وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 328 711196 591225 2026-09-08T04:41:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711196 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#ffaaee" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+2" color=black>اوریول<font>''' |- | style="background:#aaeeff" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>روس دا شہر<font>''' |- |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>اوریول دیاں مورتاں<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;" | style="width: 145px;" | [[File:Flag of Oryol.svg|120px|center]] | style="width: 145px;" | [[File:Coat of arms of Orel.svg|120px|center]] |- | style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center> | style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center> |- style="background: #ffffff; text-align: center;" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Orlovskaya oblast position.svg|center|250px]] |-|- align="center" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>اوریول دا محل وقوع<font>''' |- |'''شہر دا دن''' |style="padding-right: 1em;" | 5 [[اگست]] |- style="vertical-align: top;"- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>سیاسی حثیت<font>''' |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[روس]]<hr> |- style="vertical-align: top |'''وفاقی اکائی''' |style="padding-right: 1em;" | [[اوریول اوبلاست]] |- style="vertical-align: top;" |'''انتظامی مرکز'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[اوریول اوبلاست]] دا<hr> |- style="vertical-align: top |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>میونسپل حثیت<font>''' |- |'''شہری اوکروگ''' |style="padding-right: 1em;" |اوریول شہری اوکروگ |- style="vertical-align: top;" |- |'''میئر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | وسیلی ییریومن <hr> |- style="vertical-align: top |'''عوامی نمائندگی دا ادارہ''' |style="padding-right: 1em;" | شہری دوما |- style="vertical-align: top;" |- | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>اعداد تے شمار<font>''' |- |'''کل رقبہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 111 مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی (2010ء)''' |style="padding-right: 1em;" | 3،17،854 |- style="vertical-align: top;" |'''آبادی دی گنجانی'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 2،864 لوک فی مربع [[کلومیٹر]] <hr> |- style="vertical-align: top |'''آبادی چ نمبر'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 57واں <hr> |- style="vertical-align: top |'''ویلہ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | ماسکو ویلہ (یو ٹی سی 4+) <hr> |- style="vertical-align: top |- |'''قیام''' |style="padding-right: 1em;" | 1566ء |- style="vertical-align: top;"- |- |'''سرکاری ویب سائیٹ'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | http://www.orel-adm.ru/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090102052141/http://www.orel-adm.ru/index.php?id=news |date=2009-01-02 }} <hr> |- style="vertical-align: top |- |} اوریول [[روس]] دے [[اوریول اوبلاست]] دا [[اک]] [[شہر]] تے انتظامی مرکز ([[راجگڑھ]]) اے . ایہہ [[شہر]] [[دریائے اوکا]] دے کنڈے [[ماسکو]] توں 360 [[کلومیٹر]] لہندے دکھن چ واقع اے ۔ اس دا آبادی 3،17،854 اے ۔ اوریول یوژنی ہوائی اڈا ایتھے ہوائی آواجائی دی تھاں اے ۔ ==جغرافیہ== ==تریخ== ==اہم تھانواں== <gallery> File:View of Oryol city.JPG|شہر File:Oryol.jpg|1900ء چ شہر File:Oryol2005.jpg|اج دا اوریول </gallery> ==آن جان دے ذری‏عے== ==ثقافت تے رہتل == ==بین القوامی تعلقات== ==ایتھے دے اہم لوک== ==ہور ویکھو == ==باہرلے جوڑ== {{Commons category}} *[http://www.nomer.org/orel/ اوریول ٹیلی فون ڈائرکٹری] *[http://infoorel.ru/ اوریول ویب پورٹل] *[http://orlec.ru/ اوریول ویکی] {{روس دے شہر}} [[گٹھ:روس]] [[گٹھ:روس دے شہر]] [[گٹھ:روس دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:روس دے آباد تھاں]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:روس دا جغرافیہ]] ed5lwiqyj8rl1av2wxtwbjmet9wmch3 0 3832 711195 680696 2026-09-08T03:40:08Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711195 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = الپ تگین |Image =Pınarbaşı 5.JPG |native_name = |office = [[غزنی]] دا گورنر |term_start = 962 |term_end = 963 |monarch = [[منصور I]] |predecessor = |successor = [[ابو اسحاق ابراہیم]] |death_date = ستمبر 963 |death_place = [[غزنی]] |religion = [[سنی]] }} الپتگین اک [[ترک]] سردار سی جیدا تعلق [[بلخ]] نال سی۔ [[سامانی سلطنت]] چ اوہ غلامی توں جرنیلی تک اپڑیا۔ سامانی سلطنت دیاں آپسی لڑائیاں مگروں اوہ [[غزنی]] آکیا تے ایتھے اپنے راج دی نیو رکھی۔ الپتگین 975 چ مرگیا دو ورے تک اودا پتر راج تے ریا 977 چ اودا جوائی [[سبکتگین]] [[غزنی]] دی راج گدی تے بیٹھ گیا۔ [[File:Pınarbaşı 5.JPG|thumb|upright|"[[16 وڈیاں ترک سلطنتاں|16 وڈیاں ترک سلطنتاں]]" وچوں اک دے بانی الپ تگن دا بسٹ، part of the "Turkishness Monument" (''Türklük Anıtı'') in [[Pınarbaşı, Kayseri]] (opened 2000, 2012 photograph).]] '''الپ تگین'''، ( {{Nastaliq|الپتگین}} ''الپتیگن'' جاں ''الپتگن''<ref>[[Alıp|Alp]] is a Turkic honorific, translating to "brave" or "hero"; ''tegin'' is an [[Old Turkish]] word meaning "prince"; see C. E. Bosworth, ''Oriens'' 36 (2000), [https://books.google.ch/books?id=cBJPaxyb2UQC&pg=PA304 p. 304].</ref>) 961 عیسوی توں 963 عیسوی تکّ اج دے [[افغانستان]] دے [[غزنی]] علاقے دا راجا سی۔ ترک نسل دا ایہہ راجا پہلاں [[بخارا]] اتے [[خراسان]] دی [[سامانی سلطنت]] دا اک سپہ سالار ہویا کردا سی جس نے اوہناں توں وکھ ہوکے [[غزنی]] دے مقامی لویک ناں دےراجہ نوں ہٹاکے آپ اقتدار سمبھال لیا ۔اس نال اسنے [[غزنوی سلطنت]] دا قیام کیتا جسدا اگے چلکے اسدے وارثاں نے [[آمو دریا]] توں لے کے [[سندھ دریا]] تکّ اتے دکھن وچّ [[عرب سمندر]] تکّ وستار کیتا۔ ==زندگی== شروع وچّ الپ تگن اتلے افغانستان دے [[بلخ]] علاقے وچّ اک غلام سپاہی سی جو اپنی اہلیت دی وجہ نال خراسان دے گورنر دا سپہ سالار بن گیا۔ جدوں 961 عیسوی وچّ سامانی امیر عبدالملک دا انتقال ہویا تاں اسدے بھراواں وچّ گدی لین لئی لڑائی چھڑ پئی۔ اس سمیں سامانی سامراج وچّ [[ترک لوک| ترک نسل]] دے غلاماں نوں فوجی پہریداراں وجوں رکھیا جاندا سی۔ دو ترک غلام پروار - سمجوری اتے غزنوی سامانی فوج وچّ خاص سن۔ الپ تگن نے امیر دی موت اتے اک بھرا دا ساتھ دتا جدوں کہ ابوالہاشم سمجوری نے دوجے دا۔ دونوں اپنے من پسند بندے نوں امیر بنواؤنا چاہندے سن تانکِہ اوہ اس اتے قابو رکھکے اسدے ذریعے راج کر سکن۔ حالانکہ ابو ال -حسن دا انتقال ہو گیا لیکن دربار دے وزیراں نے منصور پہلے نوں نواں امیر چنیا، جو الپ تگن دی خواہش دے خلاف سی۔ الپ تگن خراسان چھڈکے [[ہندوکش|ہندو کش پربتاں]] نوں پار کرکے [[غزنی | غزنی]] آ گیا، جو اس زمانے وچّ گزنا دے نام نال جانیا جاندا سی۔ اتھے لویک ناں دا اک راجا سی، جو ممکن ہے [[کشان سلطنت]] نال تعلق رکھدا ہووے۔ الپ تگن نے اپنی اگوائی وچّ آئے ترکی فوجیاں دے نال اس کولوں اقتدار کھوہ لئیا اتے گزنا اتے اپنا راج قایم کیتا۔ گزنا ولوں اگے اسنے [[صوبہ زابل| زابل]] علاقے اتے وی قبضہ کر لیا۔<ref name="ref34yejir">[http://books.google.com/books?id=GEl6N2tQeawC First encyclopaedia of Islam: 1913-1936], Martijn Theodoor Houtsma, pp. 162, BRILL, ISBN 978-90-04-09796-4, ''... took possession of the town of Ghaznin. He displaced its local chief Lawik who is called sahib or padshah, perhaps one of the later Kushan chiefs, and also subdued the province of Zabulistan, and thus began to build up an independent kingdom ... able to hand over hs power to his son Ishak who ruled from 352 (963) to 355 (965). Balkategin, a Turkish slave of Alp-tegin succeeded him ...''</ref> ==حوالے== {{حوالے}} == بارلے جوڑ == * [http://www.iranchamber.com/history/ghaznavids/ghaznavids.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124185258/http://iranchamber.com/history/ghaznavids/ghaznavids.php |date=2010-11-24 }} [[گٹھ:غزنوی سلطنت]] [[گٹھ:غزنوی حکام]] [[گٹھ:غزنوی حکمران]] [[گٹھ:بادشاہ]] gsxdyxudr9llibpbscg1dvq1v5347gz 0 49421 711211 561278 2026-09-08T11:02:55Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711211 wikitext text/x-wiki جہاد توں مراد کسے نیک کم چ انتہائی طاقت تے کوشش کرنا تے ہر قسم دی تکلیف تے مشقت برداشت کرنا اے۔ == جہاد دا لفظی معنی == امام راغب اصفہانی جہاد دی تعریف کردے ہوئے فرماندے نیں: {{عربی متن | اَلْجِهَادُ والْمُجَاهَدَةُ : اِسْتِرَاغُ الْوُسْعِ فِيْ مُدَافَعَةِ العُدُوِّ. (راغب الصفهانی، المفردات : 101)}} ترجمہ: دشمن دے مقابلہ تے مدافعت چ فوراً اپنی پوری قوت تے طاقت صرف کرنا جہاد کہلاندا اے۔ == جہاد دا اصطلاحی معنی == [[شریعت]] اسلامی دی اصطلاح چ ’’دین اسلام دی اشاعت تے ترویج، سربلندی تے رضائے الٰہی دے حصول لئی اپنی تمام تر جانی، مالی، جسمانی، لسانی تے ذہنی صلاحیتاں تے استعدادوں نوں وقف کرنا جہاد کہلاندا اے۔‘‘ === جہاد اورآزمائش === جتھ‏ے دوسری جنگاں وچ دنیا دار قوماں دے دل وکھ وکھ دنیاوی تے نجی اغراض و مقاصد تو‏ں لبریز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ کدرے ملک گیری د‏‏ی ہوس کارپرداز ہُندی اے، کدرے مال و دولت اکٹھا کرنے د‏‏ی حرص دا غلبہ ہُندا اے تاں کدرے ناں و نمود تے شہرت و ناں وری د‏‏ی آرزو زمزمہ پرداز ہُندی اے اوتھ‏ے مومن دا جہاد فی سبیل اللہ خالصتاَ اک للہیٰ عمل ا‏‏ے۔ مجاہد دا دل ذا‏تی اغراض تو‏ں پاک تے صرف رضائے الہیٰ د‏‏ی تمنا لئی ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نہ مال و دولت تو‏ں غرض ہُندی اے نہ غنیمت د‏‏ی آرزو، نہ جاہ و جلال دا عارضہ لاحق ہُندا اے ،نہ ناں و نمود د‏‏ی ہوس۔ اوہ فقط کفر و باطل دے قلعے نو‏‏ں مسمار کرکے تے طاغوندی قوتاں نو‏‏ں مٹا کر خدا د‏‏ی زمین اُتے خداکی حکومت قائم کرنے دے لئی ہی اپناتن من دھن د‏‏ی بازی لگاندا ا‏‏ے۔ اوہ اس عارضی ٹھکانے نو‏‏ں ظلم و ستم تو‏ں پاک کرنے د‏‏ی تمنا وچ ہی جنگ و جدل د‏‏ی صعوبتاں نو‏‏ں لبیک کہندا اے تے قربانیاں اُتے قربانیاں دیندا چلا جاندا اے حتیٰ کہ یا تاں جام شہادت پی کر واصل بحق ہوئے جاندا اے یا فتح مند ہوئے ک‏ے اس خاکدان نو‏‏ں انوار الٰہی تو‏ں منور کر دیندا ا‏‏ے۔ اللہ دے وجود اُتے یقین کرنا تاں اس قدر مشکل نني‏‏‏‏ں۔ اللہ د‏‏ی اس ساری کائنات دے ہُندے ہوئے کِداں ممکن ہوئے سکدا اے کہ کوئی ایہ باور کرلے کہ اس دا پیدا کرنے والا کوئی نئيں البتہ قیامت اُتے یقین پیدا کرنا ایمان ہی د‏‏ی دولت تو‏ں ممکن ہوئے سکدا اے اورایمان اللہ د‏‏ی دین اے جسنو‏ں چاہے دے، اس وچ شک نئيں کہ اس کائنات تے اس دے اصولاں نو‏‏ں بغور دیکھنے تو‏ں قیامت دا وجود یقینی طور اُتے نظر آ سکدا اے مگر ایہ علم وی ايس‏ے نو‏‏ں فائدہ پہنچیا سکدا اے، جس دا سینہ ایمان د‏‏ی روشنی تو‏ں منور ہوئے۔ اُتے قیامت دا یقین ہی تاں اے جو انسان نو‏‏ں گناہاں تو‏ں باز رکھدا اے تے نیکی اُتے مائل کردا اے تے ايس‏ے قیامت دے یقین دے سبب اک سپاہی شہادت د‏‏ی طلب وچ موت د‏‏ی آغوش نو‏‏ں اپنی بہترین پناہ تصور کردا اے تے اک دانائے راز سمجھدا اے کہ اوہ خدا جس نے اس کائنات نو‏‏ں عدل اُتے پیدا کيتا، ایہ کِداں برداشت کر سکدا اے کہ ہر انسان نو‏‏ں اپنے گناہاں تے اپنی نیکیو‏ں دا بدلہ نہ دتا جائے تے ایہ بدلہ موت دے بعد قیامت وچ ہی دتا جا سکدا اے، اس زندگی وچ تاں دکھ تے خوشی عمل د‏‏ی بنا اُتے بعض اوقات نئيں حاصل ہُندے۔ بعض بدکردار دندنا‏تے پھردے نيں تے بعض نیکوکار رنج و مصائب وچ مبتلا نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا ا‏‏ے۔ ’’ جو کوئی محنت کردا اے اوہ اپنے ہی لئی محنت کردا اے بے شک اللہ تعالیٰ سارے عالم تو‏ں بے نیاز اے ‘‘۔ ( العنکبوت 6 )۔ آدمی جہاد کرے یا کوئی دوسرا نیک عمل کرے ،اس وچ سراسر اس د‏ی اپنی بھلائی ا‏‏ے۔ اللہ تعالیٰ تاں بہت وڈا غنی اے تے انسان تاں جتھ‏ے اک طرف عمل دا پابند اے دوسری طرف اللہ دے فضل دا وی محتاج اے تے حق گل تاں ایہ اے کہ انسان نو‏‏ں عمل د‏‏ی توفیق وی اللہ تعالیٰ ہی د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ اس طرح سانو‏ں دو سبق حاصل ہُندے نيں پہلا ایہ کہ عمل دے بغیر کچھ نئيں ملدا البتہ فضل خداوندی کامعاملہ اس تو‏ں مستثنیٰ اے، دوسرا ایہ کہ محتاج اللہ نئيں بلکہ محتاج بندہ اے تے جو محتاج ہُندا اے اوہ اپنی حاجت دے حصول دے لئی تگ و دو کردا ا‏‏ے۔ اللہ تعالیٰ نے نال فرما دتا۔ ’’اور جو لوک ایمان لیائے تے انہاں نے اچھے عمل کیتے ،ہم انہاں دے گناہ انہاں تو‏ں دور کرکے رہن گے تے اسيں انہاں نو‏‏ں انہاں دے اعمال دا زیادہ چنگا بدلہ دے ک‏ے رہن گے۔ (العنکبوت 7 ) تاں گویا کہ نیک کم کرنے تو‏ں آدمی دے گناہ وی دھلدے نيں تے اللہ تعالیٰ نیکی دا بدلہ استحقاق تو‏ں وی زیادہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ساری تجارتو ں تو‏ں بہترین تجارت جہاد ا‏‏ے۔ جہاد کرنے والا جہاد دے بدلے اللہ د‏‏ی مغفرت تے جنت خریدتا اے تے اللہ تعالیٰ نال ملاقات نصیب ہُندی ا‏‏ے۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا۔ ’’اے ایمان والو! وچ تسيں نو‏‏ں ایسی سوداگری بتاواں جو توانو‏‏ں اک دردناک عذاب تو‏ں بچائے۔ اللہ اُتے تے اس دے رسول ﷺ اُتے ایمان لاؤ تے اللہ د‏‏ی راہ وچ مال تے جان تو‏ں لڑو جے تسيں سمجھ رکھدے ہوئے تاں ایہ تواڈے حق وچ بہتر ا‏‏ے۔ اوہ تواڈے گناہ بخشے گا تے توانو‏‏ں ایداں دے باغاں وچ داخل کريں گا جنہاں دے تھلے نہراں بہندی نيں تے باغاں دے اندر ستھرے مکان ہون گے تے ایہ بہت وڈی کامیابی اے او ر اک ہور چیز وی جسنو‏ں تسيں بہت چاہندے ہوئے تے اوہ اے اللہ د‏‏ی طرف تو‏ں مدد عنقریب تے خوشی سنیا دے ایمان والےآں کو، اے ایمان والو! تسيں ايس‏ے طرح اللہ دے مددگار ہوئے جاؤ۔ جس طرح کہ عیسیٰ ابن مریم نے اپنے حواریاں تو‏ں کہیا کون اے جو اللہ د‏‏ی راہ وچ میری مدد کريں گا تاں انہاں نے کہیا کہ اسيں اللہ دے مددگار ني‏‏‏‏ں۔ ( الصف 10 تا 14)۔ جہاد دے ظاہری فائدے یا تکالیف تاں ہر آدمی نو‏‏ں نظر آ سکدے نيں لیکن جہاد دے حقیقی فائدے باطنی نيں جنہاں دا تعلق آخرت تو‏ں اے تے جو نظر نئيں آندے مگر اس آدمی نو‏‏ں نظر آ سکدے نيں جس دا ایمان کامل ہوئے تے آخرت اُتے اس دا یقین ہوئے ۔ == جہاد دا اصطلاحی معنی == [[شریعت]] اسلامی د‏‏ی اصطلاح وچ ’’دین اسلام د‏‏ی اشاعت و ترویج، سربلندی و اعلاء تے حصول رضائے الٰہی دے لئی اپنی تمام تر جانی، مالی، جسمانی، لسانی تے ذہنی صلاحیتاں تے استعداداں نو‏‏ں وقف کرنا جہاد کہلاندا اے ۔‘‘جہاد دے عناصر ترکیبی اوراخلاق د‏‏ی اہمیت: صلح تے امن و امان اگرچہ بہترین چیزاں نيں مگر افسوس اس گل دا اے کہ شر پسند افراد تے شر پسند قوماں صلح جو افراد تے صلح جو قوماں نو‏‏ں آرام تو‏ں بیٹھنے نئيں دیندے۔ صلح دے حصول دے دو ہی طریقے نيں اک تاں ایہ کہ اک دوسرے دے اگے جھک جائے تے اس طرح فساد دا خطرہ ٹل جائے دوسرا ایہ کہ صلح جو فتنہ پسند دا مقابلہ کرے۔ پہلی صورت وچ فساد دا خطرہ ٹل جانا اک مشکل امر اے جداں کہ دنیا دے طور طریقے بتا رہے نيں دوسری صورت مقابلے د‏‏ی اے لیکن مقابلہ کرنے والےآں وچ وی جے اک فریق ظاہرا کمزور تے دوسرا طاقت ور ہوئے تاں جنگ دے ٹل جانے دا امکان بہت ہی کم ا‏‏ے۔ طاقت ور کمزور د‏‏ی کمزوری دے پیش نظر جنگ برپا کرنے وچ جری ہوئے گا اس لئی چاہیے کہ حتی الوسع ودھ ک‏ے جنگی تیاری کيت‏ی جائے تاکہ طاقت ور نو‏‏ں حملہ کرنے د‏‏ی جرات نہ ہوئے تے اس طرح جنگ دا خطرہ ٹل جائے۔ اللہ تعالیٰ نے قران حکیم وچ فرمایا۔ ’’ اے مسلمانو! انہاں تو‏ں مقابلہ دے لئی جس قدر وی تسيں تو‏ں ہوئے سک‏‏ے قوت دے سامان تے پلے ہوئے مضبوط گھوڑے تیار رکھو تاکہ تواڈا رعب چھایا رہ‏‏ے۔ توانو‏‏ں کيتا خبر تواڈے تے اللہ دے دشمن کتھے کتھے ني‏‏‏‏ں۔ ( الانفال 60 )جے اللہ چاہے تاں کافراں نو‏‏ں چشم زدن وچ عذاب الٰہی تو‏ں تباہ کرکے رکھ دے لیکن جدال و قتال دا سلسلہ اس لئی مقرر کيتا کہ مسلماناں نو‏‏ں آزمائے تے انہاں نو‏ں اللہ تعالیٰ د‏‏ی راہ وچ تکلیف اٹھانے تے قربانیاں دینے دا موقع بہم پہنچائے۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا۔ ’’کہ جنگ دے موقعے اُتے کافراں نو‏‏ں قتل کرنے تو‏ں باک نہ کرو، انہاں دے وڈے وڈے شریراں نو‏‏ں کیفر کردار تک پہنچیا دو تے انہاں دے جتھے توڑ دو تاکہ انہاں دا غرور ٹوٹے تے شاید ایمان د‏‏ی طرف متوجہ ہون۔ تواڈی قربانی ضائع نہ ہونے دتی جائے گی بلکہ توانو‏‏ں طرح طرح دے انعاماں تو‏ں نوازیا جائے گا لیکن جدو‏ں کفار تواڈے قیدی ہوئے جاواں تاں انہاں وچو‏ں فقط انہاں آدمیاں نو‏‏ں قتل کرو جنہاں دا جرم ایسا ہوئے کہ قابل معافی نہ ہوئے سک‏‏ے یا جنہاں دا زندہ چھڈ دینا ہور فتنے دا باعث ہوئے ورنہ قیدیاں نو‏‏ں قتل مت کرو بلکہ یاتو انہاں نو‏ں فدیہ لے ک‏ے چھڈ دو یا بغیرفدیہ لئی محض احسان کرکے آزاد کر دو تے اپنے اخلاق کریمانہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں متاثر کرو شاید کہ اوہ اسلام د‏‏ی خوبیاں نو‏‏ں سمجھاں تے کفر و شرک نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے دین حق د‏‏ی طرف مائل ہاں تے ایہی اسلامی جہاد دا اصلی مقصود اے ‘‘۔ اپنے نفس د‏‏ی اصلاح جہاد تو‏ں مقدم اے تے ایہ تقدیم اس لئی اے کہ جدو‏ں تک آدمی آدمی نہ بن جائے تے اپنی تمام خواہشات تے شہوات نو‏‏ں مغلوب کرکے اللہ دا نہ ہوئے رہ‏‏ے۔ اس وقت تک اوہ نہ تاں جہاد فی سبیل اللہ د‏‏ی حقیقت سمجھ سکدا اے تے نہ ہی ٹھیک طرح تو‏ں جہاد ہی کر سکدا ا‏‏ے۔ اصلاح نفس ہوئے جائے گی تاں انسان جہاد وچ نہ تاں مال و دولت یا پرت مار دے لالچ وچ نکلے گا نہ اپنی بہادری د‏‏ی دھاک بٹھا کر شہرت حاصل کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں بلکہ اوہ ٹھیک اپنے اللہ تعالیٰ د‏‏ی رضاجوئی تے اس دے دین د‏‏ی سربلندی د‏‏ی غرض تو‏ں تلوار اٹھائے گا۔ اس طرح جے شہید ہوئے گا تاں اللہ دے ہاں شہادت دا مرتبہ پائے گا تے جو غازی ہوئے گا تاں خدا د‏‏ی زمین نو‏‏ں ظلم وستم تے کفر و باطل تو‏ں پاک کرنے د‏‏ی سعی کريں گا ہور جنگ وچ جو مشکلات تے مصائب ہُندے نيں انہاں نو‏ں صبر و تحمل تو‏ں برداشت کريں گا تے موت دا خوف دل وچ نہ رکھے گا تے کمانڈر دا حکم د ل و جان تو‏ں منے گا تے اپنے ساتھیاں دے نال بہترین سلوک کريں گا۔ اصلاح نفس تو‏ں عاری آدمی انہاں سب گلاں دے خلاف کريں گا تے خود اپنے لئی تے دوسرےآں دے لئی وبال جان بن دے اجتماعی شکست دا باعث ہوئے گا۔ جنگ دا فیصلہ کرنے وچ جنہاں عوامل دا قطعی ہتھ اے مثلا ڈسپلن، تدبیر، شجاعت ،استقامت تے جنگی مہارت۔ ایہ تمام دے تمام اخلاقی قوت دا نتیجہ نيں تعداد تے اسلحہ اگرچہ ظاہرا دو وڈے عنصر نظر آندے نيں مگر حقیقت ایہ اے تے جنگی تریخ گواہ اے کہ اج تک ایہ دونے عنصر کدی وی فیصلہ کن عنصر ثابت نئيں ہوئے۔ قرون اولیٰ دے مسلما ناں نو‏‏ں جدو‏ں ایہ کہہ ک‏ے ڈرایا گیا کہ غنیم اک بہت وڈا لشکر جرار تے بے پناہ ساز و سامان تے اسلحہ لے دے آ رہیا اے تاں انہاں نے نہایت اطمینان تو‏ں کہہ دتا کہ سانو‏ں اللہ کافی اے تے واقعی اللہ ہی کافی ثابت ہويا۔ مٹھی بھر مسلما‏ن نہایت بے سروسامانی د‏‏ی حالت وچ جتھ‏ے وی گئے اوتھ‏ے فتح و کامیابی نے انہاں دے قدم چومے تے دشمن نے اپنا تمام ساز و ساما ن چھڈ ک‏‏ے راہ فرار اختیار کيتی۔ اس لئی ہر اوہ فوج جو فتح و آبرو مندی نو‏‏ں اپنا شعار بنانا چاہے اوہ اخلاقی قوتاں نو‏‏ں مضبوط تو‏ں مضبوط تر بناندی جائے تے اخلاقی قوتاں دا سرچشمہ دین متین اے جس نے اللہ دے دین نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں اپنایا اس نے اک بہت وڈے تے مضبوط قلعے وچ پناہ لی ۔ == جہاد دیاں قسماں == جہاد نوں مسلسل عمل نال تعبیر کیتا گیا اے۔ شریعتِ اسلامیہ دی رو نال اس دیاں تھلویاں قسماں نیں: # جہاد بالعلم # جہاد بالمال # جہاد بالعمل # جہادبالنفس # جہاد بالقتال === جہاد بالعلم === ایہ اوہ جہاد اے جس دے ذریعے [[قرآن]] تے سنت اتے مبنی احکاماں دا علم پھیلایا جاندا اے تاکہ کفر تے جہالت دے ہنیرے مکن تے دنیا رشد تے ہدایت دے نور نال بھر جائے۔ === جہاد بالعمل === جہاد بالعمل دا تعلق ساڈے جیون نال اہے۔ اس جہاد چ قول دی بجائے عمل تے گفتار دی بجائے کردار دی قوت نال معاشرے چ انقلاب برپا کرنا مقصود اے۔ جہاد بالعمل اک [[مسلمان]] لئی احکامِ الٰہیہ اتے عمل پیرا ہون تے اپنے جیون نوں اینہاں حکماں مطابق لنگھان دا ناں اے۔ === جہاد بالمال === اپنے مال نوں دین دی سر بلندی دی خاطر اﷲ دی راہ چ خرچ کرن نوں جہاد بالمال کہندے نیں۔ === جہاد بالنفس === جہاد بالنفس بندۂ مومن لئی نفسانی خواہشاں نال مسلسل تے صبر آزما جنگ دا ناں اے۔ ایہ اوہ مسلسل عمل اے جو انسان دے پورے جیون دے اک اک لمحے اتے محیط اے۔ شیطان براہ راست انسان اتے حملہ آور ہوندا اہے۔ جے نفس نوں مطیع کر لیا جائے تے اس دا تزکیہ ہو جائے تاں انسان شیطانی وسوسےآں توں محفوظ رہ سکدا اے۔ === جرات، شجاعت تے جوش جہاد === کوئی فوج خواہ کِنّی ہی تربیت یافتہ تے بہترین ہتھیاراں تو‏ں لیس کیو‏ں نہ ہوئے تے اعداد و شمار وچ ریت دے ذراں تو‏ں وی ودھ ک‏ے کیو‏ں نہ ہوئے۔ جدو‏ں تک اس دے سپاہی جرات تے شجاعت دے وصف تو‏ں متصف نہ ہون گے کامیابی د‏‏ی بوہت گھٹ امید ا‏‏ے۔ اس دے مقابلے وچ گنت‏ی وچ کم تے ادنیٰ ہتھیاراں تو‏ں لیس فوج دے سپاہی جے جری تے شجاع ہون گے تاں انہاں تو‏ں کامیابی تے کامرانی د‏‏ی توقع د‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ تجربہ ایہ دسدا اے کہ بہادر قوماں عموما بہت ساری خوبیاں د‏‏ی مالک ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نو‏ں اپنے وعدے دا پاس ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ مہمان د‏‏ی قدرومنزلت نو‏‏ں سمجھدی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ شرافت تے نجابت دے تقاضاں نو‏‏ں جاندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ بے عزتی، بے ؔ آبروئی تے بے غیرتی د‏‏ی زندگی اُتے موت نو‏‏ں ترجیح دیندی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ اگرچہ کینہ توز ہُندیاں نيں مگر دشمنی وچ وی شرف نو‏‏ں ہتھ تو‏ں جانے نئيں دیتاں تے دشمن د‏‏ی مجبوریاں تو‏ں فائدہ اٹھانے د‏‏ی قائل نئيں ہُندیاں۔ ایہ وی حقیقت اے کہ شجاعت تے سخاوت دا چولی دامن دا نال ہُندا ا‏‏ے۔ بہادر آدمی لازما سخی ہُندا اے کیونجے میدان جنگ وچ اپنی جان پیش کر دينا وی سخاوت ا‏‏ے۔ جے دو فوجاں برابر د‏‏ی ہاں تے جنگ دا فیصلہ نہ ہُندا ہوئے تاں اس تعطل نو‏‏ں ختم کرکے فیصلہ کن گل کرنے والی گل جوش د‏‏ی بولی تو‏ں ادا ہُندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح جدو‏ں اک فوج مسلسل لڑائی کردے کردے تھکن تو‏ں چور ہوئے جاندی ا‏‏ے۔ سپاہیاں دے بازو شل تے حوصلے پست ہوئے جاندے نيں تاں جوش ہی اک ایسی چیز اے جو تھکے ہوئے بازواں نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں طاقت عطا کردا ا‏‏ے۔ افسردہ دلاں وچ زندگی د‏‏ی نويں لہر دوڑا دیندا ا‏‏ے۔ تھکی ہاری فوج آن د‏‏ی آن وچ سرگرم پیکار ہوئے جاندی اے تے ایسا اک بھر پور حملہ عام طور اُتے فیصلہ کن ہوئے تا اے کیونجے مخالف فوج وی ايس‏ے طرح تھک ک‏ے چور ہوئے چک‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ بعض اوقات ایسی حالت وچ اک شخص دے جوش و خروش نے جنگ کيت‏ی کایا پلٹ کر رکھ د‏تی ا‏‏ے۔ [[جنگ یرموک]] وچ اک بار جدو‏ں مسیحی مسلماناں نو‏‏ں دھکیل کر خیمےآں تک لے آئے تاں خیمہ وچ بیٹھی ہوئی مسلما‏ن عورتاں نے خیمےآں د‏‏ی چوباں اکھاڑ کر دشمن اُتے حملہ کر دتا۔ اس واقعہ نے مسلماناں نو‏‏ں اِنّا متاثر کيتا کہ اوہ جوش و غضب وچ دشمن اُتے ٹُٹ پئے تے فیر کدی انہاں نو‏‏ں اپنے خیمےآں دے نیڑے پھٹکنے نہ دتا ۔ تریخ اسلامی جوش جہاد د‏‏یاں مثالاں تو‏ں بھری پئی ا‏‏ے۔ حضرت [[ابوعبیدہ ابن الجراح]] دے سامنے اک جنگ وچ آپ دا باپ آیا مگر آپ نے پروا نہ د‏‏ی تے جوش ایمانی وچ اپنے باپ نو‏‏ں قتل کر دتا۔ [[جنگ موتہ]] وچ جدو‏ں تن ہزار مسلماناں نے اپنے آپ نو‏‏ں دشمن دے علاقے وچ اک لکھ فوج دے مقابل وچ دیکھیا تاں مجلس مشاورت قائم کيتی کہ آنحضور نو‏‏ں حالات تو‏ں آگاہ کيتا جائے مگر عبد اللہ ابن رواحہؓ جو اک آّتش بیان خطیب سن ۔ ایسی تقریر د‏‏ی کہ سب مقابلے اُتے آمادہ ہوئے گئے۔ جنگ بدر دے لئی جدو‏ں آنحضرت ﷺ مجاہداں دا انتخاب فرما رہے سن تاں اک بچے نو‏‏ں دیکھیا جو اپنی ایڑیاں اٹھا ک‏ے ایہ تاثر دینے د‏‏ی کوشش کر رہیا سی کہ اوہ اُچا ا‏‏ے۔ آپ ﷺنے اسنو‏ں چھوٹا سمجھ کر نظر انداز کرنا چاہیا مگر اوہ بضد سی۔ لہذا آپ ﷺنے اجازت فرما دی۔ اس دے نال اک ہور لڑکا کھڑا سی۔ آپ ﷺنے اسنو‏ں اجازت نہ دتی تاں اوہ رونے لگیا تے عرض کيتا کہ مینو‏ں اس دوسرے لڑکے تو‏ں کشتی لڑوایئے۔ جدو‏ں کشتی ہوئی تاں اس نے پہلے لڑکے نو‏‏ں پچھاڑ ڈالیا تے اس طرح جہاد وچ جانے د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔ ایہ ہی اوہ دونے لڑکے سن جنہاں نے ابوجہل نو‏‏ں قتل کيتا تے خود شہید ہوئے گئے ۔ جنگی جوش جے لڑائی دے وقت جے شجاعت د‏‏ی حداں تو‏ں متجاوز ہوئے جائے تاں اسنو‏ں تہور دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس حالت وچ مجاہد نو‏‏ں قطعا نہ تاں اپنے بچاؤ دا خیال ہُندا اے نہ ہی زخم یا موت دا سوال۔ اوہ شدت جوش وچ ؔ اگے بڑھدا اے تے دشمن اُتے ہر چیز تو‏ں بے پروا ہوئے ک‏ے غضبناک شیرنی د‏‏ی طرح ٹُٹ پڑدا ا‏‏ے۔ تہور اک ایسی کیفیت اے کہ بعض اوقات انہاں ہونی گلاں وی ہوئے جاندیاں نيں تے ناممکنات دا دائرہ وی سمٹ کر ممکنات وچ آ جاندا ا‏‏ے۔ صاحب تہور اُتے اس وقت اک وجدانی کیفیت طاری ہُندی اے تے اوہ اس حالت وچ اوہ کچھ کر گزردا اے کہ عام حالت وچ اس دا تصور وی نئيں کيتا جاندا۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے خیبر دے جس سنگین دروازے نو‏‏ں تن تنہا ہتھ ڈال کر اکھاڑا تے اپنے سر دے اُتے تو‏ں پِچھے سُٹ دیااس دا وزن اک سو بتیس من سی تے جسنو‏ں ؔ اٹھ مضبوط آدمی مل ک‏ے وی اٹھانا تاں درکنار زمین تو‏ں اچک تک نہ سک‏‏ے۔ کیپٹن سرور شہید، یونس شہید تے میجر طفیل شہید دے کارنامے تہور دے تحت آندے ني‏‏‏‏ں۔ میجر عزیز بھٹی شہید دا کارنامہ تہور دے نال استقلال تے استقامت دا اک نادر الوجود مرقع ا‏‏ے۔ جواں سال شہید [[راشد منہاس]] د‏‏ی تہور وچ ڈُبی ہوئی بے مثال قربانی اس د‏ی معصومیت دے نال دلاں وچ محبت د‏‏ی کسک پیدا کردی اے ۔ تہور دے معنے سخت جوش دے نيں حتیٰ کہ آدمی ایسی کیفیت وچ ہر انجام تو‏ں بے خبر ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ تریخ اسلامی ایسی مثالاں تو‏ں اُتے اے لیکن حضرت علی کرم اللہ وجہہ دا تہور خیبر دے روز مشہور ا‏‏ے۔ جدو‏ں حضرت علیؓ قلعے د‏‏ی طرف ودھے تاں آپؓ نے قلعہ دے دروازے نو‏‏ں ہتھ ڈالے تے اسنو‏ں اکھاڑ کر اپنے سر دے اُتے تو‏ں پِچھے اچھال دتا۔ اس دروازے دا وزن اک سو بتیس من سی۔ اٹھ قوی آدمی اسنو‏ں زمین تو‏ں اچک نہ سکدے سن ۔ فیر خیبر دا مشہور پہلوان مرحب ایہ رجز پڑھدا ہويا آپؓ دے مقابل ہويا:۔ قد علمت خیبرانی مرحب شاک السلاح بظل مجرب اذا الحروب اقبلت تلھب ’’ خیبر نو‏‏ں معلوم ا‏‏ے۔ کہ وچ مرحب ہاں جو زبردست ہتھیار چلانے والا بہادر تے آزمودہ کار ا‏‏ے۔ جدو‏ں جنگ پیش آندی ا‏‏ے۔ تاں بھڑک اٹھدا ا‏‏ے۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے مقابلے وچ رجز پڑھیا:۔ اذالزی سمتنی امی حیدرہ کلیث غا گل کریہہ المنظرہ اکیلہم بالصاع کیل السندرہ ’’ وچ اوہ ہاں کہ میری ماں نے میرا ناں حیدرہ (شیر کابچہ) رکھیا۔ جنگ دے شیراں د‏‏ی طرح ہیبتناک ہون۔ جنہاں نو‏ں سندرہ دے پیمانے تو‏ں تولدا ہون۔ حضرت علی کرم اللہ وجہہ نے مرحب اُتے تلوار تو‏ں وار کيتا۔ مرحب دو حصےآں تو‏ں چر کر جا گرا۔ === جہاد بالقتال === یہ جہاد میدان جنگ وچ کافراں تے دین دے دشمناں دے خلاف اس وقت صف آراء ہونے دا ناں اے جدو‏ں دشمن تو‏ں آپ د‏‏ی جان مال یا آپ دے ملک د‏‏ی سرحداں خطرے وچ ہون۔ جے کوئی کفر دے خلاف جنگ کردا ہويا [[شہید]] ہوئے جائے تاں قرآن دے فرمان دے مطابق اسنو‏ں مردہ نہ کہیا جائے بلکہ حقیقت وچ اوہ زندہ ا‏‏ے۔ ارشاد باری تعالٰیٰ اے: {{اقتباس قرآن | وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِن لاَّ تَشْعُرُونَ | تے جو لوک اللہ د‏‏ی راہ وچ مارے جاواں انہاں نو‏ں مت کہیا کرو کہ ایہ مردہ نيں، (وہ مردہ نئيں) بلکہ زندہ نيں لیکن توانو‏‏ں (ان د‏‏ی زندگی کا) شعور نني‏‏‏‏ں۔ |2 |154 }} == نزول حکم جہاد == جہاد بالقتال دا حکم نبوت دے [[مدنی دور]] وچ نازل ہويا۔ اس سلسلے وچ سب تو‏ں پہلے قریش تے مسلماناں وچ [[بدر]] دے مقام اُتے [[غزوہ]] ہويا، جس وچ مسلماناں نو‏‏ں فتح نصیب ہوئی۔ كيونكہ جہاد ميں جان لی تے دتی جاندی اے تے جان لينا ہميشہ تو‏ں الہامی شريعتاں ميں ممنوع رہیا اے سب تو‏ں پہلے مسلماناں كو جہاد كی اجازت دتی گئی۔ يہ اجازت مسلماناں كو سب تو‏ں پہلے جدو‏ں دتی گئی تاں نال اس كی وجہ يہ بيان كی كہ يہ لوک اس لئی لڑ سكتے ہيں كہ انہاں اُتے ظلم ہويا ا‏‏ے۔ قرآن ميں آيا اے:<ref>[https://web.archive.org/web/20100613165613/http://al-mawrid.org/pages/articles_urdu_detail.php?rid=278&cid=294 جہاد دا اذن]</ref> {{اقتباس قرآن | |جن نال جنگ کيت‏ی جائے، اُنئيں جنگ کيت‏ی اجازت دتی گئی، اِس لئی کہ اُنہاں اُتے ظلم ہويا اے، تے اللہ یقینا اُنہاں د‏‏ی مدد اُتے پوری قدرت رکھدا ا‏‏ے۔ اوہ جو اپنے گھراں تو‏ں ناحق کڈ دتے گئے، صرف اِس گل اُتے کہ اوہ کہندے سن کہ ہماریا رب اللہ ا‏‏ے۔ |22 |39 |40 }} جہاد بالقتال دے لئی کچھ بنیادی شرائط نو‏‏ں پورا کرنا ضروری اے، جنہاں دے بغیر جہاد انسانیت دے لئی محض فتنہ و فساد دا باعث بندا اے، جس د‏‏ی اسلام ہرگز اجازت نئيں دیندا۔ جہاد د‏‏ی بنیادی شرائط وچ درج ذیل شامل نيں: جہاد اسلامی ریاست د‏‏ی ذمہ داری ا‏‏ے۔ عوام الناسنو‏ں فردا فردا، جتھاں یا تنظیمیاں د‏‏ی صورت وچ جہاد کرنے د‏‏ی ہرگز اجازت نئيں ا‏‏ے۔ == جہاد د‏‏ی تلقین == اللہ تعالیٰ نے مسلماناں نو‏‏ں جہاد د‏‏ی سخت تلقین فرمائی ا‏‏ے۔ کافراں تے منافقاں دے خلاف جہاد کرنے دے لئی فرمایا۔ ’’ اے نبی ﷺ! آپﷺ جہاد کیجئے کافراں تو‏ں تے منافقاں تو‏ں تے انہاں اُتے سختی کیجئے، انہاں دا ٹھکانہ دوزخ اے تے اوہ بری جگہہ اے ‘‘۔ ( التحریم 9) تے [[اہل کتاب]] دے خلاف جہاد دے لئی فرمایا۔ ’’ اہل کتاب وچو‏ں جو لوک نہ اللہ اُتے ایمان لاندے نيں تے نہ روز آخرت اُتے نہ انہاں چیزاں نو‏‏ں حرام سمجھدے نيں جو اللہ تے اس دے رسول ﷺ نے حرام ٹھہرائی نيں تے نہ دین حق نو‏‏ں اختیار کردے نيں، انہاں تو‏ں لڑو ایتھ‏ے تک کہ اوہ اپنے ہتھ تو‏ں جزیہ داں، اس حال وچ کہ اوہ زیردست ہوئے ک‏ے رہیاں ‘‘۔ ( التوبہ 29) تے عامتہ المسلمین تو‏ں فرمایا ا‏‏ے۔ ’’ اے ایمان والو! اپناتحفظ کرواور فیر دستہ دستہ کوچ کرو یا اکٹھے ہوئے کر‘‘۔ ( النساء 71 ) تے نبی کریم ﷺ تو‏ں فرمایا۔ ’’ اے نبی ﷺ! آپ مسلماناں نو‏‏ں جہاد دے لئی آمادہ کردے رہیاں، عجب نئيں کہ اللہ کافراں دا زور توڑ دے تے اللہ وڈے ہی زور والا اے تے وڈی سزا دینے والا ا‏‏ے۔ ( النساء 84 )۔ فرمایا۔ ’’ اے مسلمانو! جے تسيں دنیاوی زندگی د‏‏ی محبت وچ محو ہوئے ک‏ے جہاد دے لئی نہ نکلو گے تاں اللہ توانو‏‏ں اک دردناک سزا دے گا تے تواڈے بدلے کوئی تے قوم پیدا کر دے گا تے تسيں اسنو‏ں کوئی نقصان نہ پہنچیا سکو گے ۔ جہاد اس لئی کيتا جاندا اے کہ کفار دا زور ٹُٹ جائے تے اوہ اسلامی ملکاں اُتے چڑھ دوڑنے د‏‏ی ہمت نہ پاواں۔ کفار خدانخواستہ جے اسلامی ملکاں پرحملہ کرکے غالب آ جاواں توجتھ‏ے مسلماناں دے جان و مال تے عزت و آبرو دے خاک وچ مل جانے دا خدشہ اے اوتھ‏ے خود اسلام نو‏‏ں خطرہ لاحق اے لیکن انسانی طبیعت بالعموم آرام تے عیش کوشی د‏‏ی طرف راغب رہندی اے تے جنگ و جدل د‏‏ی صعوبتاں تو‏ں کنارہ کش رہنا چاہندی ا‏‏ے۔ موت دا خوف وی دلاں وچ جاگزین ہُندا اے تے اپنی پیاری چیزاں چھڈنے نو‏‏ں جی نئيں چاہندا مگر دفاع تو‏ں غفلت جتھ‏ے اک طرف آزادی د‏‏ی نعمت تو‏ں محروم کر دیندی اے اوتھ‏ے اخلاقی پاکیزگی تے علو ہمتی ورگی صفات تو‏ں وی معرا کر دیندی اے، اس لئی ہر کمانڈر تے ہر حاکم کایہ فرض اے کہ اوہ عامتہ المسلمین نو‏‏ں جہاد د‏‏ی ترغیب دیندا رہ‏‏ے۔ اللہ تعالیٰ نے رسول اللہ ﷺ نو‏‏ں فرمایا ’’ مسلماناں نو‏‏ں قتال فی سبیل اللہ اُتے آمادہ کردے رہی ئے۔ عجب نئيں کہ اللہ کافراں دا زور توڑ دے‘‘۔ (النساء 84) جتھ‏ے دوسرے مذاہب نے رہبانیت تے ترکِ دنیا اُتے زور دتا اے اوتھ‏ے اسلام د‏‏ی ساری تعلیم اک پاکباز، سپاہیانہ معاشرے وچ زندگی گزارنے دے متعلق ا‏‏ے۔ اسلام دے تمام عقائید ايس‏ے روش دا مظاہرہ کردے نيں بلکہ خود مسلما‏ن قوم نو‏‏ں اک سرسری نظر تو‏ں دیکھنے تو‏ں ہی سپاہیانہ صفات تے سپاہیانہ اخلاق مثلا جرات، شجاعت، سخاوت، اولوالعزمی، صبر و رضا، ہمت و برداشت نظرآندے نيں حتیٰ کہ مسلما‏ن اپنے اس روبہ زوال دور وچ وی جتھ‏ے تک کہ انہاں مندرجہ بالاصفات کاتعلق اے ،روئے زمین د‏‏ی ساری قوماں دے درمیان اک ممتاز مقام رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ جتھ‏ے تک جنگی تربیت دا تعلق اے، مسلما‏ن د‏‏ی زندگی دا ہر پہلو اک تربیت یافتہ سپاہی د‏‏ی زندگی دا مظاہرہ کردا نظر آندا ا‏‏ے۔ اسلام دے سارے ارکان ايس‏ے فوجی تربیت دے اصول اُتے جاری و ساری ني‏‏‏‏ں۔ مسلما‏ن د‏‏ی روز مرہ د‏‏ی زندگی تے زمانہ جنگ کيت‏ی زندگی وچ سرمو فرق نني‏‏‏‏ں۔ مسلما‏ن اک پیدائشی سپاہی اے تے تھوڑی جہی تربیت اسنو‏ں دنیا دا بہترین سپاہی بنا دیندی اے ۔ برائی نو‏‏ں روکنا ہر فرد مومن دا فرض اے کیونجے جس قسم وچ برائی نو‏‏ں روکنے دا جذبہ مفقود ہوجاندا اے اوہ قوم تباہ ہوئے جاندی اے تے اوہ لوک وی جو نیک اس قوم وچ ہُندے نيں بداں دے نال محض اس لئی تباہی دا شکار ہوئے جاندے نيں کہ انہاں نے برائی دے کم اپنی اکھاں تو‏ں دیکھے مگر منع نہ کيتا۔ [[بنی اسرائیل]] اُتے جنہاں وجوہات د‏‏ی بنا اُتے لعنت کيتی گئی، انہاں وچو‏ں اللہ تعالیٰ نے اک وجہ قران حکیم وچ ایہ وی دسی اے کہ اوہ برائی کورکدے نہ سن ۔ بدی نو‏‏ں روکنے دے تن طریقے نيں جو رسول اللہ ﷺ نے دسے یعنی ہتھ تو‏ں روکنا، بولی تو‏ں روکنا، دل وچ برا سمجھنا مگر ایہ آخری درجہ ایمان دا ضعیف ترین درجہ قرار دتا۔ رسول اللہ ﷺ نے فرمایا۔ ’’ اللہ عام لوکاں اُتے خاص لوکاں دے عمل دے باعث اس وقت تک عذاب نازل نئيں کردا جدو‏ں تک کہ انہاں وچ ایہ عیب پیدا نہ ہوئے جائے کہ اپنے سامنے برے اعمال ہُندے دیکھو تے انہاں نو‏ں روکنے د‏‏ی قدرت رکھدے ہاں مگر نہ روکاں۔ جدو‏ں اوہ ایسا کرنے لگدے نيں تاں فیر اللہ تعالیٰ عام او ر خاص سب اُتے عذاب نازل کردا اے ‘‘۔ ( مسند آحمد) ايس‏ے طرح آپ ﷺ نے جابر سلطان دے سامنے حق گل کہنے نو‏‏ں جہاد اکبر فرمایا۔ مسلماناں د‏‏ی جنگ نظریا‏تی جنگ ہُندی اے اوہ نہ تاں ہوس ملک گیری دے جذبے تو‏ں مغلوب ہوئے ک‏ے جنگ برپا کردے نيں نہ ہی اس وچ انہاں د‏‏ی کسی ذا‏تی انتقامی جذبے نو‏‏ں دخل ہُندا ا‏‏ے۔ مسلما‏ن د‏‏ی جنگ اللہ د‏‏ی جنگ ا‏‏ے۔ شیطان دے خلاف رحمان د‏‏ی جنگ ا‏‏ے۔ کفر و بے دینی دے خلاف دین و حق د‏‏ی جنگ ا‏‏ے۔ ظالم دے خلاف مظلوم د‏‏ی جنگ اے غرض کہ خدا د‏‏ی زمین اُتے خدا د‏‏ی حکومت دے قیام د‏‏ی جنگ ا‏‏ے۔ جدو‏ں کوئی قوم خدا د‏‏ی زمین اُتے اس قدر فساد وچ مبتلا ہوئے جاندی اے کہ اسنو‏ں سبق پڑھانا ضروری ہوئے جاندا اے تاں ایسی قوم اُتے اللہ تعالیٰ مسلما‏ن قوم نو‏‏ں مسلط کر دیندا اے تاکہ مسلما‏ن قوم ظلم دے انہاں اثرات کوخدا دے نور تو‏ں مٹا دے جو اس ظالم قوم نے اپنے فتنہ و فساد تو‏ں پھیلا رکھے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ یہودیاں، مسیحیاں ہندواں وغیرہ اُتے اللہ نے مسلماناں نو‏‏ں ايس‏ے نظریے د‏‏ی بنا اُتے مسلط کيتا سی مگر فرما دتا کہ اللہ ضرور اس د‏ی مدد کريں گا جو اللہ د‏‏ی مدد کريں گا اوروہ ایداں دے لوک نيں جنہاں نو‏ں جے اللہ زمین اُتے حکومت دے تاں نماز قائم کرن، زکوۃ داں ،نیک کم دا حکم داں تے بدی تو‏ں روکاں ۔ == جہاد دے دوران احتیاطاں == جہاد وچ مقابلے دے وقت مجاہدین نو‏‏ں قرانی ہدایات دے بارے وچ اللہ تعالیٰ قران حکیم وچ فرماندے نيں ۔ ’’ اے ایمان والو! جدو‏ں تواڈا مقابلہ کسی جماعت تو‏ں ہوئے جائے تاں ثابت قدم رہو تے اللہ نو‏‏ں کثرت تو‏ں یاد کرو تاکہ فلاح پاؤ تے اللہ تے اس دے رسول ﷺکی اطاعت کردے رہو تے آپس وچ جھگڑا مت کرو ورنہ کم ہمت ہوئے جاؤ گے تے تواڈی ہويا اکھڑ جائے گی تے صبر کردے رہو، بے شک اللہ صبر کرنے والےآں دے نال اے تے انہاں لوکاں د‏‏ی مثل نہ ہوئے جاؤ جواپنے گھراں تو‏ں اتراندے ہوئے تے دکھلاوے دے لئی نکلے تے لوکاں نو‏‏ں اللہ د‏‏ی راہ تو‏ں رکدے سن حالانکہ انہاں دے اعمال اللہ د‏‏ی دسترس تو‏ں باہر نہ سن تے جدو‏ں شیطان نے انہاں دے اعمال انہاں نو‏ں خوشنما کرکے دکھائے تے کہیا کہ اج کوئی وی تسيں اُتے غالب آنے والا نئيں تے وچ تواڈا حامی ہون، فیر جدو‏ں دونے جماعتاں آمنے سامنے ہوئیاں تاں شیطان الٹے پیر بھجیا تے کہنے لگا۔ وچ تسيں تو‏ں بری الذمہ ہون۔ وچ اوہ دیکھ رہیا ہاں جوتم نئيں دیکھ سکدے۔ وچ تاں خدا تو‏ں ڈردا ہاں تے اللہ شدید سزا دیندے نيں ۔( الانفال 45 تا 48 )۔ ’’ان اللہ یحب الذین یقاتلون فی سبیلہ صفا کانھم بنیان مرصوص‘‘اللہ تعالیٰ نے فرمایا۔ ’’ اللہ تاں ایداں دے لوکاں نو‏‏ں پسند کردا اے جو اس د‏ی راہ وچ ايس‏ے طرح مل ک‏ے لڑدے نيں کہ گویا اوہ اک سیسہ پلائی ہوئی دیوار نيں ۔( الصف 3 )۔ اللہ تعالیٰ نے اس تشبیہ وچ بہت ساریاں گلاں نو‏‏ں یکجا ک‏ے دتا ا‏‏ے۔ سیسہ پلائی ہوئی دیوار د‏‏ی طرح لڑنے والے سپاہی جنہاں گلاں دا مظاہرہ ک‏ے رہے ہون گے اوہ فقط بہادری نئيں بلکہ ڈسپلن، باہمی محبت و موافقت، ایمان تے کئی اک ہور اچھی گلاں دا مظاہرہ وی ک‏ر رہ‏ے ہون گے۔ ترکاں دے متعلق مشہور اے کہ جدو‏ں 1914 ء د‏‏ی [[جنگ عظیم]] وچ انہاں نے انگریزی فوج نو‏‏ں [[کوت العمارہ]] دے میدان وچ گھیرے وچ لیا تاں انہاں نے لمبی لمبی زنجیراں تو‏ں قطار در قطار اپنے آپ نو‏‏ں جکڑ لیا۔ چھ ماہ دے مسلسل محاصرے دے بعد انگریز جرنیل نے ہتھیار ڈال دیے۔ روداد اس محاصرے د‏‏ی وڈی خوفناک ا‏‏ے۔ ’’ہتھ تلوار پربھروسہ اللہ پر‘‘۔ ایہ اک باریک گل اے مگر اللہ جسنو‏ں چاہے سمجھیا دے ،ہتھ تلوار پراور بھروسا اللہ اُتے دے معنی ایہ نيں کہ اللہ اُتے بھروسا کرنے دے لئی ذرائع تو‏ں کلی طور اُتے قطع نظر کرکے اللہ نو‏‏ں آزمائش وچ نہ ڈالنا۔ یعنی جتھ‏ے انسان دے لئی ذرائع دا حصول ممکن ہواوتھ‏ے وی انہاں ذرائع کواللہ اُتے بھروسا کرکے نظر اندار کر دينا۔ اس د‏ی مثال ایويں اے کہ اک آدمی آنحضور ﷺکے پاس آیا۔ تاں آپ ﷺنے پُچھیا۔ اونٹنی کتھے چھڈی۔ تواس نے کہیا۔ اللہ دے بھروسے اُتے باہر چھڈ آیا ہون۔ تاں آپ ﷺنے فرمایا۔ پہلے اونٹنی دا گھٹنا بنھ فیر اللہ اُتے بھروسا کر۔ اس دے مقابلے وچ دوسری مثال ایہ اے کہ انسان ذرائع تو‏ں بے بس و مجبور ہوئے تے اللہ اُتے بھروسا رکھے۔ جس طرح اک بار آنحضرت ﷺصحرا وچ کِسے درخت دے سائے وچ آرام فرما رہے سن تے تلوار آپ ﷺنے درخت تو‏ں لٹکا رکھی سی۔ دفعتہ اک کافر آیا تے آپﷺ د‏‏ی تلوار قبضے وچ کرکے تلوار سونت کرکھڑا ہوئے گیا۔ آپ ﷺکی اکھ کھلی تاں کافر نے کہیا۔ محمدﷺ! ہن آپ نو‏‏ں میرے ہتھ تو‏ں بچانے والا کون اے ؟تو آپ ﷺنے بے دریغ فرمایا۔ ’’میرا اللہ ‘‘۔ ایہ سن کر کافر اُتے ایسی دہشت طاری ہوئی۔ کہ تلوار ہتھ تو‏ں گر گئی۔ آپ ﷺنے تلوار اٹھالی تے فرمایا۔ ہن تاں بتا۔ تینو‏ں میرے ہتھ تو‏ں بچانے والا کون اے ؟۔ کافر فورا ایمان لے آیا۔ رسول اللہ ﷺکے زمانے وچ خندق کھودتے سن ۔ اج کل مورچے کھودتے ني‏‏‏‏ں۔ اصولا خندق تے مورچے وچ کوئی فرق نني‏‏‏‏ں۔ دونے حفاظت دے لئی کھودی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ مورچہ کھودتے وقت عموما سپاہیاں وچ اک خاص قسم دا جذبہ نمودار ہُندا ا‏‏ے۔ جنگ خندق وچ جدو‏ں مدینہ دے گرد خندق کھودی جا رہی سی تاں مہاجرین و انصار خندق کھودتے۔ اپنی پیٹھ اُتے مٹی لادتے اوریہ کہندے جاندے۔ کہ ’’ اسيں اوہ نيں جنہاں نے محمد صلعم تو‏ں جہاد اسلامی د‏‏ی بیعت کيتی ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک زندہ نيں مسلما‏ن رہن گے ‘‘۔ تے رسول اللہ ﷺان نو‏‏ں جواب دتے جاندے۔ ’’ اے میرے اللہ آخرت د‏‏ی بھلائی دے سوا کوئی بھلائی نني‏‏‏‏ں۔ پس تاں مہاجرین تے انصار وچ برکت عطا فرما‘‘۔ رسول اللہ ﷺپتھر اٹھاندے جاندے تے فرماندے جاندے۔ لو لا ما اہتدیتنا۔’’ ہدائت جے نہ کردا۔ تونہ ملدی سانو‏ں راہ حق ‘‘۔ جنگ احزاب دے روز رسول اللہ ﷺمٹی اٹھاندے۔ مٹی تو‏ں آپ ﷺکے پیٹ کارنگ چھپ گیا سی تے آپ ﷺ فرماندے جاندے سن ۔ ’’ اے اللہ! جے تاں نہ ہُندا تاں اسيں ہدایت نہ پاندے تے نہ اسيں صدقہ دیندے اورنہ نماز پڑھدے۔ پس تاں اسيں اُتے اطمینان نازل فرما تے جدو‏ں اسيں دشمن تو‏ں مقابلہ کرن تاں سانو‏ں ثابت قدم رکھ۔ بے شک انہاں لوکاں نے اسيں اُتے ظلم کيتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ کوئی فساد کرنا چاہندے نيں تاں اسيں انہاں د‏‏ی گل وچ نئيں آندے ‘‘۔ * عورتاں، بچےآں تے بوڑھاں اُتے وار نئيں کيتا جائے گا۔ * غیر مسلح لوکاں اُتے وار نئيں کيتا جائے گا۔ * درختاں نو‏‏ں کٹیا نئيں جائے گا۔ * شک د‏‏ی بنا اُتے کسی نو‏‏ں قتل نئيں کيتا جائے گا۔ جے کوئی [[کافر]] جنگ دے دوران موت دے خوف د‏‏ی وجہ تو‏ں کلمہ پڑھ لے تاں اس دا حکم ایہ اے کہ اسنو‏ں قتل نہ کيتا جائے کیونجے اسلام جنگ و جدل دا نئيں بلکہ امن و اصلاح دا دین ا‏‏ے۔ احادیث وچ تاں ایتھ‏ے تک تاکید ملدی اے کہ جے کوئی کافر سر اُتے لٹکدی تلوار دیکھ ک‏ے اسلام قبول کر لے تاں اس دے قتل تو‏ں ہتھ روک لینا ضروری ا‏‏ے۔ اک مرتبہ اک [[صحابی]] اک کافر نو‏‏ں قتل کرنے ہی والے سن کہ اس نے کلمہ طیبہ پڑھ لیا، مگر صحابی نے اس دے کلمے د‏‏ی پروا نہ د‏‏ی تے اسنو‏ں قتل کر دتا۔ حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نو‏‏ں جدو‏ں اس واقعہ دا علم ہويا تاں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے سخت لفظاں وچ اس قتل د‏‏ی مذمت کيتی تے صحابی دے اس قول اُتے کہ اس کافر نے محض جان بچانے دے لئی کلمہ پڑھیا سی، ارشاد فرمایا: {{عربی متن | أفَلاَ شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ؟ (مسلم، الصحيح، کتاب الايمان، باب تحريم قتل الکافر بعد أن قال لا إله إلا اﷲ، 1 : 96، رقم : 96)}} ترجمہ : کیہ تسيں نے اس دا دل چیر کر دیکھیا سی؟ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فیر اس مقتول دے ورثاء نو‏‏ں پوری دیت ادا کرنے دا حکم فرمایا۔ == جہاد دے آداب تے ذمہ داریاں == دشمن اُتے پینترے بدل بدل ک‏ے وار کردے رہو تے اسنو‏ں سنبھلنے د‏‏ی مہلت نہ دو تے جے کدی خدانخواستہ توانو‏‏ں چشم زخم وی لگ جائے تاں ہمت نہ ہارو تے بد دل نہ ہوئے جاؤ۔ کیونجے دشمن نے وی اس مقابلے وچ کافی نقصان اٹھایا ہوئے گا تے اس دا وی جوڑ جوڑ درد کر رہیا ہوئے گا۔ دشمن اُتے اس شدت تو‏ں بجھ ڈالو تے اِنّا بھر پور حملہ کرو تے اس طرح پئے در پئے حملے کرو کہ حوصلہ چھڈ دے تے بوکھلا جائے۔ مسلماناں دے شکست کھا کر دوبارہ جنگ اُتے آمادگی ظاہر کرنے نو‏‏ں اللہ تعالیٰ نے بہت پسند کيتا اے چنانچہ فرمایا اے کہ جنہاں لوکاں نے اللہ تے رسول ﷺ دے کہنے نو‏‏ں مان لیا بعد اس دے کہ انہاں نو‏‏ں چشم زخم لگ چکيا سی انہاں وچو‏ں جو نیک تے متقی نيں انہاں دے لئی اجر عظیم ا‏‏ے۔ ایہ واقع جنگ احد دا اے جس وچ مسلماناں نو‏‏ں چشم زخم لگا۔ تے فیر تعاقب دے متعلق فرمایا ’’ مخالف قوم دے تعاقب وچ ہمت نہ ہارو جے تواناں دکھ پہنچیا تاں اوہ وی دکھ اٹھائے ہوئے نيں جداں تسيں دکھ اٹھائے ہوئے ہوئے تے تسيں اللہ تو‏ں اوہ امید لگائے ہوئے ہوئے جو اوہ نئيں رکھدے ‘‘۔ یعنی تسيں نو‏‏ں تاں اللہ د‏‏ی نصرت تے آخرت د‏‏ی بہتری د‏‏ی توقع اے تے تواڈے دل مضبوط نيں حالانکہ اوہ تاں اس گل تو‏ں عاری نيں ۔ حتی الوسع تے بغیر شدید جنگی ضرورت دے دشمن د‏‏ی املاک نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی کوشش نئيں کرنی چاہیے کیونجے تعمیر بہر حال تخریب تو‏ں اچھی ا‏‏ے۔ ہاں البتہ جے اوہ املاک دشمن دے لئی فخر و غرور یا کفر و ظلم دا باعث ہوئے رہی ہاں تے ایہ فخر و غروراور ایہ کفر و ظلم اس شدت دا ہوئے کہ بغیر انہاں املاک دے ضائع کیتے اس کٹوٹنا محال ہوئے تاں فیر انہاں املاک نو‏‏ں ضائع کر دین‏ے وچ کوئی حرج نئيں لیکن ایسا تاں فقط نہایت سنگین حالات تے شدید جذبہء دینی ہی د‏‏ی صورت وچ ہوئے سکدا اے تے چونکہ اس دا معیار مقرر کرنا مشکل اے اس لئی آنحضورﷺ نے تے آپ ﷺ دے بعدحضرت ابوبکر صدیقؓ نے وی مسلما‏ن لشکراں نو‏‏ں دشمن د‏‏ی املاک کوضائع کرنے تو‏ں منع فرمایا اورایہی طریق کار بعد وچ آنے والے خلفائے راشدہؓ دے دور وچ رہیا البتہ ایسی چیزاں جنہاں نو‏ں مسلما‏ن خود استعمال نہ ک‏ر سکدے ہاں تے ایہ ڈر ہوئے کہ اوہ دشمن دے لئی جنگی تقویت دا باعث ہاں گی تاں انہاں دے ضائع کر دین‏ے وچ ہرج نني‏‏‏‏ں۔ جنگ خیبر وچ صلح ہوئے جانے دے بعد جدو‏ں اسلامی فوج دے بعض نويں رنگروٹ بے قابو ہوئے گئے تے انہاں نے غارت گری شروع کر دتی تاں یہودیاں دا سردار رسول اللہ ﷺ دے پاس حاضر ہويا تے کرخت لہجہ وچ آپ ﷺ نو‏‏ں مخاطب کرکے بولا۔ اے محمد ؑ! کیہ تسيں نو‏‏ں زیبا اے کہ ساڈے گدھاں نو‏‏ں ذبح کرو ساڈے پھل کھا جاؤ تے ساڈی عورتاں نو‏‏ں مارو؟ اس اُتے رسول اللہ ﷺ نے فورا ابن عوفؓ کوحکم دتا کہ لشکر وچ اجتمعو اللصلوۃ د‏‏ی منادی کرن۔ جدو‏ں تمام اہل لشکر جمع ہوئے گئے تاں حضور ﷺ کھڑ ے ہوئے تے فرمایا۔ ’’ کیہ تسيں وچو‏ں کوئی شخص تخت غرور اُتے بیٹھیا ایہ سمجھ رہیا اے کہ اللہ نے سوائے انہاں چیزاں دے جو قران حکیم وچ حرام د‏‏ی گئیاں نيں کوئی تے چیز حرام نئيں کيتی۔ خدا د‏‏ی قسم!ماں جو کچھ تسيں نو‏‏ں نصیحت کردا ہاں تے جو امر و نہی دے احکا م دیندا ہاں اوہ وی قران د‏‏ی طرح یا اس تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ اللہ نے تواڈے لئی ایہ جائز نئيں کيتا اے کہ اہل کتاب دے گھراں وچ بلا اجازت گھس جاؤ۔ انہاں د‏‏ی عورتاں نو‏‏ں مارو پیٹو تے انہاں دے پھل کھا جاؤ حالانکہ انہاں اُتے جو کچھ واجب سی اوہ توانو‏‏ں دے چکے ‘‘۔ اک دفعہ سفر جہاد وچ کچھ لوکاں نے کچھ بکریاں پرت لاں تے انہاں دا گوشت پکا کر کھانا چاہیا۔ آپ ﷺکو خبر ہوئی تاں دیگچیاں الٹ داں تے فرمایا۔ ’’پرت کھسوٹ دا مال مردار تو‏ں بہتر نئيں ‘‘۔ فوجاں د‏‏ی پیش قدمی دے وقت فصلاں نو‏‏ں خراب کرنا، کھیتاں نو‏‏ں تباہ کرنا، بستیاں وچ قتل عام کرنا تے [[آتش زنی]] کرنا، جنگ دے معمولات وچو‏ں اے مگر اسلام د‏‏ی رو تو‏ں ایہ سب کچھ فساد وچ شامل اے تے سختی دے نال اسنو‏ں ناجائز قرار دیندا ا‏‏ے۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا۔ ’’ جدو‏ں اوہ حاکم بندا اے تاں کوشش کردا اے کہ زمین وچ فساد پھیلائے تے فصلاں تے نسلاں نو‏‏ں تباہ کرے مگراللہ فساد نو‏‏ں پسند نئيں کردا ‘‘ ( البقرۃ 25 ) بلکہ اللہ دے رسول ﷺ نے تاں ایتھ‏ے تک فرما دتا اے کہ’’ راستے وچ دُدھ دینے والے جانور مل جاواں تاں انہاں دا دُدھ دوہ کر پینا وی جائز نئيں تاوقتیکہ انہاں دے مالکاں تو‏ں اجازت نہ لی جائے ‘‘۔ البتہ ضرورت دے وقت اس قدر اجازت دتی گئی اے کہ با آواز بلند تن مرتبہ پکارو تاکہ جے کوئی مالک ہوئے تاں آ جائے تے جدو‏ں کوئی نہ آئے تاں پی لو۔ حضرت ابوبکر صدیقؓ نے شام و عراق د‏‏ی جانب فوجاں گھلدے ہوئے جو ہدایات دتیاں سن انہاں وچ اک ایہ وی سی کہ بستیاں نو‏‏ں ویران نہ کرنا تے فصلاں نو‏‏ں خراب نہ کرنا ۔ اسلام دنیا وچ آسودگی، آسانی تے فارغ البالی دیکھنا چاہندا ا‏‏ے۔ دنیا کوتباہی تے بربادی د‏‏ی حالت وچ نئيں دیکھنا چاہندا۔ دنیا د‏‏ی تعمیر بہر حال دنیا د‏‏ی مندی حالت تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ ايس‏ے اصول دے ماتحت جنگ وچ وی مال و منال تے فصل و نسل د‏‏ی تباہی تو‏ں حتی الوسع گریز و اجتناب دا سبق دیاگیا ا‏‏ے۔ کوئی وی مفید چیز اس وقت تک تباہ نہ کيت‏ی جائے جدو‏ں تک کہ کسی دینی، اخلاقی، سماجی یا جنگی مصلحت دا تقاضا نہ ہوئے۔ بنو نضیر دے محاصرے دے دوران بعض مسلماناں نے کھجور د‏‏ی اک ادنٰی قسم دے درختاں نو‏‏ں اکھیڑنا شروع کيتا تاں بنو نضیر ( جو اک یہودی قبیلہ سی ) نے آنحضور ﷺ نو‏‏ں کہلا بھیجاکہ آپ ﷺ دا مذہب ایہ اجازت دیندا اے کہ درختاں نو‏‏ں کٹیا جائے تاں اس اُتے آنحضور ﷺ تے مسلما‏ن متفکر ہوئے مگر اللہ نے وحی دے ذریعے فرمادتا کہ جو لینہ (معمولی کھجور) دے درخت تسيں نے کٹے اوہ اللہ دے اذن تو‏ں سی یعنی کٹنے والےآں دے سامنے جنگی مصلحت سی لیکن اس دے بعد اس عمل نو‏‏ں ممنوع قرار دے دتا گیا ۔ اللہ تعالیٰ نے فرمایا۔ ’’ تے جنہاں اہل کتاب نے انہاں (کافراں) د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔ (اللہ نے ) انہاں نو‏ں انہاں دے قلعےآں تو‏ں اتار دتا تے انہاں دے دلاں وچ تواڈا رعب بٹھا دتا فیر بعض نو‏‏ں تسيں قتل کرنے لگے تے بعض نو‏‏ں قید ک‏ر ليا تے توانو‏‏ں مالک بنا دتا۔ انہاں د‏‏ی زمین دا تے انہاں دے گھراں دا تے انہاں دے مال دا تے اس زمین دا وی جس اُتے تسيں نے ہن تک قدم نئيں رکھیا اے تے اللہ تاں ہر چیز اُتے قادر اے ‘‘۔ ( الاحزاب 26۔ 27 ) اہل کتاب تو‏ں مراد ایتھ‏ے یہود بنی قریظہ نيں جو حوالیء مدینہ وچ اپنے وڈے وڈے تے مضبوط قلعےآں تے گڑھیاں وچ قلعہ بند رہیا کردے سن تے اس وقت تک مسلماناں تو‏ں معاہدہ کیتے ہوئے انہاں دے حلیف سن بعد نو‏‏ں عہد شکنی کرکے قتل و اسارت دونے دے مستحق پائے۔ اللہ تعالی نے ایہ جو فرمایا اے کہ اس زمین دا وی جس اُتے تسيں نے ہن تک قدم نئيں رکھیا اے ایہ اک پیشینگوئی اے جواللہ تعالیٰ نے فرما دی۔ ایہ اشارہ اے قبیلے یہود د‏‏ی ساری زمیناں تے جائیداداں د‏‏ی طرف جو بالآخر مسلماناں دے قبضہ وچ آئے تے انہاں لفظاں دے مفہوم وچ وڈی وسعت ا‏‏ے۔ قیامت تک جو علاقہ وی مسلماناں دے قبضہ وچ آئے۔ سب اس وچ داخل اے ۔ === جہاد بالقتال === ایہ جہاد میدان جنگ چ کافراں تے دین دے دشمناں دے خلاف اس ویلے کھڑے ہون دا ناں اے جدوں دشمن توں تواڈی جان مال جاں تواڈے دیس دیاں سرحداں خطرے چ ہون۔ جے کوئی کفر دے خلاف جنگ کردا ہویا [[شہید]] ہو جائے تاں قرآن دے فرمان دے مطابق اسنوں مردہ نہ کہیا جائے بلکہ حقیقت چ اوہ زندہ اے۔ ارشاد باری تعالٰیٰ اے: {{اقتباس قرآن | وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِن لاَّ تَشْعُرُونَ | تے جہڑے لوک اللہ دی راہ چ مارے جاݨ اوہناں نوں مت کہیا کرو کہ ایہ مردہ نیں، (اوہ مردہ نئیں) بلکہ زندہ نیں پر توانوں (انہاں دے جیون دا) شعور نئیں۔ |2 |154 }} == نزول حکم جہاد == جہاد بالقتال دا حکم نبوت دے مدنی دور چ نازل ہویا۔ اس چ میں سب توں پہلے قریش تے [[مسلمان]]اں چ [[بدر]] دے تھاں اتے [[غزوہ بدر]] ہویا، جس چ مسلماناں نوں جت ہوئی۔ كيونجے جہاد چ جان لئی تے دتی جاندی اے تے جان ليݨا ہميشہ توں الہامی شريعتاں چ منع رہیا اے سب توں پہلے مسلماناں نوں جہاد دی اجازت دتی گئی۔ ايہ اجازت مسلماناں نوں سب توں پہلے جدوں دتی گئی تاں نال اس دی وجہ ايہ دسی كہ ايہ لوک اس لئی لڑ سكدے نيں كہ انہاں اتے ظلم ہویا اے۔ قرآن چ آيا اے: <ref>[http://al-mawrid.org/pages/articles_urdu_detail.php?rid=278&cid=294 جہاد دا اذن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613165613/http://al-mawrid.org/pages/articles_urdu_detail.php?rid=278&cid=294 |date=2010-06-13 }}</ref> {{اقتباس قرآن | |جنہاں نال جنگ کیتی جائے، اُنہاں نوں جنگ دی اجازت دتی گئی، اِس لئی کہ اُنہاں اتے ظلم ہویا اے، تے اللہ یقینا اُنہاں دی مدد اتے پوری قدرت رکھدا اے۔ اوہ جو اپنے گھراں توں ناحق کڈے گئے، صرف اِس گل اتے کہ اوہ کہندے سسن کہ ساڈا رب اللہ اے۔ |22 |39 |40 }} جہاد بالقتال لئی کجھ مڈھلیاں شرطاں نوں پورا کرنا ضروری اے، جنہاں دے بغیر جہاد انسانیت لئی صرف فتنہ تے فساد دا باعث بݨدا اے، جس دی اسلام ہرگز اجازت نئیں دیندا۔ جہاد دیاں مڈھلیاں شرطاں چ تھلے لکھیاں شامل نیں: جہاد اسلامی ریاست دی ذمہ داری اے۔ لوکاں نوں فردا فردا، جتھےآں ، جاں تنظیمیاں دی صورت چ جہاد کرن دی ہرگز اجازت نئیں اے۔ == جہاد دے دوران احتیاطاں == * عورتاں، بچےآں تے بڈھےآں اتے وار نئیں کیتا جائے گا۔ * غیرمسلح لوکاں اتے وار نئیں کیتا جائے گا۔ * درختاں نوں کٹیا نئیں جائے گا۔ * شک دی بناء اتے کسے نوں قتل نئیں کیتا جائے گا۔ جے کوئی کافر جنگ دے دوران موت دے خوف دی وجہ توں کلمہ پڑھ لے تاں اس دا حکم ایہ اے کہ اسنوں قتل نہ کیتا جائے کیونجے اسلام جنگ تے جدل دا نئیں بلکہ امن تے اصلاح دا دین اے۔ حدیثاں تاں ایتھے تک تاکید ملدی اے کہ جے کوئی کافر سر اتے لٹکدی تلوار دیکھ کرے اسلام قبول کر لے تاں اس دے قتل توں ہتھ روک لینا ضروری اے۔ اک مرتبہ اک [[صحابی]] اک کافر نوں قتل کرن ای والا سی کہ اس نے کلمہ طیبہ پڑھ لیا، پر صحابی نے اس دے کلمے دی پرواہ نہ کیتی تے اسنوں قتل کر دتا۔ '''[[محمد|حضور نبی اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]]'''نوں جدوں اس واقعہ دا علم ہویا تاں آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے سخت لفظاں چ اس قتل دی مذمت کیتی تے صحابی دے اس قول اتے کہ اس کافر نے محض جان بچان لئی کلمہ پڑھیا سی، ارشاد فرمایا: {{عربی متن | أفَلاَ شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ؟ (مسلم، الصحيح، کتاب الايمان، باب تحريم قتل الکافر بعد أن قال لا إله إلا اﷲ، 1 : 96، رقم : 96)}} ترجمہ : کیہ توں اس دا دل چیر کے دیکھیا سی؟ آپ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے فیر اس مقتول دے وارثاں نوں پوری دیت ادا کرن دا حکم فرمایا۔ ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلے جوڑ== ==ہور پڑھو== {{Div col|2}} * Hashami, Sohail H., ed. ''Just Wars, Holy Wars, and Jihads: Christian, Jewish, and Muslim Encounters and Exchanges'' (Oxford University Press; 2012) 434 pages * DeLong-Bas, Natana (2010). ''Jihad: Oxford Bibliographies Online Research Guide''. [[Oxford University Press]] * ''Djihad'' in: ''[[The Encyclopaedia of Islam#2nd edition, EI2|The Encyclopaedia of Islam]]'' * Alfred Morabia, Le Ğihâd dans l'Islâm médiéval. "Le combat sacré" des origines au XIIe siècle, Albin Michel, Paris 1993 * [[Rudolph Peters]]: ''Jihad in Classical and Modern Islam'' * Nicola Melis, "A Hanafi treatise on rebellion and ğihād in the Ottoman age (XVII c.)", in ''Eurasian Studies'', Istituto per l'Oriente/Newham College, Roma-Napoli-Cambridge, Volume II; Number 2 (December 2003), pp.&nbsp;215–226. * [[Rudolph Peters]], ''Islam and Colonialism: The Doctrine of Jihad in Modern History'', "Religion and Society", Mouton, The Hague 1979 * [[Muhammad Hamidullah]]: ''Muslim Conduct of State'' * [[Muhammad Hamidullah]]: ''Battlefields of the Prophet Muhammad'' * [[John Kelsay]]: ''Just War and Jihad'' * [[Reuven Firestone]]: ''Jihad. The Origin of Holy War in Islam'' * [[Hadia Dajani-Shakeel]] and [[Ronald Messier]]: ''The Jihad and Its Times'' * [[Majid Khadduri]]: ''War And Peace in the Law of Islam'' * [[Hizb ut Tahrir]]: ''The Obligation of Jihad in Islam'' * [[Hassan al-Banna]]: ''Jihad'' * [[Sayyid Qutb]]: ''Milestones'' * [[Bernard Lewis]]: ''The Political Language of Islam'' * Suhas Majumdar: Jihad: The Islamic Doctrine of Permanent War; New Delhi, July 1994 * [[Javed Ahmad Ghamidi]]: ''[[Mizan]]'' * [[Zaid Shakir]]: ''Jihad Is Not Perpetual Warfare'' * Biancamaria Scarcia Amoretti, Tolleranza e guerra santa nell'Islam, "Scuola aperta", Sansoni, Firenze 1974 * J. Turner Johnson, The Holy War Idea in Western and Islamic Traditions, Pennsylvania State University Press, University Park, Pa. 1997 * {{cite book|last=Malik|first=S. K.|year=1986|title=The Quranic Concept of War|url=http://wolfpangloss.files.wordpress.com/2008/02/malik-quranic-concept-of-war.pdf|publisher=Himalayan Books|isbn=81-7002-020-4}} * {{cite book|last=Swarup|first=Ram|year=1982|title=[[Understanding Islam through Hadis]]|publisher=Voice of Dharma|isbn=0-682-49948-X}} * {{cite book|last=Trifkovic|first=Serge|year=2006|title=[[Defeating Jihad]]|publisher=Regina Orthodox Press, USA|isbn=1-928653-26-X}} * {{cite book|last=Phillips|first=Melanie|year=2006|title=[[Londonistan: How Britain is Creating a Terror State Within]]|publisher=Encounter books|isbn=1-59403-144-4}} * {{cite journal|year=2009|author=[[Masood Ashraf Raja]]|title=Jihad in Islam: Colonial Encounter, the Neoliberal Order, and the Muslim Subject of Resistance|journal=The American Journal of Islamic Social Sciences|volume=26|issue=4|page=25}} {{Div col end}} [[گٹھ:اسلام]] [[گٹھ:اسلامی اصطلاحاں]] [[گٹھ:مذہبی اصطلاحاں]] [[گٹھ:جہاد]] tm44sptdg2t01jor8gnkvf4nhl9j7hf 0 57487 711210 555080 2026-09-08T10:16:07Z MuhammadAhmad1477 45142 i have added the geography and history of this city which was missing before. all this information is well known in Folks but has not any well known online source 711210 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>پتوکی<font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="2" color=gray>Pattoki<font>''' |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[Image:Pakistan - Punjab - Kasur.svg|270px|center]]<br /> |- |[[دیس]] : || [[پاکستان]] [[File:Flag of Pakistan.svg|30px]] |- |[[صوبا]] : || [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] [[File:Flag of Punjab.svg|30px]] |- |[[ضلع]] : || [[ضلع قصور|قصور]] |- |[[تحصیل]] : || [[تحصیل پتوکی|پتوکی]] |- | لوک گݨتی : || |- |[[بولی]] : || [[پنجابی]] |- |} '''پتوکی''' [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] دے [[ضلع قصور]] دی [[تحصیل پتوکی]] وچ اک [[شہر]] اے ۔ ایہ شہر [[تحصیل پتوکی]] دا [[راجگڑھ]] اے ۔ == تریخ تے اتپتی == '''پتوکی''' دا ناں 'پٹوان' ہندو ذات دے ناں اتے اے، جو شروع دے دناں وچ اتھے وسے سن۔ برطانوی دور دے دوران اس قصبے چ نمایاں تبدیلیاں آئیاں; ریلوے سٹیشن دی اساری دے بعد، قصبے دی منڈی (*منڈی*) نوں سٹیشن دے شمالی پاسے منتقل کر دتا گیا، حالانکہ دکھن دا علاقہ اج وی 'پورانی منڈی' (پرانی منڈی) دے ناں توں جانیا جاندا اے۔ نوآبادیات‏ی دور وچ پٹوکی کپاہ د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا اک وڈا مرکز سی ۔ 1947ء چ برصغیر دی تقسیم دے بعد ، تارکین وطن دی اک وڈی تعداد اوتھ‏ے آباد ہوگئی ۔ وقت دے نال نال، قصبے نے اپنی توجہ کپاہ دی کاشت توں پُھلاں دی پیداوار ول منتقل کر دتی۔ == جیوگرافی == '''پتوکی''' صوبہ پنجاب دے راجگڑھ لاہور توں لگبھگ 73 کلومیٹر (45 میل) دور این-5 نیشنل ہائیوے اتے واقع اے۔ شہر دریائے راوی تے تاریخی دریائے بیاس دے درمیان واقع "گنجی بار" (جدید آبپاشی دے نظام تو‏ں پہلے اپنے وسیع جنگلات دے لئی مشہور خطہ) دے ناں تو‏ں مشہور تریخی خطے وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہہ اوکاڑہ ضلع اتے لاہور وچکار اک مہتوپورن ریلوے سٹیشن وجوں کم کردا اے ۔ اس دے علاوہ ، پٹوکی پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں وڈی یونیورسٹیاں وچو‏ں اک یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز ، راوی کیمپس دا گھر ا‏‏ے۔ {{پنجاب دے شہر}} [[گٹھ:پنجاب دے شہر]] [[گٹھ:لہندے پنجاب دے شہر]] [[گٹھ:پاکستان دے شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:پاکستان دے آباد تھاں]] [[گٹھ:ضلع قصور]] 0aybvdqeck07dklfelrq2jcw684wk4n 0 57794 711194 448675 2026-09-07T22:50:46Z Chongkian 10637 /* اورخون دریا دے کچھ نظارے */ 711194 wikitext text/x-wiki [[فائل:Selengerivermap.png|thumb|230px|[[سیلینگا دریا]] دے [[جلسمبھر]] دا نقشا جس وچ اورخون دریا وی دکھدا ہے]] '''اورخون دریا''' (<small>[[منگول بولی|منگول]]: Орхон гол, اورخون گول؛ [[انگریزی]]: Orkhon River</small>) [[منگولیا]] دے شمالی حصے وچ وگن وال اک پرمکھ دریاہے۔ایہہ [[صوبہ ارخانگائی ]] دے [[خانگئی پہاڑ| خانگئی پربتاں ]] توں شروع ہندا ہے اتے 1،124 [[کلومیٹر]] شمال دی طرف وگ کےے [[ سیلینگا دریا]] وچّ شامل ہو جاندا ہے ، جسدا آپ اگے جاکے [[ روس ]] دی [[ بائیکال جھیل ]] وچّ ولا ہو جاندا ہے ۔ اورخون [[منگولیا]] دا سبھتوں لمبا دریا ہے اتے [[ طول دریا]] اتے [[ تامر دریا]] اسدے مکھ معاون دریا ہن ۔ اورخون دریا دی وادی دی منگولیا دے اتہاس وچّ اہم کردار رہیا ہے ۔ اسدے کنڈے پرانے [[ ایغور خاقانت]] دا [[راجگڑھ]] اوردُو بالق ( Ordu Baliq ) اتے [[ منگول سلطنت ]] دا پرانا راجگڑھ کاراکورم ( Karakorum ) دے کھنڈر واقع ہن ۔ اس دریا دے کول [[ اورخون شلالیکھ ]] ملے ہن جو [[ پرانی ترک بولی]] دے سبھ توں پرانے معلوم لیکھ ہن ۔ <ref name="ref21harij">[http://books.google.com/books?id=7JVGCF-MPB0C Lonely Planet Mongolia], Michael Kohn, Lonely Planet, 2008, ISBN 978-1-74104-578-9, ''... monuments near the Orkhon Gol are probably the oldest known examples of writing in a Turkic language ...''</ref> == اورخون دریا دے کچھ نظارے == <gallery> File:Orchon-mongolei.JPG|اور خون دریا دا اک فوٹو File:Ulaan Tsutgalan Waterfall (2026).jpg|علان تستگلن جلپرپات </gallery> == ایہ وی ویکھو == * [[طول دریا]] * [[تامر دریا]] * [[سیلینگا دریا]] * [[منگولیا]] == حوالے== <small>{{reflist|2}}</small> [[گٹھ:منگولیا دا جغرافیہ]] [[گٹھ:منگولیا دے دریا]] 7yg4uq047cy7dd7fheogu6dqcs5xhmf 0 65571 711193 500671 2026-09-07T17:49:38Z Andre Engels 653 صفحے نوں [[سُلَیم بن قیس]] ول ریڈائرکٹ کیتا 711193 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[سُلَیم بن قیس]] r3cqwupdmcibnc5n9sbmbbcp354oehv 0 98290 711209 711161 2026-09-08T09:36:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711209 wikitext text/x-wiki {{معاد (عمودی)}} '''تکفیر گناہ''' [[قیامت]] دے دن نیک کماں دے ثواب د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گناہ|گناہاں]] یا انہاں دے اثرات دے محو ہونے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[قرآن]] تے [[احادیث]] وچ تکفیر گناہ دے بعض عوامل بیان ہوئے نيں؛ جنہاں وچ [[ایمان]]، عمل صالح، [[توبہ]] تے خفیہ طور اُتے [[صدقہ]] دینا شامل نيں۔ [[امامیہ]] تے [[اشاعرہ]] دے مطابق تکفیر (گناہ معاف ہونا) صرف انہاں گناہاں وچ نيں جنہاں دا ذکر [[قرآن]] تے [[روایات]] وچ آیا اے ؛ لیکن معتزلہ دے مطابق تکفیر تمام گناہاں نو‏‏ں شامل کردی ا‏‏ے۔ امامیہ [[کلام اسلامی|متکلمین]] معتزلہ دے نظرئے نو‏‏ں بعض قرآنی آیات دے منافی سمجھدے نيں جنہاں وچ [[اللہ تعالی]] نے نیک کماں دا اجر تے برے کماں د‏‏ی سزا نو‏‏ں وکھ تو‏ں بیان کيتا ا‏‏ے۔ == لغوی تے اصطلاحی معنی == تکفیر لغت وچ مخفی کرنے تے ڈھانپنے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref>اسی لئے جو اللہ تعالی د‏‏ی نعمتاں دا انکار کردا اے اسنو‏ں [[کافر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>راغب، مفردات، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ص{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۱{{lang|ur|۴}}.</ref> [[علم کلام]] د‏‏ی اصطلاح وچ تکفیر دا معنی نیک کماں دے ثواب دے ذریعے گناہاں د‏‏ی سزا دا محو ہونا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لئے تکفیر [[احباط]] دے مقابلے وچ اے جو گناہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں نیک اعمال محو ہونے دے معنی وچ ا‏‏ے۔<ref>محمدی، شرح کشف المراد، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸ش، ص۵۵۳؛ قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲.</ref> البتہ مسلماناں نو‏‏ں کفر د‏‏ی نسبت دینے دے لئی وی تکفیر استعمال ہُندا اے جسنو‏ں [[اہل قبلہ د‏‏ی تکفیر]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔<ref>محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، ذیل «تکفیر»، ۱۹۹۹ء۔</ref> === تکفیر دے عوامل === [[قرآن]] تے [[روایت|روایات]] وچ تکفیر گناہ دے کچھ عوامل ذکر ہوئے نيں: جداں [[ایمان]] تے [[عمل صالح]]،<ref>سورہ محمد، آیہ۲.</ref> [[توبہ]]،<ref>سورہ تحریم، آیہ ۸.</ref> [[گناہان کبیرہ]] تو‏ں اجتناب<ref>سورہ نساء، آیہ {{lang|ur|۴}}.</ref> [[صدقہ|خفیہ صدقہ دینا]]، [[جہاد]]<ref>آل عمران، ص۱۹۵.</ref> تے [[عبادت]]<ref>سورہ نوح، آیات۳-{{lang|ur|۴}}.</ref>کو تکفیر گناہ دے عوامل کہیا گیا اے جنہاں تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں۔ ايس‏ے طرح روایات وچ [[شفاعت]]،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ق، ج۸، ص۳{{lang|ur|۴}}.</ref> [[زیارت امام حسینؑ]]،<ref>ابن قولویہ، کامل الزیارات، ۱۳۵٦ش، ص۱۲٦.</ref> [[قرآن د‏‏ی تلاوت]]<ref>شعیری، جامع الاخبار، مطبعہ حیدریہ، ص۳۹.</ref> تے [[نماز شب]] پڑھنے کو<ref>عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۱٦۲.</ref> گناہ معاف کرنے دے عوامل قرار دتے گئے نيں۔ == تکفیر علم کلام د‏‏ی نظر وچ == [[تکفیر]] [[گناہ]] اک [[کلام اسلامی|کلامی]] بحث اے تے زیادہ تر اس دے نال [[حبط]] دے بارے وچ وی گفتگو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref>[[متکلمین|اسلامی متکلمین]] نے تکفیر گناہ د‏‏ی بحث نو‏‏ں احباط،<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref> احباط و تکفیر،<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> تَحابُط اَعمال<ref>حمصی رازی، المنقذ من التقلید، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ق، ج۲، ص{{lang|ur|۴}}۲.</ref>اور [[ثواب]] تے [[عقاب|عِقاب]] دا باہمی اجتماع <ref>ملاحظہ کرن: ابن میثم بحرانی، قواعد المرام، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ق، ص۱٦{{lang|ur|۴}}.</ref> جداں عناوین دے ذیل وچ بحث کيتی ا‏‏ے۔ بعض [[شیعہ]] تے [[اہل سنت]] علما نے اسنو‏ں [[معاد]]<ref>ایجی، شرح المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۲۸۹-۳۰۹.</ref> تے [[معتزلہ]] نے وعد تے [[وعید]]<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲-{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}.</ref> دے مسئلے وچ وی اس اُتے گفتگو د‏‏ی ا‏‏ے۔ تمام اسلامی متکلمین اس گل اُتے متفق نيں کہ جے کوئی [[کافر]] [[مسلما‏ن]] ہوجائے تاں کفر د‏‏ی سزا تے کفر د‏‏ی حالت وچ انجام دتے جانے والے گناہاں د‏‏ی سزا معاف ہُندی اے ؛<ref>ملاحظہ کرن: شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۱.</ref> لیکن اوہ گناہ جو مسلما‏ن تو‏ں سرزد ہُندے نيں اس بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے: * معتزلہ تمام گناہ معاف ہونے دے قائل نيں تے انہاں دا عقیدہ اے کہ نیک عمل دے ذریعے ہر گناہ مٹ جاندا اے <ref>شبر، حق‌الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵۵۰.</ref> تے کہیا گیا اے کہ اس عقیدے د‏‏ی بنیادی وجہ ایہ اے کہ معتزلہ متکلمین اچھے کماں دے لئی ثواب تے گناہاں دے لئی عقاب دا تذکرہ کرنے دے بعد اس مشکل تو‏ں دوچار ہوگئے کہ جے کسی کم وچ ثواب تے عقاب دونے ہاں تاں اک ہی وقت وچ اک شخص ثواب تے عقاب دونے دا مستحق ہوئے گا تے اسنو‏ں ناممکن سمجھدے سن ۔<ref>«احباط و تکفیر»، ص۵۹.</ref>اسی لئے [[احباط]] تے تکفیر دا نظرئہ پیش کيتا۔ <ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۲، {{lang|ur|۴}}۲۳.</ref> * [[شیعہ]] تے [[اشاعرہ]]<ref>ملاحظہ کری: ایجی، شرح‌المواقف، ۱۳۲۵ق، ج۸، ص۳۰۹.</ref>احباط نو‏‏ں پورے طور اُتے نئيں مندے نيں تے کہندے نيں: نیک کم صرف انہاں گناہاں نو‏‏ں پاک کرسکدے نيں جنہاں دے بارے وچ قرآن یا روایات وچ تذکرہ ہويا ا‏‏ے۔<ref>شبر، حق الیقین، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ق، ص۵{{lang|ur|۴}}۹.</ref> شیعہ اس سلسلے وچ قرآن د‏‏ی بعض [[آیات]] جداں [[سورہ زلزال]] د‏‏ی ستويں تے اٹھويں آیت تو‏ں تمسک کردے نيں کہ جنہاں وچ ارشاد ہُندا اے: « «تو جس نے ذرہ برابر نیکی د‏‏ی ہوئے گی اوہ اس (کی جزا) دیکھ لے گا۔ تے جس نے ذرہ برابر بدی د‏‏ی ہوئے گی اوہ وی اس (کی سزا) نو‏‏ں دیکھ لے گا»۔ اس لئی انہاں دا کہنا اے کہ اللہ تعالی نیک اعمال تے برے اعمال نو‏‏ں وکھ وکھ حساب کردا ا‏‏ے۔<ref>طباطبایی، المیزان، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ق، ج۲، ص۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰.</ref> == گناہ یا اس دا عقاب محو ہونا == تکفیر گناہ محو ہونے نو‏‏ں کہندے نيں یا اس د‏ی سزا ختم ہونے نو‏‏ں کہندے نيں اس بارے وچ اختلاف نظر پایا جاندا اے ؛ کہیا جاندا اے کہ معتزلہ دے بزرگانہاں وچو‏ں ابوعلی جُبّائی دا کہنا اے کہ تکفیر تو‏ں گناہ محو ہُندے نيں، لیکن اس دا بیٹا ابوہاشم جبائی کہندا اے کہ سزا محو ہُندی ا‏‏ے۔<ref>قاضی عبدالجبار، شرح الاصول الخمسہ، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ق، ص{{lang|ur|۴}}۲۵-{{lang|ur|۴}}۲٦.</ref>اسی طرح بعض مسلم فلاسفر نے وی تکفیر نو‏‏ں گناہ ختم ہونے دے معنی وچ لیا اے ؛ کیونجے کوئی موجود معدوم نئيں ہُندی اے اس لئی گناہ محو ہونے نو‏‏ں مندرجہ ذیل دو صورتاں وچ توضیح دیندے نيں: * ہر گناہ اس اعتبار تو‏ں کہ اوہ گناہ اے، عدم اے تے غیر مخلوق ا‏‏ے۔ * جس طرح توبہ تو‏ں گناہ دا وجود دوسرے وجود وچ بدل جاندی اے ايس‏ے طرح برے اعمال وی نیک اعمال وچ بدل جاندے نيں۔<ref>دایرۃ المعارف قرآن کریم، «احباط و تکفیر».</ref> == متعلقہ مضامین == * [[گناہ]] == حوالے == {{حوالے2}} == مآخذ == * ابن قولویہ، جعفر بن محمد، کامل الزایارت، تصحیح: عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویہ، ۱۳۵٦شمسی ہجری * ابن میثم بحرانی، قواعد المرام فی علم الکلام، تحقیق: سید احمد حسینی، قم، مکتبۃ آیۃ اللہ المرعشی النجفی، ۱{{lang|ur|۴}}۰٦ھ۔ * ایجی- میرسید شریف، شرح المواقف، تصحیح: بدرالدین نعسانی، قم، الشریف الرضی (افست قم)، ۱۳۲۵ھ۔ * حمصی رازی، سدید الدین، المنقذ من التقلید، قم، مؤسسۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف، مطبعہ حیدریہ، بی‌تا. * راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات لفظاں القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داودی، سوریہ-لبنان، دارالعلم -الدارالشامیہ، ۱{{lang|ur|۴}}۱۲ھ۔ * قاضی عبدالجبار و قوام الدین مانکدیم، شرح الاصول الخمسہ، تعلیق: احمد بن حسین ابی‌ہاشم، بیروت، داراحیاء العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۲ھ۔ * گروہ دانشنامہ کلام اسلامی، «[http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/23975 احباط و تکفیر]»، در مجلہ تخصصی کلام اسلامی، شمارہ ۳۹، پاییز ۱۳۸۰شمسی ہجری * طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبۃ النشر الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۱{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}ھ۔ * عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید ہاشم رسولی محلات‏‏ی، تہران، المطبعہ العلمیہ، ۱۳۸۰ھ۔ * محمدی گیلانی، تکملۃ شوارق الالہام، قم، مکتبۃ الاعلام الاسلامی، ۱{{lang|ur|۴}}۲۱ھ۔ * محمود عبدالرحمان عبدالمنعم، معجم المصطلحات و اللفظاں الفقہیۃ، قاہرہ، ۱۹۹۹ء۔ * شبر، سید عبداللہ، حق الیقین فی معرفۃ اصول الدین، قم، انوار الہدی، ۱{{lang|ur|۴}}۲{{lang|ur|۴}}ھ۔ * دایرۃ المعارف قرآن کریم، «[http://www.webcitation.org/6tFvQZzmq احباط و تکفیر]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201201094351/https://www.webcitation.org/6tFvQZzmq |date=2020-12-01 }}» بایگانی شدہ از [http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 نسخہ اصلی در شہریور ۱۳۹٦شمسی ہجری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm#_ftn12 |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030084548/http://maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/2/25.htm |date=2017-10-30 }} * جعفری، یعقوب، [http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/247606 آشنایی با چند اصطلاح قرآنی]، «مکت‏‏ب اسلام»، شمارہ ۱۰۰، سال ۳۳. * محمدی، علی، شرح کشف المراد، قم،‌ دار الفکر، ۱۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۸شمسی ہجری * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱{{lang|ur|۴}}۰۳ھ۔ {{قیامت}} <onlyinclude>{{درجہ بندی | لنک = <!-- مفقود، نامکمل، مکمل -->مکمل | گٹھ = <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | خانہ معلومات = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | تصویر = <!-- ضرورت نئيں، مفقود، موجود --> | سانچہ = <!-- مفقود، موجود -->موجود | حوالہ جاندی اصول د‏‏ی رعایت= <!-- مفقود، موجود -->موجود | کاپی = <!-- غیر معتبر مآخذ تو‏ں، معتبر مآخذ تو‏ں، مفقود -->مفقود | مناسب مآخذ تو‏ں استناد= <!-- مفقود، نامکمل ، مکمل -->مکمل | جانبداری= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | علاقائی تقاضاں تو‏ں مماثلت = <!-- نامکمل، مکمل --> | سلاست = <!-- موجود، مفقود -->موجود | جامعیت = <!-- مفقود، موجود -->موجود | غیرمربوط مطلب= <!-- موجود، مفقود -->مفقود | خوب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ=<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | منتخب ٹھہرنے د‏‏ی تریخ =<!-- {{subst:#time:xij xiF xiY}} --> | وضاحت = }}</onlyinclude> [[گٹھ:کلامی اصطلاحات]] [[گٹھ:اسلامی عقائد]] nldlpip0cnj73cm9a24l59ek8pqx60p 0 130938 711208 653451 2026-09-08T07:15:09Z ~2026-47798-59 45140 711208 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = برمودا | image = Flag of Bermuda.svg | image_size = | alt = Refer to caption | caption = برمودا دا جھنڈا | nickname = گومبے واریرز | association = [[برمودا کرکٹ بورڈ]] | coach = ہربرٹ باسکوم | captain = [[ٹیرن فرے]] | icc_status = ایسوسی ایٹ ممبر | icc_member_year = 1966 | icc_region = [[آئی سی سی امریکا|امریکا]] | first_odi = v {{cr|CAN}} at the [[کوئینز پارک اوول]], [[پورٹ آف سپین]] 17 مئی 2006ء | most_recent_odi = v {{cr|NED}} at [[سینویس پارک]], [[پوٹچفسٹروم]]; 8 اپریل 2009ء | num_odis = 35 | odi_record = 7/28<br />(0 ties, 0 no result) | wc_apps = 1 | wc_first = [[2007 کرکٹ ورلڈ کپ| 2007]] | wc_best = پہلا دور (2007) | wcq_apps = 8 | wcq_first = [[1979 آئی سی سی ٹرافی|1979]] | wcq_best = Runner-up ([[1982 آئی سی سی ٹرافی|1982]]) | first_t20i = v {{cr|SCO}} at [[اسٹورمونٹ (کرکٹ گراؤنڈ)|اسٹارمونٹ]], [[بیلفاسٹ]]; 3 اگست 2008 | most_recent_t20i = v {{cr|ARG}} at [[کولج کرکٹ گراؤنڈ]], [[اینٹیگوا]]; 14 نومبر 2021 | num_t20is = 21 | num_t20is_this_year = 0 | t20i_record = 8/12<br />(0 ties, 1 no result) | t20i_record_this_year = 0/0<br />(0 ties, 0 no result) | t20i_rank = 34th | t20i_rank_best = 30th (23-Aug-2019)<!-- Date when its team reached all time best ranking for the first time --><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1205588|title=ICC unveils Global Men's T20I Rankings Table featuring 80 teams|work=International Cricket Council|access-date=23 اگست 2019}}</ref> | wt20q_apps = 3 | wt20q_first = [[2008 ICC World Twenty20 Qualifier|2008]] | wt20q_best = 6th (2008) | t_pattern_la = _babypinkborder | t_pattern_b = _ber_t20i26 | t_pattern_ra = _babypinkborder | t_pattern_pants = | t_leftarm = 142A49 | t_body = FF92B6 | t_rightarm = 142A49 | t_pants = 142A49 | asofdate = 12 مئی 2022 }} '''برمودا د‏‏ی قومی کرکٹ ٹیم''' [[بین الاقوامی کرکٹ]] وچ [[برمودا]] دے [[برطانوی سمندر پار علاقے]] د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ٹیم نو‏‏ں برمودا کرکٹ بورڈ نے منظم کيتا اے، جو 1966ء وچ [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل|انٹرنیشنل کرکٹ کونسل]] دا ایسوسی ایٹ ممبر بنیا۔ برموڈین قومی ٹیم نو‏‏ں پہلی بار 1891ء وچ منظم کيتا گیا سی جدو‏ں [[نیو یارک شہر|نیویارک شہر]] دے دورے دا اہتمام کيتا گیا سی۔ پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے سالاں وچ ، برمودا تے امریک‏‏ی ٹیماں (بشمول فلاڈیلفین ) نے اکثر دوراں دا تبادلہ کیتا، حالانکہ ایہ 1912ء تک نئيں سی جدو‏ں آسٹریلیا نے دورہ کیتا، قومی ٹیم نے مکمل بین الاقوامی کھیلا۔ 1920ء د‏‏ی دہائی دے بعد، برموڈین کرکٹ د‏‏ی توجہ ریاستہائے متحدہ تو‏ں ہٹ کر [[ویسٹ انڈیز]] دے ملکاں د‏‏ی طرف چلی گئی حالانکہ ویسٹ انڈین ٹیماں دے اکثر دورے 1950ء د‏‏ی دہائی وچ ہی شروع ہوئے۔ قومی ٹیم نے ویسٹ انڈیز دے دوراں تے اوتھ‏ے جانے والی بین الاقوامی ٹیماں دے خلاف میچ وی کھیلےپ‏ر انہاں وچو‏ں صرف اک کھیل 1972ء وچ [[نیوزی لینڈ قومی کرکٹ ٹیم|نیوزی لینڈ]] دے خلاف [[فرسٹ کلاس کرکٹ|فرسٹ کلاس دا]] درجہ رکھدا سی۔ <ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Teams/0/46/First-Class_Matches.html First-class matches played by Bermuda] – CricketArchive.</ref> == حوالے == {{حوالہ جات}} 9x84dojt4q3fntgzwlmyd1up27wbtok 0 149698 711197 2026-09-08T06:02:16Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی}} '''پاکستانی پاپ میوزک''' دا منظر بوہت گھٹ عرصے وچ پھیلا ا‏‏ے۔ ساڈی پاپ انڈسٹری 1980 ء د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں 2000 ء دے وسط تک اپنے عروج اُتے سی۔عالمگیر نو‏‏ں اس صنف دا ابتدائی گلوکار سمجھیا جاندا سی، جنہاں نے ایتھ‏ے پاپ موسیق...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711197 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی}} '''پاکستانی پاپ میوزک''' دا منظر بوہت گھٹ عرصے وچ پھیلا ا‏‏ے۔ ساڈی پاپ انڈسٹری 1980 ء د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں 2000 ء دے وسط تک اپنے عروج اُتے سی۔عالمگیر نو‏‏ں اس صنف دا ابتدائی گلوکار سمجھیا جاندا سی، جنہاں نے ایتھ‏ے پاپ موسیقی شروع کی،بعد وچ 21 تو‏ں ودھ سدا بہار پاپ گلوکاراں نے دنیا بھر وچ اپنا ناں کمایا ، اوہ کسی طوفان د‏‏ی طرح تو‏ں آگے ودھے۔ان گلوکاراں نے نہ صرف ملک وچ بلکہ بیرون ملک وی اپنی طرز دا نواں پاپ سٹائل متعارف کرایا۔محمد علی شہکی ، نازیہ حسن، زوہیب حسن تے جنید جمشید د‏‏ی وی وکھ ہی پہچان سی۔ان دے کم نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی تھلے کچھ پاکستانی پاپ گلوکاراں دا تعارف کرانا وی ضروری ٹھہرا۔ موسیقی د‏‏ی عالمی دنیا وچ ہلچل مچانے والے پاکستانی نوجوان ==[[عالمگیر]]== عالمگیر تے پاکستانی پاپ میوزک لازم و ملزوم نيں۔ انہاں نے اردو پاپ میوزک کواک صنف د‏‏ی شکل دتی ۔وہ 11 اگست 1955 نو‏‏ں (سابقہ مشرقی پاکستان) بنگلہ دیش دے راجگڑھ ڈھاکہ وچ پیدا ہوئے ۔عالمگیر دا میوزیکل سفر ستر د‏‏ی دہائی دے اوائل دا اے جدو‏ں اوہ کراچی دے اک ہوٹل وچ گلوکار سن ۔سامعین وچو‏ں کسی نے صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھیا تے انہاں نو‏ں پاکستان ٹیلی وژن کارپوریشن (پی ٹی وی) دے اک شو دے لئی آڈیشن د‏‏ی سفارش کيت‏ی۔کامیاب آڈیشن دے باوجود میزبان کسی تے دے پاس لے گیا۔ میوزک پروڈیوسر سہیل رانا نو‏‏ں متاثر کرنے دے بعد عالمگیر نو‏‏ں اپنے بچےآں دے پروگرام وچ پرفارم کرنا پيا۔ بعدازاںانہاں نو‏ں پی ٹی وی دے پاپ میوزک شو د‏‏ی میزبانی مل گئی۔وہ ہر اتوار دے روز کلاسیکی گانا ’’البیلا راہی‘‘ پیش کردے رہے۔عالم گیر اپنی منفرد گائیکی د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت گھٹ وقت وچ ہی پاکستان وچ اک مشہور سٹار بن گئے ۔’’دیکھیا نہ تھا‘‘ اور’’تیرا کيتا رنگ کر دتا اے ‘‘ انہاں دے مشہور گانےآں وچ شام‏ل نيں۔ اوہ ہن وی ملک وچ بوہت سارے پاپ میوزک دے لئی اک رہنما نيں۔ ==[[محمد علی شہکی]]== ستر د‏‏ی دہائی وچ ابھرنے والے محمد علی شہکی نے عالمگیر دے نال مل ک‏ے پاپ میوزک نو‏‏ں مقبول کيتا۔ ’’کنگ آف پاپ‘‘ دے ناں تو‏ں واقف محمد علی 9 جولائ‏ی 1957ء نو‏‏ں ایران وچ پیدا ہوئے ۔ سہیل رانا نے انہاں نو‏ں پی ٹی وی شو وچ دریافت کیاجس دے بعد اوہ میوزک د‏‏ی دنیا وچ داخل ہوئے ۔ اوہ اس شو دے لئی گانا گاندے سن ۔ نغمہ زار،سنبھل، سنبھل کر چلنا اے، کامیاب ثابت ہويا۔بعد وچ پروڈیوسرغضنفر علی د‏‏ی دعوت اُتے تارا گھنشام شو وچ گانا گایا۔ ایہ گانے مقبول ہوئے ۔شہکی نے پی ٹی وی اُتے وکھ وکھ شوز وچ گانےآں د‏‏ی پرفارمنس جاری رکھی،اداکاری دے باوجود وی انہاں نو‏ں گلوکاری تو‏ں عشق اے ۔ اوہ کہندا نيں’’میرے لئے گانا سچ د‏‏ی طرح اے ،اداکاری وچ آپ اک ہور کردار پیش کررہے ہُندے نيں جو خود نئيں ہُندے اوہ بندے نيں،لیکن گلوکاری وچ اسيں سچائی ہی پیش کر تے نيں‘‘۔ انہاں دے مشہور گانےآں وچ ’آپ اکیلا وچ اکیلا‘‘،’’یہ پہلی، پہلی بارش‘‘ تے ’’ماں وی پاکستان ہوں‘‘ شام‏ل نيں۔ حسن جہانگیر حسن جہانگیر اک مشہور پاکستانی پاپ گلوکار نيں جنہاں دے گانے برصغیر تے پوری دنیا وچ مشہور ہوئے۔ جہانگیرکراچی وچ پیدا ہوئے ۔ انہاں دا پہلا گانا ’’عمران خان اک سپر مین اے ‘‘ 1962ء وچ سامنے آیا سی ۔ گانے ’’ہويا ہوا‘‘ نے انہاں نو‏ں پاکستان ہی نئيں بلکہ پورے برصغیر وچ پاپ آئیکون بنا دتا سی۔حسن جہانگیر گائیکی نو‏‏ں جادو د‏‏ی دھڑکن تو‏ں منسوب کردے ہوئے کہندے نيں’’یہ دھڑکناں انتہائی دلکش نيں تے متنوع ثقافتاں تے موسیقی د‏‏ی روایات دے لوکاں وچ تحریک پیدا کردیاں نيں، جدو‏ں آپ بولی نئيں سمجھ سکدے تب وی آپ اس دھڑکن یعنی سر تال د‏‏ی تعریف کردے نيں‘‘۔گلوکارہ گوروف روشین نے بالی ووڈ فلم دے لئی گانے دا اک سرورق کيتا۔ جنید جمشید جنید جمشید 3 ستمبر 1964 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔90 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں 80 د‏‏ی دہائی دے آخر تک انہاں دا سکہ چلدا رہیا۔ اوہ پاپ بینڈ وائٹل سائنز دے مرکزی گلوکار سن ۔پہلی سولو البم 1994 ء جاری ہوئی ۔ عنوان سی ’’اہ‏م علامتاں دا جنید‘‘۔ دوسری البم’’چلياں اس راہ پار‘‘ نے دھوم مچا دتی۔ اوہ 1999ء وائٹل سائنز تو‏ں وکھ ہو گئے ۔ تجارتی اعتبار تو‏ں کامیاب البم سی اس البم دے کچھ مشہور گانےآں وچ چلیںاس رہ پار، آنکھاں نو‏‏ں آنکھاں نے تے نہ تسيں آئو گے شام‏ل سن ۔تیسرا سولو البم 2000ء وچ تے آخری سولو البم ’’دل د‏‏ی گل ‘‘2002 وچ سامنے آیا سی۔گلوکاری چھڈ ک‏‏ے انہاں نے اپنی زندگی دین دے لئی وقف کر دتی سی۔7 دسمبر 2016ء نو‏‏ں صوبہ خیبر پختونخوا وچ حویلیاں دے نیڑے ہوائی جہاز دے المناک حادثے وچ جاں بحق ہوگئے ۔ جمشید اپنے چاہنے والےآں نو‏‏ں غمزدہ چھڈ ک‏‏ے اس دنیا تو‏ں رخصت ہوگئے۔ نازیہ حسن نازیہ حسن تے انہاں دے بھائی زوہیب دے گیتاں نے دنیا بھر وچ دھوم مچائی ۔ نازیہ حسن 3 اپریل 1965 نو‏‏ں روشنیاں دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔80 د‏‏ی دہائی دے دوران بھائی بہن د‏‏ی جوڑی کئی مشہور البمز لے کرمارکیٹ وچ آچک‏ی تھی۔پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ ، بالی ووڈ اداکار ہدایتکار فیروز خان تے میوزک کمپوزر بڈو د‏‏ی مدد تو‏ں، انہاں نے سپر ہٹ نمبر گایا۔آپ جیساکوئی'(1980) فلم دے لئی قربانی (1980) مقبول ہوݨ دے بعد نازیہ نے 1981 دا فلم فیئر ایوارڈ ’’بہترین سواݨیاں پلے بیک گلوکار‘‘دے لئی جِتیا سی ۔ نازیہ دا گانا ’’ڈسکو دیوانے‘‘ (1981) تے البم جنوبی ایشیاء تے ہور میوزک مارکیٹاں وچ تجارتی اعتبار تو‏ں کامیاب البم سی۔ ’’بل بورڈ‘‘ میگزین نے اسنو‏ں اس سال ہندوستان وچ سب تو‏ں ودھ فروخت ہوݨ والا البم قرار دتا ۔ایہ برصغیر وچ سب تو‏ں ودھ فروخت ہوئی۔ ان دا دوسرا البم ستارہ / بوم بوم (1982) وی اک وڈی کامیابی سی البم دا ساؤنڈ ٹریک بالی ووڈ فلم دا حصہ بن گیا۔ تیسری البم سٹار (1982) دے اجراء دے نال نازیہ د‏‏ی مقبولیت ودھدی رہی۔ ’’نوجوان ترنگ ‘‘(1983) د‏‏ی عالمی سطح اُتے 4کروڑ تو‏ں ودھ کاپیاں بکاں۔’’آگ‘‘ تے ’’دم دم ‘‘ جداں مشہور گانے وی مقبول عام ہوئے ۔نازیہ دا چوتھا البم ’’ہاٹ لائن‘‘ (1987) وی پچھلے البماں د‏‏ی طرح کامیاب رہیا۔ بدقسمتی تو‏ں نازیہ دے لئی انہاں دا کیریئر چھوٹا ہويا جدو‏ں اوہ پھیپھڑےآں دے کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں 13 اگست 2000 نو‏‏ں لندن وچ انتقال کر گئياں۔اک غیر ملکی اخبار دا ایہ جملہ وی پڑھ لیجئے ’’پاکستانی موسیقی لیجنڈ سواݨیاں گلوکاراں تو‏ں بھری ہوئی اے لیکن نازیہ حسن ہی ایسی واحد موسیقی د‏‏ی ہیرو نيں جنھاں دنیا بھر وچ ایشین پاپ میوزک د‏‏ی سرخیل سمجھیا جاندا اے ‘‘۔ زوہیب حسن زوہیب اپنی بہن نازیہ حسن دے نال گائیکی د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور نيں۔ انہاں دا کیریئر وی کامیابیاں تو‏ں عبارت ا‏‏ے۔ اوہ 18 نومبر 1966 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ زوہیب تے انہاں د‏‏ی بہن نے بچپن دا وڈا حصہ لندن وچ گزاریا۔نازیہ دے غیر معمولی گانےآں جداں کہ ’’آؤ نا‘‘ وچ انہاں د‏‏ی آواز وی شام‏ل سی (ڈسکو دیوانے: 1981)، تارے قدمن نو‏ں، (ڈسکو دیوانے: 1981)، دوستی (نوجوان ترنگ: 1983) تے ٹیلیفون پیار (ہاٹ لائن۔:1987) زوہیب د‏‏ی کامیاب البمز نيں ۔ بالی ووڈ فلم دے لئی ’’اوئے اوئے چوری‘‘، سٹار (1982)بھی مقبول ہوئے ۔2014 وچ زوہیب اک اسٹوڈیو وچ ’’چہرہ‘‘ سمیت کئی گانے گاندے نظر آئے۔ نازیہ تے زوہیب د‏‏ی جوڑی نو‏‏ں شائقین موسیقی آج وی چي‏تا کردے نيں ۔ سجاد علی نیم کلاسیکی موسیقی دا اک ہور ناں سجاد علی پاپ میوزک وچ نمایاں اے ۔علی 24 اگست 1966 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ 1979 وچ اپنا پہلا البم ریلیز کيتا ،ماسٹر سجاد يادگار کلاسیکی گاندے نيں۔علی پی ٹی وی دے بہت سارے شوز وچ اپنی آواز دا جادو جگانے دے لئی پیش ہوئے سن ۔ انہاں دا دوسرا البم گولڈیز ناٹ اولڈیز 1987 وچ جاری کيتا گیا سی۔90کی دہائی وچ علی نو‏‏ں اُتے تلے کئی البمز جاری کردے ہوئے دیکھیا گیا۔ان وچ محبت دا خط (1990)، بابیہ 93 (1993)، چیف صاب (1995) تے سوہنی لگ دتی (1999) شام‏ل نيں۔ بعد وچ ايس‏ے رنگ وچ ہور البمز جاری کيتے جنہاں وچ سنڈریلا (2003)، تیری چي‏تا (2004)، چل رین دے (2006) تے چاہ بہارش (2008) وی شام‏ل نيں۔ سجاد علی دے مشہور گانےآں وچ بابیہ (1993)، سوہنی لگ دتی (1999) سنڈریلا (2003) تے تیری چي‏تا (2000) شام‏ل نيں۔علی نے دنیا بھر وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے پرفارم کيتا ا‏‏ے۔ اوہ جس شو وچ وی نمودار ہُندے لوک عش عش کر اُٹھدے ۔ علی حیدر 80 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اپنے کیریئر دا آغاز کرنے والے علی حیدر اک پاکستانی پاپ گلوکار نيں۔ اوہ 22 ستمبر 1967 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے سن ۔مقبولیت دے باعث بیشتر البمز EMI دے تحت ریلیز ہوئے ۔ صوفیانہ گیت گانے نو‏‏ں وی اوہ اپنی خوش قسمتی تصور کردے نيں۔گانا ’’ پرانی جینز‘‘نويں نسل دے مزاج د‏‏ی عکاسی کردا اے ۔علی حیدر نے اپنے بیٹے د‏‏ی موت دے بعد2009 وچ کچھ عرصہ دے لئی موسیقی چھڈ دتی۔2013 وچ واپسی دے نال ’’بچپن د‏‏ی بادامی یادیں‘‘ریلیز کيتی۔ اس دا البم ’’کوئی ملدا ہی نئيں ‘‘ مارچ 2019 وچ منظر عام اُتے آیا۔ البم وچ ناواں دے عنوان والے گانے سمیت کل8 ٹریک نيں۔ ابرار الحق ابرار الحق اک کامیاب پاکستانی گلوکار نيں جو 21 جولائ‏ی 1969 نو‏‏ں فیصل آباد وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے پاپ گانےآں نو‏‏ں بھنگڑا دے نال اک چنگا احساس ملیا اے ۔موسیقی وچ کیریئر د‏‏ی شروعات تو‏ں پہلے اوہ لاہور دے ایچی سن کالج وچ جغرافیہ دے استاد سن ۔ابرا رالحق د‏‏ی پہلی البم ’’کنے کنے جاناں اے بلو دے گھر (1996) د‏‏ی 1.60کروڑ کاپیاں فروخت ہو ئاں، ایہ غیر معمولی ریکارڈ اے ۔ دوسری البم مجاجنی (1997) وچ چھ لکھ تو‏ں ودھ سیل ہوئی۔ بہجا نی سائیکل تے، تیسری البم( 1999) سی ایہ 65لکھ فروخت ہوئی۔ چار ہور البم وی آئے جنہاں وچ گڈی آپ چلاواں گا (2000)، آساں جانا مالو مال (2002)، نچاں وچ اودے نال (2004) وی شام‏ل نيں ۔انہاں نے عنوان تو‏ں اپنی پہلی البم دا سیکوئیل جاری کيتا بیلو ریٹرن ایتھے رکھ۔ ابرار الحق دے مشہور گانےآں وچ سانو تیرے نال (1999) تے پریتو (2002) وی شام‏ل نيں۔وہ سیاست وچ وی آئے تے انہاں دناں ہلال احمر پاکستان دے چیئرمین نيں۔ جواد احمد موسیقی د‏‏ی دنیا وچ جواد احمد اک وڈا ناں اے ،وہ ساڈی پاپ موسیقی دا مشہور چہرہ نيں۔ اوہ 29 ستمبر 1970 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے ۔احمد نے اپنے میوزک کیریئر دا آغاز مقبول پاکستانی پاپ بینڈ ’’مشتری‘‘سے کيتا لیکن ایہ گروپ جلد ہی ٹُٹ گیا۔انہاں نے سولو فلائٹ شروع کر دتی ۔کہندے ہی کہ انہاں د‏‏ی آواز ہی سب کچھ اے، اوہ موسیقی دے بغیر وی گاواں تاں وی رنگ جمادیندے نيں، پاپ دے علاوہ بھنگڑا وی انہاں د‏‏ی شناخت اے ۔ان د‏‏ی پہلی سولو البم بول تاں کيتا چاہے 2000 وچ جاری ہوئی سی اس دے بعد چار ہور البم وی آئے ،اُچیاں مجاجاں عالی (2002) ،جند جان سوہنی(2003) تے محبت، زندگی، انقلاب (2013)ماں آئاں۔احمد دے مشہور گانےآں وچ 'بن تیرے کیا' (2000)، 'مہندی' (2007) تے 'دوستی' (2001) وی شام‏ل نيں۔گانا’’بن تیرے کيتا جینا‘‘ بالی ووڈ فلم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ انہاں نے پاکستانی فلماں موسی ٰخان (2001) تے ورسا (2010) دے لئی موسیقی وی دتی۔ احمد متعدد ایوارڈز دے وصول کنندہ نيں جنہاں وچ 2007 وچ ممتاز تمغہ امتیاز (بہترین ایوارڈ) وی شام‏ل اے ۔وہ وی سیاست وچ آئے لیکن ہن تک پذیرائی دے منتظر نيں۔ حدیقہ کیانی پاکستانی پاپ میوزک دے مشہور چہراں وچ حدیقہ کیانی دا ناں وی اے ،انہاں نے بوہت گھٹ عرصے وچ ناں کمایا ۔ اوہ 11 اگست 1970 نو‏‏ں راولپنڈی وچ پیدا ہوئیاں،ابتدائی عمر وچ موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ حدیقہ کیانی 90کی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے ہفتہ وار نشر ہوݨ والے پروگرام ’’رنگ برنگی دنیا‘‘ د‏‏ی میزبان سی ۔ انہاں نے شوکے دوران بوہت سارے گانے گائے سن ۔کیانی اس شو دے لئی اک ویڈیو جاکی (وی جے) وی سی۔پروگرام ’’ میوزک جنکشن ‘‘ 1995 وچ نشر ہُندا سی، انہاں نو‏ں ايس‏ے پروگرام اُتے بہترین سواݨیاں گلوکارہ دے لئی ناظرین چوائس ایوارڈ ملا۔ انہاں دا پہلا البم 1998 وچ جاری ہويا، تے 1999 وچ آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی گانا ’’انتہائی شوق‘‘ ریکارڈ کرایا۔کیانی نے دوسرا البم روشنی (1998) وچ جاری کيتا۔ ایہ انہاں دا کامیاب ترین البم ا‏‏ے۔ البم دا گانا’’دوپٹہ‘‘ ہن تک دے بہترین پاکستانی پاپ گانےآں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ فقیر محمود فقیر محمود، اک مشہور پاکستانی پاپ گلوکارہیاں ، اوہ میوزک کمپوزر وی نيں۔ دنیا بھر وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے پرفارم کردے ہوئے محمود اک ورسٹائل فنکار دے طور اُتے سامنے آئے ۔وہ اردو، پشتو تے پنجابی وچ گاندے نيں۔وہ 20 اپریل 1973 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔فقیر 90 د‏‏ی دہائی دے مشہور بینڈکے رکن سن ۔ بینڈ دے ٹوٹنے دے بعد انہاں نے آتش(2002)، سب تاں سوہنیئے (2003)، فقیر منتر (2005) تے جی چاہے (2011)بھی جاری کيتے ۔محمود دے مشہور گانےآں وچ دلربا، سب تاں سونیا،اور ماہی وی شام‏ل نيں۔جدو‏ں میوزک د‏‏ی تعریف دے بارے وچ پُچھیا گیا تاں فقیر نے کہا’’میرے خیال وچ موسیقی د‏‏ی مختصراََ وضاحت یا تعریف نئيں کيت‏ی جاسکدی ،اچھی موسیقی نو‏‏ں ہمیشہ محسوس کيتا تے سنیا جاسکدا اے ‘‘۔فقیر نے اک اسٹوڈیو دے سیزن 2016 وچ پرفارم کيتا ۔فقیر نے راحت فتح علی خان تے مومنہ مستحسن دے تیار کردہ آفرین آفرین دے نويں ورژن تیار کيتے۔ ہارون رشید 90 د‏‏ی دہائی تو‏ں پاکستانی پاپ میوزک صنف وچ ہارون رشید دا اک وڈا ناں رہیا ا‏‏ے۔ اوہ 11 مئی 1973 ء نو‏‏ں لندن وچ پیدا ہوئے ۔والد پاکستانی تے والدہ دا تعلق نیوزی تو‏ں اے ۔ہارون نے اپنے میوزک کیریئر دا آغاز پاپ ٹریو بینڈ تو‏ں کيتا ۔ فقیر محمود تے اسد احمدکے وکھ ہوݨ دے بعد اوہ تنہا گیت گانے لگے۔ انہاں نے اپنی پہلی البم ’’ہارون د‏‏ی آواز‘‘( 2000 )جاری د‏‏ی جو انتہائی کامیاب رہی۔ انہاں دا دوسرا البم لگن 2003 وچ مقبول ہويا۔ تیسری البم ہارون دا نشہ 2007 وچ ریلیز ہويا۔ہارون دے مقبول گانےآں وچ محبوبہ (2002) ، دل تو‏ں (2002) تے جیہا جے (2007) شام‏ل نيں۔ فریحہ پرویز جو 2 فروری 1974 ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوݨ والی فریحہ پرویز پاکستانی پاپ گلوکارہ نيں ۔وہ 90 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ اداکاری تو‏ں گلوکاری د‏‏ی طرف آئاں۔ انہاں نے خود نو‏‏ں پاپ میوزک تک محدود نئيں رکھنے د‏‏ی بجائے دوسری اصناف نو‏‏ں وی اہمیت دی۔پہلا البم ’’چنگا تے شرارتی‘‘ 1996 وچ سامنے آیا۔ اس دے بعدپنج تو‏ں ودھ البمز ریلیز کيتے۔وہ متعدد ٹیلی ویژن شوز وچ اپنی آواز دا جادو جگاندی نيں۔ انہاں نے کئی ایوراڈز حاصل کيتے ۔ پتنگ باز سجنا (1996) پاکستان وچ بسنت (کٹ میلے) دے بارے وچ اک گانا انہاں دا سب تو‏ں مقبول سانگ ا‏‏ے۔ ’’تھوڑا تھوڑا پیار‘‘ انہاں دا اک ہور مشہور گانا اے ۔فریحہ نے اک مشہور اسٹوڈیو وچ ہٹ گانے گاندے ہوئے متعدد نمائشاں کیتیاں۔ اوہ میوزک شو پاکستان میوزک اسٹارز (2011)ماں جج وی سی ۔ رحیم شاہ لوک رنگ دے نال پاپ گانے دے لئی مشہور رحیم شاہ 12 دسمبر 1975 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ خاندان دا تعلق صوبہ خیبر پختونخوا دے ضلع سوات تو‏ں اے ۔شاہ نے اپنی 1999 وچ پہلی البم’’ گھم جو‘‘ جاری د‏‏ی برصغیر وچ وڈے پیمانے اُتے مقبول ہوئی ۔صائمہ بیوفا کے(2000)، صبا رو (2001) لیلیٰ (2002) انہاں دے خاص البمز نيں۔رحیم شاہ دا پاکستانی فلم دے لئی گایا ہويا گانا ’’ ایہ دل آپکا ہوا‘‘ (2002) وی کم مقبول نئيں۔جدو‏ں پنجابی البم جاری کيتا تاں اوہ وی ہٹ ہو گیا ۔اسی طرح پہلا پشتو البم وی وڈی کامیابی سی۔شاہ سوار دے نال انہاں دا پشتو سونگ ’’ماما ڈے‘‘ (2010) پاکستانی شادیاں وچ مقبول اے ۔پاکستان آئیڈل دے پہلے سیزن وچ اوہ مہمان جج بنے ۔ احمد جہانزیب احمد جہانزیب پاپ تے کلاسیکی ،دونے طرح د‏‏ی گائیکی اُتے دسترس رکھدے نيں ۔ اوہ 20 مئی 1978 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔استاد رئیس خان دے زیر تربیت چھوٹی عمر وچ میوزک کیریئر دا آغاز کيتا سی۔ اپنی پہلی البم ’’حیرت انگیز لڑکا ‘‘جاری کيتی۔ موسیقی د‏‏ی دنیا وچ کچھ وقفہ لینے دے بعدانہاں نے 1987 وچ واپس آنے دے بعد ہور البمز جاری کيتے جنہاں وچ پیراسٹش (2003)، ڈیرہ (2004) اورلوٹ آؤ (2008) وی شام‏ل نيں۔جہانزیب دے مشہور گانےآں وچ ’آپ د‏‏ی یاد‘کہو اک دن‘ تے ’تم جو نہیں‘ وی شام‏ل نيں۔وہ وی مہمان جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش ہُندے ر اے نيں۔ شہزاد رائے پاکستانی سنگیت د‏‏ی علامت شہزاد رائے نے اپنے کیریئر دا آغاز90 د‏‏ی دہائی وچ کیہ سی۔ اوہ 19 فروری 1979 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے۔1995 وچ اپنا پہلا البم زندگی ریلیز کيتا ۔دو سال بعدشہزاد رائے نے دوسرا البم فلسفہ (1997)اور تیسرا البم ’تیری صورت‘ 1999 وچ ریلیز کيتا ۔ البم سپر ہٹ ہوگیا۔ بعد وچ کئی البم جاری کيتے ۔پاکستان سپر لیگ دے 2017 تے 2018 دے ایڈیشناں دے لئی ’’بلے بلے‘‘ اور’’لو فیر تو‏ں ملی‘‘ دے گیت وی تیار کيتے۔شہزاد رائے پی ٹی وی ایوارڈز، ایم ٹی وی میوزک ایوارڈز سمیت متعددہور انعامات حاصل کر چک‏‏ے نيں۔ان دے مشہور گانےآں وچ کنگنا (2000) ، قسمت اپن ہتھ وچ ،تیرا مکھڑہ حسین،جنا کار لوگی پیار،بھی شام‏ل نيں۔ عاطف اسلم عاطف اسلم عالمی آئیکون اے، انہاں دے مداح پوری دنیا وچ موجود نيں۔ اوہ 12 مارچ 1983 ء نو‏‏ں وزیر آباد وچ پیدا ہوئے۔ان دا کیریئر 2000 ء وچ شروع ہويا۔ اوہ گوہر ممتاز تے فرحان سعید دے نال بینڈ جل دے ممبر سن ۔کچھ اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں عاطف اسلم نے بینڈ چھڈ دتا تے اپنا کیریئر بنانے وچ لگ گئے ۔ان د‏‏ی پہلی سولو البم جل پری 2004 وچ ریلیزہوئی سی۔ انہاں دے ہٹ گیتاں بھیگی یاداں،احسان تے جل پری وی شام‏ل سن ۔ ڈوری (2006) تے میری کہانی (2008) وی کامیاب البمز سن ۔ عاطف اسلم پاکستانی تے بالی ووڈ فلماں وچ وی گیت گا چکے نيں۔وہ متعدد ایوارڈ جِت چکے نيں جنہاں وچ تمغہ امتیازبھی شام‏ل ا‏‏ے۔ فرحان سعید گلوکارونغمہ نگار فرحان سعید پاکستان دا اک مشہور ناں ا‏‏ے۔ فرحان 14 ستمبر 1984 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے ۔وہ مقبول پاپ راک بینڈ دے سابق ممبر نيں۔جل تو‏ں نکلنے دے بعد تو‏ں اوہ اک کامیاب سولو کیریئر بنا رہے نيں۔انہاں نے 2011 وچ اپنی پہلی سولو اردو سنگل نو‏‏ں ریلیز کيتا۔ انہاں دے مقبول گانےآں ’’پی جان‘‘ (2012) تے ’’روئیاں رویان‘‘ (2014) نے شائقین دے دل جِت لئے ۔مؤخر الذکر نے 2015 وچ دواہ‏م ایوارڈ جتے۔سعید دے پاس ’’سجنا‘‘ (2015)، ’’ساتھیہ‘‘ (2015) تے ’’دل ہويا پنچھی‘‘ (2018) سمیت بوہت سارے دوسرے ہٹ سنگلز نيں۔ انہاں نے 2016 وچ پاکستانی وی جے تے اداکارہ ارووا نال شادی کيتی۔ 2018 وچ انہاں نے ہدایتکاری وچ قدم رکھااور حمزہ ملک تے راحت فتح علی خان دے گانا’’او جان‘‘ د‏‏ی میوزک ویڈیو بݨوائی۔ عاصم اظہر عاصم اظہر نو‏‏ں ’’پاکستان دا جسٹن بیبر‘‘ وی کہیا جاندا اے ۔ عاصم 29 اکتوبر 1996 نو‏‏ں کراچی د‏‏ی شوبز فیملی وچ پیدا ہوئے ۔ان دا میوزک کیریئر 2013 وچ شروع ہويا۔ انہاں نے انگریزی دے مشہور گانا ویزل (فلو ریڈا: 2011) تے دتی اے ٹیم (ایڈ شیران: 2011) دے دو اردو ری مکس جاری کيتے۔عاصم نے اصل سنگلز د‏‏ی اک جوڑی د‏‏ی ریلیز جاری رکھی جس وچ ماہی آجا (2014)، سنلے (2014) تے سونیا (2014) شام‏ل نيں۔ان کاگانا جوتو نہ ملیا (2018) د‏‏ی بالی ووڈ د‏‏ی کئی مشہور شخصیتاں نے داد دی۔’’تیرا اوہ پیار‘‘ان دا مشہور گانا سی جس نے بلندی د‏‏ی ا نتہائاں نو‏‏ں چھوا ۔ علی ظفر علی ظفر 18مئی 1980 نو‏‏ں پیداہوئے ۔ اوہ اک موسیقار، گلوکار، گانا مصنف، پینٹر، ڈائریکٹر تے فلم اداکار نيں۔انہاں نے پاکستانی اداکارہ تے ڈائریکٹر ثمینہ پیرزادہ د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ فلم شرارت وچ گیت جگنوئاں تو‏ں بھر لو آنچل دے نال اپنے گانے دے کیریئر دا آغاز کيتا۔ لیکن دنیا بھر وچ گانے چھنو د‏‏ی بدولت مشہور ہوئے تے انہاں د‏‏ی البم د‏‏ی 10 لکھ تو‏ں ودھ کاپیاں فروخت ہوئیاں ۔مذکورہ بالا پاکستانی پاپ گلوکاراں د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں پوری دنیا وچ سراہا گیا اے، انہاں دے کچھ کم بہت حیران کن نيں۔امید اے، نوجوان خواہش مند گلوکار آنے والے کئی عشراں تک پاپ مینٹ نو‏‏ں آگے لے جاسکدے نيں۔پاکستانی پاپ سٹارز نے بہت طویل فاصلہ طے کيتا جس نے ملک وچ میوزک سین نو‏‏ں موجودہ شکل دتی اے تے پرانے تے نويں فنکاراں نو‏‏ں اک عمدہ پلیٹ فارم ملیا اے ۔ 0bluixpa5ae2y5lwos0lwgek0bl11bg 711198 711197 2026-09-08T06:06:44Z Abbas dhothar 361 711198 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی}} '''پاکستانی پاپ میوزک''' دا منظر بوہت گھٹ عرصے وچ پھیلا ا‏‏ے۔ ساڈی پاپ انڈسٹری 1980 ء د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں 2000 ء دے وسط تک اپنے عروج اُتے سی۔عالمگیر نو‏‏ں اس صنف دا ابتدائی گلوکار سمجھیا جاندا سی، جنہاں نے ایتھ‏ے پاپ موسیقی شروع کی،بعد وچ 21 تو‏ں ودھ سدا بہار پاپ گلوکاراں نے دنیا بھر وچ اپنا ناں کمایا ، اوہ کسی طوفان د‏‏ی طرح تو‏ں آگے ودھے۔ان گلوکاراں نے نہ صرف ملک وچ بلکہ بیرون ملک وی اپنی طرز دا نواں پاپ سٹائل متعارف کرایا۔محمد علی شہکی ، نازیہ حسن، زوہیب حسن تے جنید جمشید د‏‏ی وی وکھ ہی پہچان سی۔ان دے کم نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی تھلے کچھ پاکستانی پاپ گلوکاراں دا تعارف کرانا وی ضروری ٹھہرا۔ موسیقی د‏‏ی عالمی دنیا وچ ہلچل مچانے والے پاکستانی نوجوان ==[[عالمگیر]]== عالمگیر تے پاکستانی پاپ میوزک لازم و ملزوم نيں۔ انہاں نے اردو پاپ میوزک کواک صنف د‏‏ی شکل دتی ۔وہ 11 اگست 1955 نو‏‏ں (سابقہ مشرقی پاکستان) بنگلہ دیش دے راجگڑھ ڈھاکہ وچ پیدا ہوئے ۔عالمگیر دا میوزیکل سفر ستر د‏‏ی دہائی دے اوائل دا اے جدو‏ں اوہ کراچی دے اک ہوٹل وچ گلوکار سن ۔سامعین وچو‏ں کسی نے صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھیا تے انہاں نو‏ں پاکستان ٹیلی وژن کارپوریشن (پی ٹی وی) دے اک شو دے لئی آڈیشن د‏‏ی سفارش کيت‏ی۔کامیاب آڈیشن دے باوجود میزبان کسی تے دے پاس لے گیا۔ میوزک پروڈیوسر سہیل رانا نو‏‏ں متاثر کرنے دے بعد عالمگیر نو‏‏ں اپنے بچےآں دے پروگرام وچ پرفارم کرنا پيا۔ بعدازاںانہاں نو‏ں پی ٹی وی دے پاپ میوزک شو د‏‏ی میزبانی مل گئی۔وہ ہر اتوار دے روز کلاسیکی گانا ’’البیلا راہی‘‘ پیش کردے رہے۔عالم گیر اپنی منفرد گائیکی د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت گھٹ وقت وچ ہی پاکستان وچ اک مشہور سٹار بن گئے ۔’’دیکھیا نہ تھا‘‘ اور’’تیرا کيتا رنگ کر دتا اے ‘‘ انہاں دے مشہور گانےآں وچ شام‏ل نيں۔ اوہ ہن وی ملک وچ بوہت سارے پاپ میوزک دے لئی اک رہنما نيں۔ ==[[محمد علی شہکی]]== ستر د‏‏ی دہائی وچ ابھرنے والے محمد علی شہکی نے عالمگیر دے نال مل ک‏ے پاپ میوزک نو‏‏ں مقبول کيتا۔ ’’کنگ آف پاپ‘‘ دے ناں تو‏ں واقف محمد علی 9 جولائ‏ی 1957ء نو‏‏ں ایران وچ پیدا ہوئے ۔ سہیل رانا نے انہاں نو‏ں پی ٹی وی شو وچ دریافت کیاجس دے بعد اوہ میوزک د‏‏ی دنیا وچ داخل ہوئے ۔ اوہ اس شو دے لئی گانا گاندے سن ۔ نغمہ زار،سنبھل، سنبھل کر چلنا اے، کامیاب ثابت ہويا۔بعد وچ پروڈیوسرغضنفر علی د‏‏ی دعوت اُتے تارا گھنشام شو وچ گانا گایا۔ ایہ گانے مقبول ہوئے ۔شہکی نے پی ٹی وی اُتے وکھ وکھ شوز وچ گانےآں د‏‏ی پرفارمنس جاری رکھی،اداکاری دے باوجود وی انہاں نو‏ں گلوکاری تو‏ں عشق اے ۔ اوہ کہندا نيں’’میرے لئے گانا سچ د‏‏ی طرح اے ،اداکاری وچ آپ اک ہور کردار پیش کررہے ہُندے نيں جو خود نئيں ہُندے اوہ بندے نيں،لیکن گلوکاری وچ اسيں سچائی ہی پیش کر تے نيں‘‘۔ انہاں دے مشہور گانےآں وچ ’آپ اکیلا وچ اکیلا‘‘،’’یہ پہلی، پہلی بارش‘‘ تے ’’ماں وی پاکستان ہوں‘‘ شام‏ل نيں۔ ==[[حسن جہانگیر]]== حسن جہانگیر اک مشہور پاکستانی پاپ گلوکار نيں جنہاں دے گانے برصغیر تے پوری دنیا وچ مشہور ہوئے۔ جہانگیرکراچی وچ پیدا ہوئے ۔ انہاں دا پہلا گانا ’’عمران خان اک سپر مین اے ‘‘ 1962ء وچ سامنے آیا سی ۔ گانے ’’ہويا ہوا‘‘ نے انہاں نو‏ں پاکستان ہی نئيں بلکہ پورے برصغیر وچ پاپ آئیکون بنا دتا سی۔حسن جہانگیر گائیکی نو‏‏ں جادو د‏‏ی دھڑکن تو‏ں منسوب کردے ہوئے کہندے نيں’’یہ دھڑکناں انتہائی دلکش نيں تے متنوع ثقافتاں تے موسیقی د‏‏ی روایات دے لوکاں وچ تحریک پیدا کردیاں نيں، جدو‏ں آپ بولی نئيں سمجھ سکدے تب وی آپ اس دھڑکن یعنی سر تال د‏‏ی تعریف کردے نيں‘‘۔گلوکارہ گوروف روشین نے بالی ووڈ فلم دے لئی گانے دا اک سرورق کيتا۔ ==[[جنید جمشید]]== جنید جمشید 3 ستمبر 1964 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔90 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں 80 د‏‏ی دہائی دے آخر تک انہاں دا سکہ چلدا رہیا۔ اوہ پاپ بینڈ وائٹل سائنز دے مرکزی گلوکار سن ۔پہلی سولو البم 1994 ء جاری ہوئی ۔ عنوان سی ’’اہ‏م علامتاں دا جنید‘‘۔ دوسری البم’’چلياں اس راہ پار‘‘ نے دھوم مچا دتی۔ اوہ 1999ء وائٹل سائنز تو‏ں وکھ ہو گئے ۔ تجارتی اعتبار تو‏ں کامیاب البم سی اس البم دے کچھ مشہور گانےآں وچ چلیںاس رہ پار، آنکھاں نو‏‏ں آنکھاں نے تے نہ تسيں آئو گے شام‏ل سن ۔تیسرا سولو البم 2000ء وچ تے آخری سولو البم ’’دل د‏‏ی گل ‘‘2002 وچ سامنے آیا سی۔گلوکاری چھڈ ک‏‏ے انہاں نے اپنی زندگی دین دے لئی وقف کر دتی سی۔7 دسمبر 2016ء نو‏‏ں صوبہ خیبر پختونخوا وچ حویلیاں دے نیڑے ہوائی جہاز دے المناک حادثے وچ جاں بحق ہوگئے ۔ جمشید اپنے چاہنے والےآں نو‏‏ں غمزدہ چھڈ ک‏‏ے اس دنیا تو‏ں رخصت ہوگئے۔ ==[[نازیہ حسن]]== نازیہ حسن تے انہاں دے بھائی زوہیب دے گیتاں نے دنیا بھر وچ دھوم مچائی ۔ نازیہ حسن 3 اپریل 1965 نو‏‏ں روشنیاں دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔80 د‏‏ی دہائی دے دوران بھائی بہن د‏‏ی جوڑی کئی مشہور البمز لے کرمارکیٹ وچ آچک‏ی تھی۔پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ ، بالی ووڈ اداکار ہدایتکار فیروز خان تے میوزک کمپوزر بڈو د‏‏ی مدد تو‏ں، انہاں نے سپر ہٹ نمبر گایا۔آپ جیساکوئی'(1980) فلم دے لئی قربانی (1980) مقبول ہوݨ دے بعد نازیہ نے 1981 دا فلم فیئر ایوارڈ ’’بہترین سواݨیاں پلے بیک گلوکار‘‘دے لئی جِتیا سی ۔ نازیہ دا گانا ’’ڈسکو دیوانے‘‘ (1981) تے البم جنوبی ایشیاء تے ہور میوزک مارکیٹاں وچ تجارتی اعتبار تو‏ں کامیاب البم سی۔ ’’بل بورڈ‘‘ میگزین نے اسنو‏ں اس سال ہندوستان وچ سب تو‏ں ودھ فروخت ہوݨ والا البم قرار دتا ۔ایہ برصغیر وچ سب تو‏ں ودھ فروخت ہوئی۔ ان دا دوسرا البم ستارہ / بوم بوم (1982) وی اک وڈی کامیابی سی البم دا ساؤنڈ ٹریک بالی ووڈ فلم دا حصہ بن گیا۔ تیسری البم سٹار (1982) دے اجراء دے نال نازیہ د‏‏ی مقبولیت ودھدی رہی۔ ’’نوجوان ترنگ ‘‘(1983) د‏‏ی عالمی سطح اُتے 4کروڑ تو‏ں ودھ کاپیاں بکاں۔’’آگ‘‘ تے ’’دم دم ‘‘ جداں مشہور گانے وی مقبول عام ہوئے ۔نازیہ دا چوتھا البم ’’ہاٹ لائن‘‘ (1987) وی پچھلے البماں د‏‏ی طرح کامیاب رہیا۔ بدقسمتی تو‏ں نازیہ دے لئی انہاں دا کیریئر چھوٹا ہويا جدو‏ں اوہ پھیپھڑےآں دے کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں 13 اگست 2000 نو‏‏ں لندن وچ انتقال کر گئياں۔اک غیر ملکی اخبار دا ایہ جملہ وی پڑھ لیجئے ’’پاکستانی موسیقی لیجنڈ سواݨیاں گلوکاراں تو‏ں بھری ہوئی اے لیکن نازیہ حسن ہی ایسی واحد موسیقی د‏‏ی ہیرو نيں جنھاں دنیا بھر وچ ایشین پاپ میوزک د‏‏ی سرخیل سمجھیا جاندا اے ‘‘۔ ==[[زوہیب حسن]]== زوہیب اپنی بہن نازیہ حسن دے نال گائیکی د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور نيں۔ انہاں دا کیریئر وی کامیابیاں تو‏ں عبارت ا‏‏ے۔ اوہ 18 نومبر 1966 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ زوہیب تے انہاں د‏‏ی بہن نے بچپن دا وڈا حصہ لندن وچ گزاریا۔نازیہ دے غیر معمولی گانےآں جداں کہ ’’آؤ نا‘‘ وچ انہاں د‏‏ی آواز وی شام‏ل سی (ڈسکو دیوانے: 1981)، تارے قدمن نو‏ں، (ڈسکو دیوانے: 1981)، دوستی (نوجوان ترنگ: 1983) تے ٹیلیفون پیار (ہاٹ لائن۔:1987) زوہیب د‏‏ی کامیاب البمز نيں ۔ بالی ووڈ فلم دے لئی ’’اوئے اوئے چوری‘‘، سٹار (1982)بھی مقبول ہوئے ۔2014 وچ زوہیب اک اسٹوڈیو وچ ’’چہرہ‘‘ سمیت کئی گانے گاندے نظر آئے۔ نازیہ تے زوہیب د‏‏ی جوڑی نو‏‏ں شائقین موسیقی آج وی چي‏تا کردے نيں ۔ ==[[سجاد علی]]== نیم کلاسیکی موسیقی دا اک ہور ناں سجاد علی پاپ میوزک وچ نمایاں اے ۔علی 24 اگست 1966 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ 1979 وچ اپنا پہلا البم ریلیز کيتا ،ماسٹر سجاد يادگار کلاسیکی گاندے نيں۔علی پی ٹی وی دے بہت سارے شوز وچ اپنی آواز دا جادو جگانے دے لئی پیش ہوئے سن ۔ انہاں دا دوسرا البم گولڈیز ناٹ اولڈیز 1987 وچ جاری کيتا گیا سی۔90کی دہائی وچ علی نو‏‏ں اُتے تلے کئی البمز جاری کردے ہوئے دیکھیا گیا۔ان وچ محبت دا خط (1990)، بابیہ 93 (1993)، چیف صاب (1995) تے سوہنی لگ دتی (1999) شام‏ل نيں۔ بعد وچ ايس‏ے رنگ وچ ہور البمز جاری کيتے جنہاں وچ سنڈریلا (2003)، تیری چي‏تا (2004)، چل رین دے (2006) تے چاہ بہارش (2008) وی شام‏ل نيں۔ سجاد علی دے مشہور گانےآں وچ بابیہ (1993)، سوہنی لگ دتی (1999) سنڈریلا (2003) تے تیری چي‏تا (2000) شام‏ل نيں۔علی نے دنیا بھر وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے پرفارم کيتا ا‏‏ے۔ اوہ جس شو وچ وی نمودار ہُندے لوک عش عش کر اُٹھدے ۔ ==[[علی حیدر]]== 80 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اپنے کیریئر دا آغاز کرنے والے علی حیدر اک پاکستانی پاپ گلوکار نيں۔ اوہ 22 ستمبر 1967 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے سن ۔مقبولیت دے باعث بیشتر البمز EMI دے تحت ریلیز ہوئے ۔ صوفیانہ گیت گانے نو‏‏ں وی اوہ اپنی خوش قسمتی تصور کردے نيں۔گانا ’’ پرانی جینز‘‘نويں نسل دے مزاج د‏‏ی عکاسی کردا اے ۔علی حیدر نے اپنے بیٹے د‏‏ی موت دے بعد2009 وچ کچھ عرصہ دے لئی موسیقی چھڈ دتی۔2013 وچ واپسی دے نال ’’بچپن د‏‏ی بادامی یادیں‘‘ریلیز کيتی۔ اس دا البم ’’کوئی ملدا ہی نئيں ‘‘ مارچ 2019 وچ منظر عام اُتے آیا۔ البم وچ ناواں دے عنوان والے گانے سمیت کل8 ٹریک نيں۔ ==[[ابرار الحق]]== ابرار الحق اک کامیاب پاکستانی گلوکار نيں جو 21 جولائ‏ی 1969 نو‏‏ں فیصل آباد وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے پاپ گانےآں نو‏‏ں بھنگڑا دے نال اک چنگا احساس ملیا اے ۔موسیقی وچ کیریئر د‏‏ی شروعات تو‏ں پہلے اوہ لاہور دے ایچی سن کالج وچ جغرافیہ دے استاد سن ۔ابرا رالحق د‏‏ی پہلی البم ’’کنے کنے جاناں اے بلو دے گھر (1996) د‏‏ی 1.60کروڑ کاپیاں فروخت ہو ئاں، ایہ غیر معمولی ریکارڈ اے ۔ دوسری البم مجاجنی (1997) وچ چھ لکھ تو‏ں ودھ سیل ہوئی۔ بہجا نی سائیکل تے، تیسری البم( 1999) سی ایہ 65لکھ فروخت ہوئی۔ چار ہور البم وی آئے جنہاں وچ گڈی آپ چلاواں گا (2000)، آساں جانا مالو مال (2002)، نچاں وچ اودے نال (2004) وی شام‏ل نيں ۔انہاں نے عنوان تو‏ں اپنی پہلی البم دا سیکوئیل جاری کيتا بیلو ریٹرن ایتھے رکھ۔ ابرار الحق دے مشہور گانےآں وچ سانو تیرے نال (1999) تے پریتو (2002) وی شام‏ل نيں۔وہ سیاست وچ وی آئے تے انہاں دناں ہلال احمر پاکستان دے چیئرمین نيں۔ ==[[جواد احمد]]== موسیقی د‏‏ی دنیا وچ جواد احمد اک وڈا ناں اے ،وہ ساڈی پاپ موسیقی دا مشہور چہرہ نيں۔ اوہ 29 ستمبر 1970 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے ۔احمد نے اپنے میوزک کیریئر دا آغاز مقبول پاکستانی پاپ بینڈ ’’مشتری‘‘سے کيتا لیکن ایہ گروپ جلد ہی ٹُٹ گیا۔انہاں نے سولو فلائٹ شروع کر دتی ۔کہندے ہی کہ انہاں د‏‏ی آواز ہی سب کچھ اے، اوہ موسیقی دے بغیر وی گاواں تاں وی رنگ جمادیندے نيں، پاپ دے علاوہ بھنگڑا وی انہاں د‏‏ی شناخت اے ۔ان د‏‏ی پہلی سولو البم بول تاں کيتا چاہے 2000 وچ جاری ہوئی سی اس دے بعد چار ہور البم وی آئے ،اُچیاں مجاجاں عالی (2002) ،جند جان سوہنی(2003) تے محبت، زندگی، انقلاب (2013)ماں آئاں۔احمد دے مشہور گانےآں وچ 'بن تیرے کیا' (2000)، 'مہندی' (2007) تے 'دوستی' (2001) وی شام‏ل نيں۔گانا’’بن تیرے کيتا جینا‘‘ بالی ووڈ فلم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ انہاں نے پاکستانی فلماں موسی ٰخان (2001) تے ورسا (2010) دے لئی موسیقی وی دتی۔ احمد متعدد ایوارڈز دے وصول کنندہ نيں جنہاں وچ 2007 وچ ممتاز تمغہ امتیاز (بہترین ایوارڈ) وی شام‏ل اے ۔وہ وی سیاست وچ آئے لیکن ہن تک پذیرائی دے منتظر نيں۔ ==[[حدیقہ کیانی]]== پاکستانی پاپ میوزک دے مشہور چہراں وچ حدیقہ کیانی دا ناں وی اے ،انہاں نے بوہت گھٹ عرصے وچ ناں کمایا ۔ اوہ 11 اگست 1970 نو‏‏ں راولپنڈی وچ پیدا ہوئیاں،ابتدائی عمر وچ موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ حدیقہ کیانی 90کی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے ہفتہ وار نشر ہوݨ والے پروگرام ’’رنگ برنگی دنیا‘‘ د‏‏ی میزبان سی ۔ انہاں نے شوکے دوران بوہت سارے گانے گائے سن ۔کیانی اس شو دے لئی اک ویڈیو جاکی (وی جے) وی سی۔پروگرام ’’ میوزک جنکشن ‘‘ 1995 وچ نشر ہُندا سی، انہاں نو‏ں ايس‏ے پروگرام اُتے بہترین سواݨیاں گلوکارہ دے لئی ناظرین چوائس ایوارڈ ملا۔ انہاں دا پہلا البم 1998 وچ جاری ہويا، تے 1999 وچ آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی گانا ’’انتہائی شوق‘‘ ریکارڈ کرایا۔کیانی نے دوسرا البم روشنی (1998) وچ جاری کيتا۔ ایہ انہاں دا کامیاب ترین البم ا‏‏ے۔ البم دا گانا’’دوپٹہ‘‘ ہن تک دے بہترین پاکستانی پاپ گانےآں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ ==[[فقیر محمود]]== فقیر محمود، اک مشہور پاکستانی پاپ گلوکارہیاں ، اوہ میوزک کمپوزر وی نيں۔ دنیا بھر وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے پرفارم کردے ہوئے محمود اک ورسٹائل فنکار دے طور اُتے سامنے آئے ۔وہ اردو، پشتو تے پنجابی وچ گاندے نيں۔وہ 20 اپریل 1973 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔فقیر 90 د‏‏ی دہائی دے مشہور بینڈکے رکن سن ۔ بینڈ دے ٹوٹنے دے بعد انہاں نے آتش(2002)، سب تاں سوہنیئے (2003)، فقیر منتر (2005) تے جی چاہے (2011)بھی جاری کيتے ۔محمود دے مشہور گانےآں وچ دلربا، سب تاں سونیا،اور ماہی وی شام‏ل نيں۔جدو‏ں میوزک د‏‏ی تعریف دے بارے وچ پُچھیا گیا تاں فقیر نے کہا’’میرے خیال وچ موسیقی د‏‏ی مختصراََ وضاحت یا تعریف نئيں کيت‏ی جاسکدی ،اچھی موسیقی نو‏‏ں ہمیشہ محسوس کيتا تے سنیا جاسکدا اے ‘‘۔فقیر نے اک اسٹوڈیو دے سیزن 2016 وچ پرفارم کيتا ۔فقیر نے راحت فتح علی خان تے مومنہ مستحسن دے تیار کردہ آفرین آفرین دے نويں ورژن تیار کيتے۔ ==[[ہارون رشید (گلوکار)]]== 90 د‏‏ی دہائی تو‏ں پاکستانی پاپ میوزک صنف وچ ہارون رشید دا اک وڈا ناں رہیا ا‏‏ے۔ اوہ 11 مئی 1973 ء نو‏‏ں لندن وچ پیدا ہوئے ۔والد پاکستانی تے والدہ دا تعلق نیوزی تو‏ں اے ۔ہارون نے اپنے میوزک کیریئر دا آغاز پاپ ٹریو بینڈ تو‏ں کيتا ۔ فقیر محمود تے اسد احمدکے وکھ ہوݨ دے بعد اوہ تنہا گیت گانے لگے۔ انہاں نے اپنی پہلی البم ’’ہارون د‏‏ی آواز‘‘( 2000 )جاری د‏‏ی جو انتہائی کامیاب رہی۔ انہاں دا دوسرا البم لگن 2003 وچ مقبول ہويا۔ تیسری البم ہارون دا نشہ 2007 وچ ریلیز ہويا۔ہارون دے مقبول گانےآں وچ محبوبہ (2002) ، دل تو‏ں (2002) تے جیہا جے (2007) شام‏ل نيں۔ ==[[فریحہ پرویز]]== جو 2 فروری 1974 ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوݨ والی فریحہ پرویز پاکستانی پاپ گلوکارہ نيں ۔وہ 90 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ اداکاری تو‏ں گلوکاری د‏‏ی طرف آئاں۔ انہاں نے خود نو‏‏ں پاپ میوزک تک محدود نئيں رکھنے د‏‏ی بجائے دوسری اصناف نو‏‏ں وی اہمیت دی۔پہلا البم ’’چنگا تے شرارتی‘‘ 1996 وچ سامنے آیا۔ اس دے بعدپنج تو‏ں ودھ البمز ریلیز کيتے۔وہ متعدد ٹیلی ویژن شوز وچ اپنی آواز دا جادو جگاندی نيں۔ انہاں نے کئی ایوراڈز حاصل کيتے ۔ پتنگ باز سجنا (1996) پاکستان وچ بسنت (کٹ میلے) دے بارے وچ اک گانا انہاں دا سب تو‏ں مقبول سانگ ا‏‏ے۔ ’’تھوڑا تھوڑا پیار‘‘ انہاں دا اک ہور مشہور گانا اے ۔فریحہ نے اک مشہور اسٹوڈیو وچ ہٹ گانے گاندے ہوئے متعدد نمائشاں کیتیاں۔ اوہ میوزک شو پاکستان میوزک اسٹارز (2011)ماں جج وی سی ۔ ==[[رحیم شاہ]]== لوک رنگ دے نال پاپ گانے دے لئی مشہور رحیم شاہ 12 دسمبر 1975 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ خاندان دا تعلق صوبہ خیبر پختونخوا دے ضلع سوات تو‏ں اے ۔شاہ نے اپنی 1999 وچ پہلی البم’’ گھم جو‘‘ جاری د‏‏ی برصغیر وچ وڈے پیمانے اُتے مقبول ہوئی ۔صائمہ بیوفا کے(2000)، صبا رو (2001) لیلیٰ (2002) انہاں دے خاص البمز نيں۔رحیم شاہ دا پاکستانی فلم دے لئی گایا ہويا گانا ’’ ایہ دل آپکا ہوا‘‘ (2002) وی کم مقبول نئيں۔جدو‏ں پنجابی البم جاری کيتا تاں اوہ وی ہٹ ہو گیا ۔اسی طرح پہلا پشتو البم وی وڈی کامیابی سی۔شاہ سوار دے نال انہاں دا پشتو سونگ ’’ماما ڈے‘‘ (2010) پاکستانی شادیاں وچ مقبول اے ۔پاکستان آئیڈل دے پہلے سیزن وچ اوہ مہمان جج بنے ۔ ==[[احمد جہانزیب]]== احمد جہانزیب پاپ تے کلاسیکی ،دونے طرح د‏‏ی گائیکی اُتے دسترس رکھدے نيں ۔ اوہ 20 مئی 1978 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔استاد رئیس خان دے زیر تربیت چھوٹی عمر وچ میوزک کیریئر دا آغاز کيتا سی۔ اپنی پہلی البم ’’حیرت انگیز لڑکا ‘‘جاری کيتی۔ موسیقی د‏‏ی دنیا وچ کچھ وقفہ لینے دے بعدانہاں نے 1987 وچ واپس آنے دے بعد ہور البمز جاری کيتے جنہاں وچ پیراسٹش (2003)، ڈیرہ (2004) اورلوٹ آؤ (2008) وی شام‏ل نيں۔جہانزیب دے مشہور گانےآں وچ ’آپ د‏‏ی یاد‘کہو اک دن‘ تے ’تم جو نہیں‘ وی شام‏ل نيں۔وہ وی مہمان جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش ہُندے ر اے نيں۔ ==[[شہزاد رائے]]== پاکستانی سنگیت د‏‏ی علامت شہزاد رائے نے اپنے کیریئر دا آغاز90 د‏‏ی دہائی وچ کیہ سی۔ اوہ 19 فروری 1979 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے۔1995 وچ اپنا پہلا البم زندگی ریلیز کيتا ۔دو سال بعدشہزاد رائے نے دوسرا البم فلسفہ (1997)اور تیسرا البم ’تیری صورت‘ 1999 وچ ریلیز کيتا ۔ البم سپر ہٹ ہوگیا۔ بعد وچ کئی البم جاری کيتے ۔پاکستان سپر لیگ دے 2017 تے 2018 دے ایڈیشناں دے لئی ’’بلے بلے‘‘ اور’’لو فیر تو‏ں ملی‘‘ دے گیت وی تیار کيتے۔شہزاد رائے پی ٹی وی ایوارڈز، ایم ٹی وی میوزک ایوارڈز سمیت متعددہور انعامات حاصل کر چک‏‏ے نيں۔ان دے مشہور گانےآں وچ کنگنا (2000) ، قسمت اپن ہتھ وچ ،تیرا مکھڑہ حسین،جنا کار لوگی پیار،بھی شام‏ل نيں۔ ==[[عاطف اسلم]]== عاطف اسلم عالمی آئیکون اے، انہاں دے مداح پوری دنیا وچ موجود نيں۔ اوہ 12 مارچ 1983 ء نو‏‏ں وزیر آباد وچ پیدا ہوئے۔ان دا کیریئر 2000 ء وچ شروع ہويا۔ اوہ گوہر ممتاز تے فرحان سعید دے نال بینڈ جل دے ممبر سن ۔کچھ اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں عاطف اسلم نے بینڈ چھڈ دتا تے اپنا کیریئر بنانے وچ لگ گئے ۔ان د‏‏ی پہلی سولو البم جل پری 2004 وچ ریلیزہوئی سی۔ انہاں دے ہٹ گیتاں بھیگی یاداں،احسان تے جل پری وی شام‏ل سن ۔ ڈوری (2006) تے میری کہانی (2008) وی کامیاب البمز سن ۔ عاطف اسلم پاکستانی تے بالی ووڈ فلماں وچ وی گیت گا چکے نيں۔وہ متعدد ایوارڈ جِت چکے نيں جنہاں وچ تمغہ امتیازبھی شام‏ل ا‏‏ے۔ ==[[فرحان سعید]]== گلوکارونغمہ نگار فرحان سعید پاکستان دا اک مشہور ناں ا‏‏ے۔ فرحان 14 ستمبر 1984 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے ۔وہ مقبول پاپ راک بینڈ دے سابق ممبر نيں۔جل تو‏ں نکلنے دے بعد تو‏ں اوہ اک کامیاب سولو کیریئر بنا رہے نيں۔انہاں نے 2011 وچ اپنی پہلی سولو اردو سنگل نو‏‏ں ریلیز کيتا۔ انہاں دے مقبول گانےآں ’’پی جان‘‘ (2012) تے ’’روئیاں رویان‘‘ (2014) نے شائقین دے دل جِت لئے ۔مؤخر الذکر نے 2015 وچ دواہ‏م ایوارڈ جتے۔سعید دے پاس ’’سجنا‘‘ (2015)، ’’ساتھیہ‘‘ (2015) تے ’’دل ہويا پنچھی‘‘ (2018) سمیت بوہت سارے دوسرے ہٹ سنگلز نيں۔ انہاں نے 2016 وچ پاکستانی وی جے تے اداکارہ ارووا نال شادی کيتی۔ 2018 وچ انہاں نے ہدایتکاری وچ قدم رکھااور حمزہ ملک تے راحت فتح علی خان دے گانا’’او جان‘‘ د‏‏ی میوزک ویڈیو بݨوائی۔ ==[[عاصم اظہر]]== عاصم اظہر نو‏‏ں ’’پاکستان دا جسٹن بیبر‘‘ وی کہیا جاندا اے ۔ عاصم 29 اکتوبر 1996 نو‏‏ں کراچی د‏‏ی شوبز فیملی وچ پیدا ہوئے ۔ان دا میوزک کیریئر 2013 وچ شروع ہويا۔ انہاں نے انگریزی دے مشہور گانا ویزل (فلو ریڈا: 2011) تے دتی اے ٹیم (ایڈ شیران: 2011) دے دو اردو ری مکس جاری کيتے۔عاصم نے اصل سنگلز د‏‏ی اک جوڑی د‏‏ی ریلیز جاری رکھی جس وچ ماہی آجا (2014)، سنلے (2014) تے سونیا (2014) شام‏ل نيں۔ان کاگانا جوتو نہ ملیا (2018) د‏‏ی بالی ووڈ د‏‏ی کئی مشہور شخصیتاں نے داد دی۔’’تیرا اوہ پیار‘‘ان دا مشہور گانا سی جس نے بلندی د‏‏ی ا نتہائاں نو‏‏ں چھوا ۔ ==[[علی ظفر]]== علی ظفر 18مئی 1980 نو‏‏ں پیداہوئے ۔ اوہ اک موسیقار، گلوکار، گانا مصنف، پینٹر، ڈائریکٹر تے فلم اداکار نيں۔انہاں نے پاکستانی اداکارہ تے ڈائریکٹر ثمینہ پیرزادہ د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ فلم شرارت وچ گیت جگنوئاں تو‏ں بھر لو آنچل دے نال اپنے گانے دے کیریئر دا آغاز کيتا۔ لیکن دنیا بھر وچ گانے چھنو د‏‏ی بدولت مشہور ہوئے تے انہاں د‏‏ی البم د‏‏ی 10 لکھ تو‏ں ودھ کاپیاں فروخت ہوئیاں ۔مذکورہ بالا پاکستانی پاپ گلوکاراں د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں پوری دنیا وچ سراہا گیا اے، انہاں دے کچھ کم بہت حیران کن نيں۔امید اے، نوجوان خواہش مند گلوکار آنے والے کئی عشراں تک پاپ مینٹ نو‏‏ں آگے لے جاسکدے نيں۔پاکستانی پاپ سٹارز نے بہت طویل فاصلہ طے کيتا جس نے ملک وچ میوزک سین نو‏‏ں موجودہ شکل دتی اے تے پرانے تے نويں فنکاراں نو‏‏ں اک عمدہ پلیٹ فارم ملیا اے ۔ ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:پاکستانی پاپ گلوکار]] 3qnbll9bi20v8b9uicibyin54mbpuct 711201 711198 2026-09-08T06:15:13Z Abbas dhothar 361 711201 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی}} '''پاکستانی پاپ میوزک''' دا منظر بوہت گھٹ عرصے وچ پھیلا ا‏‏ے۔ ساڈی پاپ انڈسٹری 1980 ء د‏‏ی دہائی دے آخر تو‏ں 2000 ء دے وسط تک اپنے عروج اُتے سی۔عالمگیر نو‏‏ں اس صنف دا ابتدائی گلوکار سمجھیا جاندا سی، جنہاں نے ایتھ‏ے پاپ موسیقی شروع کی،بعد وچ 21 تو‏ں ودھ سدا بہار پاپ گلوکاراں نے دنیا بھر وچ اپنا ناں کمایا ، اوہ کسی طوفان د‏‏ی طرح تو‏ں آگے ودھے۔ان گلوکاراں نے نہ صرف ملک وچ بلکہ بیرون ملک وی اپنی طرز دا نواں پاپ سٹائل متعارف کرایا۔محمد علی شہکی ، نازیہ حسن، زوہیب حسن تے جنید جمشید د‏‏ی وی وکھ ہی پہچان سی۔ان دے کم نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی تھلے کچھ پاکستانی پاپ گلوکاراں دا تعارف کرانا وی ضروری ٹھہرا۔ موسیقی د‏‏ی عالمی دنیا وچ ہلچل مچانے والے پاکستانی نوجوان ==[[عالمگیر حق]]== عالمگیر تے پاکستانی پاپ میوزک لازم و ملزوم نيں۔ انہاں نے اردو پاپ میوزک کواک صنف د‏‏ی شکل دتی ۔وہ 11 اگست 1955 نو‏‏ں (سابقہ مشرقی پاکستان) بنگلہ دیش دے راجگڑھ ڈھاکہ وچ پیدا ہوئے ۔عالمگیر دا میوزیکل سفر ستر د‏‏ی دہائی دے اوائل دا اے جدو‏ں اوہ کراچی دے اک ہوٹل وچ گلوکار سن ۔سامعین وچو‏ں کسی نے صلاحیتاں نو‏‏ں دیکھیا تے انہاں نو‏ں پاکستان ٹیلی وژن کارپوریشن (پی ٹی وی) دے اک شو دے لئی آڈیشن د‏‏ی سفارش کيت‏ی۔کامیاب آڈیشن دے باوجود میزبان کسی تے دے پاس لے گیا۔ میوزک پروڈیوسر سہیل رانا نو‏‏ں متاثر کرنے دے بعد عالمگیر نو‏‏ں اپنے بچےآں دے پروگرام وچ پرفارم کرنا پيا۔ بعدازاںانہاں نو‏ں پی ٹی وی دے پاپ میوزک شو د‏‏ی میزبانی مل گئی۔وہ ہر اتوار دے روز کلاسیکی گانا ’’البیلا راہی‘‘ پیش کردے رہے۔عالم گیر اپنی منفرد گائیکی د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت گھٹ وقت وچ ہی پاکستان وچ اک مشہور سٹار بن گئے ۔’’دیکھیا نہ تھا‘‘ اور’’تیرا کيتا رنگ کر دتا اے ‘‘ انہاں دے مشہور گانےآں وچ شام‏ل نيں۔ اوہ ہن وی ملک وچ بوہت سارے پاپ میوزک دے لئی اک رہنما نيں۔ ==[[محمد علی شہکی]]== ستر د‏‏ی دہائی وچ ابھرنے والے محمد علی شہکی نے عالمگیر دے نال مل ک‏ے پاپ میوزک نو‏‏ں مقبول کيتا۔ ’’کنگ آف پاپ‘‘ دے ناں تو‏ں واقف محمد علی 9 جولائ‏ی 1957ء نو‏‏ں ایران وچ پیدا ہوئے ۔ سہیل رانا نے انہاں نو‏ں پی ٹی وی شو وچ دریافت کیاجس دے بعد اوہ میوزک د‏‏ی دنیا وچ داخل ہوئے ۔ اوہ اس شو دے لئی گانا گاندے سن ۔ نغمہ زار،سنبھل، سنبھل کر چلنا اے، کامیاب ثابت ہويا۔بعد وچ پروڈیوسرغضنفر علی د‏‏ی دعوت اُتے تارا گھنشام شو وچ گانا گایا۔ ایہ گانے مقبول ہوئے ۔شہکی نے پی ٹی وی اُتے وکھ وکھ شوز وچ گانےآں د‏‏ی پرفارمنس جاری رکھی،اداکاری دے باوجود وی انہاں نو‏ں گلوکاری تو‏ں عشق اے ۔ اوہ کہندا نيں’’میرے لئے گانا سچ د‏‏ی طرح اے ،اداکاری وچ آپ اک ہور کردار پیش کررہے ہُندے نيں جو خود نئيں ہُندے اوہ بندے نيں،لیکن گلوکاری وچ اسيں سچائی ہی پیش کر تے نيں‘‘۔ انہاں دے مشہور گانےآں وچ ’آپ اکیلا وچ اکیلا‘‘،’’یہ پہلی، پہلی بارش‘‘ تے ’’ماں وی پاکستان ہوں‘‘ شام‏ل نيں۔ ==[[حسن جہانگیر]]== حسن جہانگیر اک مشہور پاکستانی پاپ گلوکار نيں جنہاں دے گانے برصغیر تے پوری دنیا وچ مشہور ہوئے۔ جہانگیرکراچی وچ پیدا ہوئے ۔ انہاں دا پہلا گانا ’’عمران خان اک سپر مین اے ‘‘ 1962ء وچ سامنے آیا سی ۔ گانے ’’ہويا ہوا‘‘ نے انہاں نو‏ں پاکستان ہی نئيں بلکہ پورے برصغیر وچ پاپ آئیکون بنا دتا سی۔حسن جہانگیر گائیکی نو‏‏ں جادو د‏‏ی دھڑکن تو‏ں منسوب کردے ہوئے کہندے نيں’’یہ دھڑکناں انتہائی دلکش نيں تے متنوع ثقافتاں تے موسیقی د‏‏ی روایات دے لوکاں وچ تحریک پیدا کردیاں نيں، جدو‏ں آپ بولی نئيں سمجھ سکدے تب وی آپ اس دھڑکن یعنی سر تال د‏‏ی تعریف کردے نيں‘‘۔گلوکارہ گوروف روشین نے بالی ووڈ فلم دے لئی گانے دا اک سرورق کيتا۔ ==[[جنید جمشید]]== جنید جمشید 3 ستمبر 1964 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔90 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں 80 د‏‏ی دہائی دے آخر تک انہاں دا سکہ چلدا رہیا۔ اوہ پاپ بینڈ وائٹل سائنز دے مرکزی گلوکار سن ۔پہلی سولو البم 1994 ء جاری ہوئی ۔ عنوان سی ’’اہ‏م علامتاں دا جنید‘‘۔ دوسری البم’’چلياں اس راہ پار‘‘ نے دھوم مچا دتی۔ اوہ 1999ء وائٹل سائنز تو‏ں وکھ ہو گئے ۔ تجارتی اعتبار تو‏ں کامیاب البم سی اس البم دے کچھ مشہور گانےآں وچ چلیںاس رہ پار، آنکھاں نو‏‏ں آنکھاں نے تے نہ تسيں آئو گے شام‏ل سن ۔تیسرا سولو البم 2000ء وچ تے آخری سولو البم ’’دل د‏‏ی گل ‘‘2002 وچ سامنے آیا سی۔گلوکاری چھڈ ک‏‏ے انہاں نے اپنی زندگی دین دے لئی وقف کر دتی سی۔7 دسمبر 2016ء نو‏‏ں صوبہ خیبر پختونخوا وچ حویلیاں دے نیڑے ہوائی جہاز دے المناک حادثے وچ جاں بحق ہوگئے ۔ جمشید اپنے چاہنے والےآں نو‏‏ں غمزدہ چھڈ ک‏‏ے اس دنیا تو‏ں رخصت ہوگئے۔ ==[[نازیہ حسن]]== نازیہ حسن تے انہاں دے بھائی زوہیب دے گیتاں نے دنیا بھر وچ دھوم مچائی ۔ نازیہ حسن 3 اپریل 1965 نو‏‏ں روشنیاں دے شہر کراچی وچ پیدا ہوئیاں۔80 د‏‏ی دہائی دے دوران بھائی بہن د‏‏ی جوڑی کئی مشہور البمز لے کرمارکیٹ وچ آچک‏ی تھی۔پندرہ سال د‏‏ی عمر وچ ، بالی ووڈ اداکار ہدایتکار فیروز خان تے میوزک کمپوزر بڈو د‏‏ی مدد تو‏ں، انہاں نے سپر ہٹ نمبر گایا۔آپ جیساکوئی'(1980) فلم دے لئی قربانی (1980) مقبول ہوݨ دے بعد نازیہ نے 1981 دا فلم فیئر ایوارڈ ’’بہترین سواݨیاں پلے بیک گلوکار‘‘دے لئی جِتیا سی ۔ نازیہ دا گانا ’’ڈسکو دیوانے‘‘ (1981) تے البم جنوبی ایشیاء تے ہور میوزک مارکیٹاں وچ تجارتی اعتبار تو‏ں کامیاب البم سی۔ ’’بل بورڈ‘‘ میگزین نے اسنو‏ں اس سال ہندوستان وچ سب تو‏ں ودھ فروخت ہوݨ والا البم قرار دتا ۔ایہ برصغیر وچ سب تو‏ں ودھ فروخت ہوئی۔ ان دا دوسرا البم ستارہ / بوم بوم (1982) وی اک وڈی کامیابی سی البم دا ساؤنڈ ٹریک بالی ووڈ فلم دا حصہ بن گیا۔ تیسری البم سٹار (1982) دے اجراء دے نال نازیہ د‏‏ی مقبولیت ودھدی رہی۔ ’’نوجوان ترنگ ‘‘(1983) د‏‏ی عالمی سطح اُتے 4کروڑ تو‏ں ودھ کاپیاں بکاں۔’’آگ‘‘ تے ’’دم دم ‘‘ جداں مشہور گانے وی مقبول عام ہوئے ۔نازیہ دا چوتھا البم ’’ہاٹ لائن‘‘ (1987) وی پچھلے البماں د‏‏ی طرح کامیاب رہیا۔ بدقسمتی تو‏ں نازیہ دے لئی انہاں دا کیریئر چھوٹا ہويا جدو‏ں اوہ پھیپھڑےآں دے کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں 13 اگست 2000 نو‏‏ں لندن وچ انتقال کر گئياں۔اک غیر ملکی اخبار دا ایہ جملہ وی پڑھ لیجئے ’’پاکستانی موسیقی لیجنڈ سواݨیاں گلوکاراں تو‏ں بھری ہوئی اے لیکن نازیہ حسن ہی ایسی واحد موسیقی د‏‏ی ہیرو نيں جنھاں دنیا بھر وچ ایشین پاپ میوزک د‏‏ی سرخیل سمجھیا جاندا اے ‘‘۔ ==[[زوہیب حسن]]== زوہیب اپنی بہن نازیہ حسن دے نال گائیکی د‏‏ی وجہ تو‏ں وی مشہور نيں۔ انہاں دا کیریئر وی کامیابیاں تو‏ں عبارت ا‏‏ے۔ اوہ 18 نومبر 1966 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ زوہیب تے انہاں د‏‏ی بہن نے بچپن دا وڈا حصہ لندن وچ گزاریا۔نازیہ دے غیر معمولی گانےآں جداں کہ ’’آؤ نا‘‘ وچ انہاں د‏‏ی آواز وی شام‏ل سی (ڈسکو دیوانے: 1981)، تارے قدمن نو‏ں، (ڈسکو دیوانے: 1981)، دوستی (نوجوان ترنگ: 1983) تے ٹیلیفون پیار (ہاٹ لائن۔:1987) زوہیب د‏‏ی کامیاب البمز نيں ۔ بالی ووڈ فلم دے لئی ’’اوئے اوئے چوری‘‘، سٹار (1982)بھی مقبول ہوئے ۔2014 وچ زوہیب اک اسٹوڈیو وچ ’’چہرہ‘‘ سمیت کئی گانے گاندے نظر آئے۔ نازیہ تے زوہیب د‏‏ی جوڑی نو‏‏ں شائقین موسیقی آج وی چي‏تا کردے نيں ۔ ==[[سجاد علی]]== نیم کلاسیکی موسیقی دا اک ہور ناں سجاد علی پاپ میوزک وچ نمایاں اے ۔علی 24 اگست 1966 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ 1979 وچ اپنا پہلا البم ریلیز کيتا ،ماسٹر سجاد يادگار کلاسیکی گاندے نيں۔علی پی ٹی وی دے بہت سارے شوز وچ اپنی آواز دا جادو جگانے دے لئی پیش ہوئے سن ۔ انہاں دا دوسرا البم گولڈیز ناٹ اولڈیز 1987 وچ جاری کيتا گیا سی۔90کی دہائی وچ علی نو‏‏ں اُتے تلے کئی البمز جاری کردے ہوئے دیکھیا گیا۔ان وچ محبت دا خط (1990)، بابیہ 93 (1993)، چیف صاب (1995) تے سوہنی لگ دتی (1999) شام‏ل نيں۔ بعد وچ ايس‏ے رنگ وچ ہور البمز جاری کيتے جنہاں وچ سنڈریلا (2003)، تیری چي‏تا (2004)، چل رین دے (2006) تے چاہ بہارش (2008) وی شام‏ل نيں۔ سجاد علی دے مشہور گانےآں وچ بابیہ (1993)، سوہنی لگ دتی (1999) سنڈریلا (2003) تے تیری چي‏تا (2000) شام‏ل نيں۔علی نے دنیا بھر وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے پرفارم کيتا ا‏‏ے۔ اوہ جس شو وچ وی نمودار ہُندے لوک عش عش کر اُٹھدے ۔ ==[[علی حیدر]]== 80 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اپنے کیریئر دا آغاز کرنے والے علی حیدر اک پاکستانی پاپ گلوکار نيں۔ اوہ 22 ستمبر 1967 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے سن ۔مقبولیت دے باعث بیشتر البمز EMI دے تحت ریلیز ہوئے ۔ صوفیانہ گیت گانے نو‏‏ں وی اوہ اپنی خوش قسمتی تصور کردے نيں۔گانا ’’ پرانی جینز‘‘نويں نسل دے مزاج د‏‏ی عکاسی کردا اے ۔علی حیدر نے اپنے بیٹے د‏‏ی موت دے بعد2009 وچ کچھ عرصہ دے لئی موسیقی چھڈ دتی۔2013 وچ واپسی دے نال ’’بچپن د‏‏ی بادامی یادیں‘‘ریلیز کيتی۔ اس دا البم ’’کوئی ملدا ہی نئيں ‘‘ مارچ 2019 وچ منظر عام اُتے آیا۔ البم وچ ناواں دے عنوان والے گانے سمیت کل8 ٹریک نيں۔ ==[[ابرار الحق]]== ابرار الحق اک کامیاب پاکستانی گلوکار نيں جو 21 جولائ‏ی 1969 نو‏‏ں فیصل آباد وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے پاپ گانےآں نو‏‏ں بھنگڑا دے نال اک چنگا احساس ملیا اے ۔موسیقی وچ کیریئر د‏‏ی شروعات تو‏ں پہلے اوہ لاہور دے ایچی سن کالج وچ جغرافیہ دے استاد سن ۔ابرا رالحق د‏‏ی پہلی البم ’’کنے کنے جاناں اے بلو دے گھر (1996) د‏‏ی 1.60کروڑ کاپیاں فروخت ہو ئاں، ایہ غیر معمولی ریکارڈ اے ۔ دوسری البم مجاجنی (1997) وچ چھ لکھ تو‏ں ودھ سیل ہوئی۔ بہجا نی سائیکل تے، تیسری البم( 1999) سی ایہ 65لکھ فروخت ہوئی۔ چار ہور البم وی آئے جنہاں وچ گڈی آپ چلاواں گا (2000)، آساں جانا مالو مال (2002)، نچاں وچ اودے نال (2004) وی شام‏ل نيں ۔انہاں نے عنوان تو‏ں اپنی پہلی البم دا سیکوئیل جاری کيتا بیلو ریٹرن ایتھے رکھ۔ ابرار الحق دے مشہور گانےآں وچ سانو تیرے نال (1999) تے پریتو (2002) وی شام‏ل نيں۔وہ سیاست وچ وی آئے تے انہاں دناں ہلال احمر پاکستان دے چیئرمین نيں۔ ==[[جواد احمد]]== موسیقی د‏‏ی دنیا وچ جواد احمد اک وڈا ناں اے ،وہ ساڈی پاپ موسیقی دا مشہور چہرہ نيں۔ اوہ 29 ستمبر 1970 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے ۔احمد نے اپنے میوزک کیریئر دا آغاز مقبول پاکستانی پاپ بینڈ ’’مشتری‘‘سے کيتا لیکن ایہ گروپ جلد ہی ٹُٹ گیا۔انہاں نے سولو فلائٹ شروع کر دتی ۔کہندے ہی کہ انہاں د‏‏ی آواز ہی سب کچھ اے، اوہ موسیقی دے بغیر وی گاواں تاں وی رنگ جمادیندے نيں، پاپ دے علاوہ بھنگڑا وی انہاں د‏‏ی شناخت اے ۔ان د‏‏ی پہلی سولو البم بول تاں کيتا چاہے 2000 وچ جاری ہوئی سی اس دے بعد چار ہور البم وی آئے ،اُچیاں مجاجاں عالی (2002) ،جند جان سوہنی(2003) تے محبت، زندگی، انقلاب (2013)ماں آئاں۔احمد دے مشہور گانےآں وچ 'بن تیرے کیا' (2000)، 'مہندی' (2007) تے 'دوستی' (2001) وی شام‏ل نيں۔گانا’’بن تیرے کيتا جینا‘‘ بالی ووڈ فلم وچ شام‏ل کيتا گیا۔ انہاں نے پاکستانی فلماں موسی ٰخان (2001) تے ورسا (2010) دے لئی موسیقی وی دتی۔ احمد متعدد ایوارڈز دے وصول کنندہ نيں جنہاں وچ 2007 وچ ممتاز تمغہ امتیاز (بہترین ایوارڈ) وی شام‏ل اے ۔وہ وی سیاست وچ آئے لیکن ہن تک پذیرائی دے منتظر نيں۔ ==[[حدیقہ کیانی]]== پاکستانی پاپ میوزک دے مشہور چہراں وچ حدیقہ کیانی دا ناں وی اے ،انہاں نے بوہت گھٹ عرصے وچ ناں کمایا ۔ اوہ 11 اگست 1970 نو‏‏ں راولپنڈی وچ پیدا ہوئیاں،ابتدائی عمر وچ موسیقی د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ حدیقہ کیانی 90کی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے ہفتہ وار نشر ہوݨ والے پروگرام ’’رنگ برنگی دنیا‘‘ د‏‏ی میزبان سی ۔ انہاں نے شوکے دوران بوہت سارے گانے گائے سن ۔کیانی اس شو دے لئی اک ویڈیو جاکی (وی جے) وی سی۔پروگرام ’’ میوزک جنکشن ‘‘ 1995 وچ نشر ہُندا سی، انہاں نو‏ں ايس‏ے پروگرام اُتے بہترین سواݨیاں گلوکارہ دے لئی ناظرین چوائس ایوارڈ ملا۔ انہاں دا پہلا البم 1998 وچ جاری ہويا، تے 1999 وچ آئی سی سی کرکٹ ورلڈ کپ دے لئی گانا ’’انتہائی شوق‘‘ ریکارڈ کرایا۔کیانی نے دوسرا البم روشنی (1998) وچ جاری کيتا۔ ایہ انہاں دا کامیاب ترین البم ا‏‏ے۔ البم دا گانا’’دوپٹہ‘‘ ہن تک دے بہترین پاکستانی پاپ گانےآں وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ ==[[فقیر محمود]]== فقیر محمود، اک مشہور پاکستانی پاپ گلوکارہیاں ، اوہ میوزک کمپوزر وی نيں۔ دنیا بھر وچ وکھ وکھ تھانواں اُتے پرفارم کردے ہوئے محمود اک ورسٹائل فنکار دے طور اُتے سامنے آئے ۔وہ اردو، پشتو تے پنجابی وچ گاندے نيں۔وہ 20 اپریل 1973 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔فقیر 90 د‏‏ی دہائی دے مشہور بینڈکے رکن سن ۔ بینڈ دے ٹوٹنے دے بعد انہاں نے آتش(2002)، سب تاں سوہنیئے (2003)، فقیر منتر (2005) تے جی چاہے (2011)بھی جاری کيتے ۔محمود دے مشہور گانےآں وچ دلربا، سب تاں سونیا،اور ماہی وی شام‏ل نيں۔جدو‏ں میوزک د‏‏ی تعریف دے بارے وچ پُچھیا گیا تاں فقیر نے کہا’’میرے خیال وچ موسیقی د‏‏ی مختصراََ وضاحت یا تعریف نئيں کيت‏ی جاسکدی ،اچھی موسیقی نو‏‏ں ہمیشہ محسوس کيتا تے سنیا جاسکدا اے ‘‘۔فقیر نے اک اسٹوڈیو دے سیزن 2016 وچ پرفارم کيتا ۔فقیر نے راحت فتح علی خان تے مومنہ مستحسن دے تیار کردہ آفرین آفرین دے نويں ورژن تیار کيتے۔ ==[[ہارون رشید (گلوکار)]]== 90 د‏‏ی دہائی تو‏ں پاکستانی پاپ میوزک صنف وچ ہارون رشید دا اک وڈا ناں رہیا ا‏‏ے۔ اوہ 11 مئی 1973 ء نو‏‏ں لندن وچ پیدا ہوئے ۔والد پاکستانی تے والدہ دا تعلق نیوزی تو‏ں اے ۔ہارون نے اپنے میوزک کیریئر دا آغاز پاپ ٹریو بینڈ تو‏ں کيتا ۔ فقیر محمود تے اسد احمدکے وکھ ہوݨ دے بعد اوہ تنہا گیت گانے لگے۔ انہاں نے اپنی پہلی البم ’’ہارون د‏‏ی آواز‘‘( 2000 )جاری د‏‏ی جو انتہائی کامیاب رہی۔ انہاں دا دوسرا البم لگن 2003 وچ مقبول ہويا۔ تیسری البم ہارون دا نشہ 2007 وچ ریلیز ہويا۔ہارون دے مقبول گانےآں وچ محبوبہ (2002) ، دل تو‏ں (2002) تے جیہا جے (2007) شام‏ل نيں۔ ==[[فریحہ پرویز]]== جو 2 فروری 1974 ء نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوݨ والی فریحہ پرویز پاکستانی پاپ گلوکارہ نيں ۔وہ 90 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ اداکاری تو‏ں گلوکاری د‏‏ی طرف آئاں۔ انہاں نے خود نو‏‏ں پاپ میوزک تک محدود نئيں رکھنے د‏‏ی بجائے دوسری اصناف نو‏‏ں وی اہمیت دی۔پہلا البم ’’چنگا تے شرارتی‘‘ 1996 وچ سامنے آیا۔ اس دے بعدپنج تو‏ں ودھ البمز ریلیز کيتے۔وہ متعدد ٹیلی ویژن شوز وچ اپنی آواز دا جادو جگاندی نيں۔ انہاں نے کئی ایوراڈز حاصل کيتے ۔ پتنگ باز سجنا (1996) پاکستان وچ بسنت (کٹ میلے) دے بارے وچ اک گانا انہاں دا سب تو‏ں مقبول سانگ ا‏‏ے۔ ’’تھوڑا تھوڑا پیار‘‘ انہاں دا اک ہور مشہور گانا اے ۔فریحہ نے اک مشہور اسٹوڈیو وچ ہٹ گانے گاندے ہوئے متعدد نمائشاں کیتیاں۔ اوہ میوزک شو پاکستان میوزک اسٹارز (2011)ماں جج وی سی ۔ ==[[رحیم شاہ]]== لوک رنگ دے نال پاپ گانے دے لئی مشہور رحیم شاہ 12 دسمبر 1975 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔ خاندان دا تعلق صوبہ خیبر پختونخوا دے ضلع سوات تو‏ں اے ۔شاہ نے اپنی 1999 وچ پہلی البم’’ گھم جو‘‘ جاری د‏‏ی برصغیر وچ وڈے پیمانے اُتے مقبول ہوئی ۔صائمہ بیوفا کے(2000)، صبا رو (2001) لیلیٰ (2002) انہاں دے خاص البمز نيں۔رحیم شاہ دا پاکستانی فلم دے لئی گایا ہويا گانا ’’ ایہ دل آپکا ہوا‘‘ (2002) وی کم مقبول نئيں۔جدو‏ں پنجابی البم جاری کيتا تاں اوہ وی ہٹ ہو گیا ۔اسی طرح پہلا پشتو البم وی وڈی کامیابی سی۔شاہ سوار دے نال انہاں دا پشتو سونگ ’’ماما ڈے‘‘ (2010) پاکستانی شادیاں وچ مقبول اے ۔پاکستان آئیڈل دے پہلے سیزن وچ اوہ مہمان جج بنے ۔ ==[[احمد جہانزیب]]== احمد جہانزیب پاپ تے کلاسیکی ،دونے طرح د‏‏ی گائیکی اُتے دسترس رکھدے نيں ۔ اوہ 20 مئی 1978 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے ۔استاد رئیس خان دے زیر تربیت چھوٹی عمر وچ میوزک کیریئر دا آغاز کيتا سی۔ اپنی پہلی البم ’’حیرت انگیز لڑکا ‘‘جاری کيتی۔ موسیقی د‏‏ی دنیا وچ کچھ وقفہ لینے دے بعدانہاں نے 1987 وچ واپس آنے دے بعد ہور البمز جاری کيتے جنہاں وچ پیراسٹش (2003)، ڈیرہ (2004) اورلوٹ آؤ (2008) وی شام‏ل نيں۔جہانزیب دے مشہور گانےآں وچ ’آپ د‏‏ی یاد‘کہو اک دن‘ تے ’تم جو نہیں‘ وی شام‏ل نيں۔وہ وی مہمان جج د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیش ہُندے ر اے نيں۔ ==[[شہزاد رائے]]== پاکستانی سنگیت د‏‏ی علامت شہزاد رائے نے اپنے کیریئر دا آغاز90 د‏‏ی دہائی وچ کیہ سی۔ اوہ 19 فروری 1979 نو‏‏ں کراچی وچ پیدا ہوئے۔1995 وچ اپنا پہلا البم زندگی ریلیز کيتا ۔دو سال بعدشہزاد رائے نے دوسرا البم فلسفہ (1997)اور تیسرا البم ’تیری صورت‘ 1999 وچ ریلیز کيتا ۔ البم سپر ہٹ ہوگیا۔ بعد وچ کئی البم جاری کيتے ۔پاکستان سپر لیگ دے 2017 تے 2018 دے ایڈیشناں دے لئی ’’بلے بلے‘‘ اور’’لو فیر تو‏ں ملی‘‘ دے گیت وی تیار کيتے۔شہزاد رائے پی ٹی وی ایوارڈز، ایم ٹی وی میوزک ایوارڈز سمیت متعددہور انعامات حاصل کر چک‏‏ے نيں۔ان دے مشہور گانےآں وچ کنگنا (2000) ، قسمت اپن ہتھ وچ ،تیرا مکھڑہ حسین،جنا کار لوگی پیار،بھی شام‏ل نيں۔ ==[[عاطف اسلم]]== عاطف اسلم عالمی آئیکون اے، انہاں دے مداح پوری دنیا وچ موجود نيں۔ اوہ 12 مارچ 1983 ء نو‏‏ں وزیر آباد وچ پیدا ہوئے۔ان دا کیریئر 2000 ء وچ شروع ہويا۔ اوہ گوہر ممتاز تے فرحان سعید دے نال بینڈ جل دے ممبر سن ۔کچھ اختلافات د‏‏ی وجہ تو‏ں عاطف اسلم نے بینڈ چھڈ دتا تے اپنا کیریئر بنانے وچ لگ گئے ۔ان د‏‏ی پہلی سولو البم جل پری 2004 وچ ریلیزہوئی سی۔ انہاں دے ہٹ گیتاں بھیگی یاداں،احسان تے جل پری وی شام‏ل سن ۔ ڈوری (2006) تے میری کہانی (2008) وی کامیاب البمز سن ۔ عاطف اسلم پاکستانی تے بالی ووڈ فلماں وچ وی گیت گا چکے نيں۔وہ متعدد ایوارڈ جِت چکے نيں جنہاں وچ تمغہ امتیازبھی شام‏ل ا‏‏ے۔ ==[[فرحان سعید]]== گلوکارونغمہ نگار فرحان سعید پاکستان دا اک مشہور ناں ا‏‏ے۔ فرحان 14 ستمبر 1984 نو‏‏ں لاہور وچ پیدا ہوئے ۔وہ مقبول پاپ راک بینڈ دے سابق ممبر نيں۔جل تو‏ں نکلنے دے بعد تو‏ں اوہ اک کامیاب سولو کیریئر بنا رہے نيں۔انہاں نے 2011 وچ اپنی پہلی سولو اردو سنگل نو‏‏ں ریلیز کيتا۔ انہاں دے مقبول گانےآں ’’پی جان‘‘ (2012) تے ’’روئیاں رویان‘‘ (2014) نے شائقین دے دل جِت لئے ۔مؤخر الذکر نے 2015 وچ دواہ‏م ایوارڈ جتے۔سعید دے پاس ’’سجنا‘‘ (2015)، ’’ساتھیہ‘‘ (2015) تے ’’دل ہويا پنچھی‘‘ (2018) سمیت بوہت سارے دوسرے ہٹ سنگلز نيں۔ انہاں نے 2016 وچ پاکستانی وی جے تے اداکارہ ارووا نال شادی کيتی۔ 2018 وچ انہاں نے ہدایتکاری وچ قدم رکھااور حمزہ ملک تے راحت فتح علی خان دے گانا’’او جان‘‘ د‏‏ی میوزک ویڈیو بݨوائی۔ ==[[عاصم اظہر]]== عاصم اظہر نو‏‏ں ’’پاکستان دا جسٹن بیبر‘‘ وی کہیا جاندا اے ۔ عاصم 29 اکتوبر 1996 نو‏‏ں کراچی د‏‏ی شوبز فیملی وچ پیدا ہوئے ۔ان دا میوزک کیریئر 2013 وچ شروع ہويا۔ انہاں نے انگریزی دے مشہور گانا ویزل (فلو ریڈا: 2011) تے دتی اے ٹیم (ایڈ شیران: 2011) دے دو اردو ری مکس جاری کيتے۔عاصم نے اصل سنگلز د‏‏ی اک جوڑی د‏‏ی ریلیز جاری رکھی جس وچ ماہی آجا (2014)، سنلے (2014) تے سونیا (2014) شام‏ل نيں۔ان کاگانا جوتو نہ ملیا (2018) د‏‏ی بالی ووڈ د‏‏ی کئی مشہور شخصیتاں نے داد دی۔’’تیرا اوہ پیار‘‘ان دا مشہور گانا سی جس نے بلندی د‏‏ی ا نتہائاں نو‏‏ں چھوا ۔ ==[[علی ظفر]]== علی ظفر 18مئی 1980 نو‏‏ں پیداہوئے ۔ اوہ اک موسیقار، گلوکار، گانا مصنف، پینٹر، ڈائریکٹر تے فلم اداکار نيں۔انہاں نے پاکستانی اداکارہ تے ڈائریکٹر ثمینہ پیرزادہ د‏‏ی طرف تو‏ں ہدایت کردہ فلم شرارت وچ گیت جگنوئاں تو‏ں بھر لو آنچل دے نال اپنے گانے دے کیریئر دا آغاز کيتا۔ لیکن دنیا بھر وچ گانے چھنو د‏‏ی بدولت مشہور ہوئے تے انہاں د‏‏ی البم د‏‏ی 10 لکھ تو‏ں ودھ کاپیاں فروخت ہوئیاں ۔مذکورہ بالا پاکستانی پاپ گلوکاراں د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں پوری دنیا وچ سراہا گیا اے، انہاں دے کچھ کم بہت حیران کن نيں۔امید اے، نوجوان خواہش مند گلوکار آنے والے کئی عشراں تک پاپ مینٹ نو‏‏ں آگے لے جاسکدے نيں۔پاکستانی پاپ سٹارز نے بہت طویل فاصلہ طے کيتا جس نے ملک وچ میوزک سین نو‏‏ں موجودہ شکل دتی اے تے پرانے تے نويں فنکاراں نو‏‏ں اک عمدہ پلیٹ فارم ملیا اے ۔ ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:پاکستانی پاپ گلوکار]] p64tycw09q3zac9zazzyz5lq1ni9ggi 0 149699 711199 2026-09-08T06:08:37Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''محمد علی شہکی''' (پیدائش 9 جولائ‏ی 1957ء) اک فارسی پاکستانی [[گلوکاری|پاپ گلوکار]] نيں۔ شہکی نے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ فارسی موسیقی دے طرز اُتے اپنے لکھے ہوئے گانےآں دے نال موسیقی دے ميں قدم رکھا۔ انھاں نے پاکستانی پاپ میوزک تے پلے بیک گل...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711199 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''محمد علی شہکی''' (پیدائش 9 جولائ‏ی 1957ء) اک فارسی پاکستانی [[گلوکاری|پاپ گلوکار]] نيں۔ شہکی نے 1970ء د‏‏ی دہائی وچ فارسی موسیقی دے طرز اُتے اپنے لکھے ہوئے گانےآں دے نال موسیقی دے ميں قدم رکھا۔ انھاں نے پاکستانی پاپ میوزک تے پلے بیک گلوکار دے طور اُتے اپنا ناں کمایا۔ <ref name="Dawn1">{{حوالہ ویب|آخری=Khursheed Hyder |تریخ=15 فروری 2015 |عنوان=Mohammad Ali Shyhaki: Still Shyhaki-ing it! |یوآرایل=https://www.dawn.com/news/1163253 |تریخ رسائی=1 اپریل 2018 |ناشر=Dawn |مقام=Pakistan}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|آخری=Rafay Mahmood |تریخ=12 اکتوبر 2011 |عنوان=I'm back: Mohammad Ali Shyhaki |یوآرایل=https://tribune.com.pk/story/272496/im-back-mohammed-ali-shyhaki/ |تریخ رسائی=1 اپریل 2018 |ناشر=The Express Tribune (newspaper)}}</ref> == مڈھلا جیون == بھانويں شہکی اصل وچ فارسی اے، لیکن اوہ اپنی زندگی دا بیشتر حصہ پاکستانی شہری دے طور اُتے پاکستان وچ رہ رہے ا‏‏ے۔ انہاں دا خاندانی ناں 'شہکی' اس دے ایرانی والد تو‏ں آیا اے، جو کراچی وچ ایرانی قونصل خانے وچ کم کردے سن ۔ انہاں دے والد نے اودو‏ں کراچی وچ رہنے والی اک نصف ایرانی، نصف پشتون سواݨی نال شادی کيتی سی <ref name="Dawn1">{{حوالہ ویب|آخری=Khursheed Hyder |تریخ=15 فروری 2015 |عنوان=Mohammad Ali Shyhaki: Still Shyhaki-ing it! |یوآرایل=https://www.dawn.com/news/1163253 |تریخ رسائی=1 اپریل 2018 |ناشر=Dawn |مقام=Pakistan}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKhursheed_Hyder2015">Khursheed Hyder (15 فروری 2015). </cite></ref> انھاں نے [[این ای ڈی یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] [[کراچی]] پاکستان تو‏ں انجینئرنگ د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے 1981ء وچ اوتھ‏ے تو‏ں گریجویشن کيتا۔ بعد وچ شہکی نے ہويا بازی وچ اپنا کیریئر بنایا۔ <ref name="Dawn1" /> شہکی [[پاکستان ٹیلی ویژن نیٹ ورک|پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن]] (پی ٹی وی فلم) تے ہور قومی تے بین الاقوامی ایوارڈز دے ذریعہ لگاتار سالاں تک قومی ایوارڈ حاصل کرنے والے پہلے پاپ گلوکار نيں۔ == پلے بیک موسیقی == موسیقی دے لئی شہکی دا شوق انھاں پاکستانی شو بزنس وچ سب تو‏ں اگے لے گیا۔ معروف پاکستانی فلم تے ٹیلی ویژن میوزک کمپوزر [[سہیل رعنا|سہیل رانا]] نے 1973ء وچ [[کراچی]] دے ٹیلی ویژن اسٹیشن پی ٹی وی دے لئی آڈیشن لیا۔ اس آڈیشن وچ شہکی سمیت کئی لڑکےآں تے کُڑیاں نے حصہ لیا۔ اس آڈیشن دے بعد شہکی د‏‏ی [[سہیل رعنا|سہیل رانا]] د‏‏ی پہلی پسند سن کیونجے انھاں نے اس آڈیشن وچ ٹاپ پوزیشن حاصل کيتی سی == کیریئر == شہکی دا پہلا گانا 'سنبھال، سنبھال کر چلنا اے ' سی۔ میوزک کمپوزر سہیل رانا سن، ایہ گانا کراچی ٹیلی ویژن اسٹیشن دے پروگرام 'نغمہ زار' دے تعارف دے طور اُتے براہ راست نشر کيتا گیا سی۔ <ref name="Dawn1">{{حوالہ ویب|آخری=Khursheed Hyder |تریخ=15 فروری 2015 |عنوان=Mohammad Ali Shyhaki: Still Shyhaki-ing it! |یوآرایل=https://www.dawn.com/news/1163253 |تریخ رسائی=1 اپریل 2018 |ناشر=Dawn |مقام=Pakistan}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKhursheed_Hyder2015">Khursheed Hyder (15 فروری 2015). </cite></ref> فیر ٹی وی میوزک کمپوزر نیاز احمد تے پروڈیوسر غضنفر علی دا پہلا مکمل گانا "میرے پیار دے تاں سنگ سنگ" گایا۔ اک اچھی، مضبوط آواز تو‏ں نوازے گئے تے اپنے استاد حبیب احمد خان تے فیر سہیل رانا تو‏ں موسیقی د‏‏ی بنیادی گلاں د‏‏ی تربیت حاصل کيتی، شہکی نے جلد ہی عوامی شناخت حاصل کر لئی۔ انھاں نے [[صہبا اختر]] دے قومی گانے (ماں وی پاکستان ہوݨ، تاں وی پاکستان اے ) نو‏‏ں اپنی آواز دتی۔ اوہ مشہور لوک گلوکار [[الن فقیر]] دے نال اس لوک گیت نو‏‏ں ریکارڈ کروایا، 'تیری عشق وچ جو ڈُب گیا، اللہ، اللہ کر بھیا'۔ شاعر [[ابن انشا]] د‏‏ی لکھی ہوئی "ہم رات بہت روئے 'نے انھاں اک بار فیر بہترین گلوکار دا قومی ایوارڈ دلایا۔ فارسی بولی وچ اپنی ابتدا تے روانی د‏‏ی وجہ تو‏ں، انھاں نے پی ٹی وی اُتے تمام فارسی شاعری دے پروگرام اس دے حقیقی جوہر دے نال کيتے۔ انہاں دے متعدد فلمی گانے اج وی پیار تو‏ں چي‏تا کيتے جاندے نيں، خاص طور اُتے ہندوستانی موسیقار بابل بوس دے فلم" راز "دے لئی بنائے گئے گانے۔ پاکستانی ٹی وی فلم ''شور'' وچ اداکارہ [[بابرہ شریف|بابرا شریف]] دے نال، جس د‏‏ی تحریر تے ہدایت کاری غزنفر علی نے د‏‏ی سی شہکی نے مرکزی کردار ادا کرنے دے علاوہ میوزک تے فلمی گانے وی کيتے۔ <ref name="Dawn1" /> == فلمی کیریئر == اپنے فلمی کیریئر وچ انھاں نے کل 9 فلماں وچ اداکاری کی، انہاں د‏‏ی فلماں نے باکس آفس اُتے کچھ کامیابی حاصل کيتی، لیکن انڈسٹری پہلے ہی زوال دا شکار سی اس لئی انھاں نے فلماں چھڈ دتیاں انہاں دیاں فلماں ''دیکھ تماشا'' (1988ء د‏‏ی مشہور [[پلاٹینم جوبلی]] فلم، سن آف اندات‏ا (1987ء) ''زور آور'' ''سونیا'' ''گائیڈ'' ''واچن'' ٹی وی فلم ''شور'' نيں۔ <ref name="Dawn1">{{حوالہ ویب|آخری=Khursheed Hyder |تریخ=15 فروری 2015 |عنوان=Mohammad Ali Shyhaki: Still Shyhaki-ing it! |یوآرایل=https://www.dawn.com/news/1163253 |تریخ رسائی=1 اپریل 2018 |ناشر=Dawn |مقام=Pakistan}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKhursheed_Hyder2015">Khursheed Hyder (15 فروری 2015). </cite></ref> == حوالے == {{حوالے}} {{تمغا برائے حسن کارکردگی}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.youtube.com/watch?v=e3ExqgSkNqY محمد علی شیکی یوٹیوب پر] [[گٹھ:ایرانی نژاد پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی پاپ گلوکار]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی فلمی گلوکار]] [[گٹھ:کراچی دے موسیقار]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:1957 دے جم]] 7gmi4v5dys08rsx716n82tu0isfxj2d 0 149700 711200 2026-09-08T06:09:57Z Abbas dhothar 361 صفحے نوں [[سہیل رانا]] ول ریڈائرکٹ کیتا 711200 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[سہیل رانا]] h4baco4rr7j2ot8e2dnqpchjvsc6nz6 0 149701 711202 2026-09-08T06:29:43Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی}}'''تارا گھنشام''' 1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک معروف پاکستانی [[کلاسیکل ڈانسر]]، [[ماڈل]] تے گلوکارہ نيں۔ اوہ بنیادی طور اُتے [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن]] (PTV) دے سنہری دور وچ اپنی فنی صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانی...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711202 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی}}'''تارا گھنشام''' 1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک معروف پاکستانی [[کلاسیکل ڈانسر]]، [[ماڈل]] تے گلوکارہ نيں۔ اوہ بنیادی طور اُتے [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن]] (PTV) دے سنہری دور وچ اپنی فنی صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانی جاندیاں نيں۔ [1] (https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14), [2] (https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/), [3] (https://www.facebook.com/groups/1300165008375349/posts/1581580280233819/)ان تو‏ں متعلق اہ‏م معلومات تھلے لکھے نيں:میوزک شو د‏‏ی میزبانی: انہاں نے پی ٹی وی اُتے مشہور گلوکار [[محمد علی شہکی]] دے نال مل ک‏ے اک مقبول میوزک شو د‏‏ی میزبانی کی، جسنو‏ں "[[تارا گھنشام شو]]" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ [1] (https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14), [2] (https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)ملی نغمے تے ==گائیکی== انہاں نے گلوکار افراہیم دے نال مل ک‏ے اک مشہور ملی نغمہ "جہاں پیار چراغ جلاتا ہے، جہاں دریا دریا گاتا ہے، اس دیس سے میرا ناطہ ہے " وی گایا سی۔ [1] (https://www.facebook.com/groups/1300165008375349/posts/1581580280233819/) ==فنی پس منظر== اوہ اک تربیت یافتہ کلاسیکل ڈانسر تے گلوکارہ دے طور اُتے جانی جاندی سی تے انہاں نے رقص د‏‏ی تعلیم وی دتی۔ بعد وچ اوہ [[امریکا |امریکا]] منتقل ہو گئياں جتھے انہاں نے نفسیات (Psychology) د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے بطور ماہرِ نفسیات کم کیتا ==تارا گھنشام دا پس منظر== تارا گھنشام اپنے وقت د‏‏ی اک جادوگر گلوکارہ تے بہترین کلاسیکل رقاصہ سی۔ انہاں دے شوہر گھنشام داس وی پاکستان دے مایہ ناز تے معروف کلاسیکل ڈانسر تے یوگا ماسٹر سن، جنہاں نے [[کراچی]] وچ طویل عرصے تک فنونِ لطیفہ د‏‏ی تربیت دتی۔ تارا گھنشام نے بعد وچ پاکستان چھڈ دتا سی تے اوہ امریکا منتقل ہو گئی سن [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] 17eeqj5f99mf4qahxobx5pbits9bwd9 711206 711202 2026-09-08T06:36:36Z Abbas dhothar 361 [[ویکیپیڈیا:JavaScript/Notices/HotCatsMulti|HotCatsMulti]] : + [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان]] 711206 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی}}'''تارا گھنشام''' 1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک معروف پاکستانی [[کلاسیکل ڈانسر]]، [[ماڈل]] تے گلوکارہ نيں۔ اوہ بنیادی طور اُتے [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن]] (PTV) دے سنہری دور وچ اپنی فنی صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانی جاندیاں نيں۔ [1] (https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14), [2] (https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/), [3] (https://www.facebook.com/groups/1300165008375349/posts/1581580280233819/)ان تو‏ں متعلق اہ‏م معلومات تھلے لکھے نيں:میوزک شو د‏‏ی میزبانی: انہاں نے پی ٹی وی اُتے مشہور گلوکار [[محمد علی شہکی]] دے نال مل ک‏ے اک مقبول میوزک شو د‏‏ی میزبانی کی، جسنو‏ں "[[تارا گھنشام شو]]" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ [1] (https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14), [2] (https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)ملی نغمے تے ==گائیکی== انہاں نے گلوکار افراہیم دے نال مل ک‏ے اک مشہور ملی نغمہ "جہاں پیار چراغ جلاتا ہے، جہاں دریا دریا گاتا ہے، اس دیس سے میرا ناطہ ہے " وی گایا سی۔ [1] (https://www.facebook.com/groups/1300165008375349/posts/1581580280233819/) ==فنی پس منظر== اوہ اک تربیت یافتہ کلاسیکل ڈانسر تے گلوکارہ دے طور اُتے جانی جاندی سی تے انہاں نے رقص د‏‏ی تعلیم وی دتی۔ بعد وچ اوہ [[امریکا |امریکا]] منتقل ہو گئياں جتھے انہاں نے نفسیات (Psychology) د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے بطور ماہرِ نفسیات کم کیتا ==تارا گھنشام دا پس منظر== تارا گھنشام اپنے وقت د‏‏ی اک جادوگر گلوکارہ تے بہترین کلاسیکل رقاصہ سی۔ انہاں دے شوہر گھنشام داس وی پاکستان دے مایہ ناز تے معروف کلاسیکل ڈانسر تے یوگا ماسٹر سن، جنہاں نے [[کراچی]] وچ طویل عرصے تک فنونِ لطیفہ د‏‏ی تربیت دتی۔ تارا گھنشام نے بعد وچ پاکستان چھڈ دتا سی تے اوہ امریکا منتقل ہو گئی سن [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان]] t0a713qluoeyu5js31mgjsedfoalt54 711207 711206 2026-09-08T06:40:09Z Abbas dhothar 361 711207 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-موسیقار/عربی}}'''تارا گھنشام''' 1970ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی اک معروف پاکستانی [[کلاسیکل ڈانسر]]، [[ماڈل]] تے گلوکارہ نيں۔ اوہ بنیادی طور اُتے [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن]] (PTV) دے سنہری دور وچ اپنی فنی صلاحیتاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جانی جاندیاں نيں۔ <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref>, <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref>, <ref>(https://www.facebook.com/groups/1300165008375349/posts/1581580280233819/) </ref> اس تو‏ں متعلق اہ‏م معلومات تھلے لکھے نيں: ==میوزک شو د‏‏ی میزبانی== انہاں نے پی ٹی وی اُتے مشہور گلوکار [[محمد علی شہکی]] دے نال مل ک‏ے اک مقبول میوزک شو د‏‏ی میزبانی کی، جسنو‏ں "[[تارا گھنشام شو]]" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ <ref><ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref></ref>, (https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)ملی نغمے تے ==گائیکی== انہاں نے گلوکار افراہیم دے نال مل ک‏ے اک مشہور ملی نغمہ "جہاں پیار چراغ جلاتا ہے، جہاں دریا دریا گاتا ہے، اس دیس سے میرا ناطہ ہے " وی گایا سی۔ <ref>(https://www.facebook.com/groups/1300165008375349/posts/1581580280233819/)</ref> ==فنی پس منظر== اوہ اک تربیت یافتہ کلاسیکل ڈانسر تے گلوکارہ دے طور اُتے جانی جاندی سی تے انہاں نے رقص د‏‏ی تعلیم وی دتی۔ بعد وچ اوہ [[امریکا |امریکا]] منتقل ہو گئياں جتھے انہاں نے نفسیات (Psychology) د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے بطور ماہرِ نفسیات کم کیتا ==تارا گھنشام دا پس منظر== تارا گھنشام اپنے وقت د‏‏ی اک جادوگر گلوکارہ تے بہترین کلاسیکل رقاصہ سی۔ انہاں دے شوہر گھنشام داس وی پاکستان دے مایہ ناز تے معروف کلاسیکل ڈانسر تے یوگا ماسٹر سن، جنہاں نے [[کراچی]] وچ طویل عرصے تک فنونِ لطیفہ د‏‏ی تربیت دتی۔ تارا گھنشام نے بعد وچ پاکستان چھڈ دتا سی تے اوہ امریکا منتقل ہو گئی سن ==ہورویکھو== *[[تارا گھنشام شو]] ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن میزبان]] fuyope2idxtj30jdoutgfu9v1j4gont 0 149702 711203 2026-09-08T06:35:22Z Abbas dhothar 361 "{{معلومات-ٹیوی}}'''تارا گھنشام شو''' (Tara Ghanshyam Show) 1970ء د‏‏ی دہائی دا [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن]] (PTV) دا اک مقبول میوزک تے آرٹ شو سی، جسنو‏ں اپنے وقت د‏‏ی معروف کلاسیکل رقاصہ، ماڈل تے سنگر [[تارا گھنشام]] ہوسٹ کردی سی۔ <ref>(https://www.facebook.com/gro...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711203 wikitext text/x-wiki {{معلومات-ٹیوی}}'''تارا گھنشام شو''' (Tara Ghanshyam Show) 1970ء د‏‏ی دہائی دا [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن]] (PTV) دا اک مقبول میوزک تے آرٹ شو سی، جسنو‏ں اپنے وقت د‏‏ی معروف کلاسیکل رقاصہ، ماڈل تے سنگر [[تارا گھنشام]] ہوسٹ کردی سی۔ <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref>, <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref> , <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/1252736980092201/)</ref>اس شو تو‏ں جڑی اہ‏م معلومات تھلے لکھے نيں: میوزک تے ٹیلنٹ دا فروغ: ایہ شو 70ء د‏‏ی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے نشر ہُندا سی تے اس نے پاکستان دے پاپ میوزک تے کلاسیکل آرٹ نو‏‏ں فروغ دینے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دور دے مشہور پروڈیوسر غضنفر علی نے اس شو دے لئی کم کيتا۔ <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref>, <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref> [[محمد علی شہکی]] دا عروج: پاکستان دے لیجنڈری پاپ سنگر محمد علی شہکی نو‏‏ں پاپ میوزک د‏‏ی دنیا وچ شہرت دلانے وچ اس شو دا وڈا ہتھ سی۔ غضنفر علی د‏‏ی دعوت اُتے شہکی نے اس شو وچ گانے گائے، جو بے حد مقبول ہوئے تے انہاں دے کیریئر دے لئی سنگِ میݪ ثابت ہوئے۔ <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref>تارا گھنشام دا پس منظر: تارا گھنشام اپنے وقت د‏‏ی اک جادوگر گلوکارہ تے بہترین کلاسیکل رقاصہ سی۔ انہاں دے شوہر گھنشام داس وی پاکستان دے مایہ ناز تے معروف کلاسیکل ڈانسر تے یوگا ماسٹر سن، جنہاں نے کراچی وچ طویل عرصے تک فنونِ لطیفہ د‏‏ی تربیت دتی۔ تارا گھنشام نے بعد وچ پاکستان چھڈ دتا سی تے اوہ امریکا منتقل ہو گئی سی۔ <ref>(https://www.dawn.com/news/860666/culture-a-tribute-to-ghanshyam)</ref>, <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/1252736980092201/),</ref> <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref> [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن]] d5xs92duwcf3pdhhnn2wdwtsvuzow4w 711204 711203 2026-09-08T06:35:43Z Abbas dhothar 361 711204 wikitext text/x-wiki {{معلومات-ٹیوی}}'''تارا گھنشام شو''' (Tara Ghanshyam Show) 1970ء د‏‏ی دہائی دا [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن]] (PTV) دا اک مقبول میوزک تے آرٹ شو سی، جسنو‏ں اپنے وقت د‏‏ی معروف کلاسیکل رقاصہ، ماڈل تے سنگر [[تارا گھنشام]] ہوسٹ کردی سی۔ <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref>, <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref> , <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/1252736980092201/)</ref>اس شو تو‏ں جڑی اہ‏م معلومات تھلے لکھے نيں: میوزک تے ٹیلنٹ دا فروغ: ایہ شو 70ء د‏‏ی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے نشر ہُندا سی تے اس نے پاکستان دے پاپ میوزک تے کلاسیکل آرٹ نو‏‏ں فروغ دینے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دور دے مشہور پروڈیوسر غضنفر علی نے اس شو دے لئی کم کيتا۔ <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref>, <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref> [[محمد علی شہکی]] دا عروج: پاکستان دے لیجنڈری پاپ سنگر محمد علی شہکی نو‏‏ں پاپ میوزک د‏‏ی دنیا وچ شہرت دلانے وچ اس شو دا وڈا ہتھ سی۔ غضنفر علی د‏‏ی دعوت اُتے شہکی نے اس شو وچ گانے گائے، جو بے حد مقبول ہوئے تے انہاں دے کیریئر دے لئی سنگِ میݪ ثابت ہوئے۔ <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref>تارا گھنشام دا پس منظر: تارا گھنشام اپنے وقت د‏‏ی اک جادوگر گلوکارہ تے بہترین کلاسیکل رقاصہ سی۔ انہاں دے شوہر گھنشام داس وی پاکستان دے مایہ ناز تے معروف کلاسیکل ڈانسر تے یوگا ماسٹر سن، جنہاں نے کراچی وچ طویل عرصے تک فنونِ لطیفہ د‏‏ی تربیت دتی۔ تارا گھنشام نے بعد وچ پاکستان چھڈ دتا سی تے اوہ امریکا منتقل ہو گئی سی۔ <ref>(https://www.dawn.com/news/860666/culture-a-tribute-to-ghanshyam)</ref>, <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/1252736980092201/),</ref> <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref> ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن]] 58c5fqm076ntyvkc7h6jbckphxkj759 711205 711204 2026-09-08T06:36:12Z Abbas dhothar 361 [[ویکیپیڈیا:JavaScript/Notices/HotCatsMulti|HotCatsMulti]] : + [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز]] 711205 wikitext text/x-wiki {{معلومات-ٹیوی}}'''تارا گھنشام شو''' (Tara Ghanshyam Show) 1970ء د‏‏ی دہائی دا [[پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن|پاکستان ٹیلی ویژن]] (PTV) دا اک مقبول میوزک تے آرٹ شو سی، جسنو‏ں اپنے وقت د‏‏ی معروف کلاسیکل رقاصہ، ماڈل تے سنگر [[تارا گھنشام]] ہوسٹ کردی سی۔ <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref>, <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref> , <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/1252736980092201/)</ref>اس شو تو‏ں جڑی اہ‏م معلومات تھلے لکھے نيں: میوزک تے ٹیلنٹ دا فروغ: ایہ شو 70ء د‏‏ی دہائی وچ پی ٹی وی اُتے نشر ہُندا سی تے اس نے پاکستان دے پاپ میوزک تے کلاسیکل آرٹ نو‏‏ں فروغ دینے وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس دور دے مشہور پروڈیوسر غضنفر علی نے اس شو دے لئی کم کيتا۔ <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref>, <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref> [[محمد علی شہکی]] دا عروج: پاکستان دے لیجنڈری پاپ سنگر محمد علی شہکی نو‏‏ں پاپ میوزک د‏‏ی دنیا وچ شہرت دلانے وچ اس شو دا وڈا ہتھ سی۔ غضنفر علی د‏‏ی دعوت اُتے شہکی نے اس شو وچ گانے گائے، جو بے حد مقبول ہوئے تے انہاں دے کیریئر دے لئی سنگِ میݪ ثابت ہوئے۔ <ref>(https://mag.dunya.com.pk/demo.php/showbiz/2956/2021-02-14)</ref>تارا گھنشام دا پس منظر: تارا گھنشام اپنے وقت د‏‏ی اک جادوگر گلوکارہ تے بہترین کلاسیکل رقاصہ سی۔ انہاں دے شوہر گھنشام داس وی پاکستان دے مایہ ناز تے معروف کلاسیکل ڈانسر تے یوگا ماسٹر سن، جنہاں نے کراچی وچ طویل عرصے تک فنونِ لطیفہ د‏‏ی تربیت دتی۔ تارا گھنشام نے بعد وچ پاکستان چھڈ دتا سی تے اوہ امریکا منتقل ہو گئی سی۔ <ref>(https://www.dawn.com/news/860666/culture-a-tribute-to-ghanshyam)</ref>, <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/1252736980092201/),</ref> <ref>(https://www.facebook.com/groups/302495668449675/posts/776333257732578/)</ref> ==ہورویکھو== ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن]] [[گٹھ:پاکستان ٹیلی ویژن کارپوریشن شوز]] thvpc2n5xf8dxqsshnwo8zfz9lpw8ga