﻼﻥ ﻓﺮﻣﺎﺗﮯ ﺗﮭﮯ ﮐﮧ ﺍٓﭖ ﺑﮑﺜﺮﺕ ﺗﺸﺮﯾﻒ ﻻﺋﯿﮟ، ﻣﻞ ﮐﺮ ﺍﻟﻠﮧ ﺍﻟﻠﮧ ﮐﺮﯾﮟ، ﺍٓﭖ ﺑﮯ ﻓﮑﺮ ﺭﮨﯿﮟ، ﻗﯿﺎﻣﺖ ﺗﮏ ﺍٓﭖ ﺳﮯ ﺳﻮﺍﻝ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﯿﺎ ﺟﺎﺋﮯ ﮔﺎ۔ ﺯﮐﻮٰۃ، ﺻﺪﻗﺎﺕ، ﺧﯿﺮﺍﺕ ﺑﮭﯽ ﺍﭘﻨﮯ ﭘﮍﻭﺱ ﻭﺍﻟﻮﮞ ﺍﻭﺭ ﺭﺷﺘﮧ ﺩﺍﺭﻭﮞ ﮐﻮ ﺩﯾﮟ، ﺩﺭﺑﺎﺭ ﺷﺮﯾﻒ ﭘﺮ ﺟﺲ ﻗﺪﺭ ﺯﯾﺎﺩﮦ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺍٓﺗﯽ، ﺍٓﭖ ﺍﺳﯽ ﻗﺪﺭ ﺯﯾﺎﺩﮦ ﺧﻮﺵ ﮨﻮﺗﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﮐﻮﺋﯽ ﮐﺘﻨﺎ ﮨﯽ ﺑﮍﺍ ﺍٓﺩﻣﯽ ﮐﯿﻮﮞ ﻧﮧ ﮨﻮﺗﺎ، ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﻧﺰﺩﯾﮏ ﺍﺱ ﮐﯽ ﺣﯿﺜﯿﺖ ﺍﯾﮏ ﺳﯿﺪﮬﮯ ﺳﺎﺩﮬﮯ ﻣﺴﮑﯿﻦ ﺳﮯ ﺯﯾﺎﺩﮦ ﻧﮩﯿﮟ ﮨﻮﺗﯽ ﺗﮭﯽ ﺑﻠﮑﮧ ﻏﺮﯾﺒﻮﮞ ﻣﺴﮑﯿﻨﻮﮞ ﺳﮯ ﺍٓﭖ ﮐﻮ ﺍﻭﺭ ﺯﯾﺎﺩﮦ ﻣﺤﺒﺖ ﮨﻮﺗﯽ ﺗﮭﯽ۔ ﻣﺴﺘﻐﻨﯽ ﺍﺱ ﻗﺪﺭ ﮐﮧ ﻻﮌﮐﺎﻧﮧ ﮐﮯ ﺑﮍﮮ ﺑﮍﮮ ﺭﺋﯿﺲ ﺩﻋﺎﺀ ﮐﮯ ﻟﺌﮯ ﺣﺎﺿﺮ ﮨﻮﺗﮯ ﺗﻮ ﺍٓﭖ ﺻﺎﻑ ﺻﺎﻑ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﻣﯿﮟ ﻧﻤﺎﺯ ، ﺩﺍﮌﮬﯽ، ﺧﻮﻑِ ﺧﺪﺍ، ﻏﺮﯾﺒﻮﮞ ﺳﮯ ﮨﻤﺪﺭﺩﯼ ﮐﯽ ﺗﻠﻘﯿﻦ ﻓﺮﻣﺎﮐﺮ ﺩﻋﺎ ﮐﺮﺗﮯ ﻟﯿﮑﻦ ﮐﺒﮭﯽ ﺍﻥ ﺳﮯ ﺍﯾﮏ ﭘﯿﺴﮯ ﮐﺎ ﺑﮭﯽ ﺩﻧﯿﺎ ﻭﯼ ﻓﺎﺋﺪﮦ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﯿﺎ۔ ﺍٓﭖ ﺍﭘﻨﮯ ﻣﺘﻌﻠﻘﯿﻦ ﻭ ﺍﺣﺒﺎﺏ ﮐﻮ ﺗﻮﮐّﻞ ﻭ ﺍﺳﺘﻐﻨﺎ ﮐﺎ ﺍﻣﺮ ﮐﺮﺗﮯ ﺍﻭﺭ ﮐﺴﯽ ﺳﮯ ﺳﻮﺍﻝ، ﭼﻨﺪﮦ ﮐﺮﻧﮯ ﺳﮯ ﺳﺨﺘﯽ ﺳﮯ ﻣﻨﻊ ﻓﺮﻣﺎﺗﮯ ﺗﮭﮯ۔ ﭼﻨﺎﭼﮧ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﻣﻠﻔﻮﻇﺎﺕ (ﺟﻮ ﮐﮧ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﻔﺘﯽ ﻋﺒﺪﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺻﺎﺣﺐ ﻧﮯ ﺟﻤﻊ ﮐﺌﮯ ) ﻣﯿﮟ ﮨﮯ ﮐﮧ ﺍﯾﮏ ﻣﺮﺗﺒﮧ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺧﻄﺎﺏ ﺍﺭﺷﺎﺩ ﻓﺮﻣﺎﯾﺎ: ﻣﺠﮭﮯ ﻣﮑﺎﻧﺎﺕ ﺑﻨﺎﻧﮯ ﺍﻭﺭ ﻋﻤﺪﮦ ﻣﮑﺎﻧﺎﺕ ﻣﯿﮟ ﺭﮨﻨﮯ ﮐﯽ ﺭﻏﺒﺖ ﻧﮩﯿﮟ ﺍﻭﺭ ﺳﻮﺍﻝ ﮐﺮﻧﮯ ﺳﮯ ﺳﺨﺖ ﺑﯿﺰﺍﺭ ﺍﻭﺭ ﺍﺱ ﮐﺎ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﮨﻮﮞ۔ ﮔﮭﺮ ﻣﯿﮟ ﺍﮨﻠﺨﺎﻧﮧ ﮐﻮ ﻗﺮﺍٓﻥ ﻣﺠﯿﺪ ﭘﺮ ﮨﺎﺗﮫ ﺭﮐﮭﻮﺍ ﮐﺮ ﻋﮩﺪ ﻟﯿﺎ ﮐﮧ ﮐﺴﯽ ﺳﮯ ﺳﻮﺍﻝ ﻧﮩﯿﮟ ﮐﺮﯾﮟ ﮔﮯ۔ ﺍﮔﺮ ﮐﺴﯽ ﻗﺴﻢ ﮐﺎ ﮐﺎﻡ ﮨﻮﺗﻮ ﻣﺠﮭﮯ ﺑﺘﺎﺩﯾﮟ۔ ﺍﮔﺮ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﮨﻮﮔﺎ ﺗﻮ ﻣﯿﮟ ﺧﻮﺩ ﺍﻧﺘﻈﺎﻡ ﮐﺮﺩﻭﮞ ﮔﺎ ﻭﺭﻧﮧ ﻧﮩﯿﮟ۔ ﺑﺎﻗﯽ ﺧﻠﻔﺎﺀ ﯾﺎ ﮐﺴﯽ ﻓﻘﯿﺮ ﮐﻮ ﺩﺭﮔﺎﮦ ﺷﺮﯾﻒ ﮐﮯ ﮐﺎﻡ ﮐﮯ ﺳﻠﺴﻠﮯ ﻣﯿﮟ ( ﺑﮭﯽ) ﻧﮩﯿﮟ ﮐﮩﯿﮟ۔ == ﺍﺗﺒﺎﻉِ ﺳﻨﺖ == ﺑﻼﺷﺒﮧ ﺍٓﭖ ﺳﺮ ﺗﺎ ﭘﺎ ﺳﻨﺖِ ﺭﺳﻮﻝ ﷺ ﮐﮯ ﻋﻤﻠﯽ ﻧﻤﻮﻧﮧ ﺗﮭﮯ۔ ﺍﻭﺭ ﯾﮩﯽ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﺳﺐ ﺳﮯ ﺑﮍﯼ ﮐﺮﺍﻣﺖ ﺗﮭﯽ۔ ﺩﺭﮔﺎﮦ ﺭﺣﻤﺖ ﭘﻮﺭ ﺷﺮﯾﻒ ﻣﯿﮟ ﺗﻮ ﺍٓﭖ ﻧﮯ ﻋﻤﻠﯽ ﻃﻮﺭ ﭘﺮ ﻧﻈﺎﻡِ ﻣﺼﻄﻔٰﯽ ﷺ؀ ﻧﺎﻓﺬ ﮐﺮﮐﮭﺎ ﺗﮭﺎ۔ ﻟﯿﮑﻦ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﺩﺭﮔﺎﮦ ﺭﮨﻨﮯ ﻭﺍﻟﮯ ﺍﮨﻞ ﺫﮐﺮ ﻓﻘﺮﺍﺀ ﺑﮭﯽ ﺩﺍﮌﮬﯽ، ﻧﻤﺎﺯ ﺑﺎﺟﻤﺎﻋﺖ، ﻣﺴﻮﺍﮎ، ﻋﻤﺎﻣﮧ ﮐﮯ ﭘﺎﺑﻨﺪ ﺗﮭﮯ ﺍﻭﺭ ﺧﻼﻑِ ﺷﺮﻉ ﺭﺳﻢ ﻭ ﺭﻭﺍﺝ ﺳﮯ ﭘﺮﮨﯿﺰﮐﺮﺗﮯ ﺍﻭﺭ ﺍﮨﻞ ﺫﮐﺮ ﺧﻮﺍﺗﯿﻦ، ﺷﺮﻋﯽ ﭘﺮﺩﮦ ﮐﺎ ﺍﺱ ﻗﺪﺭ ﺍﮨﺘﻤﺎﻡ ﮐﺮﺗﯿﮟ ﮐﮧ ﺑﮩﺖ ﺳﮯ ﻋﻠﻤﺎﺀ ﺑﮭﯽ ﯾﮧ ﺩﯾﮑﮫ ﮐﺮ ﺩﻧﮓ ﺭﮦ ﺟﺎﺗﮯ۔ ﻧﯿﺰ ﯾﮧ ﺣﻘﯿﻘﺖ ﺍﻭﺭ ﺑﮭﯽ ﺯﯾﺎﺩﮦ ﺍﮨﻢ ﺍﻭﺭ ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺪﺭ ﮨﮯ ﮐﮧ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻣﯿﮟ ﺍٓﮐﺮ، ﺧﻮﺍﺗﯿﻦ ﻭ ﺣﻀﺮﺍﺕ ﯾﮑﺴﺎﮞ ﻣﺴﺘﻔﯿﺬ ﮨﻮﺋﮯ، ﺟﺐ ﮐﮧ ﻣﺮﺩﻭﮞ ﮐﯽ ﺍﺻﻼﺡ ﮐﮯ ﻟﯿﺌﮯ ﺗﻮ ﺍﻟﺤﻤﺪﻟﻠﮧ ﭘﮩﻠﮯ ﺑﮭﯽ ﺑﮩﺖ ﺳﮯ ﻋﻠﻤﺎﺀ ﺍﻭﺭ ﭘﯿﺮﻭﮞ ﻧﮯ ﺍﺻﻼﺣﯽ ﮐﻮﺷﺸﯿﮟ ﮐﯽ ﺗﮭﯿﮟ،ﻟﯿﮑﻦ ﺧﻮﺍﺗﯿﻦ ﮐﯽ ﺍﺻﻼﺡ ﺍﻭﺭ ﺍﻥ ﻣﯿﮟ ﻧﯿﮑﯽ، ﺗﻘﻮﯼٰ ﮐﺎ ﺷﻮﻕ، ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻣﻄﮩﺮﮦ ﮐﮯ ﻋﯿﻦ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺷﺮﻋﯽ ﭘﺮﺩﮦ ﮐﺎ ﺍﮨﺘﻤﺎﻡ ﺟﻮ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻣﯿﮟ ﭘﺎﯾﺎ ﺟﺎﺗﺎ ﺗﮭﺎ ﺍﻭﺭ ﺍٓﺝ ﺗﮏ ﭘﺎﯾﺎ ﺟﺎﺗﺎ ﮨﮯ، ﮐﻢ ﺍﺯ ﮐﻢ ﺍٓﺝ ﺗﮏ ﮐﮩﯿﮟ ﺍﻭﺭ ﻧﻈﺮ ﻧﮩﯿﮟ ﺍٓﯾﺎ۔ ﺷﺮﯾﻌﺖ ﻣﻄﮩﺮ ﮦ ﮐﯽ ﭘﺎﺑﻨﺪﯼ ﺍﻭﺭ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﺧﻠﻮﺹ ﻭ ﻟﻠّٰﮩﯿﺖ ﮐﺎ ﻋﻤﺪﮦ ﺛﻤﺮ ﺗﮭﺎ ﮐﮧ ﺑﮍﮮ ﺑﮍﮮ ﺑﺎ ﺍﺛﺮ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﮐﯽ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺍﻭﺭ ﺗﻤﺎﻡ ﺗﺮ ﺗﻮﺍﻧﺎﺋﯿﺎﮞ ﺻﺮﻑ ﮐﺮﻧﮯ ﮐﮯ ﺑﺎﻭﺟﻮﺩ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﺧﺪﺍﺩﺍﺩ ﻣﻘﺒﻮﻟﯿﺖ ﻣﯿﮟ ﺯﺭّﮦ ﺑﮭﺮ ﮐﻤﯽ ﻧﮧ ﮨﻮﺋﯽ ﺑﻠﮑﮧ ﺍﺳﻤﯿﮟ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺍﺿﺎﻓﮧ ﮨﻮﺗﺎ ﺭﮨﺎ ﺍﻭﺭ ﺍٓﺝ ﺗﮏ ﺑﺎﻟﻮﺍﺳﻄﮧ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﻓﯿﻮﺽ ﻭ ﺑﺮﮐﺎﺕ ﺍﻧﺪﺭﻭﻥ ﻭ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﻣﻠﮏ ﭘﮭﯿﻠﺘﮯ ﮨﯽ ﺟﺎ ﺭﮨﮯ ﮨﯿﮟ۔ == ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﭘﺮ ﻣﻼﻝ == ﻋﻤﺮ ﻣﺒﺎﺭﮎ ﮐﮯ ﺍٓﺧﺮﯼ ﺍﯾﺎﻡ ﻣﯿﮟ ﺍٓﭖ ﺍﮐﺜﺮ ﻭ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﯾﮧ ﻗﻄﻌﮧ ﭘﮍﮬﺎ ﮐﺮﺗﮯ ﺗﮭﮯ ﺳﺮﺗﮯ ﭘﮭﻼﮞ ﮐﮭﺎﺭﯼ، ﮐﻮﺋﯽ ﻭﻧﺠﻦ ﻭﺍﻻ ﮨﻮﻭﮮ ﺳﺠﻨﺎ ﻣﯿﮟ ﻭﻧﺠﺎﮞ ﻭﺍﺭﯼ ﺍٓﺧﺮﯼ ﺍﯾﺎﻡ ﻣﯿﮟ ﺟﻮﮞ ﺟﺴﻤﺎﻧﯽ ﻋﻮﺍﺭﺿﺎﺕ ﻧﮯ ﮔﮭﯿﺮﺍ ﺗﻮ ﺍٓﭖ ﮐﺎ ﺟﻮﺵ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﺑﮍﮬﺘﺎ ﮔﯿﺎ۔ ﻣﺴﻠﺴﻞ ﭼﺎﺭ ﭘﺎﻧﭻ ﮔﮭﻨﭩﮯ ﺗﺒﻠﯿﻎ ﮐﺮﺗﮯ ﺭﮨﺘﮯ۔ ﺑﺎﻻٓﺧﺮ ﺷﻌﺒﺎﻥ ﺍﻟﻤﻌﻈﻢ 1384ﮪ ﺭﺍﺕ ﮐﻮ ﺳﺎﮌﮬﮯ ﮔﯿﺎﺭﮦ ﺑﺠﮯ ﻻﮐﮭﻮﮞ ﻋﺸﺎﻕ ﮐﻮ ﺩﺍﻍ ﻣﻔﺎﺭﻗﺖ ﺩﯾﮑﺮ ﺍﻟﻠﮧ ﺳﮯ ﺟﺎﻣﻠﮯ۔ == ﻗﻄﻌﮧ ﺗﺎﺭﯾﺦ == ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻧﻮﺭﺍﻟﺪﯾﻦ “ ﺍﻧﻮﺭ” ﻓﻀﻞ ﺍٓﺑﺎﺩﯼ ﻧﮯ ﺣﺮﻭﻑ ﺍﺑﺠﺪ ﻣﯿﮟ ﯾﮧ ﻗﻄﻌﮧ ﻟﮑﮭﺎ ﮨﮯ: “ ﻓﯿﺎﺽ، ﻋﺎﺭﻑ، ﻃﺒﯿﺐ، ﺍﺣﺴﻦ ” ﻋﺠﯿﺐ ﻋﺎﻣﻞ ﻗﺮﺍٓﻥ ﺗﮭﺎ 1384-ﮪ “ ﻏﻔﺎﺭ، ﻋﺎﺷﻖ، ﺍﻣﯿﻦ، ﺳﺎﻟﮏ” ﺧﻄﯿﺐ ﮐﺎﻣﻞ ﺑﯿﺎﻥ ﺗﮭﺎ 1964-ﺀ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﻧﻤﺎﺯ ﺟﻨﺎﺯﮦ ﺍٓﭖ ﮐﮯ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﺩﻟﺒﻨﺪ ﺧﻮﺍﺟﮧ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﻠﯿﻞ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺭﺣﻤۃ ﺍﻟﻠﮧ ﻋﻠﯿﮧ ﻧﮯ ﭘﮍﮬﺎﺋﯽ ﺍﻭﺭ ﺍٓﭖ ﮐﺎ ﺟﺴﺪ ﻋﻨﺒﺮﯾﻦ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﻣﺴﺠﺪ ﻏﻔﺎﺭﯼ ﮐﮯ ﺟﻨﻮﺏ ﻣﯿﮟ ﺩﻓﻨﺎﯾﺎ ﮔﯿﺎ۔ ﺟﮩﺎﮞ ﺍٓﭖ ﮐﯽ ﻣﺰﺍﺭ ﭘﺮﺍﻧﻮﺍﺭ ﺩﺭﺑﺎﺭ ﺭﺣﻤﺖ ﭘﻮﺭ ﻻﮌﮐﺎﻧﮧ ﻣﯿﮟ ﺍٓﺝ ﺑﮭﯽ ﺯﯾﺎﺭﺕ ﮔﺎﮦ ﻋﺎﻡ ﻭ ﺧﻮﺍﺹ ﮨﮯ۔ == ﺍﻭﻻﺩ == * ﺍﯾﮏ ﺑﯿﭩﺎ : ﺧﻮﺍﺟﮧ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﻠﯿﻞ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺗﯿﻦ ﺑﯿﭩﯿﺎﮞ * ۔1 ﺑﯽ ﺑﯽ ﺍٓﺳﯿﮧ (ﺯﻭﺟﮧ ﺧﻮﺍﺟﮧ ﻓﻀﻞ * ﻋﻠﯽ ﻗﺮﯾﺸﯽ ) ۔ * ۔2 ﺑﯽ ﺑﯽ ﻏﻼﻡِ ﺑﺘﻮﻝ (ﺯﻭﺟﮧ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﯿﺪ ) ۔ * ۔3ﺑﯽ ﺑﯽ ﺍٓﻣﺘﮧ ﺍﻟﮑﺮﯾﻢ (ﻭﺍﻟﺪﮦ ﻣﺤﺘﺮﻣﮧ ﺟﻨﺎﺏ ﺩﯾﺪﮦ ﺩﻝ ) ۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1880 دے جم]] [[گٹھ:1964 دیاں موتاں]] [[گٹھ:سلسلہ نقشبندیہ]] [[گٹھ:سندھ وچ تصوف]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:سندھی صوفیاء]] 7qzzhzsueydqyzg590hegr1csc3s1em 0 91691 711176 710636 2026-09-05T21:30:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711176 wikitext text/x-wiki '''عمر بلوغت''' (Age of majority) عمر بلوغت د‏‏ی دہلیز اے جو نظریہ دے مطابق قانون (تسلیم شدہ اے یا اعلان کردہ) وچ درج ہوئے۔ == ملکاں تے ذیلی تقسیم == === عمر 8 === * {{flagicon|ایران}} [[ایران]] (خواتین)<ref name="ایران">[http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000054-criminal-responsibility-of-children-in-the-islamic-republic-of-irans-new-penal-code.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219204825/http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000054-criminal-responsibility-of-children-in-the-islamic-republic-of-irans-new-penal-code.html |date=2016-12-19 }} ایران HRDC Legal Commentary</ref> * {{flagicon|سعودی عرب}} [[سعودی عرب]] (خواتین) <ref name="سعودی عرب">{{Cite web |title=The Law of Procedure Before Shari'ah Courts |url=http://www.saudiembassy.net/about/country-information/laws/Law_of_Procedure_before_Shariah_Courts.aspx |access-date=2020-10-21 |archive-date=2014-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224191259/http://www.saudiembassy.net/about/country-information/laws/Law_of_Procedure_before_Shariah_Courts.aspx |dead-url=yes }}</ref> {{efn|group=note|name=note01|Age is defined or interpreted by the age of maturity in Shari'ah law. Specifically, 9 lunar years for women and 15 lunar years for men, with discretion based on physical/mental maturity.<ref name= Campbell>{{cite book|title=Legal Aspects of Doing Business in the Middle East|url=https://archive.org/details/legalaspectsofdo0000chri|last=Campbell|first=Christian|year=2007|isbn=978-1-4303-1914-6|page=[https://archive.org/details/legalaspectsofdo0000chri/page/265 265]}}</ref>}} === عمر 14 === * {{flagicon|ایران}} [[ایران]] (مرد)<ref name="ایران" /> * {{flagicon|سعودی عرب}} [[سعودی عرب]] (مرد) <ref name="سعودی عرب" /> {{efn|group=note|name=note01}} === عمر 16 === * {{flagicon|بولیویا}} [[بولیویا]] * {{flagicon|کیوبا}} [[کیوبا]]<ref>{{cite web |url= http://www.cubanet.org/ref/dis/const_92_e.htm |title= Constitution of the Republic of کیوبا 1992 |accessdate= 26 August 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225222901/https://www.cubanet.org/ref/dis/const_92_e.htm |archivedate= 2018-12-25 |url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.everyculture.com/Cr-Ga/کیوبا.html |title= Culture of کیوبا - traditional, history, people, clothing, women, beliefs, food, customs, family, social, marriage, men, life, population, religion, rituals, Cultural name |accessdate= 26 August 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181225222948/https://www.everyculture.com/Cr-Ga/%da%a9%db%8c%d9%88%d8%a8%d8%a7.html |archivedate= 2018-12-25 |url-status= dead}}</ref> * {{flagicon|گوئٹے مالا}} [[گواتیمالا]] * {{flagicon|گنی بساؤ}} [[گنی بساؤ]] * {{flagicon|کرغیزستان}} [[کرغیزستان]]<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaکرغیزستان۔pdf Interpol report on کرغیزستان]</ref> * {{flagicon|ازبکستان}} [[ازبکستان]]<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaازبکستان۔pdf Interpol report on ازبکستان law]</ref> === عمر 17 === * {{flagicon|شمالی کوریا}} [[شمالی کوریا]] <ref>[http://www.child-soldiers.org/user_uploads/koreademocraticpeoplesrepublicof2639438.pdf Child Soldiers Report 2008]</ref> * {{flagicon|تاجکستان}} [[تاجکستان]]<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&q=cache:0ZqVqYxtZPUJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaتاجکستان.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESguMZsKFjtCuaKRCeZ3B9Q4GsEZMHJvVIzFRjhNBJsFn3Ify1OqWG4PcS3M4MaHf4mmEV76aAOPPfaKw4A1RgyX3u0XdJ4jsUASQdKiZvVcc6_RWYY1ry4tfF2xsoScSAZK1fbx&sig=AHIEtbSia6nBQWeBJrwkzXmqjLL2ytmjgg&pli=1 |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{flagicon|جبل الطارق}} [[جبل الطارق]]<ref name="interpol1">[https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/default.asp Sexual Offences Laws – Countries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514160022/https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Default.asp |date=2012-05-14 }}. Interpol.int (2011-01-31). Retrieved on 11 April 2012.</ref> * {{flagicon|مشرقی تیمور}} [[مشرقی تیمور]] === عمر 18 === {{div col}} * {{flagicon|افغانستان}} [[افغانستان]] * {{flagicon|البانیہ}} [[البانیہ]]<ref>[http://ligjet.info/kodicivil/pjesa_i/titulli_i/kreu_i/c._zotësia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312021930/http://ligjet.info/kodicivil/pjesa_i/titulli_i/kreu_i/c._zot%C3%ABsia |date=2014-03-12 }} Civil Code of the Republic of البانیہ</ref> * {{flagicon|امریکی سمووا}} [[امریکی سمووا]] <ref>{{Cite web |title=امریکی سمووا Bar Association Annotated General Provisions of the Juvenile Justice |url=http://www.asbar.org/index.php?option=com_content&view=category&id=714&Itemid=172 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827061144/http://www.asbar.org/index.php?option=com_content&view=category&id=714&Itemid=172 |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|انڈورہ}} [[انڈورہ]]<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Csaانڈورہ۔pdf Interpol report on انڈورہ law]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Csaانڈورہ.pdf}}</ref> * {{flagicon|ارجنٹائن}} [[ارجنٹائن]]<ref>{{Cite web |title=Se redujo la mayoría de edad de 21 a 18 años {{!}} Sociedad {{!}} W Radio Colombia<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.wradio.com.co/noticias/sociedad/se-redujo-la-mayoria-de-edad-de-21-a-18-anos/20091202/nota/918949.aspx |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108095705/http://www.wradio.com.co/noticias/sociedad/se-redujo-la-mayoria-de-edad-de-21-a-18-anos/20091202/nota/918949.aspx |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|انگولا}} [[انگولا]] * {{flagicon|آسٹریلیا}} [[آسٹریلیا]]<ref>{{cite web|url=http://www.loc.gov/law/help/child-rights/آسٹریلیا.php#t2|at=Section: [http://www.loc.gov/law/help/child-rights/آسٹریلیا.php#t2 Who is a Child?]|title=Children’s Rights: آسٹریلیا|publisher=U.S. Library of congress|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222937/http://www.loc.gov/law/help/child-rights/%D8%A2%D8%B3%D9%B9%D8%B1%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7.php#t2|archivedate=2018-12-25|access-date=2018-12-25|url-status=live}}</ref> * {{flagicon|آسٹریا}} [[آسٹریا]]<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&q=cache:fTeCQGc2zd8J:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaآسٹریا.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESiXQpDp192EEiZnn2_iJqwe2TQqv69K9iN_KdsVPNv-Mf3hZ9HR4fPqTNn8_WI_7Zf9QjwT0A9e0bSXDlb271nVxcQs7vH9cjwk7_tkY_GqIJR2yKFycbj1LSbD8es55e1AAEA9&sig=AHIEtbQiTECIyZC79q958LMc5WQbmiL4ag |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{flagicon|بہاماس}} [[بہاماس]]<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaبہاماس۔asp Interpol report on بہاماس]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaبہاماس.asp}}</ref> * {{flagicon|بنگلہ دیش}} [[بنگلہ دیش]] * {{flagicon|بارباڈوس}} [[بارباڈوس]]<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaبارباڈوس۔asp Interpol report on بارباڈوس] {{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaبارباڈوس.asp}}</ref> * {{flagicon|بیلاروس}} [[بیلاروس]]<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaبیلاروس۔asp Interpol report on بیلاروس]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaبیلاروس.asp}}</ref> * {{flagicon|بیلجیم}} [[بیلجیم]] <ref>Article 476 Civil code of بیلجیم۔</ref> * {{flagicon|بھوٹان}} [[بھوٹان]] * {{flagicon|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]<ref>{{Cite web |url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaBosniaHerzegovina.asp |title=Interpol report on بوسنیا تے ہرزیگووینا |access-date=2014-12-11 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629031326/http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaBosniaHerzegovina.asp |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.otac.ba/usr/101/files/FBiH_porodicni_zakon.pdf |title=clan:158 |format=PDF |accessdate=29 September 2011 |archive-date=2012-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325140053/http://www.otac.ba/usr/101/files/FBiH_porodicni_zakon.pdf |url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|برازیل}} [[برازیل]] * {{flagicon|برونائی}} [[برونائی]] * {{flagicon|بلغاریہ}} [[بلغاریہ]] * {{flagicon|برونڈی}} [[برونڈی]] * {{flagicon|کمبوڈیا}} [[کمبوڈیا]]<ref>[http://www.tpf-کمبوڈیا۔com/کمبوڈیاs-law---age-of-consent/index.php کمبوڈیا's Law]</ref><ref>[http://www.ageofconsent.com/کمبوڈیا۔htm کمبوڈیا -- Age of Consent]</ref> * {{flagicon|کیمرون}} [[کیمرون]] * {{flagicon|کینیڈا}} [[کینیڈا]]<ref name="canada" /> ** {{flagicon|Alberta}} [[البرٹا]] ** {{flagicon|Manitoba}} [[مانیٹوبا]] ** {{flagicon|Ontario}} [[انٹاریو]] ** {{flagicon|Prince Edward Island}} [[پرنس ایڈورڈ آئی لینڈ]] ** {{flagicon|Quebec}} [[کیوبیک]] ** {{flagicon|Saskatchewan}} [[ساسکچیوان]] * {{flagicon|چلی}} [[چلی]] * {{flagicon|چین}} [[چین]]<ref>{{cite web |url=http://www.loc.gov/law/help/child-rights/چین.php#f74 |title=Children's Rights: چین |publisher=Library of Congress |date= |accessdate=2013-11-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222821/http://www.loc.gov/law/help/child-rights/%DA%86%DB%8C%D9%86.php#f74 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon|کولمبیا}} [[کولمبیا]] <ref>http://www.corteconstitucional.gov.co/sentencias/1994/T-015-94.rtf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240615040158/https://www.corteconstitucional.gov.co/sentencias/1994/T-015-94.rtf |date=2024-06-15 }}</ref><ref>[http://www.alcaldiabogota.gov.co/sisjur/normas/Norma1.jsp?i=4965 Consulta de la Norma:<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> * {{flagicon|کوسٹاریکا}} [[کوسٹاریکا]] * {{flagicon|آئیوری کوسٹ}} [[آئیوری کوسٹ]] * {{flagicon|کروشیا}} [[کرویئشا]] * {{flagicon|قبرص}} [[قبرص]] * {{flagicon|چیک جمہوریہ}} [[چیک جمہوریہ]] * {{flagicon|ڈنمارک}} [[ڈنمارک]] (بشمول [[فارو جزیرے]] تے گرین لینڈ)<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaڈنمارک۔asp Interpol report on ڈنمارک]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaڈنمارک.asp}}</ref> * {{flagicon|جبوتی}} [[جبوندی]]<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaجبوندی۔asp Interpol report on جبوندی] (in French){{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaجبوندی.asp}}</ref> * {{flagicon|ڈومینیکا}} [[ڈومینیکا]] * {{flagicon|جمہوریہ ڈومینیکن}} [[جمہوریہ ڈومینیکن]]<ref>{{Cite web |title=Code for the Protection of the Rights of Children and Adolescents |url=http://www.youthpolicy.org/library/wp-content/uploads/library/2003_Code_Protection_Rights_Children_Adolescents_Spa.pdf |access-date=2020-10-21 |archive-date=2021-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210723055337/https://www.youthpolicy.org/library/wp-content/uploads/library/2003_Code_Protection_Rights_Children_Adolescents_Spa.pdf |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|مشرقی تیمور}} [[مشرقی تیمور]] <ref>[http://www.jornal.gov.tl/lawsTL/RDTL-Law/RDTL-Laws/Law%2010-2011.pdf Civil Code of مشرقی تیمور]</ref> * {{flagicon|ایکواڈور}} [[ایکواڈور]] * {{flagicon|ایل سیلواڈور}} [[ایل سیلواڈور]]<ref>{{cite web |url=http://www.worldlawdirect.com/forum/law-wiki/27181-age-majority.html |title=World Law Direct, Age of Majority list |publisher=Worldlawdirect.com |accessdate=29 September 2011 |archive-date=21 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110921085032/http://www.worldlawdirect.com/forum/law-wiki/27181-age-majority.html |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|فجی}} [[فجی]] * {{flagicon|فنلینڈ}} [[فنلینڈ]]<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&q=cache:FdyiD913TSgJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Csaفنلینڈ.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESiM5O297LY4D79uFXrQMqXcX7o1-k0B2AGxjTpy23XVsMb97RP6fPzLlvDuVI-URVe7o7Xntf2-WaejJs3N1BiDFLEmurm371duxnuv6stcy0h1TSWS-OHKMdRgv1xzSWl1C3Hx&sig=AHIEtbR6Cn86H4yQ5qy2RvsBbkkcBOrO8A |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{flagicon|فرانس}} [[فرانس]] * {{flagicon|گیبون}} [[گیبون]] * {{flagicon|جرمنی}} [[جرمنی]] * {{flagicon|جارجیا}} [[جارجیا]] * {{flagicon|گھانا}} [[گھانا]] * {{flagicon|یونان}} [[یونان]] * {{flagicon|گوئٹے مالا}} [[گواتیمالا]] * {{flagicon|جمہوریہ گنی}} [[جمہوریہ گنی]] * {{flagicon|گیانا}} [[گیانا]] * {{flagicon|ہیٹی}} [[ہیٹی]] * {{flagicon|ہانگ کانگ}} [[ہانگ کانگ]] * {{flagicon|ہنگری}} [[ہنگری]] * {{flagicon|آئس لینڈ}} [[آئس لینڈ]] * {{flagicon|بھارت}} [[بھارت]]<ref>[[بھارتn Majority Act]]</ref> * {{flagicon|عراق}} [[عراق]] <ref>{{Cite web |title=عراقi Civil Law: Its Sources, Substance, and Sundering |url=http://www.law.fsu.edu/journals/transnational/vol16_1/stigall.pdf |access-date=2020-10-21 |archive-date=2014-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140610230907/http://www.law.fsu.edu/journals/transnational/vol16_1/Stigall.pdf |dead-url=yes }}</ref>{{efn|group=note|name=note02|عراق's Civil Code defines the age of majority as 18, however, due to the عراقi constitution and instability {{efn|group=note|name=note01}} may apply as courts choose between Shari'ah law and the Civil Code}} * {{IRL}}<ref>{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/1985/en/act/pub/0002/print.html|title=Age of Majority Act, 1985|work=Irish Statute Book|publisher=Oireachtas|accessdate=3 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222823/http://www.irishstatutebook.ie/eli/1985/act/2/enacted/en/print|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}</ref> * {{flagicon|اسرائیل}} [[اسرائیل]] * {{flagicon|اطالیہ}} [[اطالیہ]] * {{flagicon|جمیکا}} [[جمیکا]] * {{flagicon|اردن}} [[اردن]] * {{flagicon|کینیا}} [[کینیا]] * {{flagicon|لاؤس}} [[لاؤس]] * {{flagicon|لٹویا}} [[لٹویا]] * {{flagicon|لبنان}} [[لبنان]] * {{flagicon|لیختینستائن}} [[لیختینستائن]] * {{flagicon|لتھووینیا}} [[لتھووینیا]] * {{flagicon|لکسمبرگ}} [[لکسمبرگ]] * {{flagicon|مکاؤ}} [[مکاؤ]] * {{flagicon|مقدونیہ}} [[مقدونیہ]] * {{flagicon|ملاوی}} [[ملاوی]]<ref name="chigunta3">{{cite web|last=Chigunta, Schnurr, James-Wilson and Torres|title=Being "Real" about Youth Entrepreneurship in Eastern and جنوبی افریقہ (خطہ): Implications for Adults, Institutions and Sector Structures|url=http://www.uneca.org/itca/youth/Documents/Being%20“Real”%20about%20Youth%20Entrepreneurship%20in%20Eastern%20and%20Southern%20Africa.pdf|publisher=International Labour Office|accessdate=2 March 2012|page=3, Table 1.1|year=2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222944/https://www.uneca.org/itca/youth/Documents/Being%20%e2%80%9cReal%e2%80%9d%20about%20Youth%20Entrepreneurship%20in%20Eastern%20and%20Southern%20Africa.pdf|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|ملائشیا}} [[ملائیشیا]] * {{flagicon|مالٹا}} [[مالٹا]] <ref>[http://r2e.gn.apc.org/country-node/463/country-minimum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150604221045/http://r2e.gn.apc.org/country-node/463/country-minimum |date=2015-06-04 }} APC.org [http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&itemid=8580] مالٹا Civil Code Section 157</ref> * {{flagicon|موریتانیہ}} [[موریتانیہ]] * {{flagicon|موریشس}} [[موریشس]] * {{flagicon|میکسیکو}} [[میکسیکو]] <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/1/659.htm?s= |access-date=2020-10-21 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050734/http://info4.juridicas.unam.mx/ijure/fed/1/659.htm?s= |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|مالدووا}} [[مالدووا]] * {{flagicon|موناکو}} [[موناکو]] * {{flagicon|منگولیا}} [[منگولیا]] * {{flagicon|مونٹینیگرو}} [[مونٹینیگرو]] * {{flagicon|نیپال}} [[نیپال]] * {{flagicon|نیدرلینڈز}} [[نیدرلینڈز]] * {{flagicon|ناروے}} [[ناروے]] * {{flagicon|سلطنت عمان}} [[سلطنت عمان]]<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&q=cache:22VUOcPXTdYJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaسلطنت عمان.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESgUNZ0JH8OXyOw25RLV1XlaSkpvebANu8ap-nkWwbydk69-UhQ5q4wjB5PR4L06GXk33QnRTliep_QmgeFgvDwYbIxeC7bHwV4QYL5K7y18LmFLq9ybewZ9-10eGo6cco4-PHmi&sig=AHIEtbQe1dck66yiWoFv64XHpHvF8Ofo2A |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{flagicon|پاکستان}} [[پاکستان]] * {{flagicon|فلسطین}} [[فلسطین]] * {{flagicon|پاناما}} [[پاناما]] * {{flagicon|پیراگوئے}} [[پیراگوئے]] * {{flagicon|پیرو}} [[پیرو]] * {{flagicon|فلپائن}} [[فلپائن]]<ref>[http://www.chanrobles.com/republicactno6809.htm Republic Act No. 6809], 13 December 1989, Chan Robles Law library</ref> * {{flagicon|پولینڈ}} [[پولینڈ]]<ref>{{cite web|url=http://www.ageofconsent.com/پولینڈ.htm |title=Age of Sexual Consent - پولینڈ |publisher=Ageofconsent.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{flagicon|پرتگال}} [[پرتگال]] * {{flagicon|قطر}} [[قطر]] * {{flagicon|رومانیہ}} [[رومانیہ]] * {{flagicon|روس}} [[روس]] <ref>{{cite web |url=http://www.russian-civil-code.com/PartI/SectionI/Subsection2/Chapter3.html |title=The Citizens (Natural Persons) |publisher=روسn-civil-code.com |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222926/http://www.russian-civil-code.com/PartI/SectionI/Subsection2/Chapter3.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon|روانڈا}} [[روانڈا]] * {{flagicon|سینٹ کیٹز}} [[سینٹ کیٹز]]<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&q=cache:255G-VdB_JoJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaStKittsNevis.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESiy-1IZLBIedGyrz9f90HOH4kay2FJU4PXGBDfpzbArqEBbvOy3UIKpamFhTcreLhjjP3RidS277UzsRzG8etK-upU54tWLK1fi2A-Cy2mz9yx3sz2FsfOisuprpyc7UyJQO4Om&sig=AHIEtbTHPLtSIc0rLKRDpAi29N0-CIOJNA |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{flagicon|سامووا}} [[سامووا]] <ref>[http://www.paclii.org/ws/legis/consol_act/bdamra2002383 سامووا Births, Deaths, and Marriages Registration Act – Consolidated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026172808/http://www.paclii.org/ws/legis/consol_act/bdamra2002383/ |date=2020-10-26 }}</ref> * {{flagicon|سربیا}} [[سربیا]] * {{flagicon|سیچیلیس}} [[سیچیلیس]] * {{flagicon|سلوواکیہ}} [[سلوواکیہ]] * {{flagicon|سلووینیا}} [[سلووینیا]] * {{flagicon|جنوبی افریقہ}} [[جنوبی افریقا]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.blacksash.org.za/index.php/your-rights/children/item/you-and-your-rights-turning-18 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923191647/http://www.blacksash.org.za/index.php/your-rights/children/item/you-and-your-rights-turning-18 |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|ہسپانیہ}} [[ہسپانیہ]] * {{flagicon|سری لنکا}} [[سری لنکا]]<ref>{{cite web |url=http://www.lawnet.lk/process.php?st=2001Y3V66C&hword=''&path=5 |title=Age of Majority in سری لنکا |publisher=Lawnet.lk |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222910/http://www.lawnet.lk/process.php?st=2001Y3V66C&hword=''&path=5%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|سوڈان}} [[سوڈان]]<ref>{{cite web |url=http://www.hrw.org/en/news/2010/10/09/iran-saudi-arabia-سوڈان-end-juvenile-death-penalty |title=Human Rights Watch, '&#39;ایران, سعودی عرب, سوڈان: End Juvenile Death Penalty'&#39; |publisher=Hrw.org |date=8 October 2010 |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222930/https://www.hrw.org/news/2010/10/09/iran-saudi-arabia-%D8%B3%D9%88%DA%88%D8%A7%D9%86-end-juvenile-death-penalty%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon|سویڈن}} [[سویڈن]]<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&q=cache:2I35SYbX7tAJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Csaسویڈن.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESgCgexroO58IZ7ijX0qCx5VlCubCMXwEC72lf0c-eQl0TVge1hE4F_YSlnIMFEHRgHEBXPKIQmXAeN8gCF0TrPGoVXpmokkKtQBlT43YSqYp8MAkxtJj882xEMrrjtK7kHurXlF&sig=AHIEtbTVegEEvqVe_i7InN2VnYhIOo6FsA |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{flagicon|سوئٹزرلینڈ}} [[سوئٹزرلینڈ]]<ref>{{cite web |url=http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a136.html |title=Federal Constitution of the Swiss Confederation |publisher=Admin.ch |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222940/https://www.admin.ch/opc/en/classified-compilation/19995395/index.html |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> * {{flagicon|شام}} [[شام]] * {{flagicon|تنزانیہ}} [[تنزانیہ]] * {{flagicon|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] * {{flagicon|ترکی}} [[ترکی]]<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&q=cache:uCdTuhaum4EJ:https://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/csaترکی.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESgXU_psGm-Jbb4wISKPK0a4dOAEAtNzVaGOmdPoDzlcWXtCvhunQ4dKcyAlWcrrcd0q3NymL_rIfU6d5ZHHLFZ4x-To3Upf6jOk6dC4k-v3KwfvHxcpXAPl9EfUSVX7DWn0aYdk&sig=AHIEtbRMLgY8M8cKQW127h34TkdkOKoYeQ |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{flagicon|یوکرین}} [[یوکرین]]<ref>{{cite web|url=http://www.ageofconsent.com/یوکرین.htm |title=یوکرین - Age of Consent to Sexual Activity |publisher=Ageofconsent.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> * {{GBR}} ** {{flagicon|انگلستان}} [[انگلستان]] ** {{flagicon|سکاٹ لینڈ}} [[اسکاٹ لینڈ]]<ref>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1969/39/section/1 Age of Majority (Scotland) Act 1969<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1991/50/contents Age of Legal Capacity (سکاٹ لینڈ) Act 1991]</ref> ** {{flagicon|Wales}} [[ویلز]] ** {{flagicon|شمالی آئر لینڈ}} [[شمالی آئر لینڈ]]<ref>{{cite web |url=http://www.hmrc.gov.uk/manuals/dmgmanual/html/DMG46001/10_0092_DMG47063.htm |title=Age of majority |publisher=Hmrc.gov.uk |date=28 June 2011 |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222856/http://aka.hmrc.gov.uk/manuals/dmgmanual/html/DMG46001/10_0092_DMG47063.htm |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.legislation.gov.uk/apni/1969/28/contents |title=Age of Majority Act (Northern جمہوریہ آئرلینڈ) 1969 |publisher=Legislation.gov.uk |date=26 May 2011 |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160220163713/http://www.legislation.gov.uk/apni/1969/28/contents |archivedate=2016-02-20 |url-status=dead}}</ref> ** {{flagicon|آئل آف مین}} [[آئل آف مین]]<ref>{{cite journal|url=http://www.tynwald.org.im/papers/hansards/2005-2006/kh07032006.pdf|archiveurl=http://web.archive.org/web/20120324235108/http://www.tynwald.org.im/papers/hansards/2005-2006/kh07032006.pdf|archivedate=2012-03-24|volume=123|issue=14|issn=1742-2264|title=HOUSE OF KEYS OFFICIAL REPORT|date=7 March 2006|page=694}}</ref> ** {{flagicon|جرزی}} [[جرزی]]<ref>[http://www.جرزیlaw.je/law/display.aspx?url=lawsinforce/consolidated/12/12.150_AgeofMajorityLaw1999_RevisedEdition_1January2006.htm Age of Majority (جرزی) Law 1999]</ref> ** {{flagicon|گرنزی}} [[گرنزی]]<ref>[http://www.گرنزیlegalresources.gg/article/93434/Age-of-Majority-Alderney-Law-2001 The Age of Majority (Alderney) Law, 2001], [http://www.گرنزیlegalresources.gg گرنزیlegalresources.gg].</ref> * {{ریاستہائے متحدہ امریکہ}}<ref name=usa>{{cite web |url=http://minors.uslegal.com/age-of-majority |title=Age of Majority |publisher=Minors.uslegal.com |accessdate=16 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222935/https://minors.uslegal.com/age-of-majority/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> (سوائے [[الاباما]] (19),<ref name=alabama /> [[نیبراسکیا]] (19 یا شادی پر),<ref name=nebraska /> [[پورٹو ریکو]] (21)<ref name=PR>{{cite web|url=http://www.youthrights.net/index.php?title=Puerto_Rico_Emancipation_Law|title=پورٹو ریکو Emancipation Law|publisher=[http://www.youthrights.net/ youthrights.net]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222847/https://www.youthrights.org/|archivedate=2018-12-25|access-date=2014-12-11|url-status=live}}</ref> تے [[مسیسپی]] (21)) * {{flagicon|یوراگوئے}} [[یوراگوئے]] * {{flagicon|وینزویلا}} [[وینزویلا]] * {{flagicon|ویتنام}} [[ویتنام]] * {{flagicon|يمن}} [[يمن]] * {{flagicon|زمبابوے}} [[زمبابوے]] {{div col end}} === عمر 19 === * {{flagicon|الجزائر}} [[الجزائر]]<ref name=الجزائر>{{cite web|url=http://www.dgsn.dz/fr/guide_pour_le_passager.php|title=dgsn.dz|access-date=2020-10-21|archive-date=2012-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312170627/http://www.dgsn.dz/fr/guide_pour_le_passager.php|dead-url=yes}}</ref> * {{flagicon|بوٹسوانا}} [[بوٹسوانا]]<ref name="chigunta3" /> * {{flagicon|کینیڈا}} [[کینیڈا]]<ref name="canada">{{cite web | title=Minor and dependent children | publisher=[[Government of کینیڈا]] | url=http://www.canadainternational.gc.ca/united_kingdom-royaume_uni/visas/minors-mineurs.aspx | accessdate=23 August 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222931/https://www.canadainternational.gc.ca/united_kingdom-royaume_uni/visas/minors-mineurs.aspx%20 | archivedate=2018-12-25 | url-status=dead}}</ref> ** {{flagicon|British Columbia}} [[برٹش کولمبیا]] ** {{flagicon|New Brunswick}} [[نیو برنزویک]] ** {{flagicon|Newfoundland and Labrador}} [[نیو فاؤنڈ لینڈ تے لیبراڈور]] ** {{flagicon|Northwest Territories}} [[شمال مغربی علاقہ جات، کینیڈا]] ** {{flagicon|Nova Scotia}} [[نووا سکوشیا]] ** {{flagicon|Nunavut}} [[نناوت]] ** {{flagicon|Yukon}} [[يوكون]] * {{flagicon|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]]<ref>[http://likms.assembly.go.kr/law/jsp/law/Law.jsp?WORK_TYPE=LAW_BON&LAW_ID=A1474&PROM_NO=10645&PROM_DT=20110519&HanChk=Y :::: 법률지식정보시스템 ::::]. Likms.assembly.go.kr. Retrieved on 11 April 2012.</ref> * {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] ** {{flagicon|Alabama}} [[الاباما]]<ref name=alabama>{{cite web |url=http://law.justia.com/codes/alabama/2006/19865/26-1-1.html |title=Section 26-1-1 — :: Chapter 1 – GENERAL PROVISIONS. :: Title 26 – INFANTS AND INCOMPETENTS. :: 2006 Alabama Code :: Alabama Code :: US Codes and Statutes :: US Law :: Justia |publisher=Law.justia.com |date=22 July 1975 |accessdate=29 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222839/https://law.justia.com/codes/alabama/2006/19865/26-1-1.html%20 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> ** {{flagicon|Nebraska}} [[نیبراسکیا]] (یا شادی پر)<ref name=nebraska>{{cite web |url=http://minors.uslegal.com/age-of-majority/nebraska-age-of-majority-law/ |title=Nebraska Age of Majority Law – Age of Majority – Minors |publisher=Minors.uslegal.com |accessdate=16 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222907/https://minors.uslegal.com/age-of-majority/nebraska-age-of-majority-law/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref> === عمر 20 === * {{flagicon|جاپان}} [[جاپان]] * {{flagicon|نیوزی لینڈ}} [[نیوزی لینڈ]]<ref>[http://www.legislation.govt.nz/act/public/1970/0137/latest/DLM396495.html Age of Majority Act 1970. Section 4.]</ref> * {{flagicon|تائیوان}} [[تائیوان]] (جمہوریۂ چین) * {{flagicon|تھائی لینڈ}} [[تھائی لینڈ]] * {{flagicon|تونس}} [[تونس]]<ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/a/carthage.edu/viewer?a=v&q=cache:fLytVWXHTGgJ:www.reunite.org/edit/files/Islamic%20Resource/تونس%20Text.pdf+&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESiPkYYsPTjb8bJshBpSEiUkvVz035-iy8MhB-QqOaSJjqwtXAFUyXVVqFBtVX-L__p1TdZ6tlxbN9t4UlXAsB4dMLDSWfvAOtmgAOpQFvCVTsH2Rom2a3KCA24ub6rqlzy5VT2U&sig=AHIEtbTKdT1pTjriaUdSykoe91ral2X1-Q |title=Powered by Google Docs |publisher=Docs.google.com |date= |accessdate=2012-08-21}}</ref> === عمر 21 === * {{flagicon|آذربائیجان}} [[آذربائیجان]]<ref>[http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaآذربائیجان۔asp Interpol report on آذربائیجان]{{dead link|date=December 2011|url=http://www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLawsold/csaآذربائیجان.asp}}</ref> {{div col end}} * {{flagicon|بحرین}} [[بحرین]]<ref name="interpol1" /> * {{flagicon|چاڈ}} [[چاڈ]] * {{flagicon|مصر}} [[مصر]]<ref name="interpol1" /> * {{flagicon|ہونڈوراس}} [[ہونڈوراس]]<ref name="interpol1" /> * {{flagicon|انڈونیشیا}} [[انڈونیشیا]]<ref>[http://www.refworld.org/pdfid/3ffbd0804.pdf انڈونیشیاn Civil Code]</ref> * {{flagicon|کویت}} [[کویت]] * {{flagicon|لیسوتھو}} [[لیسوتھو]]<ref name="interpol1" /> * {{flagicon|مڈغاسکر}} [[مڈغاسکر]]<ref>{{Cite web |title=Ordonnance 62-041 du 19 septembre 1962 relative aux dispositions générales de droit interne et de droit international privé |url=http://droit.francophonie.org/df-web/publication.do?publicationId=2329 |access-date=2020-10-21 |archive-date=2008-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227140725/http://droit.francophonie.org/df-web/publication.do?publicationId=2329 |dead-url=yes }}</ref> * {{flagicon|نمیبیا}} [[نمیبیا]]<ref name="interpol1" /> * {{flagicon|سنگاپور}} [[سنگاپور]]<ref>{{cite web |title=Proposal to == ملاحظات == {{حوالے | گروپ=note}} the Age of Contractual Capacity from 21 years to 18 years, and the Civil Law (Amendment) Bill |publisher=[[Ministry of Law (سنگاپور)|Ministry of Law]] |location=سنگاپور |url=http://www.mlaw.gov.sg/content/minlaw/en/news/public-consultations/proposal-to-lower-the-age-of-contractual-capacity-from-21-years-to-18-years-and-the-civil-law.html |accessdate=August 23, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225222951/https://www.mlaw.gov.sg/content/minlaw/en/site-help/404.html |archivedate=2018-12-25 |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|سوازی لینڈ}} [[سوازی لینڈ]]<ref name="interpol1" /> * {{flagicon|متحدہ عرب امارات}} [[متحدہ عرب امارات]] * {{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] ** {{flagicon|Mississippi}} [[مسیسپی]]<ref>[http://minors.uslegal.com/age-of-majority/mississippi-age-of-majority-law/ Mississippi Age of Majority Law – Age of Majority – Minors<!-- Bot generated title -->]</ref> ** {{flagicon|پورٹو ریکو}} [[پورٹو ریکو]] * {{flagicon|زیمبیا}} [[زیمبیا]]<ref name="chigunta3" /> == حوالے == {{حوالے|2}} == ملاحظات == {{حوالے | گروپ=زیریں-الفا}} {{فہرستاں قانون بلحاظ ملک}} [[گٹھ:بلوغت]] [[گٹھ:حقوق نوجوانان]] [[گٹھ:عمر تے معاشرہ]] [[گٹھ:قانونی اصطلاحات]] [[گٹھ:گھٹ تو‏ں گھٹ عمر]] [[گٹھ:طبی قانون]] 0cgblwl3v4503a3n1xizyzjzddfws4s 0 102153 711187 641122 2026-09-06T10:37:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711187 wikitext text/x-wiki '''کالی فار وومین''' بھارت وچ اک شروعاتی [[نسائیت|فیمینسٹ]] ناشر سی۔ [[اروشی بتالیا]] اتے [[رتو مینن]] نے 1984 وچ "کالی فار وومین" دا قیام کیتا سی، دلیل نال پہلا انڈین پبلشنگ ہاؤس اے جو عورتاں اُتے شائع نوں وقف سی۔ جدوں اوہناں نے ایہہ قدم چکن دا فیصلہ کیتا، تاں بتالیا نے آکسفورڈ یونیورسٹی پریس اتے زیڈ بکس وچ دلی وچ کم کیتا سی، جدونکھ رتو مینن اک مفکر سی۔ اوہناں نے بہت گھٹ پونجی نال اس پرکاشن دی شروعات کیتی پر اک گمبھیر بھاونا نال کہ اوہناں نوں بھارتی عورتاں دی آواز نوں اکادمک پرکاشن اتے کارجکرتا دیاں رچناواں، ترجمہ اتے فکشن ولوں سنیا جاوے۔ اوہناں توں بعد لنگ اتے سماجی مدعیاں جویں کہ بھٹکال اتے سین نال متعلق ہور بھارتی دباؤ وی شامل ہوئے جو عورت اتے سامیا اتے تلکا کتاباں دے اثر شائع کردے ہن۔ == پرکاشن == وراگو پریس نوں مکمل طور اُتے بھارت دے جواب وجوں منیا جاندا اے، کالی فار وومین نے کجھ مارگدرشک کتاباں شائع کیتیاں جس وچ ہندی کتاب دا حوالہ "''شیر کی جانکاری'' " شامل اے۔ "''شیر کی جانکاری'' " 75 پنڈ دیاں عورتاں ولوں لکھیاں گئیاں سی اتے اوہناں ولوں پنڈاں وچ خاص قیمت اُتے ویچی گئی سی۔ ''شیر کی جانکاری'' سیکس اتے عورتاں دے شریر بارے بہت واضع سی جس وچ ماہواری دی ورجنا ورگے موضوع شامل سن، جو ٹپنیاں کرن والیاں نوں حیران کر رہے سن۔ ادوں تک اکادمک پریساں نے سستے، وڈا ساہت لئی بازاراں نوں انگولیا کیتا سی۔<ref>Jyoti Puri, ''Woman, Body, Desire in Postcolonial India: Narratives of Gender and Sexuality'' (London: Routledge, 1999)</ref> بتالیا اتے مینن پرکاشن ولوں سماجی تبدیلی لئی وچنبدھّ سی اتے لگبھگ اک اپ-اتپادک دے روپ وچ، اوہناں نے اپنیاں کتاباں تیار کرن اتے ویچن دے طریقیاں نوں نوینتا دتی۔{{حوالہ لوڑیندا|date=نومبر 2018}} کالی فار وومین [[رادھا کمار]] دی "دِ ہسٹری آف ڈوئنگ"، واتاورنوادی [[وندنا شوا|وندنا شو]] دا اہم کم ''سٹیئنگ الائیو''، اتے [[کمکم سنگاری]] اتے [[سدیش وید]] دی اہم کتاب ''ریکاسٹنگ وومین: بئیسے ان کولونیئل ہسٹری'' شائع کیتی۔<ref>Paola Bacchetta, 'Reinterrogating Partition Violence: Voices of Women/Children/’Dalits’ in India’s Partition'، ''[[Feminist Studies]]'' 26 (2000): 3</ref> == کارپوریٹ ونڈ == 2003 وچ، دووے بانی وکھ ہو گئے۔ بتالیا نے [[زبان بکس|2003 وچ زبان بکس دی]] قیام کیتی، جس وچ فیمینسٹ کتاباں توں علاوہ فکشن، عامَ دلچسپی والیاں کتاباں اتے بچیاں دے سرلیکھ وی شائع ہوئے۔ مینن نے [http://www.womenunlimited.net/ ومین انلمیٹڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305024718/http://www.womenunlimited.net/ |date=2021-03-05 }} دا قیام کیتا۔ سوویں فرماں سرگرم ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/595QfElEltDLfuvgNqTiOI/Urvashi-Butalia--I-want-to-prove-that-feminist-publishing-c.html|title=Urvashi Butalia: I want to prove that feminist publishing can survive commercially|date=14 جون 2013|publisher=Livemint|access-date=2013-08-16}}</ref> == اعزاز == سال 2011 وچ، اروشی بتالیا اتے رتو مینن نوں [[بھارت سرکار]] ولوں دیس وچ اوہناں دے یوگدان لئی سانجھے طور اُتے [[پدم شری]] انعام نال اعزازی کیتا گیا سی۔ == ایہہ وی دیکھو == * [[بھارت وچ عورتاں]] == حوالے == {{حوالے}} == باہری لنک == * [http://www.spinifexpress.com.au/fasiapub/india/kali.htm سپنپھیکس وکھے Womenرتاں لئی کالی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200520073437/http://www.spinifexpress.com.au/fasiapub/india/kali.htm |date=2020-05-20 }} * [http://www.womenunlimited.net/ خواتین لامحدود] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305024718/http://www.womenunlimited.net/ |date=2021-03-05 }} * [http://www.zubaanbooks.com/ زبان کتاباں] * [http://blog.prathambooks.org/2010/04/story-of-kali-for-women-indias-first.html پرتھم بکس وکھے کھاتہ] [[گٹھ:بھارت وچ 1984 دے قیام]] [[گٹھ:بھارت دیاں کتاب ناشر کمپنیاں]] [[گٹھ:فیمینسٹ کتاب ناشر کمپنیاں]] [[گٹھ:دلی دے ادارے]] [[گٹھ:Pages with unreviewed translations]] lyxr2c21y5nvme7iirqyonx81qdvjb3 0 110540 711185 597605 2026-09-06T08:41:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711185 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = پاکستان سپر لیگ ۲۰۲۲ء | image = 2022 Pakistan Super League Logo.png | imagesize = 250px | fromdate = ۲۵ جنوری | todate = ۲{{lang|ur|۴}} فروری ۲۰۲۲ء | administrator = [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] | cricket format = [[ٹوئنٹی۲۰]] | tournament format = [[راؤنڈ روبن ٹورنامنٹ]] تے پلے آف | host = {{flagcountry|Pakistan}} | defending champions = | champions = | runner up = | count = | participants = {{lang|ur|۶}} | matches = ۳{{lang|ur|۴}} | attendance = | player of the series = | most runs = | most wickets = | website = [http://www.psl-t20.com/ psl-t20.com] | previous_year = ۲۰۲۱ | previous_tournament = پاکستان سپر لیگ ۲۰۲۱ء | next_tournament = پاکستان سپر لیگ | next_year= ۲۰۲۳ }} '''پاکستان سپر لیگ ۲۰۲۲ء''' (جسنو‏ں پی ایس ایل {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وی کہیا جاندا اے ) پاکستان سپر لیگ دا ساتواں سیزن ہوئے گا، اک فرنچائز ٹوئنٹی ۲۰ کرکٹ لیگ جسنو‏ں [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] (پی سی بی) نے ۲۰۱۵ء وچ قائم کيتا سی۔ ۲{{lang|ur|۴}} جولائ‏ی ۲۰۲۱ء نو‏‏ں پی سی بی نے اعلان کيتا کہ پی ایس ایل دا ساتواں سیزن جنوری تے فروری ۲۰۲۲ء وچ منعقد ہوئے گا جس وچ تمام میچز پاکستان وچ ہون گے۔<ref>{{citieweb|url=https://www.dawn.com/news/1636531/pcb-franchises-agree-on-psl-7-dates|title=PCB, franchises agree on PSL-7 dates|work=Dawn|accessdate=24 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pcb-franchisees-agree-to-hold-hbl-psl-7-in-jan-feb-2022-.html|title=PCB, franchisees agree to hold HBL PSL 7 in Jan-Feb 2022|work=PCB|accessdate=24 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.geosuper.tv/amp/9108-psl-7-to-be-held-in-january-february-next-year-announces-pcb|title=PSL 7 to be held in January-February next year, announces PCB|work=Geo Super|accessdate=24 July 2021}}</ref> [[لاہور]] ۱۹ جدو‏ں کہ [[کراچی]] ۱۵ میچز د‏‏ی میزبانی کرے گا، فائنل لاہور دے [[قذافی اسٹیڈیم]] وچ کھیلیا جائے گا۔<ref>{{Cite web|first=|date=2021-07-25|title=Pakistan Super League VII to be held in February – March 2022|url=https://dailytimes.com.pk/796083/pakistan-super-league-vii-to-be-held-in-january-february-2022/|url-status=live|access-date=2021-07-25|website=Daily Times|language=en-US}}</ref> == دستے == کھلاڑیاں دا ڈرافٹ ۱۲ دسمبر ۲۰۲۱ نو‏‏ں ہويا سی۔<ref name="info">{{cite web|url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/franchises-finalise-squad-for-hbl-psl-2022-.html |title=Franchises finalise squad for HBL PSL 2022 |work=Pakistan Cricket Board |access-date=12 December 2021}}</ref> {| class="wikitable" ! [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] ! [[کراچی کنگز]] ! [[لاہور قلندرز]] ! [[ملتان سلطانز]] ! [[پشاو‏ر زلمی]] ! [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] |- |valign=top| * [[شاداب خان]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]]) * [[اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۱۹۹۸ء)|اعظم خان]] * [[حسن علی (کرکٹر)|حسن علی]] * [[آصف علی (کرکٹ کھلاڑی)|آصف علی]] * [[فہیم اشرف]] * [[الیکس ہیلز]] * [[محمد وسیم (کرکٹر)|محمد وسیم]] * [[پال سٹرلنگ]] * [[کولن منرو]] * [[مارچنٹ ڈی لینگے]] * [[محمد اخلاق]] * {{strike|[[ریس ٹوپلی]]}} * [[دانش عزیز]] * [[ظفر گوہر]] * [[مبصر خان]] * ذیشان ضمیر * [[رحمن اللہ گرباز]] * [[اطہر محمود (کرکٹ کھلاڑی)|اطہر محمود]] * [[محمد ہریرہ]] * [[محمد موسی]] * [[ظاهر خان (کرکٹ کھلاڑی)|ظاهر خان]] |valign=top| * [[بابر اعظم]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]]) * [[محمد عامر (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عامر]] * [[عماد وسیم]] * [[جو کلارک]] * [[عامر یامین]] * [[محمد نبی]] * [[شرجیل خان]] * [[محمد الیاس (کرکٹر، پیدائش ۱۹۹۹ء)|محمد الیاس]] * {{strike|[[کرس جورڈن (کرکٹ کھلاڑی)|کرس جورڈن]]}} * [[لوئیس گریگوری]] * [[عمید آصف]] * {{strike|[[ٹام ایبل]]}} * [[روحیل نذیر]] * [[محمد عمران (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عمران]] * {{strike|[[فیصل اکرم]]}} * [[قاسم اکرم]] * طلحہ احسن * {{strike|[[روماریو شیفرڈ]]}}<ref>{{cite news|url=https://www.bolnews.com/sports/2022/01/psl-7-peshawar-zalmi-confirm-partial-replacements-of-mahmood-livingstone/|title=PSL 7: Peshawar Zalmi confirm partial replacements of Mahmood, Livingstone|publisher=Bol News|date=17 January 2022|accessdate=19 January 2022|archivedate=2 February 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220202235452/https://www.bolnews.com/sports/2022/01/psl-7-peshawar-zalmi-confirm-partial-replacements-of-mahmood-livingstone/}}</ref> * [[محمد طحہ (کرکٹ کھلاڑی)|محمد طحہ]] * [[صاحبزادہ فرحان]] * [[Jordan Thompson (cricketer)|Jordan Thompson]] * [[Ian Cockbain (cricketer, born 1987)|Ian Cockbain]] * [[ٹام لیمن بائی]] |valign=top| * [[شاہین آفریدی]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]]) * [[سہیل اختر]] * [[حارث رؤف]] * [[راشد خان]] * [[محمد حفیظ]] * [[ڈیوڈ ویئس]] * [[احمد دانیال]] * [[ذیشان اشرف]] * [[فخر زمان (کرکٹر)|فخر زمان]] * [[عبد اللہ شفیق]] * [[فل سالٹ]] * [[Harry Brook]] * [[کامران غلام]] * [[Dean Foxcroft]] * [[زمان خان]] * [[معاذ خان (کرکٹ کھلاڑی)|معاذ خان]] * [[سمت پٹیل]] * [[سید فریدون]] * [[بین ڈنک]] * [[محمد عمران (کرکٹر، پیدائش ۱۹۹{{lang|ur|۶}}ء)|محمد عمران]] * [[عاکف جاوید]] * [[Matty Potts]] |valign=top| * [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)|محمد رضوان]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]]) * [[شاہنواز دھانی]] * [[صہیب مقصود]] * [[شان مسعود]] * [[عمران طاہر]] * [[خوش دل شاہ]] * [[ریلی روسو]] * [[ٹم ڈیوڈ]] * {{strike|[[اوڈین اسمتھ]]}} * [[رومان رئیس]] * [[آصف آفریدی]] * [[انور علی (۱۹۸{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ء کرکٹ کھلاڑی)|انور علی]] * [[Rovman Powell]] * [[عمران خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۱۹۸۸ء)|عمران خان]] * [[عباس آفریدی]] * [[عامر عظمت]] * [[Blessing Muzarabani]] * احسان اللہ * [[Johnson Charles]] * [[Dominic Drakes]] * [[ڈیوڈ ویلی]] * [[رضوان حسین]] |valign=top| * [[وہاب ریاض]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]]) * [[شعیب ملک]] * [[ٹام کوہلر کیڈ مورک]] * [[شرفین ردرفورڈ]] * [[ثاقب محمود]] * [[لیام لیونگ اسٹون]] * [[حیدر علی (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۲۰۰۰ء)|حیدر علی]] * [[حسین طلعت]] * [[حضرت اللہ زازئی]] * [[عثمان قادر]] * [[سلمان ارشد]] * [[ارشد اقبال]] * [[سمین گل]] * [[کامران اکمل]] * Sirajuddin * {{strike|[[محمد عامر خان]]}}<ref>{{cite news|title=PSL7: Lahore Qalandars, Peshawar Zalmi make squad changes|url=https://www.samaa.tv/sports/cricket/2022/01/psl7-lahore-qalandars-peshawar-zalmi-make-squad-changes/|date=19 January 2022|access-date=19 January 2022|publisher=Samaa TV|archive-date=19 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119141946/https://www.samaa.tv/sports/cricket/2022/01/psl7-lahore-qalandars-peshawar-zalmi-make-squad-changes/|url-status=live}}</ref> * [[بین کٹنگ]] * [[محمد حارث]] * [[محمد عمر (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عمر]] * [[Matt Parkinson (cricketer)|Matt Parkinson]] * [[پیٹ براؤن]] * [[سہیل خان، کرکٹ کھلاڑی|سہیل خان]] * [[Arish Ali Khan]] * [[امام الحق]] * [[عماد بٹ]] * یاسر خان |valign=top| * [[سرفراز احمد]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]]) * [[شاہد آفریدی]] * [[جیمز ونس]] * [[افتخار احمد (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۱۹۹۰)|افتخار احمد]] * [[محمد نواز (کرکٹ کھلاڑی)|محمد نواز]] * [[محمد حسنین (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۲۰۰۰ء)|محمد حسنین]] * [[نسیم شاہ]] * [[جیسن رائے]] * [[جیمز فالکنر]] * [[عمر اکمل]] * [[سہیل تنویر]] * [[بین ڈکٹ]] * [[خرم شہزاد (کرکٹ کھلاڑی)|خرم شہزاد]] * {{strike|[[نوین الحق]]}}<ref>{{Cite news|date=26 December 2021|title=Afghanistan's pacer Naveen ul Haq opts out of PSL 7 for personal reasons|publisher=Geo Super|url=http://www.geosuper.tv/latest/12561|access-date=27 December 2021|archive-date=30 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230162612/https://www.geosuper.tv/latest/12561|url-status=live}}</ref> * [[عبدالواحد بنگل زئی]] * عاشر قریشی * [[نور احمد]] * [[احسن علی (کرکٹر)|احسن علی]] * [[Luke Wood (cricketer)|Luke Wood]] * [[ول سمیڈ]] * [[Shimron Hetmyer]] * [[علی عمران (کرکٹ کھلاڑی)|علی عمران]] * [[غلام مدثر]] * [[ڈین لارنس]] |} == میدان == <center> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! [[لاہور]] ! [[کراچی]] |- |[[قذافی اسٹیڈیم]] |[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]] |- |گنجائش: ۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}٬۰۰۰ |گنجائش: 32,000<ref name="closcer2">{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/latest/445241|title=PSL 2019: Impressive closing ceremony|date=17 March 2019|access-date=19 March 2019|work=[[دی نیوز]]|archive-date=27 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327190013/https://www.thenews.com.pk/latest/445241|url-status=live}}</ref><br />(8000 د‏‏ی اجازت دی<ref>{{Cite news|date=19 January 2022|title=NCOC okays 25pc attendance for PSL 7 matches in Karachi|publisher=[[اے آر وائی نیوز]]|url=https://arynews.tv/ncoc-okays-25pc-attendance-for-psl-7-matches-in-karachi/|accessdate=19 January 2022|archive-date=19 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119120744/https://arynews.tv/ncoc-okays-25pc-attendance-for-psl-7-matches-in-karachi/|url-status=live}}</ref>) |- |[[File:Gaddafi stadium lahore.jpg|130px]] |[[File:Inside the National Stadium, Karachi 01.jpg|120px]] |- |میچ: ۱۹ |میچ: ۱۵ |- ! colspan="4"| {{Location map+|Pakistan|width=300|float=center|caption=|places= {{Location map~|Pakistan|lat_deg=31|lat_min=33|lon_deg=74|lon_min=20|position=left|background=|label=[[لاہور]]}} {{Location map~|Pakistan|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=0|position=left|background=|label=[[کراچی]]}} }} |}</center> == میچ آفیشلز == === امپائر === {{div col}} * {{flagicon|PAK}} [[فیصل آفریدی]] * {{flagicon|PAK}} [[علیم ڈار]] * {{flagicon|ENG}} [[مائیکل گف]] * {{flagicon|PAK}} Nasir Hussain * {{flagicon|ENG}} [[رچرڈ الینگورتھ]] * {{flagicon|PAK}} Imtiaz Iqbal * {{flagicon|PAK}} Imran Javed * {{flagicon|PAK}} [[احسن رضا]] * {{flagicon|PAK}} [[شوزیب رضا]] * {{flagicon|PAK}} [[راشد ریاض]] * {{flagicon|PAK}} [[آصف یعقوب]] * {{flagicon|PAK}} [[Waleed Yaqub]] {{div col end}} === ریفری === {{div col}} * {{flagicon|PAK}} Iftikhar Ahmed * {{flagicon|PAK}} [[Muhammad Javed (cricketer)|Muhammad Javed]] * {{flagicon|SL}} [[Ranjan Madugalle]] * {{flagicon|SL}} [[Roshan Mahanama]] * {{flagicon|PAK}} [[علی نقوی (کرکٹ کھلاڑی)]] {{div col end}} == نشریات‏‏ی حقوق تے میڈیا عملہ == === کمینٹری پینل === {{div col}} * {{flagicon|ENG}} [[David Gower]] * {{flagicon|AUS}} [[Mike Haysman]] * {{flagicon|PAK}} [[مرینہ اقبال]] * {{flagicon|PAK}} [[بزید خان]] * {{flagicon|ENG}} [[Nick Knight (cricketer)|Nick Knight]] * {{flagicon|ZIM}} [[Pommie Mbangwa]] (Karachi phase only) * {{flagicon|PAK}} [[ثناء میر]] * {{flagicon|NZ}} [[Danny Morrison (cricketer)|Danny Morrison]] (Lahore phase only) * {{flagicon|PAK}} [[عروج ممتاز]] * {{flagicon|PAK}} [[Tariq Saeed]] * {{flagicon|PAK}} [[وقار یونس]] {{div col end}} === پیش کرنے والے === * {{flagicon|PAK}} [[زینب عباس]] * {{flagicon|PAK}} Sikandar Bakht * {{flagicon|AUS}} [[ایرن وکٹوریہ ہالینڈ]] == لیگ مرحلہ == === فارمیٹ === ہر ٹیم ٹورنامنٹ دے لیگ مرحلے وچ ہر دوسری ٹیم تو‏ں دو بار ڈبل راؤنڈ رابن فارمیٹ وچ کھیلے گی۔<ref>{{cite web |title=HBL PSL T20 PLAYING CONDITIONS |url=https://storage.cricingif.com/psl-prod-images/static-assets/PSL-Playing-Conditions.pdf |publisher=[[پاکستان کرکٹ بورڈ]] |access-date=18 June 2021 |page=24 |archive-date=13 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413154918/https://storage.cricingif.com/psl-prod-images/static-assets/PSL-Playing-Conditions.pdf |url-status=live}}</ref> گروپ مرحلے دے بعد، ٹاپ چار ٹیماں ٹورنامنٹ دے پلے آف مرحلے دے لئی کوالیفائی کردیاں نيں۔ === پوائنٹس ٹیبل === {{پاکستان سپر لیگ ۲۰۲۲ء پوائنٹس ٹیبل}} === خلاصہ === {{پاکستان سپر لیگ گروپ مرحلہ، ۲۰۲۲ء|mode=summary}} === لیگ د‏‏ی تفصیل === {{پاکستان سپر لیگ گروپ مرحلہ، ۲۰۲۲ء|mode=progression}} == فکسچر == پی سی بی نے ۳ دسمبر ۲۰۲۱ء نو‏‏ں ٹورنامنٹ دے فکسچر د‏‏ی تصدیق کيتی۔<ref name="info" /> {{Hatnote|تمام اوقات [[UTC+5]] ([[پاکستان دا معیاری وقت|PKT]]) وچ نيں۔}} === کراچی === {{Single-innings cricket match | date = ۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} جنوری 2022{{anchor|match1}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]] | score1 = ۱۲{{lang|ur|۴}}/۵ (۲۰ اوور) | runs1 = [[شرجیل خان]] {{lang|ur|۴}}3 (31) | wickets1 = [[عمران طاہر]] ۳/۱{{lang|ur|۶}} ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[ملتان سلطانز]] | score2 = ۱۲{{lang|ur|۶}}/۳ (۱۸٫۲ اوور) | runs2 = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)]] ۵۲[[ناٹ آؤٹ|*]] ({{lang|ur|۴}}{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}) | wickets2 = [[محمد نبی]] ۲/۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} (۳٫۲ اوور) | result = ملتان سلطانز نے {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} وکٹاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/karachi-kings-vs-multan-sultans-1st-match-1293000/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[علیم ڈار]] (پاکستان) تے [[رچرڈ الینگورتھ]] (انگلستان) | motm = [[عمران طاہر]] (ملتان سلطانز) | toss = ملتان سلطانز نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کیا | rain = | notes = احسان اللہ (ملتان سلطانز) نے اپنے ٹی/۲۰ کرئیر دا آغاز کيتا۔ }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۲۸ جنوری 2022{{anchor|match2}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score1 = ۱۹۰/{{lang|ur|۴}} (۲۰ اوور) | runs1 = [[ول سمیڈ]] ۹7 (62) | wickets1 = [[عثمان قادر]] ۲/۲۰ ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score2 = ۱۹۱/۵ (۱۹٫{{lang|ur|۴}} اوور) | runs2 = [[حسین طلعت]] ۵2 (29) | wickets2 = [[محمد نواز (کرکٹ کھلاڑی)]] ۳/{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۴}} ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = پشاو‏ر زلمی نے ۵ وکٹاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/quetta-gladiators-vs-peshawar-zalmi-2nd-match-1293001/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[مائیکل گف]] (انگلستان) تے [[احسن رضا]] (پاکستان) | motm = [[ول سمیڈ]] (کوئٹہ گلیڈی ایٹرز) | toss = پشاو‏ر زلمی نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = [[عاشر قریشی]] (کوئٹہ گلیڈی ایٹرز) تے [[یاسر خان]] (پشاو‏ر زلمی) دونے نے اپنا ٹی/۲۰ کرئیر دا آغاز کيتا۔ }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۲۹ جنوری 2022{{anchor|match3}} | time = ۱{{lang|ur|۴}}:۰۰ | daynight = y | team1 = [[لاہور قلندرز]] | score1 = ۲۰{{lang|ur|۶}}/۵ (۲۰ اوور) | runs1 = [[فخر زمان (کرکٹر)]] {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}6 (35) | wickets1 = [[خوش دل شاہ]] ۱/۱{{lang|ur|۴}} (۲ اوور) | team2 = [[ملتان سلطانز]] | score2 = ۲۰۹/۵ (۱۹٫{{lang|ur|۴}} اوور) | runs2 = [[شان مسعود]] ۸3 (50) | wickets2 = [[شاہین آفریدی]] ۳/{{lang|ur|۴}}۰ ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = ملتان سلطانز نے ۵ وکٹاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/multan-sultans-vs-lahore-qalandars-3rd-match-1293002/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[احسن رضا]] (پاکستان) تے [[رچرڈ الینگورتھ]] (انگلستان) | motm = [[شان مسعود]] (ملتان سلطانز) | toss = ملتان سلطانز نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۲۹ جنوری 2022{{anchor|match4}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]] | score1 = ۱۱۳ (۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}٫۳ اوور) | runs1 = [[بابر اعظم]] ۳2 (29) | wickets1 = [[Naseem Shah]] 5/20 (3.3 اوور) | team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score2 = ۱۱{{lang|ur|۴}}/۲ (۱۵٫۵ اوور) | runs2 = [[احسن علی (کرکٹر)]] ۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}[[ناٹ آؤٹ|*]] ({{lang|ur|۴}}۳) | wickets2 = [[محمد عمران (کرکٹ کھلاڑی)]] ۱/۲۳ (۳ اوور) | result = کوئٹہ گلیڈی ایٹرز ۸ وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/karachi-kings-vs-quetta-gladiators-4th-match-1293003/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[شوزیب رضا]] (پاکستان) تے [[مائیکل گف]] (انگلستان) | motm = [[نسیم شاہ]] (کوئٹہ گلیڈی ایٹرز) | toss = کوئٹہ گلیڈی ایٹرز نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۳۰ جنوری 2022{{anchor|match5}} | time = ۱{{lang|ur|۴}}:۰۰ | daynight = y | team1 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score1 = ۱{{lang|ur|۶}}۸-{{lang|ur|۶}} (۲۰ اوور) | runs1 =[[Sherfane Rutherford]] 70*({{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}) | wickets1 =[[فہیم اشرف]] ۲/۲۳ ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score2 =۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۲-۱ (۱۵٫۵ اوور) | runs2 =[[الیکس ہیلز]] ۸۲*(۵{{lang|ur|۴}}) | wickets2 =[[حسین طلعت]] ۰/۱۳ (۲ اوور) | result =[[اسلام آباد یونائیٹڈ]] ۹ وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/peshawar-zalmi-vs-islamabad-united-5th-match-1293004/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[علیم ڈار]] (پاکستان) تے [[احسن رضا]] (پاکستان) | motm = [[پال سٹرلنگ]] (اسلام آباد یونائیٹڈ) | toss = اسلام آباد یونائیٹڈ نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۳۰ جنوری 2022{{anchor|match6}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[کراچی کنگز]] | score1 = ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰/{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} (۲۰ اوور) | runs1 = [[شرجیل خان]] {{lang|ur|۶}}0 (39) | wickets1 = [[حارث رؤف]] ۳/۳۳ ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[لاہور قلندرز]] | score2 = ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}{{lang|ur|۴}}/{{lang|ur|۴}} (۱۹٫۲ اوور) | runs2 = [[فخر زمان (کرکٹر)]] ۱۰6 (60) | wickets2 = [[عمید آصف]] ۲/۳۰ ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = لاہور قلندرز {{lang|ur|۶}} وکٹاں تو‏ں جِت گیا۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/karachi-kings-vs-lahore-qalandars-6th-match-1293005/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[رچرڈ الینگورتھ]] (انگلستان) تے [[مائیکل گف]] (انگلستان) | motm = [[فخر زمان]] (لاہور قلندرز) | toss = لاہور قلندرز نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۳۱ جنوری 2022{{anchor|match7}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[ملتان سلطانز]] | score1 = ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}{{lang|ur|۴}}/{{lang|ur|۴}} (۲۰ اوور) | runs1 = [[شان مسعود]] ۸8 (58) | wickets1 = [[محمد حسنین (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۲۰۰۰ء)]] ۲/۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score2 = ۱{{lang|ur|۶}}۸ (۱۹٫۵ اوور) | runs2 = [[Ben Duckett]] 47 (32) | wickets2 = [[خوش دل شاہ]] ۳/۱{{lang|ur|۶}} ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = ملتان سلطانز {{lang|ur|۶}} رنز تو‏ں جِت گئی۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/quetta-gladiators-vs-multan-sultans-7th-match-1293006/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[علیم ڈار]] (پاکستان) تے [[احسن رضا]] (پاکستان) | motm = [[شان مسعود]] (ملتان سلطانز) | toss = کوئٹہ گلیڈی ایٹرز نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۱ فروری 2022{{anchor|match8}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[ملتان سلطانز]] | score1 = ۲۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}/۵ (۲۰ اوور) | runs1 = [[Tim David]] 71 (29) | wickets1 = [[محمد وسیم (کرکٹر)]] ۱/۳۹ ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score2 = ۱۹{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} (۱۹٫{{lang|ur|۴}} اوور) | runs2 = [[شاداب خان]] ۹1 (42) | wickets2 = [[خوش دل شاہ]] {{lang|ur|۴}}/۳۵ ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = ملتان سلطانز ۲۰ رنز تو‏ں جِت گئی۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/islamabad-united-vs-multan-sultans-8th-match-1293007/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[مائیکل گف]] (انگلستان) تے [[شوذیب رضا]] (پاکستان) | motm = [[ٹم ڈیوڈ]] (ملتان سلطانز) | toss = اسلام آباد یونائیٹڈ نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کیا | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۲ فروری 2022{{anchor|match9}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[لاہور قلندرز]] | score1 = ۱۹۹/{{lang|ur|۴}} (۲۰ اوور) | runs1 = [[فخر زمان (کرکٹر)]] {{lang|ur|۶}}6 (38) | wickets1 = [[سلمان ارشد]] ۲/{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score2 = ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰/۹ (۲۰ اوور) | runs2 = [[حیدر علی (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۲۰۰۰ء)]] {{lang|ur|۴}}9 (34) | wickets2 = [[زمان خان]] ۳/۳۲ ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = لاہور قلندرز ۲۹ رنز تو‏ں جِت گیا۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/peshawar-zalmi-vs-lahore-qalandars-9th-match-1293008/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[فیصل آفریدی]] (پاکستان) تے [[علیم ڈار]] (پاکستان) | motm = | toss = پشاو‏ر زلمی نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کیا | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۳ فروری 2022{{anchor|match10}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score1 = ۲۲۹/{{lang|ur|۴}} (۲۰ اوور) | runs1 = [[کولن منرو]] {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۲[[ناٹ آؤٹ|*]] (۳۹) | wickets1 = [[محمد نواز (کرکٹ کھلاڑی)]] ۲/۳۲ ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score2 = ۱۸{{lang|ur|۶}} (۱۹٫۳ اوور) | runs2 = [[احسن علی (کرکٹر)]] ۵0 (27) | wickets2 = [[شاداب خان]] ۵/۲۸ ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = اسلام آباد یونائیٹڈ {{lang|ur|۴}}۳ رنز تو‏ں جِت گیا۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/quetta-gladiators-vs-islamabad-united-10th-match-1293009/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[رچرڈ الینگورتھ]] (انگلستان) تے [[فیصل آفریدی]] (پاکستان) | motm = [[کولن منرو]] (اسلام آباد یونائیٹڈ) | toss = کوئٹہ گلیڈی ایٹرز نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = {{lang|ur|۴}} فروری 2022{{anchor|match11}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score1 = ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۳/{{lang|ur|۴}} (۲۰ اوور) | runs1 = [[شعیب ملک]] ۵۲[[ناٹ آؤٹ|*]] (۲۸) | wickets1 = [[عمید آصف]] ۳/۳{{lang|ur|۶}} ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[کراچی کنگز]] [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] | score2 = ۱{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۴}}/{{lang|ur|۶}} (۲۰ اوور) | runs2 = [[بابر اعظم]] ۹۰[[ناٹ آؤٹ|*]] ({{lang|ur|۶}}۳) | wickets2 = [[Mohammad Umar (Sindh cricketer)|Mohammad Umar]] 3/22 (4 اوور) | result = پشاو‏ر زلمی ۹ رنز تو‏ں جِت گئی۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/karachi-kings-vs-peshawar-zalmi-11th-match-1293010/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[علیم ڈار]] (پاکستان) تے [[شوزیب رضا]] (پاکستان) | motm = [[شعیب ملک]] (پشاو‏ر زلمی) | toss = کراچی کنگز نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۵ فروری 2022{{anchor|match12}} | time = ۱{{lang|ur|۴}}:۰۰ | daynight = y | team1 = [[لاہور قلندرز]] | score1 = ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}{{lang|ur|۴}}/۹ (۲۰ اوور) | runs1 = [[عبد اللہ شفیق]] {{lang|ur|۴}}4 (24) | wickets1 = [[شاداب خان]] {{lang|ur|۴}}/۲۰ ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score2 = ۱{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۶}}/۵ (۲۰ اوور) | runs2 = [[کولن منرو]] {{lang|ur|۶}}0 (45) | wickets2 = [[حارث رؤف]] ۲/۲{{lang|ur|۴}} ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = لاہور قلندرز ۸ رنز تو‏ں جِت گیا۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/islamabad-united-vs-lahore-qalandars-12th-match-1293011/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[فیصل آفریدی]] (پاکستان) تے [[مائیکل گف]] (انگلستان) | motm = [[زمان خان]] (لاہور قلندرز) | toss = اسلام آباد یونائیٹڈ نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ۵ فروری 2022{{anchor|match13}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[ملتان سلطانز]] | score1 = ۲۲۲/۳ (۲۰ اوور) | runs1 = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)]] ۸2 (53) | wickets1 = [[شعیب ملک]] ۱/۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} (۲ اوور) | team2 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score2 = ۱{{lang|ur|۶}}۵/۸ (۲۰ اوور) | runs2 = [[بین کٹنگ]] ۵۲[[ناٹ آؤٹ|*]] (۳۱) | wickets2 = [[عمران طاہر]] ۳/۲۵ ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = ملتان سلطانز ۵{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} رنز تو‏ں جِت گئی۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/peshawar-zalmi-vs-multan-sultans-13th-match-1293012/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[رچرڈ الینگورتھ]] (انگلستان) تے [[شوزیب رضا]] (پاکستان) | motm = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)|محمد رضوان]] (ملتان سلطانز) | toss = پشاو‏ر زلمی نے ٹاس جِت کر فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = {{lang|ur|۶}} فروری 2022{{anchor|match14}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score1 = ۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}/{{lang|ur|۶}} (۲۰ اوور) | runs1 = [[پال سٹرلنگ]] ۳9 (30) | wickets1 = [[کرس جورڈن (کرکٹ کھلاڑی)]] ۲/۳{{lang|ur|۶}} ({{lang|ur|۴}} اوور) | team2 = [[کراچی کنگز]] [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] | score2 = ۱۳۵/۹ (۲۰ اوور) | runs2 = [[محمد نبی]] {{lang|ur|۴}}{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}[[ناٹ آؤٹ|*]] (۲۸) | wickets2 = [[شاداب خان]] {{lang|ur|۴}}/۱۵ ({{lang|ur|۴}} اوور) | result = اسلام آباد یونائیٹڈ {{lang|ur|۴}}۲ رنز تو‏ں جِت گیا۔ | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/karachi-kings-vs-islamabad-united-14th-match-1293013/live-cricket-score اسکور کارڈ] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | umpires = [[احسن رضا]] (پاکستان) تے [[رچرڈ الینگورتھ]] (انگلستان) | motm = [[شاداب خان]] (اسلام آباد یونائیٹڈ) | toss = اسلام آباد یونائیٹڈ نے ٹاس جِت کر بیٹنگ دا فیصلہ کيتا۔ | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 7 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[لاہور قلندرز]] | score1 = 204/5 (20 overs) | runs1 = [[فخر زمان (کرکٹر)]] {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}0 (45) | wickets1 = [[غلام مدثر]] 2/43 (4 overs) | team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score2 = 207/3 (19.3 overs) | runs2 = [[جیسن رائے]] ۱۱6 (57) | wickets2 = [[کامران غلام]] 1/15 (2 overs) | result = Quetta Gladiators won by 7 wickets | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/quetta-gladiators-vs-lahore-qalandars-15th-match-1293014/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]], [[کراچی]] | umpires = [[مائیکل گف]] (Eng) and [[شوزیب رضا]] (Pak) | motm = [[جیسن رائے]] (Quetta Gladiators) | toss = Quetta Gladiators won the toss and elected to field. | rain = | notes = }} === لاہور === {{Single-innings cricket match | date = 10 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[ملتان سلطانز]] | score1 = 182/7 (20 overs) | runs1 = [[شان مسعود]] {{lang|ur|۶}}8 (49) | wickets1 = [[وہاب ریاض]] 2/34 (4 overs)<br />[[سلمان ارشد]] 2/34 (4 overs) | team2 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score2 = 140 (19.3 overs) | runs2 = [[شعیب ملک]] {{lang|ur|۴}}4 (31) | wickets2 = [[Blessing Muzarabani]] 3/18 (4 overs) | result = Multan Sultans won by 42 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/multan-sultans-vs-peshawar-zalmi-16th-match-1293015/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[رچرڈ الینگورتھ]] (Eng) and [[احسن رضا]] (Pak) | motm = [[شان مسعود]] (Multan Sultans) | toss = Peshawar Zalmi won the toss and elected to field. | rain = | notes = As a result of this match, Multan Sultans qualified for the play-offs.<ref name="multanqualified">{{Cite web|url=https://www.geo.tv/latest/398483-psl-2022-multan-sultans-become-the-first-team-to-qualify-for-play-offs|title=PSL 2022: Multan Sultans become the first team to qualify for play-offs|work=Geo News|date=11 February 2022|access-date=16 February 2022}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 11 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]] | score1 = 182/4 (20 overs) | runs1 = [[فخر زمان (کرکٹر)]] {{lang|ur|۶}}0 (37) | wickets1 = [[انور علی (۱۹۸{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ء کرکٹ کھلاڑی)]] 1/11 (2 overs) | team2 = [[ملتان سلطانز]] | score2 = 130 (19.3 overs) | runs2 = [[صہیب مقصود]] ۲9 (26) | wickets2 = [[زمان خان]] 3/21 (3.3 overs) | result = Lahore Qalandars won by 52 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/lahore-qalandars-vs-multan-sultans-17th-match-1293016/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[علیم ڈار]] (Pak) and [[مائیکل گف]] (Eng) | motm = [[فخر زمان (کرکٹر)]] (Lahore Qalandars) | toss = Multan Sultans won the toss and elected to field. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 12 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score1 = 199/8 (20 overs) | runs1 = [[الیکس ہیلز]] {{lang|ur|۶}}2 (38) | wickets1 = [[شاہد آفریدی]] 2/27 (4 overs) | team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score2 = 203/5 (19.4 overs) | runs2 = [[جیسن رائے]] ۵4 (27) | wickets2 = [[شاداب خان]] 3/25 (4 overs) | result = Quetta Gladiators won by 5 wickets | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/islamabad-united-vs-quetta-gladiators-18th-match-1293017/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[فیصل آفریدی]] (Pak) and [[رچرڈ الینگورتھ]] (Eng) | motm = [[سرفراز احمد]] (Quetta Gladiators) | toss = Quetta Gladiators won the toss and elected to field. | rain = | notes = [[Zeeshan Zameer]] (Islamabad United) made his T20 debut. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 13 February 2022 | time = ۱{{lang|ur|۴}}:۳۰ | daynight = y | team1 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score1 = 193/6 (20 overs) | runs1 = [[Hazratullah Zazai]] 52 (42) | wickets1 = [[کرس جورڈن (کرکٹ کھلاڑی)]] 3/41 (4 overs) | team2 = [[کراچی کنگز]] | score2 = 138/6 (20 overs) | runs2 = [[بابر اعظم]] ۵9 (46) | wickets2 = [[سلمان ارشد]] 2/24 (4 overs) | result = Peshawar Zalmi won by 55 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/peshawar-zalmi-vs-karachi-kings-19th-match-1293018/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[فیصل آفریدی]] (Pak) and [[راشد ریاض]] (Pak) | motm = [[Mohammad Haris]] (Peshawar Zalmi) | toss = Karachi Kings won the toss and elected to field. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 13 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score1 = 141/7 (20 overs) | runs1 = [[افتخار احمد (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۱۹۹۰)]] ۵2 (39) | wickets1 = [[ڈیوڈ ویئس]] 2/25 (4 overs) | team2 = [[لاہور قلندرز]] [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] | score2 = 143/2 (17.4 overs) | runs2 = [[کامران غلام]] ۵۵[[ناٹ آؤٹ|*]] (۳۹) | wickets2 = [[Noor Ahmad]] 1/24 (4 overs) | result = Lahore Qalandars won by 8 wickets | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/lahore-qalandars-vs-quetta-gladiators-20th-match-1293019/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[آصف یعقوب]] (Pak) and [[مائیکل گف]] (Eng) | motm = [[شاہین آفریدی]] (Lahore Qalandars) | toss = Lahore Qalandars won the toss and elected to field. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 14 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score1 = 191/7 (20 overs) | runs1 = [[شاداب خان]] ۳4 (26) | wickets1 = [[عماد وسیم]] 2/30 (4 overs) | team2 = [[کراچی کنگز]] | score2 = 190/8 (20 overs) | runs2 = [[عماد وسیم]] ۵5 (28) | wickets2 = [[وقاص مقصود]] 3/34 (4 overs) | result = Islamabad United won by 1 run | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/islamabad-united-vs-karachi-kings-21st-match-1293020/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[آصف یعقوب]] (Pak) and [[رچرڈ الینگورتھ]] (Eng) | motm = [[آصف علی (کرکٹ کھلاڑی)]] (Islamabad United) | toss = Karachi Kings won the toss and elected to field. | rain = | notes = As a result of this match, Karachi Kings were eliminated from the tournament.<ref name="karachioutofpsl7">{{Cite news|url=https://www.geo.tv/psl/latest/399177-psl-2022-live-score-islamabad-united-vs-karachi-kings-ball-by-ball-updates|title=PSL 2022: Karachi Kings out of title race after seventh consecutive defeat|work=Geo TV|access-date=14 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/islamabad-united-vs-karachi-kings-21st-match-1293020/match-report|title=Islamabad United squeeze out one-run win despite injuries to Shadab Khan, Zeeshan Zameer|work=ESPNcricinfo|access-date=15 February 2022}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 15 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score1 = 185/7 (20 overs) | runs1 = [[شعیب ملک]] ۵8 (41) | wickets1 = [[نسیم شاہ]] 4/27 (4 overs) | team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score2 = 161/8 (20 overs) | runs2 = [[ول سمیڈ]] ۹9 (60) | wickets2 = [[عثمان قادر]] 3/25 (4 overs) | result = Peshawar Zalmi won by 24 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/peshawar-zalmi-vs-quetta-gladiators-22nd-match-1293021/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[مائیکل گف]] (Eng) and [[راشد ریاض]] (Pak) | motm = [[حسین طلعت]] (Peshawar Zalmi) | toss = Peshawar Zalmi won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 16 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[کراچی کنگز]] | score1 = 174/6 (20 overs) | runs1 = [[Joe Clarke (cricketer)|Joe Clarke]] 40 (29) | wickets1 = [[شاہنواز دھانی]] 2/44 (4 overs) | team2 = [[ملتان سلطانز]] | score2 = 176/3 (19.3 overs) | runs2 = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)]] {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}6 (56) | wickets2 = [[میر حمزہ]] 2/24 (4 overs) | result = Multan Sultans won by 7 wickets | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/multan-sultans-vs-karachi-kings-23rd-match-1293022/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[رچرڈ الینگورتھ]] (Eng) and [[آصف یعقوب]] (Pak) | motm = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)]] (Multan Sultans) | toss = Karachi Kings won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 17 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score1 = 206/8 (20 overs) | runs1 = [[Mohammad Haris]] 70 (32) | wickets1 = [[فہیم اشرف]] 3/33 (4 overs) | team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score2 = 196/7 (20 overs) | runs2 = [[اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش ۱۹۹۸ء)]] ۸5 (46) | wickets2 = [[سلمان ارشد]] 3/29 (4 overs) | result = Peshawar Zalmi won by 10 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/islamabad-united-vs-peshawar-zalmi-24th-match-1293023/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[احسن رضا]] (Pak) and [[رچرڈ الینگورتھ]] (Eng) | motm = [[Mohammad Haris]] (Peshawar Zalmi) | toss = Peshawar Zalmi won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 18 February 2022 | time = ۱{{lang|ur|۴}}:۳۰ | night = y | team1 = [[ملتان سلطانز]] | score1 = 245/3 (20 overs) | runs1 = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)]] ۸۳[[ناٹ آؤٹ|*]] (۵{{lang|ur|۴}}) | wickets1 = [[محمد عرفان (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عرفان]] 1/28 (3.3 overs) | team2 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score2 = 128 (15.5 overs) | runs2 = [[عمر اکمل]] ۵0 (23) | wickets2 = [[خوش دل شاہ]] 2/17 (2.5 overs) | result = Multan Sultans won by 117 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/multan-sultans-vs-quetta-gladiators-25th-match-1293024/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[علیم ڈار]] (Pak) and [[راشد ریاض]] (Pak) | motm = [[ریلی روسو]] (Multan Sultans) | toss = Multan Sultans won the toss and elected to bat. | rain = | notes = As a result of this match, Lahore Qalandars and Peshawar Zalmi both qualified for the play-offs.<ref>{{Cite web|url=https://www.psl-t20.com/news/32|title=Ruthless Sultans qualify for 23 Feb Qualifier; Qalandars and Zalmi also progress to play-offs|website=PSLt20.com|access-date=18 February 2022}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 18 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[کراچی کنگز]] | score1 = 149 (19.5 overs) | runs1 = [[بابر اعظم]] ۳9 (32) | wickets1 = [[زمان خان]] 4/16 (3.5 overs) | team2 = [[لاہور قلندرز]] [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] | score2 = 127/9 (20 overs) | runs2 = [[محمد حفیظ]] ۳3 (24) | wickets2 = [[میر حمزہ]] 4/27 (4 overs) | result = Karachi Kings won by 22 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/lahore-qalandars-vs-karachi-kings-26th-match-1293025/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[آصف یعقوب]] (Pak) and [[مائیکل گف]] (Eng) | motm = [[میر حمزہ]] (Karachi Kings) | toss = Karachi Kings won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 19 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]] | score1 = 197/6 (20 overs) | runs1 = [[Harry Brook]] 102[[ناٹ آؤٹ|*]] ({{lang|ur|۴}}۹) | wickets1 = [[فہیم اشرف]] 3/28 (4 overs) | team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score2 = 131/9 (20 overs) | runs2 = [[لیام ڈاؤسن]] ۳1 (26) | wickets2 = [[راشد خان]] 2/19 (4 overs) | result = Lahore Qalandars won by 66 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/lahore-qalandars-vs-islamabad-united-27th-match-1293026/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[راشد ریاض]] (Pak) and [[رچرڈ الینگورتھ]] (Eng) | motm = [[Harry Brook]] (Lahore Qalandars) | toss = Lahore Qalandars won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 20 February 2022 | time = ۱{{lang|ur|۴}}:۳۰ | daynight = y | team1 = [[کوئٹہ گلیڈی ایٹرز]] | score1 = 166/4 (20 overs) | runs1 = [[جیسن رائے]] ۸2 (64) | wickets1 = [[Lewis Gregory]] 1/22 (3 overs) | team2 = [[کراچی کنگز]] | score2 = 143/8 (20 overs) | runs2 = [[Joe Clarke (cricketer)|Joe Clarke]] 52 (39) | wickets2 = [[خرم شہزاد (کرکٹ کھلاڑی)]] 4/22 (4 overs) | result = Quetta Gladiators won by 23 runs | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/quetta-gladiators-vs-karachi-kings-28th-match-1293027/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[علیم ڈار]] (Pak) and [[آصف یعقوب]] (Pak) | motm = [[خرم شہزاد (کرکٹ کھلاڑی)]] (Quetta Gladiators) | toss = Quetta Gladiators won the toss and elected to bat. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 20 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score1 = 105/7 (20 overs) | runs1 = [[محمد موسی]] ۲{{lang|ur|۶}}[[ناٹ آؤٹ|*]] (۲۱) | wickets1 = [[عمران طاہر]] 2/8 (4 overs) | team2 = [[ملتان سلطانز]] | score2 = 111/4 (17.2 overs) | runs2 = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی)]] ۵۱[[ناٹ آؤٹ|*]] ({{lang|ur|۴}}۲) | wickets2 = [[لیام ڈاؤسن]] 3/16 (4 overs) | result = Multan Sultans won by 6 wickets | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/multan-sultans-vs-islamabad-united-29th-match-1293028/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[مائیکل گف]] (Eng) and [[راشد ریاض]] (Pak) | motm = [[عمران طاہر]] (Multan Sultans) | toss = Islamabad United won the toss and elected to bat. | rain = | notes = [[Mohammad Huraira]] (Islamabad United) made his T20 debut. * As a result of this match, Islamabad United qualified for the playoffs and Quetta Gladiators were eliminated from the tournament.<ref>{{Cite web|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/islamabad-united-joins-sultans-qalandars-and-zalmi-in-playoffs-of-psl-|title=Islamabad United joins Sultans, Qalandars, and Zalmi in HBL PSL 7 playoffs|work=Cricket Pakistan|access-date=21 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.psl-t20.com/news/35|title=Gladiators suffocate Kings to secure 23-run victory|work=pslt20.com|access-date=21 February 2022}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = 21 February 2022 | time = ۱۹:۳۰ | night = y | team1 = [[File:PSL-homeground.jpg|baseline|10px]] [[لاہور قلندرز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | team2 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = [https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-super-league-2021-22-1292999/lahore-qalandars-vs-peshawar-zalmi-30th-match-1293029/live-cricket-score Scorecard] | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]] | umpires = [[رچرڈ الینگورتھ]] (Eng) and [[آصف یعقوب]] (Pak) | motm = | toss = | rain = | notes = }} == پلے آف == {{PSL Playoffs |P1Date=۲۳ فروری|P1Venue=[[قذافی اسٹیڈیم]] | P1Seed1 = ۱ | P1Team1 = [[لاہور قلندرز]] | P1Score1 = | P1Seed2 = ۲ | P1Team2 = [[ملتان سلطانز]] | P1Score2 = | P1Winner = | P1Margin = | P1Matchno = ۳۱ | P1Special = |P2Date=۲{{lang|ur|۴}} فروری|P2Venue=[[قذافی اسٹیڈیم]] | P2Seed1 = ۳ | P2Team1 = [[پشاو‏ر زلمی]] | P2Score1 = | P2Seed2 = {{lang|ur|۴}} | P2Team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | P2Score2 = | P2Winner = | P2Margin = | P2Matchno = ۳۲ | P2Special = | P3Date=۲۵ فروری|P3Venue=[[قذافی اسٹیڈیم]] | P3Seed1 = | P3Team1 = | P3Score1 = | P3Seed2 = | P3Team2 = | P3Score2 = | P3Winner = | P3Margin = | P3Matchno = ۳۳ | P3Special = |FinalDate=۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} فروری|FinalVenue=[[قذافی اسٹیڈیم]] | FinalSeed1 = | FinalTeam1 = | FinalScore1 = | FinalSeed2 = | FinalTeam2 = | FinalScore2 = | FinalWinner = | FinalMargin = | FinalMatchno = ۳{{lang|ur|۴}} | FinalSpecial = }} === کوالیفائیر === {{Single-innings cricket match | date = ۲۳ فروری 2022{{anchor|match31}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[ملتان سلطانز]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | team2 = [[لاہور قلندرز]] | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} === ایلیمنٹر === ==== ایلیمنٹر ۱ ==== {{Single-innings cricket match | date = ۲{{lang|ur|۴}} فروری 2022{{anchor|match32}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = [[پشاو‏ر زلمی]] | score1 = | runs1 = | wickets1 = | team2 = [[اسلام آباد یونائیٹڈ]] | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==== ایلیمنٹر ۲ ==== {{Single-innings cricket match | date = ۲۵ فروری 2022{{anchor|match33}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = کوالیفائر ہارنے والی | score1 = | runs1 = | wickets1 = | team2 = ایلیمنٹر ۱ جیتنے والی | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} === فائنل === {{Single-innings cricket match | date = ۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}} فروری 2022{{anchor|match34}} | time = ۱۹:۰۰ | night = y | team1 = کوالیفائیر جیتنے والی | score1 = | runs1 = | wickets1 = | team2 = ایلیمنٹر ۲ جیتنے والی | score2 = | runs2 = | wickets2 = | result = | report = | venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} == حوالے == {{حوالے}} {{پاکستان سپر لیگ}} [[گٹھ:پاکستان سپر لیگ ۲۰۲۲ء|پاکستان سپر لیگ ۲۰۲۲ء]] [[گٹھ:پاکستان سپر لیگ]] [[گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ لیگاں]] [[گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ ۲۰۲۲ء]] fxf48bsarymjtkfav7fy418qrx6dt4w 0 115838 711165 671659 2026-09-05T14:03:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711165 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = روحزن | author = [[رحمٰن عباس]] | country = [[بھارت]] | language = [[اردو]] | published = ۲۰۱۶ }} '''روحزن''' [[رحمٰن عباس]] دا چوتھا ناول اے۔ اس ناول لئی اس نے ۲۰۱۸ وچ بھارت دا اعلیٰ ترین ساہتی انعام ''[[ساہت اکادمی انعام|ساہت اکادمی انعام]]'' حاصل کیتا۔<ref name="siasat">{{Cite web|url=https://www.siasat.com/news/sahitya-akademi-announces-2018-awards-24-languages-rahman-abbas-bags-urdu-award-1442303/|title=Sahitya Akademi announces 2018 awards in 24 languages, Rahman Abbas bags Urdu award &#124; The Siasat Daily – Archive|date=6 دسمبر 2018|website=siasat.com|access-date=15 جون 2020}}</ref><ref name="thehindu">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/city-writer-wins-sahitya-akademi-award/article25674967.ece|title=Mumbai-based writer Rahman Abbas wins Sahitya Akademi Award|date=2018-12-06|website=The Hindu|issn=0971-751X|access-date=15 جون 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epaperlokmat.in/sub-editions/Hello+Mumbai/2017-11-04/4#Article/LOK_HMUM_20171104_4_8/522px/|title=Lokmat ePaper: Marathi News Paper – Online English, Hindi & Marathi Paper – Daily News ePaper- Today's News Papers - लोकमत वृत्तपत्रे|website=epaperlokmat.in|access-date=4 جنوری 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholarsimpact.com/urdu/?p=3553|title=رحمن عباس کے ناول 'روحزن' کو ریاستی اکیڈمی کا انعام - Scholars Impact News|website=Scholarsimpact.com|access-date=4 جنوری 2018|archive-date=2018-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707201537/http://www.scholarsimpact.com/urdu/?p=3553|dead-url=yes}}</ref> ارشیا اشاعتاں، دلی ولوں ۲۰۱۶ وچ شائع اس ناول نوں۱۴ فروری ۲۰۱۶ نوں [[جشن-اے-ریختہ]]، [[دلی]] وکھے لانچ کیتا گیا۔ ادوں توں، روحزن بھارت، پاکستان، مدھ مشرق، کینیڈا، سوٹزرلینڈ اتے جرمنی وچ مکمل طور اُتے چرچہ وچ رہا اے۔<ref name="cafedissensusblog">{{Cite web|url=https://cafedissensusblog.com/2018/05/10/rahman-abbas-rohzin-first-urdu-novel-to-be-discussed-in-germany/|title=Rahman Abbas' 'Rohzin': First Urdu novel to be discussed in Germany &#124; Cafe Dissensus Everyday|date=10 مئی 2018|website=cafedissensusblog.com|access-date=15 جون 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thebookreviewindia.org/the-city-as-protagonist/|title=The City as Protagonist}}</ref><ref name="uni-heidelberg">{{Cite web|url=https://www.sai.uni-heidelberg.de/nsp/aktuelles_en.php?start_from=10&ucat=&archive=&subaction=&id=&|title=South Asia Institute – Modern South Asian Languages and Literatures – News and Events|website=sai.uni-heidelberg.de|access-date=15 جون 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://dailysalar.com/news/12413/page2/|title=علمی اورادبی سرگرمیوں کے حوالے سے شعبۂ اردو ممبئی یونیورسٹی کی فعالیت لائق ستائش : پروفیسر اعجاز|website=Dailysalar.com|access-date=4 جنوری 2018|archive-date=2022-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007161804/http://dailysalar.com/news/12413/page2/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dunyapakistan.com/76524/|title=امن و محبت کے غیر رسمی سفیر - Dunya Pakistan|date=18 اپریل 2016|website=Dunyapakistan.com|access-date=4 جنوری 2018|archive-date=2017-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926054907/http://www.dunyapakistan.com/76524/|dead-url=yes}}</ref><ref name="jang.com.pk">{{Cite web|url=https://jang.com.pk/latest/76318-rohzin-story-of-unnamed-relations|title='روحزن'… بے نام رشتوں کی کہانی|website=Jang.com.pk|access-date=4 جنوری 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://thebookreviewindia.org/the-city-as-protagonist/|title=The City As Protagonist|website=Thebookreviewindia.org|access-date=4 جنوری 2018}}</ref> لکھاری اوہناں بچیاں دے نفسیات صدمے نوں درساؤن لئی شبد- 'روحزن' نوں ورتدا اے جو اپنے ماپیاں دے یعقین گھات جاں اوہناں نوں کسے ہور نال سوندے ہوئے دیکھدے ہن۔<ref>{{Cite web|url=https://kitaab.org/2018/02/08/book-review-rohzin-by-rahman-abbas/|title=Book Review: Rohzin by Rahman Abbas|date=8 فروری 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thebookreviewindia.org/the-city-as-protagonist/|title=The City as Protagonist}}</ref> گلوبل ساؤتھ وچ نقاد روحزن نوں اردو ساہت وچ اکّ ساہتی میل پتھر سمجھدے ہن۔<ref>{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/2022/08/13/defying-boundaries-with-rohzin/|title=Defying Boundaries with Rohzin|date=13 اگست 2022}}</ref> == انگریزی ترجمہ == پینگئن رینڈم ہاؤس نے مئی ۲۰۲۲ وچ روحزن نوں انگریزی وچ شائع کیتا<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/books/reviewrohzin-by-rahman-abbas-101659700043898.html|title=Review: Rohzin by Rahman Abbas|date=5 اگست 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/rohzin-by-rahman-abbas-translated-by-sabika-abbas-naqvi-reviewed-by-annie-zaidi/article65438723.ece|title=In Sahitya Akademi winner Rahman Abbas' 'Rohzin' Mumbai is a protean beast says Annie Zaidi|last=Zaidi|first=Annie|date=25 مئی 2022|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/sahitya-akademi-winning-urdu-novel-rohzin-to-release-in-english-in-may/articleshow/91255653.cms|title=Sahitya Akademi winning Urdu novel 'Rohzin' to release in English in May – Times of India|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/english-translation-of-sahitya-akademi-winner-rohzin-to-release-next-month/930402/|title=English translation of Sahitya Akademi winner 'Rohzin' to release next month|date=25 اپریل 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news9live.com/art-culture/books/rohzin-with-gift-of-english-translation-rahman-abbas-novel-could-turn-wheels-of-urdu-literature-179300|title=Rohzin: With gift of English translation, Rahman Abbas' novel could turn wheels of Urdu literature|date=29 جون 2022}}</ref> اتے اسنوں جے۔سی۔بی۔ انعام لئی سوچیبدھ کیتا گیا اے، جو کہ بھارت دا سبھ توں امیر ساہتی انعام اے۔<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/books-and-literature/the-jcb-prize-for-literature-announces-2022s-longlist-of-10-incredible-books-8128473/|title=JCB Prize for Literature announces 2022's longlist of 10 'incredible' books|date=3 ستمبر 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/article/1031939/jcb-prize-for-literature-2022-six-translations-two-from-urdu-feature-in-the-longlist-of-10-novels|title=JCB Prize for Literature 2022: Six translations (Two from Urdu) feature in the longlist of 10 novels}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mediabrief.com/2022-jcb-prize-for-literature-unveils-longlist-for-fifth-edition/|title=2022 JCB Prize for Literature unveils longlist for fifth edition|date=5 ستمبر 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thenewpublishingstandard.com/2022/09/04/india-jcb-prize-for-literature-announces-2022s-longlist/|title=India – JCB Prize for Literature announces 2022's longlist|date=4 ستمبر 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/news/2022/09/05/longlist-jcb-prize-literature-2022-announced.html|title=Longlist of JCB Prize for Literature 2022 announced}}</ref><ref>https://www.thejcbprize.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928191004/https://www.thejcbprize.org/ |date=2022-09-28 }}</ref> ڈیکینہیرلڈ لکھدا اے کہ روحزن اجوکے ویلے دے سبھ توں پریشان کرن والے ناولاں وچوں اکّ اے، جسدا پڑھنا پاٹھک نوں کئی دناں لئی پریشان کر چھڈدا اے۔<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/sunday-herald/sunday-herald-books/a-disquieting-look-at-desire-1145681.html|title=A disquieting look at desire|date=18 ستمبر 2022}}</ref> == مختصر == دو مکھ پاتر اسرار اتے حنا ہن۔ کہانی ممبئی بیسڈ اے۔ ناول ادوں شروع ہندا اے جدوں شہر ڈبّ جاندا اے اتے اوہ دن اسرار اتے حنا دی زندگی دا آخری دن ہندا اے۔ پھلیشبیک اکّ کہانی دسدی اے جو اساطیر، دنتکہانی، دھرم، جادو حقیقت پسندیت، لنگکتا، سنویدنا، پیار اتے وفاداری نال متعلق اے۔ کسے وی قسم دیاں پرمپراواں دی بہتی چنتا توں بناں ہم عصر جیونسٹائل اُتے سوال اٹھاؤن دے معنےآں وچ ایہہ کتاب اصل وچ جدید اے۔<ref name="jang.com.pk"/><ref>{{Cite web|url=http://www.rawal.tv/show.php?show=password|title=Password – Rawal TV|website=Rawal.tv|access-date=4 جنوری 2018|archive-date=2018-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128182551/http://rawal.tv/show.php?show=password|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tns.thenews.com.pk/writing-fiction-avoid-politics/#۔WPj2NkWGPIU|title=In writing fiction…you cannot avoid politics|website=TNS – The News on Sunday|access-date=4 جنوری 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dandc.eu/en/article/rahman-abbas-novel-rohzin-love-story-portrays-modern-muslim-life-multi-cultural|title=Rahman Abbas' novel Rohzin is a love story that portrays modern Muslim life in multi-cultural}}</ref> == رسیپشن == بہت سارے مفکر اتے ساہتی نقاد ''روحزن'' نوں پچھلے کجھ دہاکیاں وچ [[اردو]] وچ لکھیا سبھ توں سندر اتے تعمیری ناول مندے ہن۔<ref>{{Cite web|url=http://theindianawaaz.com/rohzin-a-monologue-to-soul/|title=Rohzin: A monologue to soul – The Indian Awaaz|date=23 مئی 2016|website=theindianawaaz.com|access-date=4 جنوری 2018|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216192544/http://theindianawaaz.com/rohzin-a-monologue-to-soul/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.jankipul.com/2017/05/lalita-dasgupta-comments-on-rohzin.html|title=रोहज़िन : मुंबई और यथार्थ की कहानी - जानकी पुल - A Bridge of World's Literature.|date=19 مئی 2017|website=Jankipul.com|access-date=4 جنوری 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.jankipul.com/2017/03/rohzin-latest-novel-of-rahman-abbas.html/|title=ऐसा नॉवेल، जिसे पढ़ने के लिए उर्दू सीखी जा सकती है - जानकी पुल - A Bridge of World's Literature.|date=19 مارچ 2017|website=Jankipul.com|access-date=4 جنوری 2018}}</ref> نقاد اتے [[ساہت اکادمی]] (نویں دلی) دے سابقہ پردھان پروفیسر [[گوپی چند نارنگ]] نے کیہا کہ ''روحزن'' اردو فکشن دے اتہاس وچ اکّ اہم موڑ اے۔<ref>{{Cite web|url=https://thefederal.com/features/bombay-is-the-cultural-and-psychic-cradle-of-my-characters-rahman-abbas/|title=Bombay is the cultural and psychic cradle of my characters: Rahman Abbas|date=5 ستمبر 2022}}</ref> ساہت اکادمی انعام جیتو ساہتی نقاد نظام صدیقی نے کیہا اے کہ ''روحزن'' جنا وڈا ناول ۲۱ویں صدی دے دوجے دہاکے وچ اردو وچ نہیں آیا۔<ref>{{Cite web|url=http://www.urdunewsexpress.com/|title=اردو نیور اکسپریس|website=Urdunewsexpress.com|access-date=4 جنوری 2018|archive-date=2018-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117114245/http://urdunewsexpress.com/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.frontline.in/the-nation/writers-and-thinkers-should-speak-up/article8409048.ece|title='Writers and thinkers should speak up'|date=30 مارچ 2016|website=Frontline.in|access-date=4 جنوری 2018}}</ref> ۲۰۱۷ وچ ہندو لٹریری فار لائیف فیسٹیول نے ''روحزن'' اُتے اکّ سیشن دی میزبانی کیتی، جتھے نقاد، شیپھے قدوئی نے لکھاری نال ناول بارے چرچہ کیتی۔ سیمانچل لٹریری فیسٹیول، ٹی۔آئی۔ایس۔ایس۔ اتے دیہرادون لٹریچر فیسٹیول نے لکھاری نوں ناول نوں پڑھن لئی سدا دتا۔ ۲۰۱۶ وچ، راول ٹیوی، کینیڈا دے اردو ٹیلیویژن نیٹورک نے اس ناول اتے اکّ گھنٹے دی بحث دا نشریاتی کیتا، جس وچ بھارت اتے پاکستان دے نقاداں نے حصہ لیا۔<ref name="kitaab">{{Cite web|url=https://kitaab.org/2018/05/12/rohzin-first-urdu-novel-to-be-discussed-across-cities-in-germany/|title=Rohzin: First Urdu novel to be discussed in Germany|date=12 مئی 2018|website=kitaab|access-date=15 جون 2020}}</ref> ''روحزن'' نے جرمن بولی سائنسدان اتے اردو مترجم، المتھ ڈیگینر دا دھیان کھچیا، جس نے اس دا جرمن سرلیکھ "ڈائی سٹیڈٹ، داس میر، ڈائی لیبے" (شہر، سمندر اتے پیار) ماتحت دروپدی ورلاگ لئی ترجمہ کیتا۔ ترجمہ شدہ اڈیشن فروری ۲۰۱۸ وچ سوٹزرلینڈ وچ لانچ کیتا گیا سی۔<ref name="lokalezeitung">{{Cite web|url=https://www.lokalezeitung.de/2018/05/12/die-stadt-das-meer-die-liebe/|title=Die Stadt, das Meer, die Liebe|date=12 مئی 2018|website=lokalezeitung.de|access-date=15 جون 2020|archive-date=2022-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007161805/https://www.lokalezeitung.de/2018/05/12/die-stadt-das-meer-die-liebe/|dead-url=yes}}</ref><ref name="kulturzueri">{{Cite web|url=https://www.kulturzueri.ch/kulturdatenbank-zurich/veranstaltungen/41769-10878-die_stadt-das_meer-die_liebe-rahman_abbas_grosser_mumbai-roman/|title=Die Stadt, das Meer, die Liebe – Rahman Abbas' grosser Mumbai-Roman &#124; Literaturhaus Zürich &#124; Literatur|website=kulturzueri.ch|access-date=15 جون 2020}}</ref> رحمٰن عباس نوں ۲۳ مارچ توں ۱۵ جون ۲۰۱۸ تک ساہتی دورے لئی جرمنی بلایا گیا سی۔ روحزن دیاں ریڈنگاں ساؤتھ ایشیئن انسٹیچیوٹ (ہائیڈلبرگ یونیورسٹی)، بون یونیورسٹی، ایو۔ اکیڈمی (ولگسٹ)، بھارتی کونسلیٹ (پھرینکپھرٹ)، کیفے ماؤسکلک، ٹش ہوچسٹ، پاکبن (پھرینکپھرٹ)، لوکلیزیتنگ، گونسینہائیم (مینز)، پھلزر ہوپھ شونو (بیئی، ہائیڈلبرگ)، بکلمین فیملی (ہائیڈلبرگ) اتے ہور تھاواں وچ کیتیاں گئیاں۔<ref name="kitaab2">{{Cite web|url=https://kitaab.org/2018/07/03/rohzin-an-urdu-novel-has-attracted-readers-in-the-west/|title=Rohzin in Germany – The Urdu novel that has attracted readers in the West|date=3 جولائی 2018|website=kitaab|access-date=15 جون 2020}}</ref> == حوالے == {{حوالے|30em}} == ببلیؤگراXی == * روحزن پہلا ایڈیشن ۲۰۱۶ {{ISBN|9789383322503}} پبلیکیشن نویں دلی ولوں شائع کیتا گیا اے۔ [[گٹھ:اردو ناول]] [[گٹھ:بھارتی ساہت]] 76n2d3yacwirqfvdgveqkxo2jq7li0k 0 125176 711180 631363 2026-09-06T04:11:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711180 wikitext text/x-wiki {{معلومات-عمارت}}{{Infobox protected area |name=ملٹری سروس وچ سواݨیاں د‏‏ی امریک‏‏ی يادگار |photo=Womeninmilservicememor-large.jpg |photo_alt=A neoclassical exedra with central apse, inlaid with red granite |photo_width=280 |map=United States Washington, D.C. |map_width=220 |map_caption=ملٹری سروس وچ سواݨیاں د‏‏ی امریک‏‏ی يادگار دا محل وقوع |location=[[آرلنگٹن، ورجینیا]]، United States |nearest_city= |coordinates={{coords|38|52|50|N|77|4|00|W|display=inline, title}}|area_acre=4.2 |established=اکتوبر 17, 1997 |visitation_num=200,000<ref name=servedtoo>{{cite news|last=Barakat|first=Michael|title=Women served too: Va. memorial to female vets marks 20th anniversary|work=Associated Press|date=اکتوبر 20, 2017|access-date=اکتوبر 23, 2017|url=https://wtop.com/virginia/2017/10/women-served-too-memorial-to-female-vets-marks-anniversary/slide/1/|accessdate=2023-06-18|archivedate=2023-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230612064804/https://wtop.com/virginia/2017/10/women-served-too-memorial-to-female-vets-marks-anniversary/slide/1/}}</ref> |visitation_year=2016 |governing_body=[[National Park Service]] |website={{URL|https://www.womensmemorial.org/}}{{Infobox NRHP |name=ملٹری سروس وچ سواݨیاں د‏‏ی امریک‏‏ی يادگار |embed=yes |nrhp_type=hd|nocat=yes |architect=[[Weiss/Manfredi]] |architecture= |added=نومبر 13, 1982 |area_acre= |refnum=95000605<ref name="nris">{{NRISref|version=2010a}}</ref> }}}} '''ملٹری سروس وچ سواݨیاں د‏‏ی امریک‏‏ی يادگار''' ([[لاطینی لپی|لاطینی]]: Women in Military Service for America Memorial) [[ریاست ہائے متحدہ]] دا اک [[يادگار]] جو [[آرلنگٹن، ورجینیا]] وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Women_in_Military_Service_for_America_Memorial&redirect=no&oldid=1129860609 |title =Women in Military Service for America Memorial|date =}}</ref> == ہور ویکھو == * [[ریاست ہائے متحدہ]] * [[ریاست ہائے متحدہ دے شہراں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} {{واشنگٹن ڈی سی دے اہ‏م تھ‏‏انو‏اں}} {{متعدد ابواب|ریاست ہائے متحدہ|جغرافیہ}} {{متعدد سانچے|ریاست ہائے متحدہ-نامکمل|ریاست ہائے متحدہ-جغرافیہ-نامکمل}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ سواݨیاں دے عجائب گھر]] [[گٹھ:ورجینیا وچ یادگاراں]] [[گٹھ:1997ء وچ مکمل ہوݨ والی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:جارج واشنگٹن میموریل پارک وے]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی افواج وچ سواݨیاں]] [[گٹھ:سواݨیاں د‏‏یاں یادگاراں]] [[گٹھ:ورجینیا وچ 1997ء دیاں تاسیساں]] lgrfhnte9xst6kb9iqxq7h84u2z7s45 0 140058 711183 686799 2026-09-06T08:00:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711183 wikitext text/x-wiki {{Infobox short story <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] --> | name = ٹوبھا ٹیک سنگھ | image = <!-- include the [[File:]] and size --> | caption = | title_orig = | translator = | author = [[سعادت حسن منٹو]] | country = [[پاکستان]] | language = [[اردو]] | series = | genre = [[طنز]] | published_in = | publication_type = | publisher = | media_type = | pub_date = [[1955ء]] | english_pub_date = | preceded_by = | followed_by = }} '''ٹوبھا ٹیک سنگھ''' ([[انگریزی زبان|انگریزی]]: Toba Tek Singh) پاکستانی کہاݨی کار [[سعادت حسن منٹو]] دی لِکھی ہوئی اک [[نِکی کہاݨی]] ([[افسانہ]]) اے، [[1955ء]] وچ ایہدی اشاعت ہوئی۔ ایہدے وچ [[لاہور]] د‏‏ے اک پاگل خانے وچ مقِیم پاگلاں دا احاطہ کِیتا گیا اے، جیہناں وِچو‏ں کچھ نُو‏‏ں 1947ء د‏‏ی وَن٘ڈ توں مگروں [[پاکستان]] توں بعد بھارت منتقل کِیتا جاݨا سی۔ کولمبیا یونیورسٹی وچ اردو ادب دے اک سکالر دے زیر اہتمام اک ذا‏تی مضمُون دے مطابق، "ایہ کہاݨی اک "طاقتور [[طنز]] اے تے ایہدے ناݪ ناݪ اوہناں سیاسّی عملاں تے طرز عمل اُتے وی اک تلخ الزام اے جیہنے خِطے دی وَن٘ڈ نو‏‏ں جنم دِتا۔"<ref>[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/tobateksingh/storynotes.html Toba Tek Singh – About the story] – ''columbia.edu'' (Columbia University). Retrieved 2 June 2021.</ref> == پلاٹ == ایہ کہاݨی 1947ء د‏‏ی وَن٘ڈ دے دو یا تن سال بَعد دا تناظر پیش کرد‏‏ی اے، جَد پاکستان تے بھارت د‏‏ِیاں حکُومتاں نے دوواں دیسّاں دے پاگل خانیاں وچ موجُود پاگلاں دے مذہب دی بنیاد اُتے تبادلے دا فَیصلہ کِیتا۔ ایہ کہاݨی [[لاہور]] دے پاگل خانے وچ رہن٘دے اک پاگل سکھ، بِشن سنگھ دے گرد کُعھمدی اے، جیہڑا [[ٹوبھا ٹیک سنگھ]] دا رہݨ آݪا ا‏‏ے۔ بِشن سنگھ نُوں بھارت بھیجّݨ واسطے بھارتی اہلکاراں دے حوالے کر دِتا جان٘دا اے پَر بِشن سنگھ بھارت جاݨ توں انکار کر دیندا اے کیون٘کہ اوہدا شہر [[ٹوبھا ٹیک سنگھ]] پاکستان وچ ہُندا اے۔ سپاہی، بِشن سنگھ نوں کِھچ کے بھارت وَل لَے کے جان٘دے نیں پَر بشن سنگھ دوناں دیسّاں دے وچکار لگّی ہوئی خاردار باڑ دِیاں تاراں نُوں پَھڑ کے اوس تھاں اُتے جَم جان٘دا اے جیہڑا نہ پاکستان دا حِصّہ اے تے نہ بھارت دا۔<ref>{{cite journal |author=سعادت حسن منٹو |author-link=سعادت حسن منٹو|others=Frances W. Pritchett (trans.) |year=2006 |title=Toba Tek Singh |journal=Pakistani Literature |volume=11 |issue=2 |page=83 |location=Islamabad |publisher=The Pakistan Academy of Letters |editor1-first=Iftikhar |editor1-last=Arif |editor2-first=Mohammad Anwar |editor2-last=Khan |editor3-first=Khurram Khiraam |editor3-last=Siddiqui}} (Translation available on-line on [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/tobateksingh/translation.html Pritchett's website])</ref> == بِشن سنگھ دی بڑبڑاہٹ == کہاݨی وچ جدو‏ں وی بِشن سنگھ نُو‏‏ں غُصّہ آؤن٘دا اے تاں اوہ چِیکدے ہوئے [[پنجابی زبان|پنجابی]]، [[اردو]] تے [[انگریزی زبان|انگریزی]] د‏‏ی آمیزش ناݪ بے معنی جُملہ ''"اُپڑ دی گُڑ گُڑ دی انیکس دی بے دھیانّاں دی مُون٘گ دی داݪ آف دی پاکستان اینڈ ہندوستان آف دی دُر فِٹے مُون٘ہ"'' بولدا اے۔ == اڈاپٹیشنز == اِس کہاݨی اُتے مبنی اک پاکستانی فِلم 2005ء وچ عافیہ نتھانیئل نے بݨائی سی۔<ref>{{IMDb title|0486495|Toba Tek Singh}}</ref> 2006ء وچ [[سرمد صہبائی]] نے ایہدے اُتے ٹوبھا ٹیک سنگھ دے نام ناݪ اک ٹی وی ڈراما بݨایا، جیہڑا 3 دسمبر، 2006ء نوں [[پاکستان ٹیلی ویژن]] اُتے نشر ہویا۔ اِس کہاݨی اُتے ٹوبھا ٹیک سنگھ دے نام ناݪ اک بھارتی فِلم 2018ء وچ ریلِیز ہوئی، جیہد‏‏ی ہدایت کاری کیتن مہت‏ا نے کِیتی سی۔<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/books/mottled-dawn-by-saadat-hasan-manto-the-absurdity-of-violence/article30460265.ece |author=Sudipta Datta|title='Mottled Dawn' by Saadat Hasan Manto: The absurdity of violence|date=4 January 2020|newspaper=The Hindu (newspaper)|access-date=3 June 2021}}</ref> == مقبُول کلچر وچ == تقسِیم د‏‏ی سٹھوِیں سالگِرہ اُتے پاکستانی تھیٹر گروپ [[اجوکا تھیٹر]] نے ڈرامیاں تے پرفارمنس د‏‏ی اک سِیرِیز دے اک حِصّے دے طَور تے بھارت وچ اک ڈرامے د‏‏ی اڈاپٹیشن دا مظاہرہ کِیتا۔<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/sutradhar-will-present-sadat-hasan-mantos-siyaah-haashiye/article32334900.ece |title=Manto's musings on Partition| date=13 August 2020| newspaper=The Hindu (newspaper)|author=Sangeetha Devi Dundoo|accessdate=3 June 2021}}</ref> 2017ء وچ ناٹک امریکا دے سَبھ تو‏ں وڈے بھارتی تھیٹر نے ٹوبھا ٹیک سنگھ دی کہاݨی اُتے مبنی اک عظیم الشان موسِیقی دا سٹیج<ref>https://www.naatak.org/portfolio/toba-tek-singh-2017/ Toba Tek Singh (stage show)</ref> کِیتا۔ ووڈ سائیڈ تھیٹر وچ سٹیج کیتا گیا، جیہدے وچ اصل موسِیقی آر ایس وی سکُول آف میوزک د‏‏ی ناچیکیتا یکندی نے ترتِیب دِتی سی تے ڈانس د‏‏ی کوریوگرافی شائرا بھان تے ڈانس آئیڈینٹِٹی د‏‏ی سنیگدھا سنگھ نے کِیتی سی۔<ref>{{cite web|url=http://danceidentity.com/ |title=Discover the dancer in YOU! |publisher=Dance Identity |date= |accessdate=2023-06-26}}</ref> میوزک سوجیت صراف نے لِکھیا تے ڈائریکٹ کِیتا سی۔ 2018ء وچ برِٹش براڈکاسٹنگ کارپوریشن نے ہومر تے ورجینیا وولف وَرگے مصنّفاں دے کم دے ناݪ ناݪ دُنِیا دِیاں 100 متاثر کُن کہاݨِیاں وچ ٹوبھا ٹیک سنگھ دا نام وی شامل کِیتا۔ 2018ء د‏‏ی منٹو دی سوانح حیات اُتے مبنی بھارتی فِلم "[[منٹو (2018ء فلم)|منٹو]]" وچ ٹوبھا ٹیک سنگھ دے مرکزی کردار دی مقبُولیت نُوں دکھایا گیا۔ ایہ منٹو دِیاں پنج نِکیاں کہاݨِیاں وِچو‏ں اک اے جو فِلم وچ دکھائِیاں گئیاں نیں۔<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-look-who-s-playing-nawazuddin-siddiqui-s-friend-in-manto-2334317|title=Look who's playing Nawazuddin Siddiqui's friend in Manto|work=[[Daily News and Analysis|DNA]]|date=25 February 2017|accessdate= 2 June 2021}}</ref> 2020ء وچ برطانوی پاکستانی ریپر رض احمد نے اپݨے البم A Long Goodbye اُتے "ٹوبھا ٹیک سنگھ" دے عنوان ناݪ اک گاݨا جاری کِیتا، تے اوہناں د‏‏ی ڈراما فِلم "موگل موگلی" وچ ٹوبھا ٹیک سنگھ دا کردار تے متعدّد حوالے موجُود نیں۔ == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20050306091758/http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00urdu/tobateksingh/translation.html Frances W Pritchett's 2005 English translation] * [http://www.sacw.net/partition/tobateksingh.html An English translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608112120/http://www.sacw.net/partition/tobateksingh.html |date=2017-06-08 }} * [http://www.lehigh.edu/~amsp/2006/07/saadat-hasan-mantos-letters-to-uncle.html A review of Saadat Hasan Manto's stories] == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:نِکیاں کہاݨیاں]] [[گٹھ:پنجابی ادب]] [[گٹھ:پاکستانی ادب]] [[گٹھ:سعادت حسن منٹو]] 58jjlxksj1j1hgdkp046qcy6nlpzu6u