وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 2870 711240 710652 2026-09-09T20:48:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711240 wikitext text/x-wiki '''ہولوکاسٹ''' [[دوجی وڈی لڑائی]] ویلے [[جرمنی]] دے چانسلر [[ہٹلر]] دی [[نازی]] فوج دے ہتھوں قتل ہون والے 60 [[لکھ]] دے نیڑے یہودیاں دے قتلام نوں ہولوکاسٹ کہیا جاندا اے۔ کئی کھوجی ایہنوں سچا نہیں من دے۔ اسنوں یہودیاں دی نسل کشی وی قرار دتا جاندا اے ۔ ہولوکاسٹ اک [[یونانی]] لفظ " اولوکاستن" توں ماخوذ اے جس دا مطلب اے "مکمل جلا دینا"اس ہولوکاسٹ چ لکھاں [[یہودی]] عورتاں تے مرداں دے علاوہ [[اشتراکیت]] پسنداں ، [[پولینڈ]] دے قوم پرستاں ، غلاماں ، معذوراں ، ہم جنس پرستاں ، مذہبی تے سیاسی اقلیتاں نوں وی بے دردی نال موت دے گھاٹ اتاریا گئیا تاہم زیادہ تر ماہرین یہودیاں دے علاوہ دوجے قتلاں نوں ہولوکاسٹ دا حصہ نئيں مندے ۔ جے [[نازی جرمنی]] دی بربریت دا اندازہ لائیا جاوے تے ایہہ تعداد 90 [[لکھ]] توں 1 [[کروڑ]] 10 لکھ دے درمیان اے ۔ [[فائل:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|thumb|350px|توجایہی کیمپ وچ غلامانہ زندگی بسر کرنے والےآں د‏‏ی عسرت زدہ زندگی د‏‏ی اک تصویر]] [[فائل:Death penalty for Jews outside ghetto and for Poles helping Jews anyway 1941.jpg|thumb|250px|[[وارسا گھیتو]] دے اطراف و اکناف دے یہودیاں تے [[بولندا|پولینڈ]] دے اُنہاں شہریاں د‏‏ی موت دا پروانہ جو کسی وی طرح یہودیاں دے مددگار سن ۔ [[جرمنی|جرمن حکا‏م]] نے ایہ اعلان سن [[1941ء]] وچ مقبوضہ [[وارسا]] وچ کیہ سی۔]] '''مرگ انبوہ''' جسنو‏ں [[انگریزی زبان|انگریزی]] وچ '''ہالوکاسٹ''' کہیا جاندا اے دراصل [[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران وچ [[جرمنی]] دے چانسلر [[ہٹلر]] د‏‏ی نازی افواج دے ہتھو‏ں مبینہ قتل{{زیر}} عام دا شکار ہونے والے [[یہودی]]اں تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔<ref name=Niewyk1>نیوک، ڈونلڈ ایل۔ ''کولمبیائی رہنما برائے مرگ انبوہ،'' [[ناشر کولمبیا یونیورسٹی]]، 2000، صفحہ نمبر۔45: "مرگ انبوہ دا اک عام فہم مطلب اے اُنہاں پنجاہ لکھ یہودیاں دا قتل جو جرمناں دے ہتھو‏ں دوسری جنگ عظیم دے دوران ہوئے۔"ہور ویکھو"مرگ انبوہ،" انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا''، 2007: "دوسری جنگ عظیم دے دوران وچ نازی جرمنیاں تے اتحادی افواج دا ریاستی پشت پناہی وچ سٹھ لکھ یہودی مرد، عورتاں، بوڑھاں، بچےآں تے ہور لکھاں افراد دا قتل۔ جرمنیاں نے اسنو‏ں یہودیاں دے سوال دا حتمی حل قرار دتا۔"</ref> اسنو‏ں یہودیاں د‏‏ی نسل کشی وی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ ہالوکاسٹ دراصل [[یونانی زبان|یونانی]] لفظ (ὁλόκαυστον) تو‏ں بنا اے، جس دے معنی نيں “مکمل جلا دینا“۔ اس طرح لکھاں یہودی مرد، عورتاں، بچےآں تے بوڑھاں دے علاوہ اشتراکیت پسنداں، [[پولینڈ|پولینڈ دے مشترکہ قومیت دے حامل باشندے]]، [[غلام]]اں، [[معذور]]اں، [[ہ‏‏م جنس پرست]]اں، [[سیاست|سیاسی]] تے مذہبی اقلیتاں نو‏‏ں انتہائی بے دردی تو‏ں موت دے گھاٹ اُتار دتا گیا۔<ref name=Berenbaum125ff>[[:en:Michael Berenbaum|مائیکل بیرن باؤم]]۔ ''دنیا لازمی جانے''، ریاست ہائے متحدہ امریکا دا یادگار عجائب گھر برائے مرگ انبوہ، pp.125ff.</ref><ref name=EBnon-Jews>"نازیاں دے غیر یہودی شکار" ''انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا''.</ref> پر بیشتر ماہرین ہور قومیندی و مذہبی افراد دے قتل{{زیر}} عام نو‏‏ں مرگ{{زیر}} انبوہ دا حصہ مننے تو‏ں صریحا{{دوزبر}} انکار کردے ہوئے، اسنو‏ں یہودیاں دا قتل{{زیر}} عام قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="def">* گیری ویزمین،. ''تصورات‏‏ی گواہی: جنگ تو‏ں پہلے دا تجربا‏تی مرگ انبوہ''، ناشر جامعہء کورنیل، 2004, ISBN 0-8014-4253-2, صفحہ نمبر۔ 94: "کرین دا تشریحی حوالہ مرگ انبوہ دا سوال کہ کیہ سوویت یونین دے جنگی قیدیاں نو‏‏ں بھُکھا رکھ دے مارنا مرگ انبوہ دا حصہ سی؟ جس دا جواب زیادہ تر اہل علم نئيں کيت‏‏ی صورت وچ دین گے کیونجے زیادہ تر دا خیال اے کہ مرگ انبوہ صرف یہودیاں دے قتل{{زیر}} عام دا ناں ا‏‏ے۔ * [http://isurvived.org/Frameset4References-3/-Holocaust-YadVashem.html "مرگ انبوہ: تعریفی و تمہیدی گفتگو"], [[یاد ویشم]]: "مرگ انبوہ جداں کہ ایتھ‏ے پیش کردہ شواہد د‏‏ی روشنی وچ دیکھیا گیا کہ 1933 تو‏ں 1944 دے درمیان نازی حکومت دے ہتھو‏ں یہودیاں دے خلاف کیتے گئے تمام اقدامات دا ناں اے :جرمن نژاد یہودی جنہاں نو‏ں 1930 تو‏ں اُنہاں دے قانونی و معاشی حق تو‏ں محروم کرنا شروع کر دتا گیا،جرمن تسلط دے تمام ملکاں وچ یہودیاں نو‏‏ں بالکل وکھ تھلگ تے بھُکھیاں مرنے اُتے مجبورکر دتا گیا،ایتھ‏ے تک کہ سٹھ لکھ یہودیاں نو‏‏ں یورپ وچ قتل کر دتا گیا۔ مرگ انبوہ مجموعی طور اُتے اُنہاں ظالمانہ و جابرانہ اقدامات دا ناں اے جس وچ نازیاں دے ہتھو‏ں لوکاں دا نسلی تے گراوہی تفاوت د‏‏ی بنیاد اُتے قتل کيتا گیا۔" * نیوک، ڈونلڈ ایل۔ ''کولمبیائی رہنما برائے مرگ انبوہ،'' [[ناشر جامعہء کولمبیا]]، 2000، صفحہ نمبر۔45: "مرگ انبوہ دا اک عام فہم مطلب اے اُنہاں پنجاہ لکھ یہودیاں دا قتل جو جرمناں دے ہتھو‏ں دوسری جنگ عظیم دے دوران ہوئے۔ اُتے ایہ تعریف سب دے لئی اک اطمینان بخش تعریف نئيں ا‏‏ے۔ نازیاں نے دوسرے گروہاں نال تعلق رکھنے والے ہور لکھاں لوکاں نو‏‏ں وی قتل کيتا: خانہ بدوش، جسمانی تے ذہنی معذور، جنگی قیدی، پولینڈ تے سوویت یونین دے عام شہری، سیاسی قیدی، مذہبی حریف تے ہ‏‏م جنس پرست۔ * "مرگ انبوہ،" "انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا، 2007: "دوسرے جنگ عظیم دے دوران نازی جرمنیاں تے اتحادی افواج دا ریاستی پشت پناہی وچ سٹھ لکھ یہودی مرد، عورتاں، بوڑھاں، بچےآں تے ہور لکھاں افراد دا قتل۔ جرمنیاں نے اسنو‏ں یہودیاں دے سوال دا حتمی حل قرار دتا" (زور دے ک‏‏ے). * [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761559508/Holocaust.html "مرگ انبوہ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028085816/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761559508/Holocaust.html |date=2009-10-28 }}، ''انکارٹا'': "مرگ انبوہ، دوسرے جنگ عظیم دے دوران نازی جرمنیاں تے اتحادی افواج دے ہتھو‏ں یورپ وچ یہودیاں د‏‏ی بربادی (1939–1945)۔ جرمنی د‏‏ی حکمراں نازی پارٹی نے چھپن لکھ تو‏ں اُنسٹھ لکھ یہودیاں د‏‏ی نسل کشی دے احکامات دتے سن ۔ (دیکھو قومی اشتراکیت). یہودی اکثر مرگ انبوہ نو‏‏ں “سوہ“ وی قرار دیندے نيں (عبرانی بولی دے لفظ “عذاب” یا “مکمل تباہی” دا ماخذ)." * [[:en:Gunnar S. Paulsson|اسٹیوپاؤلسن]]. [http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/genocide/holocaust_overview_01.shtml "مرگ انبوہ اُتے اک نظر"], بی بی سی: "مرگ انبوہ 1933 تو‏ں 1945 دے دوران نازیاں دا یہودیاں اُتے حملہ سی۔ جس د‏‏ی انتہا “یہودیاں دے مسئلے دا حتمی حل“ کہلائی، جس وچ سٹھ لکھ یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ اُتے صرف یہودی ہی نازیاں دا نشانہ نہ سن ۔ محتاط اندازے دے مطابق تقریبا{{دوزبر}} اک کڑور پنجاہ لکھ افراد اس خوانخوار تے نسل پرست حکومت دے ہتھو‏ں قتل ہوئے جس وچ لکھاں سلاوی، ایشیائی، دولکھ خانہ بدوش تے ہور طبقات نال تعلق رکھنے والے افراد شامل سن ۔ ہزاراں لوک بشمول افریقی نژاد جرمن زبردستی بانجھ کردیے گئے۔" * [http://www.auschwitz.dk/ "مرگ انبوہ"], '': "مرگ انبوہ دوسری جنگ عظیم دے دوران سٹھ لکھ یہودیاں د‏‏ی تباہی دے لئی بنایا گیا نظام تعدیم سی۔1933 تک نوے لکھ یہودی یورپ دے اکیس (21) ملکاں وچ پھیلے ہوئے سن جو جنگ عظیم دے دوران جرمنی دے زیر تسلط آ گئے۔ دوتہائی یہودی قتل کردیے گئے سن، جنہاں وچ پندرہ لکھ بچے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ جس وچو‏ں بارہ لکھ بچے یہودی ہور ہزاراں خانہ بدوش تے معذور بچے وی شامل سن ۔"'' * [http://www.chgs.umn.edu/Educational_Resources/Curriculum/Witness___Legacy_-_Educators__/Holocaust_-_Definition/holocaust_-_definition.html "مرگ انبوہ -- تعریف"], ''انسائیکلوپیڈیا برائے مرگ انبوہ'', مرکز برائے تحقیق مرگ انبوہ و نسل کشی: "مرگ انبوہ (عبرانی۔،سوہ)۔ 1950 وچ ایہ اصطلاح نازی افواج دے ہتھو‏ں تباہ و برباد ہونے والے یورپی یہودیاں دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی تے ایہی لفظ دوسری جنگ عظیم دے دوران نازی افواج دے مظالم دا شکار ہونے والے ہور نسلی و گراوہی مظلوماں دے لئی وی استعمال کيتا گیا۔ یہودیاں د‏‏ی نسل کشی قتل عام د‏‏ی بھیانک مثال بن گئی تے اس طرح سوہ یا مرگ انبوہ نازی حکومت دے اُنہاں اقدامات تو‏ں منسوب ہوئے گئے جو یورپی یہودیاں کوبرباد کرنے دے لئی دوسری جنگ عظیم دے دوران کیتے گئے سن ۔۔۔ سب تو‏ں پہلے اس اصطلاح دا تاریخی تناظر وچ استعمال کرنے والے یروشلم دے مورخ بینزیاں ڈائنر (دینابرگ) سن، جس نے 1942 وچ کہیا کہ مرگ انبوہ اک “عذاب“ سی، جس نے یہودیاں نو‏‏ں دنیا بھر د‏‏ی اقوام عالم وچ اک انوکھی صورت حال تو‏ں دوچار کيتا، جو بے نظیر ا‏‏ے۔ * مرکز برائے تحقیق مرگ انبوہ و نسل کشی -- لسٹ فرہنگ: "مرگ انبوہ: اک اصطلاح جو یورپی یہودیاں دے خلاف 1933 تو‏ں 1945 دے درمیاں دوسرے جنگ عظیم دے دوران نازی جرمنیاں تے اتحادی افواج د‏‏ی ریاستی پشت پناہی وچ کیتے جانے والے منظم و مربوط قتال تے تباہی د‏‏ی نشان دہی کردی ا‏‏ے۔" * [http://www.askoxford.com/concise_oed/holocaust?view=uk "مرگ انبوہ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071101051031/http://www.askoxford.com/concise_oed/holocaust?view=uk |date=2007-11-01 }}، آکسفورڈ انگریزی لغت: "(مرگ انبوہ) دوسری جنگ عظیم دے دوران نازی حکومت دے ہتھو‏ں یہودیاں دا قتل{{زیر}} عام" * تینتیسواں سالانہ تحقیقی اجلاس برائے مرگ انبوہ تے کلیساواں د‏‏ی مرگ انبوہ د‏‏ی وضاحت “ یورپی یہودیاں نو‏‏ں تارج کرنے د‏‏ی نازی کوششاں، جداں کہ ہنکوک آین وچ کہیا گیا [http://www.radoc.net:8088/RADOC-3-PORR.htm] "رومانی تے مرگ انبوہ:اک نظر اسٹون دان (ed.) 'مرگ انبوہ دا واقعہ نویس''. پال گریومیکمیلن، New York 2004, pp. 383–396.'' * [[:en:Yehuda Bauer|یہودا بایور]]۔ ''مرگ انبوہ دا تصور:نويں جنت، ناشر جامعہء یالے۔ 2001، صفحہ نمبر10۔'' * [[:en:Lucy Dawidowicz|لوسی ڈیوڈش]]۔ ''یہودیاں دے خلاف جنگ: 1933 تو‏ں 1945۔ بنٹام، 1986, صفحہ نمبر۔xxxvii: "مرگ انبوہ اک ایسی اصطلاح اے جسنو‏ں دوسری جنگ عظیم دے دوران یہودیاں نے اپنی بدنصیبی دے اظہار دے لئی خود چُنا"''</ref> یا جسنو‏ں نازیاں نے “یہودیاں دے سوال دا حتمی حل“ قراردتا۔ جے نازی افواج د‏‏ی بربریت دا شکار ہونے والےآں د‏‏ی تعداد دا اندازہ لگایا جائے تاں ایہ تعداد تقریبا{{دوزبر}} نو تو‏ں گیارہ ملین (90 لکھ تو‏ں اک کڑور دس لکھ) تک جا پہنچک‏ی ا‏‏ے۔<ref>نیوک، ڈونلڈ د‏‏ی تجویز کر مرگ انبوہ د‏‏ی وسیع تر وضاحت، جس وچ سوویت دے شہریاں د‏‏ی اموات د‏‏ی شمولیت دے بعد تعداد اک کڑور ستر لکھ بن جاندی اے [http://books.google.ca/books?id=lpDTIUklB2MC&pg=PP1&dq=Niewyk,+Donald+L.+The+Columbia+Guide+to+the+Holocaust&sig=4igufxQHRCNrkjwRuMt1if_mf5M#PPA45,M1] جس دے بعد مرگ انبوہ دا نشانہ بننے والے غیر یہودی افراد د‏‏ی تعداد لکھاں وچ بدل جاندی اے، جس د‏‏ی وجہ غالبا{{دوزبر}} ایہ اے کہ عقوبت دے ذریعے اموات، بھکھ و افلاس دے ذریعے اموات مکمل جنگ دے تناظر وچ مبہم اے، کل ملیا ک‏ے ستر لکھ تیس ہزار وچو‏ں ستاون لکھ (اٹھتر فیصد) یہودی مقبوضہ یورپ وچ ختم کر دتے گئے۔([[w:Martin Gilbert|مارٹن گلبرٹ]]. “مرگ انبوہ دا نقشہ“ 1988, pp. 242-244)۔ 360 ملین غیر یہودیاں وچو‏ں پنجاہ لکھ تو‏ں اک کڑور دس لکھ (1.4 تو‏ں 3 فی صد) افراد جرمنی دے زیر تسلط یورپی علاقےآں وچ مرگ انبوہ دا شکار بنے۔ اسمال میلون تے جے ڈیوڈ سنگر:فوج تک رسائی:بین الاقوامی تے شہری جنگ 1816–1980 تے [[w:Michael Berenbaum|مائیکل بیرن باؤم]] غیر یہودی افرادنازیاں دے ہتھو‏ں ہلاکت و جبر دا شکار بنے، نیو یارک، ناشر جامعہء نیویارک، 1990</ref> یہ انسانیت سوز مظالم و نسل کشی د‏‏ی مہم مرحلہ وار انجام دتی گئی۔ یہودیاں نو‏‏ں مہذب معاشرے تو‏ں وکھ کردینے د‏‏ی [[قانون سازی]] دوسری جنگ{{زیر}} عظیم تو‏ں کئی سال پہلے د‏‏ی جا چک‏ی سی۔ خصوصی توجایہی کیمپس وچ قیدیاں تو‏ں اُس وقت تک غلاماں د‏‏ی طرح کم لیا جاندا سی جدو‏ں تک اوہ تھکن یا بیماری دا شکار ہوک‏ے موت د‏‏ی آغوش وچ نہ چلے جاواں۔ جدو‏ں نازی فتوحات دا سلسلہ [[مشرقی یورپ]] وچ پہنچیا تاں [[اینساٹزگروپین]] (جرمنی د‏‏ی خصوصی ٹاسک فورس) نو‏‏ں ایہ ہدف دتا گیا کہ یہودیاں تے سیاسی حریفاں نو‏‏ں بے دریغ قتل کر دتا جائے۔ یہودیاں تے [[روم]]انیاں نو‏‏ں سینکڑراں میل دور بنائے گئے، مقتل گاہاں اُتے جانوراں د‏‏ی طرح د‏‏ی ریل گڈیاں وچ ٹھونس کر [[وارسا گھیتو|گھیتو]] منتقل کر دتا گیا، جتھ‏ے زندہ پہنچ جانے د‏‏ی صورت وچ اُنئيں [[گیس چیمبر]] دے ذریعے موت دے گھاٹ اُتار دتا جاندا۔ جرمنی دے تمام افسر{{زیر}} شاہی اس عظیم نسل کشی وچ پیش پیش سن، جس نے اس ملک نو‏‏ں “نسل کشی دے اڈے“ وچ تبدیل کر دتا۔ .<ref name=Berenbaum103>مائیکل بیرن باؤم: دنیا لازمی جانے، ریاست ہائے متحدہ امریکا دا عجائب خانہ برائے مرگ انبوہ، 2006، صفحہ نمبر 103۔</ref> یہ گل وی قابلِ ذکر اے کہ '''مرگ انبوہ''' اُتے [[تجدید پسندان مرگ انبوہ|ترمیم پسندانِ مرگ انبوہ]] (یہ خود نو‏‏ں revisionists کہلاندے نيں مگر مرگ انبوہ كى وقوع پذيرى ميں یقین رکھنے والے انہاں نو‏‏ں Holocaust deniers کہندے نيں) دے گروہ وی موجود ني‏‏‏‏ں۔ دنیا وچ 13 ملکاں، جنہاں وچ فرانس تے جرمنی شامل نيں، وچ قوانین نيں جو مرگ انبوہ اُتے [[نظر ثانی]] اوراس دے بارے وچ تحقیق نو‏‏ں غیر قانونی قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس اُتے تحقیقی بحث تو‏ں وی بعض ملکاں وچ تن تو‏ں دس سال تک قید د‏‏ی سزا تے جرمانے وی ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="web.archive.org">{{Cite web |url=http://www.iht.com/articles/2007/04/19/news/eu.php |title=یورپی اتحاد نے مرگ انبوہ اُتے شک نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا - انٹیرنیشنل ہیرلڈ ٹریبیون -International Herald Tribune |access-date=2007-04-23 |archive-date=2007-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423222809/http://www.iht.com/articles/2007/04/19/news/eu.php |url-status=live}}</ref> انكارِ مرگ انبوه كو نفرت انگيز اظہار منیا جاندا اے جس دے باعث اُنہاں ملکاں ميں ايسے اظہار نو‏‏ں قوانينِ آزادىِ اظہار دے تحت تحفظ حاصل نہيں۔ == اشتقاقی و اصطلاحی مفہوم == [[فائل:Holocaust123.JPG|thumb|240px|مرگِ انبوہ دے شکار.]] مرگ{{زیر}} انبوہ د‏‏ی اصطلاح دراصل [[یونان]]ی لفظ (holókauston) تو‏ں ماخوذ اے جس دا مطلب “مکمل جلادینا“ یا راہ{{زیر}} [[اللہ|خدا]] وچ جان قربان کردینا ا‏‏ے۔ ايس‏ے لفظ د‏‏ی [[لاطینی زبان|لاطینی]] شکل (holocaustum) نو‏‏ں پہلی دفعہ یہودیاں دے قتل{{زیر}} عام تو‏ں بارہويں صدی دے [[وقائع نگار]]اں [[روجرآف ہاؤڈن]]<ref>سائمن شاما: تاریخ{{زیر}} برطانیہ، قسط نمبر3، شاہی خاندان، بی بی سی DVD BBC 2000</ref> تے [[رچرڈ آف ڈیوس]] نے [[1190ء]] وچ منسوب کيتا۔اُنیسواں صدی دے اوائل تک ایہ لفظ ناگہانی آفتاں تے مصیبتاں دے لئی مستعمل رہیا۔ [[کتاب مقدس|بائبل]] وچ استعمال ہونے والا لفظ سوہ (שואה) (انگریزی وچ Sho'ah تے Shoa)، جس دے معنی [[آفت]] دے نيں [[1940ء]] دے اوائل وچ [[عبرانی]] وچ ہولوکاسٹ دا متبادل مستند لفظ بن گیا۔<ref name=yad1>"[http://www1.yadvashem.org/Odot/prog/index_before_change_table.asp?gate=0-2 "مرگ انبوہ: وضاحت و ابتدائی تمہید"], [[Yad Vashem]], accessed June 8, 2005.</ref> سوہ نو‏‏ں یہودی وی کئی وجوہات د‏‏ی بنا پرزیادہ موزاں سمجھدے نيں، جنہاں وچو‏ں اک لفظ ہولوکاسٹ د‏‏ی دل آزارہیئت وی ا‏‏ے۔ <ref>ہولو کاسٹ دے مبینہ طور اُتے دل آزارانہ معنےآں اُتے اک نظر، دیکھو پیٹری جان، لفظ ہولو کاسٹ دے مادی معنی: علمی، اساطیری، تاریخی تے ویہويں صدی دے معنی، تحقیقی جرنل برائے قتل{{زیر}} عام نمبر 2، نمبر۔1، (2000): 31-63۔</ref> == تعریف == [[فائل:WW2-Holocaust-Europe.png|thumb|250px|یورپ وچ بنائے گئے گھیتو، جتھ‏ے یہودیاں نو‏‏ں قتل گاہاں وچ پہنچانے تو‏ں پہلے قید کر دتا جاندا سی]] اٹھارہويں صدی تک لفظ ہولوکاسٹ ایداں دے واقعات دے لئی استعمال کيتا جاندا سی، جس وچ پرُ تشدد طریقےآں تو‏ں وڈے پیمانے اُتے انسانی جاناں دا زیاں ہويا ہوئے۔<ref>آکسفورڈ انگریزی لغت، ناشر کلیرینڈن، طباعت دوم، آکسفورڈ 1989، جلد نمبر VII، صفحہ نمبر 315، قطعہ : C، “مکمل تباہی خصوصا{{دوزبر}} لوکاں دے وڈے گروہ یا قبیلے کی، نسل کشی یا قتل{{زیر}} عام، مثال دے طور اُتے واقعات{{زیر}} 1711ء،1833ء تے 1883ء تو‏ں تاحال۔</ref> مثال دے طور اُتے [[ونسٹن چرچل]] تے اُنہاں دے ہ‏معصر [[ادیب]] و [[ستون نگار|کالم نگار]] دوسرے جنگ{{زیر}} عظیم تو‏ں پہلے ایہ لفظ [[ارمنی قتل عام|آرمینیاں دے قتل عام]] تے [[پہلی جنگ عظیم]] دے لئی استعمال کردے سن ۔ <ref>ترکی د‏‏ی سفاکيتی۔۔۔بے یارومددگار آرمینی مرد، عورت، بچےآں دا پورے ضلع وچ منظم مرگ انبوہ - جو ناقابل{{زیر}} تلافی نقصانات سن ۔ ([[ونسٹن چرچل]])، دنیا بحراناں د‏‏ی زد وچ ، جلد نمبر 4، آخر کار، نیو یارک، 1923ء صفحہ نمبر 158</ref> [[1950ء]] تو‏ں اس لفظ دے استعمال تو‏ں اجتناب دا رجحان ودھیا اے تے ہن ایہ لفظ مرگ{{زیر}} انبوہ یا ہولوکاسٹ دے ناں تو‏ں نازی مظالم د‏‏ی یاد بن دے رہ گیا اے، جس نو‏‏ں انگریزی وچ وڈے H تو‏ں لکھیا جاندا ا‏‏ے۔ مرگ{{زیر}} انبوہ دراصل ہولوکاسٹ دا [[اردو]] ترجمہ اے لیکن ہولوکاسٹ وی عبرانی لفظ سوہ دا ترجمہ اے، جس وچ معنی ناگہانی آفت، مصیبت، وبا یا تباہی دے نيں<ref name=Holocaustmeaning>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%206419.pdf مرگ انبوہ], ''یاد ویشم''</ref> جو [[1940ء]] وچ [[بیت المقدس|یروشلم]] وچ چھپنے والے اک کتابچے وچ استعمال ہويا، جس دا عنوان سی “پولینڈ دے یہودیاں دا قتل{{زیر}} عام“، اس تو‏ں پہلے سوہ یا سوہا دا استعمال نازیاں نو‏‏ں مصیبت یا آفت تو‏ں مشابہت دینے دے لئی کيتا جاندا سی مثلا{{دوزبر}} [[1934ء]] وچ [[چیم عزرائل ویزمین]] نے [[صیہونی عملی کمیٹی]] نو‏‏ں کہیا سی کہ ہٹلر دا اقتدار وچ آنا "unvorhergesehene Katastrophe, etwa ein neuer Weltkrieg" ترجمہ: “اک ناگہانی مصیبت اے یا اک نويں [[جنگ عظیم]]“، عبرانی صحافتی ادارےآں نے لفظ "Katastrophe" دا متبادل ترجمہ سوہا دے طور اُتے کيتا سی۔ <ref name=Setbon>جیسیکا سیٹبن، [http://www1.yadvashem.org/education/conference2006/Setbon,%20Jessica.pdf "میرے باپ نو‏‏ں کس نے ماریا؟ مرگ انبوہ د‏‏ی تدریس وچ اصطلاح و ترجمہ دا مسئلہ"], مئی 2006ء د‏‏ی مقالاندی کانفرنس، دیکھو یاد ویشم دا آن لائن [http://72.14.205.104/search?q=cache:g1AQlb5aG44J:www1.yadvashem.org/education/conference2006/Setb]</ref> [[1942ء]] دے وسط وچ یروشلم دے [[مؤرخ]] بینزون دینئیر (دینابرگ) نے متحدہ امدادی کمیٹی برائے یہودان{{زیر}} پولینڈ دے ذریعے اک کتاب چھپوائی تے اس وچ لفظ سوہا دا استعمال یورپ وچ یہودیاں نو‏‏ں مٹانے دے کوششاں وضاحت وچ کیہ تے اسنو‏ں یہودیاں دے لئی اک ناگہانی مصیبت و اک نويں صورت حال قرار دتا، جس تو‏ں یہودی کدی نبردآزما نئيں ہوئے سن ۔ <ref name=Holocaustmeaning /><ref name=EH>[http://www.chgs.umn.edu/Educational_Resources/Curriculum/Witness___Legacy_-_Educators__/Holocaust_-_Definition/holocaust_-_definition.html "مرگ انبوہ - وضاحت"], ''انسائیکلوپیڈیا برائے مرگ انبوہ'', جلد دوم، میکمیلن ۔</ref> [[فائل:Selection Birkenau ramp.jpg|thumb|سجے|350px|1944ء دے وسط وچ یہودیاں نو‏‏ں ریل گڈی دے ذریعے پہنچایا جا رہیا اے، سجے جانب گیس چیمبرز وی واضح ني‏‏‏‏ں۔]] لفظ “سوہ“ دا انتخاب [[اسرائیل]] نے مرگ{{زیر}} انبوہ د‏‏ی وضاحت دے لئی کيتا، اس اصطلاح د‏‏ی منظوری [[12 اپریل]]، [[1951ء]] نو‏‏ں اسرائیلی قانون سازی دے ادارے نے دتی جس نو‏‏ں “[[الكنيست]]“ وی کہیا جاندا اے تے اسنو‏ں قومی یادگار دن دے طور اُتے منانے د‏‏ی وی منظوری دی۔ [[1950ء]] تک مرگ{{زیر}} انبوہ “[[یاد ویشم]]“ دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے گیا، جس نو‏‏ں عام طور اُتے یورپی یہودیاں دے قتل{{زیر}} عام تو‏ں منسوب کرنے دے لئی استعمال کيتاجاندا سی۔ <ref name=yad1 /><ref name=Setbon /> عام طور اُتے جرمن نازی دورماں یہودیاں د‏‏ی نسل کشی دے لئی “Endlösung der Judenfrage “ یعنی “[[یہودیاں دے سوال دا حتمی حل]]“ استعمال کردے سن ۔ انگریزی تے جرمنی دونے وچ لفظ “حتمی حل“ نو‏‏ں مرگ{{زیر}} انبوہ دے متبادل دے طور اُتے وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[[w:Omer Bartov|عمر بارٹوف]] وچ پائے جانے والے لفظاں دا اک مفید تجزیہ۔ مائیکل بیرن باؤم تے ابراہام پیک د‏‏ی طباعت حریفان{{زیر}} یہود، مرگ انبوہ، قومی اشتراکیت د‏‏ی تعبیر{{زیر}} نو۔ مرگ انبوہ تے تریخ: جاننے والے، نہ جاننے والے، متنازع تے نظر{{زیر}} ثانی۔ بلومنگٹن صفحہ نمبر 75-98، 1998۔</ref> دوسرے جنگ عظیم دے بعد اک عرصے تک جرمن مورخین اس دے لئی “Völkermord “ یعنی قتل{{زیر}} عام یا اس دا مکمل جملہ “der Völkermord an den Juden“ یعنی “یہودی لوکاں دا قتل{{زیر}} عام“ د‏‏ی اصطلاح استعمال کيتا کردے سن جدو‏ں کہ اج کل جرمنی وچ اس د‏ی عام اصطلاح “مرگ{{زیر}} انبوہ“ یا “سوہ“ ا‏‏ے۔ لفظ مرگ{{زیر}} انبوہ دا استعمال محض یہودیاں د‏‏ی نسل کشی دے لئی استعمال نئيں کيتا جاندا بلکہ اس لفظ د‏‏ی مدد تو‏ں نازیاں دے غیر انسانی مظالم دے وسیع تر معنےآں وچ وضاحت وی پیش کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ جس وچ مختلف قوماں تے مذاہب دے لوکاں د‏‏یاں مثالاں دتی جاندیاں نيں مثلا{{دوزبر}} [[رومانیہ]] تو‏ں ہجرت کرنے والے تقریبا{{دوزبر}} پنج لکھ [[رومانیہ|رومانیاں]]، [[خانہ بدوش|جپسیاں]] اور[[سندی]]اں دا قتل{{زیر}} عام، [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] دے لکھاں جنگی قیدیاں د‏‏ی ہلاکت، جسنی بے راہ روی دے شکاراں، معذراں تے اس دے علاوہ بے شمار سیاسی و مذہبی حریفاں نو‏‏ں موت، مرگ{{زیر}} انبوہ وچ شامل ا‏‏ے۔ پر کئی یہودی تنظیماں اس لفظ نو‏‏ں ہور معنےآں استعمال کرنے اُتے اعتراض کردیاں نيں خصوصا{{دوزبر}} اوہ تنظیماں جو مرگ{{زیر}} انبوہ د‏‏ی یاد یا اس د‏ی نسبت تو‏ں بنائی گئی ني‏‏‏‏ں۔ یہودی تنظیماں دا اصرار اے کہ لفظ مرگ{{زیر}} انبوہ صرف یہودیاں د‏‏ی نسل کشی دے اظہار دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیے کیونجے اس دا اصل مقصد محض یہودیاں دا خاتمہ سی تے ایہ جرم اِنّا سنگین تے اِنّا گھناؤنا سی جو یورپ وچ یہودی مخالف عناصر د‏‏ی جانب تو‏ں کيتا گیا سی کہ اسنو‏ں نازیاں دے عام جرائم دا حصہ نئيں بنانا چاہیے۔ اس موضوع اُتے شدت دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ اسنو‏ں جنگ{{زیر}} عظیم دوم دا حصہ نئيں کہیا جاندا۔ [[روانڈا|روانڈین]] مرگ{{زیر}} انبوہ، [[کمبوڈیا|کمبوڈین]] مرگ{{زیر}} انبوہ د‏‏ی اصطلاح [[1994ء]] وچ روانڈاماں ہونے والے قتل{{زیر}} عام تے [[نسل کشی]] دے واقعات دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے، جس وچ [[کمبوڈیا]] د‏‏ی [[الخمير الحمر]] د‏‏ی حکومت ملوث سی تے افریقی مرگ انبوہ د‏‏ی اصطلاح افریقہ وچ ہونے والی غلاماں د‏‏ی تجارت تے [[افریقی نوآبادبستیاں]] وچ ہونے والے قتل{{زیر}} عام دے اظہار دے لئی اے، جس نو‏‏ں [[مافا]] وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ == نمایاں خدوخال == [[فائل:Hoefletelegram.jpg|thumb|350px|یہودیاں دے قتل تو‏ں متعلق بھیجی جانے والی رپورٹ]] مشہور امریکی قلمکار [[مائیکل بیرینبون]] لکھدے نيں کہ جرمنی اک “قتل گاہ“ بن چکيا سی۔<ref name=Berenbaum103 /> ملک دے تمام افسر شاہی اس قتل{{زیر}} عام وچ کِسے نہ کسی طرح ملوث سن ۔ بستی دے کلیساواں تے وزارت{{زیر}} داخلہ دے ریکارڈ تو‏ں ایہ پتہ چلایا جاندا سی کہ کون یہودی ا‏‏ے۔ محکمہء ڈاک [[ملک بدری]] دے احکامات ارسال کيتا کردا سی، وزارت{{زیر}} خزانہ نے یہودیاں د‏‏ی املاک ضبط کيت‏یاں، جرمنی دے کاروباری ادارےآں نے یہودیاں نو‏‏ں ملازمت تو‏ں کڈ دتا، [[یہودی]] سرمایہ داراں نو‏‏ں سرمائے تو‏ں محروم کر دتا گیا، یونیورسٹیاں و تعلیمی ادارےآں نے یہودیاں نو‏‏ں داخلہ دینے تو‏ں منع کر دتا تے جو پہلے تو‏ں زیر{{زیر}} تعلیم یا فارغ التحصیل سن، اُنہاں د‏‏ی ڈگری نو‏‏ں منسوخ کر دتا گیا تے یہودی استاداں کر وی ملازمت تو‏ں فارغ کر دتا گیا، حکومت‏ی مال برداری دے ادارےآں نے یہودیاں نو‏‏ں بذریعہء ریل گڈی کیمپ وچ پہنچانے دے انتظامات کیتے، جرمنی د‏‏ی ادویات بنانے والی فیکٹریاں نے کیمپ وچ مقید یہودی قیدیاں تجربا‏تی دواواں نو‏‏ں آزمنیا شروع کر دتا، مختلف کمپنیاں نے چولھے تیار کرنے دے لئی بولیاں لگاواں، مرگ انبوہ دا شکار ہونے والی د‏‏ی فہرستاں تیار کرنے دے لئی جرمنی د‏‏ی دیھومیگ کمپنی د‏‏ی پنچنگ مشیناں استعمال کیت‏‏ی گئياں، جنہاں نے تمام تر جزئیات دے نال قتل ہونے والا دا ریکارڈ مرتب کيتا۔ جداں ہی قیدی قتل دے لئی بنائے گئے خصوصی کیمپس وچ لیائے جاندے سن، اُنئيں اُنہاں د‏‏ی تمام املاک جرمنی دے حوالے کرنی پڑدتیاں سن، جنہاں نو‏ں جانچ پڑتال تے باقاعدہ فائل بندی دے بعد وکھ تو‏ں پرچی لگیا کر حکومت{{زیر}} جرمنی نو‏‏ں بھیج دتا جاندا سی کہ اوہ انہاں نو‏‏ں قابل{{زیر}} استعمال یا دوبارہ تو‏ں کارآمد بنا سک‏‏ے۔ مائیکل بیرینبون لکھدا اے کہ “یہودیاں دے سوال دا حتمی حل“ جرمنی د‏‏ی نظر وچ یہودیاں د‏‏ی نسل کشی “جرمنی دا عظیم ترین کارنامہ“ سی۔<ref name=Berenbaum104>مائیکل بیرن باؤم: دنیا لازمی جانے، ریاست ہائے متحدہ امریکا دا عجائب خانہ برائے مرگ انبوہ، 2006، صفحہ نمبر 104</ref> امریکن نزاد یہودی مورخ [[ساؤل فرائیڈلینڈر]] لکھدا اے کہ: “کسی اک سماجی گروہ، مذہبی جماعت، تعلیمی ادارے یا پیشہ ورانہ اتحادیاں نے اس موقع اُتے یہودیاں تو‏ں باہمی تعاون دا اظہار نئيں کيتا۔“<ref name=Friedxxi>{{cite book |author= [[w:Saul Friedländer|ساؤل فرائیڈلیندر]]|title=نازی جرمنی تے یہودی: نسل کُشی دے سال|publisher=ہارپرکولنز |location=لندن |year=1997ء |pages=صفحہ نمبر21|isbn=0-06-019043-4 |oclc= |doi=}}</ref> وہ ہور لکھدا اے کہ علاقائی مسیحی کلیساواں نے ایہ اعلان کيتا کہ اوہ یہودی جو اپنے دین نو‏‏ں چھڈ چکے نيں، اُنہاں نو‏‏ں مسیحیاں وچ شمار کيتا جائے لیکن اوہ وی اک حد تک۔<br /> اس موضوع اُتے تبادلہ خیال کردے ہوئے فرائیڈلینڈر کہندا اے کہ مرگ{{زیر}} انبوہ د‏‏ی ہولناکی ودھنے د‏‏ی وجہ یہودی نال نفرت اُتے مبنی حکمت{{زیر}} عملی سی جس د‏‏ی بدولت امدادی ٹیماں تے تنظیماں د‏‏ی مداخلت (جو تقریبا{{دوزبر}} ہر مہذب معاشرے وچ موجود ہُندیاں نيں) دے بغیر تمام صنعتاں، چھوٹے تجارتی ادارےآں، کلیساواں دے اشتراک تو‏ں یہودیاں دے خلاف اِنّی وڈی کارروائی ممکن ہوئے سکيتی۔<ref name=Friedxxi /> == اغلب نظریات تے نسل کشی دا میزان == نسل کشی دے دوسرے واقعات د‏‏ی بہ نسبت اس نسل کشی وچ علاقائی حکومت تے وسائل نسل کشی دا مرکزی کردار سن ۔ [[جامعہء عبرانی]]، [[بیت المقدس|یروشلم]] دے مشہور مورخ پروفیسر [[یہودا باویر]] کہندے نيں کہ: <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> مرگ{{زیر}} انبوہ دا محرک خالصتا{{دوزبر}} نظریا‏تی سی، جس د‏‏ی بنیاد نازیاں د‏‏ی تصورات‏‏ی دنیا سی، جتھ‏ے اک عالمی یہودی سازش دنیا اُتے حکومت کرنے دے درپے سی تے نازی اس دے مقابلے وچ اک مقدس جنگ لڑ رہے سن ۔ نسل کشی د‏‏ی تریخ وچ اج تک کوئی وی نسل کشی فرضی حکایات تے فریب{{زیر}} خیالات د‏‏ی بنیاد اُتے نئيں کيت‏‏ی گئی، انتہائی بے بنیاد، کبیدہ خاطر نظریہ-- جس اُتے وڈے منظم انداز وچ نتائج تو‏ں بے نیاز ہوک‏ے عمل کيتا گیا۔ <ref name=BauerRethinking48>{{cite book |author=[[w:Yehuda Bauer|یہودا باؤر]] |title=مرگ انبوہ اُتے اک نظر |publisher=ناشر جامعہء یالے |location=نیو ہیون، کون |year=2002 |pages=صفحہ نمبر 48 |isbn=0-300-09300-4 |oclc= |doi=}}</ref> </blockquote> نازیاں دے زیرنگاں تمام علاقےآں وچ مذبح خانے سن، جتھ‏ے انسانی ذبیحہ کيتا جاندا سی، ہن اُنہاں علاقےآں وچ 35 مختلف یورپی ملکاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite web |title=مرگ{{زیر}} انبوہ وچ بنائے گئے توجایہی و نسل کُشی دے کیمپس دا نقشہ |url=http://history1900s.about.com/library/holocaust/blmap.htm |access-date=2020-10-05 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221161050/http://history1900s.about.com/library/holocaust/blmap.htm |dead-url=yes }}</ref> وہ وسطی تے مشرقی یورپ دے لئی بدترین وقت سی، [[1939ء]] یورپ وچ تقریبا{{دوزبر}} سترلکھ (7ملین) یہودی آباد سن، جنہاں وچ تقریبا{{دوزبر}} پنجاہ لکھ (5 ملین) یہودی مارے گئے۔ جس وچو‏ں تیس لکھ (3 ملین) پولینڈ وچ قتل کیتے گئے تے دس لکھ (اک ملین) سوویت یونین وچ قتل کیتے گئے ۔ اس دے علاوہ لکھاں یہودی [[نیدرلینڈز]]، [[فرانس]]، [[بلجئیم]]، [[یوگوسلاویہ]] تے [[یونان]] وچ قتل کیتے گئے۔ [[وانسی کانفرنس|وانسی پروٹوکول]] نے ایہ وی واضح کيتا سی کہ اوہ “یہودیاں دے سوال دا حتمی جواب“ دا ایہ مشن [[انگلستان|انگلینڈ]] تے [[آئرلینڈ|آئرلینڈ]] وچ وی کرنا چاہندے سن ۔ .<ref name=GilbertOxford>{{cite book |author=آئن ڈئیر|title=دوسری جنگ عظیم وچ آکسفورڈ دا ساتھی |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_y4p2|publisher=ناشر جامعہء آکسفورڈ|location=آکسفورڈ [w:Oxfordshire|آکسفورڈشائر] |year=2001 |pages= |isbn=0-19-860446-7 |oclc= |doi=}}</ref> ہر اس انسان نو‏‏ں نسل کشی د‏‏ی بھینٹ چڑھا دتا گیا، جس د‏‏ی تن یا چار نسل پہلے وی [[دادا]]، [[دادی]]، [[نانا]] یا [[نانی]] کوئی وی یہودی سی۔ نسل کشی دے دوسرے واقعات وچ لوکاں نو‏‏ں جان بچانے دے لئی مذہب تبدیل کردینے یا کسی دوسرے مذہب نو‏‏ں قبول کرلینے اُتے جان بخشی کردتی جاندی سی لیکن مرگ{{زیر}} انبوہ دے دوران مقبوضہ یورپ دے یہودیاں دے لئی ایہ گنجائش وی نئيں سی۔<ref name=BauerRethinking>[[w:Yehuda Bauer|یہودا باؤر]]. ''مرگ انبوہ اُتے اک نظر'' نیو ہیون، یالے یو پی، 2002 صفحہ نمبر 49، اس نقطہ دا چنگا خلاصہ دیکھو یہودا باؤر [http://www.israel-mfa.gov.il/mfa/go.asp?MFAH0k2i0].</ref> جرمنی دے زیر{{زیر}} نسلط علاقےآں وچ یہودیاں تو‏ں نسب دے حامل تمام لوک نو‏‏ں نسل کشی دے ناں اُتے قتل کر دتا گیا۔ <ref name=BauerRethinking49>{{cite book |author=[[w:Yehuda Bauer|یہودا باؤر]] |title=مرگ انبوہ اُتے اک نظر |publisher=ناشر جامعہء یالے |location=نیو ہیون، کون |year=2002 |pages=صفحہ نمبر 49 |isbn=0-300-09300-4 |oclc= |doi=}}</ref> == طبی تجربات == {{اس}} [[نازیاں دے انساناں اُتے طبی تجربات]] [[فائل:Dachau cold water immersion.jpg|thumb|250px|ٹھنڈے پانی وچ ڈبوکر طبی تجربات دا اک شکارڈچاؤ توجایہی کیمپ وچ ، ڈاکٹر ہولزہولنر(کھبے) تے ڈاکٹر راشر (سجے) د‏‏ی سربراہی وچ ]] مرگ{{زیر}} انبوہ دا اک ہور پہلو انسانی جاناں دا [[طب]]ی تجربات دے لئی بے دریغ استعمال وی سی۔ جرمنی دے علم طب دے ماہرین نے ایداں دے تجربات [[آشویتس]]، [[ڈچاؤ]]، [[بوچن والڈ]]، [[ریوینسبرک]]، [[سشین ہواسین]] تے [[ناٹزویلر]] وچ قائم توجایہی کیمپاں وچ کیتے۔<ref name=Harran384>{{cite book |author=ہیرن میری لائن جے |title=سرگزشت{{زیر}} مرگ انبوہ: لفظی و تصویری تریخ |url=https://archive.org/details/holocaustchronic00harr |publisher=ناشر پبلیکیشن انٹرنیشنل |location=لنکولن، آئی ایل |year=2000 |pages=صفحہ نمبر 384|isbn=0-7853-2963-3 |oclc= |doi=}} [http://www.holocaustchronicle.org/index.html Full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080920131645/http://www.holocaustchronicle.org/index.html |date=2008-09-20 }}</ref> [[فائل:RomanichildrenAuschwitz.jpg|thumb|سجے|250px|طبی تجربات تو‏ں گزرنے والے رومانیہ دے کم سن بچے]] ان وچ پیش پیش جرمنی دے ممتاز ماہر{{زیر}} جراحت [[ڈاکٹر جوزف مینگیلی]] سن جنہاں نے آشویتس وچ قائم کیمپ وچ کم کيتا۔ انساناں نو‏‏ں تجربات دے استعمال دے دوران زندہ انساناں نو‏‏ں پریشرچیمبرز، نويں ادویات دے تجربات، انساناں نو‏‏ں منجمد کرنا، بچےآں د‏‏ی [[اکھ]] وچ [[کیمیاء|کیمیائی]] [[محلول]] ڈال کر اُنہاں د‏‏ی اکھ د‏‏ی پتلی دا رنگ بدلنے د‏‏ی کوشش کرنا، انسانی جسماں د‏‏ی چیرپھاڑ تے ايس‏ے طرح د‏‏ی غیر انسانی تجربات شامل سن ۔ <ref name="حوالہ 3">{{cite book |author=ہیرن میری لائن جے|title=سرگزشت{{زیر}} مرگ انبوہ: لفظی و تصویری تریخ |url=https://archive.org/details/holocaustchronic00harr|publisher=ناشر پبلیکیشن انٹرنیشنل |location=لنکولن، آئی ایل |year=2000 |pages=صفحہ نمبر 384 |isbn=0-7853-2963-3 |oclc= |doi=}}[http://www.holocaustchronicle.org/index.html Full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080920131645/http://www.holocaustchronicle.org/index.html |date=2008-09-20 }}</ref> ان دے تجربات دا مکمل احاطہ نئيں کيتا جاسکدا کیونجے انہاں نے انہاں تجربات تو‏ں متعلق تمام تر مواد [[کاسیر ویلہیلم انسٹیٹُٹ]] نامی ادارے دے [[ڈاکٹر اتمروون ورشر]] دے سپرد کر دتا سی، جسنو‏ں بعد وچ خود ڈاکٹر اتمروون ورشر نے تلف کر دتا سی۔ <ref name="isbn0-87969-531-5">{{cite book |author=بینوملرہل|title=علم{{زیر}} قتال: جرمنی وچ سائنسی طریقہ کار تو‏ں یہودیاں، جپسی و ہور د‏‏ی نسل کشی، 1933–1945 |publisher=کولڈ اسپرنگ ہاربرلیبارٹری پریس|location=پلین ویو، این وائے |year=1998 |pages=صفحہ نمبر 22 |isbn=0-87969-531-5 |oclc= |doi=}}</ref> جو انسان انہاں تجربات دے بعد بچ جاندے اُنئيں وی ختم کر دتا جاندا یا فیر تجربے دے بعد انہاں نو‏ں چیرپھاڑ دتا جاندا۔ ڈاکٹر مینگیلی دے تجربا‏تی رجحان نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایويں لگدا اے کہ جداں اوہ [[رومانیہ]] دے بچےآں اُتے ایداں دے تجربات کرکے بہت خوش ہوہندے سن، ايس‏ے لئی کثرت تو‏ں رومانیہ دے بچےآں نو‏‏ں انہاں تجرگل کيتی بھینٹ چڑھایا گیا۔ اوہ انہاں بچےآں نو‏‏ں خود [[مٹھائی]] تے [[کھلونے]] وغیرہ دیندا سی تے فیر خود اُنہاں نو‏‏ں گیس چیمبرز وچ لے جاندا سی۔ بچے اُس نو‏‏ں انکل مینگیلی کہہ ک‏ے بلاندے سن ۔ <ref name=Berenbaum194>{{cite book |author=مائیکل بیرن باؤم|title=دنیا لازمی جانے: مرگ انبوہ دا لقب امریکی مرگ انبوہ یادگاری عجائب گھرماں دسیا گیا|publisher=ناشر براؤن لٹل|location=بوسٹن|year=1993 |pages=صفحہ 194-5|isbn=0-316-09134-0 |oclc= |doi=}}</ref> اوتھے د‏‏ی مقامی یہودی ویرا الگزینڈر، جس نے آشویتس وچ تقریبا{{دوزبر}} پنجاہ جوڑے بچےآں نو‏‏ں (یعنی 100 بچےآں کو) انہاں تجرگل کيتی بھینٹ چرھدے ہوئے دیکھیا اے، کہندی نيں کہ {{اقتباس|مینو‏ں خاص طور اُتے بچےآں دا اک جوڑا یاد اے: گیدو تے اینا، جنہاں د‏‏ی عمر تقریبا{{دوزبر}} چار سال دے نیڑے ہوئے گی۔ اک دن مینگیلی انہاں نو‏ں اپنے نال لے گیا۔جداں اوہ دونے واپس آئے تاں انہاں د‏‏ی حالت نہایت خراب سی، انہاں نو‏ں اک دوسرے دے نال پشت دے نال پشت ملیا ک‏ے سی دتا گیا سی، جس طرح جڑواں بچے اک دوسرے تو‏ں جڑے ہوئے ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اُنہاں دے زخم سڑ گئے سن تے انہاں وچو‏ں [[خون]] تے [[پیپ]] بہہ رہیا سی۔ اوہ رات دن روندے رہندے سن ان دے ماں باپ، مینو‏ں حالے وی یاد اے کہ اُنہاں د‏‏ی ماں دا ناں اسٹیلا سی، انہاں نے اپنے بچےآں نو‏‏ں اس تکلیف تو‏ں نجات دلانے دے لئی خود زہر دے ک‏ے قتل کر دتا۔}} == مرگ{{زیر}} انبوہ کےدوران ہونے والی اموات == {| style="float: left; border-top:1px solid #bfb6a3; border-right:1px solid #bfb6a3; border-bottom:1px solid #bfb6a3; border-left:1px solid #bfb6a3;" cellpadding="5" cellspacing="0" |- | colspan="3" style="border-bottom:1px solid #bfb6a3; background: #fff7e6;" | <div style='text-align: center;'> مرگ{{زیر}} انبوہ وچ ہونے والی ہلاکتاں دا جدول </div> |- |<ul><ol start="1">colspan="3" style="border-bottom:0px solid #bfb6a3; background: #ffffff;" | متاثرین <li> یہودی <li> سوویت یونین دے جنگی قیدی <li> پولینڈ نژاد باشندے <li> روما <li> معذور <li> عام شہری <li> ہ‏‏م جنس پرست <li> مذہبی اقلیتاں </ol></ul> |<ul><ol start="11">colspan="3" style="border-bottom:0px solid #bfb6a3; background: #ffffff;" | ہلاکتاں <li> اڑسٹھ لکھ (8۔6 ملین) <li> ویہہ تو‏ں تیس لکھ (2 تو‏ں 3 ملین) <li> اٹھارہ لکھ تو‏ں ویہہ لکھ (8۔1 تو‏ں 2 ملین) <li> دولکھ ویہہ ہزار تو‏ں پنج لکھ <li> دولکھ تو‏ں ڈھائی لکھ <li> ايس‏ے ہزار تو‏ں دولکھ <li> پنج ہزار تو‏ں پندہ ہزار <li> ڈھائی ہزار تو‏ں پنج ہزار </ol></ul> |<ul><ol start="21">colspan="3" style="border-bottom:0px solid #bfb6a3; background: #ffffff;" | حوالے <li> <ref name=autogenerated2>[[w:Lucy Dawidowicz|لوسی ڈیوڈوش]]. ''یہودیاں دے خلاف جنگ، بیٹم،1986.</ref> <li> <ref name=Berenbaum125>مائیکل بیرن باؤم۔ “دنیا لازمی جانے“ امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ، 2006, صفحہ نمبر 125</ref> <li> <ref name=autogenerated1>اک محتاط اندازے دے مطابق اک لکھ ايس‏ے ہزار تو‏ں اک لکھ نوے ہزار غیر یہودی افراد مارے گئے۔ ایہ اندازہ پولینڈ دے معروف مورخ فرینشیک پائپر دا مرتب کردہ اے جو آشویتش دے تریخ داں ني‏‏‏‏ں۔ [http://www.ushmm.org/education/resource/poles/poles.php?menu=/export/home/www/doc_root/education/foreducators/include/menu.txt&bgcolor=CD9544 پولینڈ نژاد: نازی دور دے شکار] امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ</ref><ref name="Poland-WWII-casualties" /> <li> <ref>[http://www.holocaust-trc.org/sinti.htm "Sinti and Roma"], امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ(USHMM). امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ دے مرتب کردہ علمی و تحقیقی اندازےآں دے مطابق دولکھ ویہہ ہزار تو‏ں پنج افراد مارے گئے، مائیکل بیرن باؤم اپنے مقالے “دنیا لازمی جانے“ جو امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ نے وی شائع کيتا، لکھدا اے کہ جرمن حکومت وچ سنجیدہ محققاں دے مطابق نوے ہزار تو‏ں دو لکھ افراد مارے گئے۔ مائیکل بیرن باؤم۔ “دنیا لازمی جانے“ امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ، 2006, صفحہ نمبر 126</ref> <li> <ref>ڈونا ایف ریان، جان ایس ششمان، [http://books.google.com/books?id=8d56MtJWQ7sC&pg=PA62&dq=Action+T4+250,000&ie=ISO-8859-1&sig=YnkS6udw8SIoYZGMX2nLsEUjdrI 'ہٹلر دے دور{{زیر}} حکومت وچ بہرے لوک''], Gallaudet University Press 2002, 62</ref> <li> <ref name="Dummies">کرٹوفرہوپر''Freemasons for Dummies'', For Dummies, 2005.</ref> <li> <ref name=Chronicle108>''تاریخ{{زیر}} مرگ انبوہ''، ناشر انٹرنیشنل پبلیکیشز لمیٹڈ، صفحہ نمبر 108</ref> <li> <ref name=Shulman>ولیم ایل شلمن، دہشت د‏‏ی کیفیت: جرمنی 1933-1939، بیسائڈ، نیویارک، مرگ انبوہ: مرکز برائے وسائل و دستاویزات{{زیر}} مرگ انبوہ</ref> </ol></ul> |- |} مرگ{{زیر}} انبوہ دے دوران ہونے والی ہلاکتاں دے صحیح اعداد و شمار تاں دستیاب نئيں ہوئے سک‏‏ے، اُتے اُس وقت دے اعدا و شمار دے مطابق اندازےآں د‏‏ی بنیاد اُتے متاثرین و ہلاکتاں نو‏‏ں شمار کيتا گیا۔ متاثرین و مرحومین د‏‏ی تعداد لگائے گئے اندازےآں دے مطابق انتہائی زیادہ ا‏‏ے۔ جے یہودیاں نو‏‏ں مرگ{{زیر}} انبوہ دا نشانہ تسلیم ک‏ر ليا جائے تاں تقریبا{{دوزبر}} سٹھ لکھ (چھ ملین) یہودی اس دا شکار ہوئے۔ جے اس وچ تقریبا{{دوزبر}} تیس لکھ (تین ملین) سوویت یونین دے [[جنگی قیدیاں]]، دیڑھ لکھ (150،000) [[دماغ|ذہنی]] و [[جسم]]انی [[معذور]]اں، اک لکھ تیس ہزار تو‏ں دو لکھ پچیاسی ہزار روما تے سندی دے باشندےآں، پنج تو‏ں پندرہ ہزار ہ‏‏م جنس پرستاں تے اس دے علاوہ سیاسی قیدیاں، مذہبی حریفاں وغیرہ نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا جائے تاں مرگ{{زیر}} انبوہ وچ ہلاکتاں دا میزان تقریبا{{دوزبر}} نوے لکھ (نو ملین) تک جاپہنچکيا اے تے جے اس دے علاوہ ویہہ لکھ (دو ملین) پولینڈ نژاد افراد د‏‏ی اموات نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا جائے تاں ہلاکتاں دا تخمینہ تقریبا{{دوزبر}} اک کڑوردس لکھ (گیارہ ملین) بندا اے جدو‏ں کہ مرگ{{زیر}} انبوہ د‏‏ی وسیع تر تعریف کرکے جے اس وچ سوویت یونین دے عام شہریاں د‏‏ی ہلاکت نو‏‏ں وی شامل ک‏ے لیا جائے تاں ایہ تعداد اک کڑورستر لکھ (ستاراں ملین) تک چلی جاندی ا‏‏ے۔ <ref>نیوک ڈونلڈ، کولمبیا راہنما برائے مرگ انبوہ صفحہ نمبر 45-52</ref> === یہودی === {{اس}} [[یورپی یہودیاں د‏‏ی تباہی]] تے [[یہودیاں دے خلاف جنگ]] [[فائل:WieselAuschwitzpits.jpg|thumb|250px|نازیاں دا خصوصی دستہ [[سوندر کمانڈو]] جو مرگ{{زیر}} انبوہ دے دوران لاشاں نو‏‏ں ٹھکانے لگانے اُتے مامور سی، اگست [[1944ء]] وچ ایہ تصویر البرٹو ایریرا نے لی سی جو ہن آشویتس برکینیو عجائب گھر، پولینڈ وچ ا‏‏ے۔]] [[فائل:The War Against the JewsTable.png|thumb|سجے|امریکی مورخ تے مرگ{{زیر}} انبوہ دے محقق [[لوسی ڈیوڈاوش]] کر مرتب کردہ جدول، یہودیاں د‏‏ی یورپ وچ تباہی دے اعداد و شمار<ref name=autogenerated2 />]] [[1945ء]] تو‏ں عام طور اُتے جمع کیتے گئے اعداد و شمار دے مطابق تقریبا{{دوزبر}} سٹھ لکھ (چھ ملین) یہودی مرگ{{زیر}} انبوہ دا شکار ہوئے۔ یروشلم وچ “یاد ویشم“ مرگ{{زیر}} انبوہ دے شہداء تے ہرو (یہودیاں دے لئی) د‏‏ی یاد وچ بنائی گئی تنظیم لکھدی اے کہ “ہلاک ہونے والے یہودیاں دے صحیح اعداد و شمار حاصل نئيں ہوئے سک‏‏ے۔“ عام طور اُتے سٹھ لکھ یہودیاں د‏‏ی ہلاکت دا اندازہ وی [[ایڈولف اچمین]] (نازیاں دے اہ‏م فوجی افسر، جنہاں نو‏ں مرگ{{زیر}} انبوہ دا منصوبہ ساز وی کہیا جاندا اے ) دے بیان نو‏‏ں بنیاد بنا ک‏ے لگایا جاندا ا‏‏ے۔ امریکی مورخ تے سائنس دان [[راؤل ہلبرگ]] دے پیش ابتدائی اعداد و شمار دے مطابق ایہ تعداد اکیاون لکھ سی، جو بعد وچ جیکب لیسکہینسکی دے پیش کردہ اعداد و شمار دے بعد انسٹھ لکھ پنجاہ ہزار ہوئے گئے۔ اس دے بعد یسرائیل گٹمین تے روبرٹ روزٹ نے مرگ{{زیر}} انبوہ دا اک انسائیکلوپیڈیا مرتب کيتا تے اس وچ یہودیاں د‏‏ی ہلاکتاں پچپن لکھ انسٹھ ہزار تو‏ں اٹھاون لکھ سٹھ ہزار دسی گئياں۔<ref>Israel Gutman. ''Encyclopedia of the Holocaust,'' Macmillan Reference Books; Reference edition (October 1, 1995.</ref> پر ٹیکنیکل جامعہء [[برلن]] دے وولف گینگ بینز د‏‏ی تحقیق دے مطابق ایہ تعداد باون لکھ نوے ہزار تو‏ں باسٹھ لکھ دے درمیان سی۔<ref name=YadVashemnumbers /><ref name="isbn3-423-04690-2">{{cite book |author=Benz, Wolfgang |title=Dimension des Völkermords. Die Zahl der jüdischen Opfer des Nationalsozialismus. |url=https://archive.org/details/dimensiondesvolk0000unse |publisher=Dtv |location= |year=1996 |pages= |isbn=3-423-04690-2 |oclc= |doi=}}</ref> یاد ویشم دے مطابق مندرجہ تخمینہ جنگ تو‏ں پہلے تے جنگ دے بعد د‏‏ی جانے والی [[مردم شماری]]، آبادی دے اعداد و شمار تے ملک بدری تے ہلاکتاں تو‏ں متعلق نازی دستاویزات د‏‏ی بنا اُتے مرتب کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ یاد ویشم دے مطابق اس وچ مرگ{{زیر}} انبوہ دا شکار ہونے والے تقریبا{{دوزبر}} چالیس لکھ افراد دے ناں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name=YadVashemnumbers>[http://www1.yadvashem.org/about_holocaust/faqs/answers/faq_3.html "How many Jews were murdered in the Holocaust?"], FAQs about the Holocaust, [[Yad Vashem]].</ref><br /> ہلبرگ دے مطابق [[یورپی یہودیاں د‏‏ی تباہی]] دے تیسرے حصے وچ ایہ تعداد اکیاون لکھ تک پہنچ گئی سی، جس وچ اٹھ لکھ تو‏ں ودھ اوہ لوک وی شامل نيں جو ضروریات{{زیر}} زندگی تو‏ں محرومی تے بدترین غلامانہ زندگی د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے موت دا شکار ہوئے، چودہ لکھ اوہ افراد جنہاں نو‏ں کھلی فضا وچ گولیاں دا نشانہ بنادتا گیا، انتیس لکھ اوہ وی شامل نيں، جنہاں نو‏ں کیمپاں وچ زندہ جلا دتا گیا۔ ہلبرگ دے پیش کردہ اعداد و شمار دے مطابق پولینڈ وچ تیس لکھ یہودی ہلاک ہوئے۔ <ref>Hilberg, Raul. ''The Destruction of the European Jews''. Yale University Press, 2003, c. 1961).</ref> پر ہلبرگ دے مرتب کردہ انہاں اعداد و شمار نو‏‏ں قدامت پسندانہ سمجھیا جا تا اے کیونجے اس وچ صرف اُنہاں اموات نو‏‏ں شمار کيتا گیا اے، جنہاں دے متعلق ریکارڈز موجود ني‏‏‏‏ں۔، اس طرح ہلبرگ نے تمام تر خیالی و تصورات‏‏ی ودھیا چڑھا کر دسے جانے والے اعداد و شمار نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ <ref name="isbn0-253-20884-X">{{cite book |author=Gutman, Yisrael. (ed.) |title=Anatomy of the Auschwitz Death Camp |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=1998 |pages=p.71 |isbn=0-253-20884-X |oclc= |doi=}}</ref> [[برطانیہ|برطانوی]] [[مؤرخ|تریخ دان]] [[مارٹن گلبرٹ]] نے وی مرگ{{زیر}} انبوہ دے نقشہ جات مرتب کردے وقت تقریبا{{دوزبر}} ايس‏ے طرح د‏‏ی تاویلات تو‏ں اتفاق کيتا، جداں کہ اُتے ہلبرگ نے تذکرہ کيتا، اُتے مارٹن دے مطابق ہلاک ہونے والے یہودیاں د‏‏ی تعداد ستاون لکھ پنجاہ ہزار سی، کیونجے اس دے مطابق [[روس]] تے دوسری جگہاں اُتے وی یہودیاں د‏‏ی وڈی تعداد قتل کيتی گئی۔ <ref>Gilbert, Martin, Atlas of the Holocaust, New York: William Morrow and Company, Inc, 1993.</ref> جدو‏ں کہ [[لوسی ڈیوڈاوش]] نے جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی مردم شماری دے اعداد و شمار د‏‏ی مدد تو‏ں تقریبا{{دوزبر}} انسٹھ لکھ چونتیس ہزار یہودیاں د‏‏ی ہلاکت دا اندازہ لگایا ا‏‏ے۔(دیکھو سجے جانب دتا گیا [//upload.wikimedia.org/wikipedia/ur/8/83/The_War_Against_the_JewsTable.png جدول])<ref name="isbn0-553-34532-X">{{cite book |author=[[Lucy Dawidowicz|Dawidowicz, Lucy S.]] |title=The war against the Jews, 1933–1945 |url=https://archive.org/details/waragainstjews00lucy |publisher=Bantam Books |location=New York |year=1986 |pages= |isbn=0-553-34532-X |oclc= |doi=}}</ref><br /> اُس وقت ايس‏ے لکھ تو‏ں اک کروڑ دے نیڑے یہودی نازیاں دے زیرنگاں علاقےآں وچ آباد سن (غیریقینی د‏‏ی وجہ سوویت یونین وچ یہودیاں د‏‏ی صحیح تعداد دا علم نہ ہونا ا‏‏ے۔)۔ سٹھ لکھ یہودی مرگ{{زیر}} انبوہ وچ مارے گئے، جس دا مطلب اے کہ کُل یہودی آبادی دا سٹھ تو‏ں ستر فی صد، اس د‏ی نذر ہوئے گیا۔ اس دے علاوہ پولینڈ دے تینتس لکھ یہودیاں وچو‏ں نوے فیصد قتل کردیے گئے، تقریبا{{دوزبر}} ايس‏ے تناسب تو‏ں [[لٹویا]] تے [[لٹوانیا]] وچ وی یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا لیکن [[استونیا]] دے زیادہ تر یہودی اوتھ‏ے تو‏ں وقت اُتے ہجرت کر گئے۔ جرمنی تے [[آسٹریا]] دے ساڈھے ست لکھ یہودیاں وچو‏ں صرف اک تہائی یہودی بچ سک‏‏ے۔ گو بیشتر جرمن نژاد یہودی [[1939ء]] تو‏ں پہلے ہی ترک{{زیر}} وطن کرکے [[چیکو سلواکیہ]]، فرانس یا نیدرلینڈز د‏‏ی طرف جا چکے سن، جتھ‏ے تو‏ں اُنئيں ملک بدر کرکے مقتل گاہ د‏‏ی طرف موڑ دتا گیا۔ چیکو سلواکیہ، یونان، نیدر لینڈز تے [[یوگو سلاویہ]] وچ ستر فیصد (%70) تو‏ں ودھ یہودیاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا جدو‏ں کہ [[بلجئیم]]، [[ہنگری|ہنگری]] تے رومانیہ وچ ایہ تناسب پنجاہ فیصد رہیا۔[[بیلاروس]] تے [[یوکرین|یوکرائن]] وچ وی تقریبا{{دوزبر}} ايس‏ے تناسب تو‏ں یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا، اُتے ایہ اعداد و شمار یقینی نئيں ني‏‏‏‏ں۔ نسبتا{{دوزبر}} سب تو‏ں کم ہلاکتاں [[بلغاریہ]]، [[ڈنمارک]]، فرانس، [[اطالیہ|اٹلی]] تے [[ناروے]] وچ ہوئیاں۔ {|class="wikitable" align="left" style="margin-left:1em;font-size:80%" ! سال!! ہلاکتاں<ref>The Destruction of the European Jews - Revised and Definite Edition 1985,Holmes and Meier Publishers, Inc. Table B-3, p. 1220</ref> |- | 1933–1940 | align="right"|تقریبا{{دوزبر}} 100,000 |- | 1941 | align="right"|1,100,000 |- | 1942 | align="right"|2,700,000 |- | 1943 | align="right"|500,000 |- | 1944 | align="right"|600,000 |- | 1945 | align="right"|100,000 |} تعداد دے لحاظ تو‏ں نسل کشی دے لئی قائم کیتے گئے کیمپاں وچ ہلاکتاں دا تناسب: [[آشویتس برکینیو]] وچ چودہ لکھ (4۔1 ملین)،<ref name=yvsau>[http://www1.yadvashem.org/education/lessonplan/english/auschwitz/auschwitz.htm "Learning and Remembering about Auschwitz-Birkenau"], Yad Vashem.</ref> [[تریبلنکہ]]:اٹھ لکھ سترہزار،<ref name=yvstr>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%205886.pdf Treblinka], Yad Vashem.</ref> [[بیلزیک]]:چھ لکھ، <ref name=yvsbe>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%205981.pdf Belzec], Yad Vashem.</ref> [[مجدانک]]:تین لکھ سٹھ ہزار،<ref name=yvsmaj>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%206622.pdf Majdanek], Yad Vashem.</ref> [[چیلمنو]]: تن لکھ ویہہ ہزار<ref name=yvsch>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%202494.pdf Chelmno], Yad Vashem.</ref> [[صوبیبر]]: دولکھ پنجاہ ہزار، <ref name=yvsso>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%206030.pdf Sobibór], Yad Vashem.</ref> تے [[مالے ٹروستینٹس]] وچ پینسٹھ ہزار یہودیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔<ref name=yvsmal>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%206636.pdf Maly Trostinets], Yad Vashem.</ref> اس طرح کُل ہلاکتاں تن لکھ ايس‏ے ہزار(8۔3 ملین) بندیاں نيں، جنہاں وچو‏ں ايس‏ے تو‏ں نوے فیصد (%90-80) یہودی سن مندرجہ بالا ست نسل کشی دے کیمپاں وچ ہونے والی ہلاکتاں مرگ{{زیر}} انبوہ د‏‏ی کُل ہلاکتاں دا نصف بندی ني‏‏‏‏ں۔ یعنی پولینڈ د‏‏ی کُل یہودی آبادی انہاں کیمپاں وچ قتل کيتی گئی۔ مندرجہ بالا ہلاکتاں دے علاوہ تقریبا{{دوزبر}} پنج لکھ یہودی دوسرے نسل کشی دے کیمپاں وچ موت دا شکار ہوئے، جنہاں وچو‏ں زیادہ تر جرمنی وچ واقع سن ۔ جرمنی وچ واقع ایہ کیمپ دراصل نسل کشی دے لئی نئيں بنائے گئے سن بلکہ اوتھ‏ے مختلف وقتاں وچ یہودیاں قیدیاں د‏‏ی اک بہت وڈی تعداد سی، خصوصا{{دوزبر}} پولینڈ تو‏ں نازی افواج دے اخراج دے آخری سال دے دوران۔ انہاں کیمپاں وچ تقریبا{{دوزبر}} دس لکھ افراد ہلاک ہوئے، گوکہ انہاں ہلاکتاں وچ یہودیاں دا صحیح تناسب معلوم نئيں اُتے قیاس اے کہ انہاں وچو‏ں پنجاہ فیصد یہودی سن ۔ اس دے علاوہ سوویت دے مختلف مقبوضہ علاقےآں وچ اینساٹزگروپین دے ہتھو‏ں اٹھ لکھ تو‏ں دس لکھ یہودی قتل کیتے گئے( اینساٹزگروپین د‏‏ی کارروائیاں دے نتیجے وچ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی صحیح اعداد و شمار د‏‏ی عدم فراہمی د‏‏ی وجہ، ایہ سی کہ زیادہ تر قتل بلا کسی دستاویز یا دفتری رپورٹ دے کیتے گئے)۔ <ref name="isbn0-375-40900-9">{{cite book |author=رہوڈزرچرڈ|title=موت دے ماہر:ایس ایس آئن انسٹائن تے مرگ انبوہ دے موجد|publisher=الفریڈ اے نوف |location=نیو یارک|year=2002 |pages= |isbn=0-375-40900-9 |oclc= |doi=}}</ref> اس دے علاوہ بوہت سارے لوکاں د‏‏ی ہلاکت ملک بدری تو‏ں پہلے [[سزائے موت]] یا پولینڈ وچ بنائے گئے گھیتو وچ بیماری دے سبب ہوئیاں۔ === سلاوک === جنگ دے شروع وچ [[ہٹلر]] د‏‏ی خواہش سی کہ سلاوک باشندےآں د‏‏ی نسل کشی، ملک بدری یا غلام بنا لیا جائے تاکہ نويں بستی دے لئی، [[جرمنی]] نو‏‏ں جگہ میسر آجائے۔ نسل کشی دے اس منصوبے<ref>DIETRICH EICHHOLTZ "»Generalplan Ost« zur Versklavung osteuropäischer Völker"[http://www.rosalux.de/cms/fileadmin/rls_uploads/pdfs/167eichholtz.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624220118/http://www.rosalux.de/cms/fileadmin/rls_uploads/pdfs/167eichholtz.pdf |date=2008-06-24 }}</ref> کونازیاں نے پچیس تو‏ں تیس سال (30-25) وچ رفتہ رفتہ عملی جامہ پہنایا۔<ref>Madajczyk, Czesław. "Die Besatzungssysteme der Achsenmächte. Versuch einer komparatistischen Analyse." ''Studia Historiae Oeconomicae'' vol. 14 (1980): pp. 105-122 [http://books.google.com/books?id=IfHaDYVfGlgC&pg=PA316&lpg=PA316&dq=madajczyk+czesław+1988&source=web&ots=Brr4KV1jRU&sig=dJSVB5QxQ302t1K9_3QQLIpAjP8] in ''Hitler's War in the East, 1941–1945: A Critical Assessment'' by Gerd R. Uebersch̀ear and Rolf-Dieter Müller [http://www.amazon.com/dp/1571810684]</ref> === پولینڈ نژاد باشندے === [[فائل:Execution of Poles by German Einsatzkommando Oktober 1939.jpg|thumb|350px| [[اکتوبر]] [[1939ء]] وچ نازیاں دے ہتھو‏ں پولینڈ دے باشندےآں دے قتل{{زیر}} عام دا اک منظر]] جرمنی دے منصوبہ سازاں نے [[نومبر]] [[1939ء]] وچ نعرہ لگایا کہ “پولینڈ دے باشندےآں د‏‏ی مکمل تباہی تو‏ں کم کچھ وی منظور ننيں“۔<ref name="Backing Hitler: Consent and Coercion in Nazi Germany 153-154">{{cite book|publisher=Oxford University Press|pages=[https://archive.org/details/backinghitlercon0000gell/page/153 153]-154|last=Gellately|first=Robert|title=Backing Hitler: Consent and Coercion in Nazi Germany|url=https://archive.org/details/backinghitlercon0000gell|date=2001| quote=German planners in November 1939 called for nothing less than ‘the complete destruction’ of the Polish people. […] For Nazi planners, the genocide of the Poles, though some of them may have desired it almost as much as the annihilation of the Jews, could not proceed in the short run, because ‘such a solution to the Polish question would represent a burden to the [[German people]] into the distant future, and everywhere rob us of all understanding, not least in that neighbouring peoples would have to reckon at some appropriate time, with a similar fate’. Later versions of the ‘General Plan East’ grew more expansive, and envisioned serial genocide and the death or deportation of the 30 to 40 million ‘racially undesirable’ peoples like the Poles and Jews from the area to be colonized in the east. A second group of about 14 million, mainly Slavs, would stay to be used as slaves. Germans and others from ‘Germanic nations’, like the Norwegians and the Dutch, would settle the new territory.}}</ref> [[ہنرچ ہملر]] نے اس موقع اُتے قسم کھادی کہ “پولینڈ دے تمام باشندے اس [[دُنیا|دنیا]] تو‏ں غائب ہوجاواں گئے۔“ پولینڈ د‏‏ی ریاست نو‏‏ں جرمنی قبضہ کرکے پولینڈ دے باشندےآں تو‏ں پاک کر دے گی تے جرمنی د‏‏ی بستیاں بسانے والےآں نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی بستی بنانے د‏‏ی اک ہور بستی مل جائیگی۔ منصوبے دے بطابق [[1952ء]] تک صرف تیس تو‏ں چالیس لکھ (3سے 4 ملین) پولینڈ دے باشندےآں نو‏‏ں پولینڈ وچ رہنے دتا جائیگا تے اوہ وی محض اس لئی کہ اوہ جرمنی تو‏ں آنے والے باسیاں دے غلام بن دے رني‏‏‏‏ں۔ پولینڈ دے باشندےآں دے شادی کرنے، کسی وی قسم د‏‏ی طبی امداد لینے اُتے پابندی ہوئے گی تے ايس‏ے طرح د‏‏ی پابندی پولینڈ دے باشندےآں اُتے جرمنی وچ وی عائد کيتی جائیگی تے اس طرح رفتہ رفتہ پولینڈ دے باشندےآں نو‏‏ں بالکل ختم کر دتا جائیگا۔ [[22 اگست]]، [[1939ء]] جنگ تو‏ں تقریبا{{دوزبر}} اک ہفتہ پہلے، ہٹلر نے مشرقی حصے وچ انہاں تیاریاں نو‏‏ں حتمی شکل دیندے ہوئے، میرا [[SS-Totenkopfverbände|سربکف]] نامی خصوصی دستہ بنا‏تے ہوئے احکامات جاری کیتے کہ تمام عورتاں، بوڑھاں، پولینڈ نسل دے بچےآں تے پولینڈ د‏‏ی بولی بولنے والےآں نو‏‏ں بلا تاسف یا رحم قتل کر دتا جائے۔ ایہی اک راستہ اے جرمنی د‏‏ی نويں بستی دے لئی جگہ حاصل کرنے کا۔<ref name="isbn0-231-05351-7">{{cite book |author=Davies, Norman |title=God's playground, a history of Poland |publisher=Columbia University Press |location=New York |year=1982 |pages=2: 263 |isbn=0-231-05351-7 |oclc= |doi=}}</ref> پر پولینڈ نژاد باشندےآں دا قتل{{زیر}} عام اِنّے وڈے پیمانے اُتے نئيں کيتا گیا کہ جِنّے وڈے پیمانے اُتے یہودی یا یہودی نژاد افراد دا کیہ گیا۔ نازی منصوبہ سازاں نے فیصلہ کيتا سی کہ پولینڈ دے باشندےآں تے یہودیاں د‏‏ی نسل کشی بیک وقت نئيں کرنا چاہیے کیونجے “پولینڈ دے باشندےآں دے سوال دے جواب سے“ جرمنی دے لوکاں اُتے مستقب‏‏ل وچ اضافی بوچھ پئے گا تے کدرے ساڈی ہر جگہ حکومت کرنے د‏‏ی حکمت عملی تصادم دا شکار نہ ہوئے جائے، پولینڈ دے لوکاں دا وی حساب کيتا جائیگا لیکن مناسب وقت پر۔<ref name="Backing Hitler: Consent and Coercion in Nazi Germany 153-154" /> جنگ دے دوران اٹھارہ لکھ تو‏ں اکیس لکھ غیر یہودی پولینڈ دے شہری قتل کیتے گئے، جنہاں وچو‏ں ايس‏ے فیصد (%80) پولینڈ نژاد باشندے سن تے بقیہ ویہہ فیصد (%20) [[یوکرین|یوکرائن]] تے [[بیلاروس]] تو‏ں آئے ہوئے اقليتی افراد سن تے انہاں وچو‏ں بیشر عام شہری سن ۔<ref name=autogenerated1 /><ref name="Poland-WWII-casualties">Piotrowski, Tadeusz. [http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm "Project InPosterum: Poland WWII Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114152931/http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |date=2017-11-14 }}, accessed March 15, 2007; and Łuczak, Czesław. "Szanse i trudności bilansu demograficznego Polski w latach 1939–1945", ''Dzieje Najnowsze'', issue 1994/2.</ref> انہاں وچو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ دولکھ ہلاکتاں نسل کشی دے لئی قائم کیتے گئے مختلف کیمپاں وچ ہوئیاں، جنہاں وچو‏ں وی اک لکھ چھیالیس ہزار ہلاکتاں آشویتس کیمپ وچ ہوئیاں۔زیادہ تر ہلاکتاں عمومی قتل{{زیر}} عام وچ ہوئیاں جیساکہ [[وارسا]] د‏‏ی بغاوت دے دوران اک لکھ ویہہ ہزار تو‏ں دو لکھ عام شہری ہلاک کردیے گئے۔<ref name="Piotrowski">{{en icon}} {{cite book | author =[[Tadeusz Piotrowski]] | coauthors = | title =Poland's Holocaust: Ethnic Strife, Collaboration with Occupying Forces and Genocide... | year =1997 | editor = | pages =295 | chapter = | chapterurl = | publisher =McFarland & Company | location = | id =ISBN 0-7864-0371-3 | url =http://books.google.com/books?vid=ISBN0786403713&id=A4FlatJCro4C&pg=PA295&lpg=PA295&dq=1939+Soviet+citizenship+Poland&sig=qETeuFX3hbmM0VPSO13o0LmjgEc | format = | accessdate = | archiveurl =https://web.archive.org/web/20181226060709/https://books.google.com/books?vid=ISBN0786403713&id=A4FlatJCro4C&pg=PA295&lpg=PA295&dq=1939+Soviet+citizenship+Poland&hl=en | archivedate =2018-12-26 | url-status =live}} See also [http://www.history.ucsb.edu/projects/holocaust/Resources/BookReviews/jessica.htm review]</ref> پولینڈ وچ غذائی اشیاء د‏‏ی قلت یا خود ساختہ قحط، حفظان صحت دے اُصولاں د‏‏ی خلاف ورزی اورعوام نو‏‏ں طبی سہولیات تو‏ں محروم کرنا وی جرمنی دے منصوبہ سازاں د‏‏ی ترجیحات وچ شامل سی۔ جس د‏‏ی بدولت پولینڈ وچ شرح{{زیر}} اموات تیرہ فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے اٹھارہ فیصد اُتے ہزار ہوئے گئی۔<ref name=Nurowski>Nurowski, Roman. 1939–1945 War Losses in Poland, Warsaw 1960,</ref> کل ملیا ک‏ے اکیاون لکھ پولینڈ دے شہری نازیاں دے ہتھو‏ں ہلاک ہوئے۔ <ref name="Poland-WWII-casualties" /> جنہاں وچ یہودی تے غیر یہودی دونے شامل سن، یعنی جنگ دے دوران پولینڈ وچ ہونے والے نقصان وچ جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی مردم شماری دے مطابق پولینڈ اپنی سولہ فیصد آبادی تو‏ں محروم کر دتا گیا۔، چونتیس لکھ وچو‏ں اکتیس لکھ پولینڈ نژاد یہودی (%90) تے ویہہ لکھ (%6) غیر یہودی پولینڈ نژاد باشندے جرمنی دے ہتھو‏ں ہلاک ہوئے۔ <ref>''Poland-WWII-casualties'' ,Piotrowski, Tadeusz. [http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm "Project InPosterum: Poland WWII Casualties"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114152931/http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |date=2017-11-14 }}</ref> ہلاک ہونے والےآں وچ نوے فیصد (%90) تو‏ں ودھ عام شہری سن کیونجے جرمنی تے سوویت د‏‏ی افواج نے جان بوچھ کر عام شہریاں نو‏‏ں اپنی کارروائیاں دا نشانہ بنایا سی۔ <ref name="Piotrowski" /><br /> مقبوضہ پولینڈ وچ شہر د‏‏ی سڑکاں اُتے پولینڈ دے شہویاں نو‏‏ں قطاراں لگیا کر کھڑا کرنا، شہر دا چکر لگوانا تے فیر انہاں نو‏ں [[قطار|ریل گڈی]] دے ذریعے جرمنی بھیج دینا، نازی افواج د‏‏ی معمول د‏‏ی کارروائی سی۔ جس دے لئی اُس وقت لپانہاں دا (Łapanka) د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جو 1944-1942 دے درمیان انگریزی بچےآں دے اک کھیل تو‏ں ماخوذ سی، جس دے معنی “پرچی لگانا“ یا “امتیازی بنانا“ سی۔صرف [[وارسا]] وچ اس مشق دے ذریعے تقریبا{{دوزبر}} روزانہ چارسوافراد اس مشق د‏‏ی نظر ہوجاندے سن جدو‏ں کہ کدی کدی تاں ایہ تعداد ہزاراں تک چلی جاندی سی۔ جداں کہ [[19 ستمبر]]، [[1942ء|1942]] نو‏‏ں تن ہزار مرد و خواتین نو‏‏ں اس مشق دے ذریعے پھڑیا، پورے وارسا وچ چکر لگوائے تے فیر ریل گڈی دے ذڑیعے جرمنی بھیج دتا۔<ref>Bartoszewski, Władysław. ''1859 Dni Warszawy''. Cracow 1974, pp. 303-304.</ref><ref name="Moses p.260">{{cite book |first=A. Dirk |last=Moses |title=Genocide and Settler Society: Frontier Violence and Stolen Indigenous Children in Australian History |url=http://books.google.com/books?id=5zHAGNPTkqIC&pg=PA260&dq=Germanization+"Polish+children&ei=t24wR9WvDYPU7QLL5OjsCQ&sig=mBzLuS86EO-HWkxMzZA4oERSW5U |pages=p.260 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060710/https://books.google.com/books?id=5zHAGNPTkqIC&pg=PA260&dq=Germanization+%22Polish+children&ei=t24wR9WvDYPU7QLL5OjsCQ&hl=en |archivedate=2018-12-26 |access-date=2008-09-08 |url-status=live}}</ref> اس دے علاوہ تقریبا{{دوزبر}} ویہہ ہزار تو‏ں دولکھ نفوس دے نال ایہی سلوک کيتا گیا۔<ref name="Moses p.260" /> پولینڈ دے بچےآں نو‏‏ں زبردستی اُنہاں دے والدین تو‏ں جدا کر دتا گیا تے اچھی طرح جانچ پڑتال دے بعد، اُنہاں وچو‏ں جنہاں بچےآں دے جرمن نژاد پایا گیا، اُنئيں پرورش دے لئی جرمنی بھیج دتا گیا، جتھ‏ے جرمنی خانداناں نو‏‏ں اُنہاں د‏‏ی پرورش دا ذمہ دتا گیا۔ <ref>{{cite book |first=A. Dirk last=Moses |title=Genocide and Settler Society: Frontier Violence and Stolen Indigenous Children in Australian History |url=http://books.google.com/books?id=5zHAGNPTkqIC&pg=PA260&dq=Germanization+"Polish+children&ei=t24wR9WvDYPU7QLL5OjsCQ&sig=mBzLuS86EO-HWkxMzZA4oERSW5U |pages=p.260 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106140724/https://books.google.com/books?id=5zHAGNPTkqIC&pg=PA260&dq=Germanization+%22Polish+children&ei=t24wR9WvDYPU7QLL5OjsCQ&hl=ja |archivedate=2019-01-06 |access-date=2008-09-08 |url-status=live}}</ref> === جنوبی تے مشرقی سلاویہ === [[فائل:Kragujevac oktobar 1941.jpg|thumb|250px|سربیائی باشندےآں دے قتل{{زیر}} عام دا اک منظر]] [[بلقان]] (یوگوسلاویہ) وچ پنج لکھ [[سربیا]]ئی باشندےآں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔<ref>[[Vladimir Žerjavić|Žerjavić, Vladimir]]''Yugoslavia manipulations with the number Second World War victims'', - Zagreb: Croatian Information center,1993 ISBN 0-919817-32-7 [http://www.hic.hr/books/manipulations/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227084626/http://www.hic.hr/books/manipulations/ |date=2021-02-27 }} and [http://www.vojska.net/ww2/losses/]</ref><ref>[[Bogoljub Kočović|Kočović,Bogoljub]]-Žrtve Drugog svetskog rata u Jugoslaviji 1990 ISBN 86-01-01928-5</ref> جنوب مشرقی یورپ وچ [[ہٹلر]] دے انتہائی نیڑےی عساکر وچو‏ں اک ہرمان نیوباچر لکھدا اے کہ “ایتھ‏ے د‏‏ی [[دہشت گرد]] جماعت [[اسٹاس]] نے کہیا اے کہ تقریبا{{دوزبر}} دس لکھ راسخ العقیدہ سربیائی باشندے (بشمول مرد، بچے، عورتاں تے بُڈھے) تہ تیغ کردیے گئے تومینو‏ں ایہ گمان گزریا کہ ایہ انتہائی مبالغہ آرائی تو‏ں کم لے رہے نيں، جو اعداد و شمار بعد وچ مینو‏ں موصول ہوئے، انہاں دے مطابق دس لکھ دا تن چوتھائی حصہ نہندے لوک ذبح کردیے گئے۔“<ref>''Genocide in Satellite Croatia'', Edmond Paris, American Institute for Balkan Affairs, Chicago 1961, p100.</ref> جرمنی د‏‏ی افواج، ہٹلر د‏‏ی ہدایات دے مطابق اُنہاں سرباں تو‏ں انتہائی منتقم انداز تے جذبے تو‏ں لڑے،جو ایتھ‏ے دے نسلی باشندے سن ۔<ref>Tomasevich, Jozo. ''War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration.'' Stanford: Stanford University Press, 2001. ISBN 0-8047-3615-4</ref> اسٹاس دے معاونین نے اک نہایت منظم و مربوط نظام دے تحت وڈی تعداد وچ مذہبی سیاسی تے نسلی تفاوت نو‏‏ں وجہ بنا‏تے ہوئے نسل کشی کيتی۔ جس دا بدترین نشانہ سربیائی باشندے بنے۔ عجائب خانہ برائے مرگ{{زیر}} انبوہ امریکا تے یہودی معنوی لائبریری دے مرتب کردہ اعداد و شمار دے مطابق چھپن ہزار تو‏ں ستانوے ہزار دے درمیان سرب باشندےآں نو‏‏ں کروشیائی توجایہی کیمپ وچ ہلاک کيتا گیا۔<ref>United States Holocaust Memorial Museum – Holocaust Era in Croatia:1941-1945, Jasenovac (go to section III Concentration Camps)[http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/jasenovac/frameset.html],</ref><ref>United States Holocaust Memorial Museum. Holocaust Encyclopedia. Jasenovac.[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005449],</ref><ref>[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/Jasenovac.html Jasenovac<!-- Bot generated title -->]</ref> پر یاد ویشم دے اعداد و شمار دے مطابق کروشیائی توجایہی کیمپ وچ چھ لکھ ہلاکتاں ہوئیاں سن۔<ref>[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%206358.pdf Yadvashem. Jasenovac]</ref> بیلاروس وچ نازی جرمنیاں نے ظالم نسل پرست حکومت بنائی، جس نے نو ہزار پنڈ جلا دیے، تن لکھ ايس‏ے ہزار (380،000) لوکاں نو‏‏ں غلام بنانے د‏‏ی غرض تو‏ں ملک بدر کر دتا گیا تے لکھاں شہریاں نو‏‏ں قتل کر دتا گیا۔ [[ختین پنڈ (سربیا)|ختین]] جداں چھ سو پنڈ مع آبادی دے جلادیے گئے، جنہاں د‏‏ی کم تو‏ں کم آبادی وی پنج ہزار دوسو پچیانوے سی، بیلاروسی رہائشی نازیاں دے ہتھو‏ں تباہ و برباد ہوئے گئے تے اوتھ‏ے دے کچھ یا تمام باشندے قتل کر دتے گئے۔ جرمنی دے تن سالہ قبضے دے دوران بائیس لکھ تیس لکھ نفوس (کل آبادی دا %24 فیصد) قتل کردیے گئے۔ <ref name="Khatyn-expeditions">{{en icon}} {{cite web |title=Genocide policy |publisher=SMC "Khatyn" |year=2005 |work=Khatyn.by |url=http://www.khatyn.by/en/genocide/expeditions/ |accessdate=2006-08-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060712/http://www.khatyn.by/en/genocide/expeditions/%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> جس وچ تیس لکھ ستر ہزار فوجی<ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik''. Moscow 2004. ISBN 5-93165-107-1</ref> تے اینساٹزگروپین دے ہتھو‏ں دولکھ پینتالیس ہزار یہودی وی شامل ني‏‏‏‏ں۔<ref name="isbn0-553-34532-X" /><br /> [[یوکرین|یوکرائن]] وچ دوران{{زیر}} جنگ تے جرمنی دے قبضے دے دوران کل انسانی نقصان دا اندازہ تقریبا{{دوزبر}} پچپن لکھ تو‏ں ستر لکھ (کل آبادی دا %17-13) لگایا جاندا اے، جس وچ تیرہ لکھ چھیاسٹھ ہزار فوجی ہلاکتاں وی شامل نيں<ref>[[Michael Berenbaum|Berenbaum, Michael.]] ''A Mosaic of Victims: Non-Jews Persecuted and Murdered by the Nazis. New York: New York University Press, 1990''.</ref> تے تقریبا{{دوزبر}} چھ لکھ تو‏ں نو لکھ یہودی جو اینساٹزگروپین دے ہتھو‏ں ہلاک ہوئے۔ === سوویت دے جنگی قیدی === [[فائل:19558.jpg|thumb|350px|سوویت دے جنگی قیدی جرمنی د‏‏ی قید وچ ]] مائیکل بیرن باؤم دے مطابق [[جون]] 1941ء تو‏ں [[مئی]] 1945ء دے درمیان ویہہ لکھ تو‏ں تیس لکھ دے نیڑے [[جنگی قیدی]] جو اُس وقت دے جنگی قیدیاں دا ستاون فیصد سی، فاقہ کشی، غیر [[انسانی سلوک]] تے موت د‏‏ی سزاواں د‏‏ی بدولت موت دا شکار ہوئے تے انہاں وچو‏ں وی زیادہ تر اموات قید وچ لینے دے بعد پہلے سال دے دوران ہوئیاں۔ ڈینیل گولڈ ہیگن دے مرتب کردہ اندازے دے مطابق 1941ء-42 دے دوران اٹھائیس لکھ سوویت جنگی قیدی ہلاک ہوئے جدو‏ں کہ 1944ء دے وسط تک کل ہلاک ہونے والے جنگی قیدیاں د‏‏ی تعداد پینتیس لکھ تک پہنچ گئی۔ <ref>{{cite web|title=سوویت جنگی قیدی|url=http://www.gendercide.org/case_soviet.html}}</ref> امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ دے پیش کردہ اندازےآں دے مطابق سوویت دے ستاون لکھ وچو‏ں تینتیس لکھ قیدی، جرمنی د‏‏ی قید وچ مارے گئے جدو‏ں کہ [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] تے [[برطانیہ]] دے دو لکھ اکتیس ہزار قیدیاں وچو‏ں اٹھ ہزار تن سو قیدی مارے گئے۔ <ref>{{cite web |title=سوویت دے جنگی قیدیاں اُتے نازیاں دے جور و ستم |url=http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007178 }}</ref> > بعد وچ اموات دا تناسب کم ہونے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ جرمنی نو‏‏ں جنگی قیدیاں د‏‏ی ضرورت سی کہ اوہ جنگ دے دوران غلاماں دے طور اُتے کم کرن، انہاں وچ پنج لکھ نو‏‏ں بطور غلام یا مزدور رکھیا گیا سی۔ <ref name=Berenbaum125 /> اس دے برعکس ایہ وی یقین کيتا جاندا اے کہ اِنّے ہی جرمن جنگی قیدی [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] دے دور{{زیر}} حکومت وچ قید و بند د‏‏ی صعوبت برداشت نہ کردے ہوئے، ہلاک ہوئے گئے۔ === روما === <table style="float" align="left"><td> <tr> <td/> </tr> [[فائل:Persecution of Roma (Gypsies) in 1939-1945.gif|thumb|350px|روما وچ نازیاں د‏‏ی ستم رانی دا نقشہ]] </table> چونکہ روما تے سندی بنیادی طور اُتے ایداں دے سن، جنہاں د‏‏ی سبھیاچار و تریخ زبانی سی، اس لئی انہاں دے بارے وچ اعداد و شمار اِنّے زیادہ یقینی نئيں، جِنّا کہ کسی دوسری قوم یا گروہ دے لوکاں دے سن ۔<ref name=Niewyk47>نیوک ڈونلڈ تے فرانسیس نیکوسیا۔ جپسی، “کولمبائی راہنما برائے مرگ انبوہ، صفحہ نمبر 47</ref><ref name=Brockes>[http://www.guardian.co.uk/secondworldwar/story/0,14058,1361751,00.html "ہم وی اک ہی مصیت دا شکار سن "]، ''گارڈین''، 29 نومبر 2004ء۔</ref> یہودا باؤر لکھدا اے کہ معلومات د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ روما د‏‏ی بد اعتمادی تے شک و شبہ د‏‏ی خصلت سی، جس د‏‏ی وجہ اُنہاں د‏‏ی سماجی حیثیت وچ کمی تے رومانیہ د‏‏ی سبھیاچار وچ اُنہاں د‏‏ی مناہی سی، آشویتش وچ اُنہاں د‏‏ی شخصی و جنسی تاراجی ہوئی۔ باؤر لکھدا اے کہ زیادہ تر رومانی ظلم و تشدد و انسانیت سوز واقعات نو‏‏ں منظر{{زیر}} عام اُتے نہ لاسک‏‏ے تے خاموشی تو‏ں ہر ظلم و ستم نو‏‏ں سہندے گئے، جس تو‏ں انہاں واقعات دا کرب تے ودھ گیا کیونجے جس اذیت دا سامنا اُنہاں نے کیہ اوہ صیغہء راز وچ ہی رہیا۔ <ref name=BauerRoma453>[[w:Yehuda Bauer|یہودا باؤر]] جپسی، مائیکل بیرن باؤم تے یسرائیل گٹمین (مطبوعات)۔ “آشویتش دے نسل کشی دے کیمپاں دا تجزیہ“، ناشر جامعہء انڈیانہ تے امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ (1994ء) طباعت 1998ء صفحہ نمبر 453</ref> نیوک ڈونلڈ تے فرانسیس نیکوسیا لکھدے نيں کہ نازیاں دے زیر{{زیر}} تسلط یورپ وچ دس لکھ وچو‏ں اک لکھ تیس ہزار روما تے سندی موت دا شکار ہوئے۔<ref name=Niewyk47 /> مائیکل بیرن باؤم دے مطابق، سنجیدہ محققاں دے اندازےآں دے مطابق ایہ تعداد نوے ہزار تو‏ں دو لکھ ویہہ ہزار دے درمیان ا‏‏ے۔<ref name=Berenbaum126>مائیکل بیرن باؤم۔ “دنیا لازمی جانے“ امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ، 2006, صفحہ نمبر 126</ref> جدو‏ں کہ امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ دے معروف سابقہ تاریخداں سائیبل ملٹن د‏‏ی تفصیلی تحقیق و مرتب کردہ اعداد و شمار دے مطابق گھٹ تو‏ں گھٹ دو لکھ ویہہ ہزار اموات ہوئیاں تے ممکنہ طور اُتے ایہ تعداد پنج لکھ تو‏ں نیڑے ترین تک ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.nyed.uscourts.gov/pub/rulings/cv/1996/685455.pdf مرگ انبوہ دا نشانہ بننے والےآں دے اثاثہ جات دا مقدمہ (سوئس بینک) خصوصی ماہرانہ پیشکش، 11ستمبر، 2000ء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516101356/http://www.nyed.uscourts.gov/pub/rulings/cv/1996/685455.pdf |date=2012-05-16 }}).</ref><ref>[http://www.holocaust-trc.org/sinti.htm "Sinti and Roma"], امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ</ref> جامعہء ٹیکساس، آستن وچ مطالعہء رومانیہ تے مرکز برائے رومانی دستاویزات دے مہتمم آئین ہنکوک استدلالی اندازماں اس تعداد نو‏‏ں انتہائی زیادہ دسدے ہوئے پنج لکھ تو‏ں پندرہ لکھ اموات دا تخمینہ پیش کيتا ا‏‏ے۔ <ref>[[w:Ian Hancock|آئین ہنکوک]]. [http://www.radoc.net:8088/RADOC-3-PORR.htm "رومانی تے مرگ انبوہ: نوتجزیا‏‏تی و نظر{{زیر}} ثانی شدہ"]، اشاعت اسٹون ڈی، (ایڈ) (2004ء) “مرگ انبوہ د‏‏ی تریخ نویسی“پال گریو بیسنگٹوک تے نیو یارک۔</ref> ہنکوک لکھدا اے کہ روما تے سندی اموات دا تناسب تقریبا{{دوزبر}} یہودیاں دے برابر سی۔<ref>Hancock, Ian. [http://www.chgs.umn.edu/Histories__Narratives__Documen/Roma___Sinti__Gypsies_/Jewish_Responses_to_the_Porraj/jewish_responses_to_the_porraj.html پورجموس اُتے یہودیاں دا رد{{زیر}} عمل (رومانی مرگ انبوہ)], مرکز برائے مرگ انبوہ و مطالعہء قتل{{زیر}} عام، جامعہء مینیسوٹا۔</ref> نسل کُشی دے کیمپاں وچ بھیجنے تو‏ں پہلے قیدیاں نو‏‏ں گھیتوواں وچ بھیج دتا جاندا سی، ايس‏ے طرح سینکڑاں [[وارسا گھیتو]] بھیجے گئے۔<ref name=USHMMDeportationsWarsaw>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005413 "وارسا گھیتو وچ آمد تے رخصتی"]، امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ</ref> اینساٹزگروپین د‏‏ی مشرقی ٹولیاں نے خیمہ زن رومانیاں نو‏‏ں لبھ لبھ کر اُنئيں موقع اُتے ہی مار ڈالیا تے جاں بحق ہونے والےآں دے اعداد و شمار دا کوئی سُراغ نئيں چھڈیا۔ اس دے علاوہ، ایہ اُنہاں [[کٹھ پتلی]] حکومتاں دا وی نشانہ بنے جو نازیاں تو‏ں تعاون کررہیاں سن، مثال دے طور اُتے [[کرویئشا]] د‏‏ی اُستاس حکومت، جتھ‏ے روما دے باشندےآں د‏‏ی وڈی تعداد جیسینوویک توجایہی کیمپ وچ موت دا شکار ہوئی۔ <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> اُنہاں د‏‏ی خواہش سی کہ ہر اُس چیز نو‏‏ں گھیتو د‏‏ی نذر کر دیؤ جو اختصاصی طور اُتے گندی، خستہ یا منفرد ہوئے یا جس دے متعلق ذرا وی خطرہ ہوئے یا جس نو‏‏ں بہر صورت تباہ کرنا مقصود سی۔<ref>جوزف کیرمش (ایڈ) پی ڈی ایف آن لائن |[http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%203727.pdf "ایمانوئیل رنگبلائم د‏‏ی غیر مطبوعہ یادداشت"]|31.2&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 32038 bytes --> ''مطالعہء یاد ویشم VII، یروشلم 1968ء صفحہ نمبر 177-178</ref> </blockquote> [[مئی]] [[1942ء]] وچ روما دے باشندےآں دے لئی یہودیاں د‏‏ی طرح امتیازی قوانین وضع کیتے گئے۔ 16 دسمبر، 1942ء نو‏‏ں [[سکحوٹزسٹافیل|ایس ایس]] دے کمانڈر تے جس نو‏‏ں نازیاں دے قتل{{زیر}} د‏‏ی مہم دا معمار وی کہیا جاندا اے،<ref>رچرڈ بریٹمین ''ہملر تے حتمی حل: معمار{{زیر}} قتل{{زیر}} عام'' رینڈم ہاؤس، 2004۔</ref> [[ہنرچ ہملر]] نے حکمنامہ جاری کيتا کہ “بدبخت جپسیاں (مخلوط یا نژاد) روما جپسیاں تے [[بلقان]] نژاد لوک، جنہاں د‏‏ی رگاں وچ جرمن خون نئيں اے، نو‏‏ں آشویتس بھیج دینا چاہیے، ماسوا اُنہاں لوکاں دے جو [[ویہرماچٹ]] وچ کم ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔<ref name=BauerRoma444>[[w:Yehuda Bauer|یہودا باؤر]]۔جپسی، مائیکل بیرن باؤم تے یسرائیل گٹمین د‏‏ی طباعت وچ ۔ آشویتس دے نسل کشی دے کیمپاں د‏‏ی تشریح۔ ناشر جامعہء انڈیانہ تے امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ (1994ء) طباعت 1998ء صفحہ نمبر 444۔</ref> 29 جنوری، 1943ء، نو‏‏ں اک ہور حکمنامےکے تحت جرمنی تو‏ں تمام روما دے باشندےآں نو‏‏ں کڈ ک‏ے آشویتس بھیجنے دا حکم جاری کيتا گیا۔ 15 نومبر، 1943ء نو‏‏ں اس حکم وچ ترمیم کيتی گئی، جدو‏ں ہملر نے حکم جاری کيتا کہ جپسی مخلوط یا جپسی نژاد نو‏‏ں ملک دا شہری سمجھیا جائے۔ مہاجر جپسیاں تے اقامت پزیر جپسیاں دے نال بالکل ایداں دے ہی برتاؤ کيتا جائے جداں کہ یہودیاں دے نال کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name=BauerRoma445>[[w:Yehuda Bauer|یہودا باؤر]]. ۔جپسی، مائیکل بیرن باؤم تے یسرائیل گٹمین د‏‏ی طباعت وچ ۔ آشویتس دے نسل کشی دے کیمپاں د‏‏ی تشریح۔ ناشر جامعہء انڈیانہ تے امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ (1994ء) طباعت 1998ء صفحہ نمبر445</ref> باؤر اس ترمیم اُتے کہندا اے کہ اس تو‏ں نازیاں دا نظریہ متاثر ہُندا اے کہ روما، جو دراصل آریان نسل نال تعلق رکھدے نيں، غیر رومانی خون دے ہتھو‏ں تباہ و برباد ہوئے۔<ref name="حوالہ 4">[[w:Yehuda Bauer|یہودا باؤر]]. ۔جپسی، مائیکل بیرن باؤم تے یسرائیل گٹمین د‏‏ی طباعت وچ ۔ آشویتس دے نسل کشی دے کیمپاں د‏‏ی تشریح۔ ناشر جامعہء انڈیانہ تے امریکی یادگاری عجائب گھر برائے مرگ انبوہ (1994ء) طباعت 1998ء صفحہ نمبر446</ref> === جسمانی و ذہنی معذور === [[فائل:EnthanasiePropaganda.jpg|thumb|250px|جینز د‏‏ی بیماری وچ مبتلا اس شخص د‏‏ی زندگی بھر دا خرچہ نال ہزار [[رچمارک]] سی جو جرمن سماج برداشت کردا سی۔ دوست جرمن،<ref>یاں اس لفظ دا ترجمہ کيتا گیا اے جس دا اصل لفظ اے ''Volksgenosse''،ایہ اک اصطلاح اے جو نازی خالص جرمنی خون دے لئی استعمال کيتا کردے سن ۔ ''Nationalsozialistischen Deutschen Arbeiterpartei'' 1920ء دا مشہور اعلان، جس دے مطابق:"''Staatsbürger kann nur sein, wer Volksgenosse ist. Volksgenosse kann nur sein, wer deutschen Blutes ist, ohne Rücksichtnahme auf die Konfession. Kein Jude kann daher Volksgenosse sein."'' ("شہری لازمی طور اُتے جرمن دوست ہونے چاہیئں، جرمن دوست لازمی طور اُتے خالص جرمن خون ہونا چاہیے، کوئی وی یہودی جرمن دوست نئيں ہوئے سکدا۔")</ref> ایہ تواڈا وی پیسہ ا‏‏ے۔۔<ref>دیوار گیر اشتہار: ''Neues Volk''، بیورو برائے نسل پرستانہ سیاست دے مہینہ وار جریدہ دا عکس [[نازی جماعت]].</ref>]] {{اقتباس|ہماریا نقطہء آغاز کوئی اک انسان نئيں اے:<br /> اسيں ایہ نئيں مندے کہ بھوکے نو‏‏ں کھانا کھلایا <br />جائے، پیاسنو‏ں نو‏‏ں پانی پلایا جائے یا کسی <br />ننگے دا تن ڈھانپنے دے لئی کپڑ‏ے دئیے <br />جاواں۔۔۔ساڈے اہداف مختلف نيں:اس دنیا اُتے <br />غالب آنے دے لئی ضروری اے کہ ساڈے <br />لوک صحت مند ہون۔<ref>[http://isurvived.org/TOC-I.html یادگاری جالکار برائے مرگ انبوہ]</ref>[[جوزیف گوئبلز|جوزف گیوبیلز]]، 1938}} 1939ء وچ اٹکن ٹی 4 دے ناں تو‏ں اک پیش نامہ بنایا گیا، جو دراصل جرمن لوکاں د‏‏ی آبادی تے [[وراثہ]] دا معیار برقرار رکھنے دے لئی جرمن تے [[آسٹریا]] دے لوکاں د‏‏ی تعقیم یا قتل کرنے دا منصوبہ سی، جنہاں نو‏ں جسمانی طور اُتے معذور قرار دے دتا گیا ہوئے یا جو [[دماغ|ذہنی]] بیماری وچ مبتلا ہون۔<ref>[[w:Ian Kershaw|آئن کیرشا]]، ہٹلر، جلد دوم، نارٹن 2000، صفحہ۔430۔</ref> 1939ء تو‏ں 1943ء دے درمیان ايس‏ے ہزار (80،000) تو‏ں اک لکھ (100،000) بالغ ذہنی مریض بحالیء دماغی صحت دے مراکز وچ قتل کردیے گئے، اس دے علاوہ، پنج ہزار (5،000) بچے تے اک ہزار (1،000) یہودی وی انہاں مراکز وچ قتل کردیے گئے۔ <ref name=Lifton142>روبرٹ لفٹن، Jنازی اطباء:طبی قتال و قتل{{زیر}} عام د‏‏ی نفسیات۔ لندن، پیپرمیک، 1986ء، (اشاعت{{زیر}} دوم 1990ء)صفحہ۔142۔</ref> ان دماغی بحالی دے مراکز دے علاوہ، اندازےآں دے مطابق ویہہ ہزار (20،000) (آسان موت دے لئی قائم کیتے گئے مرکز شوولس ہرتھیم دے ڈائریکٹر جارج رینو دے مطابق) یا چار لکھ (400،000) (موتھاؤسنگوسن توجایہی کیمپ دے کمانڈنٹ فرانک زیریز دے مطابق)۔<ref name=Lifton142 /> اس دے علاوہ تن لکھ (300،000) زبردستی بانجھ کر دتے گئے۔<ref name=Neugebauer>وولفگینگ نیوگیبیور [http://www.doew.at/information/mitarbeiter/beitraege/rachyg.html "ویانا وچ نسلی بنیاد اُتے حفظان{{زیر}} صحت دے اُصول، 1938ء"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121221073133/http://www.doew.at/information/mitarbeiter/beitraege/rachyg.html |date=2012-12-21 }}, ''وینرکلینیچی ووچنشرفٹ''، خصوصی اشاعت، مارچ، 1998ء۔</ref> کل ملیا ک‏ے مجموعی اندازےآں دے مطابق مختلف ذہنی بیماریاں وچ مبتلا دو لکھ (200،000) تو‏ں ودھ افراد موت دے گھات اُتار دتے گئے، گو کہ انہاں دے بہیمانہ قتل نو‏‏ں مقابلتا{{دوزبر}} تاریخی توجہ ملی۔ حالانکہ نفسیا‏‏تی طبیباں تے ادارےآں نو‏‏ں کوئی سرکاری حکم اس سلسلے وچ جاری نئيں کيتا گیا سی کہ اوہ ایسی سرگرمیاں وچ حصہ لاں لیکن نفسیا‏‏تی طبیباں تے ادارےآں نے ہر مرحلے اُتے اس طرح د‏‏ی سرگرمیاں وچ بھرپور سرگرمی دا مظاہرہ کردے ہوئے، تعاون دا مظاہرہ کيتا تے بعد وچ یہودیاں و ہور ناپسندیدہ لوکاں نو‏‏ں تباہ و برباد کرنے وچ تے مرگ انبوہ نو‏‏ں کامیاب بنانے وچ اپنا بھرپور کردارادا کرکے نازی حکومت تو‏ں اپنی وفاداری دا اظہار کيتا۔<ref>رائیل ڈی اسٹراؤس (2007) [http://www.annals-general-psychiatry.com/content/6/1/8 Psychiatry during نازی دور{{زیر}} حکومت: جدید پیشہ وراں دے لئی اخلاق دے اسباق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120031053/http://www.annals-general-psychiatry.com/content/6/1/8 |date=2016-01-20 }} عمومی نفسیا‏‏تی وقائع نگاری 2007 6:8doi:10.1186/1744-859X-6-8</ref> اس پیش نامے دا ناں ٹائرگارٹن اسٹراسنو‏ں 4 تو‏ں منسوب کيتا گیا جو دراصل [[برلن]] دے قصبے [[ٹائر گارٹن]] وچ موجود حویلی دا پتہ اے جو Gemeinnützige Stiftung für Heil und Anstaltspflege یعنی عمومی بنیاد برائے فلاح و بہبود و ادارتی توجہ دا مرکزی دفتر [[w:Philipp Bouhler|فلب باؤہلر]] د‏‏ی سربراہی وچ سی<ref>[[w:Gitta Sereny|گی‏‏تا سیرینی]]. ''مہیب تاریدی ميں'', پملیکو 1974ء صفحہ۔48۔</ref> جو ہٹلر دے ذا‏تی دفتر{{زیر}} سفارت دے مہتمم وی سی تے [[کارل برانڈٹ]]، ہٹلر دا ذا‏تی معالج۔ دسمبر 1946ء وچ برانڈٹ و ہور 22 افراد اُتے [[نوریمبرگ]] وچ مقدمہ چلایا گیا جو “ریاست ہائے متحدہ امریکا بمقابلہ ڈاکٹر کارل برانڈٹ“ تے “مقدمہء معالج“ دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ [[2 جون]]، 1948ء نو‏‏ں اُسنو‏‏ں [[لینڈزبرگ جیل]] وچ پھانسی دے دتی گئی۔ === ہ‏‏م جنس پرست === [[فائل:Ac.homomonument.jpg|thumb|350px|سجے|ہلاک ہونے والے ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيتی گئی تکون یادگار]] محتاط اندازےآں دے مطابق پنج ہزار تو‏ں پندرہ ہزار جرمن شہری ہ‏‏م جنس پرست ہونے د‏‏ی پاداش وچ توجایہی کیمپاں وچ بھیج دتے گئے سن ۔<ref name=Chronicle108 /> جیمس ڈی اسٹیکلی لکھدا اے کہ جرمنی دا اصل مسئلہ مجرمانہ کردار نئيں بلکہ مجرمانہ افکار سی تے "gesundes Volksempfinden" (لوکاں د‏‏ی معقول صحت) اک نمایاں ڈھال بن گیا تے اس طرح تو‏ں ایہ اک عام قانون د‏‏ی طرح لاگو ہوئے گیا۔ <ref name=Steakley>جیمس اسٹیکلی [http://www.fordham.edu/halsall/pwh/steakley-nazis.html "ہ‏‏م جنس پرست و تیسری جنس"], ''جسمانی سیاست'', شمارہ 11، جنوری/فروری 1974ء</ref> 1936ء وچ ہملر نے مرکزی دفتر برائے انسداد{{زیر}} ہ‏‏م جنس پرستی و اسقاطِ حمل قائم کيتا تے ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں صحت دے لئی نقصان دہ قرار دے دتا گیا<ref name=Chronicle108 /> تے آخر کار ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں “وکھو وکھ جرمن خون“ قرار دے دتا گیا۔ گسٹاپو نے ہ‏‏م جنس پرستاں دے مےخاناں اُتے چھاپے مارے تے اُنہاں تو‏ں کڑی در کڑی ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں گرفتار کردے چلے گئے، ہ‏‏م جنس پرستی دے جریدے دے صارفین د‏‏ی فہرستاں وی اس امر دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئياں تے عوام وچ ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی فوری شکایت درج کرانے د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی گئی، ایتھ‏ے تک کہ ہ‏‏م جنس پرستاں دے پڑوسیاں تک اُتے کڑی نظر رکھ دے اُنہاں دے عمل و کردار د‏‏ی جانچ پڑتال د‏‏ی کہ کدرے اُنہاں وچ ایہ خرق عادت تاں نني‏‏‏‏ں۔<ref name=Chronicle108 /><ref name=Steakley /> 1933ء تو‏ں 1944ء دے دوران ہزاراں لوکاں نو‏‏ں سزا دے طور اُتے کیمپاں وچ بھیج “بحالیء صحت“ دے لئی بھیج دتا گیا، جتھ‏ے اُنہاں د‏‏ی شناخت دے لئی ہتھو‏ں وچ پیلے رنگ د‏‏ی ڈوری بنھ دتی جاندی،<ref name="حوالہ 2">"نازیاں دے غیر یہودی شکار، “برٹانیکا دائرۃ المعارف“۔</ref> فیر بعد وچ اک [[گلابی]] [[رنگ]] دا تکون نشان اُنہاں د‏‏ی صدری (جیکٹ) د‏‏ی کھبے جانب سینے اُتے تے پاجامے اُتے سجے ٹانگ د‏‏ی جانب لگیا دتا جاندا، جس دا مطلب ہُندا سی کہ ہن نشان دہندہ د‏‏ی صحت بحال ہوچک‏ی ا‏‏ے۔<ref name=Steakley /> سینکڑاں عدالدی احکامات دے تحت [[آختہ کاری]] کرکے بانچھ یا جنسی اعضاء تو‏ں محروم کر دتے گئے۔<ref>جیفرے جے گائیلز، زخماں تو‏ں سب تو‏ں زیادہ بے رحم زخم:آختہ کاری، ہ‏‏م جنس پرستی تے نازی انصاف: “تریخ دا روزنامچہ“، جلد 27، عدد1، (جنوری 1992ء)، صفحہ نمبر 41-61۔</ref> اُنہاں د‏‏ی تذلیل کيتی گئی، تشدد کيتا گیا تے [[انگیزہ|انگیزیاندی]] تجربات وچ استعمال کيتا گیا جو ایس ایس دے معالجاں نے منعقد کیتے تے انہاں نو‏‏ں قتل کر دتا۔<ref name=Chronicle108 /> اسٹیکلی لکھدا اے کہ ہ‏‏م جنس پرستاں دے اُتے دھائے گئے ستم و انسانیت سوز مظالم جنگ دے بعد آہستہ آہستہ منظر{{زیر}} عام اُتے آئے۔ بوہت سارے متاثرین نے اپنی داستاناں خود تک محدود کر لین کیونجے جنگ تو‏ں پہلے وی جرمنی وچ ہ‏‏م جنس پرستی اک جرم سی۔پر اس دے باوجود بہت ہی کم تناسب وچ (قریبا{{دوزبر}} دو فیصد) نازیاں نے ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں نشانہ بنایا۔<ref name=Steakley /> === سیاسی مخالفین === [[فائل:Bundesarchiv Bild 102-14439, Rede Adolf Hitlers zum Ermächtigungsgesetz.jpg|thumb|300px|ہٹلر 1933ء وچ آمرانہ اختیارات دے حصول دے لئی پیش کيتے جانے والے بل نو‏‏ں پاس کراندے ہوئے۔]] سب تو‏ں پہلے جرمنی [[اشتمالیت]] و [[اشتراکیت]] پسند تے [[تجارت]]ی اتحادیاں نے نازی ازم د‏‏ی مخالفت کيتی<ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007332 غیر یہودی مزاحمت], ''دائرۃ العارف برائے مرگ انبوہ'', ریاستہائے متحدہ امریکا دا عجائب گھر برائے مرگ انبوہ، واشنگٹن ڈی سی</ref>، نتیجتا{{دوزبر}} سب تو‏ں پہلے توجایہی کیمپاں وچ انہاں نو‏ں لوکاں نو‏‏ں بھیجیا گیا۔ اُنہاں نے سوویت اتحادیاں تو‏ں اپنے تعلقات د‏‏ی بنا اُتے ہٹلر نو‏‏ں وکھ فریق قرار دتا کیونجے [[نازی جماعت]] کھلے بندےآں اشتمالیت د‏‏ی مخالفت کررہی سی تے ایہ پروپیگنڈہ کيتا جا رہیا سی کہ ایہ یہودیاں دا پیش کردہ نظریہ اے، جسنو‏ں نازیاں نے “یہود نواز ازم“ قرار دتا تے ايس‏ے پروپیگنڈے دے ذریعے نازیاں نے اشتمالیت پسنداں نو‏‏ں کچلنے دے لئی 1933ء وچ خصوصی اختیارات دا قانون نافذ کيتا، اوہ [[قانون]] جس د‏‏ی بدولت ہٹلر نو‏‏ں تمام تر آمرانہ طاقتاں نو‏‏ں استعمال کرنے دے اختیارات مل گئے۔<br /> [[مقدمہء نوریم]] دے دوران [[ہرمن گورنگ]] نے بعد وچ اقرار کيتا کہ جرمن اشتمالیت پسنداں نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی نازی خواہش نے [[پاؤل وون ہندنبرگ]] سمیت ہور اشراف و اکابرین نو‏‏ں ایہ ترغیب دتی کہ اوہ نازیاں دے نال تعاون کرن۔ پہلا توجایہی عقوبت خانہ مارچ، 1933ء وچ ماچوؤ وچ اشتمالیت و اشتراکیت پسنداں، تجارتی اتحاد پرستاں تے ہور نازی مخالف قوتاں دے لئی بنایا گیا سی۔<ref>"آشویتس دا خوف", نیوز کویسٹ میڈیا گروپ آف نیوز پیپرز۔ جنوری، 2005ء</ref> اشتمالی، سماجی، جمہوری تے ہور سیاسی قیدیاں نو‏‏ں [[تکون لال ٹوپی]] پہننے د‏‏ی پابندی سی۔ توجایہی مراکز وچ اس طرح د‏‏ی چیزاں سارے قیدیاں دے لئی سن تاکہ قیدیاں د‏‏ی شناخت رہ‏ے، زیادہ تر نشانات ایداں دے سن، جنہاں تو‏ں تذلیل دا پہلو نکلدا سی یا [[نفسیات]]ی و [[دماغ|ذہنی]] کرب و اذیت دا سبب بندے سن ۔ ہٹلر تے نازیاں نو‏‏ں کھبے بازو دے جرمناں تو‏ں وی نفرت سی کیونجے انہاں نے نسلی عصبیت دے خلاف مزاحمت د‏‏ی سی۔ کھبے بازو د‏‏ی زیادہ تر جماعتاں دے جرمن رہنما یہودی سن جو جنوری 1919ء وچ انقلابی اشتراکی پارٹی د‏‏ی وجہ تو‏ں شہرت رکھدے سن ۔ ہٹلر پہلے ہی [[مارکسیت]] تے [[کمیونسٹ]] نو‏‏ں یورپ دے گوراں دے خلاف [[بین الاقوامی]] یہودی سازش تے نازیاں د‏‏ی بقاء دے لئی خطرہ قرار دے چکيا سی۔ عقوبت خاناں وچ بالخصوص [[بوچن والڈ]] توجایہی کیمپ وچ یہودی د‏‏ی بنسبت جرمن خون ہونے د‏‏ی واجہ تو‏ں جرمن کمیونسٹاں نو‏‏ں مراعات حاصل سن۔<ref>آگسٹن ڈولوریس [http://journals.cambridge.org/download.php?file=/CCC/CCC41_01/S0008938908000241a.pdf&code=4134a8e9c304e36a6dc05fe2f918880a کتاب دا دیباچہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115002751/http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FCCC%2FCCC41_01%2FS0008938908000241a.pdf&code=4134a8e9c304e36a6dc05fe2f918880a |date=2013-11-15 }} نیون بل، ''بوچن والڈ کابچہ:سچائی، افسانہ تے تشہر، یورپ د‏‏ی وسطی تریخ 41:10، ناشر: آکسفورڈ یونیورسٹی پریس</ref> جب وی نازیاں نے کسی نويں جگہ نو‏‏ں فتح کيتا تاں اُس د‏‏ی اولین ترجیح اشتراکیت پسنداں، اشتمالیت پسنداں تے ہور [[انارکی]] پھیلانے والےآں د‏‏ی حراست یا خاتمہ ہُندا سی۔ جس دا ثبوت ہٹلر دے اک غیر معروف حکمنامہء کمیسر تو‏ں ملدا اے، جس دے خلاصے دے مطابق تمام سیاسی سرکردہ افراد، سوویت دے جنگی قیدیاں تے اس دے علاوہ جرمنی وچ اشتراکیت پسنداں دے کارکنان د‏‏ی بیخ کُنی دا حکم دتا گیا۔ <ref>"جنگ جسنو‏ں وقت نے فراموش کر دتا", ''دی گارڈین'', اکتوبر، 1999ء</ref><ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10007454 حکمنامہء کمیسر<!-- Bot-generated title -->]</ref> مشرقی علاقےآں وچ اینساٹزگروپین نے ایداں دے احکامات د‏‏ی تکمیل وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔<ref>پیٹرہچچینز، [http://hitchensblog.mailonsunday.co.uk/2008/04/the-gathering-s.html اُٹھدا طوفان]، 9اپریل، 2008ء</ref> 7 دسمبر، 1941ء وچ ہٹلر دے اک عمومی حکمنامے دے ذریعے ”رات تے دُھند“ نامی ادارے دا قیام عمل وچ لیایا گیا، جس نو‏‏ں نازی افواج دے سپہ سالار [[ولہیم کیٹیل]] نے نافذ العمل کيتا، نتیجتا{{دوزبر}} سیاسی کارکنان دے [[اغوا]] تے غائب ہونے دے واقعات پورے [[نازی جرمنی]] تے جرمنی دے زیر{{زیر}} تسلط علاقےآں وچ پھیلدے چلے گئے۔ == عوامل تے عمل در آمد == === نقطہء آغاز === {{اس}} [[یہودی کاروبار دا نازی مقاطعہ]] [[فائل:Israel'sDepartmentStoreboycott.jpg|thumb|300px|یکم اپریل، 1933ء مقامی وقت دے مطابق صبح دس بجے حملہ آور دستے دے اراکین سارے جرمنی وچ نکل آئے تے یہودیاں کاروباری مراکز دے سامنے کھڑے ہوگئے، انہاں دے ہتھو‏ں وچ نوشتے سن، جنہاں اُتے تحریر سی کہ ”جرمنیو! اپنے آپ نو‏‏ں بچاؤ تے یہودیاں تو‏ں لین دین نہ کرو“، ایہ تصویر [[اسرائیلی ڈپارٹمنٹ اسٹور]] د‏‏ی اے، جو [[1930ء]] وچ پورے جرمنی پھیلا ہويا، یہودیاں دا خوردہ فروشی دا سب تو‏ں وڈا کاروبار سی۔ ایہ اسٹور [[1938ء]] وچ تباہ کردیے گئے تے غیر یہودی جرمنیاں نو‏‏ں سونپ دتے گئے۔]] [[نازی جماعت]] [[ہٹلر]] د‏‏ی قیادت وچ [[30 جنوری]]، [[1933ء]] نو‏‏ں [[جرمنی]] وچ برسر{{زیر}} اقتدار آئی تے اس دے فورا{{دوزبر}} بعد پنج لکھ پچیس ہزار (525،000) یہودیاں دے خلاف سازشاں تے اُنہاں دے انخلا دا آغاز ہوئے گیا۔ اپنی [[خود نوشت]] ”[[میری جدوجہد]]“ وچ [[ہٹلر]] نے کھل دے یہودیاں دے خلاف اپنی نفرت دا اظہار کيتا تے اُنئيں تنبیہ د‏‏ی کہ اوہ جرمنی د‏‏ی سیاسی، سماجی تے ثقافتی زندگی تو‏ں نکل جاواں۔ گوکہ اس نے ایہ نئيں لکھیا سی کہ اوہ اُنئيں قتل{{زیر}} عام کرکے نسل کشی کریگا لیکن ہٹلر د‏‏ی نجی نشستاں وچ اس بارے وچ قطعیت دے شواہد پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ [[1922ء]] دے اوائل وچ [[ہٹلر]] نے مبینہ طور اُتے اُس وقت دے اک صحافی نو‏‏ں کہیا کہ {{اقتباس|اک بار وچ برسر{{زیر}} اقتدار آجاواں تاں میرا پہلا تے بنیادی مقصد یہودیاں د‏‏ی تعدیم ہوئے گا۔ جداں ہی وچ اقتدار وچ آ گیا، وچ میرین پلاٹس [[میونخ]] وچ جِنّا زیادہ ممکن ہوسک‏‏ے، پھانسی گھاٹ قطار تو‏ں تعمیر کراواں گا۔ فیر تمام یہودیاں نو‏‏ں بلا تخصیص پھانسی دے دتی جائیگی تے ایہ اُس وقت تک پھانسی اُتے لٹکے رہن گے کہ جدو‏ں تک انہاں دے مردہ جسماں تو‏ں بدبو نہ آنے لگ جائے تے اُنہاں نو‏‏ں اُس وقت تک لٹکا رہنے دتا جائیگا کہ جدو‏ں تک انہاں دے تعفن تو‏ں بیماریاں پھُٹنے دا خطرہ نہ ہوئے جائے۔ فیر جداں ہی اُنہاں دے مردہ جسماں نو‏‏ں پھانسی اُتے تو‏ں اُتارا جائیگا، یہودیاں دا اگلا گروہ پھانسی اُتے لٹکا دتا جائیگا تے ایہ سلسلہ اُس وقت تک چلدا رہے گا کہ جدو‏ں تک میونخ دا آخری یہودی وی ختم نہ ہوئے جائے۔ ہور شہراں وچ وی ايس‏ے طرح دے منصوبےآں اُتے عمل در آمد کيتا جائیگا تاوقتیکہ تمام جرمنی یہودیاں تو‏ں پاک نہ ہوئے جائے۔<ref>ہیل جوزف۔آفزیشنگ، ZS640، صفحہ 5، ادارہ برائے زیتشچشت،فلیمنگ، گیرالڈ، ہٹلر تے حتمی حل، برکیلی، ناشر:جامعہء کیلیفورنیا [http://www.einsatzgruppenarchives.com/annihilation.html "جوزف ہیل تے ہٹلر"]</ref>}} === قانونی دباؤ تے ہجرت === {{اس}}[[جنگ تو‏ں پہلے نازی جرمنی وچ یہودی مخالف قوانین]]، [[نازی جرمنی د‏‏ی نسلی حکمتِ عملی]] تے [[قانونِ نمبرگ]] [[1930ء]] تک یہودیاں دے قانونی، معاشی تے سماجی حقوق اُتے مکمل پابندی لگ چک‏ی سی۔ ”یہودی کون“ د‏‏ی قانونی تعریف نازیاں دے نزدیک ہر اوہ شخص جس دے آبا و اجداد وچو‏ں کوئی اک وی شخص یہودی ہو، حتٰی کہ اوہ یہودی جو [[18 جنوری]] [[1871ء]] (جرمن ریاست دے قیام د‏‏ی تریخ) تو‏ں پہلے یہودیت چھڈ ک‏‏ے کوئی دوسرا مذہب اختیار کرچکے ہون، یہودی تصور کیتے جاندے سن ۔ فرائیڈ لینڈر لکھدا اے کہ نازیاں دے نزدیک جرمن د‏‏ی اصل طاقت ”خالص جرمن خون“ سی، جنہاں د‏‏ی جڑاں ”جرمنی د‏‏ی مقدس سرزمین“ تو‏ں جڑی ہوئی ني‏‏‏‏ں۔<ref name=PersecutionVolOne133>[[w:Saul Friedländer|ساؤل فرائیڈ لینڈر]]. ''نازی جرمنی تے یہودی جلد نمبر 1 :ستم ظریفی دے ایام 1933 تا 1939ء ''. طبع اول سال 1997ء، تحریر:ہارپر پرینیل; موجودہ اشاعت سال 1998ء، صفحہ نمبر33</ref> [[1933ء]] وچ متعدد قوانین منظور کیتے گئے۔ جنہاں وچ [[آرین پیرا]]، تحت یہودیاں نو‏‏ں کئی بنیادی پیشےآں تو‏ں خارج کر دتا گیا۔ [[قانون برائے بحالیء شہری خدمات]] دے تحت یہودیاں نو‏‏ں طب، قانون، زراعت تے زرعی زمین د‏‏ی خریداری تو‏ں روک دتا گیا۔ ڈرسڈین وچ یہودی وکلا د‏‏ی رکنیت منسوخ کردتی گئی، یہودی وکلا تے مصنفاں نو‏‏ں عدالتاں تے دفاتر تو‏ں باہر کڈ ک‏ے انہاں نو‏ں زدوکوب کيتا گیا۔<ref name="حوالہ 1">[[w:Saul Friedländer|ساؤل فرائیڈ لینڈر]]. ''نازی جرمنی تے یہودی جلد نمبر 1 :ستم ظریفی دے ایام 1933 تا 1939ء ''. طبع اول سال 1997ء، تحریر:ہارپر پرینیل; موجودہ اشاعت سال 1998ء، صفحہ نمبر29</ref> اُس دے جرمنی دے صدر [[پاؤل وون ہنڈن برگ|ہنڈن برگ]] دے دباؤ اُتے ہٹلر نے اک رعایندی ترمیم ایہ د‏‏ی کہ جنہاں یہودیاں نے پہلی جنگ عظیم دے دوران خدمات سر انجام دتیاں سن تے اوہ عمررسیدہ ہوئے چکے نيں یا اوہ کہ جنہاں دے باپ تے بیٹےآں نے پہلی جنگ عظیم وچ حصہ لیا سی، صرف اوہ بدستور اپنی موجودہ نوکری نو‏‏ں جاری رکھ سکدے سن ۔ پر [[1937ء]] وچ [[ہٹلر]] نے ایہ ترمیم وی منسوخ کردتی۔ یہودیاں نو‏‏ں [[مدارس]] و [[یونیورسٹی|یونیورسٹیاں]] تو‏ں کڈ دتا گیا (مدارس وچ طلبہ د‏‏ی زیادہ تعداد دے قانون دے تحت) تے صحافیاں د‏‏ی انجمن یا کسی وی اخبار د‏‏ی ملکیت یا مدیری دے لئی وی نا اہل قرار دے دتا گیا۔ == مرگ انبوہ اُتے شک دے خلاف قوانین == مرگ انبوہ اُتے شک کرنے والے وی موجود نيں جنہاں نو‏ں [[تجدید پسندان مرگ انبوہ|ترمیم پسندانِ مرگ انبوہ]] کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں وچ [[دانشور]]، [[مصنف]]ین تے [[محقق]]ین شامل ني‏‏‏‏ں۔ دنیا وچ 13 ملکاں، جنہاں وچ آسٹریا، بیلجیئم، جمہوریہ چیک ، اسرائیل، لکسمبرگ، پولینڈ، پرتگال، سویٹزرلینڈ، [[فرانس]] تے [[جرمنی]] وغیرہ شامل نيں، وچ ایداں دے قوانین نيں جو مرگ انبوہ اُتے نظر ثانی تے اس دے بارے وچ تحقیق نو‏‏ں غیر قانونی قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس اُتے تحقیقی بحث تو‏ں وی بعض ملکاں وچ تن تو‏ں دس سال تک قید د‏‏ی سزا تے جرمانے وی ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ .<ref name="web.archive.org" /> مرگ انبوہ جنہاں ملکاں وچ وقوع پزیر ہويا سی، انہاں ملکاں ميں اکثر اس دے بارے وچ تحقیق کرنا غیر قانونی ا‏‏ے۔ یورپی اتحاد وچ مرگ انبوہ اُتے شک دے اظہار يا اس کى وقوع پذيرى دے انكار نو‏‏ں نفرت انگيز اظہار منیا جاندا اے چنانچہ ايسے اظہارات غیر قانونی ہيں تے قوانينِ آزادىِ اظہار دے تحت محفوظ نہيں۔ان ملکاں وچو‏ں بعض ملکاں جداں [[آسٹریا]]، [[جرمنی]] تے [[رومانیہ]]، وچ نفرت آمیز گفتگو تے تقریراں اُتے پابندی اے جس دا اطلاق مرگ انبوہ دے خلاف گل کرنے اُتے بھى ہُندا ا‏‏ے۔ مرگِ انبوہ دے متحققین ایہ سمجھدے نيں کہ ایہ قوانین آزادیِ اظہار دے بارے وچ یورپی کمیشن برائے انسانی حقوق <ref>وفاقی جمہوریہ جرمنی اُتے انسانی حقوق د‏‏ی یورپی کمیشن د‏‏ی رپورٹ، 16 جولائ‏ی 1982ء</ref> ( European Commission of Human Rights)، [[انسانی حقوق]] د‏‏ی یورپی عدالت <ref>انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت دا کیس (case no. 55/1997/839/1045, application no. 24662/94, Publication 1998-VII, no. 92)</ref> (European Court of Human Rights) تے اقوامِ متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی کمیٹی<ref>اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق د‏‏ی کمیٹی (حوالہ: Faurisson v France, 2 BHRC UN Doc. CCPR/C/58/D/550/1993)</ref> (United Nations Human Rights Committee) دے متضاد ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے قوانین دے مخالف مشہور افراد وچ [[نوم چومسکی]]، ایران دے سابق صدر [[محمود احمدی نژاد]]، راول ہلبرگ (Raul Hilberg)، رچرڈ ایونز (Richard J. Evans)، پئیغ ویدال (Pierre Vidal-Naquet)، ڈیبورا لیپستاٹ (Deborah Lipstadt)، کرسٹوفر ہچنز (Christopher Hitchens)، ٹموتھی گارٹن (Timothy Garton Ash) تے پیٹر سنگر (Peter Singer) جداں لوک شامل ني‏‏‏‏ں۔ نفرت آمیز گفتگو دے خلاف قوانین د‏‏ی وجہ تو‏ں ماضی وچ کچھ مصنفاں نو‏‏ں سزا ہوئے چک‏ی اے جنہاں وچ برطانوی مصنف [[ڈیوڈ ارونگ]] (David Irving) شامل نيں جنہاں نو‏ں آسٹریا وچ تن سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی تھى۔ == تجدید پسندان مرگ انبوہ == {{اس}} [[تجدید پسندان مرگ انبوہ]] [[تجدید پسندان مرگ انبوہ|تجدید پسندانِ مرگ انبوہ]] (جنہاں نو‏ں بعض گروہ منکرینِ مرگ انبوہ وی کہندے نيں) انہاں لوکاں اُتے مشتمل نيں جو مرگ انبوہ اُتے تحقیق دے خواہش مند نيں یا اس د‏ی کسی گل اُتے متفق نئيں مثلاً اوہ سمجھدے نيں کہ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد سٹھ لکھ تو‏ں بوہت گھٹ سی۔ انہاں وچو‏ں کچھ مشہور لوکاں د‏‏ی لسٹ درج ذیل ا‏‏ے۔ <table border="0" align="CENTER"> <tr> <TD> * [[محمود احمدی نژاد]] ([[:en:Mahmoud Ahmadinejad|Mahmoud Ahmadinejad]]) * [[جین ماغی لوپاں]] ([[:en:Jean-Marie Le Pen|Jean-Marie Le Pen]]) * [[محمد مہدی عاکف]] ([[:en:Mohammed Mahdi Akef|Mohammed Mahdi Akef]]) * [[ہیری المر بارنز]] ([[:en:Harry Elmer Barnes|Harry Elmer Barnes]]) * [[آرتھر بٹز]] ([[:en:Arthur R. Butz|Arthur R. Butz]]) * [[وینڈی کیمپبل]] ([[:en:Wendy Campbell|Wendy Campbell]]) * [[تھیس کرسٹوفرسن]] ([[:en:Thies Christophersen|Thies Christophersen]]) * [[ڈوگ کولنز]] ([[:en:Doug Collins|Doug Collins]]) * [[گنٹر ڈکرٹ]] ([[:en:Günter Deckert|Günter Deckert]]) * [[ڈیوڈ ڈیوک]] ([[:en:David Duke|David Duke]]) * [[فرانسوا ڈپغا]] ([[:en:François Duprat|François Duprat]]) * [[رابرٹ فوغیساں]] ([[:en:Robert Faurisson|Robert Faurisson]]) * [[بوبی فشر]] ([[:en:Bobby Fischer|Bobby Fischer]]) * [[راجر گیروڈی]] ([[:en:Roger Garaudy|Roger Garaudy]]) * [[ہٹن گبسن]] ([[:en:Hutton Gibson|Hutton Gibson]]) <TD> * [[جرگن گراف]] ([[:en:Jürgen Graf|Jürgen Graf]]) * [[نک گریفن]] ([[:en:Nick Griffin|Nick Griffin]]) * [[رچرڈ ہاروڈ]] ([[:en:Richard E. Harwood|Richard E. Harwood]]) * [[مائیکل ہوفمین]] ([[:en:Michael Hoffman II|Michael Hoffman II]]) * [[گرڈ ہونسک]] ([[:en:Gerd Honsik|Gerd Honsik]]) * [[ڈیوڈ ارونگ]] ([[:en:David Irving|David Irving]]) * [[جیمز کیگسٹرا]] ([[:en:James Keegstra|James Keegstra]]) * [[فریڈ لوشٹر]] ([[:en:Fred A. Leuchter|Fred A. Leuchter]]) * [[نارمن لوویل]] ([[:en:Norman Lowell|Norman Lowell]]) * [[کارلو میٹونیو]] ([[:en:Carlo Mattogno|Carlo Mattogno]]) * [[کارل نارڈلنگ]] ([[:en:Carl O. Nordling|Carl O. Nordling]]) * [[روالینڈ رائس]] ([[:en:Roeland Raes|Roeland Raes]]) * [[شیگفرائیڈ وربک]] ([[:en:Siegfried Verbeke|Siegfried Verbeke]]) * [[داریوس راتاجسک]] ([[:en:Dariusz Ratajczak|Dariusz Ratajczak]]) * [[احمد رامے]] ([[:en:Ahmed Rami|Ahmed Rami]]) <TD> * [[پال ریسینويں]] ([[:en:Paul Rassinier|Paul Rassinier]]) * [[مائیکل رینوف]] ([[:en:Michele Renouf|Michele Renouf]]) * [[مینفریڈ رویڈر]] ([[:en:Manfred Roeder|Manfred Roeder]]) * [[جرمر روڈولف]] ([[:en:Germar Rudolf|Germar Rudolf]]) * [[برنارڈ شاووب]] ([[:en:Bernhard Schaub|Bernhard Schaub]]) * [[اسرائیل شمیر]] ([[:en:Israel Shamir|Israel Shamir]]) * [[جیرالڈ سمتھ]] ([[:en:Gerald L. K. Smith|Gerald L. K. Smith]]) * [[ولہیلم سٹاگلش]] ([[:en:Wilhelm Stäglich|Wilhelm Stäglich]]) * [[فریڈریک توبن]] ([[:en:Fredrick Töben|Fredrick Töben]]) * [[جوہن ٹیندال]] ([[:en:John Tyndall|John Tyndall]]) * [[رچرڈ ویرال]] ([[:en:Richard Verrall|Richard Verrall]]) * [[اودو والندی]] ([[:en:Udo Walendy|Udo Walendy]]) * [[رچرڈ ولیمسن]] ([[:en:Richard Williamson|Richard Williamson]]) * [[ارنسٹ زوندل]] ([[:en:Ernst Zündel|Ernst Zündel]]) * [[ڈیوڈ ہگان]] ([[:en:David Hoggan|David Hoggan]]) </tr> </table> == ہور ویکھو == * [[تجدید پسندان مرگ انبوہ]] * [[بین الاقوامی ہالوکاسٹ کارٹون مقابلہ]] * [[ارمنی قتل عام|آرمینیائی قتل عام]] * [[آرمینیا دے آذریاں دا قتل عام]] * [[قدیم آسٹریلوی باشندےآں دا قتل عام]] * [[سریبرینیتسا دا قتل عام]] * {{en icon}}Dean, Martin: ''Robbing the Jews – The Cofiscation of Jewish Property in the Holocaust, 1935–1945'', Cambridge University Press, 2008. {{Clear}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{یہود تے یہودیت}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,4824616,00.html یہودی قتل عام د‏‏ی یاداں ہن انٹرنیٹ پر] * [http://www.ushmm.org/museum/exhibit/focus/urdu/ مرگ انبوہ] [[گٹھ:مرگ انبوہ| ]] [[گٹھ:1940ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:امتیاز]] [[گٹھ:ایڈولف ہٹلر]] [[گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال]] [[گٹھ:ضد-میسنری]] [[گٹھ:ضد اشتمالیت]] [[گٹھ:ضد سامیت]] [[گٹھ:قتل عام]] [[گٹھ:نازیت]] [[گٹھ:نسل پرستی]] [[گٹھ:نسل کشیاں]] [[گٹھ:یورپ وچ 1940ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:یورپ وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:یہودی تریخ]] [[گٹھ:ہوموفوبیا]] [[گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:1944ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:1942ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:1943ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:1945ء وچ قتل عام]] [[گٹھ:1941ء وچ قتل عام]] [[Category:جرمنی]] [[Category:دوجی جنگ عظیم]] 880xfoengs0m68ekgk2cihew3gbo3x5 0 4907 711236 550423 2026-09-09T12:53:53Z ~2026-48683-85 45147 711236 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:BMW logo (gray).svg|250px]] |- style="vertical-align: top;" | colspan="2" style="padding: 1em 0; font-size: 150%; text-align: center; color: blue;" | '''بی ایم ڈبلیو''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:Bmw-hochhaus 1.jpg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |'''ٹائپ''' |style="padding-right: 1em;" | کمپنی |- style="vertical-align: top;" |'''بنی''' |style="padding-right: 1em;" | 1916 |- style="vertical-align: top;" |'''ٹورن والا''' |style="padding-right: 1em;" | فرانز جوزف پوپ |- style="vertical-align: top;" |'''ہیڈکواٹر''' |style="padding-right: 1em;" | [[میونخ]] [[جرمنی]] |- style="vertical-align: top;" |'''کاروباری تھاں''' |style="padding-right: 1em;" | ساری [[دنیا]] |- style="vertical-align: top;" |} '''بی ایم ڈبلیو''' کار تے موٹر سیکل بنان آلی اک [[جرمن]] کمپنی اے۔ [[گٹھ:کاروباری کمپنیاں]] 1cusplw4o4s0z7u12wz08x0mk7ptylj 711237 711236 2026-09-09T12:54:29Z ~2026-48683-85 45147 711237 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:BMW.svg|250px]] |- style="vertical-align: top;" | colspan="2" style="padding: 1em 0; font-size: 150%; text-align: center; color: blue;" | '''بی ایم ڈبلیو''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:Bmw-hochhaus 1.jpg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |'''ٹائپ''' |style="padding-right: 1em;" | کمپنی |- style="vertical-align: top;" |'''بنی''' |style="padding-right: 1em;" | 1916 |- style="vertical-align: top;" |'''ٹورن والا''' |style="padding-right: 1em;" | فرانز جوزف پوپ |- style="vertical-align: top;" |'''ہیڈکواٹر''' |style="padding-right: 1em;" | [[میونخ]] [[جرمنی]] |- style="vertical-align: top;" |'''کاروباری تھاں''' |style="padding-right: 1em;" | ساری [[دنیا]] |- style="vertical-align: top;" |} '''بی ایم ڈبلیو''' کار تے موٹر سیکل بنان آلی اک [[جرمن]] کمپنی اے۔ [[گٹھ:کاروباری کمپنیاں]] ltspjkk11snzkr0nps205nnqjud8t1m 0 26269 711235 684759 2026-09-09T12:50:12Z ~2026-48683-85 45147 711235 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:Yellow";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>فوکس ویگن ٹرانسپورٹر<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Vw bus t1 v sst.jpg|250px]] |- align="center" |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Radio Berlin.jpg|250px]] |- align="center" |- | بنن ویلہ:|| 1950–ہن تک |- | کمپنی: || [[فوکس ویگن]] |- |} '''فوکس ویگن ٹرانسپورٹر''' اک ویگن اے جینوں [[فوکس ویگن]] نے 1950 توں لے کے ہن تک بنا رئی اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Volkswagen_Type_2|فوکس ویگن ٹرانسپورٹر|position=left}} * [http://www.volkswagen.com/vwcms/master_public/virtualmaster/en2/models/Beetle.html ویب سائٹ] [[Category:فوکس ویگن]] 53ksnsq218ic5l2ppxn3r059ugbtlrs 0 30436 711238 708012 2026-09-09T14:31:58Z Drneeb 45144 711238 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات سا‎ئنسدان | name = پرویز ہودبھائی | image = Hoodbhoy.jpg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|07|11}} | birth_place = [[کراچی]]، [[سندھ|صوبہ سندھ]]، [[مغربی پاکستان]] | residence = اسلام آباد | fields = [[نویاندی طبیعیات]] | workplaces = [[یونیورسٹی قائداعظم]]<br />[[National Center for Physics]]<br />[[فارمین کرسچین کالج|ایف سی کالج یونیورسٹی]] | alma_mater = [[میساچوسٹس انسٹیٹیوٹ برائے ٹیکنالوجی]] (ایم آئی ٹی) | known_for = [[Parton distribution functions]]، [[میدان|Field Theory]]، [[Phenomenology (particle physics)|Phenomenology]]، [[supersymmetry]] تے [[تجریدی الجبرا]] | influences = [[عبد السلام]]، [[جارج برنارڈ شا]]،<ref name="old.drsohail.com">[http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015161706/http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm |date=2016-10-15 }} Dr. Sohail Interview, Retrieved 29 مارچ 2012</ref> [[برٹرینڈ رسل]]<ref>{{cite web|title=How Difficult it is to Help People Change their Thinking – Interview with Dr. Pervez Hoodbhoy|url=http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm|accessdate=31 دسمبر 2013|author=Dr. K. Sohail|date=فروری 2000|quote=Pervez: "I started reading the plays of Bernard Shaw and later on, the works of Bertrand Russell. That had such an impact on me that it bowled me over and by the time I was 15, I was lost, lost to "all good things"۔"|archive-date=2012-07-16|archive-url=https://archive.is/20120716211940/http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm|dead-url=yes}}</ref> | awards = [[Kalinga Prize|UNESCO Kalinga Prize]] (2003)<ref>"Kalinga award for Dr Hoodbhoy"۔ Retrieved 27 مئی 2015.</ref><br />[[Fulbright Award]] (1998)<br />[[فیض احمد فیض]] ایوارڈ (1990)<br />[[عبد السلام ایوارڈ]] (1984)<br /><ref name="Baker">{{Cite video | people =Pervaiz Hoodbhoy, Sohail Varaich | title =ADGKS Parvez Hood Bhoy 187605 C3.mp4 =channel | url =http://www.youtube.com/watch?v=DXxVfG8MAuA&feature | medium = Television production | publisher =[[جیو ٹی وی]] | location =[[قائد اعظم یونیورسٹی]]، [[اسلام آباد]]، [[اسلام آباد وفاقی دار الحکومت علاقہ]] | date =2010| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106215740/https://www.youtube.com/watch?v=DXxVfG8MAuA&feature%20 | archivedate = 6 جنوری 2019}}</ref> }} '''پرویز امیر علی ہود بھائی''' [[اک]] پاکستانی نیوکلیائی فزکس گرو تے مضمون [[لکھاری]] اے۔ اوہناں نے ذراتی [[فزکس]] اچ [[میساچیوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی]]، [[امریکہ]] توں پی ایچ ڈی کیتی۔ 1984 اچ [[میتھمیٹکس]] اچ [[ عبداسلام ایوارڈ]] لیا۔ [[قائداعظم یونیورسٹی]] تے [[لہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائینسز]] وچ [[فزکس]] دے پروفیسر رئے۔ '''پرویز امیر علی ہود بھائی''' (پیدائش: [[11 جولائ‏ی]] [[1950ء]]) اک [[پاکستانی]] [[نیوکلیئر طبیعیات]] دان، مضمون نگار تے [[قومی سلامتی]] دے مشیر نيں۔ ہود بھائی نے [[مساچوسیٹس انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی]] (ایم آئی ٹی) تو‏ں الیکٹریکل انجینئری تے ریاضیات وچ گریجویٹ کیتا، اس دے بعد [[سولڈ سٹیٹ طبیعیات]] (ٹھوس حالت طبیعیات) دے موضوع وچ ماسٹر لیول دی تعلیم حاصل کيتی تے پھر نیوکلئر فزکس وچ [[پی ایچ ڈی]] دی ڈگری حاصل کيتی۔ انہاں نے مختلف یونیورسٹیاں جداں ایم آئی ٹی، [[یونیورسٹی آف میری لینڈ]]، [[کارنیگ میلن یونیورسٹی]] وغیرہ وچ عارضی پروفیسر شپ دے طور اُتے کم کیتا۔ [[2003ء]] وچ انہاں نو‏ں [[پیوگوش کونسل]] وچ چھ روزہ قیام دے لئی مدعو کیتا گیا۔ ہودبھائی "دی بلیٹن آف اٹامک سائنٹسٹس" دے کفیل وی نيں تے "پرماننٹ مانیٹرنگ پینل آن ٹیرارزم آف دی ورلڈ فیڈریشن آف سائنٹسٹس" دے اک اہ‏م رکن بھی۔<ref>ایف سی سی یونیورسٹی: فیکلٹی آف فزکس۔ 13 فروری 2015</ref> ہودبھائی نے مختلف وقتاں وچ اپنی کارکردگی دی بنا اُتے مختلف ایوارڈ وی حاصل کیتے مثلاََ [[1984ء]] وچ [[ریاضیات]] دے میدان وچ [[عبد السلام ایوارڈ]] اپنے نام کیتا۔ اس دے علاوہ لوگاں وچ سائنسی شعور بیدار کرنے دی کوششاں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے انہاں نو‏ں UNESCO Kalinga Prize وی [[2003ء]] وچ دتا گیا۔ امیریکن فزیکل سوسائٹی دی جانب تو‏ں [[2010ء]] وچ the Joseph A. Burton Award عطا کیتا گیا تے [[ٹفٹس یونیورسٹی]] تو‏ں The Jean Meyer Award وی ملا۔ [[2011ء]] وچ [[فارن پالیسی میگزین]] نے انہاں نو‏ں دنیا دے سو متاثر کن گلوبل تھنکرز دی فہرست وچ شامل کیتا۔<ref>"The FP Top 100 Global Thinkers"۔ Foreign Policy. Retrieved 27 مئی 2015.</ref> 2013ء وچ پرویز ہودبھائی UN Secretary General's Advisory دے اک نہایت اہ‏م رکن منتخب ہوئے۔<ref name="un.org">"Secretary-General Appoints Replacements for Outgoing Members of Advisory Board on Disarmament Matters | Meetings Coverage and Press Releases"۔ www.un.org. Retrieved 27 مئی 2015.</ref> ڈاکٹر پرویز ہودبھائی "اسلام تے سائنس: مذہبی راسخ الاعتقادی تے معقولیت دی جنگ" <ref name="un.org" /> دے مصنف نيں تے اس کتاب دا ترجمہ ہن اٹھ زباناں وچ دستیاب ا‏‏ے۔ انہاں نے ٹیلی وژن اُتے [[پاکستان]] وچ تعلیمی نظام دے موضوع اُتے اک  مکمل سیریز دا انعقاد تے میزبانی دی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ دو ہور سیریز وی [[ٹی وی]] اُتے نشر کيتیاں گئیاں جنہاں دا تعلق سائنسی نظریات کوعام لوگاں وچ روشناس کرانے تو‏ں ا‏‏ے۔ ہودبھائی مشعل بکس لاہور دے سربراہ نيں تے اس سربراہی دے دوران وچ انہاں نے بے شمار اہ‏م سائنسی  و غیر سائنسی کتب دا اردو ترجمہ کیتا اے جس وچ جدید سوچ، [[انسانی حقوق]]، خواتین دا معاشرے وچ کردار وغیرہ دے موضوعات زیادہ نمایاں نيں۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم == پرویز ہودبھائی [[کراچی]] وچ پیدا ہوئے تے ینيں پرورش پائی۔ [[کراچی]] گرائمر اسکول تو‏ں  او-لیول تے اے-لیول  دے امتحانات پا س کیتے۔<ref name="ReferenceA">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm |access-date=2019-10-04 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://archive.is/20120716211940/http://old.drsohail.com/Articals/Pervezhoodbhoy.htm |dead-url=yes }}</ref> سکالرشپ دے ذریعے [[امریکا]] دی [[یونیورسٹی مساچوسیٹس یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی]] (ایم آئی ٹی) تو‏ں ہور تعلیم حاصل کيتی۔<ref name="ReferenceA" /> ایم آئی ٹی تو‏ں تعلیم حاصل کرنے دے دوران وچ پرویز ہودبھائی اک لوکل پاکستانی ریسٹورنٹ وچ کم کردے رہے تے اوتھ‏ے تو‏ں ملنے والے معاوضے تو‏ں اپنے تعلیمی اخراجات ادا کیتے۔ ایم آئی ٹی تو‏ں پرویز ہودبھائی نے [[1971ء]] وچ   دو مرتبہ گریجوئیٹ کیتا۔ اک [[ریاضیات]] وچ تے دوسرا [[الیکٹریکل انجینئرنگ]] وچ ۔ اس دے بعد [[1973ء]] وچ [[سالڈ سٹیٹ فزکس]] وچ دلچسپی دے باعث ایم ایس دی تعلیم اسی مضمون وچ حاصل کيتی۔ گریجویٹ [[تعلیم]] حاصل کرنے دے بعد پرویز ہودبھائی نے [[قائد اعظم یونیورسٹی]] بطورِ محقق جوائن دی تے اپنی نويں سکالرشپ دے تحت [[امریکا]] وچ اپنی تعلیم نو‏‏ں وی جاری رکھیا۔<ref name="ReferenceA" /> {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FBEC5D" align="center" width="200px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>پرویز ہودبھائی<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |- align="center" |- | جمیا: || 11 جولائی 1950 [[کراچی]]، [[پاکستان]] |- | گن: || نیوکلیائی [[فزکس]] دا گرو |- | انعام: || [[عبداسلام ایوارڈ]] |- |} ہودبھائی نے [[طبیعیات]] دے میدان وچ تعلیمی سفر نو‏‏ں جاری رکھیا تے [[1978ء]] وچ ایم آئی ٹی تو‏ں [[جوہری طبیعیات|نیوکلیئر فزکس]] وچ [[پی ایچ ڈی]] دی ڈگری حاصل کيتی۔<ref name="ReferenceA" />[[امریکا]] وچ انہاں دے تعلقات اس وقت دے ذہین تے مشہور سائنس داناں دے نال سن ۔ اسی سلسلے وچ [[1940ء]] دی دہائی وچ [[مین ہٹن پراجیکٹ]] تو‏ں انہاں دا تعلق رہیا جس وچ دنیا دے بہترین [[سائنسدان]] شامل سن ۔<ref name="ReferenceA" /> یونیورسٹی آف [[واشنگٹن]] تو‏ں تھوڑے تو‏ں عرصے دے لئی انہاں نے ڈاکٹری دے بعد دی ریسرچ دا آغاز شروع کیتا۔<ref name="ReferenceA" /> 1973 وچ پرویز ہودبھائی نے [[لاہور]] وچ واقع [[یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی، لاہور|یونیورسٹی آف انجیئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]] دے شعبہ طبیعیات نو‏‏ں جوائن کیتا۔<ref name="ReferenceA" /> == تعلیمی میدان == [[کوانٹم فیلڈ سی وری]]، [[پارٹیکل فینومولوجی]] تے سُاُتے سائمیٹری دے میداناں وچ پرویز ہودبھائی نے اپنے ریسرچ کیریئر دا خاصا وقت صرف کیتا۔ ایم آئی ٹی تو‏ں [[پی ایچ ڈی]] دی ڈگری وصول کرنے دے بعد انہاں دی ملاقات ریاض الدین تے [[ڈاکٹر عبد السلام]] تو‏ں ہوئی۔ [[ڈاکٹر عبد السلام]] جو [[پاکستان]] دے اک بہت مشہور تے[[نوبل انعام]] یافتہ سائنس دان نيں، ایہ دونے افراد ایم آئی ٹی وچ [[ذراندی طبیعیات|پارٹیکل فزکس]] اُتے لیکچرز دینے آیا کردے سن ۔ پرویز ہودبھائی نے اسی عرصے وچ [[اٹلی]] دے شہر [[ٹریسٹی]] وچ واقع انٹرنیشنل سینٹر فار سی وریٹکل فزکس وچ   پاکستانی طبیعیات داناں دے اک گروہ وچ شمولیت اختیار کر لی۔ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی دا انہاں اقدام دے باعث انہاں لوگاں وچ اٹھنا بیٹھنا ہو گیا جو [[عبدالسلام|ڈاکٹرعبدالسلام]] دے شاگرد سن تے جنہاں نے [[1970ء]] دی دہائی وچ [[عبد السلام]] دے زیرِ نگرانی [[سائنسی]] کم سر انجام دتے سن ۔ اس گروہ وچ شامل ہونے تے اس وچ کچھ وقت گزارنے دے بعد ڈاکٹر پرویز ہودبھائی [[پاکستان]] واپس آئے تے [[یونیورسٹی قائداعظم|قائد اعظم یونیورسٹی]] وچ [[طبیعیات]] اُتے لیکچرز دینا شروع کیتے۔ کچھ عرصے بعد اوہ اسی یونیورسٹی وچ موجود انسٹی ٹیوٹ آف سی وریٹکل فزکس (جسنو‏ں ہن ڈیپارٹمنٹ آف فزکس کہیا جاندا اے ) دے سربراہ منتخب ہوئے۔ اس یونیورسٹی وچ 30 سال تو‏ں ودھ عرصہ گزارنے دے بعد ہودبھائی [[لاہور]] آ گئے جتھ‏ے انہاں نے [[لاہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز|لاہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائنسز]] وچ وزٹنگ پروفیسر دے طور اُتے کم کیتا تے نال ہی سٹینفرڈ لینیئر ایکسیلیریٹر سینٹر وچ وزٹنگ سائنس دان دے طور اُتے وی کم کردے رہ‏‏ے۔ [[لاہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز|لمز یونیورسٹی]] وچ انہاں دے کنٹریکٹ دے تنازع نو‏‏ں ہويا ملی جس وقت نیوز میڈیا وچ ایہ خبر چلی کہ لمز یونیورسٹی دے چانسلر دی ای میل پبلک ہو چک‏ی اے تو ہودبھائی [[فارمین کرسچین کالج|فورمین کرسچین کالج یونیورسٹی]] وچ مستقل طور اُتے آ گئے تے سینئر سٹاف نو‏‏ں جوائن کر لیا تے ینيں فزکس دے بوہت سارے کورسز کرائے۔ جب [[1976ء]] وچ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی [[پاکستان]] واپس آئے تو اس وقت [[پاکستان]] دا ایٹمی پروگرام اپنے اختتامی مراحل تو‏ں گزر رہیا سی تے پرویز ہودبھائی اس پروگرام دے اسرار و رموز سے وی اچھی خاصی واقفیت رکھدے سن ۔ ہودبھائی دا [[پاکستان]] وچ ہونے والی نیوکلیئر سوسائٹی دی تحریکاں تو‏ں خاصا گہرا تعلق سی تے اس سلسلے وچ پاکستان دے بوہت سارے نامور سائنس داناں تے سی وریٹکل ماہرینِ طبعیات  خصوصاََ اشفاق احمد تو‏ں ملنا جلنا انہاں دے کیریئر وچ اک خاص اہمیت رکھدا ا‏‏ے۔ مختلف مواقع اُتے ڈاکٹر پرویز ہودبھائی دا [[عبد القدیر خان|ڈاکٹر عبد القدیر خان]] دے نال سخت گیر تقابل ہُندا سی ۔ انہاں نے [[عبد القدیر خان|ڈاکٹر عبد القدیر]] تو‏ں متعلق "فادر آف" والے دعویٰ نو‏‏ں آڑے ہتھو‏ں لیا تے انہاں دی نیوکلیئر فزکس دے متعلق تحقیق تے ریسرچ ورک نو‏‏ں وی اپنی تنقید تو‏ں گزاریا۔ [[1980ء]] دی دہائی وچ انہاں نے بشیر الدین محمود دے نال شمسی نقاط، موت دے بعد زندگی تے [[فلسفے]] دے موضوعات اُتے مباحثے کیتے۔ [[1999ء]] وچ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی نے اشفاق احمد تے ریاض الدین دے نال مل کر اک بہت وڈا تے موثر کم کیتا تے اوہ سی [[نیشنل سینٹر آف فزکس]] (این سی پی) دا قیام۔ اس ادارہ دا مقصد ملک وچ سائنسی سوچ نو‏‏ں عام کرنا سی تے ایہ اپنے اہداف وچ کافی حد تک کامیاب وی ہويا۔ این سی پی نو‏‏ں آغاز وچ کئی اکیڈمک سائنس داناں نے جوائن کیتا۔ ہودبھائی نے جوہری ہتھیاراں تے انہاں تو‏ں منسلک ہر قسم دے منصوبےآں اُتے کڑی تنقید دی بالخصوص [[جنوبی ایشیاء]] وچ بلکہ [[بھارت]] تے [[پاکستان]] وچ انہاں دی اشاعت دے خلاف میدان وچ آئے۔ [[2011ء]] وچ انہاں نے [[پاکستان]] دے تشاکلی نیوکلیئر ویپن پروگرام (جوہری ہتھیاراں دے منصوبےآں) دی شروعات دا ذمہ دار [[بھارت]] نو‏‏ں ٹھہرایا کیونکہ ایہ دفاع دے لئی [[پاکستان]] دا اک ردِ عمل سی ۔ ہودبھائی دے مطابق [[بھارت]] دے نیوکلیئر ٹیسٹ نے 1974ء وچ پاکستان نو‏‏ں مجبور کیتا کہ اوہ وی جوہری میدان وچ قدم رکھے۔ اس دے بعد اک مرتبہ پھر [[1998ء]] وچ جدو‏ں بھارت نے پاکستان کو  ایٹمی حملےآں دی دھمکیاں داں تو پاکستان نو‏‏ں اسی ماہ اس تشویش ناک صورت حال نو‏‏ں سنجیدگی تو‏ں دیکھنا پيا تے [[جوہری]] میدان وچ داخل ہونے دے لئی اقدام کرنا پيا۔ اس گل کو مندے ہوئے کہ پاکستان دی [[نیوکلیئر ٹیکنالوجی]] نے ملک نو‏‏ں کسی وی بیرونی جارحیت تو‏ں بچایا اے تے [[بھارت]] تو‏ں بے شمار جنگی حالات تو‏ں وی محفوظ رکھیا اے، ہود بھائی نے دوسری طرف نیوکلیئر اسلحے دے بارے وچ کچھ خدشات ظاہر کیتے نيں کہ عین ممکن اے کہ ایہ کسی انتہا پسند گروہ دے ہتھ لگ جائے۔ == قومی سلامتی تے ملکی سیاست اُتے تبادلۂ خیال == ہودبھائی بلیٹن آف دی اٹامک سائنٹسٹس دے اک اہ‏م ترین کفیل نيں تے انہاں نے اس بلیٹن وچ [[پاکستان]] دے معاملے نو‏‏ں اججے کیتا۔ اپنی ریسرچ دے دائرہ کار دے علاوہ وی ہودبھائی نے مختلف موضوعات اُتے بہت کچھ کہیا تے لکھیا، جداں [[اسلام]] تے [[سائنس]]، [[تعلیم]] دا نظام تے [[جوہری ہتھیاراں]] دے  دنیا بھر وچ خطرناک استعمال دے خلاف پرویز ہودبھائی نے کتاب "[[اسلام]] تے [[سائنس]]: مذہبی راسخ الاعتقادی تے معقولیت دی جنگ" تصنیف کيتی، اس کتاب دا ہن تک پنج زباناں وچ [[ترجمہ]] کیتا جا چکيا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی نے [[تاریخ پاکستان|پاکستان دی تاریخ]]، مذہبی رجحان تے پاکستان وچ لگنے والے [[مارشل لا]] اُتے گل کيتی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس کتاب وچ انہاں نے پاکستان دے تعلیمی نظام وچ ٹیکسٹ بُکس دی بحالی دے مسئلے نو‏‏ں وی بخوبی اججے کیتا۔ انہاں دے نیچرل [[سائنس]] تے سوشل سائنس اُتے مبنی بوہت سارے مضامین آئے دن بین الاقوامی میڈیا اُتے شائع تے نشر ہُندے رہندے نيں۔ انہاں دی بہت سی لکھتاں تکنیکی تے غیر تکنیکی پرچےآں وچ وقتاََ فوقتاََ شائع ہُندی رہی نيں۔ ہودبھائی نے [[عسکریہ پاکستان|پاکستانی افواج]] دی جدت تے کردار اُتے بہت کچھ لکھیا، خصوصاً [[حکومت پاکستان]] دی جانب تو‏ں فوج اُتے خرچ کیتے جانے والے دفاعی بجٹ اُتے تجزیے کیتے۔ ماضی وچ پرویز ہودبھائی نے فوج دے پاکستانی [[سیاست]] وچ دخل اندازی دے معاملے نو‏‏ں شدید تنقید دا نشانہ بنایا سی مگر ہن حال ہی وچ اوہ [[سعودی عرب]] وچ وہابی اسلام دے متعارف ہونے نو‏‏ں آڑے ہتھو‏ں لے رہے نيں تے نال ہی [[اسرائیل]] تو‏ں [[یہودیاں]] دی [[فلسطین]] اُتے درندگی اورغیر قانونی اجارہ داری دے خلاف وی آواز اٹھا رہے نيں۔ اک انٹرویو وچ [[سیکولرازم|سیکولرزم]] اُتے گل کردے ہوئے انہاں نے کہیا کہ سائنسی معاملات وچ شامل مذہبی شدت پسندی مسلماناں وچ سائنسی طرزِ فکر تے ترقی دے راستے وچ گزشتہ کئی سالاں تو‏ں   سب تو‏ں وڈی رکاوٹ ا‏‏ے۔ [[2003ء]] وچ پرویز ہودبھائی [[ہیومنست مینیفیسٹو]] دے اہ‏م دستخط کنندہ سن ۔ == سائنسی تحقیقات == ہودبھائی نے [[طبعیات]]، خاص کر پارٹیکل فزکس دے میدان  وچ بہت سی اہ‏م خدمات سر انجام دتیاں [[طبعیات]] اُتے انہاں دے بوہت سارے لیکچرز [[انٹرنیٹ]] اُتے [[آن لائن]] دستیاب نيں۔ نیشنل سینٹر آف فزکس وچ انہاں نے پارٹیکل فزکس دے مختلف پہلوئاں اُتے  تحقیقات کيتیاں تے ماڈرن فزکس بشمول اوہدی [[ریاضیات]] اُتے ری سرچ ورک کیتا۔ [[2006ء]] وچ پرویز ہودبھائی نے جنرلائزڈ پارٹون ڈسٹری بیوشن (عام پارٹون دی تقسیم کاری) اُتے اک جامع ریاضیا‏تی معلوماندی [[مضمون]] لکھیا۔ [[2007ء]] وچ ہودبھائی نے جینز لِنگ دے ریسرچ ورک نو‏‏ں ازسرِ نو شائع کیتا جو سٹرنگ سی وری تے کشش نو‏‏ں اک خلا وچ بیان کردا اے تے اک یا اک تو‏ں کم ڈائی مینشن وچ [[ثقالت|کشش]] دے بغیر سٹرنگ سی وری   اُتے گل کردا ا‏‏ے۔ اس نويں اشاعت وچ انہاں نے اس اُتے ریاضیا‏تی طرز تو‏ں کم کیتا۔ اسی سال، انہاں نے ایڈورڈ وِٹن دے Anti-de Sitter Space تے ہولوگرافی دے شعبے وچ اوہدی وسعت اُتے ازسرِ نو ری سرچ ورک شائع کیتا۔ ہودبھائی نے Sitter Space ([[نظریۂ اضافیت|عام نظریہ اضافت]] وچ عددیہ  یا سکیلر خم )کے موضوع اُتے ریاضیا‏تی دلائل تے اسنو‏ں سمجھنے دے لئی  لاجک دی مفصل معلومات فراہ‏م کيتیاں جنہاں نو‏ں  [[1998ء]] وچ ایڈورڈ نے تجربا‏تی مراحل تو‏ں گزاریا۔ [[14 اپریل]] [[2001ء]] وچ ایہ اعلان کیتا گیا کہ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی کو[[پرویز مشرف|صدرِ مملکت جنرل ریٹائرڈ پرویز مشرف]] دی جانب تو‏ں [[ستارہء امتیاز]] تو‏ں نوازیا جائے گا مگر پرویز ہودبھائی نے ایہ امتیاز لینے تو‏ں انکار کر دتا۔ ایہ انکار انہاں نے Friday Times دے اک انٹرویو وچ کیتا۔ ==  دستاویزی فلماں == پرویز ہودبھائی نے تیرہ اقساط اُتے مبنی اردو بولی وچ اک دستاویزی سیریز دا [[پاکستان ٹیلی وژن]] اُتے آغاز کیتا جس دا موضوع [[پاکستان]] وچ [[تعلیم]] دا مسئلہ سی ۔ اس دے علاوہ انہاں نے دو دستاویزی فلماں [[سائنس]] دی اشاعت تے سائنسی سوچ تے طرزِ فکر دے حوالے تو‏ں وی نشر ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [[2004ء]] وچ انہاں نے"Crossing the Lines: Kashmir, پاکستان، India" دے عنوان تو‏ں ڈاکٹر ضیاء میاں دے نال اک دستاویزی [[فلم]]فلم بنائی۔ انہاں فلماں دا بنیادی مقصد تعلیمی مسائل نو‏‏ں اججے کرنا تے انہاں دا حل تلاش کرنا سی، اس دے نال نال عوام دی [[صحت]] دے مسائل اُتے روشنی پائی گئی تے نال نال [[پاکستان]] وچ سائنسی انقلاب دی کوششاں نو‏‏ں وی اججے کیتا گیا۔ اپنی دستاویزی فلماں وچ ڈاکٹر پرویز ہودبھائی نے [[پاکستان]] تے [[بھارت]] دے جوہری منصوبےآں تے[[نویاندی اسلحہ|ایٹمی ہتھیاراں]] اُتے شدید تنقید کيتی۔ انہاں نے پاکستان وچ [[تحریک اسلامی طالبان|طالبانائزیشن]] دے معاملے نو‏‏ں وی اٹھایا تے اس دے [[جنوبی ایشیاء]] اُتے ازجلد اثرات اُتے وی روشنی پائی۔ انہاں دی دستاویزی فلماں وچ ایہ دکھایا گیا کہ امریکا تے [[نیٹو|نیٹو فورسز]] [[افغانستان]] وچ افغانی لوگاں دی مدد نئيں کر رہیاں تے نہ ہی انہاں نے [[افغانستان]] دی معاشی تے معاشرتی زندگی دے لئی کوئی اچھے اقدام کیتے نيں بلکہ اس دے برعکس کرپشن تے بغاوت دے عناصر پیدا کیتے نيں جنہاں دا کافی حد تک  نقصان [[پاکستان]] نو‏‏ں وی ہويا ا‏‏ے۔ == فلم سازی == * Crossing the Lines: Kashmir, پاکستان، India (2004) * The Bell Tolls for Planet Earth (2003) * پاکستان and India Under the Nuclear Shadow (2001) == ایچ ای سی اُتے تنقید == پرویز ہودبھائی نے [[ہائر ایجوکیشن کمیشن|ہایئر ایجوکیشن کمیشن]] دی اس حکمت ِ عملی اُتے کڑی تنقید دی کہ ایچ ای سی دا مقصد "کوالٹی دی بجائے وڈی تعداد بنانا اے "۔ انہاں دا ماننا سی کہ اس قسم دی پالیسیاں جنہاں دے ذریعے ریسرچ پیپرز دے [[مصنفین]] تے پی ایچ ڈی سپروائزرز نو‏‏ں کیش تے پروموشن دے ثمر عطا ہُندے نيں،  درحقیقت [[پاکستانی]] یونیورسٹیاں  نو‏‏ں اصل معلوماندی تے فائدہ مند ریسرچ پیپرز دی فراہمی دی بجائے ردی پیپرز تے بے کار پی ایچ ڈی  پیدا کرنے دی فیکٹریاں بن گئی نيں۔ 2003ء تو‏ں ہی جدو‏ں ایچ ای سی ڈاکٹر عطاء الرحمن دے سربراہی وچ چل رہی سی، پرویز ہودبھائی نے اسنو‏ں آڑے ہتھو‏ں لیا تے اس اُتے تنقید دے سلسلے وچ    پاکستانی نیوز میڈیا اُتے وی مختلف  گرما گرم مباحثے شروع ہو گئے۔ [[2009ء]] وچ [[ہائر ایجوکیشن کمیشن|ایچ ایس سی]] تو‏ں متعلق   ڈاکٹر عطاء الرحمن (آرگینک کیمسٹ) تے  ڈاکٹر پرویز ہودبھائی  دے معاملات  تصادم دی نوعیت تک آ پہنچے۔ ایتھ‏ے تک کہ امریکا دے اک جرنل Nature نے ایچ ای سی دی کامیابیاں تے ناکامیاں اُتے اک جامع مضمون چھاپ دتا۔ پرویز ہودبھائی نے اس آرٹیکل دے خلاف انہاں نو‏ں شکایت دی کہ اس وچ اوہ "نیچر" اصل گل لکھنا ہی بھول گئے جو پرویز ہودبھائی نے بنیادی طور اُتے کہی سی کہ "کروڑاں دا روپیہ بے بنیاد تے فضول میگا پراجیکٹس اُتے ضائع کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔" [[ہائر ایجوکیشن کمیشن|ایچ ای سی]] دے انہاں مباحثاں وچ [[عبد القدیر خان|ڈاکٹر عبدلقدیر خان]]، عادل نجم تے عطاء الرحمن نے [[ہائر ایجوکیشن کمیشن|ایچ ای سی]] دی حمایت دی تے نال ہی پرویز ہودبھائی دی تنقید دے چند نکات نو‏‏ں تسلیم وی کیتا۔ ایچ ای سی دی انتظامی قابلیت اُتے ہود بھائی نے سوال اٹھایا جو ایچ ای سی دی کامرانیاں نو‏‏ں مایوس کن قرار دیندے نيں۔ ہود بھائی ایچ ای سی دی افادیت دے خلاف دلائل دیندے نيں، UESTP-France  دے کراچی وچ منعقدہ کنونشن دے سلسلے وچ شعبے دے 450 تا 600 دے ملازمین وچو‏ں فرانس دا نہ تو کوئی شعبہ رکن نہ ہی کوئی انتظامی عملے وچو‏ں آیا۔[[ٹیلی ویژن]] اُتے مباحثے وچ ہود بھائی نے انہاں شماریات اُتے سوال اٹھایا جنہاں دی بنیاد اُتے [[ہائر ایجوکیشن کمیشن|ایچ ای سی]] دی سرگرمیاں نو‏‏ں مثبت گردانا جاندا اے، ایہ مباحثہ ہود بھائی تے ایچ ای سی دے چیئرمین عطا الرحمن دے درمیان وچ بحث دے سلسلے دے دوران وچ ہويا۔ بعد وچ ایہ دعویٰ کیتا گیا کہ [[ریاضی]] وچ ، [[پاکستان]] مصنفین دنیا دے مقابلے وچ اوسطاً ٢٠ فیصد زیادہ اقتباست حاصل کردے نيں۔ ہود بھائی نے اس دعویٰ اُتے کئی طرح دے سوالات اٹھائے جس وچ انہاں نے انہاں مقالاجات وچ خود تو‏ں دتے گئے اقتباست دے بارے وچ وی سوال کیتا تے کہیا کہ ایہ اوہ اک اہ‏م نقطہ اے جس نو‏‏ں [[ہائر ایجوکیشن کمیشن|ایچ ای سی]] نے اپنے توضیح وچ نئيں گردانا۔ ہود بھائی نے مقامی یونیورسٹیاں اُتے انہاں غیر ملکی اساتذہ نو‏‏ں بھرتی کرنے دے عمل اُتے وی تنقید دی جنہاں نو‏ں اپنی گل نو‏‏ں سمجھانے تے پڑھانے وچ مشکل پیش آندی اے، اگرچہ اوہ پاکستانی یونیورسٹیاں تو‏ں شایع ہونے والے تحقیقاندی مقالاجات دی تعداد وچ اضافہ کرنے دا سبب بندے نيں۔ == ایوارڈز،اعزازات  تے انعامات == * ریاض الدین نیشنل سینٹر آف فزکس دے بورڈ دے اک  ایگیکٹو ممبر * بلیٹن آف دی اٹامک سائنٹسٹس دے سپانسر بورڈ دے ارکان * [[پاکستان]] وچ سائنسی علوم دی اشاعت تے سائنسی سوچ اججے کرنے دی کوششاں دے صلے وچ   [[یونیسکو|UNESCO]]'s Kalinga Prizeسے نوازیا گیا۔ * پرویز ہودبھائی دی ٹیلی وژن فلم "The Bell Tolls for Planet Earth" نے پیرس فلم فیسٹیول وچ اعزاز حاصل کیتا۔ * پاکستانیت: پاکستانی علوم دا اک جرنل، دے ا  یڈیٹوریل بورڈ دے ارکان اس دے علاوہ انہاں نے ایہ اعزازات وی وصول کیتے: * 1972ء وچ [[امریکا]] دی پاکستان Students Association تو‏ں Student of the Year دا اعزاز * 1973ء وچ گریجوئیٹ تعلیم حاصل کرنے دے لئی Rockefeller Mauze دی فیلو شپ * 1984 وچ [[ریاضی]] دے میدان وچ ری سرچ ورک دے لئی [[عبد السلام ایوارڈ]] * 1986 تو‏ں 1994 تک دے عرصے وچ Associate of the International Centre for Theoretical Physics * 1990ء وچ پاکستان وچ تعلیم عام کرنے دی کوششاں  تے تعلیمی مسائل اججے کرنے سبب انہاں نو‏ں [[فیض احمد فیض|فیض احمد فیض ایوارڈ]] تو‏ں نوازیا گیا۔ * 1993ء وچ پاکستان دی نیشنل بک کونسل دی جانب تو‏ں "بُک آف دی ییئر " دا ایوارڈ دتا گیا۔ * 1997 تو‏ں 1998 تک دے عرصے وچ یونیورسٹی آف میری لینڈ، کالج پارک وچ ریسرچ دی خدمات انجام دیندے دے باعث انہاں نو‏ں Fulbright Award دتا گیا۔ * 2003ء وچ Selma V. Forkosch Prize * International Advisory Council of the Brookings Doha Center * 2007ء وچ Civic Courage Award * 2010ء وچ Joseph A. Burton Award ملا۔ == لکھتاں == === کتب === * تعلیم تے ریاست: پاکستان دے پنجاہ سال، [[یونیورسٹی آکسفرڈ|آکسفورڈ یونیورسٹی پریس]]۔   1998. ISBN * اسلام تے سائنس: مذہبی قدامت پسندی تے عقلیت پسندی دے لئی جنگ، زیڈ بُکس۔ [[لندن]]<nowiki>۔ (ISBN 978-1-85649-025-2)1992</nowiki><br />تراجم: عربی، انڈونیشین (بہاسہ)، ملاشین، [[ترکی|ترکش]]، [[جاپانی]] تے [[اردو]] * Proceedings of the School on Fundamental Physics and Cosmology، ورلڈ سائنٹیفک، سنگاپور۔ 1991۔ (پرویز ہودبھائی تے اے علی) * <nowiki>پاکستان کی تاریخ پھر سے لکھنا، محمد اصغر خان زیڈ بُکس، لندن۔ 1986۔ (پرویز ہودبھائی اور اے ایچ نیئر)۔ ISBN 978-0-86232-471-1</nowiki> === سائنسی ریسرچ پیپرز تے آرٹیکلز === * اصل فوٹونز دے استعمال تو‏ں نیوکلیان ٹارگٹ پرلیپٹان -اینٹی لیپٹان پیئر  فوٹو پراڈکشن   دا اثر۔ پرویز ہودبھائی۔ 2006 * بھاری مومینٹم  دی منتقلی وچ عام پارٹون تقسیم کاری دے ذریعے کوارک ڈسٹری بیوشن ایمپلی ٹیوڈ اُتے تحقیقات، پرویز ہودبھائی، زیانگ ڈانگ جی، فنگ یان۔ 2004 * واضح ثبوت دے نال: ٹرانسورسلی پولرائزڈ ویکٹر میسنز خالی QCD وچ غائب ہو جاندے نيں۔ پرویز ہودبھائی (میری لینڈ یونیورسٹی تے قائد اعظم یونیورسٹی اسلام آباد)۔2004 * کیتا گلوئن سپِن اک غیر تغیر پزیر  گیج دے راستے تو‏ں نیولیان سپن تک کوئی شراکت کردیاں ناں؟ پرویز ہودبھائی، ییانگ ڈنگ۔ 1999 * نیوکلیان سپِن ایلاسٹک دا منتشر ہونا تے نیوکلیان سپِن وچ گلوئن دی شراکت۔ پرویز ہودبھائی۔ 1999 * نیوکلیان سپِن سٹرکچر دے لئی کلر گیج سائمیٹری دے مخفی معانی۔ پرویز ہودبھائی، وی لو، ییانگ ڈنگ جی۔ 1999 * نیوکلیان وچ کوارک دا بیضوی زاویاں اُتے مومینٹم۔ پرویز ہودبھائی، ییانگ ڈنگ جائی، وی لو۔ 1999 * متقاربی حد ود وچ نیوکلیان دا سپِن سٹرکچر۔ جے تنگ (ایم آئی ٹی)، جی،  پروفیسر ہودبھائی([[یونیورسٹی قائداعظم|قائداعظم یونیورسٹی]]، [[پاکستان]])۔ 1996 * نیوکلیان دے ھیلیسٹی فلِپ آف فارورڈ پارٹون دی تقسیم کاری، پرویز ہودبھائی، ییانگ ڈنگ جائی۔ 1998 * لہری فنکشنز وچ تصحیح تے انکسار امواج گر الیکٹروپروڈکشن وچ گلووئن آف-فارورڈ دی تقسیم کاری، پرویز ہودبھائی-1997 * اپسیلون ڈیکے وچ ڈائریکٹ فوٹان پروڈکشن تو‏ں اضافیندی تے انرجی دے بائنڈنگ وچ تصحیح، محمد علی یوسف، پرویز ہودبھائی- 1996 * رنگاں دے اُس پار: اِنہاں ایلاسٹک فوٹو پروڈکشن دے لئی سنگلیٹ ماڈل، ایچ خان، پرویز ہودبھائی۔ 1996 * متقاربی حدود وچ نیوکلیان دا سپِن سٹرکچر، جے تنگ،زیانگ ڈنگ جائی(ایم آئی ٹی)، پرویز ہودبھائی( [[یونیورسٹی قائداعظم|قاعداعظم یونیورسٹی]]، پاکستان) * دی کیز دی جانب نويں پیش قدمی، گلوئون دی تقسیم کاری اوربھاری کوارکونیا دے   افعال نو‏‏ں پارہ پارہ کرنے دے عوامل، رافعہ علی، پرویز ہودبھائی (1995) * پروٹون دے ڈائی کوارک ماڈل وچ افعال نو‏‏ں پارہ پارہ کرنے دے عوامل تے $\Lambda$ ھائیپرون پروڈکشن، محمد نظار، پرویز ہودبھائی۔ (1995) * بھاری کوارکونیم ڈیکیز تو‏ں منظم غیر تغیر پزیر گیج  تک رسائی، حفصہ خان، پرویز ہودبھائی (1996) * قطع کردے ہوئے  نقطیب نیوکلیان دے اندر ٹوئیسٹ -فور دی تقسیم کاری تے ڈرل یان پراسس، پرویز ہودبھائی، ییانگ ڈنگ ذی۔ (1994) * ریاضیا‏تی طبعیات وچ نیوکلیان ٹارگٹس تو‏ں بکھرے ہوئے ذراں وچ   دو فوٹون دے تبادلے  دی کھوج: 12 علاقائی اجلاوہدی جانب پیش قدمی،[[اسلام آباد]]، پاکستان (27 مارچ تو‏ں یکم اپریل 2006)، ورلڈ سائنٹیفک، سنگاپور (2007) * عبد السلام: ماضی تے حال۔ دی نیوز۔ 29 جنوری 1996 * عام پارٹون دی تقسیم کاری، اُتے ویز ہودبھائی،[[یونیورسٹی قائداعظم|قاعداعظم یونیورسٹی]]،[[اسلام آباد]] === انگریزی فہرست === <div dir="ltr"> 1.”Coordinate Space Solution of Hartree--Fock Equations for Axially Symmetric Nuclei'' (with J. W. Negele), Nucl. Phys. A288 , 23 (1977). 2. “Time-Dependent Coupled Cluster Approximation to Nuclear Dynamics I: Application to a Solvable Model'' (with J. W. Negele), Phys. Rev. C18 2380 (1978). 3. “Time-Dependent Coupled Cluster Approximation to Nuclear Dynamics II: General Formulation'' (with J. W. Negele), Phys. Rev. C19 1971 (1979). 4. “Many-Body Theory and the Lipkin Model,'' in Second Latin American Workshop on Self-Consistent Theories of Condensed Matter (ICTP, Trieste, October, 1978). 5. “Quantum Hydrodynamics Applied to Atomic Photoabsorption,'' Phys.Rev. A24 3136 (1981). 6. “Pion Scattering from Aligned Deformed Nuclei,'' Phys. Lett. 88B 27 (1979). 7. “A Variational Approach to Dense Relativistic Matter Using Functional Techniques,'' Ann. Phys. 139 68 (1982). 8. “Renormalization Effects in a Field Theory of Finite Nuclei,'' Zeit. Physik 308 68 (1982). 9. “Mean Field Approximation for Chiral Bag Models,'' Phys. Rev. D26 3235 (1982). 10. “Pion-Nucleus Charge Exchange Reactions with Isobar Dynamics'' (with R. A. Freeman, G. A. Miller and E. M. Henley), Phys. Rev. C27 (1983). 11. “A Relation Between Coherent Photoproduction and Nucleus Elastic Scattering'' (with G. Miller), Phys. Rev. C28 848 (1983). 12. “QCD for Static Sources in the A^0=0 Gauge and Schrodinger Representation- Relation to the Classical Theory,'' Phys. Rev. D28 956 (1983). 13. “Spherical Nucleon Bag Deformations in the Two-Nucleon System,'' Phys. Rev. C28 1455 (1983). 14. “Parity Mixing of Elastic Scattering Resonances: General Theory and Application to 14N (with E. G. Adelberger and B. A. Brown), Phys. Rev. C30 456 (1984). 15. “The He-3 Charge Form Factor in the Quark Hybrid Model'' (with L.S. Kisslinger), Phys. Lett. 146B 163 (1984). 16. “Threshold 0 π Photoproduction from the Skyrmion,'' Phys.Lett. 173B 111 (1986). 17. “Reply to `Parity-Violating Asymmetries in the Scattering of Transversely Polarized Protons'' (with E. G. Adelberger and B. A. Brown), Phys. Rev. C33 1840 (1986). 18. “Deep Inelastic Polarized Scattering from the Cloudy Bag Model --- A Failure,'' Phys. Lett. 182B 277 (1986). 19. “Charge Form Factor of H-3 and He-3 in the Hybrid Quark Hadron Model'' (with L. S. Kisslinger and W.-h. Ma), Nucl. Phys. A459 645 (1986). 20. “Quark Exchange Effects on H-3 and He-3 Charge Densities,'' Nucl. Phys. A465 637 (1987). 21. “Quark Exchange Contributions in Nuclei and the EMC Effect'' (with R. L. Jaffe), Phys. Rev. D35 113 (1987). 22. “Can the Quenching of Axial Coupling in Nuclei be Attributed to Excess Gluons?,'' J. Phys. G13 253 (1987). 23. “Quark Exchange Contribution to the EMC Effect in Nuclear Matter'' (with Arifuzzaman and S. Hidayat Hasan), Phys. Rev. C38 498 (1988). 24. “The Swelling of Nucleons and Quark Antisymmetrization'' (with Arifuzzaman and Sajjad Mahmood), Nucl. Phys. A480 469 (1988). 25. “Quark Exchange and the Expansion of Length Scales Inside Nuclei,” Prog. Nucl. Part. Phys. V20 289 (1988). 26. “Extended Length Scales in Nuclear Matter from Quark Antisymmetrization,'' in Physics and Astrophysics of Quark-Gluon Plasma (World Scientific, Singapore, 1988), p.539. 27. “Quark Antisymmetrization as a Mechanism for Increased Length Scales in Nuclei,” in Proceedings of the Conference `Nuclear and Particle Physics on the Light Cone, Los Alamos National Laboratory (World Scientific, Singapore, 1988), p.111. 28. “Berry's Phase for Atomic Levels,'' Phys. Rev. A38 3766 (1988). 29. “Novel Effects in Deep Inelastic Scattering from Spin-One Hadrons,'' (with R. L. Jaffe and A. Manohar), Nucl. Phys. B312 571 (1989). 45. “Quark Fragmentation Functions in a Diquark Model for Proton and Lambda Hyperon Production,'' (with M.Nzar), Phys.Rev. D51 32 (1995). 46. “Novel Approach to Decays, Gluon Distributions, and Fragmentation Functions of Heavy Quarkonia,'' (with R.Ali), Phys.Rev. D51 32, (1995). 47. “Systematic Gauge Invariant Approach to Heavy Quarkonium Decays,'' (with H.Khan), Phys.Rev. D53 2534 (1996). 48. “Relativistic and Binding Energy Corrections to Direct Photon Production in Upsilon Decay'', (with M.A.Yusuf) Phys.Rev. D54, 1 Sept.(1996). 49. “Spin Structure of the Nucleon in the Asymptotic Limit'', (with X.Ji and H.Tang), Phys.Rev.Lett. 76 740 (1996). 50. “Beyond the Colour-Singlet Model for Inelastic J-Psi Photoproduction'' (with H.Khan), Phys. Lett. B 382, 189, (1996). 51. “Wavefunction corrections and off-forward gluon distributions in diffractive J-Psi production”, Phys.Rev.D56:388-393, (1997). 52. “ Helicity Flip Off Forward Parton Distributions Of The Nucleon.” (with X. Ji), Phys.Rev.D58:054006, (1998). 53. “Quark Orbital Angular Momentum Distribution In The Nucleon.”, (with X.Ji and W.Lu) Phys.Rev.D59:014013, (1999). 54. “Implications Of Color Gauge Symmetry For Nucleon Spin Structure”, (with X.Ji and W.Lu), Phys.Rev.D59:074010, (1999). 55. “Nucleon Quarkonium Elastic Scattering And The Gluon Contribution To Nucleon Spin”, Phys.Rev.Lett.82:4985-4987, (1999). 56. “Does The Gluon Spin Contribute In A Gauge Invariant Way To Nucleon Spin?”, (with X.Ji) Phys.Rev.D60:114042, 1999. 57. Electroproduction of transversely polarized vector mesons via a quantum mechanical anomaly, (with W. Lu) e-Print Archive: hep-ph/9902286. 58. “Explicit Proof That Electroproduction Of Transversely Polarized Vector Mesons Vanishes In Perturbative QCD.”, hep-ph/0108214, Phys.Rev.D65:077501,2002. 59. “Probing Quark Distribution Amplitudes Through Generalized Parton Distributions At Large Momentum Transfer.”, (with X.Ji and F.Yuang), Phys.Rev.Lett.92:012003, 2004. 60. The Casimir effect upon a single plate, J.Phys.A38:10253-10256, 2005 and e-Print Archive: quant-ph/0411031. 61. Two-photon effect in lepton-antilepton pair photoproduction from a nucleon target using real photons, Phys.Rev.D73:054027, 2006 and e-Print Archive: hep-ph/0601182. 62. Holographic correspondence applied to vector meson emission from a heavy accelerated nucleus, Phys.Rev.D78:115015, 2008 and e-print arXiv:0809.1977 [hep-ph]. </div> == ٹی وی شوز وچ آمد == * [[جیو ٹی وی]] دے پروگرام "الف" وچ جاوید غامدی دے نال مباحثہ - 2006 * [[جیو ٹی وی]] دے پروگرام " اک دن جیو دے نال" وچ شرکت، فروری 2010 * [[جیوٹی وی]] دے پروگرام "[[کیپیٹل ٹاک]]" وچ آمد، 29 اگست 2012 == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1950 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۵۰ دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ سائنس و ٹیکنالوجی]] [[گٹھ:پاکستانی اسماعیلی]] [[گٹھ:پاکستانی انسان دوست]] [[گٹھ:پاکستانی انسانیت پسند]] [[گٹھ:پاکستانی سائنسدان]] [[گٹھ:پاکستانی لادینیت پسند]] [[گٹھ:پاکستانی ماہرین نیوکلیائی طبیعیات]] [[گٹھ:پاکستانی محققین]] [[گٹھ:پاکستانی معلمین]] [[گٹھ:پاکستانی طبیعیات دان]] [[گٹھ:جمہوریت دے پاکستانی فعالیت پسند]] [[گٹھ:جنگ مخالف پاکستانی فعالیت پسند]] [[گٹھ:سائنس دے پاکستانی مصنفین]] [[گٹھ:فضلاء کراچی گرامر سکول]] [[گٹھ:فضلاء مساچوسٹس انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی]] [[گٹھ:قائد اعظم یونیورسٹی فیکلٹی]] [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دے انجینئرز]] [[گٹھ:کلنگا انعام یافتہ گان]] [[گٹھ:گجرا‏تی شخصیتاں]] [[گٹھ:گجرا‏تی نسل دی پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:لاہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائنسیز فیکلٹی]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:نیوکلیائی ہتھیار مخالف پاکستانی فعالیت پسند]] ==ہور پڑھو== * [[عبداسلام ایوارڈ]] ==بارلے جوڑ== * {{de icon}} Kaznain, Hazim. "[http://www.spiegel.de/politik/ausland/interview-mit-dem-pakistanischen-atomphysiker-pervez-hoodbhoy-a-879319.html Pakistanischer Atomphysiker: "Muslimische Gesellschaften sind kollektiv gescheitert]" ([ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320130312/http://www.spiegel.de/politik/ausland/interview-mit-dem-pakistanischen-atomphysiker-pervez-hoodbhoy-a-879319.html |date=2015-03-20 }} Archive). ''[[Der Spiegel]]''. Monday 28 January 2013. Interview with Hoodbhoy. [[گٹھ:شخصیتاں]] [[گٹھ:مشہور لوک]] [[گٹھ:زندہ لوک]] [[Category:سائنسدان]] [[Category:لکھاری]] eujxqfgv53ev75a1qvbcpdca6vyjvig 0 90581 711239 709411 2026-09-09T20:28:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711239 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=ہسپانوی–امریکی جنگ|combatant1={{flagicon|United States|1896}} [[ریاست ہائے متحدہ]]<hr>{{flagdeco|Cuba|1902}} [[Cuban War of Independence|Cuban revolutionaries]]{{efn|name=unrecognized|Unrecognized by the primary belligerents.}}<br />{{nowrap|{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Philippine Revolution|Philippine revolutionaries]]{{efn|name=unrecognized}}}}|casualties2='''ہسپانوی:''' * 700–800 ہلاک{{sfn|Keenan|2001|p=70}} * 700–800 زخمی{{sfn|Keenan|2001|p=70}} * 40,000+ prisoners{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}}<ref>Clodfelter describes the U.S. capturing 30,000 prisoners (plus 100 cannons, 19 machine guns, 25,114 rifles, and various other equipment) in the Oriente province and around Santiago. He also states that the 10,000-strong Puerto Rican garrison capitulated to the U.S. after only minor fighting.</ref> * 15,000 dead from disease{{sfn|Tucker|2009|p=[https://books.google.com.ph/books?id=8V3vZxOmHssC&pg=PA105#v=onepage&q&f=false 105]}} * 6 small ships sunk{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}} * 11 cruisers sunk{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}} * 2 destroyers sunk{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}}|casualties1='''امریکی:''' * 385 ہلاک<ref>[https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf "America's Wars: Factsheet."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170720082158/https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf |date=July 20, 2017}} US Department of Veteran Affairs. Office of Public Affairs. Washington DC. Published April 2017.</ref> * 1,662 wounded<ref>[https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf "America's Wars: Factsheet."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170720082158/https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf |date=July 20, 2017}} US Department of Veteran Affairs. Office of Public Affairs. Washington DC. Published April 2017.</ref> * 11 prisoners<ref>Marsh, Alan. [https://www.nps.gov/ande/learn/historyculture/pow_synopsis.htm "POWs in American History: A Synoposis"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806110312/https://www.nps.gov/ande/learn/historyculture/pow_synopsis.htm |date=August 6, 2017}}. National Park Service. 1998.</ref> * 2,061 dead from disease{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}}<ref>[https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf "America's Wars: Factsheet."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20170720082158/https://www.va.gov/opa/publications/factsheets/fs_americas_wars.pdf |date=July 20, 2017}} US Department of Veteran Affairs. Office of Public Affairs. Washington DC. Published April 2017.</ref> * 1 cargo ship sunk<ref>See: {{USS|Merrimac|1894}}.</ref> * 1 cruiser damaged{{sfn|Clodfelter|2017|p=255}}|strength2={{plainlist| * {{flagdeco|Spain|1785}} 206,000{{efn|196,000 کیوبا وچ تے 10,000 پورٹو ریکو وچ {{sfn|Clodfelter|2017|pp=[https://books.google.com.ph/books?id=8urEDgAAQBAJ&pg=PA254#v=onepage&q&f=false 254–255]}}}} (کریبین) * {{flagdeco|Spain|1785}} 55,000 فوجی(فلپائن)}}|strength1={{plainlist| * {{flagdeco|USA|1896}} 72,339{{sfn|Clodfelter|2017|p=256}} * {{flagdeco|CUB|1902}} 53,000{{efn|Number is the total for all Cuban rebels active from 1895 to 1898.{{sfn|Clodfelter|2017|p=[https://books.google.com.ph/books?id=8V3vZxOmHssC&pg=PA308 308]}}}} * {{flagdeco|First Philippine Republic}} 40,000<ref name=karnow1990p115>{{Harvnb|Karnow|1990|p=115}}</ref>}}|commander2={{plainlist| * {{nowrap|{{flagdeco|Spain|1785}} [[Maria Christina of Austria|Maria Christina]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Spain|1785}} [[Práxedes Mateo Sagasta]]}} * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Patricio Montojo y Pasarón|Patricio Montojo]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Pascual Cervera y Topete|Pascual Cervera]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Arsenio Linares y Pombo|Arsenio Linares]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Manuel de la Cámara|Manuel Cámara]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Manuel Macías y Casado|Manuel Macías]] <!-- nowrap added to balance the columns in infobox --> * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Ramón Blanco, 1st Marquis of Peña Plata|Ramón Blanco]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Antero Rubín]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Valeriano Weyler, 1st Duke of Rubí|Valeriano Weyler]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[José Toral y Velázquez|José Velázquez]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Basilio Augustín]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Fermín Jáudenes]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Diego de los Ríos|Diego Ríos]]}}|commander1={{plainlist| * {{flagdeco|USA|1896}} [[ولیم میک کنلے]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[Nelson A. Miles|Nelson Miles]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[تھیوڈور روزویلٹ]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[William Rufus Shafter|William Shafter]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[George Dewey]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[William T. Sampson|William Sampson]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[Wesley Merritt]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[Joseph Wheeler]] * {{flagdeco|USA|1896}} [[Charles D. Sigsbee|Charles Sigsbee]] * {{flagdeco|CUB|1902}} [[Máximo Gómez]] * {{flagdeco|CUB|1902}} [[Calixto García]] * {{nowrap|{{flagdeco|CUB|1902}} [[Demetrio Castillo Duany|Demetrio Duany]]}} * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Emilio Aguinaldo]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Apolinario Mabini]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Baldomero Aguinaldo]] * {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Antonio Luna]]}}|combatant2={{flagdeco|Spain|1785}} [[Restoration (Spain)|Spain]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Captaincy General of the Philippines|Philippines]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Captaincy General of Cuba|Cuba]] * {{flagdeco|Spain|1785}} [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]]|territory=اسپین نے [[کیوبا]] اُتے خود مختاری ترک کردتی۔ سیڈز [[پورٹو ریکو]] ، [[گوام]] تے [[فلپائن| فلپائن جزیرے]] ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں دتے گئے انفراسٹرکچر دے لئی 20 ملین ڈالر اسپین نو‏‏ں ادا کیتے گئے۔|partof=[[فلپائنی انقلاب]] <br /> تے [[کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی]]|result=امریکی فتح <li> [[پیرس دا معاہدہ (1898)| معاہدہ پیرس دا معاہدہ]] </li><li> [[پہلی فلپائنی جمہوریہ]] د‏‏ی بنیاد رکھنا تے [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائن -امریکی جنگ]] دا آغاز </ li>|casus={{plainlist| * کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی * [[یو ایس ایس مین دا ڈوبنا]] * [[ڈی لیم لیٹر]] * [[فلپائنی انقلاب]]}}|place={{plainlist| * [[کیوبا د‏‏ی کپتانسی جنرل| کیوبا]] تے [[پورٹو ریکو د‏‏ی کپتانی جنرل| پورٹو ریکو]] ([[بحیرہ کیریبین]])) * [[کپتانسی جنرل فلپائنی| فلپائن]] تے [[گوام د‏‏ی تریخ| گوام]] (ایشیاء پیسیفک)}}|date=اپریل 21, 1898{{efn|The US declared war on Spain on April 25, 1898, but dated the beginning of the war retroactively to April 21}} – اگست 13, 1898<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=21|year1=1898|month2=08|day2=13|year2=1898}})|caption=(اُتے تو‏ں کھبے گھڑی د‏‏ی سمت) {{flatlist| * [[سگنل کور (ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فوج)| سگنل کور]] خندقاں تو‏ں ٹیلی گراف لائناں نو‏‏ں بڑھانا * {{USS|Iowa|BB-4|6}} * فلپائنی فوجی جو ہسپانوی [[پِٹ ہیلمیٹ| پِٹ ہیلمٹ]] پہن رہے نيں [[منیلا]] دے باہر * ہسپانوی معاہدے اُتے پیرس اُتے دستخط [[پیرس دا معاہدہ (1898)| معاہدہ پیرس]] * [[تھیوڈور روزویلٹ| روزویلٹ]] تے اس دے [[کسی نہ کسی طرح رائڈرز]] اُتے [[سان جوآن ہل د‏‏ی لڑائی| سان جوآن ہل]] * فورٹ مالٹے وچ [[سپین دا پرچم| ہسپانوی پرچم]] د‏‏ی جگہ لے لے جانا }}|image_size=300px|image=[[File:Infobox collage for Spanish-American War.jpg|350px]]|notes=اس تو‏ں زیادہ بحری نقصانات اس د‏ی وجہ [[منیلا بے د‏‏ی لڑائی| منیلا بے]]] تے [[سینٹیاگو ڈی کیوبا د‏‏ی جنگ|سینٹیاگو ڈی کیوبا]] وچ ہسپانویاں نو‏‏ں پہنچنے والی تباہ کن بحری شکستاں دا ذمہ دار ہوسکدے نيں۔{{sfn|Keenan|2001|p=[https://archive.org/details/encyclopediaofsp00keen/page/70 <!-- quote="higher naval losses". --> 70]}} {{reflist | group = lower-roman | refs = }}}} '''ہسپانوی – امریکی جنگ''' ( {{Lang-es|Guerra hispano-estadounidense or Guerra hispano-americana}} ؛ {{Lang-fil|Digmaang Espanyol-Amerikano}} ) 1898 وچ اسپین تے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] وچکار مسلح تصادم سی۔ دشمنی دا آغاز [[کیوبا|کیوبا دی]] ہوانا بندرگاہ وچ {{USS|مین|ACR-1|6}} وچ اندرونی دھماکے دے بعد ہويا تے [[کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی]] وچ امریکی مداخلت دا باعث بنے۔ اس جنگ دے نتیجے وچ امریکا [[کیریبین]] خطے وچ اک غالب دے طور اُتے ابھریا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=https://history.state.gov/milestones/1866-1898/spanish-american-war|title=Milestones: 1866–1898 – Office of the Historian|website=history.state.gov|accessdate=2019-04-04}}</ref> تے اس دے نتیجے وچ [[ہسپانوی شرق الہند|اسپین دے بحر الکاہل]] وچ امریکی [[ہسپانوی شرق الہند|قبضہ ہويا]] ۔ اس دے نتیجے وچ امریکی [[فلپائن دا انقلاب|فلپائن دے انقلاب وچ ]] تے آخر کار [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ وچ ]] شامل ہوئے۔ <ref>Some recent historians prefer a broader title to encompass the fighting in [[کیوبا]] and the [[فلپائن]].</ref> اصل مسئلہ کیوبا د‏‏ی آزادی سی۔ کیوبا وچ ہسپانوی حکمرانی دے خلاف کچھ سالاں تو‏ں بغاوتاں ہوئے رہیاں سن۔ بعد وچ امریکا نے ہسپانوی امریکی جنگ وچ داخل ہونے اُتے انہاں بغاوتاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس تو‏ں پہلے وی جنگ دے خوفناک واقعات ہوئے چکے سن ، جداں کہ 1873 وچ <nowiki><i id="mwVA">ورجینس</i></nowiki> معاملہ سی ، لیکن 1890 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ہسپانوی مظالم دے بہیمانہ واقعات د‏‏ی خبراں تو‏ں امریکی عوام د‏‏ی رائے مشتعل ہوگئی۔ <ref>W. Joseph Campbell, ''Yellow journalism: Puncturing the myths, defining the legacies'' (2001).</ref> تاجر برادری حالے حالے اک گہری افسردگی تو‏ں نجات پا چک‏ی اے تے خدشہ اے کہ جنگ تو‏ں فائدہ اٹھے گا۔ اس دے مطابق ، بیشتر کاروباری مفادات جنگ وچ جانے دے خلاف بھرپور لابی کردے سن ۔ صدر [[ولیم میک کنلے|ولیم مک کِنلے]] نے مبالغہ آرائی [[زرد صحافت|پیلے رنگ دے پریس]] نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے اُتے امن سمجھوتہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=ObU1AAAAQBAJ&pg=PT171|title=The Chief: The Life of William Randolph Hearst|last=David Nasaw|year=2013|isbn=978-0-547-52472-6|page=171}}</ref> [[امریکی بحریہ|ریاستہائے متحدہ بحریہ دا]] بکتر بند کروزر {{USS|مین|ACR-1|6}} پراسرار طور اُتے پھٹا تے ہوانا ہاربر وچ ڈُب گیا۔ ڈیموکریٹک پارٹی دے سیاسی دباؤ نے میک کینلے نو‏‏ں ایسی جنگ وچ دھکیل دتا جس تو‏ں انھاں نے بچنے د‏‏ی خواہش د‏‏ی سی۔ میک کینلی نے مشترکہ کانگریس د‏‏ی قرارداد اُتے دستخط کیتے جس وچ مطالبہ کيتا گیا سی کہ اوہ ہسپانوی انخلاء دا مطالبہ کرے تے صدر نو‏‏ں 20 اپریل 1898 نو‏‏ں کیوبا د‏‏ی آزادی حاصل کرنے وچ مدد دے لئی فوجی طاقت استعمال کرنے دا اختیار دے۔ اس دے جواب وچ ، سپین نے 21 اپریل نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ ايس‏ے دن ، امریکی بحریہ نے کیوبا اُتے ناکہ بندی شروع کيتی۔ <ref name="trask57">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> دونے فریقاں نے جنگ دا اعلان کيتا۔ نہ ہی اتحادی سن ۔ دس ہفتےآں د‏‏ی جنگ کیریبین تے بحر الکاہل دونے ملکاں وچ لڑی گئی سی۔ چونکہ جنگ دے لئی امریکی مظاہرین بخوبی جاندے سن ، <ref name=":3">{{حوالہ کتاب|title=War and Empire|last=Atwood|first=Paul|publisher=Pluto Press|year=2010|isbn=978-0-7453-2764-8|location=New York|pages=98–102|via=}}</ref> امریکی بحری طاقت فیصلہ کن ثابت ہوئے گی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مہم جوئی قوتاں نو‏‏ں کیوبا وچ اک ہسپانوی فوج دے خلاف اترنے د‏‏ی اجازت دتی جارہی اے ، جو پہلے ہی ملک بھر وچ کیوبا دے باغیاں دے حملےآں دا سامنا کررہیا سی تے اسنو‏ں [[زرد بخار|پیلے بخار]] نے ضائع کردتا [[زرد بخار|سی]] ۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pérez|1998}} states: "In the larger view, the Cuban insurrection had already brought the Spanish army to the brink of defeat. During three years of relentless war, the Cubans had destroyed railroad lines, bridges, and roads and paralyzed telegraph communications, making it all but impossible for the Spanish army to move across the island and between provinces. [The] Cubans had, moreover, inflicted countless thousands of casualties on Spanish soldiers and effectively driven Spanish units into beleaguered defensive concentrations in the cities, there to suffer the further debilitating effects of illness and hunger."</ref> حملہ آوراں نے کچھ ہسپانوی پیادہ یونٹاں د‏‏ی عمدہ کارکردگی دے باوجود تے سان جوآن ہل جداں عہدےآں دے لئی زبردست لڑائی دے باوجود [[سانتیاگو دتی کیوبا|سینٹیاگو ڈی کیوبا]] تے [[منیلا]] دے سامنے ہتھیار ڈال دتے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.strategypage.com/articles/default.asp?target=spaniard/spaniard.htm|title=Military Book Reviews|publisher=StrategyPage.com|accessdate=March 22, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501194159/http://www.strategypage.com/articles/default.asp?target=spaniard%2Fspaniard.htm|archivedate=May 1, 2011}}</ref> سینٹیاگو ڈی کیوبا تے منیلا بے د‏‏ی لڑائیاں وچ دو ہسپانوی اسکواڈرن ڈُب جانے دے بعد میڈرڈ نے امن دا مقدمہ چلایا تے اک تیسرا ، زیادہ جدید ، بیڑا نو‏‏ں ہسپانوی ساحلاں د‏‏ی حفاظت دے لئی وطن واپس بلايا گیا۔ <ref name="108–109">{{Harvard citation no brackets|Dyal|Carpenter|Thomas|1996}}.</ref> # اس دا نتیجہ پیرس دا 1898 دا معاہدہ سی ، جس وچ امریکا دے موافق شرائط اُتے گل گل کيتی گئی۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نے کیوبا اُتے عارضی طور اُتے قابو پالیا تے پورٹو ریکو ، گوام تے فلپائن دے جزیراں د‏‏ی ملکیت حاصل کرلئی- فلپائن دے اس اجلاس وچ امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں اسپین د‏‏ی ملکیت وچ انفراسٹرکچر دا احاطہ کرنے دے لئی اسپین نو‏‏ں 20 ملین (اج 610 ملین ڈالر) د‏‏ی ادائیگی شامل اے <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rg6BAAAAQBAJ&pg=PA289|title=The War of 1898 and US Interventions, 1898T1934: An Encyclopedia|author=Benjamin R. Beede|publisher=Taylor & Francis|year=2013|isbn=978-1-136-74690-1|page=289|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515150507/https://books.google.com/books?id=rg6BAAAAQBAJ&pg=PA289|archive-date=May 15, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>۔ [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] د‏‏ی آخری باقیات د‏‏ی شکست تے ہار اسپین د‏‏ی قومی نفسیات نو‏‏ں گہرا صدمہ پہنچیا تے اس نے ہسپانوی معاشرے د‏‏ی مکمل فلسفیانہ تے فنکارانہ تجزیہ نو‏‏ں '98 د‏‏ی نسل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref name="108–109">{{Harvard citation no brackets|Dyal|Carpenter|Thomas|1996}}.</ref> ریاستہائے متحدہ امریکا نے دنیا وچ پھیلی ہوئی متعدد جزیرے د‏‏ی دولتاں حاصل کيتیاں ، جس نے توسیع پسندی د‏‏ی دانشمندی اُتے سخت مباحثے نو‏‏ں جنم دتا۔ <ref>George C. Herring, ''From Colony to Superpower: US Foreign relations since 1777'' (2008) ch. 8</ref> == تاریخی پس منظر == {{Campaignbox Spanish American War Theaters}} {{Campaignbox Banana Wars}} {{History of Cuba}} === اپنی نوآبادیات دے بارے وچ اسپین دا رویہ === [[جزیرہ نما جنگ]] (1807–1814) تو‏ں پیدا ہونے والے مشترکہ مسائل ، 19 ويں صدی دے شروع وچ [[آزادی د‏‏ی ہسپانوی امریدیاں جنگاں|ہسپانوی امریدیاں جنگاں]] وچ [[نوآبادیات‏ی ہسپانوی امریکا|امریکا]] وچ اپنی بیشتر [[نوآبادیات‏ی ہسپانوی امریکا|نوآبادیات دا]] خاتمہ ، تے تن کارلسٹ جنگاں (1832–1876) دے نچلے حصے د‏‏ی نشاندہی کيتیاں گئیاں۔ ہسپانوی نوآبادیات۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ|title=Historical Companion to Postcolonial Literatures – Continental Europe and its Empires|last=Poddar|first=Prem|publisher=Edinburgh University Press|year=2008|isbn=978-0-7486-3027-1|page=[https://books.google.com.ph/books?id=peOqBgAAQBAJ&pg=PA601&dq=%22Spain%27s+remaining+empire%22 601]|access-date=December 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126185523/https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ|archive-date=January 26, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> انتونیو کینونو ڈیل کاسٹیلو تے ایمیلیو کاسلر جداں لبرل ہسپانوی اشرافیہ نے اسپین د‏‏ی ابھرتی ہوئی قوم پرستی دے نال کم کرنے دے لئی "سلطنت" دے تصور د‏‏ی نويں ترجمانی کيتی۔ کونووس نے 1882 وچ میڈرڈ یونیورسٹی نو‏‏ں اک خطاب وچ واضح کيتا <ref>{{Harvard citation no brackets|Baycroft|Hewitson|2006}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/67927392103470562565679/p0000001.htm|title=Discurso sobre la nación|publisher=cervantesvirtual.com|last=Antonio Cánovas del Castillo|authorlink=Antonio Cánovas del Castillo|date=November 1882|language=Spanish|accessdate=December 13, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924091537/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/67927392103470562565679/p0000001.htm|archivedate=September 24, 2015}}{{Harvard citation no brackets|Baycroft|Hewitson|2006}}</ref> بحر اوقیانوس دے دونے اطراف - جس نے اسپین دے علاقےآں نو‏‏ں آپس وچ جوڑ دتا سی ، مشترکہ ثقافتی تے لسانی عناصر اُتے مبنی ہسپانوی قوم دے بارے وچ انہاں دا نظریہ۔ کونووس نے ہسپانوی سامراج نو‏‏ں [[سلطنت برطانیہ|برطانوی]] یا [[فرانسیسی استعماری سلطنت|فرانسیسی]] حریف سلطنتاں تو‏ں استعمار دے اپنے طریقےآں تے مقاصد وچ واضح طور اُتے مختلف دیکھیا۔ ہسپانوی [[رہتل]] تے [[مسیحیت|عیسائیت دے]] پھیلاؤ نو‏‏ں اسپین دا [[جدید دنیا|نیا]] مقصد تے [[جدید دنیا|نويں دنیا وچ ]] شراکت قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=h_WhqeinKEIC|title=The Conquest of History: Spanish Colonialism and National Histories in the Nineteenth Century|last=Schmidt-Nowara|first=Christopher|date=2008-01-01|publisher=University of Pittsburgh Press|isbn=978-0-8229-7109-2|series=Pitt Latin American series|location=Pittsburgh|publication-date=2008|pages=34–42|access-date=February 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627174406/http://books.google.com/books?id=h_WhqeinKEIC|archive-date=June 27, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ثقافتی اتحاد دے تصور نے کیوبا نو‏‏ں خصوصی اہمیت دتی سی ، جو تقریبا چار سو سالاں تو‏ں ہسپانوی سی ، تے اسنو‏ں ہسپانوی قوم دا لازمی حصہ سمجھیا جاندا سی۔ سلطنت دے تحفظ اُتے توجہ دینے تو‏ں ہسپانوی امریکی جنگ دے بعد اسپین دے قومی فخر دے منفی اثرات مرتب ہون گے۔ === کیریبین وچ امریکی دلچسپی === سن 1823 وچ ، پنجويں امریکی صدر [[جیمز مونرو|جیمز منرو]] (1758–1831 ، نے 1817–1825 د‏‏ی خدمت کيتی) نے منرو نظریے د‏‏ی توثیق د‏‏ی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ امریکا [[یورپ|یورپی]] حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں [[بر اعظم امریکا|امریکا]] وچ اپنے نوآبادیات‏ی حصےآں د‏‏ی بازیافت یا توسیع دے لئی ہور کوششاں نو‏‏ں برداشت نئيں کريں گا۔ نصف کرہ وچ نويں آزاد ریاستاں وچ مداخلت کرن۔ اُتے ، امریکا موجودہ یورپی نوآبادیات د‏‏ی حیثیت دا احترام کريں گا۔ [[امریکی خانہ جنگی]] (1861–1865) تو‏ں پہلے ، جنوبی مفادات د‏‏ی کوشش کيتی گئی کہ ریاستہائے متحدہ امریکا کیوبا خریدے تے اسنو‏ں اک نويں غلام ریاست وچ تبدیل کرے۔ غلامی دے حامی عنصر نے 1854 د‏‏ی اوسٹ منشور د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ غلامی مخالف قوتاں نے اسنو‏ں مسترد کردتا۔ [[امریکی خانہ جنگی]] تے کیوبا د‏‏ی [[دس سال د‏‏ی جنگ|دس سال د‏‏ی جنگ دے بعد]] ، امریکی تاجراں نے کیوبا د‏‏ی قدر وچ کمی والی چینی منڈیاں نو‏‏ں اجارہ دار بنانا شروع کيتا۔ 1894 وچ ، کیوبا د‏‏ی کل برآمدات دا 90٪ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں چلا گیا ، جس نے کیوبا د‏‏ی 40٪ درآمد وی فراہ‏م کيتی۔ <ref>Pérez, Louis A., Jr, ''Cuba: Between Reform and Revolution''. Oxford: Oxford University Press, 1995. p.&nbsp;149</ref> کیوبا د‏‏ی امریکا وچ کل برآمدات اس دے والدہ ملک ، [[ہسپانیہ|اسپین]] نو‏‏ں برآمد تو‏ں تقریبا بارہ گنیازیادہ سن۔ <ref>Pérez, Louis A., Jr, Cuba: Between Reform and Revolution. Oxford: Oxford University Press, 1995. p.&nbsp;138</ref> امریکی کاروباری مفادات نے اس گل دا اشارہ کيتا کہ اسپین حالے وی کیوبا اُتے سیاسی اقتدار رکھدا اے ، ایہ اوہی امریکا سی جس نے کیوبا اُتے معاشی اقتدار حاصل کيتا سی۔ امریکا [[نکاراگوا]] یا [[پاناما|پانامہ]] وچو‏ں کسی اک وچ ٹرانس اسسٹمس نہر وچ دلچسپی لے گیا تے اسنو‏ں بحری تحفظ د‏‏ی ضرورت دا احساس ہويا۔ کیپٹن الفریڈ سیئر مہان اک غیر معمولی اثر و رسوخ والا تھیورسٹ سی۔ انہاں دے خیالات دا مستقب‏‏ل دے 26 ويں صدر [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے بہت سراہا ، کیونجے امریکا نے 1880 تے 1890 د‏‏ی دہائی وچ اسٹیل جنگی جہازاں دا اک طاقتور [[امریکی بحریہ|بحری بیڑا]] بنایا سی۔ روزویلٹ نے 1897–1898 وچ بحریہ دے اسسٹنٹ سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں تے اوہ کیوبا دے مفادات اُتے اسپین دے نال امریکی جنگ دے جارح حامی سن ۔ دراں اثنا ، کیوبا دے دانشور جوس مارٹے د‏‏ی سربراہی وچ "کیوبا آزاد" د‏‏ی تحریک نے 1895 وچ وفات ہونے تک ، فلوریڈا وچ دفاتر قائم کیتے سن ۔ <ref>Gary R. Mormino, "Cuba Libre, Florida, and the Spanish American War", ''Theodore Roosevelt Association Journal'' (2010) Vol. 31 Issue 1/2, pp. 43–54</ref> امریکا وچ کیوبا دے انقلاب دا چہرہ کیوبا دا "جنٹا" سی ، جس د‏‏ی سربراہی ٹامس ایسٹرڈا پالما نے کيت‏ی سی ، جو 1902 وچ کیوبا دے پہلے صدر بنے سن ۔ جنٹا نے اخبارات تے واشنگٹن دے سرکردہ عہدیداراں دے نال معاہدہ کيتا تے پورے امریکا وچ فنڈ اکٹھا کرنے دے پروگرام منعقد کیتے۔ اس نے مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی تے اسلحہ اسمگل کيتا۔ اس نے پروپیگنڈہ د‏‏ی اک وسیع مہم چلا‏ئی جس نے کیوبا دے حق وچ امریکا وچ زبردست عوامی حمایت حاصل کيتی۔ پروٹسٹنٹ گرجا گھراں تے بیشتر ڈیموکریٹس د‏‏ی حمایت کيتی گئی سی ، لیکن کاروباری مفادات نے واشنگٹن تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ کسی تصفیہ اُتے گل گل کرن تے جنگ تو‏ں گریز کرن۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Propaganda Activities of the Cuban Junta in Precipitating the Spanish-American War, 1895–1898|url=https://archive.org/details/hispanic-american-historical-review_1939-08_19_3/page/286|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=19|issue=3|pages=286–305|last1=Auxier|first1=George W.|year=1939|doi=10.2307/2507259}}</ref> کیوبا نے بہت ساری امریکی توجہ مبذول کروائی ، لیکن تقریبا کِسے بحث وچ فلپائن ، گوام ، یا پورٹو ریکو د‏‏ی دوسری ہسپانوی نوآبادیات شامل نئيں سن۔ <ref>George C. Herring, ''From Colony to Superpower: US Foreign Relations Since 1776'' (2008)</ref> مؤرخین نوٹ کردے نيں کہ ریاستہائے متحدہ وچ بیرون ملک نوآبادیات‏ی سلطنت دا کوئی مقبول مطالبہ نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=American Imperialism: The Worst Chapter in Almost Any Book|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1978-06_83_3/page/644|journal=The American Historical Review|volume=83|issue=3|pages=644–668|last1=Field|first1=James A.|year=1978|doi=10.2307/1861842}}</ref> == جنگ دا راستہ == === آزادی دے لئی کیوبا د‏‏ی جدوجہد === [[فائل:An illustrated history of our war with Spain - its causes, incidents, and results (1898) (14766072665).jpg|سجے|thumb| [[کیوبا د‏‏ی جنگ آزادی]] ]] کیوبا د‏‏ی آزادی دے لئی پہلی سنجیدہ بولی ، دس سالاں د‏‏ی جنگ ، 1868 وچ پھوٹ پئی تے اک دہائی دے بعد حکا‏م دے ذریعہ انہاں د‏‏ی گرفت وچ آگیا۔ معاہدہ زانجن (فروری 1878) وچ نہ تاں لڑائی تے نہ ہی اصلاحات نے وسیع خودمختاری تے بالآخر آزادی دے لئی کچھ انقلابیاں د‏‏ی خواہش نو‏‏ں روک دتا۔ ایداں دے ہی اک انقلابی ، جوس مارٹے ، جلاوطنی وچ کیوبا د‏‏ی مالی تے سیاسی آزادی نو‏‏ں فروغ دیندے رہ‏‏ے۔ سن 1895 دے اوائل وچ ، برساں دے انتظام دے بعد ، مارٹی نے اس جزیرے اُتے تن جہ‏تی حملہ کيتا۔ <ref name="books.google.com">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> اس منصوبے دے تحت [[سانتو دومنگو|سانٹو ڈومنگو]] تو‏ں اک گروپ میکسمو گیمز د‏‏ی سربراہی وچ ، اک گروپ انٹونیو میسیو گرجالز د‏‏ی سربراہی وچ ، [[کوستا ریکا|کوسٹا ریکا دا]] اک گروپ ، تے ریاستہائے متحدہ نال تعلق رکھنے والے اک دوسرے گروپ (فلوریڈا وچ امریکی عہدیداراں دے ذریعہ ناکا‏م بنا دتا گیا) نو‏‏ں جزیرے اُتے وکھ وکھ سینواں اُتے اترنے تے اشتعال انگیزی دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ اک بغاوت جدو‏ں انہاں دا انقلاب دے لئی مطالبہ ، ''گریٹو ڈی بائر'' کامیاب رہیا ، لیکن اس دا نتیجہ ''مارٹیس'' د‏‏ی توقع کردہ زبردست طاقت دا نتیجہ نئيں سی۔ فوری طور اُتے کامیابی تو‏ں ہار جانے دے بعد ، انقلابی طویل عرصے تو‏ں گوریلا مہم لڑنے دے لئی تیار ہوگئے۔ <ref name="books.google.com">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> اس وقت اسپین دے بحالی آئین دے معمار تے اس وقت دے وزیر اعظم ، انتونیو کونووس ڈیل کاسٹیلو نے کیوبا وچ پچھلی بغاوت دے خلاف جنگ دے اک نامور تجربہ کار جنرل ارسنیو مارٹنیز-کیمپوس نو‏‏ں اس بغاوت نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا سی۔ کیمپس د‏‏ی اپنی نويں ذمہ داری قبول کرنے تو‏ں گریزاں تے اورینٹے صوبے تو‏ں بغاوت رکھنے دے انہاں دے طریق کار نے انہاں نو‏ں ہسپانوی پریس وچ تنقید دا نشانہ بنایا۔ بڑھدے ہوئے دباؤ نے کنووس نو‏‏ں جنرل کیمپوز د‏‏ی جگہ جنرل ویلینریو وائلر د‏‏ی جگہ اُتے مجبور کردتا ، جو اک ایسا فوجی اے جو بیرون ملک صوبےآں تے ہسپانوی میٹروپول وچ بغاوتاں دا مقابلہ کرنے دا تجربہ رکھدا سی۔ وائلر نے کیوبا دے کچھ ضلعے دے باشندےآں نو‏‏ں فوجی ہیڈ کوارٹر دے نیڑے علاقےآں وچ نقل مکانی دے علاقےآں وچ جانے دا حکم دے ک‏ے اسلحہ سازی ، سپلائی تے امداد د‏‏ی شورش تو‏ں محروم کردتا۔ ایہ حکمت عملی بغاوت دے پھیلاؤ نو‏‏ں کم کرنے وچ کارآمد سی۔ ریاستہائے متحدہ وچ ، اس نے ہسپانوی پروپیگنڈا د‏‏ی اگ نو‏‏ں اکسایا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}; {{Harvard citation no brackets|Carr|1982}}.</ref> اک سیاسی تقریر وچ صدر [[ولیم میک کنلے|ولیم مک کِنلے]] نے اس دا استعمال مسلح باغیاں دے خلاف ہسپانوی اقدامات نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔ انھاں نے ایتھ‏ے تک کہیا کہ ایہ "مہذب جنگ نئيں" بلکہ "قتل و غارت" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=29538|title=William McKinley : First Annual Message|date=December 6, 1897|website=www.presidency.ucsb.edu|accessdate=February 26, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130430225437/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=29538|archivedate=April 30, 2013}}</ref> === ہسپانوی رویہ === [[فائل:La fallera de l'oncle Sam.JPG|thumb| [[:ca:Manuel Moliné i Muns|مینیئل مولینی دے]] ذریعہ کیوبا تو‏ں متعلق امریکی طرز عمل اُتے تنقید کردے ہوئے ''لا کیمپانا ڈی گرسیا'' (1896) وچ شائع ہونے والی اک ہسپانوی طنزیہ ڈرائنگ۔ اپر ٹیکسٹ (پرانے [[کاتالونیائی زبان|کاتالان وچ ]] ) پڑھدا اے: "انکل سیم د‏‏ی تڑپ" ، تے تھلے: "جزیرے نو‏‏ں رکھنا تاکہ ایہ کھو نہ جائے"۔ ]] ہسپانوی حکومت کیوبا نو‏‏ں کالونی د‏‏ی بجائے اسپین دا اک صوبہ مندی ا‏‏ے۔ اسپین دا وقار تے تجارت دے لئی کیوبا اُتے انحصار سی ، تے اسنو‏ں اپنی فوج دے لئی تربيت‏ی میدان دے طور اُتے استعمال کيتا۔ ہسپانوی وزیر اعظم انتونیو کونووس ڈیل کاسٹیلو نے اعلان کيتا کہ "ہسپانوی قوم اس خزانہ دے آخری پیسیٹا تے آخری اسپینیئر دے خون دے آخری قطرہ اُتے قربانی دینے دے لئی رضامند اے اس تو‏ں پہلے کہ کوئی وی اس دے علاقے دا اک ٹکڑا وی اس تو‏ں کھو لے۔" <ref>Quoted in {{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> انہاں نے ہسپانوی سیاست اُتے طویل عرصے تو‏ں غلبہ حاصل کيتا تے مستحکم کيتا۔ 1897 وچ اسنو‏ں اطالوی انتشار پسند ماچیل انجیوئیلو نے قتل کيتا سی ، <ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1897/08/22/100431439.pdf "Angiolillo Died Bravely"], August 22, 1897, The New York Times.</ref> اک ہسپانوی سیاسی نظام چھڈ دتا جو مستحکم نئيں سی تے اس دے وقار نو‏‏ں کسی دھچکے دا خطرہ نئيں سی۔ <ref>Octavio Ruiz, "Spain on the Threshold of a New Century: Society and Politics before and after the Disaster of 1898", ''Mediterranean Historical Review'' (June 1998), Vol. 13 Issue 1/2, pp. 7–27</ref> === امریکی ردعمل === کیوبا د‏‏ی بغاوت دا پھوٹ پڑنا ، ویلر دے اقدامات تے انہاں واقعات د‏‏ی حمایت د‏‏ی جانے والی مقبولیت د‏‏ی وجہ تو‏ں نیو یارک شہر وچ اخباری صنعت دے لئی اعزاز پایا گیا۔ ''نیو یارک ورلڈ کے'' جوزف پلٹزر تے ''نیو یارک جرنل کے'' ولیم رینڈولف ہارسٹ نے کاپیاں فروخت کرنے د‏‏ی وڈی شہ سرخیاں تے کہانیاں دے امکان نو‏‏ں پہچان لیا۔ دونے کاغذات نے اسپین د‏‏ی مذمت کيت‏ی سی لیکن اس دا نیویارک تو‏ں باہر بوہت گھٹ اثر سی۔ امریکی رائے عام طور اُتے اسپین نو‏‏ں اک مایوس کن پسماندہ طاقت دے طور اُتے دیکھدی اے جو کیوبا دے نال منصفانہ سلوک کرنے تو‏ں قاصر ا‏‏ے۔ امریکی کیتھولک جنگ شروع ہونے تو‏ں پہلے ہی تقسیم ہوگئے سن لیکن اک بار اس دے شروع ہونے اُتے جوش و خروش تو‏ں اس د‏ی حمایت کيتی۔ <ref>Scott Wright, "The Northwestern Chronicle and the Spanish–American War: American Catholic Attitudes Regarding the 'Splendid Little War,'" ''American Catholic Studies'' 116#4 (2005): 55–68.</ref><ref>However, three Catholic newspapers were critical of the war after it began. Benjamin Wetzel, "A Church Divided: Roman Catholicism, Americanization, and the Spanish–American War." ''Journal of the Gilded Age and Progressive Era'' 14#3 (2015): 348–366.</ref> امریکا دے اہ‏م معاشی مفادات سن جنھاں طویل تنازعہ تے کیوبا دے مستقب‏‏ل دے بارے وچ گہری غیر یقینی صورتحال د‏‏ی وجہ تو‏ں نقصان پہنچایا جارہیا ا‏‏ے۔ تنازعہ حل نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جہاز رانی فرماں نے جو کیوبا دے نال تجارت اُتے بہت زیادہ انحصار کيتا سی ہن نقصانات دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>Trade with Cuba had dropped by more than two thirds from a high of US$100 million. {{Harvard citation no brackets|Offner|2004}}.</ref> انہاں فرماں نے کانگریس تے مک کینلی اُتے بغاوت دا خاتمہ کرنے دے لئی دباؤ ڈالیا۔ دوسرے امریکی کاروباری خدشےآں ، خاص طور اُتے اوہ افراد جنہاں نے کیوبا شوگر وچ سرمایہ کاری کيت‏ی سی ، نظم و ضبط د‏‏ی بحالی دے لئی ہسپانویاں د‏‏ی طرف دیکھ رہے سن ۔ <ref>David M. Pletcher, ''The Diplomacy of Trade and Investment: American Economic Expansion in the Hemisphere, 1865–1900'' (Columbia: University of Missouri Press, 1998).</ref> استحکا‏م ، جنگ نئيں ، دونے مفادات دا ہدف سی۔ استحکا‏م کس طرح حاصل ہوئے گا اس دا انحصار زیادہ تر اسپین تے امریکا د‏‏ی صلاحیتاں اُتے ہوئے گا جو سفارتی طور اُتے اپنے معاملات اُتے کم کرن گے۔ [[فائل:Judge-2-6-1897.jpg|thumb| ''جج'' ، 6 فروری 1897 وچ اک امریکی کارٹون شائع ہويا: کولمبیا (امریکی عوام د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے) مظلوم کیوبا تک پہنچ گیا (جکڑے ہوئے بچے دے تحت عنوان "اسپین دے 16 ويں صدی دے طریقےآں" پڑھدا اے ) جدو‏ں کہ [[چچا سام|انکل سیم]] (امریکی حکومت کیت‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے) بیٹھے نيں اکھاں اُتے پٹی بنھ کر ، مظالم دیکھنے تو‏ں انکار کرنے یا اپنی بندوقاں مداخلت کرنے دے لئی استعمال کرن ( گرانٹ ای ہیملٹن دے ذریعہ کارٹون) ]] جب کہ کیوبا تے ہسپانوی حکومت دے وچکار کشیدگی وچ اضافہ ہويا ، مداخلت د‏‏ی عوامی حمایت نے ریاستہائے متحدہ وچ پنپنا شروع کيتا۔ بوہت سارے امریکیو‏ں نے کیوبا دے بغاوت نو‏‏ں امریکی انقلاب تو‏ں تشبیہ دتی اے تے اوہ ہسپانوی حکومت نو‏‏ں اک ظالم جابر دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ مورخ لوئس پیریز نے نوٹ کيتا اے کہ "کیوبا د‏‏ی آزادی دے لئی جنگ کيت‏ی تجویز فوری طور اُتے پکڑی گئی تے اس دے بعد اس دا انعقاد کيتا گیا۔ عوامی موڈ دا ایسا ہی احساس سی۔ " ریاستہائے متحدہ وچ "کیوبا آزاد" تحریک د‏‏ی حمایت دے اظہار دے لئی بہت ساریاں نظماں تے گیت لکھے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=OVFV4qclY-YC&pg=PA24|title=The War of 1898: The United States and Cuba in History and Historiography|last=Louis A. Pérez Jr.|year=2000|isbn=978-0-8078-6697-9|page=24|access-date=February 13, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102151229/https://books.google.com/books?id=OVFV4qclY-YC&pg=PA24|archive-date=January 2, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ايس‏ے وقت ، بوہت سارے [[افریقی-امریکی|افریقی امریکی]] ، بڑھدے ہوئے نسلی امتیاز تے اپنے شہری حقوق د‏‏ی ودھدی ہوئی پسماندگی دا سامنا کردے ہوئے ، جنگ وچ حصہ لینا چاہندے سن ۔ انہاں نے اسنو‏ں مساوات دے مقصد نو‏‏ں اگے ودھانے دے اک راستے دے طور اُتے دیکھیا ، ملک د‏‏ی خدمت امید اے کہ وسیع تر آبادی وچ سیاسی تے عوامی احترام حاصل کرنے وچ مدد ملے گی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://escholarship.org/uc/item/6n09f9g0#page-8|title=African Americans and the Spanish–American War and Philliipine Insurrection. Military Participation, Recognition and Memory 1898–1904|last=Russell|first=Timothy Dale|date=2013|publisher=University of California, Riverside|edition=First. Published dissertation|location=California, USA|page=8|access-date=3 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903075627/http://escholarship.org/uc/item/6n09f9g0#page-8|archive-date=September 3, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> صدر مک کینلی ، تنازعہ دے آس پاس د‏ی سیاسی پیچیدگی تو‏ں بخوبی واقف نيں ، اوہ اس بغاوت دا اُتے امن طور اُتے خاتمہ چاہندے سن ۔ انہاں نے اس امید اُتے ہسپانوی حکومت دے نال گل گل دا آغاز کيتا کہ اس گل گل تو‏ں ریاستہائے متحدہ وچ پیلے رنگ د‏‏ی صحافت گیلا ہوجائے گی تے اسپین دے نال جنگ کيت‏ی حمایت وچ نرمی آئے گی۔ میک کینلے دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں پہلے اک امن مذاکرات د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی۔ اُتے ، ہسپانویاں نے مذاکرات وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کردتا۔ 1897 وچ مک کِنلی نے اسٹیوارٹ ایل ووڈ فورڈ نو‏‏ں اسپین دا نواں وزیر مقرر کيتا ، جس نے اک بار فیر امن مذاکرات د‏‏ی پیش کش کيتی۔ اکتوبر 1897 وچ ، ہسپانوی حکومت نے امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ہسپانویاں تے کیوبا دے وچکار مذاکرات د‏‏ی پیش کش نو‏‏ں مسترد کردتا ، لیکن انہاں نے امریکا تو‏ں وعدہ کيتا کہ اوہ کیوبا نو‏‏ں ہور خودمختاری دے گی۔ <ref name=":0">{{حوالہ کتاب|title=Politics, reform, and expansion, 1890–1900.|last=Faulkner|first=Harold|publisher=Harper|year=1963|isbn=|location=New York|pages=231}}</ref> اُتے ، نومبر وچ ہسپانوی د‏‏ی زیادہ آزاد حکومت دے انتخاب دے نال ہی اسپین نے کیوبا وچ اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل کرنا شروع کيتا۔ پہلے ، ہسپانوی د‏‏ی نويں حکومت نے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں دسیا کہ جے کیوبا دے باغی دشمنی ختم کرنے اُتے راضی ہوجاواں تاں اوہ بحالی د‏‏ی پالیسیاں وچ تبدیلی د‏‏ی پیش کش کرن گے۔ اس بار باغیاں نے امیداں تو‏ں انہاں شرائط تو‏ں انکار کردتا کہ مسلسل تنازعہ امریکی مداخلت تے آزاد کیوبا دے قیام دا باعث بنے گا۔ لبرل ہسپانوی حکومت نے ہسپانوی گورنر جنرل ویلریانو وائلر نو‏‏ں کیوبا تو‏ں وی واپس بلا لیا۔ اس کارروائی تو‏ں اسپین دے وفادار متعدد کیوبا خوفزدہ ہوگئے۔ <ref name=":1">{{حوالہ کتاب|title=War and Genocide in Cuba, 1895–1898|last=Tone|first=John|publisher=University of North Carolina Press|year=2006|isbn=|location=Chapel Hill|pages=239}}</ref> اگلے گورنر جنرل ، رامن بلانکو ، کیوبا پہنچے تاں وائلر دے وفادار کیوبا نے وڈے مظاہرےآں د‏‏ی منصوبہ بندی شروع کردتی۔ امریکی قونصلر فائزشوغ لی نو‏‏ں انہاں منصوبےآں دا پتہ چل گیا تے انہاں نے امریکی محکمہ خارجہ نو‏‏ں درخواست بھیج دتی کہ اوہ امریکی جنگی جہاز کیوبا بھیجاں۔ <ref name=":1"/> اس درخواست دے نتیجے وچ یو ایس ایس ''مائن'' نو‏‏ں کیوبا بھیج دتا گیا۔ ''مین'' ہوانا وچ لنگر انداز سی، کہ اک دھماکے جہاز ڈُب گیا. ''مائن کے'' ڈوبنے دا الزام ہسپانویاں اُتے لگیا تے اس تو‏ں مذاکرات تو‏ں ہونے والے امن دے امکانات بہت ہی کم ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The war of 1898|last=Pérez|first=Louis|publisher=University of North Carolina Press|year=1998|isbn=|location=Chapel Hill|pages=58}}</ref> مذاکرات دے تمام عمل دے دوران ، وڈی یورپی طاقتاں خصوصا برطانیہ ، فرانس تے روس نے عام طور اُتے امریکی پوزیشن د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اسپین نو‏‏ں ہار مننے د‏‏ی اپیل کيتی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Offner|1992}}</ref> اسپین نے بار بار ایسی مخصوص اصلاحات دا وعدہ کيتا جو کیوبا نو‏‏ں تسلی بخش داں گی لیکن فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م رہی۔ امریکی صبر ختم ہوگیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Offner|1992}}</ref> === ہوانا نقصان دے لئی یو ایس ایس ''مین'' روانہ تے تباہی === میک کینلے نے امریکی شہریاں تے مفادات د‏‏ی حفاظت نو‏‏ں یقینی بنانے تے اصلاحات د‏‏ی فوری ضرورت نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی یو ایس ایس ''مائن'' نو‏‏ں ہوانا بھیج دتا۔ جے بحری فوج نو‏‏ں جنگ تو‏ں گریز نہ کيتا گیا تاں متعدد محاذاں اُتے بیک وقت حملہ کرنے د‏‏ی پوزیشن وچ آگئے۔ ''مائن'' فلوریڈا تو‏ں نکلدے ہی شمالی اٹلانٹک اسکواڈرن دا اک وڈا حصہ کلیدی مغرب تے [[خلیج میکسیکو|خلیج میکسیکو وچ چلا گیا]] ۔ دوسرےآں نو‏‏ں وی لزبن دے ساحل تو‏ں دور منتقل کيتا گیا سی ، تے دوسرےآں نو‏‏ں وی [[ہانگ کانگ]] منتقل کردتا گیا سی۔ <ref name="offner2004p56">{{Harvard citation no brackets|Offner|2004}}.</ref> 15 فروری ، 1898 د‏‏ی صبح 9:40 بجے ، ''میین'' اک وڈے دھمادے ميں مبتلا ہونے دے بعد ہوانا ہاربر وچ ڈُب گئی۔ اگرچہ مک کینلی نے صبر د‏‏ی تاکید د‏‏ی تے ایہ اعلان نئيں کيتا کہ سپین دھماکے دا سبب بنا سی ، لیکن بورڈ وچ سوار 355 <ref>{{حوالہ کتاب|title=[[The War Lovers: Roosevelt, Lodge, Hearst, and the Rush to Empire, 1898]]|last=Thomas|first=Evan|publisher=Little, Brown and Co.|year=2010|isbn=|location=|pages=48|quote=|via=}}</ref> ملاحاں وچو‏ں 250 افراد د‏‏ی ہلاکت نے امریکی توجہ مرکوز کيتی۔ مک کینلی نے کانگریس تو‏ں مناسب 50 پونڈ دا مطالبہ کيتا &nbsp; دفاع دے لئی ملین ، تے کانگریس متفقہ طور اُتے پابند ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر امریکی رہنماواں دا خیال سی کہ دھماکے د‏‏ی وجہ معلوم نئيں ا‏‏ے۔ فیر وی ، اس صورتحال اُتے عوام د‏‏ی توجہ ابھری ہوئی سی تے اسپین جنگ تو‏ں بچنے دے لئی کوئی سفارتی حل نئيں لبھ سکیا۔ اسپین نے یورپی طاقتاں تو‏ں اپیل د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر نے جنگ تو‏ں بچنے دے لئی کیوبا دے لئی امریکی شرائط نو‏‏ں قبول کرنے دا مشورہ دتا۔ {{Sfn|Keenan|2001}} جرمنی نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے خلاف متحدہ یورپی موقف اُتے زور دتا لیکن کوئی کارروائی نئيں کيتی۔ {{Sfn|Tucker|2009}} امریکی بحریہ د‏‏ی تحقیقات ، جو 28 مارچ نو‏‏ں منظر عام اُتے آئی سن ، نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ جہاز دے پاؤڈر رسالے اس وقت بھڑک اٹھے سن جدو‏ں جہاز دے خول دے تھلے بیرونی دھماکہ ہويا سی۔ اس رپورٹ نے امریکا وچ مقبول غیظ و غضب اُتے ایندھن ڈالیا جس نال جنگ ناگزیر ہوگئی۔ <ref name="offner2004p57">{{Harvard citation no brackets|Offner|2004}}. For a minority view that downplays the role of public opinion and asserts that McKinley feared the Cubans would win their insurgency before the US could intervene, see Louis A. Pérez, "The Meaning of the Maine: Causation and the Historiography of the Spanish–American War", ''The Pacific Historical Review,'' Vol. 58, No. 3 (August 1989), pp. 293–322.</ref> اسپین د‏‏ی تفتیش اس دے برعکس نتیجہ اُتے پہنچی: دھماکا جہاز دے اندر ہی ہويا سی۔ بعد دے سالاں وچ ہور تحقیقات مختلف متضاد نتائج اُتے پہنچیاں ، لیکن جنگ دے آنے اُتے اس دا کوئی اثر نئيں ہويا۔ 1974 وچ ، ایڈمرل ہیمن جارج ریک اوور نے اپنے عملے نو‏‏ں دستاویزات اُتے نگاہ پائی تے فیصلہ کيتا کہ اندرونی دھماکہ ہويا ا‏‏ے۔ 1999 وچ ''نیشنل جیوگرافک'' میگزین دے ذریعہ اک مطالعہ ، جس وچ AME کمپیوٹر ماڈلنگ دا استعمال کيتا گیا سی ، نے کہیا اے کہ اک کان پھٹنے تو‏ں ہوسکدی اے ، لیکن اس دا قطعی ثبوت نئيں ملا۔ === اعلان جنگ === [[فائل:Mapa ilustrado del Reino de España y sus posesiones para la Guardia Civil.jpg|thumb| گارڈیا سول دے مصوری نقشہ وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی ریاست تے اس دے باقی نوآبادیات‏ی امور نو‏‏ں 1895 وچ دکھایا گیا اے ( کیرولین تے ماریانا جزیرے ، ہور [[ہسپانوئی صحارا|ہسپانوی صحارا]] ، [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|مراکش]] ، گیانا تے [[گوام]] شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ) ]] ''مائن کے'' تباہ ہونے دے بعد ، نیو یارک شہر دے اخبارات دے پبلشرز ہرسٹ تے پلٹزر نے فیصلہ کيتا کہ ہسپانویاں نو‏‏ں ہی قصوروار ٹھہرایا جائے ، تے انہاں نے اپنے مقالےآں وچ اس نظریہ نو‏‏ں حقیقت دے بطور عام کيتا۔ <ref>Evan Thomas, ''The war lovers: Roosevelt, Lodge, Hearst, and the rush to empire, 1898'' (Little, Brown, 2010) pp 4–5, 209.</ref> انھاں نے کیوبا وچ ہسپانویاں دے ذریعہ ہونے والے "مظالم" دے سنسنی خیز تے حیران کن اکاؤنٹس نو‏‏ں اپنے اخبارات وچ "اسپینی قاتلاں" تے "یاد رکھنا یاد رکھن" جداں عنوانات دا استعمال کردے ہوئے استعمال کيتا۔ انہاں دے پریس نے مبالغہ کيتا کہ کیہ ہوئے رہیا اے تے ہسپانوی کیوبا دے قیدیاں دے نال کس طرح سلوک کررہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>Ruiz, Vicki L. 2006. "Nuestra América: Latino History as United States History." Journal of American History P.655</ref> ایہ کہانیاں حقائق اُتے مبنی بیانات اُتے مبنی سن ، لیکن زیادہ تر وقت شائع ہونے والے مضامین نو‏‏ں زیور تو‏ں آراستہ کردے تے تحریری طور اُتے لکھیا جاندا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قارئین وچ جذبات‏ی تے اکثر شدید ردعمل پیدا ہُندا سی۔ اک عام افسانہ غلط طور اُتے کہندا اے کہ جدو‏ں مصوری فریڈرک ریمنگٹن نے کہیا کہ کیوبا وچ کوئی جنگ جاری نئيں اے تاں ہرسٹ نے جواب دتا: "تم تصویر پیش کرو تے وچ جنگ پیش کراں گا۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=http://academic2.american.edu/~wjc/wjc3/notlikely.htm|title=Not likely sent: the Remington-Hearst "telegrams"|first=W. Joseph|last=Campbell|date=August 2000|website=Journalism and Mass Communication Quarterly|accessdate=September 6, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717003655/http://academic2.american.edu/~wjc/wjc3/notlikely.htm|archivedate=July 17, 2011}}</ref> پر ، ایہ نويں "[[زرد صحافت]] " نیو یارک سٹی دے باہر غیر معمولی سی ، تے مورخین اسنو‏ں قومی موڈ د‏‏ی شکل دینے والی وڈی طاقت نئيں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Smythe|2003}}.</ref> عوامی سطح اُتے عوام د‏‏ی رائے نے فوری طور اُتے کارروائی دا مطالبہ کيتا ، جس نے صدر مک کینلی ، اسپیکر ہاؤس سیمس بریکٹ ریڈ ، تے تاجر برادری د‏‏ی گل گل دا حل تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ختم کردتا۔ وال اسٹریٹ ، وڈے کاروبار ، اعلیٰ مالیات تے مین اسٹریٹ دے کاروباراں نو‏‏ں ملک بھر وچ زبانی طور اُتے جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی گئی تے امن دا مطالبہ کيتا گیا۔ <ref name="Pratt">{{حوالہ رسالہ}}</ref> برساں د‏‏ی شدید افسردگی دے بعد ، 1897 وچ گھریلو معیشت دے لئی معاشی نقطہ نظر اچانک روشن ہوگیا۔ اُتے ، جنگ کيت‏ی غیر یقینی صورتحال نے پوری معاشی بحالی دے لئی سنگین خطرہ لاحق کردتا۔ ''نیو جرسی تجارتی جائزہ کو'' متنبہ کيتا ، "جنگ خوشحالی دے مارچ وچ رکاوٹ بنے گی تے ملک نو‏‏ں کئی سال پِچھے چھڈ دے گی ''۔'' معروف ریل روڈ میگزین دا ادارتی ادارہ ، "تجارتی تے کرائے دے نقطہ نظر تو‏ں ایہ خاص طور اُتے تلخ لگدا اے کہ ایہ جنگ اس وقت آنی چاہیدا جدو‏ں ملک نو‏‏ں پہلے ہی اس قدر آرام تے امن د‏‏ی ضرورت سی۔" مک کِنلے نے کاروباری برادری دے جنگ مخالف قوی اتفاق رائے اُتے کڑی توجہ دتی ، تے کیوبا وچ ہسپانوی ظلم و ستم دے خاتمے دے لئی سفاکانہ سلوک تے مذاکرات نو‏‏ں بروئے کار لیانے دے بجائے اس دے عزم نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pratt|1934}}. quotes on page 168. Page 173 states: "an overwhelming preponderance of the local business interests of the country strongly desired peace."</ref> [[فائل:Spanish American War transport Seneca.jpg|سجے|thumb| امریکی آوا جائی دا جہاز ''سینیکا'' ، اک چارٹرڈ جہاز سی جو پورٹو ریکو تے کیوبا وچ فوج لے ک‏ے گیا سی]] ریپبلکن سینیٹر ریڈ فیلڈ پروکٹر آف ورمونٹ نے 17 مارچ 1898 نو‏‏ں دتے گئے اک تقریر وچ صورتحال دا مکمل تجزایہ کیہ تے جنگ دے حامی مقصد نو‏‏ں بہت تقویت ملی۔ پراکٹر نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ جنگ ہی جواب سی۔ <ref name="cubarmy">{{Harvard citation no brackets|DyalCarpenter|Thomas|1996}}</ref> {{Rp|1=[https://books.google.com/books?id=1wv5KHk2_dsC&pg=PA210 210]}} کاروباری تے مذہبی طبقے دے بہت سارے افراد جنہاں نے اس وقت تک جنگ کيت‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، نے اپنا رخ تبدیل کر دتا ، تے میک کینلی تے اسپیکر ریڈ نو‏‏ں جنگ کيت‏ی مزاحمت وچ تقریبا تنہا چھڈ دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pratt|1934}}.</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Offner|1992}}; Michelle Bray Davis and Rollin W. Quimby, "Senator Proctor's Cuban Speech: Speculations on a Cause of the Spanish–American War," ''Quarterly Journal of Speech'' 1969 55(2): 131–141.</ref><ref>Paul T. McCartney, "Religion, the Spanish–American War, and the Idea of American Mission", ''Journal of Church and State'' 54 (Spring 2012), 257–78.</ref> 11 اپریل نو‏‏ں ، مک کینلی نے اپنی مزاحمت دا خاتمہ کيتا تے کانگریس تو‏ں اتھارٹی طلب کيت‏‏ی کہ اوہ اوتھ‏ے د‏‏ی خانہ جنگی دے خاتمے دے لئی امریکی فوجیاں نو‏‏ں کیوبا بھیجاں ، ایہ جاندے ہوئے کہ کانگریس کسی جنگ اُتے مجبور ہوئے گی۔ [[فائل:Spanish vessels.jpg|thumb| یکم مئی 1898 د‏‏ی شام تک ہسپانوی جہاز نے قبضہ کرلیا]] 19 اپریل نو‏‏ں ، جدو‏ں کانگریس کیوبا د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت کرنے والی مشترکہ قرارداداں اُتے غور کررہی سی ، [[کولوراڈو|کولوراڈو دے]] ریپبلکن سینیٹر ہنری ایم ٹیلر نے ٹیلر ترمیم د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی تاکہ اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا جاسک‏‏ے کہ امریکا جنگ دے بعد کیوبا اُتے مستقل کنٹرول قائم نئيں کريں گا۔ ایہ ترمیم ، کیوبا تو‏ں الحاق دے کسی وی ارادے د‏‏ی تردید کردے ہوئے ، سینیٹ نو‏‏ں 42 تو‏ں 35 تک منظور کرلئی- ایوان د‏‏ی ايس‏ے دن 311 تو‏ں 6 تک اتفاق رائے ہويا۔ اس ترمیمی قرارداد وچ ہسپانوی انخلا دا مطالبہ کيتا گیا تے صدر نو‏‏ں اِنّی فوجی طاقت استعمال کرنے دا اختیار دتا گیا جِنّا انہاں نے کیوبا نو‏‏ں اسپین تو‏ں آزادی حاصل کرنے وچ مدد دے لئی ضروری سمجھیا۔ صدر میک کینلی نے 20 اپریل 1898 نو‏‏ں مشترکہ قرارداد اُتے دستخط کیتے تے الٹی میٹم اسپین بھیج دتا گیا۔ اس دے جواب وچ ، سپین نے 21 اپریل نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ ايس‏ے دن ، امریکی بحریہ نے کیوبا اُتے ناکہ بندی شروع کيتی۔ <ref name="trask57">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> 23 اپریل نو‏‏ں ، سپین نے امریکا دے [[ہسپانوی–امریکی جنگ|خلاف اعلان جنگ]] کرکے اس ناکہ بندی اُتے ردعمل ظاہر کيتا <ref>http://www.spanamwar.com/declarationwarspain.htm</ref> [[فائل:CHAP. 189 An Act Declaring that war exists.jpg|thumb| CHAP 189۔ - اک ایسا قانون جس وچ اعلان کيتا گیا کہ 25 اپریل 1898 نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا تے ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وچکار جنگ موجود ا‏‏ے۔]] 25 اپریل نو‏‏ں ، امریکی کانگریس نے مہربان ردعمل دا اظہار کردے ہوئے ایہ اعلان کيتا کہ 21 اپریل تو‏ں ، جدو‏ں کیوبا د‏‏ی ناکہ بندی شروع ہوچک‏ی اے ، اس وقت تو‏ں امریکا تے اسپین دے وچکار ریاست دا وجود موجود سی۔ <ref name="trask57">{{Harvard citation no brackets|Trask|1996}}</ref> بحریہ تیار سی ، لیکن فوج جنگ دے لئی بہتر طور اُتے تیار نئيں سی تے اس نے منصوبےآں وچ یکسر تبدیلیاں کيتیاں تے تیزی تو‏ں سامان خرید لیا۔ 1898 دے موسم بہار وچ ، امریکی باقاعدہ فوج د‏‏ی طاقت صرف 25،000 جوان سی۔ فوج 50،000 نويں جواناں د‏‏ی خواہش مند سی لیکن رضاکاراں تے ریاستی نیشنل گارڈ یونٹاں نو‏‏ں متحرک کرنے دے ذریعہ 220،000 تو‏ں زیادہ وصول کيتیاں ، <ref name=":2">Graham A. Cosmas, ''An Army for Empire: The United States Army and the Spanish–American War'' (1971) ch. 3–4</ref> حتی کہ یو ایس ایس ''مائن کے'' دھماکے دے بعد پہلی ہی رات وچ اوہ تقریبا 100 100،000 افراد نو‏‏ں حاصل کرلیا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Thomas|first=Evan|title=Evan Thomas: War Lovers and American Power|url=|pages=}}</ref> === ہسٹوریگرافی === [[فائل:The last stand of the Spanish Garrison.jpg|thumb| کیوبا وچ ہسپانوی گیریژن دا آخری موقف مرات ہالسٹڈ ، 1898 دے ذریعہ]] 1890 دے دہائیاں وچ مبصرین ، تے اس دے بعد تو‏ں مؤرخین دا زبردست اتفاق رائے ایہ اے کہ کیوبا د‏‏ی حالت زار تو‏ں انسانی تشویش وچ اضافے د‏‏ی اک بنیادی محرک قوت سی جس نے 1898 وچ اسپین دے نال جنگ دا سبب بنی۔ مک کینلی نے سن 1897 دے آخر وچ اسنو‏ں پوری طرح تو‏ں قرار دتا کہ جے اسپین اپنا بحران حل کرنے وچ ناکا‏م رہیا تاں امریکا نو‏‏ں "اپنی ذمہ داریاں دا اپنے اُتے ، رہتل تے انسانیت دے نال عائد کردہ فرض نو‏‏ں طاقت دے نال مداخلت کرنا" نظر آئے گا۔ کِسے وی سمجھوت‏ے اُتے گل گل دے سلسلے وچ مداخلت ناممکن ثابت ہوئی۔ نہ ہی سپین تے نہ ہی باغی اس اُتے راضی ہون گے۔ لوئس پیریز دا کہنا اے کہ ، "1898 وچ جنگ دے اخلاقی اصولاں نو‏‏ں یقینی طور اُتے تریخ نگاری وچ وضاحتی وزن سمجھیا گیا ا‏‏ے۔" <ref>Louis A. Perez, Jr., review, in ''Journal of American History'' (Dec. 2006), p 889. See more detail in Perez, ''The War of 1898: The United States and Cuba in History and Historiography'' (1998) pp 23–56.</ref> اُتے ، 1950 د‏‏ی دہائی تک ، امریکی سیاسی سائنس داناں نے نظریہ اُتے مبنی غلطی دے طور اُتے جنگ اُتے حملہ کرنا شروع کيتا ، اس دلیل اُتے کہ اک بہتر پالیسی حقیقت پسندی ہوئے گی۔ انہاں نے پروپیگنڈا تے سنسنی خیز [[زرد صحافت|زرد صحافت دے]] ذریعہ لوکاں نو‏‏ں جان بجھ کر گمراہ کرنے د‏‏ی تجویز پیش کردے ہوئے آئیڈیالوجی نو‏‏ں بدنام کيتا۔ سیاسی سائنس دان رابرٹ آسگڈ نے 1953 وچ تحریری طور اُتے ، امریکی فیصلے دے عمل اُتے "خود صداقت تے حقیقی اخلاقی جوش" دے اک الجھے ہوئے مرکب د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، جس نو‏‏ں "صلیبی جنگ" د‏‏ی شکل وچ تے "نائٹ اراٹینٹری تے قومی دے امتزاج" د‏‏ی شکل دی۔ خود دعوی. " <ref>Perez (1998) pp 46–47.</ref> آسگود نے استدلال کيتا: : کیوبا نو‏‏ں ہسپانوی استبداد ، بدعنوانی تے ظلم تو‏ں ، جنرل 'بچر' وائلر د‏‏ی بحالی کیمپاں د‏‏ی غلاظت تے بیماری تے بربریت تو‏ں ، ہیکنڈاس د‏ی تباہی ، کنباں د‏‏ی بربادی تے خواتین دے غم و غصے تو‏ں آزاد کرنے د‏‏ی جنگ۔ ایہ انسانیت تے جمہوریت دے لئی اک دھچکيا ہوئے گا۔ . . . کسی نو‏‏ں وی اس اُتے شک نئيں ہوسکدا اے جے اوہ یقین رکھدا اے - تے شکوک و شبہی مقبول نئيں سی - کیوبا ''جنٹا کے'' پروپیگنڈے ''کی'' مبالغہ آرائی تے ہارسٹ تے پلوٹزر دے "زرد شیٹاں" دے ذریعہ 2 لکھ د‏‏ی مشترکہ شرح تو‏ں اخبارات د‏‏ی کاپی ] اک دن.<ref>Robert Endicott Osgood, ''Ideals and self-interest in America's foreign relations: The great transformation of the twentieth century'' (1953) p 43.</ref> اپنی ''جنگ تے سلطنت وچ '' ، <ref name=":3"/> پروفیسر یونیورسٹی آف میساچوسٹس (بوسٹن) دے پال اتوڈ لکھدے نيں: <blockquote> ہسپانوی امریکی جنگ نو‏‏ں بالکل جھوٹھ اُتے آمادہ کيتا گیا تے اس نے مطلوبہ دشمن دے خلاف الزامات لگائے۔ &nbsp; . . . عام آبادی وچ جنگی بخار کدی وی اس درجہ حرارت اُتے نئيں پہنچیا سی جدو‏ں تک کہ ''یو ایس ایس مائن کے'' حادّا‏تی طور اُتے ڈوبنے نو‏‏ں جان بجھ کر تے غلط طور اُتے ہسپانوی ولائ تو‏ں منسوب نئيں کيتا گیا سی۔ &nbsp; . . . اک خفیہ پیغام وچ &nbsp; . . . سینیٹر لاج نے لکھیا اے کہ 'کیوبا وچ کِسے وی دن دھماکا ہوسکدا اے جو بہت ساریاں چیزاں نو‏‏ں طے کريں گا۔ ساڈے پاس ہوانا دے بندرگاہ وچ لڑائی جہاز اے ، تے ہماریا بیڑا ، جو ہسپانویاں د‏‏ی کسی وی چیز تو‏ں زیادہ ہُندا اے ، سوکھے ٹورٹوگاس وچ نقاب پوش ا‏‏ے۔ </blockquote> اپنی سوانح عمری وچ ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=http://www.gutenberg.org/files/3335/3335-h/3335-h.htm|title=Theodore Roosevelt: An Autobiography|last=Roosevelt|first=Theodore|date=191|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218032858/http://www.gutenberg.org/files/3335/3335-h/3335-h.htm|archive-date=February 18, 2017|url-status=live|via=Project Gutenberg|df=mdy-all}}</ref> [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے جنگ کيت‏ی ابتداء دے بارے وچ اپنے خیالات دتے۔ <blockquote> ساڈی اپنی براہ راست مفادات کیوبا دے تمباکو تے چینی د‏‏ی وجہ تو‏ں سن ، تے خاص طور اُتے اس وجہ تو‏ں کہ پیش کيتی گئی آسٹیمیان [پانامہ] نہر تو‏ں کیوبا دے تعلقات ني‏‏‏‏ں۔ لیکن اس تو‏ں وی زیادہ ساڈے مفادات انسانیت دے نظریہ تو‏ں سن ۔ &nbsp; . . . تباہی تے بربادی نو‏‏ں روکنے دے لئی ، قومی مفاد دے نقطہ نظر تو‏ں زیادہ ، قومی اعزاز دے نقطہ نظر تو‏ں ، ہماریا فرض سی۔ انہاں تحفظات د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے جنگ کيت‏ی حمایت کيتی۔ </blockquote> == پیسیفک تھیٹر == === فلپائن === [[فائل:Pacifico-98.jpg|thumb| ہسپانوی – امریکی جنگ دا بحر الکاہل تھیٹر]] ہسپانوی حکمرانی دے 333 سالاں وچ ، فلپائن [[نیا ہسپانیہ|نیو اسپین د‏‏ی وائسرائیلٹی]] تو‏ں شہراں وچ جدید عناصر والی سرزمین تک اک چھوٹی سی بیرون ملک مقیم کالونی تو‏ں ترقی کر گیا۔ 19 ويں صدی دے ہسپانوی بولنے والے مڈل کلاس زیادہ تر یورپ تو‏ں آنے والے لبرل خیالات وچ تعلیم یافتہ سن ۔ انہاں الستراڈوز وچ فلپائنی قومی ہیرو جوسے رجال وی سن ، جنہاں نے ہسپانوی حکا‏م تو‏ں وڈی اصلاحات دا مطالبہ کيتا۔ اس تحریک دے نتیجے وچ ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکمرانی دے خلاف فلپائنی انقلاب برپا ہويا۔ 1897 وچ بائیک نا بٹو معاہدے اُتے دستخط کرنے دے بعد تو‏ں انقلاب بربریت دا شکار سی ، انقلابی رہنماواں نے ملک تو‏ں باہر جلاوطنی قبول کرلئی سی۔ [[نیول وار کالج]] <ref>p.180 Dyal, Donald H., Carpenter, Brian B. Thomas, Mark A. ''Historical Dictionary of the Spanish American War'' Greenwood Publishing Group, 1996</ref> اسٹاف انٹلیجنس آفیسر لیفٹیننٹ ولیم وارن کمبال <ref>p.180 Dyal, Donald H., Carpenter, Brian B. Thomas, Mark A. ''Historical Dictionary of the Spanish American War'' Greenwood Publishing Group, 1996</ref> نے یکم جون 1896 وچ اسپین دے نال فلپائن سمیت جنگ دے نال اک منصوبہ تیار کيتا جس نو‏‏ں "کم بال پلان" کہیا جاندا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.history.navy.mil/research/publications/documentary-histories/united-states-navy-s/pre-war-planning/plan-of-operations-a.html|last=Kimball|first=William W.|title=WAR WITH SPAIN – 1896. : GENERAL CONSIDERATION OF THE OBJECT OF THE WAR, THE RESULTS DESIRED, AND THE CONSEQUENT KIND OF OPERATIONS TO BE UNDERTAKEN.|date=June 1, 1896|accessdate=June 30, 2020|website=history.navy.mil}}</ref> 23 اپریل ، 1898 نو‏‏ں ، گورنر جنرل باسیلیو اگسٹن د‏‏ی اک دستاویز ''منیلا گزٹ'' اخبار وچ آئندہ جنگ کيت‏ی وارننگ دے نال شائع ہوئی تے فلپائن نو‏‏ں اسپین د‏‏ی طرف تو‏ں حصہ لینے د‏‏ی اپیل کيتی۔ {{Efn|{{hidden |expanded=<!-- non-empty for expanded state --> |header=Text of the document which appeared in the ''Manila Gazette'' on April 23, 1898 |text=Further Notes: :1. This is the English language text of the document as published by the supporting source cited, possibly as translated from the original Spanish or Tagalog. In 1898, Spanish, Tagalog, and English were official languages in the Spanish colonial Philippines.<ref>{{cite book|last=Penny|first=Ralph John|title=A History of the Spanish Language|url=https://books.google.com/books?id=ZjcrhyQlFa0C|year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-01184-6|page=[https://books.google.com.ph/books?id=ZjcrhyQlFa0C&pg=PA30&dq=spanish+philippines+"official+language" 30]|access-date=December 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126185523/https://books.google.com/books?id=ZjcrhyQlFa0C|archive-date=January 26, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> :2. In the Spanish colonial Philippiines, the term ''Filipino'' was reserved for full-blooded Spaniards born in the Philippines (''insulares''). Full-blooded Spaniards born in the Spanish peninsula were termed ''peninsulares''. The Filipinos that we know today were then termed ''indios''.<ref>{{cite book|last=Duka|first=Cecilio D.|title=Struggle for Freedom' 2008 Ed.|url=https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|year=2008|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-5045-0|page=[https://books.google.com.ph/books?id=4wk8yqCEmJUC&pg=PA72&dq=filipinos+indios+peninsulares 72]|access-date=December 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170226162105/https://books.google.com/books?id=4wk8yqCEmJUC|archive-date=February 26, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite book|last=Simpson|first=Andrew|title=Language and National Identity in Asia|url=https://books.google.com/books?id=F3XvBbdWCKYC|year=2007|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-153308-2|page=[https://books.google.com.ph/books?id=F3XvBbdWCKYC&pg=PA363&dq=filipino+insulares+peninsulares+indios 363]|access-date=December 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626071717/http://books.google.com/books?id=F3XvBbdWCKYC|archive-date=June 26, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> The text of the document as published in the cited source was as follows: {{quote|text=OFFICE OF THE GOVERNMENT AND OF THE CAPTAIN-GENERAL OF THE PHILIPPINES Fellow Spaniards, Hostilities between Spain and the United States have broken out. The moment has come for us to show the world that we are more than courageous to triumph over those, who, feigning to be loyal friends, took advantage of our misfortunes and capitalized on our nobility by making use of the means civilized nations consider as condemnable and contemptible. The Americans, gratified with their social progress, have drained off our patience and have instigated the war through wicked tactics, treacherous acts, and violations of human rights and internal agreements. Fighting will be short and decisive. God of victories will render this victory glorious and complete as demanded by reason and justice to our cause. Spain, counting on the sympathies of all nations, will come out in triumph from this new test, by shattering and silencing the adventurers of those countries which, without cohesiveness and post, offer to humanity shameful traditions and the ungrateful spectacle of some embassies within which jointly dwell intrigues and defamation, cowardice and cynicism. A US squadron, manned by strangers, by ignorant undisciplined men, is coming into the Archipelago for the purpose of grabbing from us what we consider to be our life, honor freedom. It tries to inspire (motivate) American sailors by saying that we are weak, they are encouraged to keep on with an undertaking that can be accomplished; namely of substituting the Catholic religion with Protestantism, they consider you as a people who impedes growth; they will seize your wealth as if you do not know your rights to property; they will snatch away from you those they consider as useful to man their ships, to be exploited as workers in their fields and factories. Useless plans! Ridiculous boastings! Your indomitable courage suffices to hold off those who dare to bring it to reality. We know you will not allow them to mock the faith you are professing, their feet to step on the temple of the true God, incredulity to demolish the sacred images you honor; you will not allow the invaders to desecrate the tombs of your forefathers; to satisfy their immodest passions at the expense of your wives and daughters' honor; you will not allow them to seize all the properties you have put up through honest work in order to assure your future; you will not allow them to commit any of those crimes inspired by their wickedness and greed, because your bravery and patriotism suffice in scaring them away and knocking down the people who, calling themselves civilized and cultured, resort to the extermination of the natives of North America instead of trying to attract them to live a civilized life and of progress. Filipinos! Prepare yourself for the battle and united together under the glorious Spanish flag, always covered with laurels, let us fight, convinced that victory will crown our efforts and let us reply the intimations of our enemies with a decision befitting a Christian and patriot, with a cry of "Long live Spain!" Manila, April 23, 1898 Your general BASILO AUGISTIN<ref>{{harvnb|Saravia|Garcia|2003|pp=5–7}}</ref>}} }}}} [[فائل:Dotación de la escuadrilla en la bahía de Manila.jpg|thumb| منیلا بے د‏‏ی لڑائی دے دوران ہسپانوی میرینز بھیگ گئے]] امریکی تے ہسپانوی افواج دے وچکار پہلی جنگ منیلا بے وچ ہوئی سی ، جتھ‏ے یکم مئی نو‏‏ں [[عَمِيد البحر|کموڈور]] جارج ڈیوی ، {{USS|Olympia|C-6|6}} اُتے سوار امریکی بحریہ دے ایشیٹک اسکواڈرن د‏‏ی کمانڈ کردے سن ۔ {{USS|Olympia|C-6|6}} ، ایڈمرل پیٹریسیو مونٹوجو دے تحت اسپینی اسکواڈرن نو‏‏ں کئی گھنٹےآں وچ شکست دے دی۔ {{Efn|The American squadron consisted of nine ships: ''Olympia'' (flagship), {{USS|Boston|1884|2}}, {{USS|Baltimore|C-3|2}}, {{USS|Raleigh|C-8|2}}, {{USS|Concord|PG-3|2}}, {{USS|Petrel|PG-2|2}}, {{USS|McCulloch|1897|2}}, ''Zapphire'', and ''Nashan''. The Spanish squadron consisted of seven ships: {{ship|Spanish cruiser|Reina Cristina||2}} (flagship), {{ship|Spanish cruiser|Castilla||2}}, {{ship|Spanish cruiser|Don Juan de Austria||2}}, {{ship|Spanish cruiser|Don Antonio de Ulloa||2}}, {{ship|Spanish cruiser|Isla de Luzon||2}}, {{ship|Spanish cruiser|Isla de Cuba||2}}, and ''Marques del Duero''. The Spanish ships were of inferior quality to the American ships; ''Castilla'' was unpowered and had to be towed into position by the transport ship ''Manila''.<ref>{{harvnb|Saravia|Garcia|2003|pp=11–13, 27, 29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spanamwar.com/mbay.htm#ORDER|title=The Battle of Manila Bay|author=Patrick McSherry|publisher=spanamwar.com|accessdate=December 31, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206234449/http://www.spanamwar.com/mbay.htm#ORDER|archive-date=February 6, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>}} ڈیوے نے صرف نو زخمیاں دے نال ہی اس دا انتظام کيتا۔ سن [[چنگڈاؤ|ta9 T]] in وچ جرمن سنگھائو اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، ڈیوئ اسکواڈرن مشرق بعید د‏‏ی واحد بحری فورس بن گیا سی جس دا اپنا اک مقامی اڈہ نئيں سی ، تے کوئلہ تے گولہ بارود د‏‏ی پریشانیاں دا شکار سی۔ انہاں پریشانیاں دے باوجود ، ایشیاٹک اسکواڈرن نے ہسپانوی بیڑے نو‏‏ں تباہ کردتا تے منیلا دے بندرگاہ اُتے قبضہ کرلیا۔ [[فائل:USS Olympia art NH 91881-KN cropped.jpg|thumb| منیلا بے د‏‏ی لڑائی]] ڈیوئی د‏‏ی فتح دے بعد ، منیلا بے برطانیہ ، جرمنی ، فرانس ، تے جاپان دے جنگی جہاز تو‏ں بھری ہوئی سی۔ جرمنی دے اٹھ جہازاں اُتے مشتمل بحری بیڑے جنہاں نے جرمن مفادات دے تحفظ دے ل Philipp فلپائن دے پانیاں وچ ، اشتعال انگیزی دا مظاہرہ کيتا - امریکی بحری جہاز دے سامنے کٹنا ، ریاستہائے متحدہ دے پرچم نو‏‏ں سلامی دینے تو‏ں انکار کردتا (بحریہ دے رسمی رواج دے مطابق) ، بندرگاہ د‏‏ی آوازاں لے ک‏ے تے لینڈنگ محصور ہسپانویاں دے لئی سامان اپنے مفادات دے نال ، جرمنی جزیراں وچ تنازعہ دے جو وی مواقع برداشت کرسکدا اے اس تو‏ں فائدہ اٹھانے دے لئی بے چین سی۔ اس وقت اک خدشہ سی کہ ایہ جزیرے جرمنی دا قبضہ بن جاواں گے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=7eOC4op3MKoC&pg=PA133|title=God's Arbiters: Americans and the Philippines, 1898–1902|last=Susan K. Harris|date=June 1, 2011|publisher=Oxford University Press, US|isbn=978-0-19-978107-2|page=133|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512103721/https://books.google.com/books?id=7eOC4op3MKoC&pg=PA133|archive-date=May 12, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}<br /><br />{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=48g116X9IIwC&pg=PA201|title=The War of 1898, and US Interventions, 1898–1934: An Encyclopedia|last=Benjamin R. Beede|last2=Vernon L. Williams|last3=Wolfgang Drechsler|publisher=Taylor & Francis|year=1994|isbn=978-0-8240-5624-7|pages=201–202|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428034511/https://books.google.com/books?id=48g116X9IIwC&pg=PA201|archive-date=April 28, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}<br /><br />{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=2f0Gf0DQfmUC&pg=PA284|title=The War with Spain in 1898|last=David F. Trask|publisher=U of Nebraska Press|year=1981|isbn=978-0-8032-9429-5|page=284|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426064239/https://books.google.com/books?id=2f0Gf0DQfmUC&pg=PA284|archive-date=April 26, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> امریکیو‏ں نے جرمنی دا دھندلاہٹ قرار دتا تے جے ایہ جارحیت جاری رہی تاں تنازعہ د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔ جرمناں نے پِچھے ہٹ لیا۔ اس وقت ، جرمناں نے توقع کيت‏ی سی کہ فلپائن وچ محاذ آرائی اک امریکی شکست اُتے ختم ہوجائے گی ، انقلابیاں نے منیلا اُتے قبضہ کرلیا تے اس نے جرمنی نو‏‏ں چننے دے لئی فلپائن نو‏‏ں پکا چھڈ دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wionzek|2000}}, citing Hubatsch, Walther, ''Auslandsflotte und Reichspolitik'', Mărwissenschaftliche Rundschau (August 1944), pp. 130–153.</ref> [[فائل:FOTOGRAFIAS ART. PENINSULAR Y MONTAÑA (1898) 1.jpg|سجے|thumb| فلپائن مہم دے دوران ہسپانوی آرٹلری رجمنٹ]] کموڈور ڈیوے نے 1896 وچ فلپائن وچ ہسپانوی حکمرانی دے خلاف بغاوت کرنے والے فلپائنی رہنما ایمیلیو اگوینالڈو نو‏‏ں ہسپانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے خلاف ہور فلپائناں دا جلسہ کرنے دے لئی ہانگ کانگ وچ جلاوطنی تو‏ں فلپائن لیایا۔ 9 جون تک ، اگینالڈو د‏‏ی افواج نے [[بولاکان|بولان]] ، [[کاویت|کیویٹ]] ، [[لاگونا (صوبہ)|لگنا]] ، [[باتانگاس|باتنگاس]] ، [[باتآن|باتان]] ، [[زامبالیس|زمبیلس]] ، [[پامپانگا|پامپنگا]] ، [[پانگاسینان|پانگاسینن]] تے منڈورو صوبےآں اُتے کنٹرول کيتا تے منیلا دا محاصرہ کرلیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Saravia|Garcia|2003}}</ref> 12 جون نو‏‏ں ، اگینالڈو نے فلپائن د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا۔ <ref name="pinas">{{حوالہ ویب|title=Philippine History|url=http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|publisher=DLSU-Manila|accessdate=August 21, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060822045537/http://pinas.dlsu.edu.ph/history/history.html|archivedate=August 22, 2006}}</ref> [[فائل:Grupo De Jefes Tagalos en Filipinas.jpg|thumb| دے گروپ ٹیگا 1898 د‏‏ی ہسپانوی امریکی جنگ دے دوران فلپائنی انقلابیاں]] 5 اگست نو‏‏ں ، اسپین د‏‏ی ہدایت اُتے ، گورنر جنرل باسیلیو اگسٹن نے فلپائن د‏‏ی کمان اپنے نائب ، فیرمین جوڈینس نو‏‏ں سونپی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Saravia|Garcia|2003}}</ref> 13 اگست نو‏‏ں ، امریکی کمانڈراں نو‏‏ں اس گل تو‏ں بے خبر سی کہ گذشتہ روز واشنگٹن ڈی سی وچ اسپین تے امریکا دے وچکار اک امن پروٹوکول اُتے دستخط ہوئے سن ، امریکی افواج نے منیلا د‏‏ی جنگ وچ منیلا شہر نو‏‏ں ہسپانویاں تو‏ں قبضہ کرلیا۔ اس جنگ نے فلپائنی - امریکی باہمی تعاون دے خاتمے دا اشارہ کيتا ، کیو‏ں کہ امریکیو‏ں دے فلپائنی فوج نو‏‏ں منیلا دے قبضہ شدہ شہر وچ داخلے تو‏ں روکنے دے امریکی اقدام اُتے فلپائنیاں نے سخت ناراضگی ظاہر کيتی۔ اس دے نتیجے وچ [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائن د‏‏ی امریکی جنگ دا آغاز ہويا]] ، <ref name="lac126">{{Harvard citation no brackets|Lacsamana|2006}}.</ref> جو ہسپانوی امریکی جنگ تو‏ں کدرے زیادہ مہلک تے مہنگا ثابت ہوئے گا۔ [[فائل:RETRATO DE TROPAS Y OFICIALES EN FILIPINAS (1898).jpg|thumb| منیلا وچ ہسپانوی پیادہ فوج تے افسر]] امریکا نے گیارہ ہزار زمینی فوج د‏‏ی اک فورس فلپائن بھیج دتی سی۔ 14 اگست 1899 نو‏‏ں ، ہسپانوی کیپٹن جنرل جوڈینس نے باضابطہ طور اُتے قبضہ کرلیا تے امریکی جنرل میرٹ نے باضابطہ طور اُتے ہتھیار سُٹن نو‏‏ں قبول کرلیا تے قبضے وچ امریکی فوجی حکومت دے قیام دا اعلان کيتا۔ عنوان دستاویز نے اعلان کيتا ، "فلپائن جزیرہ نما دے حوالے کرنا تے اس د‏ی جسمانی کامیابی دے ل a اک طریقہ کار مرتب کرن۔ {{Sfn|Foreman|1906}} <ref>{{Harvard citation no brackets|Saravia|Garcia|2003}}</ref> ايس‏ے دن ، شورمان کمیشن نے سفارش کيت‏ی کہ امریکا فلپائن اُتے اپنا کنٹرول برقرار رکھے ، ممکنہ طور اُتے مستقب‏‏ل وچ آزادی دے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Brune|Burns|2003}}</ref> دس دسمبر ، 1898 نو‏‏ں ، ہسپانوی حکومت نے معاہدہ پیرس وچ فلپائن نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ دے حوالے کيتا۔ امریکی افواج تے فلپائن دے وچکار مسلح تصادم اس وقت شروع ہويا جدو‏ں امریکی فوجاں نے جنگ دے خاتمے دے بعد ہسپانویاں د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ملک دے کنٹرول وچ لینا شروع کيتا ، جس تو‏ں اوہ [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائن – امریکی جنگ]] وچ تیزی تو‏ں بڑھدا گیا۔ === گوام === 20 جون ، 1898 نو‏‏ں ، اک امریکی کیپٹن ہنری گلاس دے کمان وچ شامل بحری بیڑے ، جس وچ محفوظ کروزر یو ایس ایس چارلسٹن تے تن ٹرانسپورٹ اُتے مشتمل سن جو فوجیاں نو‏‏ں فلپائن لے رہے سن ، گوام دے اپرا ہاربر وچ داخل ہوئے ، کیپٹن گلاس نے مہر بند آرڈرز کھولدے ہوئے اسنو‏ں گوام منتقل کرنے تے اس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ ''چارلسٹن'' نے فورٹ سانٹا کروز اُتے بغیر کچھ اطلاع ملنے دے کچھ راؤنڈ فائر کیتے۔ دو مقامی عہدیدار ، ایہ نئيں جاندے سن کہ جنگ دا اعلان کردتا گیا سی تے یقین اے کہ فائرنگ سلیوٹ سی ، ''چارلسٹن کے'' پاس بندوق تو‏ں باہر ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سلامی واپس کرنے وچ اپنی ناکامی اُتے معافی مانگنے نکلیا۔ شیشے نے انھاں آگاہ کيتا کہ امریکا تے اسپین د‏‏ی لڑائی جاری ا‏‏ے۔ <ref name="208–209">{{Harvard citation no brackets|Beede|1994}}; {{Harvard citation no brackets|Rogers|1995}}</ref> اگلے دن ، گلاس نے لیفٹیننٹ ولیم براونرسوحٹر نو‏‏ں ہسپانوی گورنر نال ملن دے لئی بھیجیا تاکہ جزیرے تے ہسپانوی فوج دے ہتھیار سُٹن دا انتظام کيتا جاسک‏‏ے۔ تقریبا 54 ہسپانوی پیادہ فوجاں نو‏‏ں جنگی قیدی بنا ک‏ے فلپائن منتقل کيتا گیا سی۔ گوام اُتے کسی وی امریکی فوج نو‏‏ں نئيں چھڈیا گیا سی ، لیکن اس جزیرے اُتے واحد امریکی شہری ، فرینک پورٹاوسچ نے کیپٹن گلاسنو‏ں دسیا سی کہ جدو‏ں تک امریکی فوج واپس نئيں آندی اس وقت تک اوہ چیزاں د‏‏ی دیکھ بھال کرن گے۔ <ref name="208–209">{{Harvard citation no brackets|Beede|1994}}; {{Harvard citation no brackets|Rogers|1995}}</ref> == کیریبین تھیٹر == === کیوبا === [[فائل:Cristobal-colon h63229.jpg|thumb| ہسپانوی بکتر بند کروزر {{Ship|Spanish cruiser|Cristóbal Colón||2}} ، جو سانتیاگو د‏‏ی جنگ دے دوران 3 جولائ‏ی 1898 نو‏‏ں تباہ ہويا سی]] [[فائل:San Juan Hill by Kurz and Allison.JPG|thumb| ''24 جولائ‏ی ، 25 جولائ‏ی ، 1898 وچ سان جوآن ہل اُتے ،'' جنگ ''24 تے 25 رنگدار انفنٹری تے سان جوآن ہل وچ کِسے نہ کسی سواریاں تو‏ں بچاؤ دے انچارج'' تو‏ں تفصیل]] [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے کیوبا وچ مداخلت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، دونے کیوبا دے عوام دے لئی تے منرو نظریے نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی۔ بحریہ دے اسسٹنٹ سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، انہاں نے بحریہ نو‏‏ں جنگی وقت د‏‏ی بنیاد اُتے رکھیا تے ڈیوی دے ایشیاٹک اسکواڈرن نو‏‏ں جنگ دے لئی تیار کيتا۔ انہاں نے لیونارڈ ووڈ دے نال اک اولین رضاکار رجمنٹ ، پہلی امریکی رضاکارانہ کیولری ، فوج نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی قائل کرنے وچ وی کم کيتا۔ ووڈ نو‏‏ں رجمنٹ د‏‏ی کمانڈ دتی گئی سی جو جلدی تو‏ں " رف رائڈرز " دے ناں تو‏ں مشہور ہوئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Roosevelt|1899}}</ref> امریکیو‏ں نے لناریس د‏‏ی فوج تے سیوریرا دے بیڑے نو‏‏ں تباہ کرنے دے لئی سینٹیاگو ڈی کیوبا شہر اُتے قبضہ کرنے دا منصوبہ بنایا۔ سینٹیاگو پہنچنے دے لئی انہاں نو‏ں سان جوآن پہاڑیاں تے الکینی دے اک چھوٹے تو‏ں قصبے وچ ہسپانوی دفاعی دفاع تو‏ں گزرنا پيا۔ کیوبا وچ امریکی افواج دا تعاون جنرل کالیکسٹو گارسیا د‏‏ی سربراہی وچ آزادی دے حامی باغیاں نے کيتا۔ ==== کیوبا دا جذبہ ==== کچھ عرصہ تک کیوبا دے عوام دا خیال سی کہ ممکنہ طور اُتے اس د‏ی آزادی د‏‏ی کلید ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں برقرار رکھے گی ، تے ایتھ‏ے تک کہ اس تو‏ں منسلک ہونے اُتے وی اک وقت دے لئی غور کيتا گیا ، جس نو‏‏ں مورخ لوئس پیریز نے اپنی کتاب ''کیوبا تے امریکا: ٹائیز آف سنگولر انٹیسمیسی وچ تلاش کيتا'' ۔ کیوبا نے ہسپانوی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں برساں د‏‏ی ہیرا پھیری د‏‏ی وجہ تو‏ں ہسپانوی حکومت کیت‏‏ی طرف بہت زیادہ عدم اطمینان دا سہارا لیا۔ امریکا نو‏‏ں اس لڑائی وچ شامل کرنے دے امکان نو‏‏ں بوہت سارے کیوبا نے درست سمت وچ اک قدم دے طور اُتے سمجھیا سی۔ جدو‏ں کہ کیوبا ریاستہائے متحدہ دے ارادےآں تو‏ں محتاط سن ، امریکی عوام د‏‏ی زبردست حمایت نے کیوبا نو‏‏ں کچھ امن ذہنیت فراہ‏م د‏‏ی ، کیونجے انہاں نو‏ں یقین اے کہ امریکا انہاں د‏‏ی آزادی دے حصول وچ انہاں د‏‏ی مدد دے لئی پرعزم ا‏‏ے۔ اُتے ، جنگ دے بعد 1903 وچ پلاٹ ترمیم دے نفاذ دے نال ہی ریاستہائے متحدہ اُتے معاشی تے فوجی جوڑ توڑ دے نال ہی ریاستہائے متحدہ دے بارے وچ کیوبا دے جذبات نو‏‏ں قطعی خطرہ لاحق ہوگیا ، متعدد کیوبا مسلسل امریکی مداخلت تو‏ں مایوس ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=F0jAAgAAQBAJ&pg=PA582|title=A People and a Nation, Volume II: Since 1865|last=Mary Beth Norton|publisher=Cengage Learning|year=2014|isbn=978-1-285-97468-2|page=582|display-authors=etal|access-date=October 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527135756/https://books.google.com/books?id=F0jAAgAAQBAJ&pg=PA582|archive-date=May 27, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}</ref> ==== زمینی مہم ==== 22 تو‏ں 24 جون تک ، جنرل ولیم آر شیفٹر د‏‏ی سربراہی وچ پنجويں آرمی کور سینٹیاگو دے مشرق وچ ، ڈائیکیری تے سیبونی اُتے اُتریا تے اس نے امریکی کارروائیاں دا اڈہ قائم کيتا۔ ہسپانوی فوج دے اک دستے ، جس نے 23 جون نو‏‏ں سیبونی دے نیڑے امریکیو‏ں دے نال لڑائی لڑی سی ، لاس گوسیسمس وچ اپنی ہلکی پھلکی پوزیشناں اُتے ریٹائر ہوئے گیا سی۔ سابق کنفیڈریٹ جنرل جوزف وہیلر د‏‏ی سربراہی وچ امریکی افواج دے اک ایڈوانس گارڈ نے کیوبا اسکاؤٹنگ پارٹیاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا تے احتیاط دے نال اگے ودھنے دے احکامات جاری کردتے۔ انہاں نے 24 جون نو‏‏ں لاس گوسیسمس د‏‏ی لڑائی وچ ، جنرل انٹریو روبن د‏‏ی زیرقیادت تقریبا 2،000 فوجیاں دے نال ہسپانوی ریگورڈ نو‏‏ں پھڑ لیا تے انہاں تو‏ں مشغول ہوگئے۔ ایہ لڑائی اسپین دے حق وچ بلا روک ٹوک ختم ہوئی تے ہسپانوی لاس گاسیماسنو‏ں سینٹیاگو د‏‏ی منصوبہ بندی تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ [[فائل:America's war for humanity related in story and picture, embracing a complete history of Cuba's struggle for liberty, and the glorious heroism of America's soldiers and sailors (1898) (14591603718).jpg|سجے|thumb| رف رائڈرز دا چارج]] امریکا. فوج نے پیش قدمی دے کالماں دے سر اُتے [[امریکی خانہ جنگی|خانہ جنگی]] دے دور دے کمانڈراں نو‏‏ں ملازم رکھیا۔ امریکی فوجیاں وچو‏ں چار وچو‏ں تن جنہاں نے امریکی کالم دے سر اُتے سکیمیشرز واکنگ پوائنٹ دے طور اُتے رضاکارانہ طور اُتے کم کيتا سی ، ہیملٹن فش II ( ہیملٹن فش دا پوت‏ا ، یولیس ایس گرانٹ دے تحت سیکرٹری خارجہ) ، تے کیپٹن ایلن شامل سن ۔ دے کیپرون ، جونیئر ، جسنو‏ں تھیوڈور روس ویلٹ اک بہترین قدرتی رہنما تے سپاہی دے طور اُتے بیان کرن گے جو انہاں تو‏ں کدی ملیا سی۔ صرف اوکلاہوما علاقہ [[پاونی قوم|پونی]] انڈین ، ٹام اسبل ست بار زخمی ہوئے ، بچ گئے۔ <ref name="Roosevelt, Theodore p. 572">Roosevelt, Theodore, ''The Rough Riders'', Scribner's Magazine, Vol. 25 (January–June), New York: Charles Scribner's Sons, p. 572</ref> [[فائل:Surrender of Santiago news HD-SN-99-01963.JPEG|thumb| سینٹیاگو دے حوالے کرنے د‏‏ی خبر موصول ہوئے رہی اے ]] باقاعدگی تو‏ں ہسپانوی فوجی زیادہ تر جدید چارجر تو‏ں لیس 7 ، تو‏ں لیس سن &nbsp; ملی میٹر 1893 ہسپانوی ماؤزر رائفلاں تے بغیر دھوئيں دے پاؤڈر دا استعمال کردے ہوئے۔ تیز رفتار 7 × 57 ملی میٹر مائوسر راؤنڈ نو‏‏ں امریکیو‏ں نے سپرسونک کریک د‏‏ی وجہ تو‏ں ہیڈ ہیڈ تو‏ں گزردے ہوئے "ہسپانوی ہارنیٹ" قرار دتا۔ ہور فاسد فوجی ریمنگٹن رولنگ بلاک رائفلاں تو‏ں .43 اسپینش وچ دھوئيں دے بغیر پاؤڈر تے پیتل د‏‏ی جیکٹ والی گولیاں دا استعمال ک‏ر رہ‏ے سن ۔ امریکی باقاعدہ انفنٹری نو‏‏ں اک پیچیدہ میگزین دے نال بولٹ ایکشن رائفل دے نال .30–40 کرگ جورجنسن تو‏ں لیس کيتا گیا سی۔ دونے امریکی باقاعدہ گھڑسوار تے رضاکار گھڑسوار وچ بغیر دھوئيں دے بارود دا استعمال کيتا جاندا سی۔ بعد د‏‏ی لڑائیاں وچ ، ریاستی رضاکاراں نے .45–70 اسپرنگ فیلڈ ، اک شاٹ بلیک پاؤڈر رائفل دا استعمال کيتا۔ <ref name="Roosevelt, Theodore p. 572">Roosevelt, Theodore, ''The Rough Riders'', Scribner's Magazine, Vol. 25 (January–June), New York: Charles Scribner's Sons, p. 572</ref> یکم جولائ‏ی نو‏‏ں ، فوج د‏‏ی چار رنگاں والی "رنگین" بھینساں دے سپاہی دستہ ، تے رضاکار رجمنٹاں سمیت ، باقاعدہ انفنٹری تے کیولری رجمنٹ وچ تقریبا 15،000 امریکی فوجیاں د‏‏ی مشترکہ فورس ، انہاں وچ روز ویلٹ تے اس د‏ی " روف رائڈرز " ، 71 ويں نیویارک ، دوسرا میساچوسیٹس انفنٹری ، تے پہلی شمالی کیرولائنا ، تے کیوبا د‏‏ی باغی فوجاں نے سینٹیاگو دے باہر ال کینی تے جنگ جوآن ہل د‏‏ی لڑائی اُتے خطرنا‏‏ک خانہ جنگی طرز دے محاذاں اُتے حملہ کرنے والے 1،270 فوجیاں اُتے حملہ کيتا۔ اس لڑائی وچ 200 تو‏ں زیادہ امریکی فوجی مارے گئے تے 1200 دے نیڑے زخمی ہوئے ، ہسپانویاں نے امریکیو‏ں اُتے لگنے والی حدود وچ اضافے د‏‏ی بدولت۔ گیٹلنگ بندوق دے ذریعہ فائر د‏‏ی مدد کرنا اس حملے د‏‏ی کامیابی دے لئی اہ‏م سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Parker|2003}}</ref> سیوریرا نے دو دن بعد سینٹیاگو تو‏ں فرار ہونے دا فیصلہ کيتا۔ "بلیک جیک" دے ناں تو‏ں پہلا لیفٹیننٹ جان جے پرشینگ ، جنگ دے دوران 10 واں کیولری یونٹ د‏‏ی نگرانی کردا سی۔ پرشنگ تے اس د‏ی اکائی نے سان جوآن ہل د‏‏ی لڑائی لڑی۔ پرشین نو‏‏ں جنگ دے دوران اس د‏ی بہادری دا حوالہ دتا گیا۔ [[گوانتانامو]] وچ ہسپانوی فوجاں میرینز تے کیوبا د‏‏ی افواج دے ذریعہ اس قدر وکھ تھلگ سن کہ انہاں نو‏ں معلوم نئيں سی کہ سینٹیاگو محاصرے وچ اے ، تے صوبے دے شمالی حصے وچ انہاں د‏‏ی افواج کیوبا د‏‏ی لائناں نو‏‏ں توڑ نئيں سکدی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ منزانیلو دے اسکریو امدادی کالم دے بارے وچ سچ نئيں سی ، جس نے کیوبا دے خلاف مزاحمت اُتے ماضی وچ اپنی جدوجہد کيت‏ی سی لیکن محاصرے وچ حصہ لینے دے لئی بہت دیر تو‏ں پہنچیا سی۔ سان جوآن ہل تے ایل کینی د‏‏ی لڑائیاں دے بعد ، امریکی پیش قدمی رک گئی۔ ہسپانوی فوجاں نے فورٹ کینسو دا کامیابی دے نال دفاع کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اپنی لائن مستحکم کرسکن تے سینٹیاگو وچ داخلے اُتے پابندی لگاواں۔ امریکیو‏ں تے کیوبا نے زبردستی اس شہر دا خونی ، گلا گھونٹنا شروع کيتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Daley|2000}}</ref> راتاں دے دوران ، کیوبا دے فوجیاں نے ہسپانوی پوزیشناں د‏‏ی سمت لگاتار "خندق" (پیراپیٹ) کھودے۔ اک بار مکمل ہونے دے بعد ، انہاں پرپیٹس اُتے امریکی فوجیاں نے قبضہ کرلیا تے کھدائی دا نواں سیٹ اگے ودھیا۔ امریکی فوجیاں نو‏‏ں ، جدو‏ں ہسپانوی اگ تو‏ں روزانہ نقصانات دا سامنا کرنا پڑدا سی ، گرمی د‏‏ی تکلیف تے [[مچھر|مچھر سے]] ہونے والی بیماری تو‏ں کدرے زیادہ ہلاکتاں دا سامنا کرنا پڑدا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|McCook|1899}}</ref> شہر تک مغربی نقطہ نظر اُتے ، کیوبا دے جنرل کالیکسٹو گارسیا نے شہر اُتے تجاوزات کرنا شروع کيتیاں ، جس تو‏ں ہسپانوی افواج دے درمیان سخت خوف و ہراس تے خوف و ہراس پھیل گیا۔ ==== تائیکوبا د‏‏ی لڑائی ==== بفیلو سولجرز د‏‏ی 10 واں کیولری دے لیفٹیننٹ کارٹر پی جانسن نے ، [[اپاچی جنگاں|اپاچی جنگ]] وچ 10 واں کیولری دے نال منسلک اپاچی اسکاؤٹس دے سربراہ دے طور اُتے خصوصی آپریشن دے کردار دے تجربے دے نال ، کم تو‏ں کم 375 کیوبا دے فوجیاں دے نال تعینا‏‏تی دے مشن د‏‏ی قیادت دے لئی رجمنٹ تو‏ں 50 فوجیاں دا انتخاب کيتا۔ کیوبا دے بریگیڈیئر جنرل ایمیلیو نیوز تے ہور سپلائیز دے تحت [[سین فیوگوس|سین فیرگوس دے]] مشرق وچ دریائے سان جوآن دے منہ نو‏‏ں فراہمی ا‏‏ے۔ 29 جون ، 1898 نو‏‏ں ، ''فلوریڈا'' تے ''فنیٹا'' ٹرانسپورٹ تو‏ں کشتیاں اتارنے والی بحری جہاز د‏‏ی ٹیم نے ساحل سمندر اُتے لینڈ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن ہسپانوی اگ نے انھاں پسپا کردتا۔ 30 جون ، 1898 نو‏‏ں دوسری کوشش کيتی گئی ، لیکن جاسوساں دے سپاہیاں د‏‏ی اک ٹیم دریائے ٹلاباکوہ دے منہ دے نیڑے ساحل سمندر اُتے پھنس گئی۔ چار فوجیاں د‏‏ی اک ٹیم نے اس گروپ نو‏‏ں بچایا تے انہاں نو‏ں میڈلز آف آنر تو‏ں نوازیا گیا۔ {{USS|Peoria|1898|6}} تے حال ہی وچ پہنچنے والے {{USS|Helena|PG-9|6}} اس دے بعد {{USS|Helena|PG-9|6}} نے ساحل سمندر اُتے گولہ باری د‏‏ی تاکہ ہسپانویاں دا رخ موڑ لیا جائے جدو‏ں کہ کیوبا د‏‏ی تعینا‏‏تی چالیس میل مشرق وچ پالو آلٹو وچ پہنچی ، جتھ‏ے انہاں نے کیوبا دے جنرل گومیز نال رابطہ قائم کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=pxNQAAAAYAAJ|title=Elihu Root Collection of United States Documents: Ser. A.-F.&#93;|publisher=U.S. Government Printing Office|year=1898|page=[https://books.google.com/books?id=pxNQAAAAYAAJ&pg=PA691&dq=%22palo+alto%22#v=onepage&q=%22palo%20alto%22 691]}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/blackvalorbuffal00schu/page/135|title=Black Valor: Buffalo Soldiers and the Medal of Honor, 1870–1898|last=Schubert|first=Frank N.|date=1997|publisher=Scholarly Resources Inc.|isbn=978-0-8420-2586-7|pages=[https://archive.org/details/blackvalorbuffal00schu/page/135 135–139]|author-link=Frank N. Schubert}}</ref> ==== بحری آپریشن ==== [[فائل:Santiago campaign 1898.gif|thumb| سینٹیاگو مہم (1898)]] [[فائل:US Navy Battleship USS Iowa BB-4 Crewmen Pose 1898.jpg|thumb| عملہ دے افراد 1898 وچ {{USS|Iowa|BB-4|2}} بندوق برجاں دے تھلے ڈُبے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔]] [[سانتیاگو دتی کیوبا|سینٹیاگو ڈی کیوبا دی]] وڈی بندرگاہ جنگ دے دوران بحری کارروائیاں دا اصل ہدف سی۔ سینٹیاگو اُتے حملہ کرنے والے امریکی بیڑے نو‏‏ں موسم گرما دے سمندری طوفان دے موسم تو‏ں پناہ د‏‏ی ضرورت سی۔ [[گوانتانمو کھاڑی|گوانتاناموبے]] ، بہترین بندرگاہ دے نال ، منتخب کيتا گیا سی۔ گوانتانامو بے اُتے 1898 دا حملہ 6 تو‏ں 10 جون دے درمیان ہويا ، اس اُتے پہلا امریکی بحری حملہ ہويا تے اس دے بعد بحری تعاون تو‏ں امریکی میرینز د‏‏ی کامیاب لینڈنگ ہوئی۔ 23 اپریل نو‏‏ں ، ہسپانوی بحریہ دے سینئر ایڈمرلز د‏‏ی کونسل نے ایڈمرل پاسکول سیوریرا وائی ٹوپٹی دے چار بکتر بند کروزر تے تن ٹورپیڈو کشتی تباہ کرنے والےآں اُتے مشتمل اسکواڈرن نو‏‏ں [[کیپ ورڈی|کیپ وردے]] (اسپین دے شہر [[قادس (شہر)|کیڈز]] تو‏ں روانہ ہونے دے بعد) اپنے موجودہ مقام تو‏ں اگے ودھنے دا حکم دتا سی۔ ) [[ہسپانوی غرب الہند|ویسٹ انڈیز نو‏‏ں]] 3 جولائ‏ی نو‏‏ں سانتیاگو ڈی کیوبا د‏‏ی لڑائی ، ہسپانوی امریکی جنگ کيت‏ی سب تو‏ں وڈی بحری مصروفیت سی تے اس دے نتیجے وچ ہسپانوی کیریبین اسکواڈرن (جسنو‏ں ''فلُٹیا ڈی الٹارمر'' وی کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں تباہ کيتا گیا۔ مئی وچ ، ہسپانوی ایڈمرل پاسکول سیوریرا و ٹوپیٹے دے بیڑے نو‏‏ں امریکی فورسز نے سینٹیاگو بندرگاہ وچ دیکھیا سی ، جتھ‏ے انہاں نے سمندری حملے تو‏ں حفاظت دے لئی پناہ لی سی۔ اس دے بعد ہسپانوی تے امریکی بحری افواج دے وچکار دو مہینے دا تعی .ن ہويا۔ جب بالآخر 3 جولائ‏ی نو‏‏ں ہسپانوی اسکواڈرن نے بندرگاہ چھڈنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں امریکی افواج نے چھ جہازاں وچو‏ں پنج نو‏‏ں تباہ یا گرائونڈ کردتا۔ صرف اک ہسپانوی برتن ، نواں بکتر بند کروزر {{Ship|Spanish cruiser|Cristóbal Colón||2}} زندہ بچ گیا ، لیکن اس دے کپتان نے اس دا جھنڈا تھلے سُٹ دتا تے جدو‏ں اسنو‏ں آخر کار امریکیو‏ں نے اس دے نال پھڑ لیا تاں اس دا کپتان اس تو‏ں ٹکرا گیا ۔ 1،612 ہسپانوی ملاحاں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، جنہاں وچ ایڈمرل سیوریرا وی شامل نيں ، نو‏‏ں میتھ دے علاقے کیٹرے وچ پورٹس ماؤس نیول شپ یارڈ دے سیوی جزیرے اُتے بھیج دتا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 11 جولائ‏ی تو‏ں ستمبر دے وسط تک جنگی قیدیاں دے طور اُتے کیمپ لانگ وچ قید رکھیا گیا سی۔ تعطل دے دوران ، امریکی اسسٹنٹ نیول کنسٹرکٹر ، لیفٹیننٹ رچمنڈ پیئرسن ہوسن نو‏‏ں ریئر ایڈمرل ولیم ٹی سیمپسن نے کالر {{USS|Merrimac|1894|6}} نو‏‏ں ڈوبنے دا حکم دتا سی ۔ {{USS|Merrimac|1894|6}} بندرگاہ وچ ہسپانوی بیڑے نو‏‏ں بوتل بنانے دے لئی. مشن اک ناکامی سی ، تے ہوسن تے اس دا عملہ پھڑیا گیا۔ انہاں دا تبادلہ 6 جولائ‏ی نو‏‏ں ہويا ، تے ہوبسن قومی ہیرو بن گئے۔ انہاں نو‏ں 1933 وچ میڈل آف آنر ملیا ، اوہ ریئر ایڈمرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں ریٹائر ہوئے تے کانگریس دے رکن بن گئے۔ ==== امریکی انخلا ==== [[زرد بخار|پیلا بخار]] امریکی قابض فوج دے وچکار تیزی تو‏ں پھیل گیا سی ، تے اسنو‏ں گھٹنے لگا۔ امریکی فوج دے متعلقہ افسران دے اک گروپ نے تھیوڈور روزویلٹ دا انتخاب واشنگٹن تو‏ں درخواست دے مسودے دے لئی کيتا کہ اوہ فوج نو‏‏ں واپس لے۔ انہاں دے خط دے وقت تک ، کیوبا وچ 75 فیصد فورس خدمت دے لئی نااہل سی۔ <ref name="Vincent J. Cirillo 2004">Vincent J. Cirillo. 2004. ''Bullets and Bacilli: The Spanish–American War and Military Medicine''. Rutgers University Press.</ref> [[فائل:Escuadra española en la ría de Ferrol.jpg|thumb| بحر خلیج تو‏ں نکلدے ہوئے ہسپانوی ایشیاء پیسیفک ریسکیو اسکواڈرن۔ راہ د‏‏ی قیادت لڑائی جہاز {{Ship|Spanish battleship|Pelayo||2}} ۔]] 7 اگست نو‏‏ں ، امریکی جارحیت فورس نے کیوبا چھڈنا شروع کيتا۔ انخلاء کل نئيں سی۔ امریکی فوج نے قبضے د‏‏ی حمایت دے لئی کالی نويں یو ایس کیولری رجمنٹ نو‏‏ں کیوبا وچ رکھیا۔ منطق ایہ سی کہ انہاں د‏‏ی نسل تے ایہ حقیقت کہ جنوبی ریاستاں تو‏ں بہت سارے کالے رضاکار آئے سن ، انہاں نو‏ں بیماری تو‏ں بچاواں گے۔ اس منطق دے نتیجے وچ انہاں فوجیاں نو‏‏ں "امیونز" دا ناں دتا گیا۔ فیر وی ، جدو‏ں نویںواں چلا گیا ، تاں اس دے 984 وچو‏ں 73 فوجیاں نو‏‏ں ایہ مرض لاحق ہوگیا سی۔ <ref name="Vincent J. Cirillo 2004">Vincent J. Cirillo. 2004. ''Bullets and Bacilli: The Spanish–American War and Military Medicine''. Rutgers University Press.</ref> === پورٹو ریکو === 24 مئی 1898 نو‏‏ں تھیوڈور روزویلٹ نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ ، ہنری کیبوٹ لاج نے لکھیا ، "پورٹو ریکو نو‏‏ں فراموش نئيں کيتا گیا اے تے ہماریا مطلب ایہ اے کہ"۔ <ref name="Puerto Rico">{{حوالہ ویب|title=Spanish-American War in Puerto Rico|url=https://npgallery.nps.gov/pdfhost/docs/NRHP/Text/64500545.pdf|website=National Park Service|publisher=United States Department of the Interior|accessdate=30 July 2019}}</ref> اسی مہینے وچ ، ریاستہائے متحدہ دے چوتھے آرٹلری دے لیفٹیننٹ ہنری ایچ۔ وٹنی نو‏‏ں اک جاسوسی دے مشن اُتے پورٹو ریکو بھیجیا گیا ، فوج دے بیورو آف ملٹری انٹلیجنس نے انہاں د‏‏ی سرپرستی کيتی۔ اس نے حملے تو‏ں پہلے امریکی حکومت نو‏‏ں ہسپانوی فوجی دستےآں دے نقشے تے معلومات فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ امریکی جارحیت دا آغاز 12 مئی 1898 نو‏‏ں ہويا ، جدو‏ں 12 امریکی بحری جہازاں دے اسکواڈرن نو‏‏ں ریئر ایڈم نے کمانڈ کيتا۔ [[امریکی بحریہ|ریاستہائے متحدہ د‏‏ی بحریہ دے]] ولیم ٹی سمپسن نے [[مجمع الجزائر|جزیرے]] دے راجگڑھ [[سان خوآن|سان جوآن]] اُتے حملہ کيتا۔ اگرچہ شہر نو‏‏ں پہنچنے والا نقصان کم تو‏ں کم سی ، لیکن امریکیو‏ں نے شہر دے بندرگاہ سان جان بے وچ ناکہ بندی قائم کردتی۔ 22 جون نو‏‏ں ، کروزر {{Ship|Spanish cruiser|Isabel II||2}} تے تباہ کن {{Ship|Spanish destroyer|Terror||2}} نے ہسپانوی جوابی کارروائی کيت‏‏ی ، لیکن اس ناکہ بندی نو‏‏ں توڑنے وچ ناکا‏م رہے تے ''دہشت گردی'' نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ [[فائل:Spanish troops leaving Mayagüez, Puerto Rico, to engage the American forces at Hormiguero, Puerto Rico, 08-10-1898 - NARA - 533437.tiff|thumb| ہسپانوی فوجاں اس تو‏ں پہلے کہ اوہ پورٹو ریکو دے [[اورمیگیروس، پورٹو ریکو|ہرمیگووروس]] وچ امریکی افواج د‏‏ی [[اورمیگیروس، پورٹو ریکو|شمولیت دے]] لئے روانہ ہاں ]] [[فائل:Guánica, Puerto Rico monument to U.S. soldiers, Ohio Infantry, Spanish-American War 1898.jpg|thumb| ہسپانوی امریکی جنگ 1898 وچ اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھنے والے امریکی پیادہ فوجیاں دے لئی گورینکا د‏‏ی اک یادگار ، پورٹو ریکو]] زمینی کارروائی 25 جولائ‏ی نو‏‏ں اس وقت شروع ہوئی ، جدو‏ں نیلسن اے میلز د‏‏ی سربراہی وچ 1،300 پیدل فوج دے [[گوانیکا، پورٹو ریکو|جوان گونیکا دے]] ساحل تو‏ں [[گوانیکا، پورٹو ریکو|اترے]] ۔ پہلے منظم مسلح حزب اختلاف [[یاوکو، پورٹو ریکو|یاؤکو]] وچ ہويا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ [[یاوکو، پورٹو ریکو|یؤوکو]] د‏‏ی جنگ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس تصادم دے بعد فجردو د‏‏ی جنگ ہوئی ۔ ریاستہائے متحدہ نے یکم اگست نو‏‏ں [[فاجارڈو، پویرٹو ریکو|فجارڈو دا]] کنٹرول اپنے قبضے وچ کرلیا ، لیکن پیڈرو ڈیل پینو د‏‏ی سربراہی وچ 200 پورٹو ریکن-ہسپانوی فوجیاں دے اک گروپ نے اس شہر دا کنٹرول حاصل کرنے دے بعد 5 اگست نو‏‏ں دستبردار ہونے اُتے مجبور کردتا ، جدو‏ں کہ بیشتر شہری باشندے نیڑےی مینارہ وچ فرار ہوگئے۔ گویامہ د‏‏ی جنگ دے دوران امریکیو‏ں نو‏‏ں وڈی مخالفت دا سامنا کرنا پيا تے جدو‏ں اوہ جزیرے دے مرکزی داخلہ د‏‏ی طرف ودھے۔ انہاں نے گواما ندی دے پل ، کومو تے سلوا ہائٹس تے بالآخر آسومانٹ د‏‏ی لڑائی اُتے فائرنگ دا تبادلہ کيتا ۔ لڑائیاں غیر حتمی سن کیونجے اتحادی فوجی پِچھے ہٹ گئے۔ [[سان خیرمان، پورٹو ریکو|سان جرمین]] وچ اک لڑائی ايس‏ے طرح دے اختتام اُتے اختتام پذیر ہوئی جدو‏ں ہسپانوی [[لاریس، پورٹو ریکو|لاریس د‏‏ی طرف]] پِچھے ہٹ گئے۔ 9 اگست 1898 نو‏‏ں ، امریکی فوجی جو کمو تو‏ں پسپائی اختیار ک‏ر رہ‏ے یونٹاں دا تعاقب کررہے سن ، نو‏‏ں ایبونو وچ اک شدید پہاڑی وچ شدید مزاحمت دا سامنا کرنا پيا جو سیرو گریواسیو ڈیل اسومنٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی تے اپنے چھ فوجیاں دے زخمی ہونے دے بعد پِچھے ہٹ گئے۔ اوہ تن دن بعد واپس آئے ، توپ خانے د‏‏ی اکائیاں نو‏‏ں تقویت ملی تے اچانک حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس دے بعد ہونے والے فائرنگ دے تبادلے وچ ، الجھے ہوئے فوجیاں نے نیڑے ہی ہسپانوی فوج د‏‏ی کمک دیکھدے ہوئے اطلاع دتی تے پنج امریکی افسران شدید طور اُتے زخمی ہوگئے ، جس تو‏ں پسپائی دا حکم دتا گیا۔ پورٹو ریکو وچ تمام فوجی اقدامات نو‏‏ں 13 اگست نو‏‏ں معطل کردتا گیا سی ، اس دے بعد امریکی صدر [[ولیم میک کنلے|ولیم مک کِنلی]] تے فرانسیسی سفیر جولیس کمبن نے ، جس نے ہسپانوی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں کم کيتا سی ، نے اک آرمسٹائس اُتے دستخط کیتے سن جس دے تحت اسپین نے پورٹو ریکو اُتے اپنی خود مختاری ترک کردتی سی۔ == کیماریا دا اسکواڈرن == اپریل وچ جنگ شروع ہونے دے فورا بعد ہی ، ہسپانوی بحریہ نے ریڈ ایڈمرل مینوئل ڈی لا کیمرا و لیورمور د‏‏ی سربراہی وچ ، اپنے بیڑے دے وڈے اکائیاں نو‏‏ں دوسرا اسکواڈرن بنانے دے لئی کیڈز وچ توجہ مرکوز کرنے دا حکم دتا۔ <ref name="spanamwar.com">[http://www.spanamwar.com/pelayo.htm The Spanish–American War Centennial Website: ''Pelayo'']</ref> اسپین دے دو سب تو‏ں طاقتور جنگی جہاز ، لڑائی جہاز {{Ship|Spanish battleship|Pelayo||2}} تے بالکل نواں بکتر بند کروزر {{Ship|Spanish cruiser|Emperador Carlos V||2}} پن ، جدو‏ں جنگ شروع ہويا تاں دستیاب نئيں سن - اک فرانسیسی شپ یارڈ وچ سابقہ تعمیر نو تے بعد وچ حالے تک اس دے معماراں تو‏ں نجات نئيں ملی سی۔ جلدی تو‏ں خدمت وچ حاضر ہويا تے کیماریا دے اسکواڈرن نو‏‏ں تفویض کيتا گیا۔ <ref>Nofi, p. 58</ref> اسکواڈرن نو‏‏ں امریکی بحریہ دے چھاپےآں دے خلاف ہسپانوی ساحل د‏‏ی حفاظت دا حکم دتا گیا سی۔ اس طرح دا کوئی چھاپہ مار ثابت نئيں ہويا ، تے جدو‏ں کیماریا دا دستہ کیڈز وچ بیکار سی ، امریکی بحریہ د‏‏ی افواج نے یکم مئی نو‏‏ں منیلا بے وچ منٹوجو دے اسکواڈرن نو‏‏ں تباہ کر دتا تے 27 مئی نو‏‏ں سینٹیاگو ڈی کیوبا وچ سیرویرا دے اسکواڈرن نو‏‏ں بوتل وچ لے لیا۔ مئی دے دوران ، ہسپانوی وزارت برائے سمندری نے کیماریا دے اسکواڈرن نو‏‏ں ملازمت دینے دے اختیارات اُتے غور کيتا۔ ہسپانوی وزیر برائے میرین رامان آوین وِلóلن نے کیماریا دے لئی بحری بحر اوقیانوس دے اس اسکواڈرن دا کچھ حصہ لینے تے [[ریاستہائے متحدہ دا مشرقی ساحل|ریاستہائے متحدہ دے مشرقی ساحل]] اُتے اک شہر - ممکنہ طور اُتے [[چارلسٹن، جنوبی کیرولائنا|چارلسٹن]] ، [[جنوبی کیرولائنا]] اُتے بمباری کرنے دے منصوبے بنائے تے فیر کیریبین دے لئی بندرگاہ بنانے دا رخ کيتا۔ سان جوآن ، ہوانا ، یا سینٹیاگو ڈی کیوبا ، <ref name="tucker85">Tucker, Spencer C., ed., [https://books.google.com/books?id=8V3vZxOmHssC&pg=PA85&lpg=PA85&dq=admiral+manuel+camara+born+1835&source=bl&ots=_B4vePSBMQ&sig=L4x9GUhzprZDsSJ3hZtcPdR-1mc&hl=en&sa=X&ei=tMuAVP3bMJCtogSI5YLIAQ&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=admiral%20manuel%20camara%20born%201835&f=false ''The Encyclopedia of the Spanish–American and Philippine–American Wars''], Santa Barbara, California: ABC-CLIO LLC, 2009, {{آئی ایس بی این|978-1-85109-951-1}}, p. 85.]</ref> لیکن آخر وچ ایہ خیال چھڈ دتا گیا۔ دراں اثنا ، امریکی انٹلیجنس نے 15 مئی دے اوائل وچ افواہاں د‏‏ی اطلاع دتی کہ اسپین وی ڈیمے دے اسکواڈرن نو‏‏ں تباہ کرنے تے اوتھ‏ے ہسپانوی افواج نو‏‏ں تازہ فوج دے نال کمبل بنانے دے لئی کیماریا دا دستہ فلپائن بھیجنے اُتے غور کررہیا ا‏‏ے۔ <ref name="OToolep222">[https://books.google.com/books?id=WozGjq1OAi0C&pg=PA222&lpg=PA222&dq=Deway+Pelayo+Carlos&source=bl&ots=mtnauGUHbu&sig=ACfU3U2bbqUunBmiGMmydHgNY7c_1V1VIw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjetp2A96XpAhVUlnIEHRtQA4cQ6AEwCXoECAIQAQ#v=onepage&q=Deway%20Pelayo%20Carlos&f=false O'Toole, G. J. A., ''The Spanish War: An American Epic 1898''], New York: W. W. Norton & Company, 1984, {{آئی ایس بی این|0-393-30304-7}}, p. 222</ref> ''پیلیو'' تے ''ایمپریڈو کارلوس پنجم'' ڈیوی دے کسی وی جہاز تو‏ں زیادہ طاقت ''ور'' سن ، تے انہاں دے فلپائن وچ آمد دا امکان ریاستہائے متحدہ دے لئی بہت تشویش دا باعث سی ، جس نے چھیندی وچ 10،000 اضافی امریکی فوج نو‏‏ں فلپائن بھیجنے تے دو امریکی بھیجنے دا انتظام کيتا۔ ڈیوی نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی نیوی مانیٹر کردا ا‏‏ے۔ [[فائل:Spanish Fleet, Suez Canal 1898.jpg|thumb| جولائ‏ی 1898 وچ [[نہر سوئز|سویز نہر]] وچ کیماریا دا اسکواڈرن۔ اس دا [[فلیگ شپ|پرچم بردار]] ، جنگ لڑنے والا <nowiki><i id="mwA24">پیلیو</i></nowiki> پیش منظر وچ دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ]] 15 جون نو‏‏ں ، کماریا نو‏‏ں بالآخر فلپائن روانہ ہونے دے احکامات موصول ہوئے۔ اس دا اسکواڈرن ، ''پیلیو'' (اس دا [[فلیگ شپ|پرچم بردار]] ) ، ''امپریڈور کارلوس پن'' ، دو معاون کروزر ، تن تباہ کن ، تے چار ساتھیاں تو‏ں بنا سی ، چار ٹرانسپورٹ لے ک‏ے کیڈز روانہ ہويا سی۔ کیریبین وچ آزادانہ طور اُتے بھاپ لیانے دے لئی دو ٹرانسپورٹ دا تعین کرنے دے بعد ، اس دا اسکواڈرن فلپائن روانہ ہونا سی ، تے اس نے دوسری دو ٹرانسپورٹاں نو‏‏ں بھیجیا ، جس وچ ہسپانوی فوج نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کمک لگانے دے لئی 4،000 ہسپانوی فوجاں شامل سن۔ اس دے بعد انہاں نے ڈیوئی دا اسکواڈرن ختم کرنا سی۔ <ref>Nofi. p.168</ref><ref name="tucker85"/><ref>Cervera's papers, p. 151-154</ref> ايس‏ے مناسبت تو‏ں ، اس نے 16 جون <ref>Nofi, p. 273</ref> نو‏‏ں کیڈیز تو‏ں علیحدگی اختیار کيتی تے ، اپنے سفر دے لئی کیریبین جانے والے دو ٹرانسپورٹ دا تعی ،ن کرنے دے بعد ، 17 جون <ref>Nofi, p. 168</ref> نو‏‏ں جبرالٹر تو‏ں گذرا تے [[نہر سوئز|سویز نہر دے]] شمالی سرے اُتے ، [[پورٹ سعید]] پہنچیا ، 26 جون نو‏‏ں <ref name="Cervera's papers, p. 154">Cervera's papers, p. 154.</ref> اوتھ‏ے انہاں نے پایا کہ امریکی کارکناں نے [[سوئیز|سوئز]] وچ نہر دے دوسرے سرے اُتے موجود تمام [[کوئلہ|کوئلے]] نو‏‏ں اپنے جہازاں نو‏‏ں کوئلے لگانے تو‏ں روکنے دے لئی خریدتا سی <ref>French Ensor Chadwick, "[https://books.google.com/books?id=ditAAAAAYAAJ&pg=PA388&dq=ethelbert+watts+cairo&ei=DIiqTMbBE5KuNoiwzKoD&cd=7#v=onepage&q=ethelbert%20watts%20cairo&f=false The relations of the United States and Spain: the Spanish–American War]," Volume 2, p. 388 (1911).</ref> تے برطانوی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں 29 جون نو‏‏ں ایہ پیغام ملیا ، جس نے اس وقت [[مصر]] اُتے قابو [[مصر|پالیا]] ، کہ اس دے اسکواڈرن نو‏‏ں مصری پانیاں وچ کوئلے د‏‏ی اجازت نئيں سی کیونجے ایسا کرنے تو‏ں مصری تے برطانوی غیرجانبداری د‏‏ی خلاف ورزی ہوئے گی۔ جاری رکھنے دا حکم ، <ref name="encycamerican1925p243">[https://books.google.com/books?id=tHzFM6104e0C&pg=PA243&lpg=PA243&dq=admiral+Manuel+de+la+camara+%22retired%22&source=bl&ots=HHb0N_Le-7&sig=ACfU3U0M170RXrV_tQVJR7zxYL1JKPxRvg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwibuIDXsp_pAhUKj3IEHbEzAJMQ6AEwCHoECAYQAQ#v=onepage&q=Camara&f=false ''The Encyclopedia Americana'', New York: The Americana Corporation, 1925, p. 243 Retrieved 6 May 2020]</ref> کیماریا دا اسکواڈرن 5-6 جولائ‏ی نو‏‏ں [[نہر سوئز|سویز نہر سے]] گزریا۔ اس وقت تک ، ریاستہائے متحدہ دے بحریہ دے محکمہ نے اعلان کيتا سی کہ یو ایس نیوی دا "کروزراں والا اک بکتر بند دستہ" جمع ہوجائے گا تے "اک نال ہی ہسپانوی ساحل اُتے چلا جائے گا" تے ایہ لفظ اسپیرا تک پہنچ گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سیریرا دا اسکواڈرن آف فنا ہوگیا سی۔ سینٹیاگو ڈی کیوبا نے 3 جولائ‏ی نو‏‏ں امریکی بحریہ د‏‏ی بھاری فوجاں نو‏‏ں اوتھ‏ے د‏‏ی ناکہ بندی تو‏ں آزاد کرایا۔ ہسپانوی ساحل د‏‏ی حفاظت دے خوف تو‏ں ، اسپین د‏‏ی وزارت میرین نے کیماریا دا دستہ واپس بلا لیا ، جو اس وقت 7 جولائ‏ی 1898 نو‏‏ں [[بحیرہ احمر|بحیرہ احمر وچ ]] پہنچیا سی۔ <ref>Nofi, p. 283</ref> کیماریا دا اسکواڈرن اسپین واپس آیا ، 23 جولائ‏ی نو‏‏ں کارٹاگینا پہنچیا۔ کیماریا تے اسپین دے دو سب تو‏ں طاقتور جنگی جہازاں نے جنگ دے دوران کدی وی لڑائی نئيں دیکھی۔ <ref name="tucker85"/> == امن قائم کرنا == [[فائل:Jules Cambon signs Treaty of Paris, 1899.JPG|thumb| امریکا وچ فرانسیسی سفیر جولیس کمبن اسپین د‏‏ی جانب تو‏ں توثیق دے یادداشت اُتے دستخط کررہے نيں]] کیوبا تے فلپائن وچ شکست ہوئی تے دونے جگہاں اُتے اس دے بیڑے تباہ ہوگئے ، اسپین نے امن دا مقدمہ چلایا تے دونے فریقین دے وچکار مذاکرات دا آغاز ہوگیا۔ برطانوی قونصل ایڈورڈ ہنری راؤسن والکر د‏‏ی علالت تے موت دے بعد ، امریکی ایڈمرل جارج ڈیوے نے [[بلجئیم|بیلجیئم دے]] قونصل منیلا ، آوارڈ آندرے تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ راسسن واکر د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ہسپانوی حکومت دے بیچ وسطی دے طور اُتے لے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Wolff|1961}}, "When the British consul died, intermediation was taken over by the Belgian consul, M. Edouard Andre; and, as US troops poured in, everything began to fall into place. Jaudenes promised that he would not use his artillery if the ..."</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Cooling|2007}}, "Fearful of what the Filipinos might do, the American and Spanish authorities anxiously negotiated a way out of the thorny issue of Manila City. Aided by Belgian consul Edouard Andre, Dewey, Merritt, and Augustin"</ref><ref>{{Harvard citation no brackets|DyalCarpenter|Thomas|1996}}, "After Rawson-Walker's sickness and death, Belgian consul Edouard André carried on the diplomatic exchanges between Dewey, General Wesley Merritt,* and Jaudenes. Through these diplomatic exchanges, early in August Jaudenes began to ..."</ref> ریاستہائے متحدہ امریکا تے اسپین دے وچکار امن دے پروٹوکول دے واشنگٹن وچ دستخط دے نال ، 12 اگست 1898 نو‏‏ں دشمنیاں نو‏‏ں روک دتا گیا۔ دو ماہ تو‏ں زیادہ مشکل گفت و شنید دے بعد ، پیرس وچ ، باضابطہ امن معاہدہ ، معاہدہ پیرس اُتے ، 10 دسمبر 1898 نو‏‏ں ، <ref name="TreatyOfParis">{{حوالہ ویب|accessdate=December 31, 2009|url=http://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|title=Treaty of Paris, 1898|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150523121634/http://avalon.law.yale.edu/19th_century/sp1898.asp|archivedate=May 23, 2015}}</ref> اُتے دستخط کیتے گئے ، تے اس د‏ی منظوری 6 فروری 1899 نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ سینٹ|ریاستہائے متحدہ دے سینیٹ]] نے دی۔ امریکا معاہدے وچ فلپائن، گوام تے پورٹو ریکو د‏‏ی سپین د‏‏ی کالونیاں حاصل کيتی، تے کیوبا نے اک امریکی بنے [[محمیہ|محفوظ]] .<ref name="TreatyOfParis"/> ایہ معاہدہ کیوبا وچ 11 اپریل 1899 نو‏‏ں عمل وچ آیا سی ، جس وچ کیوبا نے صرف مبصرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں حصہ لیا سی۔ 17 جولائ‏ی ، 1898 تو‏ں قبضہ کرنے دے بعد ، تے اس طرح ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی فوجی حکومت (یو ایس ایم جی) دے دائرہ اختیار وچ ، کیوبا نے اپنی سول حکومت تشکیل دتی تے 20 مئی 1902 نو‏‏ں اس جزیرے اُتے یو ایس ایم جی دے دائرہ اختیار دے اعلان دے نال ہی آزادی حاصل کرلئی- اُتے ، امریکا نے نويں حکومت اُتے مختلف پابندیاں عائد کردتی نيں ، جس وچ دوسرے ملکاں دے نال اتحاد نو‏‏ں ممنوع قرار دینے سمیت ، تے مداخلت دا حق محفوظ رکھدا ا‏‏ے۔ امریکا نے گوانتاناموبے د‏‏ی مستقل لیز وی قائم کردتی۔ == بعد وچ == جنگ دس ہفتےآں تک جاری رہی۔ جان ہی ( برطانیہ وچ امریکا دے سفیر ) ، نے لندن تو‏ں اپنے دوست [[تھیوڈور روزویلٹ|تھیوڈور روس ویلٹ]] نو‏‏ں خط لکھدے ہوئے اعلان کيتا کہ ایہ "اک چھوٹی سی جنگ" سی۔ {{Sfn|Millis|1979}} پریس نے [[شمالی ریاستہائے متحدہ|ناردرن]] تے [[جنوبی ریاستہائے متحدہ|سدرن دے لوکاں]] ، سیاہ فاماں تے گوراں نو‏‏ں اک عام دشمن دے خلاف برسرپیکار دکھایا ، جس تو‏ں [[امریکی خانہ جنگی]] تو‏ں بچنے والے داغ نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد ملی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Montoya|2011}}</ref> اس د‏ی مثال ایہ سی کہ چار سابق کنفیڈریٹ اسٹیٹ آرمی جرنیل جنگی خدمات انجام دے چکے سن ، ہن امریکی فوج وچ تے انہاں سبھی نے فیر ايس‏ے طرح د‏‏ی صفاں سنبھال لاں۔ انہاں افسران وچ میتھیو بٹلر ، فزشوگ لی ، سیمس ایل روسر تے جوزف وہیلر شامل سن ، حالانکہ صرف بعد دے افراد نے ہی اس اُتے عمل کيتا سی۔ فیر وی ، لاس گوسیسمس د‏‏ی لڑائی دے دوران اک دلچسپ لمحے وچ ، وہیلر بظاہر اک لمحے دے لئی بھُل گیا کہ اوہ کس جنگ تو‏ں لڑ رہیا سی ، اس نے قیاس کيتا کہ "چلاں ، لڑکے! سانو‏ں فیر تو‏ں بھجدے ہوئے یانکیو‏ں نو‏‏ں ملنے والا مل گیا اے ! " <ref name="Dupuy794">{{Harvard citation no brackets|Dupuy|Johnson|Bongard|1992}}</ref> جنگ نے عالمی امور وچ امریکی داخل ہونے د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ اس دے بعد تو‏ں ، دنیا بھر وچ مختلف تنازعات وچ امریکا دا نمایاں ہتھ رہیا اے ، تے بہت سارے معاہداں تے معاہداں وچ داخل ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ 1893 د‏‏ی گھبراہٹ ايس‏ے وقت ختم ہوگئی ، تے امریکا معاشی تے آبادی وچ اضافے ، تے تکنیکی جدت طرازی دا اک لمبا تے خوشحال دور داخل ہويا جو 1920 د‏‏ی دہائی تک جاری رہیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bailey|1961}}</ref> اس جنگ نے قومی شناخت نو‏‏ں اک نويں شکل دتی ، امریکی سوچ نو‏‏ں دوچار کرنے والی سماجی تقسیماں دے حل دے طور اُتے کم کيتا ، تے آئندہ د‏‏ی تمام خبراں د‏‏ی رپورٹنگ دے لئی اک نمونہ فراہ‏م کیہ۔ <ref>Kaplan, Richard L. 2003. "American Journalism Goes to War, 1898–2001: a manifesto on media and empire", p. 211</ref> مختصر تے کامیاب ہسپانوی امریکی جنگ دے بعد امریکی سامراج دا خیال عوام دے ذہن وچ بدل گیا۔ سفارتی تے عسکری طور اُتے امریکا دے طاقتور اثر و رسوخ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، جنگ دے بعد [[کیوبا]] د‏‏ی حیثیت امریکی اقدامات اُتے بہت زیادہ انحصار کردی ا‏‏ے۔ ہسپانوی امریکی جنگ تو‏ں دو اہ‏م پیشرفتاں سامنے آئیاں: اک ، اس نے "جمہوریت دا محافظ" تے اک وڈی عالمی طاقت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے بارے وچ ریاست ہائے متحدہ امریکا دے وژن نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں قائم کيتا ، تے دو ، اس وچ کیوبا دے امریکی تعلقات اُتے شدید مضمرات سن ۔ مستقب‏‏ل. جداں کہ مورخ لوئس پیریز نے اپنی کتاب ''کیوبا وچ دتی امریکن امیجریشن: استعارہ تے امپیریل ایتھوس'' وچ استدلال کيتا سی ، ہسپانوی – امریکی جنگ 1898 "مستقل طور اُتے طے ہوگئی کہ امریکی اپنے بارے وچ کس طرح سوچدے نيں: نیک مقصد دے لئی خدمات انجام دینے والے اک نیک لوک"۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Pérez|2008}}.</ref> جنگ نے [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] نو‏‏ں بوہت گھٹ کردتا۔ نپولین دے حملے دے نتیجے وچ 19 ويں صدی دے اوائل وچ ہی اسپین اک شاہی طاقت دے طور اُتے گر رہیا سی۔ کیوبا دے نقصان د‏‏ی وجہ تو‏ں قومی صدمہ ہويا کیونجے کیوبا دے نال جزیرہ نما اسپینیئرس د‏‏ی وابستگی اے ، جو اک کالونی د‏‏ی بجائے اسپین دا اک ہور صوبہ دیکھیا جاندا سی۔ اسپین نے صرف مٹھی بھر بیرون ملک مقیم ہولڈنگ برقرار رکھی اے: ہسپانوی مغربی افریقہ ( [[ہسپانوئی صحارا|ہسپانوی صحارا]] ) ، ہسپانوی گیانا ، [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|ہسپانوی مراکش]] تے [[جزائر کناری|کینیری جزیرے]] ۔ پورٹو ریکن مہم وچ خدمات انجام دینے والے ہسپانوی فوجی جولیو سیریرا باویر نے اک پرچہ شائع کيتا جس وچ اس نے اس کالونی دے باسیاں نو‏‏ں امریکیو‏ں دے قبضے دا ذمہ دار قرار دیندے ہوئے کہیا ، "ميں نے کدی ایسا غلام ، ناشکری والا ملک نئيں دیکھیا [یعنی ، پورٹو ریکو] &nbsp; . . . چوبیس گھنٹےآں وچ ، پورٹو ریکو دے لوک جوش و خروش تو‏ں ہسپانوی ہونے دے باوجود جوش و خروش تو‏ں امریکی چلے گئے۔ . . . انہاں نے خود نو‏‏ں ذلیل و خوار کيتا ، تے حملہ آور نو‏‏ں غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں طاقتور رب دے سامنے جھک گیا۔ " اس پرچے نو‏‏ں لکھنے دے لئی نوجوان پورٹو ریکنز دے اک گروپ نے اسنو‏ں دجلہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں چیلنج کيتا سی۔ ثقافتی طور اُتے ، اک نويں لہر جنریشن آف '98 کہلاندی اے اس د‏ی صدمے دے ردعمل دے طور اُتے اس د‏ی ابتدا ہوئی ، جس تو‏ں ہسپانوی سبھیاچار وچ تجدید د‏‏ی نشاندہی ہوئی۔ معاشی طور اُتے ، اس جنگ تو‏ں اسپین نو‏‏ں فائدہ ہويا ، کیو‏ں کہ جنگ دے بعد کیوبا تے ریاستہائے متحدہ وچ اسپینارڈز دے پاس موجود وڈے پیمانے اُتے سرمایہ جزیرہ نما نو‏‏ں واپس کردتا گیا تے اسپین وچ سرمایہ کاری کيتی گئی۔ راجگڑھ دے اس وڈے بہاؤ (اک سال د‏‏ی مجموعی گھریلو پیداوا‏‏ر دے 25٪ دے برابر) اسٹیل ، کیمیائی ، مالی ، مکینیکل ، ٹیکسٹائل ، شپ یارڈ ، تے بجلی تو‏ں چلنے والی صنعتاں وچ اسپین د‏‏ی وڈی وڈیاں کمپنیاں نو‏‏ں ترقی دینے وچ معاون ا‏‏ے۔ <ref>Albert Carreras & Xavier Tafunell: ''Historia Económica de la España contemporánea'', p. 200–208, {{آئی ایس بی این|84-8432-502-4}}.</ref> جنگ وچ شکست نے اس نازک سیاسی استحکا‏م نو‏‏ں کمزور کرنا شروع کيتا جو الفونسو دوازدہم د‏‏ی حکمرانی تو‏ں پہلے قائم ہويا سی۔ ٹیلر ترمیم ، جو 20 اپریل 1898 نو‏‏ں نافذ کيتی گئی سی ، کیوبا دے عوام تو‏ں امریکا د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ وعدہ کيتا گیا سی کہ اوہ کیوبا تو‏ں الحاق کرنے دا اعلان نئيں کررہیا سی ، بلکہ اس د‏ی مدد اسپین تو‏ں اپنی آزادی حاصل کرنے وچ مدد فراہ‏م کريں گا۔ پلاٹ ترمیم ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ٹیلر ترمیم د‏‏ی خلاف ورزی کیتے بغیر کیوبا دے معاملات د‏‏ی تشکیل دا اقدام سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://history.state.gov/milestones/1899-1913/platt|title=MILESTONES: 1899–1913 : The United States, Cuba, and the Platt Amendment, 1901|website=Milestones|publisher=Office of the Historian, US Department of State|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150423105708/http://history.state.gov/milestones/1899-1913/platt|archivedate=April 23, 2015}}</ref> امریکی کانگریس نے کیوبا د‏‏ی آزادی دا وعدہ کردے ہوئے ، جنگ تو‏ں پہلے ٹیلر ترمیم منظور د‏‏ی سی۔ اُتے ، سینیٹ نے آرمی مختص بل دے سوار د‏‏ی حیثیت تو‏ں پلاٹ ترمیم نو‏‏ں منظور کيتا ، جس وچ کیوبا تو‏ں امن معاہدہ کرنے اُتے مجبور کيتا گیا جس وچ اسنو‏ں دوسری قوماں دے نال معاہداں اُتے دستخط کرنے یا عوامی قرض تو‏ں معاہدہ کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ پلاٹ ترمیم نو‏‏ں سامراجیاں نے دھکیل دتا سی جو بیرون ملک امریکی طاقت پیش کرنا چاہندے سن (ٹیلر ترمیم دے برخلاف جسنو‏ں سامراج مخالفاں نے دھکا دتا سی جس نے امریکی حکمرانی اُتے پابندی دا مطالبہ کيتا سی)۔ اس ترمیم دے ذریعے ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں ایہ حق حاصل ہويا کہ اوہ ضرورت دے مطابق کیوبا نو‏‏ں عسکری طور اُتے مستحکم کرے۔ ہور برآں ، پپرت ترمیم نے ریاستہائے مت .حدہ نو‏‏ں اجازت دتی کہ اوہ میرینز نو‏‏ں کیوبا وچ تعینات کرے جے اس د‏ی آزادی تے آزادی نو‏‏ں کدی بیرونی یا داخلی قوت دے ذریعہ خطرہ لاحق سی یا خطرہ ا‏‏ے۔ پلاٹ ترمیم وچ کیوبا وچ مستقل امریکی بحری اڈے د‏‏ی وی فراہمی کيتی گئی سی۔ گوانتانامو بے 1903 وچ کیوبا - امریکی معاہدہ تعلقات اُتے دستخط کرنے دے بعد قائم ہويا سی۔ اس طرح ، جنگ دے خاتمے دے بعد کیوبا نے تکنیکی طور اُتے اپنی آزادی حاصل کرنے دے باوجود ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ اس کیوبا دے معاملات اُتے کسی طرح د‏‏ی طاقت تے کنٹرول ا‏‏ے۔ امریکا نے پورٹو ریکو ، فلپائن تے گوام د‏‏ی سابقہ ہسپانوی نوآبادیات نو‏‏ں الحاق کرلیا۔ نوآبادیات دے نال ، ریاستہائے مت .حدہ دے طور اُتے ریاستہائے مت .حدہ دے خیال اُتے صدر مک کینلی تے پرو سامراجی حامیاں نے [[ڈیموکریٹک پارٹی (ریاستہائے متحدہ)|ڈیموکریٹ]] [[ولیم جینینگز برائن|ولیم جیننگز برائن]] د‏‏ی سربراہی وچ ، جس نے جنگ کيت‏ی حمایت کيت‏ی سی ، د‏‏ی طرف تو‏ں آواز بلند کردے ہوئے گھریلو بحث کيتی گئی سی۔ امریکی عوام نے وڈی حد تک نوآبادیات اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن بہت سارے ناقدین جداں [[مارک ٹوین|مارک ٹوین سن ]] ، جنھاں نے احتجاج وچ ''جنگ کيت‏ی دعا'' لکھی۔ روزویلٹ امریکا وچ جنگی ہیرو واپس آیا ، تے اوہ جلد ہی نیویارک دا گورنر منتخب ہويا تے فیر نائب صدر بن گیا۔ 42 سال د‏‏ی عمر وچ اوہ صدر میک کینلی دے قتل دے بعد صدر بننے والے سب تو‏ں کم عمر شخص بن گئے۔ جنگ نے شمالی شمالی تے جنوبی دے وچکار تعلقات نو‏‏ں ہور بہتر بنانے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ سن 1865 وچ خانہ جنگی دے خاتمے دے بعد پہلی بار جنگ نے دونے فریقاں نو‏‏ں مشترکہ دشمن بنا دتا ، تے اپنی ذمہ داری دے دوران شمالی تے جنوبی ریاستاں دے فوجیاں دے وچکار بوہت سارے دوستی ہوئی۔ ایہ اک اہ‏م پیشرفت سی ، کیونجے اس جنگ وچ بوہت سارے فوجی دونے اطراف دے سول جنگ دے سابق فوجیاں دے بچے سن ۔ افریقی نژاد امریکی کمیونٹی نے کیوبا وچ باغیاں د‏‏ی بھر پور حمایت د‏‏ی ، جنگ وچ داخلے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، تے فوج وچ جنگ دے وقت د‏‏ی کارکردگی تو‏ں وقار حاصل کيتا۔ ترجماناں نے دسیا کہ ''میین'' دھمادے ميں 33 افریقی نژاد امریکی بحری جہاز ہلاک ہوگئے سن ۔ سب تو‏ں زیادہ بااثر سیاہ فام رہنما ، بکر ٹی واشنگٹن ، نے استدلال کيتا کہ انہاں د‏‏ی دوڑ لڑنے دے لئی تیار ا‏‏ے۔ جنگ نے انہاں نو‏ں "ساڈے ملک د‏‏ی خدمت پیش کرنے دا موقع فراہ‏م کیہ جو کوئی دوسری نسل نئيں کر سکدی" ، کیونجے ، گوراں دے برعکس ، اوہ کیوبا د‏‏ی "عجیب تے خطرنا‏‏ک آب و ہو‏‏ا" دے "عادی" سن ۔ جنگ وچ خدمات انجام دینے والی بلیک یونٹاں وچو‏ں اک نويں کیولری رجمنٹ سی ۔ مارچ 1898 وچ ، واشنگٹن نے پاک بحریہ دے سکریٹری تو‏ں وعدہ کيتا کہ جنگ دا جواب "جنوب وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دس ہزار وفادار ، بہادر ، مضبوط سیاہ فام آدمی دین گے جو ساڈی سرزمین تو‏ں اپنی وفاداری دا مظاہرہ کرنے دے خواہشمند نيں ، تے خوشی تو‏ں اس طریقے نو‏‏ں اپناواں گے۔ رکھی جاناں تے قربانیاں دے لئی اظہار تشکر کيتا ، تاکہ کالاں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی آزادی تے حقوق ملیاں۔ " {{Sfn|Gatewood|1975}} 1904 وچ ، متحدہ ہسپانوی جنگ دے سابق فوجیاں نو‏‏ں ہسپانوی – امریکی جنگ دے سابق فوجیاں دے چھوٹے گروپاں تو‏ں تشکیل دتا گیا سی۔ اج ، ایہ تنظیم منقطع اے ، لیکن اس نے ہسپانوی -امریکی جنگ دے سابق فوجیاں د‏‏ی اولاد وچ اپنا وارث چھڈ دتا ، جو سن 1937 وچ متحدہ ہسپانوی جنگ دے سابق فوجیاں دے 39 ويں قومی ڈیرے وچ تیار ہويا سی۔ ریاستہائے متحدہ دے ویٹرن امور دے محکمہ دے اعداد و شمار دے مطابق ، تنازعے دے آخری زندہ بچ جانے والے امریکی تجربہ کار ، ناتھن ای کوک ، 10 ستمبر 1992 نو‏‏ں ، 106 سال د‏‏ی عمر وچ انتقال کر گئے۔ (جے اعداد و شمار اُتے یقین کيتا جائے تاں ، 10 اکتوبر 1885 وچ پیدا ہويا ، کک جنگ وچ خدمات انجام دینے دے وقت صرف 12 سال دا سی۔ ) ریاستہائے متحدہ دے غیر ملکی جنگ دے تجربہ کار (VFW) د‏‏ی تشکیل 1914 وچ دو سابق فوجی تنظیماں دے انضمام نال کیندی گئی سی جو دونے د‏‏ی تشکیل 1899 وچ ہوئی سی۔ <ref name="glance">{{حوالہ ویب|title=VFW at a Glance|publisher=VFW|date=September 2, 2004|url=http://www.vfw.org/resources/pdf/glance.pdf|accessdate=November 4, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061102012659/http://www.vfw.org/resources/pdf/glance.pdf|archivedate=November 2, 2006}}</ref> ایہ سابقہ ہسپانوی امریکی جنگ دے سابق فوجیاں دے لئی تشکیل دتا گیا سی ، جدو‏ں کہ مؤخر الذکر کيتی تشکیل [[فلپائن اُتے امریکی قبضہ|فلپائنی امریکی جنگ]] دے سابق فوجیاں دے لئی کيتی گئی سی۔ دونے تنظیماں حکومت دے ہتھو‏ں تجربہ کار جنگ تو‏ں پرتن والے عام نظرانداز سابق فوجیاں دے جواب وچ تشکیل دتیاں گئیاں۔ جنگ دے اخراجات ادا کرنے دے لئی ، کانگریس نے لمبی دوری والی فون سروس اُتے اک ایکسائز ٹیکس منظور کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnet.com/news/senators-want-to-nix-1898-telecom-tax/|title=Senators want to nix 1898 telecom tax|last=McCullagh|first=Declan|publisher=[[CNET Networks]]|date=July 1, 2005|accessdate=July 23, 2019}}</ref> اس وقت ، اس دا اثر صرف ایداں دے امیر امریکیو‏ں اُتے پيا جو ٹیلیفون دے مالک سن ۔ اُتے ، جنگ دے چار ماہ بعد ختم ہونے دے بعد کانگریس نے ٹیکس نو‏‏ں منسوخ کرنے تو‏ں نظرانداز کيتا ، تے ایہ ٹیکس 100 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک برقرار رہیا ، یکم اگست 2006 نو‏‏ں ، اعلان کيتا گیا کہ امریکی محکمہ خزانہ تے آئی آر ایس کوئی کم نئيں کريں گا۔ ہن ٹیکس جمع کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cnet.com/news/telecom-tax-imposed-in-1898-finally-ends/|title=Telecom tax imposed in 1898 finally ends|last=Reardon|first=Marguerite|publisher=CNET Networks|date=August 2, 2006|accessdate=July 23, 2019}}</ref> === پورٹو ریکو وچ امریکی جنگ دے بعد د‏‏ی سرمایہ کاری === پورٹو ریکو د‏‏ی خودمختاری وچ تبدیلی ، کیوبا دے قبضے د‏‏ی طرح ، انسولر تے امریکی دونے معیشتاں وچ وڈی تبدیلیاں لائے۔ 1898 تو‏ں پہلے پورٹو ریکو وچ شوگر د‏‏ی صنعت تقریبا نصف صدی تو‏ں زوال دا شکار سی ۔ انیہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ، تکنیکی ترقی نے چینی د‏‏ی صنعت وچ مسابقتی رہنے دے لئی سرمایہ د‏‏ی ضروریات وچ اضافہ کيتا۔ زراعت نے کافی د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی طرف جانا شروع کيتا ، جس دے لئی کم سرمائے تے زمین د‏‏ی جمع د‏‏ی ضرورت سی۔ اُتے ، ایہ رجحانات امریکی تسلط دے نال پلٹ گئے۔ ابتدائی امریکی مالیا‏تی تے قانونی پالیسیاں نے مقامی کاشتکاراں دے لئی کاروائیاں جاری رکھنا تے امریکی کاروباراں دے لئی زمیناں جمع کرنا آسان بنانا مشکل بنا دتا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bergad|1978}}.</ref> اس دے نال نال ، امریکی کاروباری ادارےآں دے وڈے ذخائر دے نال ، وڈے امریکی ملکیت زرعی صنعتی کمپلیکساں د‏‏ی شکل وچ پورٹو ریکن گری دار میوے تے شوگر د‏‏ی صنعت وچ پنرجیویت پیدا ہوئی۔ اسی وقت ، پورٹو ریکو نو‏‏ں کسٹم ایریا دے طور اُتے امریکی محصولات دے نظام وچ شامل کرنے ، اندرونی یا بیرونی تجارت دے حوالے تو‏ں پورٹو ریکو نو‏‏ں اک ریاست دے طور اُتے مؤثر طریقے تو‏ں برتاؤ کرنے تو‏ں ، اندرونی تے سرزمین د‏‏ی معیشتاں دے توازن وچ اضافہ ہويا تے چینی د‏‏ی برآمدات نو‏‏ں ٹیرف دے نال فائدہ ہويا۔ تحفظ 1897 وچ امریکا نے پورٹو ریکو د‏‏ی 19.5 فیصد برآمدات خریداں جدو‏ں کہ اس د‏ی درآمدات وچ 18.5 فیصد د‏‏ی فراہمی سی۔ 1905 تک ایہ اعدادوشمار بالترتیب 84 فیصد تے 85 فیصد ہوگئے۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bergad|1978}}.</ref> اُتے ، کافی محفوظ نئيں سی ، کیونجے ایہ سرزمین د‏‏ی پیداوا‏‏ر نئيں سی۔ اک ہی وقت وچ ، کیوبا تے اسپین ، روايتی طور اُتے پورٹو ریکن کافی دے سب تو‏ں وڈے درآمد کنندہ ، نے ہن پورٹو ریکو نو‏‏ں پہلے تو‏ں موجود درآمدی نرخاں دے تابع کردتا۔ ایہ دونے اثرات کافی انڈسٹری وچ زوال دا باعث بنے۔ 1897 تو‏ں 1901 تک برآمدات 65.8 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 19.6 فیصد ہوگئی جدو‏ں کہ چینی 21.6 فیصد تو‏ں 55 فیصد ہوگئی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bergad|1978}}.</ref> ٹیرف نظام نے پورٹو ریکن تمباکو د‏‏ی برآمدات دے لئی اک محفوظ بازار د‏‏ی جگہ وی مہیا کيتی۔ تمباکو د‏‏ی صنعت پورٹو ریکو وچ تقریبا موجود نئيں سی تے ملک دے زرعی شعبے دے اک وڈے حصے وچ چلا گیا سی ۔ == فلم تے ٹیلی ویژن وچ == ہسپانوی – امریکی جنگ امریکا د‏‏ی پہلی جنگ سی جس وچ موشن پکچر کیمرے نے اپنا کردار ادا کيتا سی۔ [[ک‏‏تب خانہ کانگریس|لائبریری آف کانگریس]] آرکائیو وچ جنگ تو‏ں بہت ساری فلماں تے فلمی کلپس شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، جنگ دے بارے وچ کچھ فیچر فلماں وی بنی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ شامل نيں * 1927 وچ خاموش فلم ، ''روف رائڈرس'' * ''گارسیا نو‏‏ں اک پیغام'' ، 1936 * <nowiki><i id="mwBEE">راف رائڈرس</i></nowiki> ، 1997 وچ ٹیلیویژن د‏‏ی وزارت خانہ جنہاں د‏‏ی جان ملیئس نے ہدایت کاری کيت‏ی سی ، تے اس وچ ٹام بیرنجر (تھیوڈور روزویلٹ) ، گیری بوسی ( جوزف وہیلر ) ، سیم ایلیٹ ( بکی او نیل ) ، ڈیل ڈائی ( لیونارڈ ووڈ ) ، برائن کیتھ (ولیم میک کنلی) سن ۔ ، جارج ہیملٹن (ولیم رینڈولف ہارسٹ) ، تے آر لی ارمی ( جان ہی ) * ''ہسپانوی امریکی جنگ: پہلی مداخلت'' ، [[ہسٹری (امریکی ٹی وی نیٹ ورک)|دی ہسٹری چینل دا]] 2007 دا ڈوڈرما * ''بیلر'' ، 2008 وچ بیلیر دے محاصرے تو‏ں متعلق فلم * ''لاس الٹیموس ڈی فیلیپیناس'' ("فلپائن دے آخری دھاگے") ، 1945 د‏‏ی ہسپانوی جیونی فلم انتونیو رومین د‏‏ی ہدایت کاری وچ بنائی گئی سی۔ * ''امیگو'' ، 2010 * ''1898 ، فلپائن وچ ساڈے آخری مرد'' ، بالر دے محاصرے دے بارے وچ اک 2016 وچ مشہور فلم تھی == فوجی سجاوٹ == [[File:Spainc.gif|thumb| یو ایس آرمی "اسپین دے نال جنگ" مہم دا اسٹریمیر]] === ریاستہائے متحدہ === ریاستہائے متحدہ امریکا دے ہسپانوی امریکی جنگ دے ایوارڈز تے سجاوٹ کچھ اس طرح سن۔ ==== جنگ وقت د‏‏ی خدمت تے اعزاز ==== * عزت دا تمغہ * خصوصی طور اُتے میرٹیرائز سروس میڈل * ہسپانوی مہم تمغہ - انہاں امریکی فوج دے ممبراں نو‏‏ں پہچاننے دے لئی جس وچ سلور کیٹیشن اسٹار شامل کيتا جاسکدا اے جنہاں نے انفرادی طور اُتے بہادری دا مظاہرہ کيتا سی۔ * ویسٹ انڈیز کیمپین میڈل * ایڈمرل ولیم ٹی سمپسن دے ماتحت سمپسن میڈل ، ویسٹ انڈیز سروس * ڈوی میڈل ، ایڈمرل جارج ڈیوی دے ماتحت منیلا بے د‏‏ی لڑائی دے دوران خدمات انجام دے رہے نيں * ہسپانوی جنگ سروس میڈل ، امریکی فوج د‏‏ی آبائی وطن د‏‏ی خدمت ==== جنگ دے بعد قبضہ د‏‏ی خدمت ==== * پورٹو ریکن قبضے د‏‏ی فوج دا تمغہ * کیوبا دے قبضے د‏‏ی فوج دا تغمہ [[فائل:Crossofmerit.jpg|thumb|305x305px| کیوبا وچ کامبیٹ دے لئی کراس آف ملٹری میرٹ]] === اسپین === * آرمی کراس آف ملٹری میرٹ / کروس ڈیل میریٹو ملیٹر۔ اسپین نے ملٹری میرٹ د‏‏ی دو کراسس جاری کيتیاں جنہاں وچ اک سرخ بیج والے تے اک سفید رنگ د‏‏ی پٹی والے سرخ ربن دے جنگجوواں دے لئی ، تے اک سفید بیج والے نان فائٹرز دے لئی تے اک سفید ربن دے نال اک سرخ پٹی جنگجوواں دے لئی سرخ نشان دے نال سلور کراس آف ملٹری میرٹ د‏‏ی مثال 18 جولائ‏ی 1898 نو‏‏ں 11 مئی نو‏‏ں ایل فارو دے قلعے تے پیئلو ڈی جاگوا دے دفاع وچ اچھ behaviorے برتاؤ دے لئی 11 مئی نو‏‏ں جاری کيتی گئی سی۔ * آرمی آپریشن میڈل / میڈالہ پیرا ایجیریٹو ڈی آپریسیونز ، کیوبا <ref name=":4">{{حوالہ کتاب|title=En Guerra Con Estados Unidos, CUBA 1898|last=Carrasco Garcia|first=Antonio|publisher=Almena Ediciones|year=1998|isbn=84-922644-2-X|location=|pages=DOCUMENTO GRÁFICO section}}</ref> * رضاکاراں دے لئی تمغہ / میڈلہ پیرا لاس لاسونٹریوس ، کیوبا مہم ، 1895–1898 * Vaolr، نظم و ضبط تے وفاداری، فلپائن، 1896 نو‏‏ں آرمی آپریشنز میڈل - 1898 * رضاکاراں دے لئےآرمی میڈل / میڈلا پیرا لاس لاسینٹریس ، فلپائن ، لوزون مہم ، 1896–1897 === دوسرے ملکاں === اسپین تے کیوبا د‏‏ی حکومتاں نے تنازعہ وچ خدمات انجام دینے والے ہسپانوی ، کیوبا تے فلپائنی فوجیاں دے اعزاز دے لئی مختلف قسم دے فوجی ایوارڈز جاری کیتے۔ == ہور ویکھو == {{portal|Spain|United States|War}} * [[ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی لڑائیاں]] * بولٹن ہال (کارکن) نے جنگ کيت‏ی مخالفت کيتی * دولت مشترکہ * پہلا وکھ بریگیڈ (فلپائن مہم) * [[شاہی جرمن دا ریاستہائے متحدہ امریکا اُتے حملے دا منصوبہ]] * ہسپانوی – امریکی جنگ دے ہتھیاراں د‏‏ی لسٹ * [[نہر پاناما علاقہ|پانامہ کینال زون]] * سپین - ریاستہائے متحدہ امریکا دے تعلقات * ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی ٹائم لائن * ''وائٹ مین دا بجھ'' ، کیپلنگ (1899) == نوٹ == === فوٹ نوٹ === {{notelist}} == حوالے == {{حوالے}} {{refbegin|30em}} * {{citation|last=American Peace Society|url=https://books.google.com/books?id=wtsBAAAAYAAJ&pg=PA36|accessdate=January 22, 2008|title=The Advocate of Peace|year=1898|ref=harv|publisher=American Peace Society}}. * {{citation|last=Bailey|first=Thomas Andrew|url=https://books.google.com/books?id=dnRGAAAAMAAJ|title=The American Pageant: A History of the Republic|year=1961|publisher=Heath|ref=harv}}. * {{citation|last1=Baycroft|first1=Timothy |last2=Hewitson|first2=Mark |title=What is a nation?: Europe 1789–1914|url=https://books.google.com/books?id=0RuPcvc2F4YC|year=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-929575-3}}. * {{citation|editor-last=Beede|editor-first=Benjamin R.|title=The War of 1898 and US Interventions, 1898–1934|publisher=Taylor & Francis|year=1994|url=https://books.google.com/books?id=48g116X9IIwC |isbn=978-0-8240-5624-7|ref=harv}}. An encyclopedia. * {{cite journal |last=Bergad |first=Laird W. |title=Agrarian History of Puerto Rico, 1870–1930 |url=https://archive.org/details/sim_latin-american-research-review_1978_13_3/page/63 |journal=Latin American Research Review |volume=13 |issue=3 |year=1978|pages=63–94 |ref=harv }}. * {{citation|last=Botero|first=Rodrigo|title=Ambivalent embrace: America's troubled relations with Spain from the Revolutionary War to the Cold War | volume = 78|work=Contributions to the study of world history|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|isbn=978-0-313-31570-1|url=https://books.google.com/books?id=y0A1q6_aEEoC}}. * {{citation |last1=Brune |first1=Lester H. |last2=Burns |first2=Richard Dean |title=Chronological History of US Foreign Relations: 1607–1932 |work=Volume 1 of Chronological History of US Foreign Relations, Richard Dean Burns |edition=2 |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-415-93914-0 |url=https://books.google.com/books?id=Xux-LSxSY6cC |ref=harv}}. * {{citation|last=Campbell|first=W. Joseph|url=https://books.google.com/books?id=1u4ZBA-P1IQC|title=Yellow Journalism: Puncturing the Myths, Defining the Legacies|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96686-7|ref=harv}}. * {{citation|last=Carr|first=Raymond|url=https://books.google.com/books?id=NXpgQgAACAAJ&dq=carr,+raymond+spain+1808&cd=6|title=Spain, 1808–1975|year=1982|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-822128-9|ref=harv}}. * {{citation|last1=Carreras|first1=Albert|last2=Tafunell|first2=Xavier|title=Historia económica de la España Contemporánea|publisher=Crítica|year=2004 |isbn=978-84-8432-502-4|ref=harv}}. * Cervera Y Topete, Pascual. ''Office of Naval Intelligence War Notes No. VII: Information From Abroad: The Spanish–American War: A Collection of Documents Relative to the Squadron Operations in the West Indies, Translated From the Spanish''. Washington, D.C.: Government Printing Office, 1899. * {{cite book |last=Clodfelter |first=M. |title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015 |publisher=McFarland |year=2017 |edition=4th |isbn=978-0-7864-7470-7 |ref=harv}} * {{citation |last=Cooling|first=Benjamin Franklin |title=USS Olympia: Herald of Empire|url=https://books.google.com/books?id=t1BfxsjQ6nAC|year=2007|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-59114-126-6}}. * {{citation |last1=Dupuy|first1=Trevor Nevitt|last2=Johnson|first2=Curt|last3=Bongard|first3=David L.|title=The Harper encyclopedia of military biography|url=https://books.google.com/books?id=6Y4UAQAAIAAJ|year=1992|isbn=978-0-06-270015-5}} * {{citation |last1=Dyal |first1=Donald H |first2=Brian B. |last2=Carpenter |first3=Mark A. |last3=Thomas |title=Historical Dictionary of the Spanish American War |publisher=Greenwood Press |year=1996 |isbn=978-0-313-28852-4 |url=https://books.google.com/books?id=PvxFKPI6q_oC |ref=harv}}. * {{cite book|last=Foreman|first=John (F.R.G.S.)|title=The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social and Commercial History of the Philippine Archipelago, Embracing the Whole Period of Spanish Rule, with an Account of the Succeeding American Insular Government|url=https://archive.org/details/philippineislan04foregoog|year=1906|publisher=C. Scribner's sons|ref=harv}} (full text available [https://www.gutenberg.org/files/22815/22815-h/22815-h.htm here]) * {{citation|last= Gatewood|first=Willard B.|title=Black Americans and the White Man's Burden, 1898–1903|publisher=University of Illinois Press|year=1975|isbn=978-0-252-00475-9|ref=harv}} * {{citation|last=Gaudreault|first=André|title=American cinema, 1890–1909: themes and variations|publisher=Rutgers University Press|year=2009|isbn=978-0-8135-4443-4|url=https://books.google.com/books?id=3h9RrEokcrwC}}. * {{citation|last=Hendrickson|first=Kenneth E., Jr.|title=The Spanish–American War|publisher=Greenwood|year=2003|url=https://books.google.com/books?id=Jk53AAAAMAAJ |isbn=978-0-313-31662-3|ref=harv}}. short summary * {{citation|last=Karnow|first=Stanley|title=In Our Image|url=https://books.google.com/books?id=G8DcOwAACAAJ|year=1990|publisher=Century|isbn=978-0-7126-3732-9}} * {{cite book |last=Keenan |first=Jerry |title=Encyclopedia of the Spanish–American & Philippine–American Wars |url=https://archive.org/details/encyclopediaofsp00keen |url-access=registration |publisher=ABC-CLIO |year=2001 |ref=harv}} * {{citation |last=Lacsamana |first=Leodivico Cruz |title=Philippine history and government |publisher=Phoenix Pub. House |year=2006 |isbn=978-971-06-1894-1 |url=https://books.google.com/books?id=Wb53AAAACAAJ|ref=harv}}. * {{citation|last1=Levy|first1=Jack S. |last2=Thompson|first2=William R. |title=Causes of War|url=https://books.google.com/books?id=6puH_395tUYC|year=2010|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-1-4051-7559-3}} * {{citation|last=Millis|first=Walter |title=The martial spirit|url=https://books.google.com/books?id=e_QlhpIsrXgC|year=1979|publisher=Ayer Publishing|isbn=978-0-405-11866-1}} * {{citation|last=Montoya|first=Arthur |title=America's Original Sin: Absolution & Penance|url=https://books.google.com/books?id=ro77t2oCXhEC|year=2011|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4628-4434-0}}{{Self-published inline|certain=yes|date=December 2017}} * {{citation|last=Negrón-Muntaner|first=Frances|title=Boricua Pop: Puerto Ricans and the Latinization of American Culture|publisher=NYU Press|year=2004|isbn=978-0-8147-5818-2|ref=harv|url-access=registration|url=https://archive.org/details/boricuapop00fran}}. * [[Albert Nofi|Nofi, Albert A.]] ''The Spanish–American War, 1898''. Conshohocken, Pennsylvania: Combined Books, Inc., 1996. {{ISBN|0-938289-57-8}}. * {{citation|last=Offner|first=John L. |title=An Unwanted War: the Diplomacy of the United States and Spain over Cuba, 1895–1898 |year=1992}}. * {{citation|last=Offner |first=John L. |title=McKinley and the Spanish–American War |journal=Presidential Studies Quarterly |year=2004 | volume = 34 |issue=1 |pages=50–61 |issn=0360-4918|ref=harv|doi=10.1111/j.1741-5705.2004.00034.x}}. * {{citation|last=Parker|first=John H.|title=The Gatlings at Santiago|publisher=Indypublish.com|year=2003|isbn=978-1-4043-8137-7|url=http://authorama.com/gatlings-at-santiago-1.html|ref=harv}} * Pérez, Louis A. Cuba and the United States: Ties of Singular Intimacy. Athens: University of Georgia Press, 2003. Print. * {{citation|last=Pérez|first=Louis A.|title=Cuba in the American Imagination: Metaphor and the Imperial Ethos|year=2008|publisher=UNC Press Books}}. * {{citation|last=Pérez|first=Louis A.|title=The war of 1898: the United States and Cuba in history and historiography|url=https://books.google.com/books?id=OVFV4qclY-YC|year=1998|publisher=UNC Press Books|isbn=978-0-8078-4742-8|ref=harv}} * {{citation|last=Rogers|first=Robert F. |title=Destiny's Landfall: A History of Guam|edition=illustrated|publisher=University of Hawaii Press|year=1995|url=https://books.google.com/books?id=AEn9J3tXFS8C|isbn=978-0-8248-1678-0|ref=harv}}. * {{citation|last=Roosevelt|first=Theodore|url=http://bartleby.com/br/51.html|chapter=I. RAISING THE REGIMENT|chapter-url=http://bartleby.com/51/1.html|title=The Rough Riders|location=New York|publisher=[[Charles Scribner's Sons]]|year=1899|ref=harv}}. * {{citation|last=Smithsonian Institution|title=The Price of Freedom: Americans at War – Spanish American War|publisher=National Museum of American History (US)|year=2005|isbn=978-0-9744202-3-3|ref=harv}}. * Santamarina, Juan C. "The Cuba Company and the Expansion of American Business in Cuba, 1898–1915". The Business History Review 74.01 (Spring 2000): 41–83. Print * {{citation|last1=Saravia|first1=José Roca de Togores y|last2=Garcia|first2=Remigio|title=Blockade and Siege of Manila in 1898|url=https://books.google.com/books?id=lhZ3AAAAMAAJ|year=2003|publisher=National Historical Institute|isbn=978-971-538-167-3}} * Smith, Mark. "The Political Economy of Sugar Production and the Environment of Eastern Cuba, 1898–1923". Environmental History Review 19.04 (Winter 1995): 31–48. Print * {{citation|last=Smythe|first=Ted Curtis |title=The Gilded Age press, 1865–1900|url=https://books.google.com/books?id=iIhZAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Praeger|isbn=978-0-313-30080-6}}. * Tone, John Lawrence. ''War and Genocide in Cuba 1895–1898'' (2006) [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=14509 online review] * {{citation|last=Trask|first=David F. |title=The war with Spain in 1898|url=https://books.google.com/books?id=2f0Gf0DQfmUC|year=1996|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-9429-5}}. * {{citation|last=Tucker|first=Spencer|title=The Encyclopedia of the Spanish–American and Philippine–American Wars: A Political, Social, and Military History|url=https://books.google.com/books?id=8V3vZxOmHssC|year=2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-951-1}} * {{citation | last = Wionzek | first = Karl-Heinz | title = Germany, the Philippines, and the Spanish–American War: four accounts by officers of the Imperial German Navy | url = https://books.google.com/books?id=F-RxAAAAMAAJ | year = 2000 | publisher = National Historical Institute | isbn = 9789715381406 | ref = harv }}. * {{citation |last=Wolff |first=Leon |title=Little Brown Brother: How the United States Purchased and Pacified the Philippine Islands at the Century's Turn |url=https://books.google.com/books?id=hHzvx94oiUgC |year=1961 |publisher=Wolff Productions |isbn=978-1-58288-209-3 }}. {{refend}} == ہور پڑھیاں == {{Library resources box}} {{refbegin|2}} * {{Cite journal|jstor=2507259|title=The Propaganda Activities of the Cuban Junta in Precipitating the Spanish-American War, 1895–1898|url=https://archive.org/details/hispanic-american-historical-review_1939-08_19_3/page/286|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=19|issue=3|pages=286–305|last1=Auxier|first1=George W.|year=1939|doi=10.2307/2507259}} * Auxier, George W. "The Cuban question as reflected in the editorial columns of Middle Western newspapers (1895–1898)" (PhD dissertation, Ohio State University, 1938) [https://etd.ohiolink.edu/!etd.send_file?accession=osu148527637822284&disposition=inline complete text online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180430181845/https://etd.ohiolink.edu/!etd.send_file?accession=osu148527637822284&disposition=inline |date=2018-04-30 }} * Barnes, Mar. ''The Spanish–American War and Philippine Insurrection, 1898–1902: An Annotated Bibliography'' (Routledge Research Guides to American Military Studies) (2010) * Benton, Elbert Jay. ''Internationa l law and diplomacy of the Spanish–American war'' (Johns Hopkins UP, 1908) [https://archive.org/details/cu31924020399808 online free] * Berner, Brad K. ''The Spanish–American War: A Historical Dictionary'' (Scarecrow Press, 1998). * Berner, Brad K., ed. ''The Spanish–American War: A Documentary History with Commentaries'' (2016), 289pp; includes primary sources * Bradford, James C. ed., ''Crucible of Empire: The Spanish–American War and Its Aftermath'' (1993), essays on diplomacy, naval and military operations, and historiography. * Cirillo, Vincent J. ''Bullets and Bacilli: The Spanish–American War and Military Medicine'' (2004) * {{Cite journal|jstor=2510074|title=Cuban Revisionist Interpretations of Cuba's Struggle for Independence|url=https://archive.org/details/sim_hispanic-american-historical-review_1963-08_43_3/page/395|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=43|issue=3|pages=395–404|last1=Corbitt|first1=Duvon C.|year=1963|doi=10.2307/2510074}} * Cosmas, Graham A. ''An Army for Empire: The United States Army and the Spanish–American War'' (1971), organizational issues * Crapol, Edward P. "Coming to Terms with Empire: The Historiography of Late-Nineteenth-Century American Foreign Relations," ''Diplomatic History'' 16 (Fall 1992): 573–97; * Cull, N. J., Culbert, D., Welch, D. ''Propaganda and Mass Persuasion: A Historical Encyclopedia, 1500 to the Present.'' "Spanish–American War". (2003). 378–379. * {{citation|last=Daley|first=L.|contribution=Canosa in the Cuba of 1898|title=Los últimos días del comienzo: Ensayos sobre la guerra|editor1-first=B. E.|editor-last=Aguirre|editor2-first=E.|editor2-last=Espina|publisher=RiL Editores|year=2000|location=Santiago de Chile|isbn=978-956-284-115-3}} * DeSantis, Hugh. "The Imperialist Impulse and American Innocence, 1865–1900," in Gerald K. Haines and J. Samuel Walker, eds., ''American Foreign Relations: A Historiographical Review'' (1981), pp.&nbsp;65–90 * {{cite web | author = Dirks, Tim | url = http://www.filmsite.org/warfilms.html | title = War and Anti-War Films | work = The Greatest Films | accessdate = November 9, 2005 }} * Dobson, John M. ''Reticent Expansionism: The Foreign Policy of William McKinley.'' (1988). * Feuer, A. B. ''The Spanish–American War at Sea: Naval Action in the Atlantic'' (1995) [https://www.questia.com/read/6830920?title=The%20Spanish-American%20War%20at%20Sea%3a%20Naval%20Action%20in%20the%20Atlantic online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525173444/https://www.questia.com/read/6830920?title=The%20Spanish-American%20War%20at%20Sea%3a%20Naval%20Action%20in%20the%20Atlantic |date=2012-05-25 }} * {{Cite journal|jstor=1861842|title=American Imperialism: The Worst Chapter in Almost Any Book|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1978-06_83_3/page/644|journal=The American Historical Review|volume=83|issue=3|pages=644–668|last1=Field|first1=James A.|year=1978|doi=10.2307/1861842}} * Flack, H.E. ''Spanish–American diplomatic relations preceding the war of 1898'' (Johns Hopkins UP, 1906) [https://archive.org/details/spanishamerican00flacgoog online free] * [[Philip Foner|Foner, Philip]], ''The Spanish–Cuban–American War and the Birth of American Imperialism, 1895–1902'' (1972), A Marxist interpretation * Freidel, Frank. ''The Splendid Little War'' (1958), well illustrated narrative by scholar {{ISBN|0-7394-2342-8}} * Fry, Joseph A. "From Open Door to World Systems: Economic Interpretations of Late-Nineteenth-Century American Foreign Relations," ''Pacific Historical Review'' 65 (May 1996): 277–303 * Fry, Joseph A. "William McKinley and the Coming of the Spanish–American War: A Study of the Besmirching and Redemption of an Historical Image," ''Diplomatic History'' 3 (Winter 1979): 77–97 * Funston, Frederick. ''Memoirs of Two Wars, Cuba and Philippine Experiences''. New York: Charles Scribner's Sons, 1911 [https://archive.org/details/cu31924023511375 <!-- quote=inauthor:funston. --> online edition] * Gould, Lewis. ''The Spanish–American War and President McKinley'' (1980) [https://www.amazon.com/dp/0700602275 excerpt and text search] * Grenville, John A. S. and George Berkeley Young. ''Politics, Strategy, and American Diplomacy: Studies in Foreign Policy, 1873–1917'' (1966) pp 239–66 on "The breakdown of neutrality: McKinley goes to war with Spain" * Hamilton, Richard. ''President McKinley, War, and Empire'' (2006). * {{cite book|last=Hard|first=Curtis V.|editor-last=Ferrell|editor-first=Robert H.|editor-link=Robert Hugh Ferrell|title=Banners in the Air: The Eighth Ohio Volunteers and the Spanish–American War|url=https://archive.org/details/bannersinair00hard|year=1988|publisher=Kent State University Press|lccn=88012033|isbn=978-0-87338-367-7}} * Harrington, Peter, and Frederic A. Sharf. "A Splendid Little War." The Spanish–American War, 1898. The Artists' Perspective. London: Greenhill, 1998. * {{Cite journal|jstor=1898467|title=The Anti-Imperialist Movement in the United States, 1898–1900|journal=The Mississippi Valley Historical Review|volume=22|issue=2|pages=211–230|last1=Harrington|first1=Fred H.|year=1935|doi=10.2307/1898467}} * Herring, George C. ''From Colony to Superpower: US Foreign Relations Since 1776'' (2008), the latest survey * Hoganson, Kristin. ''Fighting For American Manhood: How Gender Politics Provoked the Spanish–American and Philippine–American Wars'' (1998) * {{citation | last1 = Holbo | first1 = Paul S. | year = 1967 | title = Presidential Leadership in Foreign Affairs: William McKinley and the Turpie-Foraker Amendment | journal = The American Historical Review | volume = 72 | issue = 4| pages = 1321–1335 | jstor = 1847795 | doi = 10.2307/1847795 | postscript = .}} * Keller, Allan. ''The Spanish–American War: A Compact History'' (1969) * Killblane, Richard E., "Assault on San Juan Hill," ''Military History'', June 1998, Vol. 15, Issue 2. * [[Walter LaFeber|LaFeber, Walter]], ''The New Empire: An Interpretation of American Expansion, 1865–1898'' (1963) * Leeke, Jim. ''Manila and Santiago: The New Steel Navy in the Spanish–American War'' (2009) * Linderman, Gerald F. ''The Mirror of War: American Society and the Spanish–American War'' (1974), domestic aspects * Maass, Matthias. "When Communication Fails: Spanish–American Crisis Diplomacy 1898," ''Amerikastudien,'' 2007, Vol. 52 Issue 4, pp 481–493 * May, Ernest. ''Imperial Democracy: The Emergence of America as a Great Power'' (1961) * McCartney, Paul T. ''American National Identity, the War of 1898, and the Rise of American Imperialism'' (2006) * {{citation|last=McCook|first=Henry Christopher|title=The Martial Graves of Our Fallen Heroes in Santiago de Cuba|publisher=G. W. Jacobs & Co.|year=1899}} * Mellander, Gustavo A.(1971) The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years. Daville, Ill.: Interstate Publishers. {{OCLC|138568}}. * Mellander, Gustavo A.; Nelly Maldonado Mellander (1999). Charles Edward Magoon: The Panama Years. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. {{ISBN|1-56328-155-4}}. {{OCLC|42970390}}. * {{cite book|last=Miles|first=Nelson Appleton|title=Harper's Pictorial History of the War with Spain;|url=https://books.google.com/books?id=iJ85uAAACAAJ|year=2012|publisher=HardPress|isbn=978-1-290-02902-5}} * Miller, Richard H. ed., American Imperialism in 1898: The Quest for National Fulfillment (1970) * Millis, Walter. ''The Martial Spirit: A Study of Our War with Spain'' (1931) * Morgan, H. Wayne., ''America's Road to Empire: The War with Spain and Overseas Expansion'' (1965) * Muller y Tejeiro, Jose. Combates y Capitulacion de Santiago de Cuba. Marques, Madrid:1898. 208 p. English translation by US Navy Dept. * O'Toole, G. J. A. ''The Spanish War: An American Epic—1898'' (1984) * {{Cite journal|jstor=494551|title=United States Intervention in Cuba, 1898: Interpretations of the Spanish-American-Cuban-Filipino War|url=https://archive.org/details/sim_history-teacher_1996-05_29_3/page/341|journal=The History Teacher|volume=29|issue=3|pages=341–361|last1=Paterson|first1=Thomas G.|year=1996|doi=10.2307/494551}} * {{citation | last1 = Pérez | first1 = Jr. Louis A. | year = 1989 | title = The Meaning of the Maine: Causation and the Historiography of the Spanish–American War | url = | journal = The Pacific Historical Review | volume = 58 | issue = 3 | pages = 293–322 | postscript = . | doi = 10.2307/3640268 | jstor = 3640268}} * Pérez Jr. Louis A. ''The War of 1898: The United States and Cuba in History and Historiography'' University of North Carolina Press, 1998 * Smith, Ephraim K. "William McKinley's Enduring Legacy: The Historiographical Debate on the Taking of the Philippine Islands," in James C. Bradford, ed., ''Crucible of Empire: The Spanish–American War and Its Aftermath'' (1993), pp.&nbsp;205–49 * {{cite journal|jstor=2506353|title=American Business and the Spanish–American War|url=https://archive.org/details/hispanic-american-historical-review_1934-05_14_2/page/163|last=Pratt|first=Julius W.|journal=The Hispanic American Historical Review|volume=14|issue=2| date=May 1934 |pages=163–201|publisher=Duke University Press|doi=10.2307/2506353|ref=harv}} * Pratt, Julius W. ''The Expansionists of 1898'' (1936) * Schoonover, Thomas. ''Uncle Sam's War of 1898 and the Origins of Globalization.'' (2003) * Smith, Joseph. ''The Spanish–American War: Conflict in the Caribbean and the Pacific'' (1994) * Stewart, Richard W. [http://www.history.army.mil/books/AMH-V1/ch15.htm "Emergence to World Power 1898–1902" Ch. 15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100608041121/http://www.history.army.mil/books/AMH-V1/ch15.htm |date=2010-06-08 }}, in [http://www.history.army.mil/books/AMH-V1/ "American Military History, Volume I: The United States Army and the Forging of a Nation, 1775–1917"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227060017/http://www.history.army.mil/books/AMH-V1/ |date=2011-12-27 }}, Center of Military History, United States Army. (2004), official US Army textbook * Tone, John Lawrence. ''War and Genocide in Cuba, 1895–1898'' (2006) * US War Dept. ''Military Notes on Cuba''. 2 vols. Washington, DC: GPO, 1898. [https://archive.org/details/bub_gb_S8V1mebWwUwC <!-- quote=intitle:Military intitle:Notes intitle:on intitle:Cuba. --> online edition] * US Army Center for Military History, [[s:American Volunteer Forces in The War With Spain|Adjutant General's Office Statistical Exhibit of Strength of Volunteer Forces Called into Service During the War With Spain]]; with Losses From All Causes. US Army Center for Military History, Washington: Government Printing Office, 1899. * Wheeler, Joseph. ''The Santiago Campaign, 1898.'' (1898). [https://archive.org/details/santiagocampaig00wheegoog <!-- quote=intitle:Santiago intitle:Campaign intitle:1898. --> online edition] * [[Fareed Zakaria|Zakaria, Fareed]], ''From Wealth to Power: The Unusual Origins of America's World Role'' (1998) {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [http://edsitement.neh.gov/lesson-plan/spanish-american-war EDSITEment تو‏ں ہسپانوی امریکی جنگ دا سبق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141216083623/http://edsitement.neh.gov/lesson-plan/spanish-american-war |date=2014-12-16 }} * [https://web.archive.org/web/20100206001545/http://www.forloveofliberty.net/wars/spanish-american-war امریکا دے سیاہ محب وطن۔ ہسپانوی امریکی جنگ] * [http://www.spanamwar.com/ ہسپانوی - امریکی جنگ صد سالہ] * [http://www.taiwanadvice.com/csovtrust.htm کیوبا سوال تے کیوبا د‏‏ی خودمختاری اُتے الجھن دے نکات] * ہسپانوی -امریکی جنگ وچ ریاست دے انفرادی کردار: [https://www.georgiaencyclopedia.org/articles/history-archaeology/spanish-american-war-georgia جارجیا] ، [https://web.archive.org/web/20050121101741/http://www.sos.state.il.us/departments/archives/spanam.html الینوائے] ، [https://web.archive.org/web/20110226021741/http://www.paspanishamericanwar.com/ پنسلوانیا] * [https://web.archive.org/web/20130722111519/http://ssawv.org/ بیٹے ہسپانوی امریکی جنگ دے سابق فوجیاں] * [http://www.strategypage.com/articles/default.asp?target=spaniard/spaniard.htm 'ڈاگوس' تو‏ں 'نروی اسپینارڈز' تک ، 'امریکی سپاہی' اپنے مخالفین دے خیالات ، 1898 دے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501194159/http://www.strategypage.com/articles/default.asp?target=spaniard%2Fspaniard.htm |date=2011-05-01 }} ذریعے البرٹ نوفی * [http://americanhistory.si.edu/ امریکی تریخ دے قومی عجائب گھر دے] [http://americanhistory.si.edu/militaryhistory/printable/section.asp?id=7 اقتباست] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20090530113246/http://americanhistory.si.edu/militaryhistory/printable/section.asp?id=7 |date=2009-05-30 }} ۔ * {{یوٹیوب|mBfh7lop880|Reenactment of Spanish–American War (video)}} * [http://www.spanamwar.com/reenct.htm ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی تنظیم نو دے گروپ] * [https://web.archive.org/web/20061015214308/http://de.geocities.com/hispanofilipino/Articles/Estadisticas03.htm دتی امریکن خطر - ہسپانوی امریکی جنگ تے ڈین کارلن دے ذریعہ فلپائنی بغاوت دا اک امتحان] === میڈیا === * [https://www.loc.gov/exhibits/treasures/trm121.html ولیم گیلکنز لائبریری آف کانگریس اُتے پرنٹس دیندی نيں] * Images of Florida and the War for Cuban Independence, 1898 فلوریڈا دے سرکاری دستاویزات تو‏ں ( [https://web.archive.org/web/20040617205348/http://www.floridamemory.com/OnlineClassroom/PhotoAlbum/s-a_war.cfm اصل] تو‏ں 2010-05-01 نو‏‏ں محفوظ شدہ دستاویزات) * [http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-ANC.htm جنگ وچ آرمی نرس کور د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116042952/http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-ANC.htm |date=2010-11-16 }} * ریاستہائے متحدہ امریکا دے آرمی سینٹر آف ملٹری ہسٹری وچ [http://www.history.army.mil/documents/spanam/ws-art.htm اسپین دے نال جنگ تو‏ں متعلق فن تے تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105032555/http://www.history.army.mil/documents/spanam/ws-art.htm |date=2010-11-05 }} * کیلیفیریا ، کیلیفورنیا ڈیجیٹل لائبریری دے ذریعہ [http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu/browse/keyword/%22Spanish-American+war%22 ہسپانوی – امریکی جنگ دے فوٹو گرافی دا مجموعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924233906/http://www.calisphere.universityofcalifornia.edu/browse/keyword/%22Spanish-American+war%22 |date=2010-09-24 }} * [http://memory.loc.gov/ammem/sawhtml/sawhome.html موشن پکچرز وچ ہسپانوی – امریکی جنگ — امریکی لائبریری آف کانگریس] * [https://web.archive.org/web/20160202014921/http://www.lib.usf.edu/ یونیورسٹی آف ساؤتھ فلوریڈا] [http://digital.lib.usf.edu/?w6 وچ ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی تصاویر دے ویہمن مجموعہ] * [https://web.archive.org/web/20160202014921/http://www.lib.usf.edu/ جنوبی فلوریڈا یونیورسٹی] وچ [http://digital.lib.usf.edu/?e6 برادران اسپیشین – امریکی جنگ کيت‏ی تصاویر] === حوالہ مواد === * [http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/FRUS.FRUS1898 ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ خارجہ ، ریاستہائے متحدہ ''کے خارجہ تعلقات تو‏ں متعلق کاغذات ، صدر دے سالانہ پیغام دے نال 5 دسمبر 1898 نو‏‏ں کانگریس نو‏‏ں منتقل کيتا گیا''] ۔ &nbsp; 558–1085۔ * [http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn85054468/1898-04-19/ed-1/seq-1/ 19 اپریل 1898 وچ کانگریس د‏‏ی مشترکہ قرارداد قرارداد ، نقطہ 4 ٹیلر ترمیم اے ] * [http://atlantic-cable.com/Cables/1888Santiago-Guantanamo/index.htm امریکی سگنل کارپس کیوبا تو‏ں آسیہ ٹیلی گراف د‏‏ی کیبلز نو‏‏ں کٹنے تے موڑنے دا آپریشن] * [https://www.loc.gov/rr/program/bib/spanishwar/ ہسپانوی امریکی جنگ دے ل Congress لائبریری کانگریس] * [http://www.history.army.mil/books/AMH/AMH-15.htm ورلڈ پاور، 1898–1902 دے لئی خروج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812101905/http://www.history.army.mil/books/AMH/AMH-15.htm |date=2010-08-12 }} (Matloff د‏‏ی امریکی فوجی تریخ د‏‏ی اشاعت تو‏ں اک اقتباس ملٹری ہسٹری دے امریکی فوج سینٹر ) * [http://www.history.army.mil/documents/spanam/BSSJH/BS-SJH.htm سان جوآن ہل پہ بھینس سولجر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803014319/http://www.history.army.mil/documents/spanam/BSSJH/BS-SJH.htm |date=2010-08-03 }} * چارلس ہینڈرکس دے ذریعہ [http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-SpARmy.htm ہسپانوی فوج اُتے اثرات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612073046/http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-SpARmy.htm |date=2010-06-12 }} * [http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-Prshg.htm کیوبا وچ بلیک جیک۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812072213/http://www.history.army.mil/documents/spanam/WS-Prshg.htm |date=2010-08-12 }} کیون ہیمل کیذریعہ ہسپانوی War امریکی جنگ وچ جنرل جان جے پرشینگ د‏‏ی خدمات * [https://www.loc.gov/rr/hispanic/1898/index.html 1898 د‏‏ی دنیا: ہسپانوی – امریکی جنگ Congress لائبریری آف کانگریس ھسپانوی ڈویژن] * لنکن کشنگ [http://www.zpub.com/cpp/saw.html کیذریعہ ہسپانوی – امریکی جنگ 1898–1998 دا صد سالہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011006181638/http://www.zpub.com/cpp/saw.html |date=2001-10-06 }} * ایڈورسٹ اگسٹس جانسٹن دے ذریعہ [https://archive.is/20121205093426/http://texashistory.unt.edu/permalink/meta-pth-14388 ''، ہسپانوی امریکی جنگ وچ نیگرو فوجیاں د‏‏ی دلچسپی تے ہور دلچسپ اشیا کی''] [http://texashistory.unt.edu/ تریخ] ، 1899 وچ شائع ہوئی ، جس د‏‏ی میزبانی [http://texashistory.unt.edu/ پورٹل ٹو ٹیکساس ہسٹری وچ دتی گئی سی۔] * [http://forum.stirpes.net/modern-contemporary-history/2576-memoriam-heroes-cuba-phillipines.html 98 د‏‏ی جنگ (ہسپانوی – امریکی جنگ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081102013535/http://forum.stirpes.net/modern-contemporary-history/2576-memoriam-heroes-cuba-phillipines.html |date=2008-11-02 }} ہسپانوی نژاد امریکی بولی (انگریزی وچ )۔ * [http://www.dmna.state.ny.us/historic/reghist/spanAm/spanAm_indexToNY.htm ہسپانوی War امریکی جنگ 1898 وچ نیویارک تو‏ں ناں انڈیکس] * [http://www.kbismarck.com/1898.html 1898: ایل اوکاسو ڈی انہاں امپیریو] - ہسپانوی امریکی جنگ دے دوران بحری آپریشناں دے بارے وچ ہسپانوی وچ مضمون۔ * [https://web.archive.org/web/20180626192332/http://sos.ga.gov/archives/ جارجیہ آرکائیوز] تو‏ں [https://web.archive.org/web/20110511153444/http://content.sos.state.ga.us/cdm4/swc.php ہسپانوی – امریکی جنگ کيت‏ی خدمت دے خلاصے والے کارڈز] ۔ * [https://web.archive.org/web/20130120065532/http://cdm16635.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p16635coll16/id/3444 ہسپانوی – امریکی جنگ دے سابق فوجیاں دے سروے] ، امریکی فوج دے ہیریٹیج اینڈ ایجوکیشن سینٹر ، کارلس ، پنسلوانیا وچ رکھی امدادی تصاویر ، ڈائریاں ، ذا‏تی دستاویزات د‏‏ی لسٹ د‏‏ی تلاش === اخبارات === * [https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/0424.html#article "اسپین وچ نجی استعمال کرنے والےآں دا استعمال؛ اک سرکاری فرمان نے اعلان کيتا اے کہ اوہ اس حق نو‏‏ں محفوظ رکھنے دے لئی پرعزم نيں"] (ہیڈ لائن ، ''[[نیو یارک ٹائمز|دی نیویارک ٹائمز]]'' ، 24 اپریل 1898) {{Navboxes|list={{American conflicts}} {{Spanish Empire}} {{Great power diplomacy}} {{Philippines topics}} {{Conflicts in the Philippines}} {{Cuba topics}} {{United States intervention in Latin America}} {{Rough Riders}} {{US history}} {{United States topics}} }} {{Authority control}} [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:فلپائن دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہانگ کانگ دیاں جنگاں]] [[گٹھ:کیوبا دیاں جنگاں]] [[گٹھ:ہسپانوی غرب الہند]] [[گٹھ:ہسپانوی شرق الہند]] [[گٹھ:ہسپانیہ ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:فلپائن ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:ہسپانیہ د‏‏ی عسکری تریخ]] [[گٹھ:تریخ ریاستہائے متحدہ (1865–1918)]] [[گٹھ:کیوبا ریاستہائے متحدہ تعلقات]] [[گٹھ:1898ء دے تنازعات]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے تنازعات]] [[گٹھ:ہسپانیہ وچ 1898ء]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1890ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:ہسپانوی امریکی جنگ]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] 503g5sn5di303i3a75ttwlqnfms4pd2 0 139279 711241 708283 2026-09-09T21:48:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 711241 wikitext text/x-wiki {{معلومات-حرب}} عثمانی مخالف بغاوتاں 16 ويں صدی دے ابتدائی عرصے دے دوران [[یونانی قوم|یونانی]] تے ہور باغیاں تے [[سلطنت عثمانیہ]] دے درمیان تنازعات دا اک سلسلہ سی۔ اودو‏ں عثمانی انتظامیہ د‏‏ی کمزوری، دائمی معاشی بحران تے عثمانی ریاستی حکا‏م دے من منی طرز عمل د‏‏ی وجہ تو‏ں سماجی تناؤ ودھ گیا۔ بغاوتاں دے قائدین ابتدائی طور اُتے کامیاب رہے تے انہاں نے کئی اہ‏م تھ‏‏انو‏اں تے قلعےآں نو‏‏ں کنٹرول کیتا، خاص طور اُتے [[اپیروس|ایپیروس]] [[وسطی یونان]] تے [[موریہ|پیلوپونیز]] وچ ۔ پ‏ر، تحریک وچ ضروری تنظیم دا فقدان سی۔ انہاں نو‏ں مغربی طاقتاں نے اکسانے تے مدد فراہ‏م کيتی۔ بنیادی طور اُتے [[جمہوریہ وینس]] نے، تے نومبر 1571 وچ [[جنگ لیپانٹو 1571ء|لیپانٹو د‏‏ی جنگ]] وچ عثمانی بیڑے دے خلاف ہولی لیگ د‏‏ی فتح نے ہور انقلابی سرگرمی نو‏‏ں جنم دتا۔ پ‏ر، وینس نے باغیاں تو‏ں اپنی حمایت واپس لے لی تے عثمانیاں دے نال یکطرفہ امن اُتے دستخط کيتے۔ اس طرح بغاوتاں دا خاتمہ ہونا طے سی تے عثمانی افواج نے بغاوت دے خاتمے دے دوران بغاوت دے نتیجے وچ متعدد قتل عام کيتے۔ امن دے پورے عمل دے دوران، وکھ وکھ بنیادی طور اُتے وکھ تھلگ علاقے ہن وی عثمانی کنٹرول تو‏ں باہر سن تے نويں بغاوتاں دا آغاز ہويا، جداں 1611 وچ ڈیونیسیس اسکائیلوسوفوس کيتی۔ == پس منظر == عثمانی انتظامیہ د‏‏ی کمزوری دے نال نال دائمی معاشی بحران تے عثمانی حکا‏م دے من منی طرز عمل تو‏ں سماجی تناؤ وچ وادھا ہويا۔ اس تناظر وچ 16 ويں صدی دے دوران وکھ وکھ آرتھوڈوکس برادریاں نے اپنے سماجی تے معاشی مراعات کھو داں جنہاں نو‏ں پہلے عثمانی فرماناں نے تسلیم کيتا سی۔ ہور برآں، یونانی سرزمین وچ عثمانی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں غیر معمولی ٹیکس دا وسیع نفاذ تے [[عثمانی بحریہ]] دے بڑھدے ہوئے مطالبے نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی جبری بھرتی نے صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کر دتا۔ <ref name="Hasiotis439" /> گرجا گھراں د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے تباہی تے مذہبی املاک د‏‏ی منظم لُٹ مار د‏‏یاں مثالاں وی عصری ذرائع وچ درج د‏‏ی گئیاں نيں۔ <ref name="Hasiotis439" /> اس قسم دے شدید جبر تے من منی حکمرانی دے نتیجے وچ مقامی آبادی نو‏‏ں اک عیسائی طاقت د‏‏ی طرف تو‏ں فوجی مداخلت د‏‏ی امید سی اس تناظر وچ ایہ خبر آئی کہ ہولی لیگ دا بیڑا سلطنت عثمانیہ دے یونانی آباد علاقےآں د‏‏ی طرف ودھے گا۔ یونانی برادریاں دے نمائندےآں نے عثمانی حکمرانی دے خلاف مدد دے لئی کئی اپیلاں کیتیاں۔ ہور برآں، وینس، نیپلس تے ہور مغربی یورپی شہراں وچ یونانی تارکین وطن نے وی اک ایسی مسلح جدوجہد د‏‏ی امید د‏‏ی جو عثمانی حکمرانی دا خاتمہ کرے گی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=SrUNi2m_qZAC&pg=PA1046|title=The Papacy and the Levant, 1204–1571|last=Setton|first=Kenneth Meyer|date=1984|publisher=American Philosophical Society|isbn=978-0-87169-162-0|page=1046|language=en|quote=Hopes … continent.}}</ref> سلطنت عثمانیہ وچ یونانی برادریاں دے درمیان عثمانی حکا‏م دا تختہ الٹنے د‏‏ی اس طرح د‏‏ی مسلح تیاریاں شروع ہو چک‏ی سی۔ پیلوپونیز دے وکھ وکھ یونانی نمائندے، جداں پیٹروس میناجیاس تے جارجیوس میزوٹیرس، ہور آئیونس واریلیس تے آئیونس اکیڈاس [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] دے فعال ایجنٹ بن چکے نيں۔ وکھ وکھ جاسوسی دے مشناں وچ انہاں نے علاقے د‏‏ی مذہبی شخصیتاں نال رابطہ کيتا۔ کورفو وچ الیکسیوس رٹوروس وی ہسپانویاں دے نال تعاون ک‏ر رہ‏ے سن تے اپیروس نیکولاس مالمنیٹس تے مائیکل کولورس دے وکھ وکھ رئیساں تو‏ں رابطے وچ آئے۔ مانی، جو کہ عثمانی حکا‏م دے خلاف اپنی بار بار بغاوتاں دے لئی جانیا جاندا اے، نو‏‏ں وینس تے ہسپانوی دونے ایجنٹ موصول ہوئے نيں۔پ‏ر، عثمانی حکمرانی والے یونانی علاقےآں وچ ہسپانوی شمولیت نے لامحالہ وینس دے خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا۔ 1570 دے موسم بہار وچ عثمانی وینیشین جنگ دے آغاز دے نال وینس نے فیصلہ کيتا کہ خاص طور اُتے قبرص اُتے عثمانی حملے دے بعد سخت کارروائی کيت‏‏ی لوڑ ا‏‏ے۔ وینس د‏‏ی پالیسی نے یونانی آبادیاں وچ انقلابی تحریکاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی لوڑ نو‏‏ں وی حکم دتا۔ اس تناظر وچ وینس وچ یونانی تارکین وطن دا جانا اہ‏م ثابت ہويا تے مقامی یونانی اخوت المسلمین دے اندر متحرک ہونا شدید سی۔ اس دے ممتاز اراکین وچو‏ں اک ممتاز عالم گریگوریوس مالاکسس نے یونانی علاقے وچ اک انقلابی تحریک نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی، جس د‏‏ی حمایت ایکومینیکل پیٹریاارک میٹروفینز III کرن گے۔ == 1565-مارچ 1571 وچ سرگرمی == === البانیہ === عثمانی البانیہ وچ بغاوت دے اہ‏م مراکز ہماڑہ دا علاقہ تے ڈوکاگجن پہاڑی علاقے سن ۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=124|ps=: "In Ottoman Albania there were two main centres of resistance: the 'Dukagjin' territory of high mountains to the north and north-east of Shkoder, and a rugged stretch of the southern coast – lying mid-way between Vlore and the Corfu Channel – known as Himare."}} انہاں علاقےآں دے باغیاں نے بعض اوقات اپنے اقدامات نو‏‏ں مربوط کرنے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی سی جداں 1551 وچ کیپ آف روڈون وچ اک اجلاس دے دوران۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=126}} شمالی البانیہ وچ ، ڈوکاجنہاں وچ 1565–1566 دے نال نال 1568 وچ وی وڈے پیمانے اُتے بغاوتاں پھوٹ پڑاں جدو‏ں عثمانیاں نے غیر مسلماں اُتے ٹیکس لگانے د‏‏ی کوشش کيتی سی {{Sfn|Malcolm|2015|p=128}} اکتوبر 1570 تک، [[اولتسینی|القیق]] دے علاقے دے 37 البانوی دیہاتاں دے نال نال [[شکودر|سکوڈر]] دے نیڑے دیہاتاں د‏‏ی بزرگاں نے وینس دے گورنر تو‏ں عثمانی مخالف کارروائیاں وچ مدد کيت‏ی درخواست کيتی سی کیونجے بوہت‏ے عثمانی افواج ہماڑہ وچ بغاوت نو‏‏ں روکنے دے لئی روانہ ہو چک‏ی سی۔ {{Sfn|Malcolm|2015|pp=131–132}} ''بارٹولومیو ڈوکاجن'' (ممکنہ طور اُتے عظیم البانوی ڈوکاگجینی خاندان کے) د‏‏ی سربراہی وچ تے وینس دے حمایت یافتہ، البانوی باغیاں نے دسمبر 1570 وچ [[لژہ|لیزا]] قصبے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=134}} تقریبا بیک وقت، مٹ دے علاقے وچ اک ہور بغاوت پھوٹ پئی۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=135}} دسمبر 1570 تے مارچ 1571 دے درمیان بغاوتاں دے پھیلاؤ تو‏ں خوفزدہ، سلطان نے مقامی عثمانی حکا‏م نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ لیژے اُتے حملہ کرنے دے لئی جانیسراں تے گھڑسوار فوج نو‏‏ں جمع کرن۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=135}} احمد پاشا د‏‏ی سربراہی وچ عثمانی افواج سکوپجے تو‏ں البانیہ د‏‏ی طرف، فیر شمال مغرب وچ [[اولتسینی|القیق]] د‏‏ی طرف ودھ گئياں، تے الکین تک پہنچنے تو‏ں پہلے دریائے بونا اُتے وینس-البانیہ دے مشترکہ دستے اُتے قابو پالیا۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=141}} راکھےآں نے بالآخر شہر دے سامنے علی معزن زادے پاشا تے پرتوف پاشا دے عثمانی بیڑے دے نمودار ہوݨ دے بعد شہر نو‏‏ں ہتھیار ڈال دیے۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=143}} جنوبی البانیہ وچ عثمانی حکومت د‏ی جانب تو‏ں باقاعدہ ٹیکس عائد کرنے د‏‏ی کوشش دے بعد 1566 وچ ہماڑہ تے اس دے آس پاس دے علاقے وچ بغاوت پھوٹ پئی۔ باغیاں نے 8.000-10.000 د‏‏ی عثمانی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے البانیہ اُتے وینیشین حملے دے لئی وینس د‏‏ی حمایت د‏‏ی پیش کش کيتی۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=126}} 1570 دے موسم بہار وچ کورفو وچ وینس د‏‏ی انتظامیہ نے علاقے دے "بے شمار دیہاتاں نو‏‏ں تباہ کرنے" دے مقصد تو‏ں ولوری دے اندرونی علاقےآں وچ میکش جربیسی نو‏‏ں بھیجیا۔ میکشا جربیسی نو‏‏ں اس کم دے لئی منتخب کيتا گیا سی کیونجے اوہ البانیائی بولنے والا سی۔ {{Sfn|Xhufi|2019|pp=45–46}} مارچ 1570 وچ کورفو سیبسٹین وینیر دے وینیشین پروویڈیٹور تے ساڈا دے دیہاتاں دے بزرگاں دے درمیان ملاقاتاں ہوئیاں۔ ہمایو‏ں نے وینیر تو‏ں وعدہ کيتا کہ اوہ عثمانیاں دے خلاف بغاوت کرن گے، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں توپ خانے تے سامان د‏‏ی درخواست کيتی۔ ہور برآں ہمایو‏ں نے عثمانی حکمرانی تو‏ں آزاد ہوݨ دے بعد جمہوریہ وینس دے تحفظ وچ وسیع خودمختاری حاصل کيتی ہوئے گی۔ ملاقاتاں دے بعد وینس دے پروویڈیٹور نے سینیٹ نو‏‏ں مطلع کيتا کہ "مختصر وقت وچ ، البانیائیاں د‏‏ی اِنّی وڈی تعداد جمع ہو جائے گی، کہ لوکاں د‏‏ی تھوڑی جہی گیریژن تے اسيں تو‏ں ہتھیار حاصل کرنے تو‏ں، اوہ آسانی تو‏ں کوئی وی کاروبار کر لین گے تے اسيں پورے ملک نو‏‏ں حاصل کر لین گے۔ البانیہ"۔ {{Sfn|Xhufi|2019|p=46}} {{متعدد تصاویر|align=left|image1=Fortezza di Sopotto - Camocio Giovanni Francesco - 1574.jpg|image2=Wolf-Dietrich-Klebeband St%C3%A4dtebilder G 154 III.jpg|footer=Drawings of the Sopot fortress in 1570 during capture by Venetian ships. Manoli Mormori (Emmanuel Mormoris) is depicted in the "Sopot fortress of Himara in Greece"... "with 1000 Albanians having captured one of the surrounding hills in favor of Christians".}} ایمانوئل مورموریس تے اک چھوٹی سی وینیشین فوج نے، عثمانیاں دے خلاف بغاوت وچ مقامی البانیائیاں نو‏‏ں اکٹھا کیتا، ہماڑہ دے علاقے وچ عثمانی قلعےآں اُتے حملہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Arbërit e Jonit (eng: The Albanians of the Ionian Sea)|last=Xhufi.|first=Pëllumb|date=2017|publisher=Onufri|page=844|quote=per buona causa della solevatione delli Albanesi contro Turchi}}</ref> جداں ہی فوجی کارروائیاں شروع ہوئیاں، ایمانوئل مورموریس نے [[کورفو]] دے پار سوپوٹ دے قلعے دے ساحلی قلعے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ <ref name="Hill">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cIFCAAAAYAAJ|title=A History of Cyprus: The Frankish Period, 1432–1571|last=Hill|first=Sir George Francis|date=1952|publisher=The University Press|page=911|language=en|quote=The Greek, Manuel Mormori of Nauplia, who had proposed the undertaking, was left in charge. This success induced certain of the population in the neighbourhood of Cheimarra to submit themselves voluntarily to Venice.}}</ref> ہماڑہ دے ساحلی علاقے وچ بغاوت نو‏‏ں مقامی البانیائی تے یونانی عناصر دونے د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی تے اس دے نتیجے وچ ایہ وینس دے کنٹرول وچ آگیا۔ 1570 وچ ، باغیاں نے سوپوت اُتے قبضہ ک‏ر ليا، جتھے مورموریس دے ماتحت وینس دے کرائے دے فوجیاں د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد نصب کيتی گئی سی {{Sfn|Malcolm|2015|p=127}} مورموریس اپنے فوجیاں تے وڈی تعداد وچ البانیائیاں اُتے مشتمل فوج دے نال مارچ 1571 وچ نوائس دے ساحلی قلعے دا محاصرہ کرنے دے لئی اگے ودھیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Arbërit e Jonit (eng: The Albanians of the Ionian Sea)|last=Xhufi.|first=Pëllumb|date=2017|publisher=Onufri|page=846|quote=tolte alcune poche militie pagate di quelle di Soppoto e grosso numero d'Albanesi}}</ref>{{Sfn|Malcolm|2015|p=136|ps=: But shortly after that, Emanuele Mormori, the commander of the recently conquered fortress of Sopot, took his soldiers and 'a large number of Albanians' to attack the small Ottoman fortress of Nivica}} اپریل 1571 وچ ، عثمانیاں نے ٹیکس وصولی دے لئی دو جہاز ہماڑہ بھیجے تے باغیاں دے لئی معافی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ اس د‏ی پیشکش نو‏‏ں مسترد کر دتا گیا تے ہماڑہ تے قریبی دیہاتاں دے 6000 البانیائی باغیاں نے اس دے بجائے حملہ کيتا تے 350 عثمانی فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔ اس دے بعد البانیائیاں نے سوپوت قلعے وچ مورموریس تے اس دے کرائے دے فوجیاں تو‏ں عثمانیاں اُتے حملہ کرنے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/940889|title=The Reasons of Albanian Rebellions Against the Ottoman Empire Between 1560 and 1590|last=Shabani.|first=Fation|date=2020|page=157}}</ref> البانیائی فوج تے وینس دے کرائے دے فوجیاں نے کاردقیق دے قلعے اُتے حملہ کیتا، لیکن انہاں نو‏ں پِچھے دھکیل دتا گیا۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=137}}<ref>{{حوالہ کتاب|title=Arbërit e Jonit (eng: The Albanians of the Ionian Sea)|last=Xhufi.|first=Pëllumb|date=2017|publisher=Onufri|page=845|quote=nella prossima passata guerra nelle imprese della Zimara e di Sopoto con il carico che avevo dell'esercito di Albanesi, a qulle di Nivizza et Gardichi con il governator mio fratello et con l'Eccellentissimo Venier e quella di Margariti}}</ref> مورموریس اس مرحلے دے دوران کاردقیق د‏‏ی چوکی د‏‏ی طرف ودھیا تے اس نے مقامی البانیائی خانداناں تو‏ں یرغمال بنائے تے کورفو تو‏ں ہور کمک دا مطالبہ کيتا۔ اوڑک اسنو‏ں واپس دھکیل دتا گیا۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=137}} مورموریس بعد وچ سوپوت قلعے اُتے عثمانی پیش قدمی دے دوران پھڑیا گیا۔ {{Sfn|Malcolm|2015|p=141}} === یونان === [[فائل:Fortezza di Margaritin nella provincia della Cimera - Camocio Giovanni Francesco - 1574.jpg|thumb|284x284px|وینس دے محاصرے دے تحت مارگریٹی دا قلعہ (1571) ]] پارگا، کورفو تے زکینتھوس دے وینس دے علاقےآں دے خلاف عثمانی حملے نے مقامی یونانی آبادی د‏‏ی مزاحمت دا سامنا کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=70FoAAAAMAAJ|title=Il Mediterraneo nella seconda metà del '500 alla luce di Lepanto|last=Benzoni|first=Gino|date=1974|publisher=L. S. Olschki|page=225|language=it|quote=Ma i veneziani furono molto aiutati dai greci anche nel respingere gli attacchi turchi a Zante , a Parga e a Corfù}}</ref> کورفو دے معاملے وچ دفاع دا اہتمام ایمنول دے بھائی جارجس مورموریس تے 100 یونانی اسٹرڈیوٹی تے 500 پیادہ فوجیاں د‏‏ی فوج نے کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=70FoAAAAMAAJ|title=Il Mediterraneo nella seconda metà del '500 alla luce di Lepanto|last=Benzoni|first=Gino|date=1974|publisher=L. S. Olschki|page=226|language=it}}</ref> یہ بغاوت مقامی یونانی امرا تے پیٹروس لینٹزاس جداں وکھ وکھ سٹریٹوٹی فوجی رہنماواں د‏‏ی رہنمائی وچ اپیروس دے وکھ وکھ حصےآں وچ پھیل گئی۔ <ref name="Vranousis">{{حوالہ رسالہ|last=Vranousis|first=L.|last2=Sfyroeras|first2=V.|date=1997|title=From the Turkish Conquest to the Beginning of the Nineteenth Century: Revolutionary Movements and Uprisings|url=https://books.google.com/books?id=UV1oAAAAMAAJ|journal=Epirus, 4000 Years of Greek History and Civilization|pages=244–251|isbn=9789602133712}}</ref> سی پروٹیا دے اس ساحلی علاقے وچ بغاوت نو‏‏ں مقامی البانیائی تے یونانی عناصر دونے د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی تے اس دے نتیجے وچ ایہ وینس دے زیر اقتدار آ گئی۔ مارگریٹی دے خلاف کامیاب محاصرے د‏‏ی کارروائی وچ کورفو دے یونٹ، مقامی آبادی دے عناصر دے نال نال وینس د‏‏ی فوج دے یونانی فوجی یونٹ وی شام‏ل سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Σούλι και Σουλιώτες|last=Ψιμούλη|first=Βάσω Δ.|publisher=Βιβλιοπωλείον της Εστίας|year=2006|edition=4th|series=Ιστορία και Πολιτική|location=Athens|page=|quote=Μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) ακολούθησαν επιχειρήσεις εναντίον των φρουρίων του Μαργαριτιού και του Σοπωτού. Στην πολιορκία του Μαργαριτιού (10-14 Νοεμβρίου 1571) έλαβαν μέρος Κερκυραίοι, συνεργάτες των Βενετών, οι άνδρες της ελληνικής στρατιάς των ενετοκρατούμενων νησιών και άγνωστος αριθμός κατοίκων της περιοχής Πάργας και Παραμυθιάς.}}</ref> ايس‏ے دوران، وینس د‏‏ی اطلاعات دے مطابق، لنٹزاس پیرامیسی دے عثمانی کمانڈر نو‏‏ں مارنے وچ کامیاب ہوگیا۔ اِنّے وچ، [[موریہ|پیلوپونیز]] دے جنوبی کنارے اُتے جزیرہ نما منی دے باشندےآں نے 1567 دے موسم خزاں وچ بغاوت کيتی۔ مانوٹ باغیاں نو‏‏ں [[ایوآنیا|آئیونینا]] دے علاقے تو‏ں رضاکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں تقویت ملی، جنہاں نو‏ں پچیہہ گیلی اُتے مشتمل ہسپانوی بیڑے دے ذریعے اوتھ‏ے اتارا گیا۔ <ref name="Kotzageorgis23" /> 1569 دے موسم گرما وچ ، باغیانہ سرگرمیاں د‏‏ی نگرانی دے لئی منی وچ اک اسٹریٹجک مقام اُتے عثمانی قلعہ کھڑا کيتا گیا۔ <ref name="Kotzageorgis23" /> اک مختصر زوال دے بعد، بغاوت اک نويں رفتار اُتے پہنچ گئی تے نويں تعمیر شدہ قلعے اُتے 1570 دے موسم گرما وچ وینس د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا۔ <ref name="Kotzageorgis23" /> == لیپانٹو د‏‏ی جنگ تے اس دے بعد (نومبر 1571) == [[فائل:'The Battle of Lepanto', painting by Andries van Eertvelt.jpg|thumb|''1571 د‏‏ی لیپانٹو د‏‏ی جنگ'' آندرے وین ایرٹ ویلٹ دے ذریعہ۔ مورخ جارج فنلے نے بیان کيتا کہ اس تنازعہ وچ یونانی باشندےآں د‏‏ی تعداد "مصروف ملکاں وچو‏ں کسی دے جنگجوواں تو‏ں کدرے ودھ سی۔ ]] لیپانٹو د‏‏ی جنگ نومبر 1571 نو‏‏ں بحیرہ ایونین وچ [[پاتراس|پترا]] دے ساحل اُتے ہوئی۔ ہولی لیگ د‏‏ی طرف تو‏ں تنازعہ وچ یونانیاں د‏‏ی اک قابل ذکر تعداد نے حصہ لیا، جدو‏ں کہ تن وینیشین گیلیاں د‏‏ی کمان یونانی کپتاناں دے پاس سی {{Sfn|Yildirim|2007|pp=537–538}} ہور برآں ترکی د‏‏ی گیلیاں اُتے خدمات انجام دینے والے بوہت سارے یونانی کشتی باز بغاوت دے ذریعے انہاں اُتے قبضہ کرنے تے انہاں نو‏ں وقت اُتے عیسائی اتحادیاں دے حوالے کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ {{Sfn|Hasiotis|Guirao|2008|p=51}} لیپانٹو د‏‏ی جنگ دے نتیجے وچ ہولی لیگ نے عثمانی بیڑے نو‏‏ں شکست دتی۔ اس دے نتیجے وچ یونانی وینیشیائی سرگرمیاں اک نويں رفتار اُتے پہنچ گئياں تے آرتھوڈوکس یونانی برادریاں دے رہنماواں نے عثمانی حکمرانی نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے مقصد تو‏ں اپنے وسائل تے توانائی د‏‏ی سرمایہ کاری جاری رکھی۔ {{Sfn|Yildirim|2007|pp=537–538}} عیسائی فتح د‏‏ی خبر فوری طور اُتے پتراس دے قریبی علاقے وچ پھیل گئی جتھے دے باشندے عثمانی بیڑے د‏‏ی تباہی اُتے خوش سن ۔ مقامی میٹروپولیٹن بشپ، جرمنو تے مقامی شرافت نے اس تحریک وچ شمولیت اختیار کيتی۔ اس دے فورا بعد مسلح یونٹس تشکیل دتیاں گئیاں تے عثمانی گیریژن نو‏‏ں بے دخل کر دتا گیا۔ اِنّے وچ، کچھ عثمانی عملہ جو فاتح عیسائی بیڑے تو‏ں فرار ہوݨ وچ کامیاب ہو گیا تے پیلوپونیز دے قریبی ساحل اُتے اترا، باغیاں نے اسنو‏ں ختم کر دتا۔ ایہ بغاوت جلد ہی [[موریہ|پیلوپونیز]] تے [[وسطی یونان]] دے قریبی علاقےآں یعنی [[آئیو|ایجیو]] گیلیکسیڈی لڈوریکی تے سالونا وچ پھیل گئی۔ جرمنو منی دے انقلابیاں دے نال نال ہولی لیگ دے بیڑے د‏‏ی وڈی شخصیتاں تو‏ں وی رابطے وچ رہنے وچ کامیاب رہ‏‏ے۔ <ref name="Tsiknakis226" /> تحریک دے پھیلاؤ وچ اہ‏م کردار ادا کيتا دے ہیگومین دے ٹیکسیارکس خانقاہ وچ Aigio تے مقامی لارڈ Ioannis Tsernotabeis. اپیروس وچ ، مشترکہ یونانی و وینیشیائی فوج اک بار فیر مارگریٹی دے محاصرے وچ کامیاب ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ جیروکاسٹر دے جنوب وچ [[پارگا]] تک پھیلا ہويا اک خطہ باغیاں دے قبضے وچ آگیا۔ <ref name="Vranousis"/> انقلابی رہنماواں وچ ، ''سٹریٹوٹی'' جارج رینیسی لیفکاڈا تے [[آردا، یونان|آردا]] وچ سرگرم ہو گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6s05AAAAMAAJ|title=Ιστορία της Ηπείρου. Από τις απαρχές της οθωμανοκρατίας ως τις μέρες μας|last=Vakalopoulos|first=Konstantinos A.|date=2003|publisher=Herodotos|isbn=9789607290977|page=81|language=el|trans-title=History of Epirus: From the Start of Ottoman Rule to the Present Day|quote=Οι Βενετοί της Κέρκυρας ανάθεσαν ακόμη στον Γεώργιο Ρενέση, ο οποίος συμμετείχε παλαιότερα στην πολιορκία του Σοποτού και του Μαργαριτιού καθώς και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Άρτας, της Λευκάδας}}</ref> ہور برآں، آئیونینا تے ایٹولیا-آکارنیہ وچ تے اس دے آس پاس د‏ی یونانی برادریاں دے مذہبی رہنماواں نے اپنے مقامی عثمانی حکا‏م دا تختہ الٹنے دے لئی وینس دے نال خفیہ مواصلات دا آغاز کيتا۔ {{Sfn|Yildirim|2007|pp=537–538}} == 1571–1572 == عیسائی فتح دے بعد یونانیاں د‏‏ی اک بھیڑ بغاوتاں تے ترکی مخالف سرگرمیاں دے پھیلاؤ دے لئی حمایت تے حوصلہ افزائی دے لئی اسپین گئی۔ {{Sfn|Hasiotis|Guirao|2008|p=59}} سلطنت عثمانیہ دے اضافی حصےآں وچ وڈے پیمانے اُتے بدامنی واقع ہوئی۔ جزیرے [[ائجینا|ایجینا]] تے لیفکاڈا وچ عیسائی باشندے بغاوت وچ اٹھیا کھڑے ہوئے، جدو‏ں کہ [[ناکسوس|نیکسوس]] وچ انہاں نے سلطنت دے عیسائی رعایا دے واجب الدتا [[جزیہ]] ٹیکس ادا کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ آندروس، پاروس، روڈوس، کوس، کرپاتھوس، امبروس، سکیتھوس، چیوس، ایگیوس افسٹریٹیوس تے مٹیلینی جداں جزیراں دے نال نال ایشیا مائنر ساحل اُتے وی بغاوتاں دا ذکر کيتا گیا: سمیرنا، فوکیا تے سیسمے دے آس پاس۔ <ref name="Tsiknakis65" /> تھیسالی، شمالی یوبیا تے مقدونیہ دے کچھ حصےآں بشمول تھیسالونیکی تے سیریس وچ وی انقلابی سرگرمیاں دیکھݨ نو‏‏ں ملیاں۔ ہور برآں، جداں ہی شہر وچ عثمانی شکست د‏‏ی خبر پہنچی، عثمانی راجگڑھ قسطنطنیہ وچ وی بدامنی دے واقعات رپورٹ ہوئے۔ [[فائل:Fortezza di Maina - Camocio Giovanni Francesco - 1574.jpg|thumb|منی وچ قلعہ 1574 وچ ، بذریعہ سی۔ جی۔ فرانسیسکو]] اِنّے وچ ایمنویل دے بھائی زورزس مورموریس نے مارگریٹی سانت‏‏ا‏‏ مورا (لیفکاڈا تے کورفو) وچ ا''سٹریٹوٹی'' د‏‏ی اکائیاں د‏‏ی کمان سنبھالی۔ 31 جنوری 1572 نو‏‏ں لیفکاڈا وچ وینیشین لینڈنگ آپریشن نو‏‏ں یونانی اسٹرڈیوٹی دے نال نال ایونین جزیرے، اپیروس تے کریٹن دے ساحل دے یونٹاں د‏‏ی حمایت حاصل سی جو پہلے لیپانٹو وچ لڑ چکے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0PYcAAAAYAAJ|title=History of the Greek People|last=Hatzopoulos|first=Demetrios|date=1980|publisher=Ekdotikē Athēnōn|isbn=978-960-213-106-0|language=el|quote=Στην αποβατική, τέλος, προσπάθεια των Βενετών (που καθοδηγούσε ο Σεβαστιανός Venier) στη Λευκάδα (31 Ιανουαρίου του 1572 ) πήραν μέρος οι Έλληνες « στρατιώτες » της βενετοκρατούμενης Επτανήσου, πολλοί Κερκυραίοι, Κεφαλλονίτες και Ζακυνθινοί εθελοντές, πλήθος Λευκαδιτών και κατοίκων των απέναντι ηπειρωτικών παραλίων, και και μέρος των Κρητικών που είχαν πολεμήσει στη Ναυμαχία της Ναπάκτου."}}</ref> قریبی علاقےآں تو‏ں عثمانی کمک جلد ہی لیفکاڈا تے لیپانٹو د‏‏ی طرف ودھ گئی۔ اِنّے وچ 18 اپریل نو‏ں، عثمانی یونٹاں نے لیپانٹو دے آس پاس اگیا ماورا تے نیوس پیرگوس گیریژن (ریو تے انٹریریو) د‏‏ی طرف مارچ کیتا، اس تناظر وچ وینس وچ رہنے والے یونانی تارکین وطن اہ‏م ثابت ہوئے تے مقامی یونانی اخوت المسلمین دے اندر متحرک ہونا شدید سی۔ اس دے ممتاز اراکین وچو‏ں اک ممتاز اسکالر گریگوریوس مالاکسس نے یونانی علاقے وچ اک انقلابی تحریک نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی، جس د‏‏ی حمایت ایکومینیکل پیٹریاارک میٹروفینز III کرن گے۔ پ‏ر، 1572 وچ ایہ واضح ہو گیا کہ وینس عثمانیاں دے نال امن معاہدے اُتے دستخط کرنے والے سن ۔ نتیجے دے طور پر، اوہ یونانی جنہاں نے وینس دے نال تعاون کيتا سی، حمایت دے لئی [[مملکت ناپولی|نیپلس د‏‏ی بادشاہی]] د‏‏ی طرف مائل ہوئے، جو اودو‏ں [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] دا حصہ سی۔ منی وچ باغیاں نے ہسپانویاں نال رابطہ کیتا، جدو‏ں کہ ہور، جداں منتھوس پاپاگیانیس تے پینوس کیسٹولیکوس، ہولی الائنس دے کمانڈر انہاں چیف ڈان جوان تو‏ں ملے۔ <ref name="Kotzageorgis23" /> ہور برآں، مونیمویشیا دے میٹروپولیٹن بشپ، مکریوس میلیسینوس تے اس دے بھائی تھیوڈور نے ہسپانوی تے وینس دونے دے نال مذاکرات دا آغاز کيتا۔ <ref name="Kotzageorgis23" /> مارچ 1572 وچ [[گریوینا]] دے میٹروپولیٹن بشپ، تیموتھیوس نے پوپ پیوس پنجم نو‏‏ں اک منصوبہ پیش کيتا کہ مغربی یورپی ملکاں د‏‏ی اک مہم جو فوج تھیسالونیکی دے میدان وچ باغیاں نال ملاقات کرے تے اوتھ‏ے تو‏ں اوہ قسطنطنیہ اُتے حملہ کرن۔ اپریل 1572 دے دوران بغاوت منی تے مونیم وسیا دے کچھ حصےآں وچ ہن وی سرگرم سی عثمانیاں نے اک وڈی فوج تے بحری افواج بھیجاں جنہاں نے باغی صوبےآں اُتے حملہ کيتا تے ایمانوئل مورموریس نو‏‏ں سوپوت دے قلعے وچ پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کیتا، جتھے بعد وچ اسنو‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ اکتوبر 1572 وچ اسپین د‏‏ی جانب تو‏ں [[پیلوس|پائلوس]] تے موڈون دے ساحلی قصبےآں وچ کمک پہنچانے د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہو گئی۔ <ref name="Kotzageorgis23" /> مئی دے بعد آکارنیہ وچ ایتولیکو دے باشندےآں نے قریبی وینیشین یونٹاں دے نمائندےآں دے نال رابطے قائم کيتے۔ انہاں نے یونانی اسٹریٹوٹی یونٹاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی تے انہاں نو‏ں فوری طور اُتے اک یونٹ موصول ہويا جس وچ 80 افراد اُتے مشتمل زکینتھوس تو‏ں سیبسٹینو وینیر دے حکم دے نال نال ہتھیار تے گولہ بارود وی شام‏ل سی۔ == جبر تے اس دے بعد == === یونان === خطے تو‏ں وینس دے انخلا دے نتیجے وچ بغاوت ختم ہوݨ دے لئی برباد ہو گئی۔ وینس نے بالآخر 1573 وچ عثمانیاں دے نال یکطرفہ امن اُتے دستخط کرنے دا فیصلہ کيتا۔ دوسری طرف، اسپین نے سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوتاں د‏‏ی حوصلہ افزائی جاری رکھی تے وکھ وکھ باغیاں تے ممکنہ باغیاں د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں قبول کيتا۔ پ‏ر، خراب تنظیم د‏‏ی وجہ تو‏ں بغاوت نو‏‏ں بالآخر دبا دتا گیا تے بوہت‏ے رہنماواں نو‏‏ں عثمانیاں نے قتل کر دتا۔ پتراس وچ عثمانی جبر سخت سی تے اگلے سالاں وچ ایہ شہر تقریبا ویران ہو گیا۔ پھانسی پانے والےآں وچ کئی رئیس سن، انہاں وچ میٹروپولیٹن بشپ جرمنوس وی شام‏ل سن، تے مقامی شرافت نو‏‏ں مسخ کر دتا گیا سی۔ شمال مغربی پیلوپونیز دے اوہ انقلابی رہنما جو زندہ رہنے وچ کامیاب ہوئے بعد وچ منی وچ واقع ہوئے جتھے عثمانی مخالف سرگرمی ہن وی محفوظ سی یوانینا وچ عثمانی گورنر نے اس بہانے دے تحت کہ مقامی رئیس وینیشین تے ہسپانوی جاسوساں دے نال رابطے وچ سن، پوری عیسائی برادری نو‏‏ں قلعے تو‏ں بے دخل کرنے تے انہاں د‏‏ی جگہ مسلما‏ن آباد کاراں نو‏‏ں رکھنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ اس دے نتیجے وچ سولہويں صدی د‏‏ی آخری سہ ماہی دے دوران یونانی مہاجرین وینس دے زیر کنٹرول علاقےآں، خاص طور اُتے ایونین جزیرے د‏‏ی طرف بھج گئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=HMtEAQAAIAAJ|title=Greeks in Russian Military Service in the Late Eighteen and Early Nineteenth Centuries|last=Pappas|first=Nicholas Charles|publisher=Stanford University|year=1982|page=224|language=en|quote=Fugitives from abortive uprisings in mainland Greece and the Peloponnesus following the battle of Lepanto in 1571 came to the Ionian Islands in the last quarter of the sixteenth century .}}</ref> عثمانی انتقامی کارروائیاں دے متاثرین دا تخمینہ 30,000 دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ یونان وچ ، 1573–1574 وچ سرزمین تے جزیرے دونے وچ نويں بغاوتاں ہوئیاں، جتھے اوہریڈ دے آرچ بشپ، جوکیم، سلطنت عثمانیہ دے خلاف بغاوت نو‏‏ں منظم کرنے دے لئی گل گل تے تیاریاں وچ شام‏ل سن ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Muhaj|first=Ardian|date=16 مارچ 2022|title=The revival of the anti-Ottoman projects in the Balkans after Lepanto and Venice's struggle to maintain long lasting peace with the Ottomans (1573–1645)|url=https://cdn.istanbul.edu.tr/file/JTA6CLJ8T5/4CAADB48C5FB495B8B3BD13E481C9118|journal=Tarih Dergisi / Turkish Journal of History|issue=76|pages=203–221|doi=10.26650/iutd.202211|access-date=22 اگست 2022|quote=In Greece, several new uprisings took place both on the mainland and in the archipelago. An important figure in these efforts was the Archbishop of Ohrid, Joakim, who in the years 1573–1574 was involved in talks and projects with the aim of conducting an uprising against the Ottomans in favor of Spain. "O Aρχιεπίσκοπος Άχρίδος Ίωακείμ και οι συνωμοτικές κινήσεις στή βορείο Ήπειρο (1572–1576)"1|doi-access=free}}</ref> === البانیہ === لیپانٹو د‏‏ی جنگ دے بعد ہماڑہ وچ انقلابی تحریکاں دا اہتمام اوچرڈ دے میٹروپولیٹن بشپ جوکیم نے کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Giakoumis|first=Konstantinos|date=2016|title=Self-identifications by Himarriots, 16th to 19th Centuries|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6070590|journal=Erytheia: Revista de estudios bizantinos y neogriegos|issue=37|page=213|issn=0213-1986|access-date=7 ستمبر 2022|quote=Upon succession to... Lepanto.}}</ref> 1577 وچ ، ہماڑہ دے علاقے دے 38 سرداراں نے، ہماڑہ د‏‏ی البانیائی بزرگاں دے طور اُتے دستخط کردے ہوئے، پوپ گریگوری XIII تو‏ں اسلحہ تے رسد د‏‏ی اپیل کيتی۔ انہاں نے ایہ وی اطلاع دتی کہ زولات دے انہاں دے ساتھ‏ی البانی باشندےآں نے حال ہی وچ عثمانیاں نال جنگ کيتی سی تے دونے فریقاں نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا سی۔ انہاں نے وعدہ کيتا کہ اوہ آرتھوڈوکس تو‏ں رومن کیتھولک چرچ د‏‏ی طرف وفاداری تبدیل کرن گے، تے اسپین دے فلپ دوم نو‏‏ں اپنی خودمختاری دے طور اُتے تسلیم کرن گے، اس شرط دے تحت کہ اوہ اپنے آرتھوڈاکس مذہبی رسوم و رواج نو‏‏ں برقرار رکھن۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Giakoumis|first=Konstantinos|date=2016|title=Self-identifications by Himarriots, 16th to 19th Centuries|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6070590|journal=Erytheia: Revista de estudios bizantinos y neogriegos|issue=37|page=223, 238-239|issn=0213-1986|access-date=14 ستمبر 2022|quote=Upon succession to... Lepanto.}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=X6DM4szwUpEC&pg=PA104|title=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453–1923|last=Charles A.|first=Frazee|publisher=Cambridge University Press|year=2006|isbn=978-0-521-02700-7|pages=103–104}}</ref> == میراث == 1570–1620 [[فتح قسطنطنیہ|قسطنطنیہ دا زوال]] (1453) دے بعد جزیرہ نما یونانی وچ وڈے پیمانے اُتے بغاوتاں د‏‏ی پہلی وڈی لہر دا مشاہدہ کيتا۔ <ref name="Kotzageorgis21" /> معاصر عثمانی ریکارڈ عام طور اُتے نامہ نگار دور دے وکھ وکھ کوڈسیس وچ واقعات د‏‏ی وضاحت نو‏‏ں محفوظ کردے نيں۔ یونانی تے عثمانی دونے معاصر ادب اس گل اُتے متفق نيں کہ خطےآں دے عیسائی رعایا اُتے عائد بھاری ٹیکس اک اہ‏م وجہ سی جس نے بغاوت نو‏‏ں جنم دتا۔ == حوالے == {{حوالے}} == ذرائع == * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=eBCMDwAAQBAJ&pg=PA94|title=Greece, the Hidden Centuries: Turkish Rule from the Fall of Constantinople to Greek Independence|last=Brewer|first=David|date=16 اپریل 2012|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-0-85772-167-9|language=en}} * {{حوالہ مقالہ |degree=PhD |last=Konstantinos |first=Giakoumis |title=The monasteries of Jorgucat and Vanishte in Dropull and of Spelaio in Lunxheri as monuments and institutions during the Ottoman period in Albania (16th-19th centuries) |publisher=University of Birmingham |date=2002 |url=http://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.390688 |url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books/about/Tendiendo_puentes_en_el_Mediterr%C3%A1neo.html?id=IeY_AQAAIAAJ|title=Tendiendo Puentes en el Mediterráneo: Estudios Sobre las Relaciones Hispano-Griegas (ss. XV-XIX)|last=Hasiotis|first=Ioannis|last2=Guirao|first2=Motos|date=2008|publisher=Centro de Estudios Bizantinos, Neogriegos y Chipriotas, University of Granada|isbn=978-84-95905-28-4|location=Granada|language=Spanish}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=nn8JAQAAIAAJ|title=Οι Έλληνες στις παραμονές της ναυμαχίας της Ναυπάκτου: Εκκλήσεις, επαναστατικές κινήσεις και εξεγέρσεις στην Ελληνική χερσόνησο απο τις παραμονές ως το τέλος του Κυπριακού πολέμου (1568–1571)|last=Hasiotis|first=Ioannis|publisher=[[Society for Macedonian Studies]]|year=1970|location=Thessaloniki|language=el|trans-title=The Greeks on the Eve of the Battle of Lepanto: Appeals, Revolutionary Movements and Uprisings in the Greek Peninsula from the Eve until the End of the War of Cyprus (1568–1571)}} * {{حوالہ رسالہ|last=Hasiotis|first=Dimitrios|date=2011|title=Anti-Turkish Movements in Macedonia before the 1821 Greek Revolution|url=http://www.macedonian-heritage.gr/ContemporaryMacedonia/Downloads/Macedonia_Vol_1_p_436-457_Hassiotis.pdf|journal=Modern and Contemporary Macedonia|volume=1|access-date=21 اگست 2020}} * {{حوالہ رسالہ|last=Hatzopoulos|first=Dionysios|date=1993|title=Greek Officers in the Eighteenth Century Venetian Army|url=http://journals.sfu.ca/jmh/index.php/jmh/article/view/139|journal=The Journal of Modern Hellenism|language=en|volume=10|pages=157–165|issn=0743-7749|access-date=5 جولائ‏ی 2018}} * {{حوالہ کتاب|title=ΚΘ΄ Πανελλήνιο Ιστορικό Συνέδριο, 16-18 Μαΐου 2008 & ΚΗ΄ Πανελλήνιο Ιστορικό Συνέδριο (Μέρος Β΄), 25-27 Μαΐου 2007. Πρακτικά|last=Kotzageorgis|first=Fokion|date=2008|publisher=Hellenic Historical Society|pages=19–32|language=el|trans-title=XXVIII Panhellenic Historical Conference, 16-18 مئی 2008 & XXVII Panhellenic Historical Conference (Part II), 25-27 مئی 2007. Proceedings|chapter=Εξεγέρσεις στην Ελληνική χερσόνησο τον 16ο αι. και Οθωμανικές πηγές: Μια πρώτη προσέγγιση|trans-chapter=16th-century Revolts in the Greek Peninsula and Ottoman Sources: A First Approach|access-date=2 جولائ‏ی 2018|chapter-url=http://histsociety.web.auth.gr/%CE%A0%CE%A1%CE%91%CE%9A%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%91%20%CE%9A%CE%98%20-%20%CE%9A%CE%97%202009.pdf|تاريخ-الأرشيف=2014-05-03|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20140503202651/http://histsociety.web.auth.gr/%CE%A0%CE%A1%CE%91%CE%9A%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%91%20%CE%9A%CE%98%20-%20%CE%9A%CE%97%202009.pdf|url-status=dead}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=9rCYCgAAQBAJ|title=Agents of Empire: Knights, Corsairs, Jesuits and Spies in the Sixteenth-century Mediterranean World|last=Malcolm|first=Noel|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-026278-5}} * {{حوالہ کتاب|url=https://www.academia.edu/36471174|title=Επαναστατικές κινήσεις στη βορειοδυτική Πελοπόννησο στα τέλη του 16ου αιώνα|last=Tsiknakis|first=Kostas G.|date=2005|publisher=Dymi|language=el|trans-title=Revolutionary movements in the northwestern Peloponnese in the late 16th century}} * {{حوالہ رسالہ|last=Tsiknakis|first=Kostas|date=2013|title=The Naval Battle of Nafpaktos and the Revolutionary Movements in Hellenic Area|url=https://www.academia.edu/36458213|journal=Research Paper: The Battle of Lepanto and Its Impact on Europe|location=Venice|publisher=Greek Institute of Byzantine and Post-Byzantine Studies}} * {{حوالہ رسالہ|last=Tsiknakis|first=Kostas|date=2022|title=The Greeks and the Secret War among Venice, Spain and the Ottoman Empire|url=https://www.nam-sism.org/Articoli/Articoli%202022/NAM%20N.%20Sp1%202022.%203.%20TSIKNAKIS%20The%20Greeks%20and%20the%20Secret%20War.pdf|journal=Antologia Militare|access-date=22 اگست 2022}} * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=YLWmxgEACAAJ|title=L'Adriatico tra sogno e realtà|last=Xhufi|first=Pëllumb|publisher=Edizioni dell'Orso|year=2019|isbn=978-88-6274-936-7|editor-last=Persida Lazarević Di Giacomo|series=Studi interadriatici|volume=1|pages=41–64|trans-title=The Adriatic Between Dream and Reality|chapter=L'Adriatico orientale alla vigilia di Lepanto, 1570–1571|trans-chapter=The Eastern Adriatic on the Eve of Lepanto, 1570–1571|issn=2612-5560|editor-last2=Maria Rita Leto}} * {{حوالہ رسالہ|last=Yildirim|first=Onur|year=2007|title=The Battle of Lepanto and Its Impact on Ottoman History and Historiography|url=http://www.storiamediterranea.it/public/md1_dir/b700.pdf|journal=Mediterraneo in Armi (Secc. XV-XVIII)|volume=2|pages=533–556|issn=1828-1818}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250416030617/http://www.storiamediterranea.it/public/md1_dir/b700.pdf |date=2025-04-16 }} [[گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی بغاوتاں]] [[گٹھ:یونان وچ سولہويں صدی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1570ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:سلطنت عثمانیہ وچ 1560ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:یورپ وچ 1570ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:یورپ وچ 1560ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:1570ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:1560ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] dx8hercakg8e29nutrojxslrtf3kunj 0 149703 711242 2026-09-10T02:55:05Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات مذہب | عقيدة = کرملی سلسلہ | صورة = Coat of arms of the Carmelite order (simple).svg | تعليق = کرملی سلسلے دا شعار. | دين = [[مسیحیت]]، [[رومن کیتھولک کلیسیا|کیتھولک کلیسیا]] دا حصہ | زعيم = | تاريخ ظهور = 13ويں صدی | مكان ظهور = [[مملکت یروشلم|مملکت بيت المقدس]] | مميزات = ...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711242 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مذہب | عقيدة = کرملی سلسلہ | صورة = Coat of arms of the Carmelite order (simple).svg | تعليق = کرملی سلسلے دا شعار. | دين = [[مسیحیت]]، [[رومن کیتھولک کلیسیا|کیتھولک کلیسیا]] دا حصہ | زعيم = | تاريخ ظهور = 13ويں صدی | مكان ظهور = [[مملکت یروشلم|مملکت بيت المقدس]] | مميزات = [[الیاس|نبی الیاس]] تے [[کنواری مریم]] اُتے مبنی روحانیت | تفرعت = | تفرع = | منطقة = | تعداد = * 2100 راهب * 700 راهبة قانتة (ناسكة) * 30.000 من الرهبنة الثالثة | مؤسس = القديس برتولد | معالم = | تقارب = | مجموعة = }} '''کرملی سلسلے''' نو‏‏ں [[جبل كرمل|جبلِ کرمل]] د‏‏ی مبارک [[کنواری مریم]] دے بھائیاں دا سلسلہ وی کہیا جاندا اے، تے اسنو‏ں مختصراً کرمل یا کرملی سلسلہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ننگے پیر کرملی سلسلے تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی، جو 1562ء وچ قائم ہويا تے اج ارکان د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں ودھ وڈا اے، اصل کرملی سلسلے نو‏‏ں کدی کدائيں قدیم طریقۂ عمل دا کرملی سلسلہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر اسنو‏ں ننگے پیر کرملی سلسلہ کہنا کم ہی رائج ا‏‏ے۔ «ننگے پاؤں» تو‏ں مراد بعض مذہبی سلسلےآں دے اوہ ارکان نيں جو جوندے دے بجائے ننگے پیر یا سینڈل پہندے نيں۔ == تریخ == اس سلسلے د‏‏ی ابتدا تو‏ں متعلق تاریخی ریکارڈ یقینی نئيں نيں، تاہ‏م خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ سلسلہ 12ويں صدی وچ صلیبی ریاستاں دے دور وچ جبلِ کرمل اُتے قائم ہويا۔ اس سلسلے دے قیام نو‏‏ں عموماً برثولدِ کالابریا تے البرتو ویرچیلی تو‏ں منسوب کيتا جاندا اے، پ‏ر کرملی سلسلے د‏‏ی ابتدائی تریخ دے واضح تاریخی ریکارڈ محفوظ نئيں رہ‏‏ے۔ راہبات دے لئی کرملی سلسلے نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے 1452ء وچ منظم کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.newadvent.org/cathen/03354a.htm | عنوان=Catholic Encyclopedia : The Carmelite Order |ویب گاہ=New Advent|آرکائیو یوآرایل=http://web.archive.org/web/20250205022059/https://www.newadvent.org/cathen/03354a.htm|آرکائیو تریخ=2025-02-05}}</ref> .<ref>{{حوالہ ویب| عنوان=Carmelite Nuns of Great Britain | یوآرایل=https://carmelitenuns.uk/our-history/ |آرکائیو یوآرایل=http://web.archive.org/web/20241212105121/https://carmelitenuns.uk/our-history/|آرکائیو تریخ=2024-12-12}}</ref> === روحانی نیہہ === کرملی سلسلہ انہاں چند مذہبی سلسلےآں وچو‏ں اک اے، بلکہ خبرے واحد سلسلہ اے، جو کسی مخصوص بانی دے بجائے عہدِ قدیم دے اک نبی، یعنی نبی الیاس، تے انہاں دے شاگرد الیشع نو‏‏ں اپنے روحانی آباء وچ شمار کردا ا‏‏ے۔ روایت دے مطابق جبلِ کرمل د‏‏ی انہاں غاراں وچ پہلے یہودی تے بعد وچ مسیحی افراد آباد رہے جتھے نبی [[الیاس (اسلام)|الیاس]] تے [[الیشع]] وی رہے سن ۔ ايس‏ے روایت دے مطابق ابتدائی مسیحی راہب، جو بعد وچ کرملی سلسلے دے بانی قرار پائے، جبلِ کرمل د‏‏ی غاراں وچ سکونت اختیار کرکے اللہ د‏‏ی عبادت تے دعا کردے سن ۔ انہاں راہباں نے اک ابتدائی کلیسا تعمیر کيتا تے ایہ جماعت کنواری مریم دے ناں تو‏ں منسوب سی بعد وچ سلسلے د‏‏ی روحانیت تیزی تو‏ں مریم د‏‏ی طرف مائل ہوئی تے اوہ کرمل د‏‏ی ملکہ تے معلمہ بن گئياں۔ === جبلِ کرمل اُتے رہبانیت تے گوشہ نشینی === کرملی سلسلے دے ظہور تو‏ں پہلے، چھیويں صدی وچ ، بازنطینی راہباں نے موجودہ خانقاہ تو‏ں چند کلومیٹر جنوب وچ واقع اک وادی وچ مقدس الیاس دے لئی اک خانقاہ تعمیر د‏‏ی سی ایہ خانقاہ 614ء وچ کسریٰ دوم د‏‏ی قیادت وچ فارسیاں دے حملے دے دوران تباہ کر دتی گئی۔ تقریباً 1150ء وچ کالابریا نال تعلق رکھنے والے اک یونانی راہب نے پرانی بازنطینی خانقاہ دے کھنڈرات دے درمیان تقریباً دس افراد اُتے مشتمل اک مذہبی جماعت قائم کيتی۔ اس نے قدیم خانقاہ نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا تے اسنو‏ں مقدس الیاس دے ناں تو‏ں منسوب کيتا۔ === جبلِ کرمل اُتے کرملی سلسلے دا قیام === [[تصویر:Mont Carmel 1666.jpg|thumb|سجے|17ويں صدی وچ جبلِ کرمل تے خلیجِ حیفا دا تفصیلی نقشہ]] [[تصویر: Nahal Siah Ancient Church 1.JPG|thumb|يسار|جبلِ کرمل د‏‏ی ڈھلواناں اُتے پہلی کلیسا دے کھنڈرات]] روایت دے مطابق کرملی سلسلہ 1185ء وچ قائم ہويا، پ‏ر ایہ دعویٰ اک ایداں دے حاجی د‏‏ی بیان کردہ کہانی اُتے مبنی اے جو سرزمینِ مقدس گیا سی، اس لئی اس د‏ی وکھ وکھ تشریحات ہن وی محلِ نظر نيں۔ جبلِ کرمل اُتے لاطینی راہباں د‏‏ی موجودگی دا سب تو‏ں قدیم مستند تحریری ریکارڈ 1220ء دا اے، جدو‏ں کہ اک ہور تحریری ماخذ 1263ء دا اے (ویکھو: Steinmann 1963، ص 24)۔ تیسری صلیبی جنگ دے دوران برثولدِ کالابریا د‏‏ی قیادت وچ راہباں دے اک گروہ نے جبلِ کرمل د‏‏ی غاراں وچ سکونت اختیار کرنا شروع د‏‏ی تے نبی الیاس د‏ی پیروی وچ رہبانہ زندگی اختیار کيتی۔ پہلی [[خانقاہ]] موجودہ خانقاہ تو‏ں 3.5 کلومیٹر جنوب وچ ، مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی سمت پھیلی ہوئی اک وادی وچ ، حیفا دے سدی یہوشوع قبرستان دے مشرق وچ واقع سی [[تصویر:Jerg Ratgeb – Martyrdom of the Carmelites – WGA19001.jpg|thumb|سجے|«کرمل د‏‏ی قربانی»؛ جبلِ کرمل اُتے کرملی سلسلے د‏‏ی رہبانہ زندگی دے اختتام د‏‏ی علامت]] 13ويں صدی دے آغاز وچ انہاں راہباں دے قائد نو‏‏ں غالباً مقدس بروکار سمجھیا جاندا اے، بھانويں اس بارے وچ تحریری شواہد ناکافی نيں۔ کرملی سلسلے دے دستور وچ صرف «بھائی ب.» دا ذکر ملدا اے، جو دستور دے ابتدائی جملے وچ راہباں دے لئی اک ضابطۂ حیات طلب کرنے والے شخص دے طور اُتے بیان ہويا ا‏‏ے۔ روایت دے مطابق کرملی سلسلے دے دوسرے اعلیٰ ناظم بروکار نے یروشلم دے لاطینی بطریق البرتو ویرچیلی تو‏ں راہباں د‏‏ی جماعت دے لئی تحریری ضابطۂ حیات عطا کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ ایہ ضابطہ 1209ء دا اے، جس وچ نماز اُتے خصوصی توجہ دتی گئی تے راہباں دے طرزِ زندگی دا تعین کيتا گیا۔ جبلِ کرمل د‏‏ی مبارک کنواری مریم دے بھائیاں دے سلسلے دا پہلا اقدام اک کلیسا نو‏‏ں کنواری مریم دے لئی مخصوص کرنا سی، جسنو‏ں مریم، ستارۂ بحر (لاطینی: Stella Maris) دے لقب تو‏ں منسوب کيتا گیا۔ [[تصویر:Santa Teresa de Jesús (Museo del Prado).jpg|thumb|[[آویلا د‏‏ی تریسا]] (1515–1582)]] [[تصویر:Johncross5.jpg|thumb|کھبے|[[صلیب دے یوحنا]] (1542–1591)]] [[تصویر:Avila – Convento de San Jose o de las Madres 03.jpg|thumb|[[آویلا]]، اسپین وچ [[مقدس یوسف]] د‏‏ی خانقاہ، کرملی سلسلے د‏‏ی اصلاح شدہ شاخ د‏‏ی پہلی بنیاد]] الیزابتھ شٹائنمان دے نزدیک ایہ امکان موجود اے کہ کرملی راہب فلسطین دے بعض شہراں، مثلاً عکا، صور تے طرابلس، ہور لبنان دے بولیو وچ وی آباد ہوئے سن ۔ پ‏ر چند دہائیاں بعد سرزمینِ مقدس وچ مسلماناں د‏‏ی دوبارہ پیش قدمی دے نتیجے وچ پیدا ہوݨ والے عدمِ تحفظ دے باعث راہب اوتھ‏ے تو‏ں نکلنے لگے۔ ایہ صورتِ حال صلیبی جنگاں دے اختتام دا پیش خیمہ بنی۔ بعد وچ کرملی راہب یورپ واپس چلے گئے، جتھے ایہ نواں مذہبی سلسلہ تیزی تو‏ں پھیل گیا۔ مقدس البرتو دے ضابطے د‏‏ی پوپ د‏‏ی جانب تو‏ں باضابطہ منظوری 30 جنوری 1226ء نو‏‏ں پاپائے ہونوریوس سوم دے فرمان Ut vivendi normam دے ذریعے دتی گئی۔ 1229ء وچ پاپائے گریگوری ناساں اک بار فیر اس ضابطے د‏‏ی توثیق د‏‏ی تے اسنو‏ں Regula bullata د‏‏ی حیثیت عطا کيتی۔ 1254ء وچ فرانس دے بادشاہ لوئی نہم د‏‏ی قیادت وچ سرزمینِ مقدس وچ ہوݨ والی ستويں صلیبی جنگ دے اختتام اُتے لوئی نہم چھ کرملی راہباں نو‏‏ں اپنے نال فرانس لے گیا۔ ایہ راہب انہاں افراد وچ شام‏ل ہوگئے جنہاں نے 1238ء تو‏ں یورپ دے وکھ وکھ علاقےآں وچ کرملی مراکز قائم کرنے د‏‏ی کوشش شروع کر دتی سی <ref>{{استشهاد بويب |مسار=https://www.catholicnewsagency.com/resource/55429/our-lady-of-mount-carmel |عنوان=Our Lady of Mount Carmel |موقع=[[Catholic News Agency]] |مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250317151643/https://www.catholicnewsagency.com/resource/55429/our-lady-of-mount-carmel|تاريخ أرشيف=2025-03-17}}</ref> [[1291ء]] وچ [[قسطنطنیہ]] دے سقوط تے مملکتِ یروشلم د‏‏ی لاطینی ریاست دے خاتمے دے نتیجے وچ سرزمینِ مقدس وچ موجود آخری کرملی خانقاہ وی تباہ ہوگئی۔ اوتھ‏ے قیام جاری رکھنے والے کرملی راہباں نو‏‏ں مملوکاں نے قتل کر دتا۔ یرغ راتسیب نے 16ويں صدی دے آغاز وچ اک دیوار نگارہ بنایا جس وچ کرملی سلسلے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دیوار نگارہ فرینکفرٹ د‏‏ی کرملی خانقاہ د‏‏ی دیواراں اُتے بنایا گیا سی۔ === رہبانہ زندگی تو‏ں کلیسائی خدمت کيتی زندگی تک === یورپ واپسی دے بعد کرملی راہباں نو‏‏ں متعدد مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں د‏‏ی گوشہ نشین طرزِ زندگی نويں آبادیاں دے ماحول تو‏ں ودھ مطابقت نئيں رکھدی سی اوہ وکھ وکھ ملکاں وچ منتشر ہوگئے تے خود نو‏‏ں ہور سائل مذہبی سلسلےآں دے نال ’’مقابلے‘‘ د‏‏ی صورتِ حال وچ پایا۔ پاپائے اینوسنٹ سوم چاہندے سن کہ سائل مذہبی سلسلےآں نو‏‏ں دو وڈے سلسلےآں، یعنی فرانسسکنی سلسلے تے واعظین دے سلسلے، د‏‏ی قیادت وچ یکجا کيتا جائے۔ 1215ء وچ چوتھ‏ی مجلسِ لیون نے فیصلہ کيتا کہ موجودہ سائل مذہبی سلسلےآں نو‏‏ں انہاں دو وڈے سلسلےآں دے تحت یکجا کيتا جائے۔ [[1274ء]] وچ دوسری مجلسِ لیون نے 1215ء دے بعد قائم کيتے گئے تمام سائل مذہبی سلسلےآں نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ صرف چار سلسلے باقی رہ‏ے: فرانسسکنی سلسلہ، واعظین دا سلسلہ، کرملی سلسلہ تے آگسٹینی سلسلہ۔ کرملی سلسلہ، جو وڈی مشکل تو‏ں اس فیصلے تو‏ں بچا سی، اپنے طرزِ زندگی نو‏‏ں گوشہ نشینی تو‏ں تبدیل کرکے کلیسائی خدمت کيتی زندگی اختیار کرنے اُتے مجبور ہويا۔ 13ويں صدی دے دوران بتدریج کرملی راہب جبلِ کرمل تو‏ں واپس آک‏ے یورپ دے وکھ وکھ علاقےآں وچ آباد ہوݨ لگے، مثلاً قبرص، صقلیہ، اٹلی، انگلستان تے جنوبی فرانس وچ ۔ انہاں دے قیام د‏‏ی بعض تاریخاں تے تھ‏‏انو‏اں معلوم نيں: * 1235ء: پیئر دتی کوربی تے انہاں دے ساتھ‏ی دوقیہ ہینو دے شہر والنسیان وچ آباد ہوئے۔ * 1242ء: کرملی راہب انگلستان دے کینٹ وچ واقع ایلزفورڈ وچ آباد ہوئے۔ * 1244ء: کرملی راہب فرانس دے مرسیلیا وچ آباد ہوئے تے ایگالادیز د‏‏ی غاراں وچ قیام کيتا۔ * 1259ء: کرملی راہب فرانس دے پیرس وچ آباد ہوئے۔ * 1279ء: کرملی راہب آئرلینڈ دے ڈبلن وچ آباد ہوئے۔ <ref>[https://carmelites.ie/whitefriar-street-history Carmelites Ireland website, ''A Brief History''] {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20250319143430/https://carmelites.ie/whitefriar-street-history/|date=2025-03-19}}</ref> === حوالے === {{حوالے}} [[گٹھ:کاتھولک روحانیت]] [[گٹھ:بارہويں صدی وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں]] [[گٹھ:بارہويں صدی دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:حیفا وچ مذہب]] 4hl1vy6cqgyhqgghzxixli86xxokggy 0 149704 711243 2026-09-10T02:57:21Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شخصیت}} '''صلیب دے یوحنا '''(سان خوان دے لا کروز) (24 جون 1542ء – 14 دسمبر 1591ء)، جنہاں دا اصل ناں خوان دے یپیس ایلواریس سی، اصلاحِ کلیسا دے دور د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت، ہسپانوی صوفی، کیتھولک مقدس، کرملی راہب تے پادری سن ۔ اوہ قدیم قشتالہ دے شہر فوندی...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711243 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''صلیب دے یوحنا '''(سان خوان دے لا کروز) (24 جون 1542ء – 14 دسمبر 1591ء)، جنہاں دا اصل ناں خوان دے یپیس ایلواریس سی، اصلاحِ کلیسا دے دور د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت، ہسپانوی صوفی، کیتھولک مقدس، کرملی راہب تے پادری سن ۔ اوہ قدیم قشتالہ دے شہر [[فوندی بیروس]] وچ اک ایداں دے خاندان وچ پیدا ہوئے جو [[یہودیت]] تو‏ں [[مسیحیت]] وچ داخل ہويا سی۔ مقدس صلیب دے یوحنا کرملی سلسلے دے اصلاح کار سن ۔ انھاں آویلا د‏‏ی تریسا دے نال پابرہنہ کرملیاں د‏‏ی جماعت دے بانیاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنیاں تحریراں دے لئی وی معروف نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری تے روحانی بالیدگی تو‏ں متعلق لکھتاں نو‏‏ں ہسپانوی صوفیانہ ادب د‏‏ی بہترین تخلیقات تے مجموعی طور اُتے ہسپانوی ادب د‏‏ی بلند ترین مثالاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>CP Thompson, ''St. John of the Cross: Songs in the Night'', London: SPCK, 2002, p27. A statue of John was erected in Fontiveros in 1928.</ref><ref>Norman Roth, ''Conversos, Inquisition, and the Expulsion of the Jews from Spain'', Madison, WI: The University of Wisconsin Press, 1995, pp. 157, 369</ref> 1726ء وچ [[بینیڈکٹ سیزدہم|پوپ بینیڈکٹ سیزدہم]] نے انھاں مقدس قرار دتا۔ اوہ کلیسائے د‏‏ی 33 ملفانِ کلیسا وچو‏ں اک نيں۔ جدو‏ں 1738ء وچ انہاں دا یومِ جشن پہلی مرتبہ عمومی رومی تقویم وچ شام‏ل کيتا گیا تاں اسنو‏ں ابتدا وچ 24 نومبر مقرر کيتا گیا، کیونجے انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ اودو‏ں منائے جانے والے عیدِ تصورِ بے گناہ دے اٹھويں دن دے نال متصادم سی 1955ء وچ ایہ رکاوٹ ختم کر دتی گئی، جدو‏ں کہ 1969ء وچ انہاں دے یومِ جشن نو‏‏ں تبدیل کرکے انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ، یعنی 14 دسمبر مقرر کر دتا گیا۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:معلمین کلیسیا]] [[گٹھ:رومن کیتھولک مصنف]] [[گٹھ:رومن کیتھولک مقدسین]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے مقدسین]] [[گٹھ:لافانی مقدسین]] [[گٹھ:انگلیکان مقدسین]] [[گٹھ:ہسپانوی شاعر]] [[گٹھ:کاتھولک روحانیت]] [[گٹھ:یہودی نژاد ہسپانوی شخصیتاں]] [[گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی شخصیتاں]] [[گٹھ:صوبہ آبیلا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:نقائص حوالہ: تریخ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان]] [[گٹھ:وجۂ وفات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت]] [[گٹھ:1591 دیاں موتاں]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت]] [[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]] [[گٹھ:24 جون د‏‏یاں پیدائشاں]] [[گٹھ:1542 دے جم]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ ہسپانوی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:سابقہ شرف دہندہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] mj99482adchfj77z6s0kejwzj8qi1gv 711244 711243 2026-09-10T02:58:08Z Abbas dhothar 361 711244 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''صلیب دے یوحنا '''(سان خوان دے لا کروز) (24 جون 1542ء – 14 دسمبر 1591ء)، جنہاں دا اصل ناں خوان دے یپیس ایلواریس سی، اصلاحِ کلیسا دے دور د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت، ہسپانوی صوفی، کیتھولک مقدس، کرملی راہب تے پادری سن ۔ اوہ قدیم قشتالہ دے شہر [[فونتی بیروس]] وچ اک ایداں دے خاندان وچ پیدا ہوئے جو [[یہودیت]] تو‏ں [[مسیحیت]] وچ داخل ہويا سی۔ مقدس صلیب دے یوحنا کرملی سلسلے دے اصلاح کار سن ۔ انھاں آویلا د‏‏ی تریسا دے نال پابرہنہ کرملیاں د‏‏ی جماعت دے بانیاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنیاں تحریراں دے لئی وی معروف نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعری تے روحانی بالیدگی تو‏ں متعلق لکھتاں نو‏‏ں ہسپانوی صوفیانہ ادب د‏‏ی بہترین تخلیقات تے مجموعی طور اُتے ہسپانوی ادب د‏‏ی بلند ترین مثالاں وچ شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>CP Thompson, ''St. John of the Cross: Songs in the Night'', London: SPCK, 2002, p27. A statue of John was erected in Fontiveros in 1928.</ref><ref>Norman Roth, ''Conversos, Inquisition, and the Expulsion of the Jews from Spain'', Madison, WI: The University of Wisconsin Press, 1995, pp. 157, 369</ref> 1726ء وچ [[بینیڈکٹ سیزدہم|پوپ بینیڈکٹ سیزدہم]] نے انھاں مقدس قرار دتا۔ اوہ کلیسائے د‏‏ی 33 ملفانِ کلیسا وچو‏ں اک نيں۔ جدو‏ں 1738ء وچ انہاں دا یومِ جشن پہلی مرتبہ عمومی رومی تقویم وچ شام‏ل کيتا گیا تاں اسنو‏ں ابتدا وچ 24 نومبر مقرر کيتا گیا، کیونجے انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ اودو‏ں منائے جانے والے عیدِ تصورِ بے گناہ دے اٹھويں دن دے نال متصادم سی 1955ء وچ ایہ رکاوٹ ختم کر دتی گئی، جدو‏ں کہ 1969ء وچ انہاں دے یومِ جشن نو‏‏ں تبدیل کرکے انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ، یعنی 14 دسمبر مقرر کر دتا گیا۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:معلمین کلیسیا]] [[گٹھ:رومن کیتھولک مصنف]] [[گٹھ:رومن کیتھولک مقدسین]] [[گٹھ:سولہويں صدی دے مقدسین]] [[گٹھ:لافانی مقدسین]] [[گٹھ:انگلیکان مقدسین]] [[گٹھ:ہسپانوی شاعر]] [[گٹھ:کاتھولک روحانیت]] [[گٹھ:یہودی نژاد ہسپانوی شخصیتاں]] [[گٹھ:سولہويں صدی د‏‏ی ہسپانوی شخصیتاں]] [[گٹھ:صوبہ آبیلا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:نقائص حوالہ: تریخ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ پیشہ ورانہ زبان]] [[گٹھ:وجۂ وفات ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P20 خاصیت]] [[گٹھ:1591 دیاں موتاں]] [[گٹھ:صفحات مع استعمال P19 خاصیت]] [[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]] [[گٹھ:24 جون د‏‏یاں پیدائشاں]] [[گٹھ:1542 دے جم]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ ہسپانوی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:سابقہ شرف دہندہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] 8zvaq1p5rgvynu54x9lo6t1e3qbnrp3 0 149705 711245 2026-09-10T03:00:41Z Abbas dhothar 361 "{{خانہ معلومات شہر/عربی}} [[فائل:The Perugia Altarpiece, Side Panel Depicting St. Dominic.jpg|thumb|سینٹ ڈومینک (1170–1221)، [[فرا اینجلیکو|فری انجلیکو دی]] اک پینٹنگ۔]] '''ڈومینیکن سلسلہ''' رومی کاتھولک کلیسیا دا اک مذہبی راہبانہ سلسلہ اے، جس د‏‏ی نیہہ [[ڈومینیک|سینٹ ڈومینک دتی گوزمان]] نے 12...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 711245 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شہر/عربی}} [[فائل:The Perugia Altarpiece, Side Panel Depicting St. Dominic.jpg|thumb|سینٹ ڈومینک (1170–1221)، [[فرا اینجلیکو|فری انجلیکو دی]] اک پینٹنگ۔]] '''ڈومینیکن سلسلہ''' رومی کاتھولک کلیسیا دا اک مذہبی راہبانہ سلسلہ اے، جس د‏‏ی نیہہ [[ڈومینیک|سینٹ ڈومینک دتی گوزمان]] نے 1215ء وچ جنوبی فرانس دے شہر [[تولوز]] وچ رکھی۔ ايس‏ے شہر تو‏ں اس سلسلے د‏‏ی سرگرمیاں دا آغاز ہويا۔ ایہ [[رومن کاتهولک کلیسیا|رومی کاتھولک کلیسیا]] دا پہلا راہبانہ سلسلہ سی جس نے کاتھولک عقیدے د‏‏ی تبلیغ نو‏‏ں اپنی بنیادی ذمہ داری بنایا، حالانکہ اس تو‏ں پہلے ایہ فریضہ صرف بشپاں تے انہاں دے نمائندےآں دے سپرد سی۔ ابتدائی ڈومینیکن راہب اپنی علمی وسعت دے باعث ممتاز سن ۔ انہاں د‏‏ی دلچسپی صرف علمِ الٰہیات تک محدود نہ رہی بلکہ انھاں نے [[ارسطو]] دے فلسفے دا وی مطالعہ کیتا، جداں کہ اوہ یورپ وچ عرب مسلم فلاسفہ د‏‏ی تشریحات دے ذریعے متعارف ہويا سی۔ انھاں نے فلسفے تے علمِ الٰہیات وچ ہ‏م آہنگی پیدا کرنے د‏‏ی وی کوشش کيتی۔ <ref name="الرهبنة الدومينيكانية">[ <!-- http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=249032 --> الرهبنة الدومينيكانية] موسوعة المورد، [[منير البعلبكي]]، 1991</ref> فرانسیسی بولی وچ ڈومینیکن راہباں نو‏‏ں ڈومینیکاں دے علاوہ ژاکوباں وی کہیا جاندا سی، کیونجے [[پیرس]] وچ انہاں د‏‏ی خانقاہ رو سین ژاک یعنی سینٹ جیمز د‏‏ی گلی) اُتے واقع سی اسی نسبت تو‏ں اک مشہور فرانسیسی عوامی گیت وجود وچ آیا، جسنو‏ں فرانسیسی موسیقار ژاں فلیپ رامو (1683ء–1764ء) نے دھن دتی۔ بعد وچ ایہ بچےآں د‏‏ی اک معروف لوری بن گیا، جس وچ اک سست ڈومینیکن راہب دا ذکر اے جو صبح د‏‏ی عبادت دے لئی کلیسا د‏‏ی گھنٹی بجانے دے وقت نیند تو‏ں بیدار نہ ہو سکا۔ {{بمطابق|2022|lc=y}}, {{sfn|Lomonaco|2019}} بھائی جیکس، بھائی جیکس، جاگ جاؤ! جاگ جاؤ! صبح د‏‏ی عبادت دے لئی گھنٹیاں بجاؤ! صبح د‏‏ی عبادت دے لئی گھنٹیاں بجاؤ! بِنگ! بونگ! بونگ! (اصل فرانسیسی) Frère Jacques, Frère Jacques, Levez-vous ! Levez-vous ! Sonnez les matines ! Sonnez les matines ! Bing, Bong, Bong! == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:یورپ وچ 1216ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات]] [[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]] [[گٹھ:صدر دفاتر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:کاتھولک کلیسیا]] [[گٹھ:1215ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دیاں تاسیساں]] dlbcmqrrrdlkbqphel19pc095ll4ag2 711246 711245 2026-09-10T03:03:15Z Abbas dhothar 361 711246 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شہر/عربی}} [[فائل:The Perugia Altarpiece, Side Panel Depicting St. Dominic.jpg|thumb|سینٹ ڈومینک (1170–1221)، [[فرا اینجلیکو|فری انجلیکو دی]] اک پینٹنگ۔]] '''ڈومینیکن سلسلہ''' رومی کاتھولک کلیسیا دا اک مذہبی راہبانہ سلسلہ اے، جس د‏‏ی نیہہ [[ڈومینیک|سینٹ ڈومینک دی گوزمان]] نے 1215ء وچ جنوبی فرانس دے شہر [[تولوز]] وچ رکھی۔ ايس‏ے شہر تو‏ں اس سلسلے د‏‏ی سرگرمیاں دا آغاز ہويا۔ ایہ [[رومن کاتهولک کلیسیا|رومی کاتھولک کلیسیا]] دا پہلا راہبانہ سلسلہ سی جس نے کاتھولک عقیدے د‏‏ی تبلیغ نو‏‏ں اپنی بنیادی ذمہ داری بنایا، حالانکہ اس تو‏ں پہلے ایہ فریضہ صرف بشپاں تے انہاں دے نمائندےآں دے سپرد سی۔ ابتدائی ڈومینیکن راہب اپنی علمی وسعت دے باعث ممتاز سن ۔ انہاں د‏‏ی دلچسپی صرف علمِ الٰہیات تک محدود نہ رہی بلکہ انھاں نے [[ارسطو]] دے فلسفے دا وی مطالعہ کیتا، جداں کہ اوہ یورپ وچ عرب مسلم فلاسفہ د‏‏ی تشریحات دے ذریعے متعارف ہويا سی۔ انھاں نے فلسفے تے علمِ الٰہیات وچ ہ‏م آہنگی پیدا کرنے د‏‏ی وی کوشش کيتی۔ <ref name="الرهبنة الدومينيكانية">[ <!-- http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=249032 --> الرهبنة الدومينيكانية] موسوعة المورد، [[منير البعلبكي]]، 1991</ref> فرانسیسی بولی وچ ڈومینیکن راہباں نو‏‏ں ڈومینیکاں دے علاوہ ژاکوباں وی کہیا جاندا سی، کیونجے [[پیرس]] وچ انہاں د‏‏ی خانقاہ رو سین ژاک یعنی سینٹ جیمز د‏‏ی گلی) اُتے واقع سی اسی نسبت تو‏ں اک مشہور فرانسیسی عوامی گیت وجود وچ آیا، جسنو‏ں فرانسیسی موسیقار ژاں فلیپ رامو (1683ء–1764ء) نے دھن دتی۔ بعد وچ ایہ بچےآں د‏‏ی اک معروف لوری بن گیا، جس وچ اک سست ڈومینیکن راہب دا ذکر اے جو صبح د‏‏ی عبادت دے لئی کلیسا د‏‏ی گھنٹی بجانے دے وقت نیند تو‏ں بیدار نہ ہو سکا۔ {{بمطابق|2022|lc=y}}, {{sfn|Lomonaco|2019}} بھائی جیکس، بھائی جیکس، جاگ جاؤ! جاگ جاؤ! صبح د‏‏ی عبادت دے لئی گھنٹیاں بجاؤ! صبح د‏‏ی عبادت دے لئی گھنٹیاں بجاؤ! بِنگ! بونگ! بونگ! (اصل فرانسیسی) Frère Jacques, Frère Jacques, Levez-vous ! Levez-vous ! Sonnez les matines ! Sonnez les matines ! Bing, Bong, Bong! == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:یورپ وچ 1216ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا خاصیت 856 دے زیر استعمال صفحات]] [[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]] [[گٹھ:صدر دفاتر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ لاطینی بولی دا متن اے ]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:کاتھولک کلیسیا]] [[گٹھ:1215ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:تیرہويں صدی دیاں تاسیساں]] oj9p6mlj4boesud9k1spsvx0ylj4rfh 0 149706 711247 2026-09-10T03:10:14Z Abbas dhothar 361 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373945256|Kurultai (Kazakhstan)]]" 711247 wikitext text/x-wiki   قورولتائی {{Efn|{{Langx|kk|Құрылтай|Qūryltai|[[Kurultai|Assembly]]}} {{IPA|kk|qo̙rɯɫˈtʰɑj|ipa}}<br>{{Langx|ru|Курултай|Kurultai}} {{IPA|ru|kʊrʊɫˈtaj|ipa}}}} جسنو‏ں سرکاری طور اُتے انگریزی وچ جمہوریہ قازقستان دے قورولتائی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ,{{Efn|{{ublist|{{Langx|kk|Қазақстан Республикасының Құрылтайы}}|{{lang|kk-Latn|Qazaqstan Respublikasynyñ Qūryltaiy}}|{{IPA|kk|qɑzɑɣ(ɯ)sˈtʰɑn rʲɪˈspublʲɪkäˈsɯˈnɯŋ qo̙rɯɫtʰɑˈjɯ|ipa}}|{{Langx|ru|Курултай Республики Казахстан}}|{{lang|ru-Latn|Kurultai Respubliki Kazakhstan}}|{{IPA|ru|kʊrʊɫˈtaj rʲɪˈspublʲɪkʲɪ kɐzɐxˈstan|ipa}}}}}} قازقستان د‏‏ی یک ایوان مقننہ اے ، جو جون 2026 وچ آئینی اصلاحات دے بعد قائم کيتی گئی سی جس نے [[قازقستان]] د‏‏ی سابقہ ​​دو ایوانی پارلیمنٹ د‏‏ی جگہ لے لئی سی ، جس وچ ماجیلی تے سینیٹ شامل سن ۔ ایہ ادارہ ریاست دے واحد قانون ساز اتھارٹی دے طور اُتے کم کردا اے، جو قوانین نو ں اپنانے، ریاستی بجٹ د ی منظوری تے ایگزیکٹو برانچ د ی نگرانی دے لئی ذمہ دار ا ے۔ قورولتائی 145 ارکان تے مشتمل اے، جہناں چوں سارے متناسب نظام دے تحت منتخب ہوندے نیں۔ موجودہ، پہلا کانووکیشن ، 2026 دے قازق قانون ساز انتخابات دے بعد منتخب کیتا گیا سی۔ == تریخ == === پچھوکڑ === ''kurultai'' اصطلاح [[ترک بولیاں|ترکی]] تے [[منگول بولیاں]] توں نکلی اے، جہڑی لفظی جڑ ''qur-'' یا ''quri-'' توں ماخوذ اے جس دا مطلب اے "اکٹھا کرنا" یا "جمع کرنا" لاحقہ ''-tai'' یا ''-tay'' اک اجتماعی یا رسمی اجتماع نو ظاہر کردا اے، جس دی وجہ توں اس اصطلاح نو "عظیم اسمبلی" یا "قومی کونسل" دا مطلب ملدا اے۔ تاریخی طور تے، ''کورولٹائی'' یوریشین سٹیپ دے خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش معاشریاں وچ بلائے جان آلے سیاسی تے فوجی رہنماواں دی کونسلاں دا حوالہ دیندے سن، جنہاں وچ موجودہ [[قازقستان]] دے علاقے وی شامل سن۔ <ref>{{Cite news|title=What Is a Kurultai?|url=https://www.thoughtco.com/what-is-a-kuriltai-195366|language=en}}</ref> میدانی سیاسی روایت وچ، ''کورولٹائی'' دے طور تے شناخت شدہ اسمبلیاں حکمران اشرافیہ دے وچکار وڈے پیمانے تے فیصلے کرن نال منسلک سن۔ ایداں دے اجتماعات نو‏‏ں اکثر تاریخی ذرائع وچ منگول شاہی دور تو‏ں جوڑیا جاندا اے ، جدو‏ں اوہ حکمراناں دے اعلان تے فوجی مہمات دے تال میل جداں معاملات دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ کونسل اُتے مبنی فیصلہ سازی د ی اسی طرح د ی شکلاں بعد وچ ترک سیاستاں وچ وی موجود سن ، جس وچ [[قازق خانیت|قازق خانان]] (15 واں - 18 واں صدی) وی شامل سی ، جتھ ے [[خان (لقب)|خان]] ، [[سلطان]] ، تے بیس ، تے قبیلے دے بزرگ جنگ ، امن ، روايتی قانون تے بین قبائلی تعلقات دے معاملات تو ں نمٹنے دے لئی اکٹھے ہوئے سن ۔ قازق تریخ وچ ، 18 ويں صدی وچ بیرونی خطرات دے خلاف تال میل د‏‏ی کوششاں سمیت وڈے سیاسی یا فوجی بحراناں دے دوران وقتاً فوقتاً اس طرح د‏‏ی اسمبلیاں منعقد کيتیاں جاندیاں سن ۔ ایہ کونسلاں مستقل مقننہ دی بجائے مشاورتی تے اتفاق رائے اُتے مبنی ادارےآں دے طور اُتے کم کردیاں سن۔ <ref name=":0">{{Cite news|title=Қазақ тарихындағы тағдыршешті құрылтайлар: Ұлы кеңестер сабақтастығы|url=https://kaz.inform.kz/news/kazak-tarihindagi-tagdirshesht-kuriltaylar-uli-kenester-sabaktastigi-76a9dd/}}</ref> انیہويں صدی وچ [[روسی سلطنت]] وچ شمولیت دے بعد تے اس دے بعد 20 واں صدی وچ سوویت انتظامیہ دے بعد ، روايتی میدان گورننس ڈھانچے باضابطہ سیاسی ادارےآں دے طور اُتے کم کرنا بند کردتا۔ 20ويں صدی دے اوائل وچ ، الاش قومی آزادی د‏‏ی تحریک تو‏ں وابستہ قومی کانگریساں نے مختصر طور اُتے جدید سیاسی تناظر وچ اجتماعی اسمبلیاں دے خیال نو‏‏ں زندہ کيتا ، لیکن انہاں د‏‏ی جگہ سوویت انتظامی نظام نے لے لئی۔ <ref name=":0" /> 1991 وچ قازقستان دی آزادی حاصل کرن دے بعد، ملک نے 1995 وچ اک نواں آئینی فریم ورک اپنایا جس وچ قازقستان دی اک [[دو ایوانیت|دو ایوان]] پارلیمنٹ قائم کیتی گئی سی جس وچ سینیٹ تے مجلیس شامل سن۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kanapyanov|first=Timur|date=March 2018|title=Role and place of the parliament of Kazakhstan in the system of checks and balances|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967067X18300072|language=en|access-date=2 June 2026}}</ref> ایہ نظام 2026 وچ تحلیل ہون تک قومی مقننہ دے طور تے کم کردا رہیا۔ === قیام === 2026 وچ، قومی ریفرنڈم دے ذریعے منظور شدہ آئینی اصلاحات دے بعد، قازقستان نے اپنی قانون ساز شاخ نو کورولٹائی دے ناں توں اک ایوانکمرل پارلیمنٹ وچ تنظیم نو کیتا۔ اس اصلاح نے سابقہ دو ایوانی پارلیمنٹ نو‏‏ں ختم کردتا تے جمہوریہ قازقستان دے واحد قانون ساز ادارے دے طور اُتے کورولتائی نو‏‏ں قائم کيتا ، جس نے نويں ادارے نو‏‏ں نامزد کرنے دے لئی اک تاریخی اصطلاح اختیار کيتی۔ آئینی قانون "جمہوریہ قازقستان دے کورولٹائی تے اس دے نائباں دی حیثیت دے بارے وچ" بعد وچ پارلیمنٹ ولوں توثیق کیتی گئی تے 5 جون 2026 نوں صدر قاسم جومارت ٹوکایف نے قانون وچ دستخط کیتے۔ اس قانون نے نویں قانون ساز اسمبلی دے ڈپٹیاں دی ساخت، اختیارات، انتخابی نظام تے حیثیت قائم کیتی تے 1 جولائی 2026 نوں نویں آئین دے نال نال نافذ العمل ہویا، جس نے باقاعدہ طور تے قازقستان دی قومی قانون ساز اسمبلی دے طور تے کورولٹائی قائم کیتا۔ == انتخابی نظام == کورولٹائی 145 ڈپٹیاں تے مشتمل اے جہڑے اک واحد ملک گیر انتخابی ضلعے دے علاقے دے اندر متناسب نمائندگی دے نظام دی بنیاد تے منتخب کیتے گئے ہن۔ قازقستان دا اک شہری جہڑا 25 سال دی عمر تک پہنچ گیا اے تے پچھلے 10 سالاں توں ملک چ رہ رہیا اے ، کورولتائی دے ڈپٹی چیئرمین دے طور تے منتخب کیتا جا سکدا اے۔ کرولتائی دے نائباں دا عہدہ 5 سال اے ۔ == قیادت == === چیئرمین === کرولٹائی دا سربراہ چیئرمین کردا اے۔ اوہ قازق بولی وچ روانی رکھنے والے ڈپٹیاں وچو‏ں خفیہ ووٹ دے ذریعہ کورولتائی ڈپٹیاں د‏‏ی کل تعداد د‏‏ی اکثریت دے ووٹاں تو‏ں منتخب ہُندا ا‏‏ے۔ قازقستان دا صدر چیئرمین نامزد کردا اے; جے کرولتائی دو واری چیئرمین چُنن توں انکار کر دیندا اے، تے صدر نوں کرولتائی نوں تحلیل کرن دا حق اے۔ === ڈپٹی چیئرمین === ڈپٹی چیئرمین کورولتائی دے ڈپٹیاں دے ذریعہ منتخب کیتے جاندے نيں ، تے انہاں د‏‏ی امیدواری چیئرمین خود تجویز کردے ني‏‏‏‏ں۔ == نوٹ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == حوالے == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{حوالے}}{{National unicameral legislatures}} [[گٹھ:قازقستان دی تریخ]] [[گٹھ:قازقستان دتی تریخ]] [[گٹھ:قازقستان دی قومی علامات]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] ajubem5aukmy7oiy8dsiyoo2wcogz7o 711248 711247 2026-09-10T03:12:32Z Abbas dhothar 361 711248 wikitext text/x-wiki {{معلومات-تنظیم}}{{معلومات-ملک}}   '''قورولتائی''' {{Efn|{{Langx|kk|Құрылтай|Qūryltai|[[Kurultai|Assembly]]}} {{IPA|kk|qo̙rɯɫˈtʰɑj|ipa}}<br>{{Langx|ru|Курултай|Kurultai}} {{IPA|ru|kʊrʊɫˈtaj|ipa}}}} جسنو‏ں سرکاری طور اُتے انگریزی وچ جمہوریہ قازقستان دے قورولتائی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ,{{Efn|{{ublist|{{Langx|kk|Қазақстан Республикасының Құрылтайы}}|{{lang|kk-Latn|Qazaqstan Respublikasynyñ Qūryltaiy}}|{{IPA|kk|qɑzɑɣ(ɯ)sˈtʰɑn rʲɪˈspublʲɪkäˈsɯˈnɯŋ qo̙rɯɫtʰɑˈjɯ|ipa}}|{{Langx|ru|Курултай Республики Казахстан}}|{{lang|ru-Latn|Kurultai Respubliki Kazakhstan}}|{{IPA|ru|kʊrʊɫˈtaj rʲɪˈspublʲɪkʲɪ kɐzɐxˈstan|ipa}}}}}} قازقستان د‏‏ی یک ایوان مقننہ اے ، جو جون 2026 وچ آئینی اصلاحات دے بعد قائم کيتی گئی سی جس نے [[قازقستان]] د‏‏ی سابقہ ​​دو ایوانی پارلیمنٹ د‏‏ی جگہ لے لئی سی ، جس وچ ماجیلی تے سینیٹ شامل سن ۔ ایہ ادارہ ریاست دے واحد قانون ساز اتھارٹی دے طور اُتے کم کردا اے، جو قوانین نو ں اپنانے، ریاستی بجٹ د ی منظوری تے ایگزیکٹو برانچ د ی نگرانی دے لئی ذمہ دار ا ے۔ قورولتائی 145 ارکان تے مشتمل اے، جہناں چوں سارے متناسب نظام دے تحت منتخب ہوندے نیں۔ موجودہ، پہلا کانووکیشن ، 2026 دے قازق قانون ساز انتخابات دے بعد منتخب کیتا گیا سی۔ == تریخ == === پچھوکڑ === ''قورولتائی '' اصطلاح [[ترک بولیاں|ترکی]] تے [[منگول بولیاں]] توں نکلی اے، جہڑی لفظی جڑ ''قور-'' یا ''قوری-'' توں ماخوذ اے جس دا مطلب اے "اکٹھا کرنا" یا "جمع کرنا" لاحقہ ''-تائی'' یا ''-تایی'' اک اجتماعی یا رسمی اجتماع نو ظاہر کردا اے، جس دی وجہ توں اس اصطلاح نو "عظیم اسمبلی" یا "قومی کونسل" دا مطلب ملدا اے۔ تاریخی طور تے، ''کورولٹائی'' یوریشین سٹیپ دے خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش معاشریاں وچ بلائے جان آلے سیاسی تے فوجی رہنماواں دی کونسلاں دا حوالہ دیندے سن، جنہاں وچ موجودہ [[قازقستان]] دے علاقے وی شامل سن۔ <ref>{{Cite news|title=What Is a Kurultai?|url=https://www.thoughtco.com/what-is-a-kuriltai-195366|language=en}}</ref> میدانی سیاسی روایت وچ، ''قورولتائی'' دے طور تے شناخت شدہ اسمبلیاں حکمران اشرافیہ دے وچکار وڈے پیمانے تے فیصلے کرن نال منسلک سن۔ ایداں دے اجتماعات نو‏‏ں اکثر تاریخی ذرائع وچ منگول شاہی دور تو‏ں جوڑیا جاندا اے ، جدو‏ں اوہ حکمراناں دے اعلان تے فوجی مہمات دے تال میل جداں معاملات دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ کونسل اُتے مبنی فیصلہ سازی د ی اسی طرح د ی شکلاں بعد وچ ترک سیاستاں وچ وی موجود سن ، جس وچ [[قازق خانیت|قازق خانان]] (15 واں - 18 واں صدی) وی شامل سی ، جتھ ے [[خان (لقب)|خان]] ، [[سلطان]] ، تے بیس ، تے قبیلے دے بزرگ جنگ ، امن ، روايتی قانون تے بین قبائلی تعلقات دے معاملات تو ں نمٹنے دے لئی اکٹھے ہوئے سن ۔ قازق تریخ وچ ، 18 ويں صدی وچ بیرونی خطرات دے خلاف تال میل د‏‏ی کوششاں سمیت وڈے سیاسی یا فوجی بحراناں دے دوران وقتاً فوقتاً اس طرح د‏‏ی اسمبلیاں منعقد کيتیاں جاندیاں سن ۔ ایہ کونسلاں مستقل مقننہ دی بجائے مشاورتی تے اتفاق رائے اُتے مبنی ادارےآں دے طور اُتے کم کردیاں سن۔ <ref name=":0">{{Cite news|title=Қазақ тарихындағы тағдыршешті құрылтайлар: Ұлы кеңестер сабақтастығы|url=https://kaz.inform.kz/news/kazak-tarihindagi-tagdirshesht-kuriltaylar-uli-kenester-sabaktastigi-76a9dd/}}</ref> انیہويں صدی وچ [[روسی سلطنت]] وچ شمولیت دے بعد تے اس دے بعد 20 واں صدی وچ سوویت انتظامیہ دے بعد ، روايتی میدان گورننس ڈھانچے باضابطہ سیاسی ادارےآں دے طور اُتے کم کرنا بند کردتا۔ 20ويں صدی دے اوائل وچ ، الاش قومی آزادی د‏‏ی تحریک تو‏ں وابستہ قومی کانگریساں نے مختصر طور اُتے جدید سیاسی تناظر وچ اجتماعی اسمبلیاں دے خیال نو‏‏ں زندہ کيتا ، لیکن انہاں د‏‏ی جگہ سوویت انتظامی نظام نے لے لئی۔ <ref name=":0" /> 1991 وچ قازقستان دی آزادی حاصل کرن دے بعد، ملک نے 1995 وچ اک نواں آئینی فریم ورک اپنایا جس وچ قازقستان دی اک [[دو ایوانیت|دو ایوان]] پارلیمنٹ قائم کیتی گئی سی جس وچ سینیٹ تے مجلیس شامل سن۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kanapyanov|first=Timur|date=March 2018|title=Role and place of the parliament of Kazakhstan in the system of checks and balances|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967067X18300072|language=en|access-date=2 June 2026}}</ref> ایہ نظام 2026 وچ تحلیل ہون تک قومی مقننہ دے طور تے کم کردا رہیا۔ === قیام === 2026 وچ، قومی ریفرنڈم دے ذریعے منظور شدہ آئینی اصلاحات دے بعد، قازقستان نے اپنی قانون ساز شاخ نو کورولٹائی دے ناں توں اک ایوانکمرل پارلیمنٹ وچ تنظیم نو کیتا۔ اس اصلاح نے سابقہ دو ایوانی پارلیمنٹ نو‏‏ں ختم کردتا تے جمہوریہ قازقستان دے واحد قانون ساز ادارے دے طور اُتے کورولتائی نو‏‏ں قائم کيتا ، جس نے نويں ادارے نو‏‏ں نامزد کرنے دے لئی اک تاریخی اصطلاح اختیار کيتی۔ آئینی قانون "جمہوریہ قازقستان دے کورولٹائی تے اس دے نائباں دی حیثیت دے بارے وچ" بعد وچ پارلیمنٹ ولوں توثیق کیتی گئی تے 5 جون 2026 نوں صدر قاسم جومارت ٹوکایف نے قانون وچ دستخط کیتے۔ اس قانون نے نویں قانون ساز اسمبلی دے ڈپٹیاں دی ساخت، اختیارات، انتخابی نظام تے حیثیت قائم کیتی تے 1 جولائی 2026 نوں نویں آئین دے نال نال نافذ العمل ہویا، جس نے باقاعدہ طور تے قازقستان دی قومی قانون ساز اسمبلی دے طور تے کورولٹائی قائم کیتا۔ == انتخابی نظام == قورولتائی 145 ڈپٹیاں تے مشتمل اے جہڑے اک واحد ملک گیر انتخابی ضلعے دے علاقے دے اندر متناسب نمائندگی دے نظام دی بنیاد تے منتخب کیتے گئے ہن۔ قازقستان دا اک شہری جہڑا 25 سال دی عمر تک پہنچ گیا اے تے پچھلے 10 سالاں توں ملک چ رہ رہیا اے ، کورولتائی دے ڈپٹی چیئرمین دے طور تے منتخب کیتا جا سکدا اے۔ کرولتائی دے نائباں دا عہدہ 5 سال اے ۔ == قیادت == === چیئرمین === قرولتائی دا سربراہ چیئرمین کردا اے۔ اوہ قازق بولی وچ روانی رکھنے والے ڈپٹیاں وچو‏ں خفیہ ووٹ دے ذریعہ کورولتائی ڈپٹیاں د‏‏ی کل تعداد د‏‏ی اکثریت دے ووٹاں تو‏ں منتخب ہُندا ا‏‏ے۔ قازقستان دا صدر چیئرمین نامزد کردا اے; جے کرولتائی دو واری چیئرمین چُنن توں انکار کر دیندا اے، تے صدر نوں کرولتائی نوں تحلیل کرن دا حق اے۔ === ڈپٹی چیئرمین === ڈپٹی چیئرمین کورولتائی دے ڈپٹیاں دے ذریعہ منتخب کیتے جاندے نيں ، تے انہاں د‏‏ی امیدواری چیئرمین خود تجویز کردے ني‏‏‏‏ں۔ == نوٹ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == حوالے == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{حوالے}}{{National unicameral legislatures}} [[گٹھ:قازقستان دی تریخ]] [[گٹھ:قازقستان دتی تریخ]] [[گٹھ:قازقستان دی قومی علامات]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] rwrdpozq72yfv3eag9mrysv904dxvcw 711249 711248 2026-09-10T03:12:56Z Abbas dhothar 361 711249 wikitext text/x-wiki {{معلومات-تنظیم}}   '''قورولتائی''' {{Efn|{{Langx|kk|Құрылтай|Qūryltai|[[Kurultai|Assembly]]}} {{IPA|kk|qo̙rɯɫˈtʰɑj|ipa}}<br>{{Langx|ru|Курултай|Kurultai}} {{IPA|ru|kʊrʊɫˈtaj|ipa}}}} جسنو‏ں سرکاری طور اُتے انگریزی وچ جمہوریہ قازقستان دے قورولتائی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ,{{Efn|{{ublist|{{Langx|kk|Қазақстан Республикасының Құрылтайы}}|{{lang|kk-Latn|Qazaqstan Respublikasynyñ Qūryltaiy}}|{{IPA|kk|qɑzɑɣ(ɯ)sˈtʰɑn rʲɪˈspublʲɪkäˈsɯˈnɯŋ qo̙rɯɫtʰɑˈjɯ|ipa}}|{{Langx|ru|Курултай Республики Казахстан}}|{{lang|ru-Latn|Kurultai Respubliki Kazakhstan}}|{{IPA|ru|kʊrʊɫˈtaj rʲɪˈspublʲɪkʲɪ kɐzɐxˈstan|ipa}}}}}} قازقستان د‏‏ی یک ایوان مقننہ اے ، جو جون 2026 وچ آئینی اصلاحات دے بعد قائم کيتی گئی سی جس نے [[قازقستان]] د‏‏ی سابقہ ​​دو ایوانی پارلیمنٹ د‏‏ی جگہ لے لئی سی ، جس وچ ماجیلی تے سینیٹ شامل سن ۔ ایہ ادارہ ریاست دے واحد قانون ساز اتھارٹی دے طور اُتے کم کردا اے، جو قوانین نو ں اپنانے، ریاستی بجٹ د ی منظوری تے ایگزیکٹو برانچ د ی نگرانی دے لئی ذمہ دار ا ے۔ قورولتائی 145 ارکان تے مشتمل اے، جہناں چوں سارے متناسب نظام دے تحت منتخب ہوندے نیں۔ موجودہ، پہلا کانووکیشن ، 2026 دے قازق قانون ساز انتخابات دے بعد منتخب کیتا گیا سی۔ == تریخ == === پچھوکڑ === ''قورولتائی '' اصطلاح [[ترک بولیاں|ترکی]] تے [[منگول بولیاں]] توں نکلی اے، جہڑی لفظی جڑ ''قور-'' یا ''قوری-'' توں ماخوذ اے جس دا مطلب اے "اکٹھا کرنا" یا "جمع کرنا" لاحقہ ''-تائی'' یا ''-تایی'' اک اجتماعی یا رسمی اجتماع نو ظاہر کردا اے، جس دی وجہ توں اس اصطلاح نو "عظیم اسمبلی" یا "قومی کونسل" دا مطلب ملدا اے۔ تاریخی طور تے، ''کورولٹائی'' یوریشین سٹیپ دے خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش معاشریاں وچ بلائے جان آلے سیاسی تے فوجی رہنماواں دی کونسلاں دا حوالہ دیندے سن، جنہاں وچ موجودہ [[قازقستان]] دے علاقے وی شامل سن۔ <ref>{{Cite news|title=What Is a Kurultai?|url=https://www.thoughtco.com/what-is-a-kuriltai-195366|language=en}}</ref> میدانی سیاسی روایت وچ، ''قورولتائی'' دے طور تے شناخت شدہ اسمبلیاں حکمران اشرافیہ دے وچکار وڈے پیمانے تے فیصلے کرن نال منسلک سن۔ ایداں دے اجتماعات نو‏‏ں اکثر تاریخی ذرائع وچ منگول شاہی دور تو‏ں جوڑیا جاندا اے ، جدو‏ں اوہ حکمراناں دے اعلان تے فوجی مہمات دے تال میل جداں معاملات دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ کونسل اُتے مبنی فیصلہ سازی د ی اسی طرح د ی شکلاں بعد وچ ترک سیاستاں وچ وی موجود سن ، جس وچ [[قازق خانیت|قازق خانان]] (15 واں - 18 واں صدی) وی شامل سی ، جتھ ے [[خان (لقب)|خان]] ، [[سلطان]] ، تے بیس ، تے قبیلے دے بزرگ جنگ ، امن ، روايتی قانون تے بین قبائلی تعلقات دے معاملات تو ں نمٹنے دے لئی اکٹھے ہوئے سن ۔ قازق تریخ وچ ، 18 ويں صدی وچ بیرونی خطرات دے خلاف تال میل د‏‏ی کوششاں سمیت وڈے سیاسی یا فوجی بحراناں دے دوران وقتاً فوقتاً اس طرح د‏‏ی اسمبلیاں منعقد کيتیاں جاندیاں سن ۔ ایہ کونسلاں مستقل مقننہ دی بجائے مشاورتی تے اتفاق رائے اُتے مبنی ادارےآں دے طور اُتے کم کردیاں سن۔ <ref name=":0">{{Cite news|title=Қазақ тарихындағы тағдыршешті құрылтайлар: Ұлы кеңестер сабақтастығы|url=https://kaz.inform.kz/news/kazak-tarihindagi-tagdirshesht-kuriltaylar-uli-kenester-sabaktastigi-76a9dd/}}</ref> انیہويں صدی وچ [[روسی سلطنت]] وچ شمولیت دے بعد تے اس دے بعد 20 واں صدی وچ سوویت انتظامیہ دے بعد ، روايتی میدان گورننس ڈھانچے باضابطہ سیاسی ادارےآں دے طور اُتے کم کرنا بند کردتا۔ 20ويں صدی دے اوائل وچ ، الاش قومی آزادی د‏‏ی تحریک تو‏ں وابستہ قومی کانگریساں نے مختصر طور اُتے جدید سیاسی تناظر وچ اجتماعی اسمبلیاں دے خیال نو‏‏ں زندہ کيتا ، لیکن انہاں د‏‏ی جگہ سوویت انتظامی نظام نے لے لئی۔ <ref name=":0" /> 1991 وچ قازقستان دی آزادی حاصل کرن دے بعد، ملک نے 1995 وچ اک نواں آئینی فریم ورک اپنایا جس وچ قازقستان دی اک [[دو ایوانیت|دو ایوان]] پارلیمنٹ قائم کیتی گئی سی جس وچ سینیٹ تے مجلیس شامل سن۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|last=Kanapyanov|first=Timur|date=March 2018|title=Role and place of the parliament of Kazakhstan in the system of checks and balances|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0967067X18300072|language=en|access-date=2 June 2026}}</ref> ایہ نظام 2026 وچ تحلیل ہون تک قومی مقننہ دے طور تے کم کردا رہیا۔ === قیام === 2026 وچ، قومی ریفرنڈم دے ذریعے منظور شدہ آئینی اصلاحات دے بعد، قازقستان نے اپنی قانون ساز شاخ نو کورولٹائی دے ناں توں اک ایوانکمرل پارلیمنٹ وچ تنظیم نو کیتا۔ اس اصلاح نے سابقہ دو ایوانی پارلیمنٹ نو‏‏ں ختم کردتا تے جمہوریہ قازقستان دے واحد قانون ساز ادارے دے طور اُتے کورولتائی نو‏‏ں قائم کيتا ، جس نے نويں ادارے نو‏‏ں نامزد کرنے دے لئی اک تاریخی اصطلاح اختیار کيتی۔ آئینی قانون "جمہوریہ قازقستان دے کورولٹائی تے اس دے نائباں دی حیثیت دے بارے وچ" بعد وچ پارلیمنٹ ولوں توثیق کیتی گئی تے 5 جون 2026 نوں صدر قاسم جومارت ٹوکایف نے قانون وچ دستخط کیتے۔ اس قانون نے نویں قانون ساز اسمبلی دے ڈپٹیاں دی ساخت، اختیارات، انتخابی نظام تے حیثیت قائم کیتی تے 1 جولائی 2026 نوں نویں آئین دے نال نال نافذ العمل ہویا، جس نے باقاعدہ طور تے قازقستان دی قومی قانون ساز اسمبلی دے طور تے کورولٹائی قائم کیتا۔ == انتخابی نظام == قورولتائی 145 ڈپٹیاں تے مشتمل اے جہڑے اک واحد ملک گیر انتخابی ضلعے دے علاقے دے اندر متناسب نمائندگی دے نظام دی بنیاد تے منتخب کیتے گئے ہن۔ قازقستان دا اک شہری جہڑا 25 سال دی عمر تک پہنچ گیا اے تے پچھلے 10 سالاں توں ملک چ رہ رہیا اے ، کورولتائی دے ڈپٹی چیئرمین دے طور تے منتخب کیتا جا سکدا اے۔ کرولتائی دے نائباں دا عہدہ 5 سال اے ۔ == قیادت == === چیئرمین === قرولتائی دا سربراہ چیئرمین کردا اے۔ اوہ قازق بولی وچ روانی رکھنے والے ڈپٹیاں وچو‏ں خفیہ ووٹ دے ذریعہ کورولتائی ڈپٹیاں د‏‏ی کل تعداد د‏‏ی اکثریت دے ووٹاں تو‏ں منتخب ہُندا ا‏‏ے۔ قازقستان دا صدر چیئرمین نامزد کردا اے; جے کرولتائی دو واری چیئرمین چُنن توں انکار کر دیندا اے، تے صدر نوں کرولتائی نوں تحلیل کرن دا حق اے۔ === ڈپٹی چیئرمین === ڈپٹی چیئرمین کورولتائی دے ڈپٹیاں دے ذریعہ منتخب کیتے جاندے نيں ، تے انہاں د‏‏ی امیدواری چیئرمین خود تجویز کردے ني‏‏‏‏ں۔ == نوٹ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == حوالے == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{حوالے}}{{National unicameral legislatures}} [[گٹھ:قازقستان دی تریخ]] [[گٹھ:قازقستان دتی تریخ]] [[گٹھ:قازقستان دی قومی علامات]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] jjin7rpqku3scwznjl8zz9lqznwesyn 0 149707 711250 2026-09-10T04:10:55Z Abbas dhothar 361 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374048980|Oljas Bektenov]]" 711250 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Oljas Bektenov|native_name={{nobold|Олжас Бектенов}}|native_name_lang=kk|image=Olzhas Bektenov (cropped).jpg|caption=Official portrait, 2024|office=12th [[Prime Minister of Kazakhstan]]|term_start=6 February 2024{{efn|Acting: 28–31 August 2026}}|term_end=|president=[[Kassym-Jomart Tokayev]]|predecessor=[[Älihan Smaiylov]]|successor=|office2=[[Aqorda Chief of Staff]]|term_start2=3 April 2023|term_end2=6 February 2024|president2=Kassym-Jomart Tokayev|predecessor2=[[Murat Nurtleu]]|successor2=[[Aybek Dädebay]]|office3=Chairman of the [[Anti-Corruption Agency of the Republic of Kazakhstan|Anti-Corruption Agency]]|term_start3=25 February 2021|term_end3=3 April 2023|president3=Kassym-Jomart Tokayev|predecessor3=[[Marat Ahmetjanov]]|successor3=Ashat Jumağali|birth_date={{Birth date and age|1980|12|13|df=y}}|birth_place=[[Alma-Ata]], [[Almaty Region|Alma-Ata Oblast]], [[Kazakh Soviet Socialist Republic|Kazakh SSR]], [[Soviet Union]]|death_date=|death_place=|party=[[Independent politician|Independent]]|spouse=|children=3|education=[[Kazakh State Law Academy]]}}'''اولژاس ابائیولی بیکتینوف''' [ ب ] ( پیدائش 13 دسمبر 1980) اک قازق سیاستدان اے جو فروری 2024 تو‏ں قازقستان دے وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیا ا Prior to his premiership, Bektenov held a number of senior positions. He served as deputy chairman of the Agency for Civil Service Affairs and Anti-Corruption from 2018, and was later appointed chairman of the Anti-Corruption Agency, a post he held from 2021 to 2023. He subsequently served as head of the Administration of the President. اپنی پریمیئر شپ توں پہلاں، بیکٹینوف نے کئی سینئر عہدیاں تے فائز سی۔ اوہ 2018 توں ایجنسی برائے سول سروس افیئرز تے اینٹی کرپشن دے ڈپٹی چیئرمین دے طور تے کم کردے رہے، تے بعد چ اینٹی کرپشن ایجنسی دے چیئرمین مقرر کیتے گئے، اک ''عہدہ جس'' تے اوہ 2021 توں 2023 تک رہے۔ اس دے بعد اس نے صدر دی انتظامیہ دے سربراہ دے طور تے خدمات انجام دتیاں۔Prior to his premiership, Bektenov held a number of senior positions. He served as deputy chairman of the Agency for Civil Service Affairs and Anti-Corruption from 2018, and was later appointed chairman of the Anti-Corruption Agency, a post he held from 2021 to 2023. He subsequently served as head of the Administration of the President. == ابتدائی زندگی تے تعلیم == [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ|قازق سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے]] شہر [[آلماتی|الما عطا]] وچ پیدا ہوئے، جس نوں ہن الماتی آکھیا جاندا اے، بیکٹینوف نے 2001 وچ [[Kazakh State Law Academy|قازق اسٹیٹ لاء اکیڈمی]] توں اعزاز دے نال گریجویشن کیتا، جو ہن KAZGUU یونیورسٹی اے، فقہ وچ ڈگری دے نال۔ اس نے قانون وچ سائنس دا امیدوار حاصل کرکے اپنے تعلیمی کیریئر نو‏‏ں اگے ودھایا ، اس نے اپنے مقالے نو‏‏ں "جمہوریہ قازقستان وچ نابالغاں د‏‏ی انتظامی جرم د‏‏ی روک تھام دے تنظیمی تے قانونی مسائل" اُتے مرکوز کيتا۔ Prior to his premiership, Bektenov held a number of senior positions. He served as deputy chairman of the Agency for Civil Service Affairs and Anti-Corruption from 2018, and was later appointed chairman of the Anti-Corruption Agency, a post he held from 2021 to 2023. He subsequently served as head of the Administration of the President. == ابتدائی کیریئر == اپنے سارے کیریئر دے دوران، بیکٹینوف نے مختلف قیادت دے کردار ادا کیتے ہن۔ اس نے 2002 توں 2005 تک [[آلماتی|الماتی]] دے محکمہ انصاف وچ چیف سپیشلسٹ دے طور تے اپنا دور شروع کیتا، اس توں پہلاں کہ اوہ بالآخر اک ماہر بن گیا تے فیر 2005 توں 2006 تک قازقستان دے وزیر اعظم دے دفتر وچ قانونی محکمے دا چیف ایکسپرٹ بن گیا۔ Prior to his premiership, Bektenov held a number of senior positions. He served as deputy chairman of the Agency for Civil Service Affairs and Anti-Corruption from 2018, and was later appointed chairman of the Anti-Corruption Agency, a post he held from 2021 to 2023. He subsequently served as head of the Administration of the President. آن آلے سالاں چ، بیکٹینوف نے قازق حکومت دے اندر کلیدی کردار ادا کیتا۔ اوہ 2006 توں 2009 تک [[نور سلطان نظربایف|نورسلطان نظربائیف دے]] ماتحت صدارتی انتظامیہ وچ خدمات انجام دے چکے سن، تے 2009 توں 2012 تک وزارت انصاف وچ کمیٹی برائے رجسٹریشن سروس تے قانونی مدد دے ڈپٹی چیئرمین رہے Prior to his premiership, Bektenov held a number of senior positions. He served as deputy chairman of the Agency for Civil Service Affairs and Anti-Corruption from 2018, and was later appointed chairman of the Anti-Corruption Agency, a post he held from 2021 to 2023. He subsequently served as head of the Administration of the President. آن آلے سالاں چ، بیکٹینوف نوں قازقستان چ بدعنوانی دا مقابلہ کرن دا کم سونپیا گیا۔ اوہ 2012 توں 2014 تک قازقستان دے اقتصادی تے بدعنوانی دے جرائم دا مقابلہ کرن آلی ایجنسی (مالیاتی پولیس) دے مرکزی دفتر وچ محکمے دے سربراہ دے طور تے خدمات انجام دے رہے سن، فیر جولائی 2015 توں آستانہ شہر اکیمات دے چیف آف اسٹاف دے طور تے، تے بعد وچ صدر انتظامیہ دے چیف اسٹاف دے سیکرٹریٹ دے سربراہ دے طور تے خدمات انجام دے رہے سن۔ Prior to his premiership, Bektenov held a number of senior positions. He served as deputy chairman of the Agency for Civil Service Affairs and Anti-Corruption from 2018, and was later appointed chairman of the Anti-Corruption Agency, a post he held from 2021 to 2023. He subsequently served as head of the Administration of the President. == اینٹی کرپشن ایجنسی == [[File:Changes_to_the_laws_against_corruption_are_presented_in_the_Mäjilis_(29331).jpg|right|thumb| فروری 2020، اک پارلیمانی اجلاس دے دوران اینٹیکور دے عہدیدار دے طور تے بیکٹینوف]] اوہناں دی خدمت تے قیادت دے اعتراف چ، بیکٹینوف نوں 1 جون 2018 نوں سول سروس افیئرز تے اینٹی کرپشن جمہوریہ قازقستان دی ایجنسی دا ڈپٹی چیئرمین مقرر کیتا گیا اس نے 20 جون 2019 نو برخاست ہون توں پہلے اک سال تک اس کردار چ خدمات انجام دتیاں تھوڑی دیر بعد، بیکٹینوف نو 26 جون 2019 نو فرسٹ ڈپٹی چیئرمین دے عہدے تے منتقل کر دتا گیا Prior to his premiership, Bektenov held a number of senior positions. He served as deputy chairman of the Agency for Civil Service Affairs and Anti-Corruption from 2018, and was later appointed chairman of the Anti-Corruption Agency, a post he held from 2021 to 2023. He subsequently served as head of the Administration of the President. بطور فرسٹ ڈپٹی چیئرمین، بیکٹینوف نے اس کردار دی اہمیت تے زور دتا جہڑا اینٹیکور دے سربراہ کاروباری لوکاں دے حقوق نال نمٹن وچ ادا کر سکدے ہن۔ اوہناں نے خطے دے اندر سماجی مسئلیاں تے غور کرن تے اوہناں نال نبڑن لئی موثر اقدامات نافذ کرن دی اہمیت تے زور دتا، ایس گل تے زور دتا کہ نتیجے خطے دے شہریاں تے کاروباری لوکاں دوناں لئی فائدہ مند ہون۔ فروری 2022 نوں، بیکٹینوف نے جمہوریہ قازقستان دی اینٹی کرپشن ایجنسی دی صدارت سنبھالی۔ جنوری 2022 دی بدامنی دے بعد اس دی تقرری ہوئی، جس دے دوران اینٹیکور نے بیکٹینوف دی رہنمائی چ سابق صدر [[نور سلطان نظربایف|نورسلطان نظربائیف]] دے رشتہ داراں دے مالی معاملات دی تحقیقات کیتیاں۔ اس دے نتیجے وچ نظربائیف دے بھتیجے ، کیرت ستیبالدی نو‏‏ں قازق ٹیلی کام تے اک ریلوے سروسز کمپنی نو‏‏ں دھوکہ دینے دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا ، تے اس دے داماد ، کیرت بورانبایف ، نو‏‏ں نیم سرکاری شعبے وچ بدعنوانی دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا۔ دوناں نوں چھ سال دی قید دی سزا ملی۔ بیکٹینوف دی پوری قیادت دے دوران، انٹیکور نے ہائی پروفائل بدعنوانی دے معاملات دا تعاقب کیتا، جس چ آپریٹر ÖKM LLP دے سابق جنرل ڈائریکٹر، میدت قومارگالیئف دا مقدمہ وی شامل سی، جس تے 2016 توں 2016 تک گڈیاں دی ری سائیکلنگ دے اخراجات نو ودھا کے 20 ارب ٹینگے توں ودھ دا غبن کرن دا الزام سی <ref>{{Cite news|date=2022-03-11|title=Утилизация алымын жинаумен айналысқан компанияның бұрынғы директоры 20 млрд теңге жымқырды деген күдікке ілінді|url=https://www.azattyq.org/a/31747549.html|language=kk}}</ref> اک ہور کیس نیشنل سیکورٹی کمیٹی دے سابق چیئرمین تے سابق وزیر اعظم کریم ماسیموف دے کزن نورلن ماسیموف تے مرکوز سی، جہناں نے پاولودار ریجن دے پولیس ڈیپارٹمنٹ دے سابق سربراہ دے طور تے خدمات انجام دتیاں، جہناں تے ناکارہ بجٹ دی منصوبہ بندی تے استعمال دے الزامات سن۔ مزید برآں، سرکاری ملکیت آلی انٹرپرائز گورنمنٹ فار سٹیزنز دے اندر اک منظم مجرمانہ گروپ دے ذریعہ غیر قانونی کاراں دی رجسٹریشن دے متعلق اک کیس دا پردہ فاش ہویا، جس دے نتیجے وچ 486 گڈیاں دی غیر قانونی رجسٹریشن تے مالی نقصان ہویا، جس دی وجہ توں ریاست تے اس دے شہریاں نوں تقریباً اک ارب ٹینگے دا نقصان ہویا۔ دسمبر 2022 وچ، بیکٹینوف نے French Anti-Corruption Agency دے ڈائریکٹر [[Charles Duchaine|چارلس ڈوچین]] نال ملاقات کیتی ، [[پیرس]] وچ ، جتھے انہاں نے بدعنوانی نو روکن تے لڑن دے مقصد نال تعاون دے اک یادداشت تے دستخط کیتے۔ بیکٹینوف دی قیادت چ، بدعنوانی دے معاملات دی وجہ توں محکمانہ قیادت چ اہم تبدیلیاں ہوئیاں، جس چ 100 توں ودھ ملازماں نو اینٹیکور دے اندر تادیبی کارروائی دا سامنا کرنا پیا، جس دے نتیجے چ نو سزاواں ہوئیاں۔ مزید برآں، 650 ارب ٹینگے توں ودھ مالیت دے اثاثے برآمد کیتے گئے، جہناں نو قازقستان چ کنڈرگارٹن تے سکولاں دی تعمیر دے لیی دوبارہ مختص کیتا گیا۔ <ref name=":1" /> اردھ-سرکاری شعبے وچ بدعنوانی دے خطریاں دے باہرلے تجزیے، جویں کہ سمروک-کازینا اتے قازقستان تیمیر جولی ، کیتے گئے، جس نال خلاف ورزیاں دی نشاندہی کیتی گئی اتے فوجداری مقدمیاں دا آغاز ہویا۔ بیکٹینوف نے بدعنوانی دے خطرات دا نقشہ وی متعارف کرایا، جس وچ خطے دے سب توں زیادہ بدعنوان علاقیاں نو نیڑے توں توجہ دین لئی اجاگر کیتا گیا۔ مزید برآں، 6,000 کاروباری افراد دی شرکت دے نال، بیزنیسک جول پروجیکٹ دا آغاز کیتا گیا سی، جس دا مقصد کاروباراں دی مدد کرنا سی۔ مزید برآں، بیکٹینوف دے دور حکومت وچ "غیر قانونی افزودگی دے بارے وچ" قانون نو اپنایا گیا، تے سنگین بدعنوانی دے الزامات وچ مجرماں دے لئی پیرول دے امکان نو خارج کر دتا گیا۔ <ref name=":1" /> == توکایف انتظامیہ == اپریل 2023 نوں، بیکٹینوف نوں قاسم جومارت ٹوکیف دے تحت صدارتی انتظامیہ دا چیف آف سٹاف مقرر کیتا گیا۔ اس کردار وچ، اس نے اک انتظامی تنظیم نو دے ذریعے بیوروکریسی نو گھٹ کرن تے کارکردگی نو بہتر بنان تے توجہ مرکوز کیتی جس نے اوور لیپنگ محکمیاں نو ضم کیتا تے صدر دے اسسٹنٹ دی نویں پوزیشن تشکیل دتی۔ ایہناں اسسٹنٹاں نے سابقہ ڈپٹی ہیڈ دے کرداراں دی تھاں لے کے، معاشی تے خارجہ پالیسی سمیت کلیدی شعبیاں دی ذمہ داری سنبھالی۔ بیکٹینوف نے حکومت نو زیادہ خود مختاری دے نال سماجی معاشی حکمت عملیاں تے علاقائی ترقی دے منصوبےآں نو اپنانے تے انہاں نو تبدیل کرن دے قابل وی بنایا، جس دے نتیجے اچ ایگزیکٹو برانچ توں مسلسل منظوری دی لوڑ گھٹ ہو گئی۔ == قازقستان دے وزیر اعظم == [[File:Putin_and_Oljas_Bektenov_in_Astana_(2024-07-03).jpg|right|thumb| اولژاس بیکتینوف تے [[ولادیمیر پوتن|ولادیمیر پوٹن]] [[آستانا|آستانہ]] چ، 3 جولائی 2024]] حکومت دے استعفے دے بعد، حکمران امانت پارٹی نے 6 فروری 2024 نو‏‏ں قازقستان دے وزیر اعظم دے کردار دے لئی بیکٹینوف د‏‏ی حمایت کيتی صدر قاسم-جومارت ٹوکائیف نے بیکٹینوف دی امیدواری نوں اس پارٹی ولوں نامزد کیتا جس وچ اس دی نامزدگی نوں بعد وچ ماجیلیاں نے اسے دن حمایت دتی، اس طرحاں اس نوں سرکاری طور تے نویں بنی سرکار دی اگوائی کرن لئی تعینات کیتا گیا ، [ 7 ] اتے اس لئی بیکٹینوف نوں پہلا بنن لئی آزاد قازقستان دی تاریخ چ وزیر اعظم۔ <ref>{{YouTube|qErZjvkFLno|Олжас Бектенов – первый силовик из 12 премьер-министров РК / Досым САТПАЕВ – ГИПЕРБОРЕЙ №394}}</ref> پارلیمانی منظوری دے بعد، بیکٹینوف نے ڈپٹیاں نال خطاب کردے ہوئے، غیر ملکی مفادات، خاص طور تے زراعت وچ، قومی کاروباراں نو ترجیح دین دا عہد کیتا، جد کہ بنیادی ڈھانچے نو بہتر بنایا تے غیر ضروری اخراجات وچ کمی کیتی۔ عہدہ سنبھالن دے تھوڑی دیر بعد، بیکٹینوف نے مندرجہ ذیل کابینہ دے اجلاس وچ اعلان کیتا کہ انہاں دی وزیر اعظم ترقی دی شرح نو ودھاون، معیشت نو متنوع بنان، سرمایہ کاری نو راغب کرن تے چیلنجاں نال نمٹن لئی "فیصلہ کن کارروائی دی حکومت" ہووے گی۔ اوہناں نے منتریاں نوں آزادی نال کم کرن اتے اپنی پدھر تے صنعت دے مسئلیاں نوں تیزی نال حل کرن لئی زور دتا، اس گلّ 'تے زور دتا کہ سرکار دی "کم دی رفتار اچی ہوویگی، اتے منگ سخت ہوویگی"۔ بیکٹینوف حکومت نو ‏‏ں سامنا کرنے والے پہلے وڈے چیلنجاں وچو‏ں اک 2024 وچ وسطی ایشیائی سیلاب سی جو 10 مختلف قازق علاقیاں وچ پھیلیا سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں کنات بوزومبایف نو‏‏ں نائب وزیر اعظم مقرر کیتا گیا ، تے اس طرح ، اس د‏ی "سیاست وچ واپسی" ہوئی۔ اپنڑی وزیر اعظم دے دوران، جہڑا کہ، جویں کہ اس نے وعدہ کیتا سی، "ہور اعمال، گھٹ الفاظ" ہون گے، بیکٹینوف نے بار بار قازقستان دی معیشت دی حالت نوں سامنے لیایا اے، جس دی جی ڈی پی ودھدی ہوئی اطلاع دتی گئی سی۔ ستمبر 2024 وچ ، اس نے اس دے بارے وچ ٹوکیف نو‏‏ں رپورٹ دتی۔ بیکٹینوف نوں 2026 دے قازق آئینی ریفرنڈم ، 2026 دے قازق قانون ساز انتخابات تے بعد دیاں اصلاحات دے بعد 31 اگست 2026 نوں وزیر اعظم دے طور تے دوبارہ تعینات کیتا گیا۔ == ذاتی زندگی == بیکٹینوف نوں ویاہیا ہویا جانیا جاندا اے۔ اس دے تن بچے نيں ، لیکن اس دے خاندان دے افراد دے ناں نامعلوم نيں ، جو ، جداں کہ صحافی [[Vadim Boreiko|ودیم بوریکو نے]] ریمارکس دتے نيں ، غیر معمولی اے تے ایہ ظاہر کردا اے کہ ٹوکایف دے تحت عہدیدار کِنّے خفیہ نيں۔ <ref name="zyat">{{YouTube|YUWvtaPIVOs|Чей зять Олжас Бектенов? Токаев удвоит ВВП к 2029? Санжар БОКАЕВ – ГИПЕРБОРЕЙ №495. Интервью}}</ref> [[آتیراؤ|اتیراؤ]] توں قازق صحافی اعظمت میتانوف نے الزام لایا کہ بیکٹینوف بھائی چارے دے ذریعے اقتدار وچ آیا، ایہہ دعویٰ کر کے کہ اوہ [[عادل بیک ریسکیلدینووچ جاکسیبیکوف|عادلبیک ژاکسیبکوف]] دا داماد اے۔ کارکن سنجر بوقایف تے مصنف ودیم بوریکو نے ریمارکس دتے کہ دوناں دے کیریئر دے وچکار واقعی مماثلتاں موجود نیں، لیکن اوہناں نوں الزام دی تصدیق یا تردید کرن لئی کافی معلومات نئیں ملیاں۔ <ref name="zyat" /> == نوٹ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == باہرلے جوڑ == * انفارمیشن سسٹم "پیراگراف" تے [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37121274 ذاتی حوالہ] (روسی چ) [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:1980 دے جم]] [[گٹھ:قازق شخصیتاں]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] o1441o87ibpsop6t8bsu0chl0rpqw47 711251 711250 2026-09-10T04:13:18Z Abbas dhothar 361 711251 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=Oljas Bektenov|native_name={{nobold|Олжас Бектенов}}|native_name_lang=kk|image=Olzhas Bektenov (cropped).jpg|caption=Official portrait, 2024|office=12th [[Prime Minister of Kazakhstan]]|term_start=6 February 2024{{efn|Acting: 28–31 August 2026}}|term_end=|president=[[Kassym-Jomart Tokayev]]|predecessor=[[Älihan Smaiylov]]|successor=|office2=[[Aqorda Chief of Staff]]|term_start2=3 April 2023|term_end2=6 February 2024|president2=Kassym-Jomart Tokayev|predecessor2=[[Murat Nurtleu]]|successor2=[[Aybek Dädebay]]|office3=Chairman of the [[Anti-Corruption Agency of the Republic of Kazakhstan|Anti-Corruption Agency]]|term_start3=25 February 2021|term_end3=3 April 2023|president3=Kassym-Jomart Tokayev|predecessor3=[[Marat Ahmetjanov]]|successor3=Ashat Jumağali|birth_date={{Birth date and age|1980|12|13|df=y}}|birth_place=[[Alma-Ata]], [[Almaty Region|Alma-Ata Oblast]], [[Kazakh Soviet Socialist Republic|Kazakh SSR]], [[Soviet Union]]|death_date=|death_place=|party=[[Independent politician|Independent]]|spouse=|children=3|education=[[قازاق سٹیٹ لاء اکیڈمی]]}}'''اولژاس ابائیولی بیکتینوف''' [ ب ] ( پیدائش 13 دسمبر 1980) اک قازق سیاستدان اے جو فروری 2024 تو‏ں قازقستان دے وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دے رہیا ا اپنی پریمیئر شپ توں پہلاں، بیکٹینوف نے کئی سینئر عہدیاں تے فائز سی۔ اوہ 2018 توں ایجنسی برائے سول سروس افیئرز تے اینٹی کرپشن دے ڈپٹی چیئرمین دے طور تے کم کردے رہے، تے بعد چ اینٹی کرپشن ایجنسی دے چیئرمین مقرر کیتے گئے، اک ''عہدہ جس'' تے اوہ 2021 توں 2023 تک رہے۔ اس دے بعد اس نے صدر دی انتظامیہ دے سربراہ دے طور تے خدمات انجام دتیاں۔ == ابتدائی زندگی تے تعلیم == [[قازق سوویت اشتراکی جمہوریہ|قازق سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے]] شہر [[آلماتی|الما عطا]] وچ پیدا ہوئے، جس نوں ہن الماتی آکھیا جاندا اے، بیکٹینوف نے 2001 وچ [[Kazakh State Law Academy|قازق اسٹیٹ لاء اکیڈمی]] توں اعزاز دے نال گریجویشن کیتا، جو ہن KAZGUU یونیورسٹی اے، فقہ وچ ڈگری دے نال۔ اس نے قانون وچ سائنس دا امیدوار حاصل کرکے اپنے تعلیمی کیریئر نو‏‏ں اگے ودھایا ، اس نے اپنے مقالے نو‏‏ں "جمہوریہ قازقستان وچ نابالغاں د‏‏ی انتظامی جرم د‏‏ی روک تھام دے تنظیمی تے قانونی مسائل" اُتے مرکوز کيتا۔ == ابتدائی کیریئر == اپنے سارے کیریئر دے دوران، بیکٹینوف نے مختلف قیادت دے کردار ادا کیتے ہن۔ اس نے 2002 توں 2005 تک [[آلماتی|الماتی]] دے محکمہ انصاف وچ چیف سپیشلسٹ دے طور تے اپنا دور شروع کیتا، اس توں پہلاں کہ اوہ بالآخر اک ماہر بن گیا تے فیر 2005 توں 2006 تک قازقستان دے وزیر اعظم دے دفتر وچ قانونی محکمے دا چیف ایکسپرٹ بن گیا۔ آن آلے سالاں چ، بیکٹینوف نے قازق حکومت دے اندر کلیدی کردار ادا کیتا۔ اوہ 2006 توں 2009 تک [[نور سلطان نظربایف|نورسلطان نظربائیف دے]] ماتحت صدارتی انتظامیہ وچ خدمات انجام دے چکے سن، تے 2009 توں 2012 تک وزارت انصاف وچ کمیٹی برائے رجسٹریشن سروس تے قانونی مدد دے ڈپٹی چیئرمین رہے آن آلے سالاں چ، بیکٹینوف نوں قازقستان چ بدعنوانی دا مقابلہ کرن دا کم سونپیا گیا۔ اوہ 2012 توں 2014 تک قازقستان دے اقتصادی تے بدعنوانی دے جرائم دا مقابلہ کرن آلی ایجنسی (مالیاتی پولیس) دے مرکزی دفتر وچ محکمے دے سربراہ دے طور تے خدمات انجام دے رہے سن، فیر جولائی 2015 توں آستانہ شہر اکیمات دے چیف آف اسٹاف دے طور تے، تے بعد وچ صدر انتظامیہ دے چیف اسٹاف دے سیکرٹریٹ دے سربراہ دے طور تے خدمات انجام دے رہے سن۔ == اینٹی کرپشن ایجنسی == [[File:Changes_to_the_laws_against_corruption_are_presented_in_the_Mäjilis_(29331).jpg|right|thumb| فروری 2020، اک پارلیمانی اجلاس دے دوران اینٹیکور دے عہدیدار دے طور تے بیکٹینوف]] اوہناں دی خدمت تے قیادت دے اعتراف چ، بیکٹینوف نوں 1 جون 2018 نوں سول سروس افیئرز تے اینٹی کرپشن جمہوریہ قازقستان دی ایجنسی دا ڈپٹی چیئرمین مقرر کیتا گیا اس نے 20 جون 2019 نو برخاست ہون توں پہلے اک سال تک اس کردار چ خدمات انجام دتیاں تھوڑی دیر بعد، بیکٹینوف نو 26 جون 2019 نو فرسٹ ڈپٹی چیئرمین دے عہدے تے منتقل کر دتا گیا بطور فرسٹ ڈپٹی چیئرمین، بیکٹینوف نے اس کردار دی اہمیت تے زور دتا جہڑا اینٹیکور دے سربراہ کاروباری لوکاں دے حقوق نال نمٹن وچ ادا کر سکدے ہن۔ اوہناں نے خطے دے اندر سماجی مسئلیاں تے غور کرن تے اوہناں نال نبڑن لئی موثر اقدامات نافذ کرن دی اہمیت تے زور دتا، ایس گل تے زور دتا کہ نتیجے خطے دے شہریاں تے کاروباری لوکاں دوناں لئی فائدہ مند ہون۔ فروری 2022 نوں، بیکٹینوف نے جمہوریہ قازقستان دی اینٹی کرپشن ایجنسی دی صدارت سنبھالی۔ جنوری 2022 دی بدامنی دے بعد اس دی تقرری ہوئی، جس دے دوران اینٹیکور نے بیکٹینوف دی رہنمائی چ سابق صدر [[نور سلطان نظربایف|نورسلطان نظربائیف]] دے رشتہ داراں دے مالی معاملات دی تحقیقات کیتیاں۔ اس دے نتیجے وچ نظربائیف دے بھتیجے ، کیرت ستیبالدی نو‏‏ں قازق ٹیلی کام تے اک ریلوے سروسز کمپنی نو‏‏ں دھوکہ دینے دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا ، تے اس دے داماد ، کیرت بورانبایف ، نو‏‏ں نیم سرکاری شعبے وچ بدعنوانی دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا۔ دوناں نوں چھ سال دی قید دی سزا ملی۔ بیکٹینوف دی پوری قیادت دے دوران، انٹیکور نے ہائی پروفائل بدعنوانی دے معاملات دا تعاقب کیتا، جس چ آپریٹر ÖKM LLP دے سابق جنرل ڈائریکٹر، میدت قومارگالیئف دا مقدمہ وی شامل سی، جس تے 2016 توں 2016 تک گڈیاں دی ری سائیکلنگ دے اخراجات نو ودھا کے 20 ارب ٹینگے توں ودھ دا غبن کرن دا الزام سی <ref>{{Cite news|date=2022-03-11|title=Утилизация алымын жинаумен айналысқан компанияның бұрынғы директоры 20 млрд теңге жымқырды деген күдікке ілінді|url=https://www.azattyq.org/a/31747549.html|language=kk}}</ref> اک ہور کیس نیشنل سیکورٹی کمیٹی دے سابق چیئرمین تے سابق وزیر اعظم کریم ماسیموف دے کزن نورلن ماسیموف تے مرکوز سی، جہناں نے پاولودار ریجن دے پولیس ڈیپارٹمنٹ دے سابق سربراہ دے طور تے خدمات انجام دتیاں، جہناں تے ناکارہ بجٹ دی منصوبہ بندی تے استعمال دے الزامات سن۔ مزید برآں، سرکاری ملکیت آلی انٹرپرائز گورنمنٹ فار سٹیزنز دے اندر اک منظم مجرمانہ گروپ دے ذریعہ غیر قانونی کاراں دی رجسٹریشن دے متعلق اک کیس دا پردہ فاش ہویا، جس دے نتیجے وچ 486 گڈیاں دی غیر قانونی رجسٹریشن تے مالی نقصان ہویا، جس دی وجہ توں ریاست تے اس دے شہریاں نوں تقریباً اک ارب ٹینگے دا نقصان ہویا۔ دسمبر 2022 وچ، بیکٹینوف نے French Anti-Corruption Agency دے ڈائریکٹر [[Charles Duchaine|چارلس ڈوچین]] نال ملاقات کیتی ، [[پیرس]] وچ ، جتھے انہاں نے بدعنوانی نو روکن تے لڑن دے مقصد نال تعاون دے اک یادداشت تے دستخط کیتے۔ بیکٹینوف دی قیادت چ، بدعنوانی دے معاملات دی وجہ توں محکمانہ قیادت چ اہم تبدیلیاں ہوئیاں، جس چ 100 توں ودھ ملازماں نو اینٹیکور دے اندر تادیبی کارروائی دا سامنا کرنا پیا، جس دے نتیجے چ نو سزاواں ہوئیاں۔ مزید برآں، 650 ارب ٹینگے توں ودھ مالیت دے اثاثے برآمد کیتے گئے، جہناں نو قازقستان چ کنڈرگارٹن تے سکولاں دی تعمیر دے لیی دوبارہ مختص کیتا گیا۔ <ref name=":1" /> اردھ-سرکاری شعبے وچ بدعنوانی دے خطریاں دے باہرلے تجزیے، جویں کہ سمروک-کازینا اتے قازقستان تیمیر جولی ، کیتے گئے، جس نال خلاف ورزیاں دی نشاندہی کیتی گئی اتے فوجداری مقدمیاں دا آغاز ہویا۔ بیکٹینوف نے بدعنوانی دے خطرات دا نقشہ وی متعارف کرایا، جس وچ خطے دے سب توں زیادہ بدعنوان علاقیاں نو نیڑے توں توجہ دین لئی اجاگر کیتا گیا۔ مزید برآں، 6,000 کاروباری افراد دی شرکت دے نال، بیزنیسک جول پروجیکٹ دا آغاز کیتا گیا سی، جس دا مقصد کاروباراں دی مدد کرنا سی۔ مزید برآں، بیکٹینوف دے دور حکومت وچ "غیر قانونی افزودگی دے بارے وچ" قانون نو اپنایا گیا، تے سنگین بدعنوانی دے الزامات وچ مجرماں دے لئی پیرول دے امکان نو خارج کر دتا گیا۔ <ref name=":1" /> == توکایف انتظامیہ == اپریل 2023 نوں، بیکٹینوف نوں قاسم جومارت ٹوکیف دے تحت صدارتی انتظامیہ دا چیف آف سٹاف مقرر کیتا گیا۔ اس کردار وچ، اس نے اک انتظامی تنظیم نو دے ذریعے بیوروکریسی نو گھٹ کرن تے کارکردگی نو بہتر بنان تے توجہ مرکوز کیتی جس نے اوور لیپنگ محکمیاں نو ضم کیتا تے صدر دے اسسٹنٹ دی نویں پوزیشن تشکیل دتی۔ ایہناں اسسٹنٹاں نے سابقہ ڈپٹی ہیڈ دے کرداراں دی تھاں لے کے، معاشی تے خارجہ پالیسی سمیت کلیدی شعبیاں دی ذمہ داری سنبھالی۔ بیکٹینوف نے حکومت نو زیادہ خود مختاری دے نال سماجی معاشی حکمت عملیاں تے علاقائی ترقی دے منصوبےآں نو اپنانے تے انہاں نو تبدیل کرن دے قابل وی بنایا، جس دے نتیجے اچ ایگزیکٹو برانچ توں مسلسل منظوری دی لوڑ گھٹ ہو گئی۔ == قازقستان دے وزیر اعظم == [[File:Putin_and_Oljas_Bektenov_in_Astana_(2024-07-03).jpg|right|thumb| اولژاس بیکتینوف تے [[ولادیمیر پوتن|ولادیمیر پوٹن]] [[آستانا|آستانہ]] چ، 3 جولائی 2024]] حکومت دے استعفے دے بعد، حکمران امانت پارٹی نے 6 فروری 2024 نو‏‏ں قازقستان دے وزیر اعظم دے کردار دے لئی بیکٹینوف د‏‏ی حمایت کيتی صدر قاسم-جومارت ٹوکائیف نے بیکٹینوف دی امیدواری نوں اس پارٹی ولوں نامزد کیتا جس وچ اس دی نامزدگی نوں بعد وچ ماجیلیاں نے اسے دن حمایت دتی، اس طرحاں اس نوں سرکاری طور تے نویں بنی سرکار دی اگوائی کرن لئی تعینات کیتا گیا ، [ 7 ] اتے اس لئی بیکٹینوف نوں پہلا بنن لئی آزاد قازقستان دی تاریخ چ وزیر اعظم۔ <ref>{{YouTube|qErZjvkFLno|Олжас Бектенов – первый силовик из 12 премьер-министров РК / Досым САТПАЕВ – ГИПЕРБОРЕЙ №394}}</ref> پارلیمانی منظوری دے بعد، بیکٹینوف نے ڈپٹیاں نال خطاب کردے ہوئے، غیر ملکی مفادات، خاص طور تے زراعت وچ، قومی کاروباراں نو ترجیح دین دا عہد کیتا، جد کہ بنیادی ڈھانچے نو بہتر بنایا تے غیر ضروری اخراجات وچ کمی کیتی۔ عہدہ سنبھالن دے تھوڑی دیر بعد، بیکٹینوف نے مندرجہ ذیل کابینہ دے اجلاس وچ اعلان کیتا کہ انہاں دی وزیر اعظم ترقی دی شرح نو ودھاون، معیشت نو متنوع بنان، سرمایہ کاری نو راغب کرن تے چیلنجاں نال نمٹن لئی "فیصلہ کن کارروائی دی حکومت" ہووے گی۔ اوہناں نے منتریاں نوں آزادی نال کم کرن اتے اپنی پدھر تے صنعت دے مسئلیاں نوں تیزی نال حل کرن لئی زور دتا، اس گلّ 'تے زور دتا کہ سرکار دی "کم دی رفتار اچی ہوویگی، اتے منگ سخت ہوویگی"۔ بیکٹینوف حکومت نو ‏‏ں سامنا کرنے والے پہلے وڈے چیلنجاں وچو‏ں اک 2024 وچ وسطی ایشیائی سیلاب سی جو 10 مختلف قازق علاقیاں وچ پھیلیا سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں کنات بوزومبایف نو‏‏ں نائب وزیر اعظم مقرر کیتا گیا ، تے اس طرح ، اس د‏ی "سیاست وچ واپسی" ہوئی۔ اپنڑی وزیر اعظم دے دوران، جہڑا کہ، جویں کہ اس نے وعدہ کیتا سی، "ہور اعمال، گھٹ الفاظ" ہون گے، بیکٹینوف نے بار بار قازقستان دی معیشت دی حالت نوں سامنے لیایا اے، جس دی جی ڈی پی ودھدی ہوئی اطلاع دتی گئی سی۔ ستمبر 2024 وچ ، اس نے اس دے بارے وچ ٹوکیف نو‏‏ں رپورٹ دتی۔ بیکٹینوف نوں 2026 دے قازق آئینی ریفرنڈم ، 2026 دے قازق قانون ساز انتخابات تے بعد دیاں اصلاحات دے بعد 31 اگست 2026 نوں وزیر اعظم دے طور تے دوبارہ تعینات کیتا گیا۔ == ذاتی زندگی == بیکٹینوف نوں ویاہیا ہویا جانیا جاندا اے۔ اس دے تن بچے نيں ، لیکن اس دے خاندان دے افراد دے ناں نامعلوم نيں ، جو ، جداں کہ صحافی [[Vadim Boreiko|ودیم بوریکو نے]] ریمارکس دتے نيں ، غیر معمولی اے تے ایہ ظاہر کردا اے کہ ٹوکایف دے تحت عہدیدار کِنّے خفیہ نيں۔ <ref name="zyat">{{YouTube|YUWvtaPIVOs|Чей зять Олжас Бектенов? Токаев удвоит ВВП к 2029? Санжар БОКАЕВ – ГИПЕРБОРЕЙ №495. Интервью}}</ref> [[آتیراؤ|اتیراؤ]] توں قازق صحافی اعظمت میتانوف نے الزام لایا کہ بیکٹینوف بھائی چارے دے ذریعے اقتدار وچ آیا، ایہہ دعویٰ کر کے کہ اوہ [[عادل بیک ریسکیلدینووچ جاکسیبیکوف|عادلبیک ژاکسیبکوف]] دا داماد اے۔ کارکن سنجر بوقایف تے مصنف ودیم بوریکو نے ریمارکس دتے کہ دوناں دے کیریئر دے وچکار واقعی مماثلتاں موجود نیں، لیکن اوہناں نوں الزام دی تصدیق یا تردید کرن لئی کافی معلومات نئیں ملیاں۔ <ref name="zyat" /> == نوٹ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Notelist}} == باہرلے جوڑ == * انفارمیشن سسٹم "پیراگراف" تے [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37121274 ذاتی حوالہ] (روسی چ) [[گٹھ:زندہ لوک]] [[گٹھ:1980 دے جم]] [[گٹھ:قازق شخصیتاں]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] g3nijydlyml9iawc8dhlb0918pl9q4v