برکینا فاسو

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>برکینا فاسو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>545</id>
    <revision>
      <id>711299</id>
      <parentid>382533</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg with [[File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The</comment>
      <origin>711299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="tnl9scx3qpe6exscyiu1u38are4trq8" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;direction:rtl; font-family:tahoma&quot;&gt;
{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#EFDECD&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;برکینا فاسو&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#FFF8DC&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;200px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;Burkina Faso&lt;font&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- style=&quot;background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;&quot;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Flag of Burkina Faso.svg|120px|center]]
| style=&quot;width: 145px;&quot; | [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|80px]]
|-
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;چنڈا&lt;center&gt;
| style=&quot;width: 145px;&quot; | &lt;center&gt;نشان&lt;center&gt;
|- style=&quot;background: #ffffff; text-align: center;&quot;
|-
| [[راجگڑھ]]: || [[اوگاڈوگو]]
|-
| [[تھاں]]: || 	274,200 مربع کلومیٹر
|-
| لوک گنتی: || 15,730,977
|-
| [[کرنسی]]: || ؟
|-
| [[بولی]]: || [[فرانسیسی]]
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Location Burkina Faso AU Africa.svg|250px]]
|}
'''برکینا فاسو''' جنوں برکینا وی آکھیا جاندا اے, لیندے [[افریقہ]] دا اک زمیں بند دیس اے۔ برکینا فاسو دا تھاں 274,200 مربع کلومیٹر / 105,869 مربع میل اے۔ برکینا فاسو دی لوک گنتی 15,730,977 اے۔ برکینا فاسو دی بولی فرانسیسی اے۔ برکینا فاسو دا [[راجگڑھ]] [[اوگاڈوگو]] اے۔
{{Commons|Category:Burkina Faso|برکینا فاسو|position=left}}
{{افریقہ دے دیس}}
[[Category:دیس]]
[[Category:افریقہ دے دیس]]</text>
      <sha1>tnl9scx3qpe6exscyiu1u38are4trq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وچلا صوبا، کینیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16625</id>
    <revision>
      <id>711288</id>
      <parentid>612917</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Kenya Provinces Central.png]] → [[File:Central in Kenya.svg]] svg</comment>
      <origin>711288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="99icq5t9oisyuhvhi0y0q1s6xtpmc3j" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;وِچلا صوبا&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; 
|color=black&gt;Central Province, Kenya&lt;font&gt;'''
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Central in Kenya.svg|280px]]
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|-
|[[دیس]] : || [[کینیا]] [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]
|-
|[[راجگڑھ]] : || [[نائیری]]
|-
|[[رقبا]] : || 13,191 [[مربع کلومیٹر]]
|-
|[[لوک گݨتی]] : || 4,145,000
|-
|[[بولی]] : || [[انگریزی]]، [[سواحلی]]
|-
|}
'''وِچلا صوبا''' [[کینیا]] دا اک [[صوبا]] اے ۔

{{کینیا دے صوبے}}

[[گٹھ:کینیا دے صوبے]]
[[گٹھ:کینیا]]</text>
      <sha1>99icq5t9oisyuhvhi0y0q1s6xtpmc3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چڑھدا صوبا، کینیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16627</id>
    <revision>
      <id>711289</id>
      <parentid>567431</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Kenya-Eastern.png]] → [[File:Eastern in Kenya.svg]] svg</comment>
      <origin>711289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="c71rcsto0bk2isx4bx0xsfvpyfix1ov" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;چڑھدا صوبا&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; 
|color=black&gt;Eastern Province&lt;font&gt;'''
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Eastern in Kenya.svg|280px]]
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|-
| [[دیس]]: || [[کینیا]][[File:Flag of Kenya.svg|20px]]
|-
|[[راجگڑھ]]: || [[امبو]]
|-
| [[تھاں]]: || 159,891 مربع [[کلومیٹر]]
|-
|لوک گنتی: ||  4,631,779
|-
|[[بولی]]: || [[انگریزی]] تے [[سواحلی]]
|-
|}
'''چڑھدا صوبا''' [[کینیا]] دا اک [[صوبا]] اے۔

{{کینیا دے صوبے}}

[[Category:کینیا دے صوبے]]
[[Category:کینیا]]</text>
      <sha1>c71rcsto0bk2isx4bx0xsfvpyfix1ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اتلا چڑھدا صوبا، کینیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16628</id>
    <revision>
      <id>711291</id>
      <parentid>612909</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Kenya-NorthEastern.png]] → [[File:North Eastern in Kenya.svg]] svg</comment>
      <origin>711291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1028" sha1="oib10ynd8hxlybvwn7az7n5ohhgrc75" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;اتلا چڑھدا صوبا&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; 
|color=black&gt;North Eastern Province&lt;font&gt;'''
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[Image:North Eastern in Kenya.svg|280px]]
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|-
|[[دیس]] : || [[کینیا]] [[File:Flag of Kenya.svg|20px]]
|-
|[[راجگڑھ]] : || [[گاریسا]]
|-
|[[رقبا]] : || 126,902 مربع [[کلومیٹر]]
|-
|[[لوک گݨتی]] : || 962,143
|-
|[[بولی]] : || [[انگریزی]]، [[سواحلی]]
|-
|}

'''اتلا چڑھدا صوبا''' [[کینیا]] دا اک [[صوبا]] اے ۔


{{کینیا دے صوبے}}

[[گٹھ:کینیا]]
[[گٹھ:کینیا دے صوبے]]</text>
      <sha1>oib10ynd8hxlybvwn7az7n5ohhgrc75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نیانزا صوبا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16629</id>
    <revision>
      <id>711293</id>
      <parentid>612910</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <comment>svg</comment>
      <origin>711293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="pzo9cb06lq6p9eopstv1rta1oveaaex" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ACE1AF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;نیانزی&lt;font&gt;'''
|-
| style=&quot;background:#d0f0c0&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; 
|color=black&gt;Nyanza Province&lt;font&gt;'''
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[Image:Nyanza in Kenya.svg|280px]]
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|-
| [[دیس]]: || [[کینیا]][[File:Flag of Kenya.svg|20px]]
|-
|ضلعی راجکعر : || [[کسیمو]]
|-
| [[تھاں]]: || 16,162 مربع [[کلومیٹر]]
|-
| لوک گنتی: ||  4,392,196
|-
|[[بولی]]: || [[انگریزی]] تے [[سواہلی]]
|-
|}
'''نیانزی''' [[کینیا]] دا [[اک]] [[صوبہ]] اے۔
{{کینیا دے صوبے}}

[[category:کینیا دے صوبے]]
[[category:کینیا]]</text>
      <sha1>pzo9cb06lq6p9eopstv1rta1oveaaex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماسائی مارا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24013</id>
    <revision>
      <id>711294</id>
      <parentid>345340</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>7340</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Kenya Provinces Riftvalley.png]] → [[File:Rift Valley in Kenya.svg]] svg</comment>
      <origin>711294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1480" sha1="41kk6mlwgpx7ssa6jckj099f9ewyb1u" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#ABCDEF&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;+1&quot; color=black&gt;ماسائی مارا&lt;font&gt;'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:1993 158-11A Masai Mara sunset.jpg|280px]]
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Rift Valley in Kenya.svg|280px]]
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
|-
|تھاں : 1510 مربع کلومیٹر
|-
|بنیا: 1961
|-
|}
'''ماسائی مارا''' لیندے دکھنی [[کینیا]] چ اک جانور رکھ اے۔ ایدا ایہ ناں ایس تھاں دے واسی مآسائی لوکاں دے ناں تے رکھیا گیا اے۔ گینیا چ دکھن چ جتھے ایہ رکھ مکدا اے تھلے [[تنزانیہ]] چ نال ای [[سیرانگتی نیشنل پارک]] شروع ہوجاندا اے۔ ماسائی مارا اپنے جانواں تے اوناں تے پلن والے شکاری جانوراں ل‏ی مشہور اے۔ 


== بارلے جوڑ ==
{{Commons|Category:Masai Mara|ماسائی مارا|position=left}}

[[Category:افریقہ]]
[[Category:کینیا]]</text>
      <sha1>41kk6mlwgpx7ssa6jckj099f9ewyb1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پونم پانڈے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60180</id>
    <revision>
      <id>711281</id>
      <parentid>698671</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31683" sha1="plwjiewtgsgfxdgqo4gw3pjgqk0tsml" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=پونم پانڈے|image=Poonam Pandey.jpg|alt=پونم پانڈے اک خاص پوز |caption=پونم پانڈے دسمبر 2013|birth_name=پونم پانڈے|birth_date={{Birth date and age|1991|3|11|df=yes}}|birth_place=[[دلی]]،  [[بھارت]]|residence=[[ممبئی]]، [[Maharashtra]], بھارت|nationality=[[بھارت|بھارتی]]|occupation=[[Film actress]], [[Model (person)|model]]|years active=2013–present|yearsactive=2013–present|religion=[[Hinduism]]}}

'''پونم پانڈے ''' اک بھارتی ماڈل اتے [[اداکار|فلم اداکارہ]] ہے جو کہ [[بالیوڈّ]] اتے تیلگو سنیما وچّ کم لئی جانی جاندی ہے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-17/news-interviews/40009325_1_nasha-poster-placards|title=Poonam Pandey goes nude for bold 'Nasha' poster|website=The Times of India|access-date=2017-04-02|archive-date=2014-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20141226061852/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Poonam-Pandey-goes-nude-for-bold-Nasha-poster/articleshow/20614916.cms?referral=PM|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; اس نے اپنے کریئر دی شروعات اک ماڈل&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-22/tv/29802598_1_poonam-pandey-iims-extra-curricular-activities|title=I dont mind trying for IIMs: Poonam Pandey|website=The Times of India&lt;!-- Bot generated title --&gt;|access-date=2017-04-02|archive-date=2013-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723175503/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-22/tv/29802598_1_poonam-pandey-iims-extra-curricular-activities|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; وجوں کیتی۔ اوہ 2010 دے گلیڈرز منہنٹ اینڈ میگا ماڈل مقابلے وچّ مکھ  مقابلے وچّ سی اتے اسدی تصویر وی فیشن میگزین دے پہلے پنے اتے لگی۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pages.rediff.com/photoalbum/preview/hot-photos/actress-hot-photos/3306390/39365278/202933/139/poonam-pandey-gladrags-magazine-cover-page-hot-stills|title=Poonam Pandey Gladrags Magazine Cover Page Hot Stills|website=rediff.com|access-date=2017-04-02|archive-date=2015-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106061203/http://pages.rediff.com/photoalbum/preview/hot-photos/actress-hot-photos/3306390/39365278/202933/139/poonam-pandey-gladrags-magazine-cover-page-hot-stills|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/meet-kingfisher-model-poonam-pandey-imagegallery-bollywood-kl4pEyaafgg.html|title=Meet Kingfisher model Poonam Pandey|website=Sify}}&lt;/ref&gt; اوہ کنگ فیشر کیلنڈر 2012 لئی چنی گئی۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://inextlive.jagran.com/birthday-special-5-controversies-of-controversy-queen-poonam-pandey-201503110002|title=Birthday Special 5 Controversies Of Controversy Queen Poonam Pandey|language=Hindi|access-date=11 March 2015}} CS1 maint: Unrecognized language ([[:گٹھ:CS1 maint: Unrecognized language|link]])
[[گٹھ:CS1 maint: Unrecognized language]]&lt;/ref&gt;

'''پونم پانڈے''' اک ماڈل تے اداکارہ نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thelallantop.com/news/poonam-pandey-booked-for-violating-coronavirus-lockdown-rules-she-was-roaming-in-marine-drive/|title=मरीन ड्राइव घूमने निकली पूनम पांडे बड़ी मुसीबत में फंस गई हैं|website=LallanTop – News with most viral and Social Sharing Indian content on the web in Hindi|language=hi|accessdate=2020-05-14}}&lt;/ref&gt; 5 فٹ 7 انچ کی، پونم سال 2011 د‏‏ی [[کنگ فشر]] کیلنڈر گرلز وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://aajtak.intoday.in/gallery/photos-1-2057.html|title=फिर विवादों में पूनम पांडे । फोटो: कौन है पूनम पांडे - Entertainment AajTak|website=aajtak.intoday.in|language=hi|accessdate=2020-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150704194434/http://aajtak.intoday.in/gallery/photos-1-2057.html|archivedate=4 जुलाई 2015}}&lt;/ref&gt; پونم نے کنگ فشر کیلنڈر دے لئی اپنی نیم عریاں تصاویر دے لئی پوز کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://pages.rediff.com/photoalbum/preview/hot-photos/actress-hot-photos/3306390/39365278/202933/139/poonam-pandey-gladrags-magazine-cover-page-hot-stills|title=Poonam Pandey Gladrags Magazine Cover Page Hot Stills : hot photos on रीडिफ Pages&lt;!-- Bot generated title --&gt;|accessdate=26 जुलाई 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106061203/http://pages.rediff.com/photoalbum/preview/hot-photos/actress-hot-photos/3306390/39365278/202933/139/poonam-pandey-gladrags-magazine-cover-page-hot-stills|archivedate=6 जनवरी 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.sify.com/movies/meet-kingfisher-model-poonam-pandey-imagegallery-bollywood-kl4pEyaafgg.html|title=Meet Kingfisher model Poonam Pandey&lt;!-- Bot generated title --&gt;|accessdate=26 जुलाई 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150623041857/http://www.sify.com/movies/Meet-Kingfisher-model-Poonam-Pandey-imagegallery-bollywood-kl4pEyaafgg.html|archivedate=23 जून 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Poonam Pandey's bold Nasha posters angers Mumbai, Delhi|url=http://www.indianexpress.com/picture-gallery/poonam-pandeys-bold-nasha-posters-angers-mumbai-delhi/2858-1.html|publisher=द इंडियन एक्सप्रेस|accessdate=21 जुलाई 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130723133336/http://www.indianexpress.com/picture-gallery/poonam-pandeys-bold-nasha-posters-angers-mumbai-delhi/2858-1.html|archivedate=23 जुलाई 2013}}&lt;/ref&gt; اوہ [[ٹویٹر|ٹوئٹر]] تے [[انسٹا گرام|انسٹاگرام]] اُتے پوسٹ کيتی گئی اپنی نیم عریاں تصاویر دے لئی جانی جاندیاں نيں۔ [[کرکٹ عالمی کپ 2011ء|2011 دے کرکٹ ورلڈ کپ]] دے دوران پونم پانڈے نے اعلان کيتا سی کہ جے [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|ہندوستانی کرکٹ ٹیم]] ورلڈ کپ جیتتی اے تاں اوہ انہاں دے لئی برہنہ ہو جاواں گی، لیکن انہاں نے ایسا نئيں کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://aajtak.intoday.in/story/Poonam-Pandey-poses-without-bikini-for-Team-India-1-692562.html|title=आखिरकर, पूनम पांडे ने पूरा किया अपना वादा!|website=aajtak.intoday.in|language=hi|accessdate=2020-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160315085233/http://aajtak.intoday.in/story/poonam-pandey-poses-without-bikini-for-team-india-1-692562.html|archivedate=15 मार्च 2016}}&lt;/ref&gt; پونم نے اپنا وعدہ پورا نئيں کيتا۔ کرکٹ ورلڈ کپ دے فوراً بعد، انہاں نے ادھی پکی ہوئی تصاویر پوسٹ کيتياں جو ہندوستانی کرکٹ ٹیم نو‏‏ں متاثر کرن گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.in/adults-only-poonam-pandey-finally-goes-nude-after-kkr-win-ipl-5-photo-345949|title=संग्रहीत प्रति|accessdate=26 जुलाई 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140801111716/http://www.ibtimes.co.in/adults-only-poonam-pandey-finally-goes-nude-after-kkr-win-ipl-5-photo-345949|archivedate=1 अगस्त 2014}}&lt;/ref&gt; اک انٹرویو وچ پونم نے کہیا کہ برہنہ ہونے وچ کوئی فحاشی نئيں اے تے ایہ پوزیشن پرکشش ا‏‏ے۔
== شروعاتی جیون ==
پانڈے نے اپنے کریئر دی شروعات اک ماڈل دے روپ وچ کیتی۔ اوہ گلیڈریگز مینہینٹ اتے میگاموڈل مقابلے دی چوٹی دے نوں مقابلہ باز بن گئی اتے فیشن میگزین دے کور پیج اُتے ظاہر ہوئی۔

== کیریئر ==
2013 وچ ، اس نے فلم نشا وچ لیڈ دا کردار ادا کیا، اک ٹیچر دا کردار ادا کيتا جو اپنے اک طالب علم دے نال جنسی تعلق رکھدی ا‏‏ے۔

== میڈیا اسپاٹ لائٹ ==
پانڈے اپنے سوشل میڈیا اکاؤنٹس بشمول ٹوئٹر دے ذریعے مقبول ہوئے، جدو‏ں انہاں نے اپنی نیم عریاں تصاویر پوسٹ کرنا شروع کیتیاں۔ اس د‏ی انکشافی تصاویر نے میڈیا د‏‏ی کافی توجہ حاصل کيتی ا‏‏ے۔,&lt;ref&gt;Pritika Ghura, [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Poonam-Sherlyn-Mallika-Who-dares-to-bare-for-fame/articleshow/22484340.cms? Poonam, Sherlyn, Mallika: Who dares to bare for fame?] Times of India 15 ستمبر 2013&lt;/ref&gt;

وہ میڈیا د‏‏ی روشنی وچ اس وقت آئی جدو‏ں انہاں نے [[کرکٹ عالمی کپ 2011ء|2011 دا کرکٹ ورلڈ کپ]] جیتنے اُتے ہندوستانی کرکٹ ٹیم دے کپڑ‏ے اتارنے دا وعدہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=FIR against Poonam Pandey who vowed to strip if India wins World Cup|url=http://www.ndtv.com/article/india/fir-against-poonam-pandey-who-vowed-to-strip-if-india-wins-world-cup-95775|website=اپریل 2, 2011|publisher=NDTV|accessdate=5 دسمبر 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Silly Point: Poonam Pandey WILL strip on final day!|url=http://www.rediff.com/cricket/slide-show/slide-show-1-world-cup-2011-silly-point-poonam-pandey-will-go-nude-if-india-wins/20110401.htm|website=اپریل 1, 2011|publisher=Rediff.com|accessdate=5 دسمبر 2013}}&lt;/ref&gt; بھارت نے دراصل ورلڈ کپ جِت لیا؛ پر، پانڈے نے عوامی ناپسندیدگی د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنا وعدہ پورا نئيں کیا، لیکن بعد وچ دعویٰ کيتا کہ [[بھارتی کرکٹ کنٹرول بورڈ|بورڈ آف کنٹرول فار کرکٹ انہاں انڈیا]] (BCCI) نے انہاں نو‏ں اجازت دینے تو‏ں انکار کر دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ibtimes.co.in/adults-only-poonam-pandey-finally-goes-nude-after-kkr-win-ipl-5-photo-345949|title=Adults Only: Poonam Pandey Finally Goes Nude After KKR Win IPL-5 (PHOTO)|date=28 مئی 2012|website=International Business Times, India Edition}}&lt;/ref&gt; پر، اس نے اپنے موبائل ایپ اُتے اک ویڈیو اپ لوڈ د‏‏ی جس وچ اوہ رات نو‏‏ں وانکھیڑے اسٹیڈیم وچ برہنہ ہُندے ہوئے نظر آ رہیاں نيں۔

اس نے انسٹاگرام اُتے اک سیکس ٹیپ وی اپ لوڈ د‏‏ی جس وچ اوہ اپنے اس وقت دے بوائے فرینڈ دے نال سی جسنو‏ں بعد وچ ڈیلیٹ کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-watch-poonam-pandey-does-it-again-leaks-her-sex-tape-on-instagram-deletes-it-later-2709546|title=Watch: Poonam Pandey does it again! Leaks her sex tape on Instagram, deletes it later|last=Team|first=DNA Web|date=18 جنوری 2019|website=DNA India|accessdate=24 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.orissapost.com/poonam-pandey-sx-video-goes-viral-later-removed/|title=Poonam Pandey s*x video goes viral, later removed – OrissaPOST|date=20 جنوری 2019|website=Odisha News, Odisha Latest news, Odisha Daily – OrissaPOST|accessdate=24 جنوری 2020|archivedate=28 फ़रवरी 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220228090054/https://www.orissapost.com/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.inquisitr.com/5256338/poonam-pandey-sex-tape-leaks/|title=Poonam Pandey Sex Tape Leak: Explicit Video Shows Up On Model's Instagram Page, Fans Wonder If She Leaked It|website=www.inquisitr.com|accessdate=24 جنوری 2020|archivedate=6 जून 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190606194250/https://www.inquisitr.com/5256338/poonam-pandey-sex-tape-leaks/}}&lt;/ref&gt;

پونم پانڈے نے اپنا انسٹاگرام اکاؤنٹ ڈیلیٹ کر دتا تے بالغاں دے پلیٹ فارم 'Only Fans' اُتے چلی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.patrika.com/bollywood-news/poonam-pandy-deletes-instagram-account-and-create-new-one-6594696/|title=Poonam Pandey ने डिलीट किया अपना इंस्टाग्राम अकाउंट, अब इस साइट पर खोला खाता}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/navbharatgold/web-stories/only-fans-social-media-platform-used-to-sell-nude-photos/podcast/80452509.cms|title=सबसे पहले शर्लिन चोपड़ा आईं इस पर।}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/navbharatgold/web-stories/only-fans-social-media-platform-used-to-sell-nude-photos/photostory/80452509.cms|title=वे क्यों बेच रहीं न्यूड पिक्चर}}&lt;/ref&gt;

== میڈیا ==
پانڈے ٹوٹر سمیت اپنے سوشل میڈیا اکاؤنٹس راہاں مشہور ہو گیا سی جداں اس نے اپنیاں اردھ-نگن فوٹواں پوسٹ کرنا شروع کیندا سی۔ اس دیاں فوٹواں ناں میڈیا دا بہت زیادہ دھیان ملیا۔&lt;ref&gt;Pritika Ghura, [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Poonam-Sherlyn-Mallika-Who-dares-to-bare-for-fame/articleshow/22484340.cms? Poonam, Sherlyn, Mallika: Who dares to bare for fame?] Times of India 15 ستمبر 2013&lt;/ref&gt;

اس نے 2011 وچ میڈیا ساہمنے کیہا کہ بھارتی کرکٹ ٹیم کرکٹ ورلڈ کپ جت جان اُتے سٹرپ کرن دا وعدہ کیندا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=FIR against Poonam Pandey who vowed to strip if India wins World Cup |url=http://www.ndtv.com/article/india/fir-against-poonam-pandey-who-vowed-to-strip-if-india-wins-world-cup-95775 |work=اپریل 2, 2011 |publisher=NDTV |access-date=5 دسمبر 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Silly Point: Poonam Pandey WILL strip on final day! |url=http://www.rediff.com/cricket/slide-show/slide-show-1-world-cup-2011-silly-point-poonam-pandey-will-go-nude-if-india-wins/20110401.htm |work=اپریل 1, 2011 |publisher=Rediff.com |access-date=5 دسمبر 2013}}&lt;/ref&gt; بھارت نے سچ مچّ عالمی کپ جتیا حالانکہ، پانڈے نے عوامی ناراضگی دے کارن اپنا وعدہ پورا نئيں کیندا، اُتے بعد وچ دعوہ کیندا کہ اس ناں کرکٹ کنٹرول بورڈ (بی۔سی۔سی۔آئی۔) ولاں آگیا تاں انکار کر دتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/adults-only-poonam-pandey-finally-goes-nude-after-kkr-win-ipl-5-photo-345949 |title=Adults Only: Poonam Pandey Finally Goes Nude After KKR Win IPL-5 (PHOTO) |date=28 مئی 2012 |work=International Business Times, India Edition}}&lt;/ref&gt; حالانکہ، اس نے اپنے موبائیل ایپ اُتے اک ویڈیو اپلوڈ کیندا، جتھے اوہ رات ناں وانکھیڑے سٹیڈیم وچ ننگی سٹریپنگ کردتی دکھائی دے رہی اے۔

2012 وچ، کولکاتہ نائیٹ رائیڈرز نے آئی۔پی۔ایل۔ 5 وچ جتن تاں بعد اس نے ننگا کھڑھا کیندا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/articles/345949/20120528/poonam-pandey-naked-strip-kkr-ipl-topless.htm |title=Adults Only: Poonam Pandey Finally Goes Nude After KKR Win IPL-5 (PHOTO) |date=28 مئی 2012 |work=International Business Times, India Edition}}&lt;/ref&gt;

اس نے اپنی موبائیل ایپلیکیشن ترقی یافتہ کیندی۔ ایپ ناں پلے سٹور وچ لانچ ہون تاں ترنت بعد پابندی لگائی گئی سی اندے اس ویلے صرف اس دتی سرکاری سائیٹ اُتے ہی مہیا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/latest/trends/google-suspends-poonam-pandeys-bold-app-available-only-on-official-site/story/250334.html|title=Google suspends Poonam Pandey's 'bold' app, available only on official site|date=19 اپریل 2017|website=Business Today|access-date=28 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;

اس نے اک سیکس ٹیپ وی اپلوڈ کیندی جس وچ اوہ اپنے تتکال بوائیپھرینڈ دے نال سی، انسٹاگرام اُتے جو اس نے بعد وچ مٹا دتی۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

== فلم کریئر ==
2013 وچ، اس نے فلم &quot;نشہ&quot; دی خاتون لیڈ دا کردار نبھائی۔ اس فلم وچ اس نے اک استاد دا کردار نبھائی، جو اسدے اک طالب علم نال جنسی تعلق بنا لیندی اے۔ حالانکہ ریڈپھ نے کیہا کہ اس نے کردار وچ شمولیت وجوں شاندار کارکردگی کیتا، ممبئی مرر نے کیہا کہ اس نے &quot;لبھاؤنی عورت وجوں نہیں دکھی، پر اک ڈھکویں، ذمہ وار ناٹک استاد&lt;ref name=&quot;Nasha Rediff Review&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-nasha-gives-you-a-nice-hangover/20130726.htm |title=Review: Nasha gives you a nice hangover |last=Prasanna D Zor |date=26 جولائی 2013 |publisher=Rediff |access-date=24 ستمبر 2013}}&lt;/ref&gt;&quot; اتے ایہہ کیہا کہ &quot;پونم نے جو کوشش کیتی اے اوہ کافی نہیں اے۔&quot;&lt;ref name=&quot;Mirror reivew&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Frim-review-Nasha/articleshow/21369579.cms |title=Frim review: Nasha |last=Karan Anshuman |date=26 جولائی 2013 |work=Mumbai Mirror |access-date=24 ستمبر 2013 |accessdate=2021-05-05 |archivedate=2013-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130929054118/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Frim-review-Nasha/articleshow/21369579.cms }}&lt;/ref&gt;

فلم دے پوسٹر، جس وچ اس نوں دکھایا گیا سی &quot;اس وچ کجھ وی نہیں لپیٹیا ہویا سی، اس دے سریر نوں ڈھکن لئی صرف دو تختیاں سن”، لوک اس توں ناراض سن اتے مظاہرین دے اک گروہ نے 20 جولائی 2013 نوں ممبئی وچ پوسٹراں نوں پاڑ دتا اتے اگّ لا دتی۔&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poonam Pandey's bold Nasha posters angers Mumbai, Delhi |url=http://www.indianexpress.com/picture-gallery/poonam-pandeys-bold-nasha-posters-angers-mumbai-delhi/2858-1.html |work=The Indian Express |access-date=21 جولائی 2013}}&lt;/ref&gt; شو فوج دے جنرل سیکٹری چترپت نے اشتہاراں وچ پونم دے سریر دکھاؤن اُتے اعتراز جتاؤندیاں کیہا، &quot;سانوں پوسٹر بہت ہی اشلیل اتے اپمانجنک لگدا اے اتے اس طرحاں دیاں ہورڈنگز دی ازازت نہیں دتی جاندی۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Poonam Pandey's film publicity irks political party |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Poonam-Pandeys-film-publicity-irks-political-party/articleshow/21188744.cms |work=Times of India |access-date=21 جولائی 2013}}&lt;/ref&gt;

پانڈے نے نشہ دی یوجنابدھّ سیکول وچ سٹار کرن لئی سائین کیتا سی، جتھے اوہ انیتا دا کردار دا جواب دیویگی۔&lt;ref name=&quot;rediff.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-poonam-pandey-i-enjoyed-romancing-the-teenager/20130605.htm |title=Poonam Pandey: I enjoyed romancing a teenager in Nasha |date=5 جون 2013 |work=Rediff}}&lt;/ref&gt;

== نجی زندگی ==
پانڈے نے اپنے لمبے ویلے دے بوائیپھرینڈ سیم بمبے نال 1 ستمبر 2020 نوں ویاہ کروا لیا سی۔ ویاہ کووڈ -19 مہانماری دے کارن نجی طور اُتے ہویا سی۔ اوہناں نے نزدیکی دوستاں اتے پروار دی حاضری وچ اوہناں دے ممبئی گھر وچ ویاہ کروا لیا۔&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Poonam Pandey on Wedding With Sam Bombay: 'Had to be Private Due to Covid19'|url=https://www.news18.com/news/movies/poonam-pandey-on-wedding-with-sam-bombay-had-to-be-private-due-to-covid-19-2875491.html|access-date=15 ستمبر 2020|website=News18}}&lt;/ref&gt; 11 ستمبر نوں پانڈے نے بمبے خلاف شکایت درج کروائی کہ اس نے اس نال چھیڑچھاڑ کیتی، دھمکی دتی اتے کٹمار کیتی؛ بمبے نوں 23 ستمبر منگلوار نوں گوا وچ گرفتار کیتا گیا سی، ایہہ حادثہ دکھنی گوا دے کناکونا پنڈ وچ واپری سی جتھے پانڈے اک فلم دی شوٹنگ کر رہی سی۔&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Newly-wed actress Poonam Pandey accuses husband of molesting, threatening her|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/crime/article/newly-wed-actress-poonam-pandey-accuses-husband-of-molesting-threatening-her/656465|access-date=25 ستمبر 2020|website=www.timesnownews.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=ستمبر 22, 2020|title=Poonam Pandey Molested By Husband Sam Bombay Controversy: Actress Says, 'Not In The Right State Of Mind'- EXCLUSIVE|work=[[Yahoo]]|url=https://in.style.yahoo.com/poonam-pandey-molested-husband-sam-032243294.html|access-date=دسمبر 7, 2020|accessdate=2021-05-05|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027201754/https://in.style.yahoo.com/poonam-pandey-molested-husband-sam-032243294.html}}&lt;/ref&gt; حالانکہ اس نال اختلاف پیدا ہو گیا کیونکہ کئیاں نے اس اُتے آئی۔پی۔سی۔ دی دھارا 498 اے دی گھٹالے کرن اتے درووہار کرن دے الزام لگائے سن۔&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|date=ستمبر 23, 2020|title='Nobody Molested Her': Poonam Pandey Relentlessly Trolled after FIR Against Husband Sam Bombay|work=[[News 18]]|url=https://www.news18.com/news/buzz/nobody-molested-her-poonam-pandey-relentlessly-trolled-after-fir-against-husband-sam-bombay-2901395.html|access-date=دسمبر 7, 2020}}&lt;/ref&gt;{{clarification needed|date=اپریل 2021}} &lt;ref&gt;{{Cite news|date=ستمبر 29, 2020|title=Poonam Pandey patches up with husband Sam Bombay after getting him arrested for molestation?|work=[[Times Of India]]|url=https://m.timesofindia.com/poonam-pandey-patches-up-with-husband-sam-bombay-after-getting-him-arrested-for-molestation/videoshow/78390248.cms|access-date=دسمبر 7, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|last=Tyagi|first=Ankur|last2=Handoo|first2=Ritika|date=نومبر 5, 2020|title=Poonam Pandey arrested in Goa for allegedly shooting 'porn' video on beach|work=[[Zee News]]|url=https://zeenews.india.com/people/poonam-pandey-arrested-in-goa-for-allegedly-shooting-porn-video-on-beach-2322641.html|access-date=دسمبر 7, 2020}}&lt;/ref&gt; بمبے دی گرفتاری توں کجھ دناں بعد ہی اچانک اس نوں بیل مل گئی۔ کئیاں نے سوشل میڈیا اُتے دعوہ کیتا اتے ٹرول کیتا کہ ساری حادثہ اک پبلیسٹی سٹنٹ اے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Nayak|first=Pooja|date=ستمبر 27, 2020|title=Poonam Pandey patches up with husband Sam Bombay; netizens call their 'molestation' row a 'publicity stunt'|work=[[Times Now News]]|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/article/poonam-pandey-patches-up-with-husband-sam-bombay-netizens-call-their-molestation-row-a-publicity-stunt/658651|access-date=دسمبر 7, 2020}}&lt;/ref&gt; 5 نومبر 2020 نوں پانڈے نوں اتری گوا وچ سرکاری جائداد اتے اک نگن ویڈیو پھلماؤن دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 نومبر 2020|title=Breaking: Poonam Pandey arrested for shooting obscene video in Goa|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-poonam-pandey-arrested-for-shooting-obscene-video-in-goa-2854547|access-date=5 نومبر 2020|website=[[DNA India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=نومبر 5, 2020|title=Goa Police arrest Poonam Pandey for shooting an obscene video at Chapoli Dam|work=[[India Times]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/goa-police-arrest-poonam-pandey-for-shooting-an-obscene-video-at-chapoli-dam/videoshow/79061801.cms?from=mdr|access-date=دسمبر 7, 2020}}&lt;/ref&gt; ایہہ گرفتاری گوا فارورڈ پارٹی ولوں اک شکایت اتے ایف۔آئی۔آر۔ درج کرن توں بعد ہوئی اے، اتے میڈیا نوں دسیا گیا اے کہ پانڈے دا ویڈیو گوا دیاں عورتاں اُتے حملہ سی۔

== فلموگرافی ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
|+Key
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | &lt;span&gt;[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Films that have not yet been released|14x14px]]&lt;/span&gt;{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| Denotes films that have not yet been released
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! scope=&quot;col&quot; | سال
! scope=&quot;col&quot; | سرلیکھ
! scope=&quot;col&quot; |کردار
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |بولی
! scope=&quot;col&quot; |نوٹس
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; | ''نشہ''
|انیتا جوزف
| [[ہندی  |ہندی]]
|-
| 2014
! scope=&quot;row&quot; |''لوَ از پوائیزن''
|اپنے آپ
| [[کنڑ بولی|کنڑ]]
|آئیٹم گیت وچّ کردار
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; | ''مالنیاینڈ کں.''
| مالنی
|تیلگو
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; | ''اوا''
| پوجا
| ہندی 
|-
| 2017
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#ffc;&quot; |''آ گیا ہیرو'' &lt;span&gt;[[File:Dagger-14-plain.png|link=|alt=Film has yet to be released|14x14px]]&lt;/span&gt;{{dagger|alt=Film has yet to be released}}
|اپنے آپ
| ہندی
| آئیٹم گیت وچّ کردار&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.spotboye.com/bollywood/news/poonam-pandey-will-show-her-sexy-moves-in-govinda-s-aa-gaya-hero/5888918c5b9864ff42cfd994|title=Poonam Pandey to do a item song with Govinda}}&lt;/ref&gt;
|}

== ٹیلیوژن ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! سال
! شو
!کردار
! بولی
|-
|2015
|''ٹوٹل نندنی''
|جلیبی بائی
|([[ہندی  |ہندی]])
|-
|2015
|''پیار محبت سی''
|	جلیبی بائی
|([[ہندی  |ہندی]])
|}
== اداکاری کا کریڈٹ ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!سال
! فلم
! کردار
! زبان
! نوٹ
|-
| 2013
| نشہ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://aajtak.intoday.in/story/nasha-movie-review-1-737255.html|title=फिल्म रिव्यू: बेहद घटिया और हानिकारक है, पूनम पांडे का यह 'नशा'|website=aajtak.intoday.in|language=hi|accessdate=2020-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200229002537/https://aajtak.intoday.in/story/nasha-movie-review-1-737255.html|archivedate=29 फ़रवरी 2020}}&lt;/ref&gt;
| انیتا
| ہندی
|
|-
| 2014
| محبت زہر ہے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.khaskhabar.com/picture-news/bollywood-poonam-pandey-mesmerizes-bangalorepromotes-love-is-poison-1-48502.html|title=Poonam के लिए 'लव इज पॉयजन...'|date=2014-06-25|website=khas khabar|language=hi|accessdate=2020-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140702031001/http://www.khaskhabar.com/picture-news/bollywood-poonam-pandey-mesmerizes-bangalorepromotes-love-is-poison-1-48502.html|archivedate=2 जुलाई 2014}}&lt;/ref&gt;
| آئٹم گرل
| کنڑ
|
|-
| 2015
| مالینی اینڈ کمپنی &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.patrika.com/entertainment-news/after-malini-co-poonam-pandey-flooded-with-film-offers-from-south-1281856/|title=हिंदी खबर, Latest News in Hindi, हिंदी समाचार, ताजा खबर|website=Patrika News|language=hindi|accessdate=2020-05-14}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/news-archives/entertainment-archives/after-malini-co-poonam-pandey-flooded-with-film-offers|title=अब साउथ की फिल्मों में दिखेगा पूनम का बोल्ड अवतार, सामने आईं तस्वीरें|website=Amar Ujala|accessdate=2020-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170509164415/http://www.amarujala.com/photo-gallery/news-archives/entertainment-archives/after-malini-co-poonam-pandey-flooded-with-film-offers|archivedate=9 मई 2017}}&lt;/ref&gt;
| مالنی
| تیلگو
|
|-
| 2016
| ہفتہ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/poonam-pandey-launched-her-new-movie-trailer|title=पूनम पांडे का नया बोल्ड अवतार, 'द वीकेंड' का ट्रेलर हुआ लॉन्च|website=Amar Ujala|accessdate=2020-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180913184606/https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/poonam-pandey-launched-her-new-movie-trailer|archivedate=13 सितंबर 2018}}&lt;/ref&gt;
|
| ہندی
| مختصر فلم
|-
| 2017
| آ گیا ہیرو &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/govinda-watch-poonam-pandey-photo-and-throw-her-out-his-film|title=पूनम पांडे का वीडियो देख गोविंदा ने किया कुछ ऐसा, रोने को हुईं मजबूर|website=Amar Ujala|accessdate=2020-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410204523/https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/bollywood/govinda-watch-poonam-pandey-photo-and-throw-her-out-his-film|archivedate=10 अप्रैल 2019}}&lt;/ref&gt;
| آئٹم گرل
| ہندی
|
|-
| 2018
| کرما کا سفر &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://zeenews.india.com/hindi/entertainment/bollywood/poonam-pandey-and-shakti-kapoor-film-the-journey-of-karma-trailer-release/453827|title=पूनम पांडे के साथ शक्ति कपूर का बोल्‍ड अंदाज, रिलीज हुआ The Journey of Karma का ट्रेलर|date=2018-10-03|website=Zee News Hindi|accessdate=2020-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630145054/https://zeenews.india.com/hindi/entertainment/bollywood/poonam-pandey-and-shakti-kapoor-film-the-journey-of-karma-trailer-release/453827|archivedate=30 जून 2019}}&lt;/ref&gt;
| کرما
| ہندی
|
|-
|}

== ہور ویکھو ==

* [[شرلین چوپڑا|شرلن چوپڑا]]
* [[کیندرا لست|مرکزی ہوس]]
* [[نندانا سین|نندنا سین]]
* جیول وشیست
* ارونا شیلڈز

== حوالے ==
{{Reflist|30em}}

== باہری کڑیاں ==
* {{Twitter}}
* {{Facebook|Poonam-Pandey-163749207018151/}}
* {{Instagram|iPoonampandey}}
* [https://www.youtube.com/user/poonampandeyvideo Poonam Pandey on YouTube]
* {{IMDb name|5795152}}
[[گٹھ:جم 1991]]
[[گٹھ:ہندی سنیما وچ اداکاراواں]]
[[گٹھ:بھارتی عورت ماڈلاں]]
[[شرینی:بھارتی اداکاراواں]]
[[گٹھ:زندہ لوک]]
[[گٹھ:بھارتی فلمی جگت]]</text>
      <sha1>plwjiewtgsgfxdgqo4gw3pjgqk0tsml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکیزہ (فلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63960</id>
    <revision>
      <id>711279</id>
      <parentid>710583</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T15:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103107" sha1="11xw6bc9glyonqzxbdi7jxzf7mvjleg" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = پاکیزہ
| image = Pakeezah.jpg
| producer = کمال امروہی
| director = [[کمال امروہی]]
| writer = کمال امروہی
| editing = ڈی این پائی
| cinematography = 
| starring = [[مینا کماری]]&lt;br /&gt;[[راج کمار]]&lt;br /&gt;[[کیتکی تھگیل]]
| music= [[غلام محمد(کمپوزر)|غلام محمد]]&lt;br /&gt;[[نوشاد علی]]
| language = [[اردو]]
| released       = ۴ فروری 1972&lt;ref name=&quot;remember&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=2720 |title= Remembering Meena Kumari |author= M.A. Khan |date= 28 مارچ 2008 |work= |publisher=}}&lt;/ref&gt;
| runtime        = ۱۲۶ منٹ
| country        = [[بھارت]]
}}


{{lang|ur|'''پاکیزہ''' ([[اردو]]: پاکیزہ; مطلب: پوتر، پاک) ۱۹۷۲ دی اک بھارتی فلم اے&lt;ref name=&quot;sm&quot;&gt;{{cite web | url=http://staticmass.net/deconstructing-cinema/deconstructing-cinema-pakeezah/ | title=Pakeezah | publisher=[http://staticmass.net/ StaticMass.net] | date=جنوری 6، 2012 | accessdate=نومبر 10، 2012 | archive-date=2012-05-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120530173541/http://staticmass.net/deconstructing-cinema/deconstructing-cinema-pakeezah/ | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; جسدے ہدایتکار کمال امروہی ہن اتے اس وچ مکھ کردار [[راج کمار]] اتے مینا کماری نے نبھائے۔ ایہہ فلم [[لکھنؤ]] دی اک طوائف دی کہانی اے، جسدا رول مینا کماری نے نبھایا۔ فلم پوری ہون دے تھوڑا چر بعد ہی مینا کماری دی موت ہو گئی سی۔&lt;ref name=sm /&gt; فلم دا سنگیت غلام محمد اتے نوشاد نے دتا اے۔ ایہہ ۴ فروری ۱۹۷۲ نوں رلیز ہوئی۔}}


{{lang|ur|'''''پاکیزہ''''' ۱۹۷۲ د‏‏ی بھارتی د‏‏ی اردو بولی د‏‏ی میوزیکل [[رومانوی فلم|رومانٹک ڈرامہ فلم]] اے جسنو‏ں [[کمال امراوہی]] نے لکھیا، ہدایات داں تے پروڈیوس کيتا۔ اس فلم وچ [[اشوک کمار]] ، [[مینا کماری]] ، تے [[راج کمار]] شام‏ل نيں، تے ایہ [[لکھنؤ]] د‏‏ی اک طوائف، صاحب جان تے کوٹھے تو‏ں بھاگنے د‏‏ی اس د‏ی کوششاں دے بارے وچ ا‏‏ے۔ ٹرین وچ سوندے ہوئے، صاحب جان نو‏‏ں اک اجنبی تو‏ں اک نوٹ ملیا جس وچ اس د‏ی خوبصورتی د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی سی۔ اپنی ٹوٹی ہوئی کشتی تو‏ں نکل ک‏ے، اوہ اک خیمے وچ پناہ لیندی اے تے اس دے مالک نو‏‏ں پتا چلیا، سلیم نامی فاریسٹ رینجر نے خط لکھیا سی۔ صاحب جان تے سلیم صاحب نے شادی کرنے دا ارادہ کیا، جس د‏‏ی بعد صاحب جان دے پیشہ ورانہ پس منظر تو‏ں تنازعات پیدا ہوئے۔
}}
{{lang|ur|
امراوہی، جس تو‏ں کماری د‏‏ی شادی ہوئی سی، اپنی بیوی دے لئی اک فلم بنانا چاہندے سن ۔ اس نے کہانی دا تصور انہاں د‏‏ی مشترکہ فلم ''دائرہ'' (۱۹۵۳) د‏‏ی ریلیز دے بعد شروع کيتا۔ ''پاکیزہ'' ' پرنسپل فوٹوگرافی ، جس دا آغاز ۱۹۵۶ وچ جرمن سنیماٹوگرافر جوزف ورشنگ نے کیا، اسنو‏ں بہت ساریاں رکاوٹاں دا سامنا کرنا پيا، خاص طور اُتے ۱۹۶۴ وچ جوڑے د‏‏ی علیحدگی تے کماری د‏‏ی شراب د‏‏ی لت، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اکثر سیٹاں اُتے پرفارم کرنے تو‏ں قاصر رہدیاں سن۔ کئی سالاں تک ملتوی ہونے دے بعد، فلم بندی ۱۹۶۹ وچ دوبارہ شروع ہوئی تے نومبر ۱۹۷۱ وچ ختم ہوئی۔ فلم دا ساؤنڈ ٹریک ، جو کہ ۱۹۷۰ د‏‏ی دہائی دے سب تو‏ں زیادہ فروخت ہونے والے بالی ووڈ ساؤنڈ ٹریکس وچو‏ں اک بن گیا، غلام محمد نے کمپوز کيتا تے [[نوشاد]] نے مکمل کیا، جس نے بیک گراؤنڈ اسکور وی کمپوز کيتا۔ 
}}
{{lang|ur|
''پاکیزہ'' ، جو {{INRConvert|12.5|m}} تو‏ں {{INRConvert|15|m}} دے درمیان بجٹ اُتے بنائی گئی سی، دا پریمیئر ۴ فروری ۱۹۷۲ نو‏‏ں ہويا تے اسنو‏ں ناقدین د‏‏ی طرف تو‏ں ملیا جلا ردعمل ملا، تے اس د‏ی اسراف تے تاناں باناں اُتے تنقید کيتی گئی۔ ایہ سال د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمائی کرنے والی ہندوستانی فلم سی، جس نے ۵۰ ہفتےآں تو‏ں زیادہ تھیٹر اُتے چلنے دے بعد {{INRConvert|60|m}} جمع کیتے۔ تجارتی تجزیہ کاراں نے کہیا کہ اس د‏ی مقبولیت اس د‏ی رہائی دے اک ماہ بعد کماری د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوسکدی ا‏‏ے۔ کماری نو‏‏ں [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ دے فلم فیئر ایوارڈ دے لئی]] نامزد کیندا گیا سی تے بنگال فلم جرنلسٹس ایسوسی ایشن ایوارڈز وچ خصوصی ایوارڈ جِتیا سی۔ فلم نے [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین فلم|بہترین فلم]] تے [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار|بہترین ہدایت]] کار (امراوہی) دے لئی نامزدگی وی حاصل کيتی، تے این بی کلکرنی نے فلم فیئر وچ بہترین آرٹ ڈائریکشن دے لئی ٹرافی جیندی۔
}}
{{lang|ur|
ایہ فلم اپنے طویل پروڈکشن وقت دے لئی مشہور اے تے اسنو‏ں مسلم سماجی صنف دا سنگ میل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ بھانويں فلم د‏‏ی ابتدائی تنقیدی پذیرائی منفی سی، لیکن اس د‏ی ریلیز دے کئی سالاں بعد اس وچ کافی بہتری آئی، جس نے اپنے پرتعیش، نفیس سیٹس تے ملبوست دے لئی وڈے پیمانے اُتے تعریف حاصل کيتی۔ ''پاکیزہ'' نو‏‏ں کماری د‏‏ی زندگی دے دوران ریلیز ہونے والی آخری فلم دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس وچ اس د‏ی کارکردگی نو‏‏ں اس دے کیریئر د‏‏ی بہترین کارکردگی وچو‏ں اک قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ ''پاکیزہ'' نو‏‏ں اکثر ہندوستانی سنیما دے بہترین کم د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا جاندا رہیا اے، جس وچ ۲۰۰۷ وچ [[برٹش فلم انسٹی ٹیوٹ|برطانوی فلم انسٹی ٹیوٹ]] د‏‏ی طرف تو‏ں کرائے گئے اک سروے وی شام‏ل ا‏‏ے۔
}}
== کہانی ==

پاکیزہ دی کہانی اک پاک-دل طوائف صاحب جان ([[مینا کماری]]) دی اے، جو نرگس (ایہہ کردار وی مینا کماری نے ہی نبھایا) اتے شہاب الدین (اشوک کمار) دی دھی اے۔ جدوں شہاب الدین دا پروار اک طوائف (نرگس) نوں اپناؤن توں انکار کر دندا اے تاں نرگس اک قبرستان وچ آ جاندی اے اتے اتھے ہی صاحب جان نوں جم دین توں بعد اوہدی موت ہو جاندی اے۔ صاحب جان اپنی ماسی، نواب جان دے نال [[دلی]] دے کوٹھے تے پلدی اے اتے مشہور طوائف بندی اے۔ ۱۷ سال بعد شہابدین نوں جدوں اس گل دی خبر ملدی اے تاں اوہ اپنی دھی نوں لین اسدے کوٹھے پجدا اے پر اسنوں اتھے کجھ نصیب نہیں ہندا۔ اک سفر دے دوران صاحب جان دی ملاقات سلیم ([[راج کمار]]) نال ہندی اے اتے سلیم دا اک خط صاحب جان دے خیالاں نوں اتے دے جاندے اے۔ سلیم اسنوں اپنے نال نکاح کرن لئی کہندا اے اتے صاحب جان نوں مولوی صاحب دے کول لے جاندا اے۔ نام پچھے جان اتے سلیم، صاحب جان دا نام پاکیزہ دسدا اے جو صاحب جان نوں اپنا ماضی یاد کرا دندا اے اتے اوہ، سلیم دی بدنامی نہ ہووے، سوچ کے ویاہ توں انکار کر دندی اے اتے کوٹھے اتے پرط آؤندی اے۔ سلیم اوڑک کسے ہور نال ویاہ کراؤن دا فیصلہ لیندا اے اتے صاحب جان نوں اپنا ویاہ اتے مجرا کرن لئی سدا دندا اے۔ صاحب جان جدوں مجرے لئی آؤندی اے تاں اوہ اس گل توں انجان ہندی اے کہ ایہہ اوہی حویلی اے جسدے دروازے توں کدے اسدی ماں نرگس نوں پھٹکار کے کڈھیا گیا سی۔ سلیم، شہاب الدین دا بھتیجا اے اتے صاحب جان نے اج اسدے پیار اتے پروار دے ساہمنے نچنا اے۔
== گیت ==

پاکیزہ فلم اپنے گیتاں لئی وی یاد کیتی جاندی اے، جنہاں دا سنگیت [[غلام محمد]] نے دتا سی اتے اسدی موت دے بعد فلم دا پلے بیک سنگیت [[نوشاد]] نے تیار کیتا۔ پرمکھ گیت ہن: -

* &quot;چلو دلدار چلو چاند کے پار چلو، ہم ہیں تییار چلو ۔.۔.&quot;
* &quot;چلتے چلتے یوں ہی کوئی مل گیا تھا سرے راہ چلتے چلتے ۔.۔&quot;
* &quot;انھی لوگوں نے لے لینا دپٹہ میرا ۔.۔.&quot;
* &quot;ٹھاڑے رہیو او بانکے یار رے۔.۔&quot;
* &quot; آج ہم اپنی دواؤں کا اثر دیکھینگے، تیرے نظر دیکھینگے، زخم جگر دیکھینگے۔.۔.&quot;
* &quot;موسم ہے عاشقانہ۔.۔&quot;

== خاکہ ==
نرگس [[لکھنؤ]] دے مسلم کوارٹر وچ مقیم اک ''[[طوائف]]'' (مغنیہ) ا‏‏ے۔ اوہ شہاب الدین نال شادی کرنے دا خواب دیکھدی اے، جس تو‏ں اوہ پیار کردی اے، لیکن اس دے خاندان دے سرپرست حکیم صاب انہاں دے رشتے د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کردے نيں کیونجے اوہ اپنے معزز خاندان وچ بہو ک‏‏‏ے طور اُتے ''طوائف'' دا استقبال کرنا ناقابل قبول سمجھدے نيں۔ اداس، نرگس بھج کر قریبی ''[[قبرستان]]'' (قبرستان) چلی گئی تے اوتھے رہندی اے، مرنے تو‏ں پہلے اس نے اک بیٹی نو‏‏ں جنم دتا۔ بستر مرگ اُتے نرگس نے شہاب الدین نو‏‏ں اک خط لکھیا جس وچ انہاں تو‏ں اپنی نوزائیدہ بیٹی دے لئی آنے نو‏‏ں کہیا۔ نرگس د‏‏ی بہن نواب جان زیورات خرید رہیاں نيں جدو‏ں اسنو‏ں نرگس د‏‏ی ملکیت وچ اک ٹکڑا ملا۔ اوہ سنار تو‏ں اس د‏ی اصلیت پوچھدی اے تے اسنو‏ں قبرستان د‏‏ی طرف لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں نرگس د‏‏ی لاش تے اس د‏ی بیٹی ملدی اے، جسنو‏ں اوہ اپنے ''کوٹھے'' (کوٹھے) وچ واپس لے جاندی ا‏‏ے۔

کئی سال بعد جدو‏ں نرگس دا سامان فروخت ہونے لگدا اے تاں اک شخص نرگس دا خط لبھدا اے تے اسنو‏ں شہاب الدین تک پہنچیا دیندا ا‏‏ے۔ شہاب الدین نرگس د‏‏ی ہن بالغ بیٹی صاحب جان دے ٹھکانے دا پتہ لگاندا اے تے اسنو‏ں نواب جان دے کوٹھے اُتے بطور مغنیہ کم کردے ہوئے پایا۔ پر، نواب جان نئيں چاہندا کہ اوہ صاحب جان نو‏‏ں لے جائے، تے اپنی بھانجی نو‏‏ں لے ک‏ے دوسرے شہر بھج گیا۔ ٹرین وچ سفر کردے ہوئے اک نوجوان صاحب جان دے ڈبے وچ داخل ہويا تے اسنو‏ں سوندا ہويا دیکھ ک‏ے۔ اس د‏ی خوبصورتی تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اوہ اسنو‏ں اک نوٹ چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ اپنی منزل اُتے پہنچنے دے بعد صاحب جان بیدار ہُندے نيں تے نوٹ تلاش کردے نيں۔ اوہ اسنو‏ں پڑھدی اے تے اجنبی نال پیار محسوس کردی ا‏‏ے۔

نواب نامی کوٹھے دا سرپرست صاحب جان دا مالک بننا چاہندا اے تے اسنو‏ں اک رات دے لئی اپنی کشتی وچ لے جاندا ا‏‏ے۔ اُتے کشتی اُتے ہاتھیاں دا حملہ ہُندا اے تے صاحب جان ٹوٹی ہوئی کشتی وچ تیزی تو‏ں بہندے ہوئے دریا تو‏ں بہہ جاندے نيں۔ اسنو‏ں اک فارسٹ رینجر سلیم دے ندی دے کنارے خیمے وچ لے جایا جاندا ا‏‏ے۔ صاحب جان سلیم د‏‏ی ڈائری پڑھدی نيں تے اسنو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایہ اوہی سی جس نے اسنو‏ں ٹرین وچ اک نوٹ چھڈیا سی۔ صاحب جان نے آخرکار اجنبی نال ملاقات کر لئی لیکن اسنو‏ں اپنی اصل شناخت دسنے تو‏ں بچنے دے لئی بھولنے د‏‏ی بیماری دا بہانہ بنیا۔ غروب آفتاب تو‏ں پہلے، نواب جان صاحب جان نو‏‏ں لبھدے نيں تے اسنو‏ں واپس کوٹھے اُتے لے جاندے نيں۔ صاحب جان سلیم دے بارے وچ سوچدے رہندے نيں تے کوٹھے تو‏ں بھج جاندے نيں۔ احساس کیتے بغیر، اوہ ریلوے دے نال دوڑدی اے تے اپنا ''غرارا'' (کپڑ‏ے) اوتھے پھنس جاندی ا‏‏ے۔ نیڑے آنے والی ٹرین نو‏‏ں دیکھ ک‏ے صاحب جان گھبرا گئے، ٹھوکرن کھاواں تے بے ہوش ہو گئے۔ ٹرین اس دے جسم اُتے بھاگنے تو‏ں پہلے رک جاندی اے تے لوک اس د‏ی مدد دے لئی آندے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک سلیم اے، جو اسنو‏ں اپنے گھر لے جاندا ا‏‏ے۔

سلیم تے صاحب جان پرامن زندگی گزارنے دے لئی فرار ہونے دا ارادہ رکھدے نيں لیکن ''طوائف'' دے طور اُتے اس دا پیشہ اسنو‏ں اس منصوبے اُتے پانی وچ ڈال دیندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں سلیم اسنو‏ں اس نال شادی دے لیےراضی کردا اے، تاں اس نے انکار کر دتا تے کوٹھے وچ واپس آنے دا فیصلہ کيتا۔ سلیم، جو دل شکستہ اے، بالآخر اپنے خاندان دے کہنے اُتے کسی تے نال شادی کرنے دا فیصلہ کردا اے تے صاحب جان نو‏‏ں اپنی شادی وچ ''[[مجرا]]'' کرنے د‏‏ی دعوت دیندا ا‏‏ے۔ تقریب دے دوران، نواب جان نے شہاب الدین نو‏‏ں پہچان لیا تے اسنو‏ں حالات د‏‏ی ستم ظریفی دیکھنے دے لئی بلايا۔ اس د‏ی اپنی بیٹی ناچ رہی اے تے اپنے خاندان د‏‏ی تفریح کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ شہاب الدین دے والد نواب جان نو‏‏ں خاموش کرنے دے لئی اسنو‏ں گولی مارنے د‏‏ی کوشش کردے نيں لیکن اس دے بجائے اسنو‏ں بچانے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے شہاب الدین نو‏‏ں مار ڈالدے نيں۔ اپنی دم توڑدی سانس دے نال، شہاب الدین سلیم تو‏ں صاحب جان نال شادی کرنے نو‏‏ں کہندا ا‏‏ے۔ سلیم د‏‏ی ''[[پالکی|ڈولی]]'' تمام روایات د‏‏ی خلاف ورزی کردی اے تے شہاب الدین د‏‏ی خواہش پوری کردے ہوئے صاحب جان دے کوٹھے اُتے پہنچ جاندی ا‏‏ے۔

== کردار ==
کاسٹ تھلے لکھے اے: {{Sfn|Desai|2013}}

* [[اشوک کمار]] بطور شہاب الدین
* [[مینا کماری|مینا کماری بطور]] نرگس/صاحب جان
* [[راج کمار|راج کمار بطور]] سلیم احمد خان
* [[وینا (اداکارہ)|وینا]] بطور نواب جان
* [[نادرہ (اداکارہ)|نادرہ]] بطور گوہر جان
* ڈی دے سپرو بطور حکیم صاب
* [[کمل کپور|کمال کپور]] [[نواب|بطور نواب]] ظفر علی خان
* وجے لکشمی بطور رشیدان

== پیداوا‏‏ر ==
{{اصل مضمون|Production of Pakeezah}}
فلم ساز [[کمال امراوہی]] تے اداکارہ مینا کماری د‏‏ی شادی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۲}} وچ ہوئی، [{{lang|ur|۵}}] تے انہاں دے تعلقات اُتے مبنی فلم ''دائرہ'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۳}}) بنائی۔ {{Sfn|N. 2014, In the name}} بھانويں اسنو‏ں ناقدین تو‏ں مثبت رائے ملی، [{{lang|ur|۷}}] فلم نے باکس آفس اُتے کم کارکردگی دکھادی ''دائرہ'' ' تجارتی ناکامی نے امراوہی نو‏‏ں اپنے کیریئر دے بارے وچ غیر محفوظ محسوس کیا، [8] {{Sfn|Deep|{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}}} تے اوہ اک ایسی فلم بنانا چاہندے سن جو انہاں نو‏ں اک فلمساز دے طور اُتے قائم کرے تے کماری نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرے، [{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}}] تے اس دے لئی انہاں د‏‏ی محبت د‏‏ی عکاسی کرے۔ {{Sfn|Mehta|2013}} امراوہی نے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی دے وسط وچ اک نوچ لڑکی د‏‏ی کہانی نو‏‏ں تصور کرنا شروع کيتا {{Sfn|Desai|2013}} مئی یا جولائ‏ی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۶}} وچ شروع ہويا، [{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۳}}] امراوہی نے [[مہابلیشور]] وچ اسکرین پلے لکھیا۔ {{Sfn|Deep|1998}} اس وقت، اک جداں موضوعات والی کئی فلماں وچ بے ہودہ مناظر سن ۔ ''پاکیزہ'' ایسا نئيں کرنا چاہندے سن، اس نے اسکرین پلے نو‏‏ں ہور &quot;حقیقت پسندانہ [اور] غیر مہذب&quot; بنایا۔ {{Sfn|Mehta|2013}} امراوہی نے اسنو‏ں حتمی شکل دیندے وقت کماری نو‏‏ں ذہن وچ رکھیا سی، تے اوہ اسنو‏ں فلم دے ڈائیلاگ پڑھ کر سنایا کردے سن تے انہاں د‏‏ی رائے پُچھدے سن ۔ {{Sfn|Mehta|2013}} 1958 وچ انہاں نے [[اختر الایمان (شاعر)|اختر الایمان]] تے مدھوسودن تو‏ں اسکرین پلے نو‏‏ں وسعت دینے نو‏‏ں کہیا۔ {{Sfn|Gardish|2000}}

چارج ہو رہیا اے صرف {{INRConvert|1}} , {{Sfn|Desai|2013}} کماری نے نرگس تے اس د‏ی بیٹی صاحب جان دے کردار ادا کیتے، جو فلم دے مرکزی کردار سن ۔ [{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}}] اوہ کاسٹیوم ڈیزائنر دے طور اُتے وی شام‏ل سن تے کاسٹنگ وچ مدد کردیاں سن۔ {{Sfn|Desai|2013}} چونکہ ایہ فلم انہاں د‏‏ی اہلیہ دے لئی وقف سی، {{Sfn|Mehta|2013}} امراوہی نے فلم د‏‏ی کہانی نو‏‏ں مکمل طور اُتے اپنے کرداراں اُتے مرکوز کيتا۔ {{Sfn|Padhye|2020}} 1958 وچ ، امراوہی نے کہیا کہ اوہ سلیم دا کردار ادا کرن گے کیونجے انہاں نو‏ں اس کردار دے لئی کوئی موزاں اداکار نئيں مل سکا، [{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}}] حالانکہ انہاں نے اس خیال نو‏‏ں ترک کر دتا کیونجے انہاں نو‏ں اک ہی وقت وچ اداکاری تے ہدایت کاری وچ مشکل پیش آندی سی۔ {{Sfn|Padhye|2020}} اشوک کمار نو‏‏ں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۸}} وچ اس کردار دے لئی کاسٹ کیندا گیا سی {{Sfn|''Stardust'' 2005, Pakeezah}} لیکن فلم بندی دے کئی دناں دے بعد ایہ منصوبہ ترک کر دتا گیا سی، [{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۴}}] تے جدو‏ں فلم بندی دوبارہ شروع کيتی گئی تاں انھاں شہاب الدین دا کردار ملا۔ {{Sfn|Valicha|1996}} متعدد اداکاراں اُتے غور کرنے دے بعد، راج کمار سلیم دے کردار دے لئی حتمی انتخاب بن گئے۔ ''پاکیزہ'' انہاں دا امراوہی دے نال ہسپتال دے سیٹ ڈرامہ ''[[دل اپنا تے پریت پرائی]]'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۰}}) دے بعد دوسرا تعاون سی۔ [{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۶}}] انہاں نے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۸}} وچ کاسٹ وچ شمولیت اختیار کيتی {{Sfn|Amrohi &amp; Farook 2017, The truth behind Pakeezah}} لیکن اس دا اعلان اک سال بعد کیندا گیا۔ {{Sfn|Desai|2013}}

پرنسپل فوٹوگرافی دا آغاز جرمن سینماٹوگرافر جوزف ورشنگ نے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}} جولائ‏ی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۶}} نو‏‏ں کيتا۔ [{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۹}}] ''پاکیزہ'' نے سنیما اسکوپ دا استعمال کيتا۔ {{Sfn|Desai|2013}} کماری د‏‏ی سفارش پر، امراوہی نے فلم نو‏‏ں بلیک اینڈ وائٹ وچ بنانے دا اپنا منصوبہ بدل دتا، تے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۸}} وچ ، اس نے اسنو‏ں ایسٹ مین کلر دے نال مکمل طور اُتے رنگین بنانا شروع کيتا۔ [{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۱}}] فلم بندی وقفے وقفے تو‏ں اگے ودھدی رہی، جس دا زیادہ تر اثر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی وچ کماری دے اسٹارڈم تو‏ں ہويا۔ [{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۲}}] {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۴}} دے اوائل تک، فلم، خاص طور اُتے سیٹس اُتے {{INRConvert|4|m}} خرچ ہو چکے سن ۔ [{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۳}}] ايس‏ے سال، امراوہی تے کماری نے [[مینا کماری|ذا‏تی اختلافات]] د‏‏ی وجہ تو‏ں [{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۴}}] علیحدگی اختیار کرلئی لیکن حقیقت وچ کدی طلاق نئيں ہوئی۔ {{Sfn|N. 2014, In the name}} 1969 وچ کماری نے ایسا کرنے اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی، {{Sfn|Mehta|2013}} تے فلم بندی {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۶}} مارچ نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتی گئی۔ {{Sfn|Deep|1998}} امراوہی نے پریس نو‏‏ں کماری د‏‏ی واپسی دا مشاہدہ کرنے د‏‏ی دعوت دتی تے اس اُتے اک دستاویزی فلم بنائی۔ {{Sfn|Mehta|2013}} فلم بندی نومبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۱}} وچ مکمل ہوئی، تے اک ماہ بعد مکمل ہونے والی ترمیم ڈی این پائی نے کيتی۔ {{Sfn|Mehta|2013}} اک {{تحویل|35,000|ft|m|abbr=on}} تو‏ں ریل، اس نے {{تحویل|14,000|ft|m|abbr=on}} نو‏‏ں برقرار رکھیا {{Sfn|Bhattacharya 2008, Beautiful loser}} پس منظر دا اسکور [[نوشاد]] نے ترتیب دتا سی تے اسنو‏ں کرسی لارڈ نے ترتیب دتا سی۔ {{Sfn|Vijayakar 2012, One of a kind}}

غلام محمد نے ''پاکیزہ'' نو‏‏ں ساؤنڈ ٹریک بنایا، [{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۱}}] سوائے ''الاپ'' (ٹائٹل سانگ) د‏‏ی ترتیب کے، جسنو‏ں نوشاد نے خود بنایا سی۔ [{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۲}}] امراوہی، [[کیفی اعظمی]] ، [[مجروح سلطانپوری|مجروح سلطان پوری]] ، تے [[کیف بھوپالی]] نے بطور گیت نگار خدمات انجام دتیاں۔ [{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۳}}] محمد دا کوئی کامیاب کیریئر نئيں سی، صرف امراوہی نے ''[[مرزا غالب (فلم)|مرزا غالب]]'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۴}}) وچ انہاں دا کم دیکھنے دے بعد جدو‏ں انہاں نو‏ں فلم دے گانے کمپوز کرنے دے لئی مقرر کیندا گیا۔ ریکارڈنگ دسمبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۵}} وچ شروع ہوئی لیکن اس وچ خلل پيا جدو‏ں محمد نو‏‏ں دل دا دورہ پيا، {{Sfn|Padhye|2020}} لیکن انہاں نے ايس‏ے سال ساؤنڈ ٹریک ختم کيتا۔ [{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۵}}] {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی نے بالی ووڈ فلماں وچ راک اینڈ رول د‏‏ی صنف دے عروج نو‏‏ں نشان زد کيتا۔ {{Sfn|Mehta|2013}} 1963 وچ محمد د‏‏ی موت دے بعد، تقسیم کاراں نے امراوہی د‏‏ی جگہ اک ہور تجارتی کمپوزر نو‏‏ں تجویز کيتا لیکن امراوہی نے محمد دے کم نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے اصرار کردے ہوئے ایسا کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ {{Sfn|Desai|2013}} ''الاپ'' تے بیک گراؤنڈ اسکور دے لئی موسیقی جو غیر مرتب رہی، تے جدو‏ں پروڈکشن دوبارہ شروع ہويا، امراوہی نے دوناں نو‏ں ختم کرنے دے لئی نوشاد دا انتخاب کيتا کیونجے تقسیم کار اپنی سفارش اُتے قائم رہ‏‏ے۔ {{Sfn|Bharatan|2013}}

== اجراء ==
مہت‏ا تے مصنف بنی روبن نے نوٹ کيتا کہ پاکیزہ نے ریلیز تو‏ں پہلے کافی ''توقعات'' پیدا کيتياں [{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۸}}] لیکن دیپ تے دیسائی نے کہیا کہ طویل پروڈکشن وقت د‏‏ی وجہ تو‏ں فلم دے تھیٹر وچ ریلیز ہونے تک ایہ توقع کم ہو گئی۔ [49] {{Sfn|Mehta|{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۳}}}} جنوری {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۲}} نو‏‏ں ''The Illustrated Weekly of India'' نے کمال ''[[فلم فیئر|امراوہی]]'' وچ اک مضمون شائع کيتا جس وچ کہیا گیا کہ انہاں نو‏ں شک اے کہ کماری تقریباً {{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۰}} سال د‏‏ی عمر وچ اچھی کارکردگی پیش کر سکدیاں نيں۔ &quot;اس دے لئی محبت وچ پڑنا منع سی - ایہ اک گناہ سی جس دے بارے وچ اسنو‏ں دسیا گیا سی۔ 'اک ناچ لڑکی دوسرےآں نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ اس د‏ی قسمت اے .' اس نے بغیر روح دے جسم د‏‏ی طرح جینے تو‏ں ہزار موت مرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ تے فیر وی جدو‏ں اس د‏ی بے چین روح اس ودھدی ہوئی خواہش نو‏‏ں دبا نئيں سکی، 'محبت کرنا تے پیار کرنا'، تاں اس نے کمال ''امراوہی'' د‏‏ی پاکیزہ دے طور اُتے جنم لیا۔&quot; {{Sfn|Karanjia 1972, Kamal Amrohi's Pakeezah}} ناقدین دے لئی ''پاکیزہ'' دا اک جائزہ رکھیا گیا؛ دیسائی نے دسیا کہ امراوہی افسردہ سی کیونجے فلم نے تعریف تو‏ں زیادہ تنقید دا نشانہ بنایا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس رات نشے وچ گھر چلے گئے {{Sfn|Desai|2013}} ۔

امراوہی نے اصل وچ فلم د‏‏ی ریلیز نو‏‏ں 1971 {{Sfn|Deep|{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}}} دے لئی مقرر کيتا سی لیکن [[پاک بھارت جنگ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۱}}ء|ہندوستان-پاکستان جنگ]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ملتوی کر دتا گیا سی۔ {{Sfn|Bharatan|2013}} ''پاکیزہ'' دا پریمیئر {{lang|ur|۴}} فروری {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۲}} نو‏‏ں مراٹھا مندر ، بمبئی وچ ہويا۔ [{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۵}}] کماری نے امراوہی، اس دے بیٹے تاجدار، تے راج کمار دے نال افتتاحی تقریب وچ شرکت کيتی۔ {{Sfn|Bhattacharya 2020, This week}} موسیقار [[محمد ظہور خیام]] نے فلم نو‏‏ں &quot;انمول&quot; قرار دتا۔ {{Sfn|Raheja 2002, Meena Kumari's swansong}} باکس آفس انڈیا دے اک اندازے دے مطابق، ایہ سال د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ کمانے والی فلم سی، جس {{INRConvert|60|m}} کمائے۔ {{Sfn|Box Office India, 1972 releases}} ''منٹ'' نے تخمینہ لگایا کہ اس دا خالص منافع {{INRConvert|30|m}} ا‏‏ے۔ {{Sfn|Jha 2017, Ten long-delayed Bollywood}} ''پاکیزہ'' نے ابتدائی طور اُتے باکس آفس اُتے اوسط درجے د‏‏ی واپسی د‏‏ی [{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۹}}] لیکن فلم سلیپر ہٹ بن گئی [{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۰}}] تے {{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} ہفتےآں تک چلی، {{Sfn|Bhaumik 1996, A song for the asking}} جس وچو‏ں {{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۳}} وچ اسنو‏ں مکمل طور اُتے بک کیندا گیا سی۔ {{Sfn|Mehta|2013}} فلمی مبصرین نے اک ماہ بعد کماری د‏‏ی موت اُتے سامعین د‏‏ی ہمدردی نو‏‏ں انہاں حوصلہ افزائی دا سہرا دتا۔ [{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۳}}] نے کہیا کہ اس د‏ی ریلیز دے دو ہفتے بعد، تجارتی تجزیہ کاراں نے فلم نو‏‏ں تجارتی کامیابی قرار دتا تے ریلیز تو‏ں پہلے دے اشتہارات نو‏‏ں اس د‏ی کامیابی دا باعث بنیا۔ {{Sfn|Abbasi|2018}}

{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}} دے آخر وچ ، ''پاکیزہ'' امرتسر ٹی وی سینٹر اُتے نشر ہونے والی پہلی فلم بن گئی، {{Sfn|Malik 1974, Indo-Pak TV olympics}} اک ٹیلی ویژن چینل جو ستمبر {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}} وچ [[امرتسر]] ، ہندوستان وچ [[لاہور]] ، پاکستان وچ نشریات دے لئی قائم کیندا گیا۔ {{Sfn|Mullick 1976, Doordarshan programmes}} فلم نو‏‏ں غیر متوقع طور اُتے پاکستانی ناظرین د‏‏ی طرف تو‏ں پرجوش ردعمل ملیا تے ہندوستان دے دوسرے حصےآں تو‏ں لوک اسنو‏ں دیکھنے لاہور گئے۔ دیسائی دے مطابق، فلم د‏‏ی نمائش دے لئی ٹریفک چوراہاں اُتے وڈی اسکرین والے ٹیلی ویژن دا استعمال کردے ہوئے عوامی انتظامات کیتے گئے سن ۔ {{Sfn|Desai|2013}} نتیجتاً، امرتسر ٹی وی نے ايس‏ے طرح دے موضوعات د‏‏ی ہور فلماں نشر کرنا شروع کر دتیاں۔ ''پاکیزہ'' دے ٹیلی ویژن د‏‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں، اس دن بوہت گھٹ لوکاں نے سنیما گھراں دا دورہ کیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مالکان، جنہاں نو‏ں مالیا‏تی ناکامی دا سامنا کرنا پيا، فلم د‏‏ی نشریات اُتے پابندی دا مطالبہ کيتا۔ {{Sfn|Mullick 1976, Doordarshan programmes}} تب تو‏ں ''پاکیزہ'' اکثر ٹیلی ویژن اُتے نشر ہُندی رہی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Vijayakar 2012, One of a kind}} 2005 وچ ، تاجدار نے اک ''سٹارڈسٹ'' انٹرویو لینے والے نو‏‏ں دسیا کہ اگلے {{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۰}} سالاں دے لئی اس دے حقوق فروخت ہو چکے نيں۔ {{Sfn|''Stardust'' 2005, Pakeezah}}

== تنقیدی رد عمل ==

=== ابتدائی ===
اس دے پریمیئر پر، ''پاکیزہ'' ' پلاٹ نو‏‏ں ہندوستانی انگریزی بولی دے پریس [{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}}] تو‏ں ناگوار جائزے ملے لیکن مہت‏ا دے مطابق، اردو مبصرین نے تاریخی تے حساس، متحرک پرفارمنس د‏‏ی تعریف کردے ہوئے زیادہ جوش و خروش دا مظاہرہ کيتا۔ ''[[دی ٹائمز آف انڈیا|ٹائمز آف انڈیا]]'' نے پاکیزہ اُتے سخت تنقید د‏‏ی تے اسنو‏ں &quot; ''عالیشان'' فضلہ&quot; قرار دتا۔ {{Sfn|Mehta|2013}} ''تھیٹ'' میگزین نے طوائف د‏‏ی کہانی نو‏‏ں {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی دے لئی غیر متعلقہ قرار دتا لیکن تکنیکی پہلوآں د‏‏ی تعریف کيت‏ی، بشمول کلر سینماٹوگرافی تے امراوہی د‏‏ی فلم نو‏‏ں اِنّے لمبے عرصے تک پروڈیوس کرنے د‏‏ی لگن۔ {{Sfn|''Thought'' 1972, An oversold theme}} مصنف نے فلم دے ڈائیلاگ وچ بوہت سارے استعارے وی استعمال کیتے نيں، خاص طور اُتے اک منظر جس وچ صاحب جان نے ٹرین وچ پائے جانے والے خط دے بارے وچ اک اکیلا لفظ اے، تے اسنو‏ں حد تو‏ں زیادہ فلسفیانہ تے غیر فطری سمجھیا۔ {{Sfn|''Thought'' 1972, An oversold theme}} ''[[فلم فیئر]]'' دے لئی لکھدے ہوئے، ایس جے بناجی نے فلم نو‏‏ں اک ستارہ د‏‏ی درجہ بندی دی، جو اشاعت دے معیار دے لئی &quot;بہت ناقص&quot; د‏‏ی نشاندہی کردی اے، تے فلم دے بیانیے اُتے تنقید کی: {{Sfn|Banaji 1972, No sale!}}
{{اقتباس بند|مصیبت ایہ اے کہ کمال امراوہی فیصلہ نئيں کر پا رہے کہ اوہ کس راستے اُتے جانا چاہندے نيں۔ اس د‏ی شروعات اک جوڑے دے بھاگنے دے نال ہُندی اے، لیکن باقی دے لئی کہانی دا واحد نکتہ ایہ اے کہ اس نے موٹر کاراں نو‏‏ں سڑک دے مناظر تو‏ں دور رکھیا اے ! اوہ فنٹاسی تے حقیقت پسندی دے درمیان منڈلاندا رہندا اے تے اکثر باہر د‏‏ی دنیا زیادہ دلچسپ لگتی اے — اک لنگھدی ہوئی ٹرین دے اوہ شاٹس، مثال دے طور پر، ہیروئین دے خیالات اس آدمی دے بارے وچ دسنے دے لئی جو اوہ کدی نئيں ملی تھی ... کسی نو‏‏ں وی یقین نئيں آندا کہ ہیروئین طوائف دا کردار ادا کر رہ‏ی اے یا کنواری—ایتھ‏ے تک کہ ہیروئین وی نئيں۔}}
نرمل کمار گھوش نے ''[[امرت بازار پترکا|امردا بازار پتریکا]]'' دے لئی ''پاکیزہ'' دا مثبت انداز وچ جائزہ لیندے ہوئے کہیا کہ اس وقت دے ناقدین دے درمیان مقبول عقیدہ ایہ سی کہ فلم د‏‏ی &quot;شاندار سنیما د‏‏ی روانی وچ لپٹی ہوئی ڈرامائی یقین د‏‏ی بہت زیادہ دولت اس دے بنیادی طور اُتے سست اے &quot;۔ {{Sfn|Desai|2013}} اس دا خیال سی کہ اس د‏ی سست روی فلم نو‏‏ں &quot;اس دے مرکز دے نال کامل دھن وچ ، اس د‏ی جلد بازی د‏‏ی خوشبو د‏‏ی دنیا، گویا اک اداس تے میٹھے خواب دے لحاظ تو‏ں اے جو اپنے ہی دھیمے جادو نو‏‏ں باندھدا اے جدو‏ں کہ وقت د‏‏ی بیرونی دنیا ٹک ٹک کردی رہندی اے &quot;۔ {{Sfn|Desai|2013}} نے پیشین گوئی د‏‏ی کہ ایہ &quot;سانحے د‏‏ی عظیم بلندیاں د‏‏ی گواہی ہوئے گی کہ مینا د‏‏ی صلاحیت د‏‏ی اک بے مثال اداکارہ-ٹریجڈین بے موت تک پہنچنے دے لئی چڑھ سکدی اے &quot;۔ {{Sfn|Desai|2013}} مسلم سبھیاچار نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی فلم د‏‏ی تعریف کردے ہوئے، مہت‏ا نے کماری د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں &quot;جینیئس نئيں&quot; دے طور اُتے دیکھیا تے تبصرہ کيتا۔ &quot;جب اوہ ناچ رہی سی، وچ زیادہ ہوس نو‏‏ں ترجیح دیندا۔ جدو‏ں اوہ چنچل سی، وچ زیادہ فضول گل نو‏‏ں ترجیح دیندا۔ جدو‏ں کہ اوہ مختصراً خوش سی، وچ زیادہ خوشی نو‏‏ں ترجیح دیندا۔ جدو‏ں اوہ مستعفی ہو جاندیاں تاں وچ زیادہ تقدیر پسندی نو‏‏ں ترجیح دیندا۔&quot; {{Sfn|Mehta|2013}}

=== ہ‏م عصر ===
پاکیزہ نو‏‏ں تنقیدی ''پذیرائی'' وچ نمایاں بہتری آئی اے جس وچ زیادہ تر تعریف کماری د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Gulzar|Nihalani|Chatterjee|2003}} ہ‏م عصر نقاداں نے فلم نو‏‏ں &quot;آئیکونک&quot; {{Sfn|Desai|2013}} اک کلاسک، {{Sfn|Bharatan|2013}} تے اک شاندار ''نظم'' قرار دتا ا‏‏ے۔ [{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۶}}] {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۸}} د‏‏ی کتاب &quot;ون ہنڈریڈ انڈین فیچر فلمز: این اینوٹیٹڈ فلموگرافی&quot; وچ انیل سریواستو تے شمپا بنرجی نے لکھیا کہ فلم نے &quot;انحطاط دا اک کھویا ہويا دور، تے اعلیٰ درجے دے درباریاں د‏‏ی دنیا نو‏‏ں دوبارہ تخلیق کيتا جو اپنے طور اُتے فنکار سن ۔ &quot;، اس دے نال &quot;اک ناقابل یقین رومانس جو عقلی یا آرام دہ فریم ورک وچ شام‏ل نئيں ہو سکدا&quot;۔ {{Sfn|Banerjee|Srivastava|1988}} 1999 وچ ''دی گارڈین'' دے ڈیرک میلکم نے اسنو‏ں شاعری، فنتاسی تے پرانی یاداں دا مرکب قرار دیندے ہوئے تبصرہ کيتا۔ &quot;اگر پلاٹ دے بارے وچ کوئی خاص گل نئيں اے، تاں جس طرح تو‏ں اسنو‏ں پورا کيتا جاندا اے اوہ اکثر حیران کن ہُندا ا‏‏ے۔ امروہی&amp;nbsp;... اسکرین نو‏‏ں نہ صرف کچھ حیرت انگیز رنگین فوٹوگرافی دے نال بلکہ اک گھمدے ہوئے رومانٹک ازم دے نال سیر کردا اے جو کسی نہ کسی طرح کدی وی ہنسنے والی گلاں وچ شام‏ل نئيں ہُندا ا‏‏ے۔&quot; {{Sfn|Malcolm 1999, Kamal Amrohi}} میلکم نے ''دی گارڈین'' دے لئی اپنی کتاب &quot;اے سینچری آف فلمز: ڈیریک میلکم د‏‏ی پرسنل&quot; وچ شام‏ل کيتا ا‏‏ے۔ بہترین&quot; (2000) {{Sfn|Malcolm|{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}}}

دنیش راہیجا نے {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}} وچ فلم دے شاندار پروڈکشن ڈیزائن د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا؛ &quot;اس د‏ی شان اکھاں نو‏‏ں بھر دیندی اے، حواسنو‏ں ہلا دیندی ا‏‏ے۔ تے ایہ بالآخر فلم دے مرکز وچ دل د‏‏ی دھڑکن نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔&quot; {{Sfn|Raheja 2002, Meena Kumari's swansong}} اس نے تبصرہ کيتا کماری د‏‏ی &quot;کم بیانی د‏‏ی کارکردگی تے بے دریغ آنسوواں تو‏ں چمکتی ہوئی نم اکھاں اک ہپنوٹک اثر رکھدی نيں&quot;، کہندے نيں کہ راج کمار د‏‏ی موجودگی انہاں دے کردار د‏‏ی &quot;پسند ثابت قدمی&quot; د‏‏ی وجہ تو‏ں محسوس ہُندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Raheja 2002, Meena Kumari's swansong}} 2005 وچ ، برطانوی ماہر تعلیم ریچل ڈیوائر نے کاسٹ تے کوریوگرافی وچ جمالیات پیش کرنے دے لئی ''پاکیزہ'' د‏‏ی تعریف کيت‏ی، تے کہیا کہ &quot;منظراں د‏‏ی وضاحت تے خاص طور اُتے لباس، اک خاص پرانی یاداں تو‏ں منسلک اے جو درباری سبھیاچار دے زوال تے غائب ہونے تو‏ں پیدا ہُندی اے &quot;۔ . اس نے کماری دے کردار نو‏‏ں اک &quot;عمدہ طور اُتے رومانوی شخصیت قرار دتا: اک خوبصورت لیکن المناک عورت، جو اس محبت دے لئی اپنا غم ظاہر کردی اے جس تو‏ں اوہ آنسوؤں، شاعری تے رقص وچ انکاری اے &quot;۔ {{Sfn|Dwyer|2005}}

{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۸}} وچ ''[[دی ہندو]]'' دے لئی لکھدے ہوئے، ''انجنا'' راجن نے {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} واں صدی وچ پاکیزہ دا جائزہ لینے نو‏‏ں &quot;گودھولی د‏‏ی دنیا وچ قدم رکھنے تو‏ں تشبیہ دتی جدو‏ں کہ ہندوستان جدیدیت دے حوالے تو‏ں وی روايتی سی۔ جدو‏ں مہذب معاشرے دے لئی شائستگی تے دانشمندی نو‏‏ں ظاہری شکل و صورت د‏‏ی طرح اہ‏م سمجھیا جاندا سی۔ تے جدو‏ں کمرشل ہندی سنیما نے معاشرے نو‏‏ں اپنی خامیاں د‏‏ی نشاندہی کرنے دے لئی چہرے اُتے نظر پائی، فیر وی اس نے بیان نو‏‏ں اک اداس مٹھاس، اک دلکش خوبصورتی تو‏ں لیس کيتا۔ &quot; {{Sfn|Rajan 2008, Pakeezah 1972}} 2012 وچ پاکستانی اخبار ''[[ڈان (اخبار)|ڈان]]'' دے اک جائزے وچ رضا علی سعید نے پایا۔ &quot;اوور دتی ٹاپ&quot; ہونے دا پلاٹ اے لیکن کہیا کہ اس د‏ی مدد بصریاں نال ہُندی اے: &quot;صحافیاں دے پہننے والے ملبوست دے چمکدار رنگاں تو‏ں لے ک‏ے خوبصورت سیٹ پیس تک جو ''طوائف'' د‏‏ی دنیا نو‏‏ں زندہ کر دیندے نيں، ایہ فلم اے حواس دے لئی خوشی&quot; {{Sfn|Sayeed 2012, Weekly classics}} {{Sfn|Sayeed 2012, Weekly classics}} انہاں نے ہور کہیا کہ ایہ ''مکالمہ'' &quot;شروع تو‏ں آخر تک اک طویل شاعری د‏‏ی تلاوت د‏‏ی طرح&quot; اے، تے ایہ کہ فلم ''کماری'' د‏‏ی ا‏‏ے۔ بطور &quot;پرجوش، پرجوش ہندوستانی میلو ڈرامہ&quot; {{Sfn|McDonagh 2017, Pakeezah}}

== تعریفاں ==
''پاکیزہ'' نے {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} واں فلم فیئر ایوارڈز وچ کلکرنی دے لئی بہترین آرٹ ڈائریکشن جِتیا، {{Sfn|Padhye|2020}} تے اسنو‏ں [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین فلم|بہترین فلم]] ، [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار|بہترین ہدایت]] کار (امراوہی)، [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ]] (کماری)، بہترین میوزک ڈائریکٹر (محمد)، تے بہترین سنیماٹوگرافر (وائرچنگ) دے زمرے وچ وی نامزد کیندا گیا۔ . تقریب متنازعہ تھی؛ {{Sfn|''Filmfare'' 2002, From year to eternity}} بی ایمان دے جوڑی [[شنکر جے کشن|شنکر-جائی کشن]] ''سے'' محمد دے ایوارڈ تو‏ں محروم ہونے دے بعد تنقید ہوئی۔ {{Sfn|Mehta|2013}} احتجاج دے طور پر، [[پران (اداکار)|پران]] ، بی ایمان دے لئی [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکار|بہترین معاون اداکار]] دے ''فاتح'' ، نے اپنی ٹرافی واپس کر دتی {{Sfn|Desai|2013}} تے کہیا کہ محمد دا نقصان ہندوستان د‏‏ی موسیقی د‏‏ی صنعت دے لئی &quot;اک توہین&quot; ا‏‏ے۔ [{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۷}}] اُتے فلم فیئر نے اپنے فیصلے دا دفاع کردے ہوئے کہیا کہ انہاں دے قوانین دے مطابق مرن مگراں ایوارڈز د‏‏ی اجازت نئيں ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bharatan|2013}} [89] ''کا'' ' {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۳}} وچ ہويا سی۔ {{Sfn|Reuben|2005}}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ایوارڈ
! scope=&quot;col&quot; | تریخ
! scope=&quot;col&quot; | قسم
! scope=&quot;col&quot; | وصول کنندہ تے نامزد افراد
! scope=&quot;col&quot; | نتیجہ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{مختصر صورت|Ref(s)|References}}
|-
! rowspan=&quot;6&quot; scope=&quot;row&quot; | {{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۶}}واں سالانہ BFJA ایوارڈز
| rowspan=&quot;6&quot; | {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}}
| بہترین ہندوستانی فلماں (چوتھ‏ی)
| ''پاکیزہ''|Won
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Sfn|BFJAAwards.com, 1973}}
|-
| بہترین سنیماٹوگرافر (رنگ؛ ہندی)
| {{Tri1|Wirsching|Josef Wirsching}} |{{Won
|-
| بہترین آرٹ ڈائریکٹر (ہندی)
| {{Tri1|Kulkarni|N. B. Kulkarni}} |{{Won
|-
| بہترین پلے بیک سنگر (سواݨی؛ ہندی)
| {{Tri1|Mangeshkar|Lata Mangeshkar}} |{{Won
|-
| بہترین آڈیوگرافر (ہندی)
| {{Tri1|Pushalkar|R. G. Pushalkar}} |{{Won
|-
| خصوصی ایوارڈ
| {{Tri1|Kumari|Meena Kumari}} |{{Won
|-
! rowspan=&quot;6&quot; scope=&quot;row&quot; | 20 واں فلم فیئر ایوارڈز
| rowspan=&quot;6&quot; | {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} اپریل {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}}
| [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین فلم|بہترین فلم]]
| ''پاکیزہ''|{{Nom
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۲}}]
|-
| [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ہدایت کار|بہترین ڈائریکٹر]]
| {{Tri1|Amrohi|Kamal Amrohi}} |{{Nom
|-
| [[فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکارہ|بہترین اداکارہ]]
| {{Tri1|Kumari|Meena Kumari}} |{{Nom
|-
| بہترین میوزک ڈائریکٹر
| {{Tri1|Mohammed|Ghulam Mohammed}} |{{Nom
|-
| بہترین سنیماٹوگرافر
| {{Tri1|Wirsching|Josef Wirsching}} |{{Nom
|-
| بہترین آرٹ ڈائریکشن
| {{Tri1|Kulkarni|N. B. Kulkarni}} |{{Won
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | پہلا شما-سشما فلم ایوارڈ
| rowspan=&quot;2&quot; | {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۱}} مارچ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۳}}
| بہترین اداکارہ
| {{Tri1|Kumari|Meena Kumari}}|{{Won
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | {{Sfn|Reuben|2005}}
|-
| بہترین میوزک ڈائریکٹر
| {{Tri1|Mohammed|Ghulam Mohammed}} |{{Won
|}

== تجزیہ ==
''پاکیزہ'' عصمت فروشی دے بارے وچ سوال اٹھاندی اے {{Sfn|Bhasin 2019, 'Tawaifs' of Awadh}} تے اس دا تعلق مسلم سوشل تو‏ں اے، جو کہ بالی ووڈ د‏‏ی اک فلمی صنف اے جو لکھنؤ، [[لاہور]] تے [[دہلی]] دے معمول دے ماحول وچ مسلم سبھیاچار نو‏‏ں تلاش کردی اے جو {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی وچ مقبول ہوئی۔ [{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}] اس صنف دیاں فلماں عام طور اُتے نواب خاندان دے افراد د‏‏ی رومانوی کہانیاں د‏‏ی پیروی کردیاں نيں۔ ''پاکیزہ'' ' داستان وچ ، نرگس تے صاحب جان لکھنؤ وچ مقیم ''طوائف'' (مغنیہ ) دے طور اُتے موجود نيں جو بالترتیب نواب خانداناں دے افراد شہاب الدین تے سلیم نال محبت کردے نيں۔ [{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}] مسلم سبھیاچار دے ہور پہلو، جداں رقص تے ملبوست، پلاٹ دے لئی بہت ضروری نيں۔ {{Sfn|Desai|2013}} اکیڈمک سمترا ایس چکرورتی دے مطابق، ''پاکیزہ'' اک ایسی فلم اے جس وچ &quot;اعلیٰ ڈرامہ تے تماشے دا امتزاج مسلم سبھیاچار تے [[اردو]] ، جو زیادہ تر ہندوستانی مسلماناں دے ذریعہ استعمال کيتا جاندا اے، د‏‏ی خوبیاں د‏‏ی خوب صورتی دے نال&quot; ا‏‏ے۔ {{Sfn|Chakravarthy|2011}}

فلم دا مرکزی کردار صاحب جان اے، تے شہاب الدین تے سلیم صرف ثانوی کرداراں وچ نظر آندے نيں، جو اس قسم د‏‏ی کہانی دے لئی غیر معمولی ا‏‏ے۔ [{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۹}}] ''پاکیزہ'' معاشرے د‏‏ی طرف تو‏ں جسم فروشی نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی پیروی کردی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Arora 2002, Courtesan and cinema}} فلم دے آغاز وچ ، شہاب الدین نرگس دے نال اپنے گھر پہنچدا اے، جس تو‏ں اوہ شادی کرنے د‏‏ی تیاری کر رہیا اے لیکن اس دے والد نرگس نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے چلاندے ہوئے کہندے نيں، &quot;وہ میری بہو نئيں ا‏‏ے۔ اوہ تواڈا گناہ ا‏‏ے۔&quot; {{Sfn|Ahmed|2015}} فلم دا مقصد اسلامی روایات نو‏‏ں وی گرفت وچ لینا اے ؛ آخر وچ ، صاحب جان نو‏‏ں شہاب الدین نے نرگس د‏‏ی بیٹی ہونے دا انکشاف کیا، جسنو‏ں اس دے خاندان نے مسترد کر دتا۔ سلیم وی خاندان دا حصہ اے، شہاب الدین دے بھائی دا بیٹا ا‏‏ے۔ صاحب جان تے سلیم بعد وچ شادی کر لیندے نيں، جس د‏‏ی درخواست اس دے والد نے اپنی موت تو‏ں پہلے کيتی۔ ایہ اک مسلم شادی دے لئی معمول د‏‏ی گل اے — پھُپھی زاد بھائیاں دے درمیان شادی نو‏‏ں اک مثالی جوڑی دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Arora 2002, Courtesan and cinema}}

''پاکیزہ'' وچ جنسیت نو‏‏ں غیر روايتی انداز وچ پیش کیندا گیا اے جو زیادہ تر ہندوستانی سنیما وچ پایا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ahmed|2015}} جنسی مناظر تو‏ں گریز کيتا جاندا اے تے اس دے بجائے، ہور ہندوستانی جسم فروشی تو‏ں متعلق فلماں د‏‏ی طرح، رومانوی طرز اُتے زور دینے دے لئی رقص دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ فلمی تجزیہ کاراں نے سلیم تے صاحب جان دے انکاؤنٹر دے سین نو‏‏ں فلم دا سب تو‏ں شہوانی، شہوت انگیز منظر قرار دتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Malcolm 1999, Kamal Amrohi}} سلیم تے صاحب جان اپنے اپنے ریلوے دے سفر وچ اس وقت ملدے نيں جدو‏ں صاحب جان سو رہے ہُندے نيں تے سلیم اس دے ڈبے وچ داخل ہُندے نيں تے انہاں دے قدماں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے حیران ہُندے نيں، {{Sfn|Ahmed|2015}} اوتھ‏ے اک نوٹ رکھ دے کہندے نيں، &quot; ''آپ دے پااں دیکھے، بہت حسین نيں۔'' ''انھی زمین اُتے مت اتریگے... میلے ہو جاواں گے'' &quot; (&quot;ميں نے تواڈے پیر دیکھے۔ اوہ واقعی خوبصورت نيں۔ براہ کرم زمین اُتے قدم نہ رکھن... انہاں نو‏ں گندا کرنے تو‏ں گریز کرن&quot;)۔ {{Sfn|Ayaz 2012, Celebrating 40 years}} ''[[دی ٹیلی گراف (بھارت)|دی ٹیلی گراف]]'' د‏‏ی سلگنا بسواس دے مطابق، {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} وچ لکھنا، خط نو‏‏ں {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}}واں صدی وچ فٹ فیٹشزم دے طور اُتے مسترد کيتا جا سکدا اے {{Sfn|Biswas 2020, An ode to passion}} ۔

''امراوہی'' دے ذریعے کیتے گئے وائس اوور پاکیزہ وچ اک اہ‏م کردار ادا کردے نيں، جسنو‏ں کئی فلمی تجزیہ کاراں نے انہاں دا بہترین کم قرار دتا۔ فلم دے ابتدائی منٹاں وچ ، وائس اوور دا استعمال نرگس نو‏‏ں اک &quot;دلکش آواز&quot; دے نال اک درباری دے طور اُتے شناخت کرنے دے لئی کيتا جاندا اے تے جس د‏‏ی گھنٹیاں بجنے تو‏ں &quot;ہر طرف اک سنسنی پیدا ہُندی اے &quot;، تے ایہ کردار نواب جان د‏‏ی چھوٹی بہن ا‏‏ے۔ بعد وچ فلم وچ ، وائس اوور اک ایداں دے شخص د‏‏ی وضاحت کردا اے جو نرگس نو‏‏ں اس دے کوٹھے تو‏ں ہٹانا چاہندا اے، جسنو‏ں &quot;یہ جہنم&quot; کہیا جاندا اے، تے کالے لباس وچ ملبوس شہاب الدین فیر دروازے کھولتا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ahmed|2015}} پوری فلم وچ صو‏‏تی نقش استعمال کیتے گئے نيں۔ مثال دے طور پر، ٹرین د‏‏ی سیٹی صاحب جان دے کوٹھے تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی امیداں د‏‏ی نمائندگی کردی اے تے ''الاپ'' اس د‏ی اداسی نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ کماری د‏‏ی ذا‏تی زندگی وچ جدوجہد د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی متعدد علامتاں جداں کہ پراں دا پراں والا پرندہ تے صاحب جان دے کوٹھے وچ سپ دا استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Raheja 2002, Meena Kumari's swansong}}

== روایات ==

=== اثر و رسوخ ===
''پاکیزہ'' نے سبھیاچار دا درجہ حاصل کيتا تے بالی ووڈ وچ خاص طور اُتے مسلم سبھیاچار د‏‏ی عکاسی دے لئی اک سنگ میل بن گیا۔ [{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۷}}] فلم نو‏‏ں امراوہی دے بہترین کماں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے جس دے نال نال ''محل'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۹}}) تے ''دائرہ'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۵}}{{lang|ur|۳}})، {{Sfn|Desai|2013}} تے کماری دے لئی انہاں د‏‏ی یادگار سی۔ [{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۹}}] ''پاکیزہ'' نے امراوہی د‏‏ی امیج نو‏‏ں اک ممتاز ہدایت کار دے طور اُتے قائم کيتا۔ {{Sfn|Desai|2013}} دے مطابق، امراوہی نے &quot;مایوسی تے انسانی خواہشات دے جوش و خروش تو‏ں لپٹی ہوئی اک کہانی اس قدر چالاکی تو‏ں بیان کيتی اے کہ آپ تصورات‏‏ی، تقریباً غیر حقیقی ماحول وچ بصری حدت دے چکر وچ پھنس گئے نيں۔ تے خواہش د‏‏ی تکمیل دے رومانویت دے ذریعے۔&quot; {{Sfn|Raheja 2002, Meena Kumari's swansong}} {{Sfn|Abbasi|2018}} نے کہیا کہ فلم د‏‏ی کامیابی نے بوہت سارے پروڈیوسراں تے اداکاراں نو‏‏ں اس دے نال تعاون کرنے د‏‏ی خواہش دا اظہار کرنے اُتے اکسایا۔ ''رضیہ سلطان'' ، جو [[رضیہ سلطانہ|اسی نام]] [[سلطنت دہلی|کی دہلی د‏‏ی سواݨی سلطان دے]] بارے وچ اے [{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۲}}] اس وقت ایہ سب تو‏ں مہنگی ہندوستانی فلم سی، {{Sfn|Sethi &amp; Kapoor 1983, An epic disaster}} لیکن سامعین نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے وچ ناکا‏م رہی [{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۴}}] تے اس دا آخری کم بن گیا {{Sfn|Bhatia 2013, Kamal Amrohi}} ۔

ناقدین نے کماری د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں اس دے کیریئر د‏‏ی بہترین اداکاری دے طور اُتے سراہا اے، {{Sfn|Raheja 2002, The queen of sorrow}} اس دا ہنس گانا، {{Sfn|Raheja 2002, The queen of sorrow}} تے اک ایسا گانا جس نے اسنو‏ں ہندی سنیما د‏‏ی &quot;سدا بہار ہیروئن&quot; بنا دتا۔ {{Sfn|Purkayastha 2017, Meena Kumari}} ''پاکیزہ'' انہاں د‏‏ی زندگی دے دوران انہاں د‏‏ی آخری ریلیز سی، {{Sfn|Deep|1998}} تے ''گمدی دے کنارے'' ، جس وچ اوہ اک طوائف دے طور اُتے وی کم کردیاں نيں، انہاں د‏‏ی موت دے بعد ریلیز ہوئی سی۔ {{Sfn|Jha 2021, Did you know}} ''گمدی'' دے کنارے دے پروموشنل پوسٹرز اُتے اس اُتے زور دتا گیا، {{Sfn|Deep|1998}} جو تجارتی طور اُتے ناکا‏م رہیا۔ {{Sfn|Somaaya|2003}} اسکالر تیجسوینی گنت‏ی نے کہیا کہ بھانويں انہاں نے ''صاحب بی بی تے غلام'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۶}}{{lang|ur|۲}}) وچ اک المناک اداکار دے طور اُتے اپنی شخصیت بنائی، لیکن ایہ تصویر ''پاکیزہ'' وچ انہاں د‏‏ی اداکاری دے نال ختم ہوئی۔ {{Sfn|Ganti|2004}} بقول نقاد نخت کاظمی ; &quot;یہ اتفاقی نئيں سی کہ مینا کماری نے کمال ''امراوہی'' د‏‏ی پاکیزہ وچ کنواری نوچ لڑکی دے کردار نو‏‏ں مکمل کيتا۔ &quot; {{Sfn|Kazmi|1998}} 2010 وچ ، ''فلم فیئر'' نے کماری دے کم نو‏‏ں بالی ووڈ د‏‏ی &quot;{{lang|ur|۸}}{{lang|ur|۰}} آئیکونک پرفارمنسز&quot; د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کیا، حساس پرفارمنس دینے د‏‏ی انہاں د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں سراہندے ہوئے تے نوٹ کرنا؛ &quot;وہ اک ایسی زندگی د‏‏ی خواہش کردی اے جسنو‏ں اوہ جانت‏ی اے کہ اس دے پاس نئيں اے تے اس وچ مینا کماری دا ہنر پنہاں ا‏‏ے۔ اوہ سانو‏ں سونے دے پنجرے وچ گانے والے پرندے د‏‏ی روح د‏‏ی جھلک دکھاندی ا‏‏ے۔&quot; {{Sfn|''Filmfare'' 2010, 80 iconic performances}}

''پاکیزہ'' نو‏‏ں اس دے غیر معمولی طور اُتے طویل پروڈکشن دے وقت دے لئی جانیا جاندا اے، [{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۴}}] تے ناقدین نے اسنو‏ں مسلم سماجی د‏‏ی بہترین مثال دے طور اُتے بیان کيتا اے، {{Sfn|Gulzar|Nihalani|Chatterjee|2003}} اک ایسی صنف جو {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی وچ بالی ووڈ وچ سیکولر موضوعات دے عروج دے نال زوال پذیر ہوئی۔ {{Sfn|Jain 2008, Muslim ethos in Indian}} اس دے نفیس، شاہانہ ملبوست تے سیٹس نو‏‏ں متاثر کن سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ابو ''جانی-'' سندیپ کھوسلہ د‏‏ی انارکلی دا ڈیزائن، بال گاؤن دا ہندوستانی ورژن، پاکیزہ وچ کماری دے ملبوست تو‏ں متاثر سی۔ ایہ انہاں دے پہلے فیشن ''شو'' وچ {{Sfn|Dutt 2013, Indian fashion's greatest}} وچ دکھایا گیا سی۔ نفیس شخصیت اردو بولی د‏‏ی باریکیو‏ں دے استعمال تو‏ں کئی گنیاودھ گئی، دھندلے انداز دے لئی پرانی یاداں د‏‏ی ہويا، بہتر شاعری تے موسیقی، تے شاندار ملبوست تے زیورات&quot;۔ {{Sfn|Gulzar|Nihalani|Chatterjee|2003}} کاسٹیوم ڈیزائنر [[منیش ملہوترا]] ، جنہاں نے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۲}} وچ ''پاکیزہ'' ' پریمیئر دیکھیا سی، {{Sfn|Malhotra 2009, A picture of perfection}} نے کہیا کہ فلم دا لباس تے سیٹ ڈیزائن انہاں دے پسندیدہ نيں۔ {{Sfn|Rathod 2017, 'Alia Bhatt is the most}}

=== اثرات ===
''پاکیزہ'' نو‏‏ں بہترین فلماں د‏‏ی کئی فہرستاں وچ شام‏ل کیندا گیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Chivukula 2002, Bollywood film?}} 1992 وچ پیٹر وولن نے عالمی سنیما د‏‏ی دس بہترین فلماں د‏‏ی لسٹ وچ ''پاکیزہ'' نو‏‏ں پنجويں نمبر اُتے رکھیا۔ {{Sfn|Wollen 2011, How the directors}} 2005 وچ ، ریچل ڈوئیر نے اس فلم نو‏‏ں اپنی کتاب ''{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}} بالی ووڈ فلمز'' دے لئی منتخب کیا، {{Sfn|Dwyer|2005}} تے ''[[دی ٹائمز آف انڈیا|ٹائمز آف انڈیا دی]]'' رچنا کنور نے اسنو‏ں اپنی {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۵}} د‏‏ی &quot;{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۵}} بالی ووڈ فلماں نو‏‏ں ضرور دیکھو&quot; د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا۔ {{Sfn|Kanwar 2005, 25 must see}} 2007 وچ ، ایہ [[برٹش فلم انسٹی ٹیوٹ|برطانوی فلم انسٹی ٹیوٹ]] دے دس عظیم ترین ہندوستانی فلماں دے یوزر پول وچ شائع ہويا۔ {{Sfn|British Film Institute 2007, User poll}} [[یونیورسٹی آف آئیووا|آئیووا یونیورسٹی دے]] امریکن انڈولوجسٹ فلپ لوٹگینڈورف ، جنہاں نے {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۴}} وچ &quot;دس انڈین پاپولر فلماں د‏‏ی لسٹ مرتب کيتی جو کہ یاد نئيں کيت‏‏ی جا سکدیاں نيں&quot; نے ''پاکیزہ'' نو‏‏ں تیسرے نمبر اُتے رکھیا۔ {{Sfn|Lutgendorf 2014, Just getting started?}} 2016 وچ ، ''[[فلم فیئر]]'' تو‏ں دیویش شرما نے اسنو‏ں اپنی &quot;Seven Muslim Socials You Must Watch&quot; د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا۔ {{Sfn|Sharma 2016, Seven Muslim socials}} اخبار ''منٹ'' نے ''پاکیزہ'' نو‏‏ں اگلے سال &quot;ہندوستانی سنیما د‏‏ی {{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۰}} مشہور فلماں&quot; د‏‏ی لسٹ وچ منتخب کيتا۔ {{Sfn|''Mint'' 2017, 70 iconic films}} ایہ فلم {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}} د‏‏ی کتاب ''100 Essential Indian Films'' وچ شائع ہوئی، جسنو‏ں روہت K. داس گپتا تے سنگی‏‏تا دتا نے مرتب کيتا۔ {{Sfn|Dasgupta|Datta|2018}} 2020 وچ ، ''[[دی انڈین ایکسپریس|انڈین ایکسپریس]]'' ' شیخ ایاز نے ''پاکیزہ'' نو‏‏ں &quot;{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۰}} د‏‏ی دہائی د‏‏ی تعریف کرنے والی ہندی کلاسک&quot; وچ شام‏ل کيتا۔ {{Sfn|Ayaz 2020, Hindi classics that defined}} [[عید الفطر]] {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۱}} پر، [[بالی وڈ ہنگامہ|بالی ووڈ ہنگامہ]] دے سبھاش دے جھا نے اسنو‏ں اپنی چھٹیاں دے لئی ضروری گھڑیاں د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا۔ {{Sfn|Jha 2021, 5 films that you}}

اردو بولی دا مکالمہ &quot; ''آپ ک پیر دیکھدے نيں، بہت حسین نيں۔'' ''انھین زمین اُتے مت اتریگا&amp;nbsp;... میلے ہو جاواں گے'' &quot; (&quot;ميں نے آپ دے پیر دیکھے۔ اوہ واقعی خوبصورت نيں۔ براہ کرم زمین اُتے قدم نہ رکھیں&amp;nbsp;... انہاں نو‏ں گندا ہونے تو‏ں بچایا کرن&quot;) نے سامعین وچ مقبولیت حاصل کيتی؛ {{Sfn|Gupta 2011, King of dialogue}} ''[[انڈیا ٹوڈے]]'' تے ''فلم فیئر'' نے اسنو‏ں &quot;بالی ووڈ فلماں دے {{lang|ur|۳}}{{lang|ur|۰}} بہترین مکالمےآں&quot; (2006) {{Sfn|''India Today'' 2006, Talking the walk}} تے &quot;{{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}} سب تو‏ں مشہور بالی ووڈ د‏‏ی فہرستاں وچ جگہ دتی۔ ''بالترتیب'' [[مادھوری دکشت|ڈائیلاگ]] [[سنجے لیلا بھنسالی|&quot;]] {{Sfn|Sharma 2014, I am not scared}} {{Sfn|Fernandes 2015, 20 most famous}} {{Sfn|Singh 2013, People think I}} ''۔'' کسی تے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔&quot; {{Sfn|Jha 2021, We already have}} 2018 وچ ''اوپن'' دے لئی لکھدے ہوئے، ڈوائر نے کہیا کہ ''پاکیزہ'' دے نال ''دیوار'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۵}})، ''[[شعلے]]'' ({{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۵}})، تے [[بمل رائے]] تے [[گرو دت]] دیاں فلماں &quot;کسی قسم دا 'عالمی سنیما' تشکیل دے سکدیاں نيں۔ ، جتھے انہاں د‏‏ی مخصوص خصوصیات دے باوجود جداں میلو ڈرامہ دا استعمال تے خاص طور اُتے خاندان دے ارد گرد جذبات وچ وادھا، اک پرکشش بیانیہ، ستارے، اک مخصوص ''غلط منظر'' ، عام طور اُتے گلیمر، شاندار مکالمے تے تمام اہ‏م گانےآں وچو‏ں اک، انہاں د‏‏ی تعریف کيت‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح د‏‏ی تنقیدی تے جمالیا‏تی اصطلاحات&quot; {{Sfn|Dwyer 2018, My Indian hall}}

''پاکیزہ'' اپنی ریلیز دے بعد کئی دہائیاں تک سب تو‏ں زیادہ زیر بحث بھارتی فلماں وچو‏ں اک رہی، {{Sfn|''Stardust'' 2005, Pakeezah}} تے اس دے بارے وچ بہت ساریاں کتاباں، انہاں دے ابواب تے مضامین وی لکھے گئے نيں۔ {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۹}}{{lang|ur|۷}}{{lang|ur|۲}} د‏‏ی سوانح عمری ''مینا کماری'' وچ ، جو {{lang|ur|۲}}{{lang|ur|۰}}{{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۳}} وچ ''مینا کماری: دتی کلاسک بائیوگرافی'' دے عنوان تو‏ں دوبارہ شائع ہوئی، مہت‏ا نے فلم د‏‏ی تیاری تے ریلیز دا جائزہ لینے دے لئی اپنا پنجواں باب وقف کیا، اس دے بعد انہاں دا تبصرہ۔ {{Sfn|Mehta|2013}} دیسائی نے کتاب ''Pakeezah: An Ode to a Bygone World'' (2013) لکھی جس وچ پروڈکشن، ریلیز تے موضوعات‏‏ی تجزیہ اُتے اک اندرونی نظر فراہ‏م کيتی گئی۔ کتاب نے ناقدین د‏‏ی طرف تو‏ں مثبت جائزے حاصل کیتے، جنہاں نے اس د‏ی تحریر {{Sfn|Bhaduri 2014, An ode to a bygone}} تے وسیع تبصرہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی۔ {{Sfn|Pillai 2015, Chalte chalte...}} سوانح نگار راجو بھارتن دا ''نوشادنامہ'' ، جو ايس‏ے سال ریلیز ہويا، اس وچ فلم د‏‏ی موسیقی د‏‏ی ساخت تے پس منظر دے اسکور دے بارے وچ اک باب وی شام‏ل ا‏‏ے۔ ''پاکیزہ'' انہاں دس فلماں وچو‏ں اک اے جنہاں د‏‏ی پروڈکشن تے ریلیز {{Sfn|Bharatan|2013}} نے اپنی کتاب ''Ten Classics'' (2020) وچ کیہ ا‏‏ے۔ {{Sfn|Padhye|2020}} 2021 وچ ، میڈیا نے اطلاع دتی کہ نیشنل فلم آرکائیو آف انڈیا نے {{lang|ur|۱}}{{lang|ur|۸}} منٹ د‏‏ی فلم فوٹیج حاصل کيتی اے جس وچ اک چھوٹی کماری تے مختلف کوریوگرافی دے نال &quot;انھن لوگون نی&quot; دے اصل، بلیک اینڈ وائٹ ورژن دا اک سلسلہ شام‏ل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Pandit 2021, NFAI discovers footage}}

== ہور ==

* سب تو‏ں طویل پروڈکشن ٹائم والی فلماں د‏‏ی لسٹ

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== ذرائع ==

=== کتاباں ===
 
{{refbegin|2}}
* {{Cite book |last=Abbasi |first=Yasir |title=Yeh Un Dinoñ Ki Baat Hai: Urdu Memoirs of Cinema Legends |date=18 December 2018 |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |isbn=978-93-87471-05-4}}
* {{Cite book |last=Ahmed |first=Omar |title=Studying Indian Cinema |date=7 April 2015 |publisher=[[Columbia University Press]] |isbn=978-09-93238-49-9}}
* {{Cite book |last1=Banerjee |first1=Shampa |title=One Hundred Indian Feature Films: An Annotated Filmography |last2=Srivastava |first2=Anil |publisher=[[Routledge]] |year=1988 |isbn=978-1-135-84098-3}}
* {{Cite book |last=Bharatan |first=Raju |title=Lata Mangeshkar: A Biography |date=1995 |publisher=UBS Publishers' Distributors |isbn=978-81-74760-23-4 |author-link=Raju Bharatan}}
* {{Cite book |last=Bharatan |first=Raju |title=Naushadnama: The Life and Music of Naushad |title-link=Naushadnama |date=2013 |publisher=[[Hay House]] |isbn=978-93-81431-93-1 |location=New Delhi, India}}
* {{Cite book |last=Chakravarthy |first=Sumita S. |title=National Identity in Indian Popular Cinema, 1947–1987 |date=18 May 2011 |publisher=[[University of Texas Press]] |isbn=978-02-92789-85-2}}
* {{Cite book |last1=Dasgupta |first1=Rohit K. |title=100 Essential Indian Films |last2=Datta |first2=Sangeeta |date=15 December 2018 |publisher=[[Rowman &amp; Littlefield]] |isbn=978-14-42277-99-1 |author-link=Rohit K. Dasgupta}}
* {{Cite book |last=Deep |first=Mohan |title=Simply Scandalous: Meena Kumari |date=1998 |publisher=Image Books |location=Mumbai, India |oclc=606456998 |author-link=Mohan Deep}}
* {{Cite book |last=Desai |first=Meghnad |title=Pakeezah: An Ode to a Bygone World |date=30 September 2013 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-93-50293-69-0 |author-link=Meghnad Desai, Baron Desai}}
* {{Cite book |last=Dwyer |first=Rachel |title=100 Bollywood Films |url=https://archive.org/details/100bollywoodfilm00dwye |date=2005 |publisher=[[British Film Institute]] |isbn=1-84457-099-1 |location=London, United Kingdom |author-link=Rachel Dwyer}}
* {{Cite book |last=Ganti |first=Tejaswini |title=Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema |url=https://archive.org/details/bollywoodguidebo0000gant |date=26 August 2004 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-28854-5 |author-link=Tejaswini Ganti}}
* {{Cite book |last1=Gulzar |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema |title-link=Encyclopaedia of Hindi Cinema |last2=Nihalani |first2=Govind |last3=Chatterjee |first3=Saibal |date=26 February 2003 |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]] |isbn=978-81-7991-066-5 |author-link=Gulzar |author-link2=Govind Nihalani |author-link3=Saibal Chatterjee}}
* {{Cite book |last=Jain |first=Madhu |title=Narratives of Indian Cinema |url=https://archive.org/details/narrativesofindi0000semi |date=25 February 2016 |publisher=Primus Books |isbn=978-81-90891-84-4 |orig-year=2009}}
* {{Cite book |last=Kazmi |first=Nikhat |title=The Dream Merchants of Bollywood |url=https://archive.org/details/dreammerchantsof0000kazm |date=1998 |publisher=UBS Publishers' Distributors |isbn=978-81-74761-81-1 |author-link=Nikhat Kazmi}}
* {{Cite book |last=Malcolm |first=Derek |title=A Century of Films: Derek Malcolm's Personal Best |url=https://archive.org/details/centuryoffilmsde00malc |date=2000 |publisher=[[I. B. Tauris]] |isbn=978-18-60646-45-4 |author-link=Derek Malcolm}}
* {{Cite book |last=Mehta |first=Vinod |title=Meena Kumari: The Classic Biography |title-link=Meena Kumari (book) |date=10 July 2013 |publisher=HarperCollins |isbn=978-93-50296-27-1 |author-link=Vinod Mehta |orig-year=1972}}
* {{Cite book |last=Mukherjee |first=Ram Kamal |title=Hema Malini: Beyond the Dream Girl |title-link=Hema Malini: Beyond the Dream Girl |date=10 October 2017 |publisher=HarperCollins |isbn=978-93-52773-22-0 |page=292 |author-link=Ram Kamal Mukherjee}}
* {{Cite book |last=Padhye |first=Anita |title=Ten Classics |date=15 July 2020 |publisher=[[Manjul Publishing House Pvt. Ltd.]] |isbn=978-93-89647-82-2}}
* {{Cite book |title=Encyclopaedia of Indian Cinema |publisher=[[British Film Institute]] and [[Oxford University Press]] |year=1998 |isbn=0-19-563579-5 |editor-last=Rajadhyaksha |editor-first=Ashish |editor-link=Ashish Rajadhyaksha |editor-last2=Willemen |editor-first2=Paul |editor-link2=Paul Willemen |orig-year=1994}}
* {{Cite book |last=Reuben |first=Bunny |author-link=Bunny Reuben |title=...and Pran: A Biography |url=https://archive.org/details/pranbiography0000reub |date=2005 |publisher=HarperCollins and [[Living Media]] |isbn=978-81-72234-66-9}}
* {{Cite book |last=Somaaya |first=Bhawana |title=The Story So Far |title-link=The Story So Far (book) |date=12 February 2003 |publisher=[[Indian Express Limited|Indian Express Group]] |isbn=978-81-223-1016-0 |author-link=Bhawana Somaaya}}
* {{Cite book |last=Valicha |first=Kishore |title=Dadamoni: The Authorized Biography of Ashok Kumar |date=1996 |publisher=[[Viking Press]] |isbn=978-06-70872-71-8}}
{{refend}}

=== رسالے ===

{{refbegin|2}}
* {{Cite magazine |date=1 June 2010 |title=80 iconic performances 1/10 |url=http://www.filmfare.com/articles/80-iconic-performances-110-950.html |magazine=[[Filmfare]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121065253/http://www.filmfare.com/articles/80-iconic-performances-110-950.html |archive-date=21 January 2012 |access-date=11 January 2022 |ref={{Sfnref|''Filmfare'' 2010, 80 iconic performances}}}}
* {{Cite magazine |last1=Amrohi |first1=Tajdar |last2=Farook |first2=Farhana |date=8 June 2017 |title=The truth behind Pakeezah unveiled... |url=https://www.filmfare.com/features/the-truth-behind-pakeezah-unveiled-21283.html |url-status=live |magazine=Filmfare |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101182606/https://www.filmfare.com/features/the-truth-behind-pakeezah-unveiled-21283.html |archive-date=1 January 2021 |access-date=20 October 2021 |ref={{Sfnref|Amrohi &amp; Farook 2017, The truth behind Pakeezah}}}}
* {{Cite magazine |date=19 February 1972 |title=An oversold theme |url=https://www.google.co.id/books/edition/Thought/fm8YAQAAIAAJ |url-status=live |magazine=Thought |volume=24 |issue=1–26 |page=20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121095733/https://www.google.co.id/books/edition/Thought/fm8YAQAAIAAJ |archive-date=21 January 2022 |access-date=9 January 2022 |ref={{Sfnref|''Thought'' 1972, An oversold theme}}}}
* {{Cite magazine |last=Arora |first=Poonam |date=8 March 2002 |title=Courtesan and cinema |url=http://www.screenindia.com:80/20020308/fspecial.html |magazine=[[Screen (magazine)|Screen]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20050901094549/http://www.screenindia.com:80/20020308/fspecial.html |archive-date=1 September 2005 |access-date=15 December 2021 |ref={{Sfnref|Arora 2002, Courtesan and cinema}}}}
* {{Cite magazine |last=Banaji |first=S. J. |date=25 February 1972 |editor-last=Karanjia |editor-first=B. K. |editor-link=B. K. Karanjia |title=Pakeezah: No sale! |url=https://indiancine.ma/documents/QFR/26 |url-status=live |magazine=Filmfare |volume=21 |issue=4 |page=37 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214724/https://indiancine.ma/documents/QFR/26 |archive-date=2 June 2021 |access-date=6 January 2022 |ref={{Sfnref|Banaji 1972, No sale!}}}}
* {{Cite magazine |last=Bhauwmik |first=Saba Naqvi |date=30 September 1996 |title=A song for the asking |url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/19960930-a-song-for-the-asking-753642-1996-09-30 |magazine=[[India Today]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200723205936/https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/19960930-a-song-for-the-asking-753642-1996-09-30 |archive-date=23 July 2020 |access-date=15 December 2021 |ref={{Sfnref|Bhaumik 1996, A song for the asking}}}}
* {{Cite magazine |last=Dwyer |first=Rachel |date=1 November 2018 |title=My Indian hall of fame |url=https://openthemagazine.com/columns/the-rachel-papers/my-indian-hall-of-fame/ |url-status=live |magazine=[[Open (Indian magazine)|Open]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110130514/https://openthemagazine.com/columns/the-rachel-papers/my-indian-hall-of-fame/ |archive-date=10 January 2022 |access-date=10 January 2022 |ref={{Sfnref|Dwyer 2018, My Indian hall}}}}
* {{Cite magazine |last=Fernandes |first=Bradley |date=3 February 2015 |title=20 most famous Bollywood dialogue |url=https://www.filmfare.com/features/20-most-famous-bollywood-dialogue-8350.html |url-status=live |magazine=Filmfare |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028221718/https://www.filmfare.com/features/20-most-famous-bollywood-dialogue-8350.html |archive-date=28 October 2020 |access-date=6 January 2022 |ref={{Sfnref|Fernandes 2015, 20 most famous}}}}
* {{Cite magazine |date=April 2002 |title=From year to eternity |url=http://downloads.movies.indiatimes.com:80/site/april2002/fb1.html |magazine=Filmfare |archive-url=https://web.archive.org/web/20040102100622/http://downloads.movies.indiatimes.com:80/site/april2002/fb1.html |archive-date=2 January 2004 |access-date=7 January 2022 |ref={{Sfnref|''Filmfare'' 2002, From year to eternity}}}}
* {{Cite magazine |date=25 February 1972 |editor-last=Karanjia |editor-first=B. K. |title=Kamal Amrohi's Pakeezah |url=https://indiancine.ma/documents/QFR/3 |url-status=live |magazine=Filmfare |volume=25 |issue=4 |page=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718081811/https://indiancine.ma/documents/QFR/3 |archive-date=18 July 2021 |access-date=7 January 2022 |ref={{Sfnref|Karanjia 1972, Kamal Amrohi's Pakeezah}}}}
* {{Cite magazine |last=Malik |first=Amita |author-link=Amita Malik |date=9 June 1974 |editor-last=Nandy |editor-first=Pritish |editor-link=Pritish Nandy |title=Indo-Pak TV olympics |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.100849/page/n83/mode/2up?q=Pakeezah |magazine=[[The Illustrated Weekly of India]] |volume=95 |issue=14–26 |pages=83–85 |access-date=6 January 2022 |ref={{Sfnref|Malik 1974, Indo-Pak TV olympics}}}}
* {{Cite magazine |last=McDonagh |first=Maitland |author-link=Maitland McDonagh |date=2017 |title=Pakeezah |url=http://www.tvguide.com/movies/pakeezah/review/129751/ |url-status=live |magazine=[[TV Guide]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816152705/https://www.tvguide.com/movies/pakeezah/review/129751/ |archive-date=16 August 2018 |access-date=10 January 2022 |ref={{Sfnref|McDonagh 2017, Pakeezah}}}}
* {{Cite magazine |last=Mullick |first=Swaran |date=15 July 1976 |title=Doordarshan programmes: The good, bad and indifferent |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19760715-doordarshan-programmes-the-good-bad-and-indifferent-819596-2015-04-29 |url-status=live |magazine=India Today |archive-url=https://web.archive.org/web/20220107080500/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19760715-doordarshan-programmes-the-good-bad-and-indifferent-819596-2015-04-29 |archive-date=7 January 2022 |access-date=7 January 2022 |ref={{Sfnref|Mullick 1976, Doordarshan programmes}}}}
* {{Cite magazine |date=April 2005 |title=Pakeezah |url=http://www.stardustindia.com/display_Standard.asp?section=classics&amp;subsection=&amp;xml=April2005_classics_standard73 |magazine=[[Stardust (magazine)|Stardust]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20060525070252/http://www.stardustindia.com/display_Standard.asp?section=classics&amp;subsection=&amp;xml=April2005_classics_standard73 |archive-date=25 May 2006 |access-date=10 January 2022 |ref={{Sfnref|''Stardust'' 2005, Pakeezah}}}}
* {{Cite magazine |last=Pillai |first=Jitesh |author-link=Jitesh Pillai |date=7 August 2015 |title=Chalte chalte... |url=https://www.filmfare.com/features/chalte-chalte-10108-1.html |url-status=live |magazine=Filmfare |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121095734/https://www.filmfare.com/features/chalte-chalte-10108-1.html |archive-date=21 January 2022 |access-date=21 January 2022 |ref={{Sfnref|Pillai 2015, Chalte chalte...}}}}
* {{Cite magazine |last=Rathod |first=Kiran |date=7 September 2017 |title='Alia Bhatt is the most stylish,' says fashion mogul Manish Malhotra |url=https://www.filmfare.com/interviews/alia-bhatt-is-the-most-stylish-says-fashion-mogul-manish-malhotra-23628.html |url-status=live |magazine=Filmfare |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121095734/https://www.filmfare.com/interviews/alia-bhatt-is-the-most-stylish-says-fashion-mogul-manish-malhotra-23628.html |archive-date=21 January 2022 |access-date=21 January 2022 |ref={{Sfnref|Rathod 2017, 'Alia Bhatt is the most}}}}
* {{Cite magazine |last=Sharma |first=Devesh |date=6 June 2016 |title=Seven Muslim socials you must watch |url=https://www.filmfare.com/features/seven-muslim-socials-you-must-watch-13710.html |url-status=live |magazine=Filmfare |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413125932/https://www.filmfare.com/features/seven-muslim-socials-you-must-watch-13710.html |archive-date=13 April 2021 |access-date=6 January 2022 |ref={{Sfnref|Sharma 2016, Seven Muslim socials}}}}
* {{Cite magazine |last=Sharma |first=Suman |date=15 January 2014 |title='I am not scared of failure'&amp;nbsp;– Madhuri |url=https://www.filmfare.com/interviews/i-am-not-scared-of-failure-madhuri-5152.html |url-status=live |magazine=Filmfare |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424182109/http://www.filmfare.com/interviews/i-am-not-scared-of-failure-madhuri-5152.html |archive-date=24 April 2016 |access-date=6 January 2022 |ref={{Sfnref|Sharma 2014, I am not scared}}}}
* {{Cite magazine |date=3 July 2006 |title=Talking the walk |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/20060703-30-best-dialogues-in-bollywood-movies-785033-2006-07-03 |magazine=India Today |volume=31 |issue=26–38 |page=146 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220107033617/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/20060703-30-best-dialogues-in-bollywood-movies-785033-2006-07-03 |archive-date=7 January 2022 |access-date=7 January 2022 |ref={{Sfnref|''India Today'' 2006, Talking the walk}}}}
{{refend}}

=== اخبارات ===
 
{{refbegin|2}}
* {{Cite news |date=18 August 2017 |title=70 iconic films of Indian cinema |work=[[Mint (newspaper)|Mint]] |url=https://www.livemint.com/Consumer/bQ0uThQTjybnvoYe13twlJ/70-iconic-films-of-Indian-cinema.html |url-status=live |access-date=6 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818020209/https://www.livemint.com/Consumer/bQ0uThQTjybnvoYe13twlJ/70-iconic-films-of-Indian-cinema.html |archive-date=18 August 2017 |ref={{Sfnref|''Mint'' 2017, 70 iconic films}} }}
* {{Cite news |last=Ayaz |first=Shaikh |date=27 May 2020 |title=Hindi classics that defined the 1970s |work=[[The Indian Express]] |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/1970s-bollywood-amitabh-bachchan-rishi-kapoor-dharmendra-shabana-azmi-vinod-khanna-shatrughan-sinha-salim-javed-4955704/ |url-status=live |access-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110122311/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/1970s-bollywood-amitabh-bachchan-rishi-kapoor-dharmendra-shabana-azmi-vinod-khanna-shatrughan-sinha-salim-javed-4955704/ |archive-date=10 January 2022 |ref={{Sfnref|Ayaz 2020, Hindi classics that defined}} }}
* {{Cite news |last=Bhaduri |first=Abhijiit |date=4 July 2014 |title=Pakeezah – An ode to a bygone era |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/just-like-that/pakeezah-an-ode-to-a-bygone-era/?source=app&amp;frmapp=yes |url-status=live |access-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121095735/https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/just-like-that/pakeezah-an-ode-to-a-bygone-era/?source=app&amp;frmapp=yes |archive-date=21 January 2022 |ref={{Sfnref|Bhaduri 2014, An ode to a bygone}} }}
* {{Cite news |last=Bhasin |first=Shivani |date=24 August 2019 |title='Tawaifs' of Awadh: The first women of Hindi cinema |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/tawaifs-of-awadh-the-first-women-of-hindi-cinema/article29233983.ece |url-status=live |access-date=20 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206095933/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/tawaifs-of-awadh-the-first-women-of-hindi-cinema/article29233983.ece |archive-date=6 December 2021 |ref={{Sfnref|Bhasin 2019, 'Tawaifs' of Awadh}} }}
* {{Cite news |last=Bhatia |first=Sidharth |date=4 May 2013 |title=Kamal Amrohi |work=Mint |url=https://www.livemint.com/Leisure/RzayBUl2pB14xFcYp2svoN/Kamal-Amrohi.html |url-status=live |access-date=13 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113040256/https://www.livemint.com/Leisure/RzayBUl2pB14xFcYp2svoN/Kamal-Amrohi.html |archive-date=13 January 2022 |ref={{Sfnref|Bhatia 2013, Kamal Amrohi}} }}
* {{Cite news |last=Bhattacharya |first=Roshmila |author-link=Roshmila Bhattacharya |date=31 March 2008 |title=Beautiful loser: remembering Meena Kumari |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/beautiful-loser-remembering-meena-kumari/story-CWyD08Df7yvpjbfBV1TeiN.html |url-status=live |access-date=6 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106085846/https://www.hindustantimes.com/entertainment/beautiful-loser-remembering-meena-kumari/story-CWyD08Df7yvpjbfBV1TeiN.html |archive-date=6 January 2022 |ref={{Sfnref|Bhattacharya 2008, Beautiful loser}} }}
* {{Cite news |last=Bhattacharya |first=Roshmila |date=2 April 2020 |title=This week, that year: On Meena Kumari's 48th death anniversary, Tajdar Amrohi talks about his filmmaker-father's ode to her, the cult-classic Pakeezah |work=[[Mumbai Mirror]] |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/this-week-that-year-on-meena-kumaris-48th-death-anniversary-tajdar-amrohi-talks-about-his-filmmaker-fathers-ode-to-her-the-cult-classic-pakeezah/articleshow/74939530.cms |url-status=live |access-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110093133/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/this-week-that-year-on-meena-kumaris-48th-death-anniversary-tajdar-amrohi-talks-about-his-filmmaker-fathers-ode-to-her-the-cult-classic-pakeezah/articleshow/74939530.cms |archive-date=10 January 2022 |ref={{Sfnref|Bhattacharya 2020, This week}} |accessdate=8 March 2022 |archivedate=10 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220110093133/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/this-week-that-year-on-meena-kumaris-48th-death-anniversary-tajdar-amrohi-talks-about-his-filmmaker-fathers-ode-to-her-the-cult-classic-pakeezah/articleshow/74939530.cms }}
* {{Cite news |last=Biswas |first=Sulagana |date=28 February 2020 |title=Pakeezah: An ode to passion |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/bollywood/pakeezah-an-ode-to-passion/cid/1749464 |access-date=21 January 2022 |ref={{Sfnref|Biswas 2020, An ode to passion}} }}
* {{Cite news |last=Dutt |first=Yashica |date=4 August 2013 |title=Indian fashion's greatest hits |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/indian-fashion-s-greatest-hits/story-EvKhsaYo2LArj6uBioFqsM.html |url-status=live |access-date=6 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170223005434/http://www.hindustantimes.com/brunch/indian-fashion-s-greatest-hits/story-EvKhsaYo2LArj6uBioFqsM.html |archive-date=23 February 2017 |ref={{Sfnref|Dutt 2013, Indian fashion's greatest}} }}
* {{Cite news |last=Gupta |first=Ranjan Das |date=23 October 2011 |title=King of dialogue delivery |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/king-of-dialogue-delivery/article2563531.ece |url-status=live |access-date=20 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120134909/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/king-of-dialogue-delivery/article2563531.ece |archive-date=20 January 2022 |ref={{Sfnref|Gupta 2011, King of dialogue}} }}
* {{Cite news |last=Jha |first=Lata |date=11 July 2017 |title=Ten long-delayed Bollywood projects |work=Mint |url=https://www.livemint.com/Consumer/1yYVW8UsfsMYC1o2lWvKiM/Ten-longdelayed-Bollywood-projects.html |access-date=22 January 2022 |ref={{Sfnref|Jha 2017, Ten long-delayed Bollywood}} }}
* {{Cite news |last=Kanwar |first=Rachna |date=3 October 2005 |title=25 must see Bollywood movies |work=The Times of India |url=http://movies.indiatimes.com/Special-Features/25-Must-See-Bollywood-Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-13.cms |url-status=live |access-date=11 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100810033143/http://movies.indiatimes.com/Special-Features/25-Must-See-Bollywood-Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-13.cms |archive-date=10 August 2010 |ref={{Sfnref|Kanwar 2005, 25 must see}} |accessdate=8 March 2022 |archivedate=10 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100810033143/http://movies.indiatimes.com/Special-Features/25-Must-See-Bollywood-Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-13.cms }}
* {{Cite news |last=Malcolm |first=Derek |author-link=Derek Malcolm |date=5 August 1999 |title=Kamal Amrohi: Pakeezah |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/film/1999/aug/05/1 |url-status=live |access-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109214739/https://www.theguardian.com/film/1999/aug/05/1 |archive-date=9 November 2021 |ref={{Sfnref|Malcolm 1999, Kamal Amrohi}} }}
* {{Cite news |last=Malhotra |first=Manish |author-link=Manish Malhotra |date=7 March 2009 |title=Pakeezah: A picture of perfection |work=[[The Economic Times (India)|The Economic Times]] |url=https://economictimes.indiatimes.com/business-of-bollywood/pakeezah-a-picture-of-perfection/articleshow/4237157.cms |url-status=live |access-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812154157/http://economictimes.indiatimes.com/business-of-bollywood/Pakeezah-A-picture-of-perfection/articleshow/4237157.cms |archive-date=12 August 2010 |ref={{Sfnref|Malhotra 2009, A picture of perfection}} }}
* {{Cite news |last=Pandit |first=Shiladitya |date=5 April 2021 |title=NFAI discovers footage detailing Pakeezah journey |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/nfai-discovers-footage-detailing-pakeezah-journey/articleshow/81902913.cms?from=mdr |url-status=live |access-date=6 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220106085846/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/nfai-discovers-footage-detailing-pakeezah-journey/articleshow/81902913.cms?from=mdr |archive-date=6 January 2022 |ref={{Sfnref|Pandit 2021, NFAI discovers footage}} }}
* {{Cite news |last=Purkayastha |first=Debasree |date=1 August 2017 |title=Meena Kumari, the tragedy queen |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/meena-kumari-the-tragedy-queen/article19401502.ece/photo/3/ |url-status=live |access-date=20 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120164153/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/meena-kumari-the-tragedy-queen/article19401502.ece/photo/3/ |archive-date=20 January 2022 |ref={{Sfnref|Purkayastha 2017, Meena Kumari}} }}
* {{Cite news |last=Rajan |first=Anjana |date=6 December 2008 |title=Pakeezah 1972 |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/enspPakeezah-1972/article15395099.ece |url-status=live |access-date=10 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110123115/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/enspPakeezah-1972/article15395099.ece |archive-date=10 January 2022 |ref={{Sfnref|Rajan 2008, Pakeezah 1972}} }}
* {{Cite news |last=S. |first=Gowri |date=24 July 2019 |title=A glimpse into cinematographer Josef Wirsching's work for Indian cinema |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/german-cinematographer-josef-wirschings-works-at-lalit-kala-akademi/article28698563.ece |url-status=live |access-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182917/https://www.thehindu.com/entertainment/art/german-cinematographer-josef-wirschings-works-at-lalit-kala-akademi/article28698563.ece |archive-date=18 January 2022 |ref={{Sfnref|S. 2019, A glimpse into cinematographer}} }}
* {{Cite news |last=Sayeed |first=Raza Ali |date=13 April 2012 |title=Weekly classics: Pakeezah |work=Dawn |url=https://www.dawn.com/news/710207/weekly-classics-pakeezah |url-status=live |access-date=6 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026032318/https://www.dawn.com/news/710207/weekly-classics-pakeezah |archive-date=26 October 2021 |ref={{Sfnref|Sayeed 2012, Weekly classics}} }}
* {{Cite news |last1=Sethi |first1=Sunil |last2=Kapoor |first2=Coomi |author-link2=Coomi Kapoor |date=15 October 1983 |title=Razia Sultan: An epic disaster |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19831015-kamal-amrohi-dream-film-razia-sultan-bombs-at-the-box-office-771082-2013-07-17 |url-status=live |access-date=13 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217041352/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19831015-kamal-amrohi-dream-film-razia-sultan-bombs-at-the-box-office-771082-2013-07-17 |archive-date=17 December 2021 |ref={{Sfnref|Sethi &amp; Kapoor 1983, An epic disaster}} }}
* {{Cite news |last=Singh |first=Harmeet |date=27 October 2013 |title=People think I make mad, sad films, but my films are about love: Sanjay Leela Bhansali |work=The Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/people-think-i-make-mad-sad-films-but-my-films-are-about-love-sanjay-leela-bhansali/1187676/0 |url-status=live |access-date=21 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121095736/http://archive.indianexpress.com/news/people-think-i-make-mad-sad-films-but-my-films-are-about-love-sanjay-leela-bhansali/1187676/0 |archive-date=21 January 2022 |ref={{Sfnref|Singh 2013, People think I}} }}
* {{Cite news |last=Vijayakar |first=Rajiv |date=9 March 2012 |title=Pakeezah: One of a kind |work=The Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/pakeezah-one-of-a-kind/921240/0 |url-status=live |access-date=6 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611060340/http://archive.indianexpress.com/news/pakeezah-one-of-a-kind/921240/0 |archive-date=11 June 2021 |ref={{Sfnref|Vijayakar 2012, One of a kind}} }}
{{refend}}

=== ویب سائٹس ===

{{refbegin|2}}
* {{Cite web |title=1973&amp;nbsp;– 36th Annual BFJA Awards |url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197336.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109041555/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197336.htm |archive-date=9 January 2010 |access-date=7 January 2022 |website=BFJAAwards.com |ref={{Sfnref|BFJAAwards.com, 1973}}}}
* {{Cite web |last=Ayaz |first=Shaikh |date=5 March 2012 |title=Celebrating 40 years of Pakeezah |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-40-years-of-pakeezah/20120305.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126061952/https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-40-years-of-pakeezah/20120305.htm |archive-date=26 January 2021 |access-date=6 January 2022 |website=[[Rediff.com]] |ref={{Sfnref|Ayaz 2012, Celebrating 40 years}}}}
* {{Cite web |title=Box office 1972 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=178&amp;catName=MTk3Mg== |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120922021241/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=178&amp;catName=MTk3Mg== |archive-date=22 September 2012 |access-date=6 January 2022 |website=[[Box Office India]] |ref={{Sfnref|Box Office India, 1972 releases}}}}
* {{Cite web |last=Chivukula |first=Som |date=9 August 2002 |title=Bollywood film? What is that? |url=https://www.rediff.com/movies/2002/aug/09imdb.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211105062441/https://www.rediff.com/movies/2002/aug/09imdb.htm |archive-date=5 November 2021 |access-date=21 January 2022 |website=Rediff.com |ref={{Sfnref|Chivukula 2002, Bollywood film?}}}}
* {{Cite web |last=Jain |first=Pankaj |author-link=Pankaj Jain |date=4 October 2008 |title=Muslim ethos in Indian cinema |url=http://pankajaindia.blogspot.com/2008/10/muslim-ethos-in-indian-cinema.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813093755/http://pankajaindia.blogspot.com/2008/10/muslim-ethos-in-indian-cinema.html |archive-date=13 August 2012 |access-date=21 January 2022 |website=Pankaj Jain |ref={{Sfnref|Jain 2008, Muslim ethos in Indian}}}}
* {{Cite web |last=Jha |first=Subhash K. |author-link=Subhash K. Jha |date=13 May 2021 |title=5 films that you must see for Eid |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/5-films-must-see-eid/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110032424/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/5-films-must-see-eid/ |archive-date=10 January 2022 |access-date=10 January 2022 |website=[[Bollywood Hungama]] |ref={{Sfnref|Jha 2021, 5 films that you}}}}
* {{Cite web |last=Jha |first=Subhash K. |date=2 August 2021 |title=Did you know this about Meena Kumari? |url=https://www.rediff.com/movies/report/did-you-know-this-about-meena-kumari/20210802.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808061420/https://www.rediff.com/movies/report/did-you-know-this-about-meena-kumari/20210802.htm |archive-date=8 August 2021 |access-date=6 January 2022 |website=Rediff.com |ref={{Sfnref|Jha 2021, Did you know}}}}
* {{Cite web |last=Jha |first=Subhash K. |date=9 September 2021 |title=&quot;We already have a Paakeezah, don't need another one,&quot; says Sanjay Leela Bhansali on Heera Mandi |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/already-paakeezah-dont-need-another-one-says-sanjay-leela-bhansali-heera-mandi/ |access-date=21 January 2021 |website=Bollywood Hungama |ref={{Sfnref|Jha 2021, We already have}}}}
* {{Cite web |last=Lutgendorf |first=Philip |author-link=Philip Lutgendorf |date=9 July 2014 |title=Just getting started? A list of some recommended films.... |url=https://indiancinema.sites.uiowa.edu/articles/2014/07/just-getting-started-list-some-recommended-films |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226033619/https://indiancinema.sites.uiowa.edu/articles/2014/07/just-getting-started-list-some-recommended-films |archive-date=26 February 2021 |access-date=20 January 2022 |website=uiowa.edu |publisher=[[University of Iowa]] |ref={{Sfnref|Lutgendorf 2014, Just getting started?}}}}
* {{Cite web |last=Raheja |first=Dinesh |author-link=Dinesh Raheja |date=30 March 2002 |title=Meena Kumari: The queen of sorrow |url=https://www.rediff.com/entertai/2002/mar/30dinesh.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227152726/https://www.rediff.com/entertai/2002/mar/30dinesh.htm |archive-date=27 February 2021 |access-date=6 January 2022 |website=Rediff.com |ref={{Sfnref|Raheja 2002, The queen of sorrow}}}}
* {{Cite web |last=Raheja |first=Dinesh |date=25 April 2002 |title=Pakeezah: Meena Kumari's swansong |url=https://www.rediff.com/movies/2002/apr/25dinesh.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017001039/https://www.rediff.com/movies/2002/apr/25dinesh.htm |archive-date=17 October 2021 |access-date=6 January 2022 |website=Rediff.com |ref={{Sfnref|Raheja 2002, Meena Kumari's swansong}}}}
* {{Cite web |date=2007 |title=User poll: Indian top 10 |url=http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/userpoll/india.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515101751/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/userpoll/india.html |archive-date=15 May 2011 |access-date=20 January 2022 |website=British Film Institute |ref={{Sfnref|British Film Institute 2007, User poll}}}}
* {{Cite web |last=Wollen |first=Peter |date=3 August 2011 |title=How the directors and critics voted |url=http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/voter.php?forename=Peter&amp;surname=Wollen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220110123952/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/voter.php?forename=Peter&amp;surname=Wollen |archive-date=10 January 2022 |access-date=10 January 2022 |website=[[British Film Institute]] |ref={{Sfnref|Wollen 2011, How the directors}}}}
{{refend}}

== بیرونی روابط ==

* {{آئی ایم ڈی بی عنوان|۰۰۶۷۵۴۶}}
[[زمرہ:اردو زبان کی فلمیں]]
[[زمرہ:بھارتی رومانوی ڈراما فلمیں]]
[[زمرہ:بھارتی فلمیں]]
[[زمرہ:ہندی زبان کی فلمیں]]
[[زمرہ:ممبئی میں عکس بند فلمیں]]
[[زمرہ:لکھنؤ میں ہونے والے واقعات پر فلمیں]]
[[زمرہ:برطانوی راج میں ہونے والے واقعات پر فلمیں]]
[[زمرہ:بیسویں صدی میں ہونے والے واقعات پر فلمیں]]
[[زمرہ:۱۹۷۰ء کی دہائی کی ہندی فلمیں]]
[[زمرہ:۱۹۷۲ء کی فلمیں]]
[[زمرہ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم پر مشتمل صفحات]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہری جوڑ ==
* {{IMDb|0067546}}

[[گٹھ:بھارتی فلماں]]
[[گٹھ:بھارتی فلمی جگت]]</text>
      <sha1>11xw6bc9glyonqzxbdi7jxzf7mvjleg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پنجاب، بھارت وچ تعلیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66784</id>
    <revision>
      <id>711280</id>
      <parentid>640563</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T16:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16985" sha1="j5iqi84m9kn6iv0n3bjzdtehwd43czc" xml:space="preserve">[[پنجاب (بھارت)|پنجاب]] میں تعلیم کی تاریخ بہت پرانی ہے۔ پنجاب میں بھارت کے بے شمار مشہور تعلیمی ادارے، اسکول، کالج اور جامعات موجود ہیں جبکہ [[پنجاب ایگریکلچرل یونیورسٹی]] دنیا کی بلند پایہ زرعی یونیورسٹیوں میں شمار کی جاتی ہے۔

== ابتدائی تعلیم ==
[[تصویر:Dops students.png|thumb|300 px|پنجاب میں اسکول کے بڑے طلبا]]
[[بھارت سرکار]] نے بھارت میں چودہ سال کی عمر تک بچوں کی ابتدائی تعلیم پر اپنی پوری توجہ مرکوز کر رکھی ہے۔&lt;ref name=Blackwell93-94&gt;Blackwell, 93–94&lt;/ref&gt; نیز حکومت نے بچہ مزدوری پر بھی پابندی عائد کر دی ہے تاکہ بچے غیر محفوظ کاموں اور ہاتھوں میں پڑ کر اپنا مستقل نہ گنوا بیٹھیں۔&lt;ref name=Blackwell93-94/&gt; تاہم مفت ابتدائی تعلیم اور بچہ مزدوری پر پابندی کا نفاذ غربت اور معاشرتی حالات کی وجہ سے عملاً انتہائی مشکل ہوتا ہے۔&lt;ref name=Blackwell93-94/&gt; ابتدائی تعلیم کی اسی فیصد تسلیم شدہ اسکولیں حکومت کے زیر انتظام ہیں یا حکومت انہیں امداد دیتی ہے۔&lt;ref name=&quot;dise.in&quot;&gt;[http://www.dise.in/ar2005.html ] {{مردہ ربط|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;
[[تصویر:Punjabi Wikipedia Workshop-16Aug2012-5.JPG|thumb|اسکول کی تربیت گاہ]]
تاہم وسائل کی ناقص فراہمی اور سیاسی وجوہات کی بنا پر ابتدائی تعلیم کے یہ انتظامات ناقص کارکردگی پیش کر رہے ہیں، عمارتوں کی کمی اور معلمین کی عدم تربیت بھی اس نظام کے خلا کو مزید وسیع کر رہے ہیں۔ سنہ 2011ء میں حکومت ہند کی جانب سے جاری کردہ اعداد و شمار کے مطابق بھارت میں ابتدائی تعلیم کے 5,816,673 اساتذہ،&lt;ref&gt;[http://www.dise.in/Downloads/Publications/Publications%202009-10/Flash%20Statistics%202009-10.pdf flashstatistics2009-10.pdf&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; جبکہ [[مارچ]] [[2012ء]] کے مطابق ثانوی تعلیم کے 2,127,000 اساتذہ تھے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/RPE-2010-11.pdf |title=Archived copy |accessdate=February 8, 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417135724/http://mhrd.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/RPE-2010-11.pdf |archivedate=April 17, 2012}}&lt;/ref&gt; [[مفت اور لازمی تعلیم بچوں کا حق قانون]] [[2009ء]] کے تحت 6 سے چودہ برس کے بچوں یا ساتویں جماعت تک پڑھنے کے لیے تعلیم کو مفت کر دیا گیا ہے۔&lt;ref name=Blackwell93-94/&gt;&lt;ref name=&quot;education.nic.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://education.nic.in/Elementary/free%20and%20compulsory.pdf |access-date=2018-07-01 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212101037/http://education.nic.in/Elementary/free%20and%20compulsory.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

حکومت ہند کی جانب سے تعلیم کے معیار کو بلند کرنے کے لیے بھی متعدد اقدامات کیے گئے۔ سنہ 1994ء میں ضلعی تعلیم کی باز تازہ کاری پروگرام (DERP) شروع کیا گیا جس کا مقصد یہ تھا کہ کل ہند سطح پر ابتدائی تعلیم کے موجودہ نظام کی اصلاح اور تازہ کاری کے ذریعہ ابتدائی تعلیم کو خوب فروغ دیا جائے۔&lt;ref name=I09RA-215&gt;''India 2009: A Reference Annual (53rd edition)'', 215&lt;/ref&gt; اس پروگرام کے لیے 85 فیصد سرمایہ مرکزی حکومت نے جبکہ بقیہ پندرہ فیصد سرمایہ ریاستی حکومتوں نے پیش کیا۔&lt;ref name=I09RA-215/&gt; اس پروگرام کے تحت 160000 نئے اسکول کھلے جن میں 84000 متبادل تعلیم کے اسکول تھے۔ متبادل تعلیم کے ان اسکولوں میں تقریباً 3.5 ملین بچوں کو تعلیم دی جاتی تھی۔ ان اسکولوں کو یونیسیف اور دیگر بین الاقوامی پروگرام کے تحت امدادیں دی جا رہی تھیں۔&lt;ref name=I09RA-215/&gt;

ابتدائی تعلیم اسکیم کے تحت آخری تین برسوں میں کچھ صوبوں میں بڑے پیمانے پر بھرتی ہوئی جس کا مجموعی تناسب 93 سے پچانوے فیصد ہے۔&lt;ref name=I09RA-215/&gt; نیز عملہ میں قابل لحاظ اضافہ ہوا، بھرتی اور اضافہ کے یہ اقدامات اسی اسکیم کا حصہ تھے۔&lt;ref name=I09RA-215/&gt; تعلیم کے فروغ کے لیے موجودہ جاری اسکیم [[سروا شکشا ابھیان]] ہے جو دنیا کے بڑے تعلیمی اقدامات میں سے ایک ہے۔ گرچہ ان اسکیموں کے تحت بھرتی جاری ہے لیکن تعلیمی معیار بدستور پستی کا شکار ہے۔

== ثانوی تعلیم ==
[[تصویر:Punjabi Wikipedia Workshop-16Aug2012-3.JPG|thumb|پنجاب کی ایک درس گاہ]]
سنہ [[1986ء]] کی قومی حکمت عملی برائے تعلیم (NPE) نے بھارت کے ثانوی تعلیمی نظام میں ماحولیات کے تئیں بیداری کی اور سائنس اور ٹیکنالوجی کی تعلیم اور [[یوگا]] جیسے دیگر روایتی عناصر کو فروغ بخشا۔&lt;ref name=I09RA-231&gt;''India 2009: A Reference Annual (53rd edition)'', 231&lt;/ref&gt; سنہ [[2011ء]] کی مردم شماری کے مطابق ثانوی تعلیم کے تحت 14 سے 18 برس کے 88.5 ملین بچوں کو تعلیم دی جاتی ہے۔

بھارت کے ثانوی نظام تعلیم کی ایک اہم خوبی یہ ہے کہ اس میں معاشرے کے پسماندہ طبقوں پر پوری توجہ دی جاتی ہے۔ طلبہ کی پیشہ ورانہ تربیت کے لیے اکثر بڑے اداروں کے ماہرین کو بلایا جاتا ہے اور طلبہ کو پیشہ ورانہ تربیت کا اہتمام کیا جاتا ہے تاکہ مستقبل میں طلبہ کو اپنا میدان منتخب کرنے میں مشکل پیش نہ آئے۔&lt;ref name=Blackwell94-95&gt;Blackwell, 94–95&lt;/ref&gt; نیز [[راشٹریہ مادھمک شکشا ابھیان]] کے ذریعہ بھی ثانوی نظام تعلیم کو مزید موثر اور مفید بنانے کی کوشش جاری ہے۔&lt;ref&gt;[http://www.education.nic.in/secedu/Framework_Final_RMSA.pdf Microsoft Word – Framework_Final_RMSA.doc]. (PDF). Retrieved on 21 March 2011.&lt;/ref&gt;

اجتماعی تعلیم برائے معذور اطفال (IEDC) کے نام سے ایک خصوصی پروگرام سنہ [[1974ء]] میں شروع کیا گیا تھا۔ اس میں ابتدائی تعلیم پر زیادہ توجہ دی گئی تھی۔&lt;ref name=I09RA-233&gt;''India 2009: A Reference Annual (53rd edition)'', 233&lt;/ref&gt; تاہم اس کے اثرات ثانوی تعلیم پر بھی مرتب ہوئے۔&lt;ref&gt;[http://www.education.nic.in/secedu/sec_iedc.asp Secondary Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090722062856/http://www.education.nic.in/secedu/sec_iedc.asp |date=2009-07-22 }}. Education.nic.in. Retrieved on 21 March 2011.&lt;/ref&gt; دوسرا اہم اور معروف پروگرام [[کیندری ودیالیہ]] کا منصوبہ ہے جو بھارت کی مرکزی حکومت کے اہلکاروں اور ملازمین کے لیے شروع کیا گیا اور پورے بھارت میں اس کی تعلیم گاہیں کھل گئیں۔ سنہ [[1965ء]] میں شروع ہونے والے اس منصوبہ میں حکومت نے اس بات کا خصوصی اہتمام کیا کہ کیندری ودیالیہ کی تمام تعلیم گاہوں میں یکساں نصاب تعلیم ہو اور تمام اسکولوں کے اسباق اور نصاب یکساں رہے تاکہ اگر کسی ملازم کا دوسرے شہر میں تبادلہ ہو جائے تو اس کے بچوں کا درسی نقصان نہ ہو اور ان کے اسباق دوسری اسکول میں بھی وہیں سے شروع ہوں جہاں سے انہوں نے پچھلی اسکول میں چھوڑا تھا۔&lt;ref name=I09RA-233/&gt;

== ثلثی تعلیم ==
[[تصویر:Punjabi Wikipedia Workshop-17Aug2012-8.JPG|thumb|ایک تعلیمی سیمینار]]
پنجاب میں [[اعلیٰ تعلیم]] کے بہت سے ادارے موجود ہیں (جن کی فہرست ذیل میں درج ہے)۔ ان اداروں میں عہد حاضر کے تمام شعبے فنون لطیفہ (arts)، بشریات (humanities)، سائنس، انجینئری، طب، قانون اور کاروبار کے نصاب گریجویٹ اور مابعد گریجویٹ کی سطح تک پڑھائے جاتے ہیں۔ مختلف شعبوں میں اعلیٰ تحقیق کے مواقع فراہم کیے جاتے ہیں۔ پنجاب زرعی یونیورسٹی (Punjab Agricultural University) زراعت کے میدان میں دنیا کی اہم اور مستند ترین جامعات میں شمار ہوتی ہے۔ اس یونیورسٹی نے [[1960ء]] اور [[1970ء]] کی دہائی میں پنجاب کے [[سبز انقلاب]] میں اہم ترین کردار ادا کیا تھا۔

== جامعات ==
=== مرکزی ===
:*[[سینٹرل یونیورسٹی آف پنجاب]]، بٹھنڈا

==== ریاستی ====
:*[[پنجاب یونیورسٹی، چندی گڑھ]] (پنجاب کی ریاستی یونیورسٹی&lt;ref&gt;{{cite news|title=Panjab University (PU) cannot be considered a centrally-funded university|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/PU-not-central-university-HC/articleshow/7631126.cms}}&lt;/ref&gt;)
:*[[بابا فرید یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز|بابا فرید یونیورسٹی آف ہیلتھ سائنسز، فریدکوٹ]]
:*[[گرو نانک دیو یونیورسٹی]]، امرتسر
:*[[پنجاب ایگریکلچرل یونیورسٹی]]، لدھیانہ
:*[[پنجاب ٹیکنیکل یونیورسٹی|آئی کے گجرال پنجاب ٹیکنیکل یونیورسٹی]],&lt;ref&gt;{{cite news|title=ਪੰਜਾਬ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਨਾਂਅ ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ ਦੇ ਨਾਂਅ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140723/1/627869.cms#627869}}&lt;/ref&gt; جالندھر
:*[[مہاراجہ رنجیت سنگھ اسٹیٹ ٹیکنیکل یونیورسٹی]]،&lt;ref&gt;{{cite news|title=state technical university will have academic control over the colleges in Bathinda, Barnala, Faridkot, Fatehgarh Sahib, Fazilka, Ferozepur, Mansa, Muktsar, Patiala and Sangrur districts.|url=http://www.tribuneindia.com/2014/20140723/punjab.htm#8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Maharaja Ranjit Singh State Technical University on the campus of Giani Zail Singh College of Engineering and Technology in Bathinda|url=http://www.yespunjab.com/punjab/education/item/49330-punjab-to-have-another-technical-university-cabinet-approves-maharaja-ranjit-singh-state-technical-university|accessdate=2018-07-01|archivedate=2016-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160617064429/http://www.yespunjab.com/punjab/education/item/49330-punjab-to-have-another-technical-university-cabinet-approves-maharaja-ranjit-singh-state-technical-university}}&lt;/ref&gt; بٹھنڈا
:*[[پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ]]
:*[[گرو روی داس آیروید یونیورسٹی]]، [[ہوشیارپور]]
:*[[گرو انگد دیو ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز یونیورسٹی]]، [[لدھیانہ]]
:*[[راجیو گاندھی نیشنل یونیورسٹی آف لا]]، پٹیالہ

==== تسلیم شدہ ====
:*[[سنت لونگوال انسٹیٹیوٹ آف انجینئرنگ اینڈ ٹیکنالوجی]]، [[لونگوال]] (تسلیم شدہ)
:*[[تھاپڑ یونیورسٹی]]، [[پٹیالہ]] (تسلیم شدہ)

==== نجی ====
[[تصویر:Thapar University Directorate (2011).jpg|300px|thumbnail|[[تھاپڑ یونیورسٹی]]]]
:*[[اپی جے انسٹیٹیوٹ آف مینیجمنٹ ٹیکنیکل کیمپس، جالندھر (پنجاب)]]&lt;ref name=&quot;حوالہ 1&quot;&gt;[http://www.apeejay.edu/aimtc Apeejay Institute of Management Technical Campus]&lt;/ref&gt;
:*[[شری گرو گرنتھ صاحب ورلڈ یونیورسٹی]]، فتح گڑھ صاحب
:*[[جی جی ایس کالج آف ماڈرن ٹیکنالوجی]]، [[کھرڑ]]
:*[[انڈین اسکول آف بزنس]]، [[اجیت گڑھ]]
:*[[گرو کاشی یونیورسٹی]], [[تخت شری دمدما صاحب|تلونڈی سابو]]
:*[[ڈی اے وی یونیورسٹی]]، [[جالندھر]]
:*[[جی این اے یونیورسٹی]]، [[پھگواڑا]]
:*[[سنت بابا بھگ سنگھ یونیورسٹی]]، [[جالندھر]]
:*[[اکال یونیورسٹی]]

==== پنجاب کے خود مختار کالج ====
[[یونیورسٹی گرانٹس کمیشن (بھارت)]] کی جانب سے پنجاب کے بہت سے کالجوں کو خود مختار کالج کا درجہ دیا گیا ہے۔
*[[خالصہ کالج، امرتسر]]
*ماتا گجری کالج، [[فتح گڑھ صاحب]]
*ایس جی جی ایس خالصہ کالج، [[مہل پور]] ([[ضلع ہوشیارپور]])
* امرتسر کالج آف انجینئری اینڈ ٹیکنالوجی
*[[بی سی ای ٹی گرداسپور]]
*[[گرو نانک دیو انجینئرنگ کالج، لدھیانہ]]&lt;ref&gt;{{cite web|last2 = |url = http://www.ugc.ac.in/oldpdf/colleges/autonomous_colleges-list.pdf|title = Autonomous Colleges - University Grants Commission}}&lt;/ref&gt;

====نامور کالج (تکنیکی /پیشہ ورانہ)====
*[[اپی جے انسٹیٹیوٹ آف مینیجمنٹ ٹیکنیکل کیمپس، جالندھر (پنجاب)]]&lt;ref name=&quot;حوالہ 1&quot;/&gt;
* [http://www.ugi.ac.in یونیورسل گروپ آف انسٹی ٹیوشنز]، لالرو
* دیش بھگت گروپ آف انسٹی ٹیوشنز، گوبند گڑھ، موگا، مکتسر [[دیش بھگت یونیورسٹی]] کے تحت
*[[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، روپڑ]]
*[[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف امرتسر]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=IIM to be set up in Amritsar|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/budget-2014-15-iim-to-be-set-up-in-amritsar/1/370962.html|accessdate=2018-07-01|archivedate=2016-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160127021925/http://indiatoday.intoday.in/education/story/budget-2014-15-iim-to-be-set-up-in-amritsar/1/370962.html}}&lt;/ref&gt;
*[[انڈین انسٹی ٹیوٹ آف سائنس ایجوکیشن اینڈ ریسرچ، موہالی]]
*[[ڈاکٹر بی آر امبیڈکر نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، جالندھر]]
*[http://www.globalinstitutes.edu.in/ گلوبل انسٹی ٹیوٹ آف مینجمنٹ اینڈ ایمرجنگ ٹیکنالوجیز، امرتسر]
*[[انسٹی ٹیوٹ آف نینو سائنس اینڈ ٹیکنالوجی (آئی این ایس ٹی)، موہالی]]
*[[گیانی ذیل سنگھ پنجاب ٹیکنیکل یونیورسٹی کیمپس]] (گورنمنٹ انجینئری کالج)، بٹھنڈا

== قابل ذکر شخضیات ==
* سابقہ [[وزیراعظم بھارت]]، ڈاکٹر [[منموہن سنگھ]] نے جامعہ پنجاب، [[چندی گڑھ]]، اوکسفرڈ اور کیمبرج، برطانیہ سے تعلیم حاصل کی۔
* [[ہر گوبند کھرانا]]، نامور [[نوبل انعام وصول کنندگان کی فہرست|نوبل انعام یافتہ]] نے [[حیاتی کیمیا]] کی تعلیم پنجاب یونیورسٹی سے حاصل کی۔
* بی جے پی کی رہنما [[سشما سوراج]] نے پنجاب یونیوسٹی سے تعلیم کی۔

== حوالے==
{{حوالے|2}}

== بیرونی روابط ==
* [http://www.punjabeducation.gov.in/ حکومت پنجاب - محکہ اسکولی تعلیم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511132817/http://www.punjabeducation.gov.in/ |date=2015-05-11 }}
* [http://www.puchd.ac.in/ پنجاب یونیورسٹی، چندی گڑھ]
* [http://www.ssgpurch.puchd.ac.in/ سوامی سروآنند گری پنجاب یونیورسٹی ریجنل سینٹر، ہوشیارپور]
* [http://www.gndu.ac.in/ گرونانک دیو یونیورسٹی، امرتسر]

{{Education in India}}
{{پنجاب، بھارت}}

[[گٹھ:بھارت وچ تعلیم]]</text>
      <sha1>j5iqi84m9kn6iv0n3bjzdtehwd43czc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نیتی موہن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76533</id>
    <revision>
      <id>711276</id>
      <parentid>607979</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6752" sha1="slh1jlo8lafrdz4veb0czd9vxz0x1oo" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name    = نیتی موہن
| image   = Neeti Mohan attends Shakti Mohan’s Nritya Shakti celebrations for World Dance Day (04) (cropped).jpg
| caption = 
| birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1979|11|18}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/our-house-was-like-a-girls-boarding-school-says-singer-neeti-mohan/story-TVN58VGcW8uXxjqanFG9zN.html |title=Our house was like a girls’ boarding school، says singer Neeti Mohan |publisher=''Hindustan Times'' |author=Tuli، Aanchal |date=1 اپریل 2017 |accessdate=27 نومبر 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/music/neeti-mohan-on-getting-negative-comments-on-her-songs-not-here-to-please-everyone/story-YP7SJkCEJqI1cUk6MJIXOP.html |title=Neeti Mohan on getting negative comments on her songs: Not here to please everyone |publisher=''Hindustan Times'' |author=Singh، Anjuri Nayar |date=13 جولائی 2017 |accessdate=27 نومبر 2017}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[دلی]]، [[بھارت]]
| occupation = {{Flat list|
*گلوکارہ
*گیت کار&lt;!-- She wrote her first single --&gt;
*سنگیتکار&lt;!-- She composed her first single --&gt;
}}
| relations  = [[شکتی موہن]] (بھین)&lt;br /&gt; کرتی موہن (sister)&lt;br /&gt;[[مکتی مووہن]] (بھین)
| years_active = 2003–ہن تک
| website = 
| module = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = solo_singer
| genre = {{Flat list|
*[[پوپ سنگیت|پوپ]]
* فلمی
* [[بھارتی کلاسیکل سنگیت|کلاسیکل]]}}
| instrument = ووکلز
}}
}}
'''نیتی موہن''' (جم 18 نومبر 1979) دلی وکھے جنمی اک بھارتی پلیبیک گلوکارہ اے۔ اسنوں ''سٹوڈینٹ آف دِی ییئر'' (2012) فلم وچ ''عشقَ والا لوَ'' گانا گان توں بعد پرمکھتا حاصل ہوئی۔ سنوں نویں سنگیت صلاحیت لئی آرڈی برمن فلمفیئر اوارڈ ملیا اتے [[جب تک ہے جان]] (2012) فلم دے گانے ''جییا رے'' گان لئی [[فلمفیئر سبھ توں ودھیا پلےبیک گلوکارہ]] ہون دا انعام ملیا۔

[[امت تری ویدی]] دی سانڈٹریک ایلبم بامبے ویلویٹ (2015) دے چھ گانیاں دی اس دی پیشکاری نے سنگیت دے نقاداں توں مثبت ردعمل حاصل کیتا۔ اگلے سال، اس نے فلم ''بار بار دیکھو'' دے گانے ''سو آسمانوں'' لئی دوجی فلمفیئر نامزدگی حاصل کیتی۔ اسے سال وچ، موہن وائس انڈیا کڈز دے پہلے سیزن وچ اک کوچ اتے د وائس انڈیا دے دوجے سیزن وچ حاضر ہوئی سی۔ اپنے موسیقی کریئر توں علاوہ، اوہ وکھ-وکھ چیرٹیاں اتے سماجی کماں وچ وی شامل رہی اے۔

== مڈھلا جیون ==
نیتی موہن دا جم دلی وچ ہویا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sisters-cross-swords-for-TRPs/articleshow/5373443.cms |title=Sisters cross swords for TRPs |work=The Times of India|date=25 دسمبر 2009 |accessdate=15 اکتوبر 2015}}&lt;/ref&gt; اس دے پیؤ، برج موہن شرما، اک سرکاری اہلکار ہن اتے اسدی ماں، کسم، اک گھریلو عورت اے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Relative-Value-Fourtified-fame/articleshow/45242614.cms|title=Relative value: Fourtified Fame|work=Mumbai Mirror|last==Guha|first=Kunal|date=23 نومبر 2014|accessdate=15 اکتوبر 2015|archivedate=2016-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160628141002/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Relative-Value-Fourtified-fame/articleshow/45242614.cms}}&lt;/ref&gt; نیتی دیاں تن چھوٹیاں بھیناں [[شکتی موہن]]، کرتی موہن اتے [[مکتی مووہن]] ہن۔ &lt;ref name=song&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/6664/ |title=&quot;I have to become the song&quot; – Neeti Mohan |publisher=Bollywood Hungama |last=Vijayakar|first=Rajiv|date=3 جون 2014 |accessdate=14 اکتوبر 2015}}&lt;/ref&gt; نیتی نے گندھراو مہانودیالے وچ سنگیت سکھیا۔ اس ویلے دے دوران، اوہ ناٹک اتے ناچ وچ وی شامل رہی، پر سنگیت سدا مکھ شونق سی۔

اپنے سکول دے دناں دوران، نیتی سکول دے بینڈ دا حصہ سی، اتے اسنے لگاتار پنج سالاں لئی دلی جمہوریہ دن پریڈ وچ حصہ لیا سی۔ اسنے سکول وچ سنگیت، ناچ، بینڈ اتے تھئیٹر وچ وی حصہ لیا۔ &lt;ref name=toshi /&gt; اسنوں بھارت دے نیشنل کیڈیٹ کور وچ سبتوں ودھیا کیڈیٹ چنیا گیا سی اتے اسنے یوتھ ایکسچینج پروگرام کیڈیٹ وجوں بھارت دی نمائندگی کیتی سی۔ &lt;ref name=toshi&gt;{{cite web|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp؟n_id=100142 |title=Kuwait: Singers Toshi-Sharib، Neeti Mohan to Rock Indian Carnival 2011 |publisher=Daijiworld Media|date=24 اپریل 2011 |accessdate=14 اکتوبر 2015}}&lt;/ref&gt; بعد وچ، اسنے بھٹکھنڈ سنگیت سنستھان وکھے رسمی طور اُتے سنگیت سکھیا حاصل کیتی اتے [[ممبئی]] وچ راجشری پاٹھک نال پنج سالاں لئی لگاتار سکھلائی جاری رکھی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/energy-of-sound/ |title=The story of musician and singer Vinod Kumar |work=The Indian Express|date=1 فروری 2015 |accessdate=15 اکتوبر 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=song /&gt; سنگیت سکھلائی توں علاوہ، نیتی نے اپنیاں دو بھیناں نال ناچ دا مطالعہ وی کیتا۔ اسنے ایشلے لوبو دی نگرانی ہیٹھ [[بھرتناٹئم]] اتے [[کتھک]] دی سکھلائی حاصل کیتی۔ نیتی نے میرانڈا ہاؤس، [[دلی یونیورسٹی]] توں فلاسفی وچ گریجوئیشن کیتی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Sisters-Shakti-and-Neeti-Mohan-to-return-to-alma-mater-Miranda-House-to-perform/articleshow/51012415.cms |title=Sisters Shakti and Neeti Mohan to return to alma mater Miranda House to perform |work=The Times of India|last=Bhatia|first=Saloni |date=17 فروری 2016 |accessdate=2 اگست 2016}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==

[[گٹھ:جم 1979]]
[[گٹھ:بھارتی گائیکاواں]]
[[گٹھ:بھارتی عورتاں ]]
[[گٹھ:گلوکارہ]]
[[گٹھ:۱۹۷۹ دے جم]]</text>
      <sha1>slh1jlo8lafrdz4veb0czd9vxz0x1oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یوکرین وچ عورتاں</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86858</id>
    <revision>
      <id>711287</id>
      <parentid>709733</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T02:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4664" sha1="c8izuirtp6kn2056wlq098z7hdsmkv1" xml:space="preserve">{{معلومات-نسلی-گروہ}}[[فائل:Natalia-Zhukova.jpg|thumb|یوکرینی خاتون [[شطرنج]] کھلاڑی [[نتالیا ژوکووا]]]]
[[یوکرین]] دے لکھاں لوک اپنی زندگیاں د‏‏ی بقا دے لئی عالمی امداد اُتے انحصار کردے ني‏‏‏‏ں۔ [[2014ء]] تو‏ں ہن تک مشرقی یوکرین وچ [[روس]]ی جارحیت دے نتیجے وچ ہزاراں گھر، تعلیمی ادارے تے ہسپتال تباہ ہوئے چکے ني‏‏‏‏ں۔ پانی تے بجلی ورگی سہولتاں ناپید ہُندی جا رہیاں نيں۔ بارودی سرنگاں تے غیر تباہ شدہ بارودی مواد تو‏ں وی یوکرین دے شہریاں د‏‏ی زندگیاں نو‏‏ں خطرات لاحق رہندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[https://share.america.gov/ur/%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%DB%8C%D9%88%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%AA%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%92-%D8%A8%DA%91%DA%BE%D8%AA%D8%A7-%DB%81%D9%88%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7/ مشرقی یوکرین وچ تیزی تو‏ں بڑھدا ہويا انسانی بحران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200928074827/https://share.america.gov/ur/%d9%85%d8%b4%d8%b1%d9%82%db%8c-%db%8c%d9%88%da%a9%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%aa%db%8c%d8%b2%db%8c-%d8%b3%db%92-%d8%a8%da%91%da%be%d8%aa%d8%a7-%db%81%d9%88%d8%a7-%d8%a7%d9%86%d8%b3%d8%a7/ |date=2020-09-28 }}&lt;/ref&gt; اُتے جداں کہ یوکرین سابق وچ [[سوویت اتحاد]] دا حصہ رہیا اے، '''یوکرین وچ خواتین''' {{ہور ناں|انگریزی=Women in Ukraine}} اس معاشی بد حالی دے باوجود ہر شعبہ حیات وچ مرداں دے شانہ بہ شانہ کھڑی ني‏‏‏‏ں۔ اوہ تعلیم تے روز گار دے معاملے وچ مرداں دے مساوی قانونی حقوق رکھدی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح تو‏ں اوہ اپنی نجی زندگی دے فیصلے خود لے سکدی ني‏‏‏‏ں۔

== سیاست تے وزارت عظمٰی وچ خواتین ==
ہور میداناں د‏‏ی طرح یوکرین وچ خواتین سیاسی میدان وچ وی کافی سرگرم رہیاں نيں۔ [[2005ء]] وچ [[یولیا تائمو شینکو]] یوکرین د‏‏ی پہلی خاتون وزیر اعظم بنی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ایہ میعاد بہت مختصر سی تے جلد ہی اوہ بر طرف کر دتی گئياں۔ اوہ اس عہدے اُتے [[2007ء]] وچ دو بارہ منتخب ہوئیاں نيں تے اوہ [[2010ء]] تک بر سر اقتدار رني‏‏‏‏ں۔ [[2019ء]] دے انتخابات وچ اوہ عوامی مقبولیت تو‏ں دو بارہ بر سر اقتدار ہوئیاں۔

== کرائے اُتے کوکھ ==
یوکرین جس دا شمار یورپ دے غریب ملکاں وچ ہُندا اے، اوہ تیزی تو‏ں کرائے د‏‏ی ماواں دا مرکز بندا جا رہیا ا‏‏ے۔ دنیا بھر دے امیر ملکاں دے ایداں دے جوڑے جو خود کِس‏ے وجہ تو‏ں بچے پیدا کرنے تو‏ں قاصر نيں اوہ یوکرین د‏‏ی نوجوان عورتاں د‏‏ی کوکھ نو‏‏ں کرائے اُتے حاصل رہے نيں۔ملک وچ سینکڑاں ایسی عورتاں نيں جو سروگیسی د‏‏ی صنعت دا حصہ بن چکيت‏یاں ناں۔ جدو‏ں [[بھارت]]، [[نیپال]] تے [[تھائی لینڈ]] وچ سروگیسی د‏‏ی صنعت اُتے پابندیاں عائد کيتی گئياں تاں ایداں دے لوک جو عام ازدواجی یا نیڑےی تعلقات تو‏ں نچے حاصل نئيں ک‏ر سکدے نيں، انہاں لوکاں نے یوکرین دا رخ کيت‏‏ا۔&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/urdu/world-43086665 یوکرین د‏‏ی غریب ماواں د‏‏ی کوکھ کرائے اُتے دستیاب]&lt;/ref&gt; اس کم وچ معاشی بد حالی د‏‏ی وجہ ملک د‏‏ی جواں سال لڑکیاں بیرونی افراد د‏‏ی طلب اُتے سروگیسی د‏‏ی خدمات فراہ‏م کر رہیاں نيں۔

== ہور ویکھو ==
* [[خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا]]
* [[یورپ وچ خواتین]]
* [[مسیحیت وچ خواتین]]
* [[روس وچ خواتین]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:یوکرین وچ خواتین| ]]
[[گٹھ:خواتین بلحاظ ملک]]
[[گٹھ:یوکرین وچ حقوق نسواں]]
[[گٹھ:یوکرین ]]</text>
      <sha1>c8izuirtp6kn2056wlq098z7hdsmkv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مورتاں قومی نشانات بلحاظ ملک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91494</id>
    <revision>
      <id>711298</id>
      <parentid>696068</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg with [[File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The</comment>
      <origin>711298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18712" sha1="99pghnmfewwbuxixdf5xx7iqg08ssou" xml:space="preserve">'''مورتاں قومی نشانات بلحاظ ملک''' (Gallery of country coats of arms) [[لسٹ خود مختار ریاستاں|لسٹ ملکاں]] وچو‏ں ہر اک دا [[قومی نشان]] ا‏‏ے۔

== A ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Abkhazia.svg|&lt;center&gt;[[ابخازيا]] &lt;br /&gt; (Abkhazia)
File:Albania state emblem.svg|&lt;center&gt; [[البانیا]] &lt;br /&gt; (Albania)
File:Emblem of Algeria.svg|&lt;center&gt; [[الجزائر]] &lt;br /&gt; (Algeria)
File:Coat of arms of Andorra.svg|&lt;center&gt;[[انڈورا]] &lt;br /&gt; (Andorra)
File:Coat of arms of Angola.svg|&lt;center&gt; [[انگولہ]] &lt;br /&gt; (Angola)
File:Coat of arms of Antigua and Barbuda.svg|&lt;center&gt; [[اینٹیگوا و باربوڈا]] &lt;br /&gt; (Antigua and Barbuda)
File:Coat of arms of Argentina.svg|&lt;center&gt;[[ارجنٹائن]] &lt;br /&gt; (Argentina)
File:Coat of arms of Armenia.svg|&lt;center&gt; [[آرمینیا]] &lt;br /&gt; (Armenia)
File:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|&lt;center&gt;[[آسٹریلیا]] &lt;br /&gt; (Australia)
File:Austria Bundesadler.svg|&lt;center&gt;[[آسٹریا]] &lt;br /&gt; (Austria)
File:Coat of arms of Azerbaijan.svg|&lt;center&gt; [[آذربائیجان]] &lt;br /&gt; (Azerbaijan)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== B ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of the Bahamas.svg|&lt;center&gt; [[بہاماس]] &lt;br /&gt; (Bahamas)
File:Coat of arms of Bahrain.svg|&lt;center&gt; [[بحرین]] &lt;br /&gt; (Bahrain)
File:Coat of arms of Bangladesh.svg|&lt;center&gt; [[بنگلہ دیش]] &lt;br /&gt; (Bangladesh)
File:Coat of arms of Barbados (2).svg|&lt;center&gt; [[بارباڈوس]] &lt;br /&gt; (Barbados)
File:Coat of arms of Belarus.svg|&lt;center&gt; [[بیلاروس]] &lt;br /&gt; (Belarus)
File:Great Coat of Arms of Belgium.svg|&lt;center&gt; [[بلجئیم]] &lt;br /&gt; (Belgium)
File:Coat of arms of Belize.svg|&lt;center&gt; [[بیلیز]] &lt;br /&gt; (Belize)
File:Coat of arms of Benin.svg|&lt;center&gt; [[بینن]] &lt;br /&gt; (Benin)
File:Bhutan emblem.svg|&lt;center&gt; [[بھوٹان]] &lt;br /&gt; (Bhutan)
File:Coat of arms of Bolivia.svg|&lt;center&gt; [[بولیویا]] &lt;br /&gt; (Bolivia)
File:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|&lt;center&gt; [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]] &lt;br /&gt; (Bosnia and Herzegovina)
File:Arms of Botswana.svg|&lt;center&gt; [[بوٹسوانا]] &lt;br /&gt; (Botswana)
File:Coat of arms of Brazil.svg|&lt;center&gt; [[برازیل]] &lt;br /&gt; (Brazil)
File:National Seal of Brazil (color).svg|&lt;center&gt; [[برازیل]] &lt;br /&gt; (Brazil)
File:Coat of arms of Brunei.svg|&lt;center&gt; [[برونائی دارالسلام]] &lt;br /&gt; (Brunei)
File:Coat of arms of Bulgaria.svg|&lt;center&gt; [[بلغاریہ]] &lt;br /&gt; (Bulgaria)
File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|&lt;center&gt; [[برکینا فاسو]] &lt;br /&gt; (Burkina Faso)
File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|&lt;center&gt; [[میانمار]] &lt;br /&gt; (Myanmar)
File:Coat of arms of Burundi.svg|&lt;center&gt; [[برونڈی]] &lt;br /&gt; (Burundi)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== C ==
&lt;gallery&gt;
File:Royal Arms of Cambodia.svg|&lt;center&gt; [[کمبوڈیا]] &lt;br /&gt; (Cambodia)
File:Cameroon COA.svg|&lt;center&gt; [[کیمرون]] &lt;br /&gt; (Cameroon)
&lt;!-- Do NOT add Canada; violates WP:NFG --&gt;
File:Coat of arms of Cape Verde.svg|&lt;center&gt; [[کیپ ورڈی]] &lt;br /&gt; (Cape Verde)
File:Coat of arms of the Central African Republic.svg|&lt;center&gt; [[وسطی افریقی جمہوریہ]] &lt;br /&gt; (Central African Republic)
File:Coat of arms of Chad.svg|&lt;center&gt; [[چاڈ]] &lt;br /&gt; (Chad)
File:Coat of arms of Chile.svg|&lt;center&gt; [[چلی]] &lt;br /&gt; (Chile)
File:National Emblem of the People's Republic of China.svg|&lt;center&gt; [[چین]] &lt;br /&gt; (People's Republic of China)
File:Republic of China National Emblem.svg|&lt;center&gt; [[تائیوان]] &lt;br /&gt; (Republic of China)
File:Coat of arms of Colombia.svg|&lt;center&gt; [[کولمبیا]] &lt;br /&gt; (Colombia)
File:Coat of arms of Comoros.svg|&lt;center&gt; [[اتحاد القمری]] &lt;br /&gt; (Comoros)
File:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg|&lt;center&gt; [[جمہوری جمہوریہ کانگو]] &lt;br /&gt; (Democratic Republic of the Congo)
File:Coat of arms of Costa Rica.svg|&lt;center&gt; [[کوسٹاریکا]] &lt;br /&gt; (Costa Rica)
File:Coat of Arms of Côte d'Ivoire.svg|&lt;center&gt; [[آئیوری کوسٹ]] &lt;br /&gt; (Côte d'Ivoire)
File:Coat of arms of Croatia.svg|&lt;center&gt; [[کرویئشا]] &lt;br /&gt; (Croatia)
File:Coat of Arms of Cuba.svg|&lt;center&gt; [[کیوبا]] &lt;br /&gt; (Cuba)
|&lt;center&gt; [[قبرص]] &lt;br /&gt; (Cyprus)
File:Coat of arms of the Czech Republic.svg|&lt;center&gt; [[چیک جمہوریہ]] &lt;br /&gt; (Czech Republic)
File:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|&lt;center&gt; [[چیک جمہوریہ]] &lt;br /&gt; (Czech Republic) (اصغر نشان)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== D ==
&lt;gallery&gt;
File:National coat of arms of Denmark.svg|&lt;center&gt; [[ڈنمارک]] &lt;br /&gt; (Denmark)
File:Coat of arms of Djibouti.svg|&lt;center&gt; [[جبوندی]] &lt;br /&gt; (Djibouti)
File:Coat of arms of the Dominican Republic.svg|&lt;center&gt;[[جمہوریہ ڈومینیکن]] &lt;br /&gt; (Dominican Republic)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== E ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of East Timor.svg|&lt;center&gt; [[مشرقی تیمور]] &lt;br /&gt; (East Timor)
File:Coat of arms of Ecuador.svg|&lt;center&gt;[[ایکواڈور]] &lt;br /&gt; (Ecuador)
File:Coat of arms of Egypt (Official).svg|&lt;center&gt; [[مصر]] &lt;br /&gt; (Egypt)
File:Coat of arms of El Salvador.svg|&lt;center&gt; [[ایل سیلواڈور]] &lt;br /&gt; (El Salvador)
File:Coat of arms of Equatorial Guinea.svg|&lt;center&gt; [[استوائی گنی]] &lt;br /&gt; (Equatorial Guinea)
File:Coat of arms of Eritrea (or-argent-azur).svg|&lt;center&gt; [[اریتریا]] &lt;br /&gt; (Eritrea)
File:Coat of arms of Estonia.svg|&lt;center&gt; [[استونیا]] &lt;br /&gt; (Estonia)
File:Coat of arms of Ethiopia.svg|&lt;center&gt; [[ایتھوپیا]] &lt;br /&gt; (Ethiopia)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== F ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Fiji.svg|&lt;center&gt; [[فجی]] &lt;br /&gt; (Fiji)&lt;/center&gt;
File:Coat of arms of Finland.svg|&lt;center&gt; [[فن لینڈ]] &lt;br /&gt; (Finland)
File:Armoiries république française.svg|&lt;center&gt; [[فرانس]] &lt;br /&gt; (France)
File:Grand sceau de la République Française image001.gif|&lt;center&gt; [[فرانس]] (عظیم نشان) &lt;br /&gt; (France)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== G ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Gabon.svg|&lt;center&gt; [[گیبون]] &lt;br /&gt; (Gabon)
&lt;!-- Do NOT add Ghana; violates WP:NFG and WP:NFLISTS --&gt;
File:Greater coat of arms of Georgia.svg|&lt;center&gt; [[جارجیا]] &lt;br /&gt; (Georgia)
File:Coat of Arms of Germany.svg|&lt;center&gt; [[جرمنی]] &lt;br /&gt; (Germany)
File:Coat of arms of Greece.svg|&lt;center&gt; [[یونان]] &lt;br /&gt; (Greece)
File:Coat of arms of Guatemala.svg|&lt;center&gt; [[گواتیمالا]] &lt;br /&gt; (Guatemala)
File:Coat of arms of Guinea.svg|&lt;center&gt; [[جمہوریہ گنی]] &lt;br /&gt; (Guinea)
File:Coat of arms of Guinea-Bissau.svg|&lt;center&gt; [[گنی بساؤ]] &lt;br /&gt; (Guinea-Bissau)
File:Coat of Arms of Guyana.svg|&lt;center&gt; [[گیانا]] &lt;br /&gt; (Guyana)

&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== H ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Haiti.svg|&lt;center&gt; [[ہیٹی]] &lt;br /&gt; (Haiti)
File:Coat of arms of Honduras.svg|&lt;center&gt; [[ہونڈوراس]] &lt;br /&gt; (Honduras)
File:Coat of Arms of Hungary.svg|&lt;center&gt; [[ہنگری]] &lt;br /&gt; (Hungary)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== I ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Iceland.svg|&lt;center&gt; [[آئس لینڈ]] &lt;br /&gt; (Iceland)
File:Emblem of India.svg|&lt;center&gt; [[بھارت]] &lt;br /&gt; (India)
File:Coat of Arms of Indonesia Garuda Pancasila.svg|&lt;center&gt; [[انڈونیشیا]] &lt;br /&gt; (Indonesia)
File:Coat of arms of Iran.svg|&lt;center&gt; [[ایران]] &lt;br /&gt; (Iran)
File:Coat of arms of Iraq.svg|&lt;center&gt; [[عراق]] &lt;br /&gt; (Iraq)
File:Coat of arms of Ireland.svg| [[جمہوریہ آئرلینڈ]]&lt;br /&gt; (Republic of Ireland)
File:Coat of arms of Israel.svg|&lt;center&gt; [[اسرائیل]] &lt;br /&gt; (Israel)
File:Italy-Emblem.svg|&lt;center&gt; [[اطالیہ]] &lt;br /&gt; (Italy)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== J ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of Arms of Jamaica.svg|&lt;center&gt; [[جمیکا]] &lt;br /&gt; (Jamaica)
File:Imperial Seal of Japan.svg|&lt;center&gt; [[جاپان]] &lt;br /&gt; (Japan)
File:Coat of Arms of Jordan.svg|&lt;center&gt; [[اردن]] &lt;br /&gt; (Jordan)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== K ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Kazakhstan.svg|&lt;center&gt; [[قازقستان]] &lt;br /&gt; (Kazakhstan)
File:Alternate Coat of arms of Kenya.svg|&lt;center&gt; [[کینیا]] &lt;br /&gt; (Kenya)
File:Coat of arms of Kiribati.svg|&lt;center&gt; [[کیریباندی]] &lt;br /&gt; (Kiribati)
File:Coat of Arms of North Korea.svg|&lt;center&gt; [[شمالی کوریا]] &lt;br /&gt; (North Korea)
File:Coat of arms of South Korea.svg|&lt;center&gt; [[جنوبی کوریا]] &lt;br /&gt; (South Korea)
File:Coat of arms of Kosovo.svg|&lt;center&gt; [[کوسووہ]] &lt;br /&gt; (Kosovo)
File:Coat of arms of Kuwait.svg|&lt;center&gt; [[کویت]] &lt;br /&gt; (Kuwait)
File:National emblem of Kyrgyzstan.svg|&lt;center&gt; [[کرغیزستان]] &lt;br /&gt; (Kyrgyzstan)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== L ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Laos.svg|&lt;center&gt; [[لاؤس]] &lt;br /&gt; (Laos)
File:Coat of Arms of Latvia.svg|&lt;center&gt; [[لٹویا]] &lt;br /&gt; (Latvia)
File:Coat of Arms of Lebanon.svg|&lt;center&gt; [[لبنان]] &lt;br /&gt; (Lebanon)
File:Coat of arms of Lesotho.svg|&lt;center&gt; [[لیسوتھو]] &lt;br /&gt; (Lesotho)
File:Coat of arms of Liberia.svg|&lt;center&gt; [[لائبیریا]] &lt;br /&gt; (Liberia)
File:Seal of the National Transitional Council (Libya).svg|&lt;center&gt; [[لیبیا]] &lt;br /&gt; (Libya)
File:Staatswappen-Liechtensteins.svg|&lt;center&gt; [[لیختینستائن]] &lt;br /&gt; (Liechtenstein)
File:Lesser Coat of arms of Liechtenstein.svg|&lt;center&gt; [[لیختینستائن]] (اصغر نشان) &lt;br /&gt; (Liechtenstein)
File:Coat of Arms of Lithuania.svg|&lt;center&gt;[[لتھووینیا]] &lt;br /&gt; (Lithuania)
|&lt;center&gt; [[لکسمبرگ]] &lt;br /&gt; (Luxembourg)
|&lt;center&gt; [[لکسمبرگ]] (اصغر نشان) &lt;br /&gt; (Luxembourg)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== M ==
&lt;gallery&gt;
|&lt;center&gt;
File:Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg| [[مقدونیہ]] &lt;br /&gt; (Republic of Macedonia)
File:Coat of arms of Madagascar.svg|&lt;center&gt; [[مڈغاسکر]] &lt;br /&gt; (Madagascar)
&lt;!-- Do NOT add Malaysis; violates WP:NFG --&gt;
File:Coat of Arms of Maldives.svg| [[مالدیپ]] &lt;br /&gt; (Maldives)
File:Coat of arms of Mali.svg| [[مالی]] &lt;br /&gt; (Mali)
File:Coat of arms of Malta.svg|&lt;center&gt; [[مالٹا]] &lt;br /&gt; (Malta)
File:Seal of Mauritania.svg|&lt;center&gt; [[موریتانیہ]] &lt;br /&gt; (Mauritania)
File:Coat of arms of Mauritius.svg|&lt;center&gt; [[موریشس]] &lt;br /&gt; (Mauritius)
File:Coat of arms of Mexico.svg|&lt;center&gt; [[میکسیکو]] &lt;br /&gt; (Mexico)
File:Seal of the Federated States of Micronesia.svg|&lt;center&gt; [[مائکرونیشیا]] &lt;br /&gt; (Federated States of Micronesia)
File:Coat of arms of Moldova.svg|&lt;center&gt; [[مالدووا]] &lt;br /&gt; (Moldova)
File:Coat of Arms of Monaco.svg|&lt;center&gt; [[موناکو]] &lt;br /&gt; (Monaco)
File:Coat of Arms of Mongolia.svg|&lt;center&gt; [[منگولیا]] &lt;br /&gt; (Mongolia)
File:Coat of arms of Montenegro.svg|&lt;center&gt; [[مونٹینیگرو]] &lt;br /&gt; (Montenegro)
File:Coat of arms of Morocco.svg|&lt;center&gt; [[مراکش]] &lt;br /&gt; (Morocco)
File:Emblem of Mozambique.svg|&lt;center&gt; [[موزمبیق]] &lt;br /&gt; (Mozambique)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== N ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Nagorno-Karabakh.svg|&lt;center&gt; [[نگورنو کاراباخ]] &lt;br /&gt; (Nagorno-Karabakh Republic)
File:Coat of Arms of Namibia.svg|&lt;center&gt; [[نمیبیا]] &lt;br /&gt; (Namibia)
File:Coat of arms of Nepal.svg|&lt;center&gt; [[نیپال]] &lt;br /&gt; (Nepal)
File:Royal Coat of Arms of the Netherlands.svg|&lt;center&gt; [[نیدرلینڈز]] &lt;br /&gt; (Netherlands)
File:Coat of arms of New Zealand.svg|&lt;center&gt; [[نیوزی لینڈ]] &lt;br /&gt; (New Zealand)
File:Coat of arms of Nicaragua.svg|&lt;center&gt; [[نکاراگوا]] &lt;br /&gt; (Nicaragua)
File:Coat of arms of Niger.svg|&lt;center&gt; [[نائجر]] &lt;br /&gt; (Niger)
File:Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|&lt;center&gt; [[ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] &lt;br /&gt; (Northern Cyprus)
File:Coat of Arms of Norway.svg|&lt;center&gt; [[ناروے]] &lt;br /&gt; (Norway)

&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== O ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Oman.svg|&lt;center&gt; [[سلطنت عمان]] &lt;br /&gt; (Oman)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== P ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Pakistan.svg|&lt;center&gt; [[پاکستان]] &lt;br /&gt; (Pakistan)
File:Coat of Arms of Panama.svg|&lt;center&gt; [[پاناما]] &lt;br /&gt; (Panama)
File:Coat of arms of Paraguay.svg|&lt;center&gt; [[پیراگوئے]] (سیدھا رخ) &lt;br /&gt; (Paraguay)
File:Coat of arms of Paraguay (reverse).svg|&lt;center&gt; [[پیراگوئے]] (خلفی رخ) &lt;br /&gt; (Paraguay)
File:Escudo nacional del Perú.svg|&lt;center&gt; [[پیرو]] (قرمی) &lt;br /&gt; (Peru)
File:Escudo de armas del Perú.svg|&lt;center&gt; [[پیرو]] (اصغر قومی) &lt;br /&gt; (Peru)
File:Coat of Arms of the Philippines.svg|&lt;center&gt; [[فلپائن]] &lt;br /&gt; (Philippines)
File:Coat of arms of Poland-official.svg|&lt;center&gt; [[پولینڈ]] &lt;br /&gt; (Poland)
File:Coat of arms of Portugal.svg|&lt;center&gt; [[پرتگال]] &lt;br /&gt; (Portugal)
File:Coat of arms of Portugal (Lesser).svg|&lt;center&gt; [[پرتگال]] (اصغر قومی) &lt;br /&gt; (Portugal)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== Q ==
&lt;gallery&gt;
File:Emblem of Qatar (1976–2022).svg|&lt;center&gt; [[قطر]] &lt;br /&gt; (Qatar)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== R ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Romania.svg|&lt;center&gt; [[رومانیہ]] &lt;br /&gt; (Romania)
File:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|&lt;center&gt; [[روس]] &lt;br /&gt; (Russia)
File:Coat of arms of Rwanda.svg|&lt;center&gt; [[روانڈا]] &lt;br /&gt; (Rwanda)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== S ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Saint Vincent and the Grenadines.svg|&lt;center&gt; [[سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز]] &lt;br /&gt; (Saint Vincent and the Grenadines)
File:Coat of arms of San Marino.svg|&lt;center&gt; [[سان مارینو]] &lt;br /&gt; (San Marino)
File:Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg|&lt;center&gt; [[ساؤ ٹومے و پرنسپے]] &lt;br /&gt; (São Tomé and Príncipe)
File:Coat of arms of Saudi Arabia.svg|&lt;center&gt; [[سعودی عرب]] &lt;br /&gt; (Saudi Arabia)
File:Coat of arms of Senegal.svg|&lt;center&gt; [[سینیگال]] &lt;br /&gt; (Senegal)
File:Coat of arms of Serbia.svg|&lt;center&gt; [[سربیا]] &lt;br /&gt; (Serbia)
File:Coat of arms of Serbia small.svg|&lt;center&gt; [[سربیا]] (اصغر نشان) &lt;br /&gt; (Serbia)
File:Coat of Arms of the Republic of Seychelles.svg|&lt;center&gt; [[سیچیلیس]] &lt;br /&gt; (Seychelles)
File:Coat of arms of Sierra Leone.svg|&lt;center&gt; [[سیرالیون]] &lt;br /&gt; (Sierra Leone)
&lt;!-- Do NOT add Singapore; violates WP:NFG --&gt;
File:Coat of Arms of Slovakia.svg|&lt;center&gt; [[سلوواکیہ]] &lt;br /&gt; (Slovakia)
File:Coat of Arms of Slovenia.svg|&lt;center&gt; [[سلووینیا]] &lt;br /&gt; (Slovenia)
File:Coat of arms of Somalia.svg|&lt;center&gt; [[صومالیہ]] &lt;br /&gt; (Somalia)
File:Emblem of Somaliland.svg|&lt;center&gt; [[صومالی لینڈ]] &lt;br /&gt; (Somaliland)
|&lt;center&gt; [[جنوبی افریقا]] &lt;br /&gt; (South Africa)
File:Coat of Arms of South Sudan.svg|&lt;center&gt; [[جنوبی سوڈان]] &lt;br /&gt; (South Sudan)
File:Escudo de España (colores THV).svg|&lt;center&gt; [[ہسپانیہ]] &lt;br /&gt; (Spain)
File:Coat of arms of Sri Lanka.svg|&lt;center&gt; [[سری لنکا]] &lt;br /&gt; (Sri Lanka)
File:Emblem of Sudan.svg|&lt;center&gt; [[سوڈان]] &lt;br /&gt; (Sudan)
File:Coat of arms of Swaziland.svg|&lt;center&gt; [[سوازی لینڈ]] &lt;br /&gt; (Swaziland)
File:Stora riksvapnet - Riksarkivet Sverige.png|&lt;center&gt; [[سویڈن]] &lt;br /&gt; (Sweden)
File:Lilla riksvapnet - Riksarkivet Sverige.png|&lt;center&gt; [[سویڈن]] &lt;br /&gt; (Sweden)
File:Coat of Arms of Switzerland.svg|&lt;center&gt; [[سویٹزرلینڈ]] &lt;br /&gt; (Switzerland)
File:Emblem of Syria (1980–2024).svg|&lt;center&gt; [[شام]] &lt;br /&gt; (Syria)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== T ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of arms of Tajikistan.svg|&lt;center&gt; [[تاجکستان]] &lt;br /&gt; (Tajikistan)
File:Coat of arms of Tanzania.svg|&lt;center&gt; [[تنزانیہ]] &lt;br /&gt; (Tanzania)
File:Garuda Emblem of Thailand.svg|&lt;center&gt; [[تھائی لینڈ]] &lt;br /&gt; (Thailand)
File:Coat of arms of Togo.svg|&lt;center&gt; [[ٹوگو]] &lt;br /&gt; (Togo)
File:Coat of arms of Tonga.svg|&lt;center&gt; [[ٹونگا]] &lt;br /&gt; (Tonga)
File:Transnistria-coa.svg|&lt;center&gt; [[ٹرینسنیسٹریا]] &lt;br /&gt; (Transnistria)
File:Coat of Arms of Trinidad and Tobago.svg|&lt;center&gt; [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]] &lt;br /&gt; (Trinidad and Tobago)
File:Coat of arms of Tunisia.svg|&lt;center&gt; [[تونس]] &lt;br /&gt; (Tunisia)
File:Emblem of Turkey.svg|&lt;center&gt; [[ترکی]] &lt;br /&gt; (Turkey)
File:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|&lt;center&gt; [[ترکمانستان]] &lt;br /&gt; (Turkmenistan)
File:Coat of arms of Tuvalu.svg|&lt;center&gt; [[تووالو]] &lt;br /&gt; (Tuvalu)

&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== U ==
&lt;gallery&gt;
File:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|&lt;center&gt; [[یوکرین]] &lt;br /&gt; (Ukraine)
File:Coat of arms of the United Arab Emirates.svg|&lt;center&gt; [[متحدہ عرب امارات]] &lt;br /&gt; (United Arab Emirates)
Image:Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg| [[برطانیہ]] &lt;br /&gt; (شمالی آئر لینڈ، انگلینڈ، ویلز وچ مستعمل) &lt;br /&gt; (United Kingdom)
Image:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg| [[برطانیہ]] &lt;br /&gt; (سکاٹ لینڈ وچ مستعمل) &lt;br /&gt; (United Kingdom)
File:US-GreatSeal-Obverse.svg|&lt;center&gt; [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] (سیدھا رخ) &lt;br /&gt; (United States)
File:US Great Seal Reverse.svg|&lt;center&gt; [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] (خلفی رخ) &lt;br /&gt; (United States)
File:Coat of arms of Uruguay.svg|&lt;center&gt; [[یوراگوئے]] &lt;br /&gt; (Uruguay)
File:Coat of Arms of Uzbekistan.svg|&lt;center&gt; [[ازبکستان]] &lt;br /&gt; (Uzbekistan)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== V ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of Arms of Vanuatu.svg|&lt;center&gt; [[وانواتو]] &lt;br /&gt; (Vanuatu)
File:Vatican City CoA.svg|&lt;center&gt; [[ویٹیکن سٹی]] &lt;br /&gt; (Vatican City)
File:Coat of arms of Venezuela.svg|&lt;center&gt; [[وینیزویلا]] &lt;br /&gt; (Venezuela)
File:Coat of arms of Vietnam.svg|&lt;center&gt; [[ویتنام]] &lt;br /&gt; (Vietnam)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== Y ==
&lt;gallery&gt;
File:Emblem of Yemen.svg|&lt;center&gt; [[یمن]] &lt;br /&gt; (Yemen)
&lt;/gallery&gt;
{{compactTOC8|side=yes|top=yes|num=yes}}

== Z ==
&lt;gallery&gt;
File:Coat of Arms of Zambia.svg|&lt;center&gt; [[زیمبیا]] &lt;br /&gt; (Zambia)
File:Coat of Arms of Zimbabwe.svg|&lt;center&gt; [[زمبابوے]] &lt;br /&gt; (Zimbabwe)
&lt;/gallery&gt;

{{فہارست بلحاظ ملک}}
{{قومی پرچم}}

[[گٹھ:قومی نشان]]
[[گٹھ:لسٹ قومی علامات]]</text>
      <sha1>99pghnmfewwbuxixdf5xx7iqg08ssou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آبشاراں دی لسٹ بلحاظ قسم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91857</id>
    <revision>
      <id>711297</id>
      <parentid>695643</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Waipio_waterfall.jpg with [[File:Hiʻilawe_Falls.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Proper nouun).</comment>
      <origin>711297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27326" sha1="f8sbwy48o1ccnb05gny3kgdawedpfy3" xml:space="preserve">{{معلومات-ڈیم}}ذیل وچ لسٹ آبشار بلحاظ قسم دتی گئیاں نيں۔
* '''پلنج'': پانی عمودی طور اُتے تھلے اتردا اے، بیڈراک سطح نال رابطہ کھو دیندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110718115209/http://worldwaterfalls.com آبشار کيتا اے ؟
* '''Horsetail''': اتردا ہويا پانی [[بیڈراک]] تو‏ں کچھ رابطہ برقرار رکھدا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''موتیابند'': اک وڈا، طاقتور آبشار۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''ملٹی سٹیپ''': آبشاراں دا اک دے بعد اک سلسلہ تقریباً اک ہی سائز دے ہر اک دا اپنا ڈُبیا ہويا تالاب۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''بلاک'': پانی نسبتاً وسیع ندی یا دریا تو‏ں اتردا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;howstuff&quot;&gt;{{Cite web |url=http://geography.howstuffworks .com/terms-and-associations/waterfall.htm/printable |title=آرکائیو کاپی |access-date=2013-11-06 |archive-date=2010-09-21 |archive-url=https://web۔ archive.org/web/20100921080941/http://geography.howstuffworks.com/terms-and-associations/waterfall.htm/printable |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''Cascade''': پانی چٹان دے قدماں دا اک سلسلہ تھلے اتردا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;howstuff&quot; /&gt;
* '''منقسم''': پانی دے تھلے آندے ہی وکھ وکھ بہاؤ۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''ٹائرڈ''': پانی دے قطرے وکھ وکھ مراحل یا گرنے دے سلسلے وچ ۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''پنچ باؤل'': پانی اک تنگ شکل وچ اتردا اے تے فیر اک وسیع تالاب وچ پھیل جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''پنکھا'': پانی افقی طور اُتے پھیلدا اے جدو‏ں ایہ بیڈروک دے نال رابطے وچ رہندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;


* '''Plunge''': Water descends vertically, losing contact with the bedrock surface.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot;/&gt;
* '''Horsetail''': Descending water maintains some contact with [[bedrock]].&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''Cataract''': A large, powerful waterfall.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''Multi-step''': A series of waterfalls one after another of roughly the same size each with its own sunken plunge pool.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''Block''': Water descends from a relatively wide stream or river.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;howstuff&quot;&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://geography.howstuffworks.com/terms-and-associations/waterfall.htm/printable |access-date=2020-10-23 |archive-date=2010-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921080941/http://geography.howstuffworks.com/terms-and-associations/waterfall.htm/printable |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* '''Cascade''': Water descends a series of rock steps.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;howstuff&quot; /&gt;
* '''Segmented''': Distinctly separate flows of water form as it descends.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''Tiered''': Water drops in a series of distinct steps or falls.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''Punchbowl''': Water descends in a constricted form and then spreads out in a wider pool.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''Fan''': Water spreads horizontally as it descends while remaining in contact with bedrock.&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;

== Plunge ==
=== یوگنڈا ===
[[فائل:Sipi Falls Main Drop.jpg|thumb|[[Sipi Falls]].]]
* [[Sipi Falls]]
=== جنوبی افریقہ ===
* [[Mac-Mac Falls]]
* [[Tugela Falls]]
* [[Berlin Falls]]
=== زیمبیا ===
* [[Kalambo Falls]]
=== بنگلہ دیش ===
* [[Madhabkunda waterfall]]

=== بھارت ===
[[فائل:Nohkalikai fall.JPG|thumb|[[Nohkalikai Falls]].]]
* [[اتیرا پِلّی آبشار]]
* [[Pandavkada Falls]]
* [[Nohkalikai Falls]]
* [[Joranda Falls]]
* [[جوگ آبشار]]

=== انڈونیشیا ===
[[فائل:Sipisopiso.jpg|thumb|[[Sipisopiso]].]]
* [[Sipisopiso]]
=== جاپان ===
* [[Hannoki Falls]]
* [[کیگون آبشار]]
* [[Nachi Falls]]
* [[Shōmyō Falls]]
=== تائیوان ===
* [[Jiao Lung Waterfall]]
=== سری لنکا ===
* [[Laxapana Falls]]
=== بلغاریہ ===
* [[Borov Kamak]]
* [[Babsko Praskalo]]
=== ایسٹونیا ===
* [[والاست یوگا آبشار]]
=== فن لینڈ ===
* [[کتسی پیوٹس آبشار]]
=== فرانس ===
* [[Trou de Fer]]
=== ہنگری ===
* [[Lillafüred]]
=== فن لینڈ ===
* [[Pihtsusköngäs]]
=== آئس لینڈ ===
[[فائل:Skogafoss-07-2018-gje.jpg|thumb|[[Skógafoss]].]]
* [[Seljalandsfoss]]
* [[Svartifoss]]
* [[Skógafoss]]
* [[Öxarárfoss]]
=== ناروے ===
* [[Kjelfossen]]
* [[Mardalsfossen]]
* [[Månafossen]]
* [[Rjukanfossen]]
* [[Skrikjofossen]]
* [[Tyssestrengene]]
=== برطانیہ ===
[[فائل:Pistyll Rhaeadr 0073.JPG|thumb|[[Pistyll Rhaeadr]].]]
* [[Hardraw Force]]
* [[Ffrwd Fawr Waterfall]]
* [[Melincourt Falls]]
* [[Pistyll Rhaeadr]]
* [[Devil's Appendix (waterfall)|Devil's Appendix]]
* [[Sgwd Henrhyd]]
=== کینیڈا ===
[[فائل:BrandywineFalls 1200W.jpg|thumb|[[Brandywine Falls Provincial Park|Brandywine Falls]].]]
* [[Horseshoe Falls]]
* [[Panther Falls]]
* [[Brandywine Falls Provincial Park|Brandywine Falls]]
* [[Hunlen Falls]]
* [[Helmcken Falls]]
* [[Spahats Creek Falls]]
* [[Bridal Veil Falls (Manitoulin Island)]]
* [[Chute Kabir Kouba]]
* [[Kakabeka Falls]]
* [[Grand Falls (waterfall)|Grand Falls]]
* [[Sandy Pond Falls]]
* [[Pissing Mare Falls]]
=== کوسٹا ریکا ===
* [[لافرتونا آبشار|La Fortuna Waterfall]]
* [[لاپاز آبشار|La Paz Waterfall]]
=== گواڈیلوپ ===
* [[Carbet Falls]]

=== میکسیکو ===
* [[Piedra Volada]]
* [[Basaseachic Falls]]
=== ریاست ہائے متحدہ امریکا ===
[[فائل:Havasu Falls 1a md.jpg|thumb|[[Havasu Falls]].]]
[[فائل:Looking Glass Falls.jpg|thumb|[[Looking Glass Falls]].]]
* [[دسوتو آبشار|DeSoto Falls]]
* [[Noccalula Falls Park]]
* [[Hemmed-In-Hollow Falls]]
* [[Havasupai#Havasu Falls|Havasu Falls]]
* [[Havasupai#Mooney Falls|Mooney Falls]]
* [[Bridalveil Fall]]
* [[Feather Falls]]
* [[McWay Falls]]
* [[Ribbon Fall]]
* [[Vernal Fall]]
* [[Bridal Veil Falls (Telluride)]]
* [[Toccoa Falls]]
* [[Akaka Falls State Park]]
* [[Rainbow Falls (Hawaii)|Rainbow Falls]]
* [[Wailua Falls]]
* [[Minnehaha Falls]]
* [[Vermillion Falls]]
* [[Taughannock Falls State Park|Taughannock Falls]]
* [[Bridal Veil Falls (Macon County)]]
* [[Douglas Falls]]
* [[Yahoo Falls]]
* [[ہائی شولز آبشار]]
* [[Looking Glass Falls]]
* [[Moore Cove Falls]]
* [[Slick Rock Falls]]
* [[ونڈو آبشار|Window Falls]]
* [[Toketee Falls]]
* [[Watson Falls]]
* [[Raven Cliff Falls (South Carolina)|Raven Cliff Falls]]
* [[Fall Creek Falls]]
* [[Bridal Veil Falls (Washington)]]
* [[Palouse Falls]]
* [[Pearl Falls]]
* [[Snoqualmie Falls]]
* [[Tower Fall]]
* [[Yellowstone Falls]]
* [[Iris Falls]]
* [[Moose Falls]]
* [[Lake Peigneur]] Drilling Disaster (Louisiana)

=== آسٹریلیا ===
[[فائل:FitzroyFalls.jpg|thumb|[[Fitzroy Falls, New South Wales|Fitzroy Falls]].]]
* [[Dangar Falls]]
* [[Ellenborough Falls]]
* [[Fitzroy Falls, New South Wales|Fitzroy Falls]]
* [[Jim Jim Falls]]
* [[ٹالمر آبشار]]
* [[Blencoe Falls]]
* [[Millaa Millaa Falls]]
* [[پرلنگ بروک آبشار]]
* [[Queen Mary Falls]]
* [[Wallaman Falls]]
* [[Delaneys Falls]]
* [[Hopetoun Falls]]
* [[Phantom Falls]]
=== نیوزی لینڈ ===
[[فائل:Waireinga Falls.jpg|thumb|[[Bridal Veil Falls (Waikato)]].]]
* [[Rainbow Falls (Waianiwaniwa)]]
* [[Bridal Veil Falls (Waikato)]]
* [[Wairere Falls]]
=== برازیل ===
* [[Cachoeira da Fumaça]]
* [[Caracol falls]]

=== وینزویلا ===
* [[اینجل آبشار]]
* [[Cuquenan Falls]]
{{-}}
== Horsetail ==

=== لیسوتھو ===
* [[مالٹ سونیان آبشار]]

=== جنوبی افریقہ ===
[[فائل:Howick falls1.jpg|thumb|[[ہوویک آبشار]].]]
* [[ہوویک آبشار]]
=== بھارت ===
[[فائل:Manikyadhara.JPG|thumb|[[Manikyadhara Falls#Manikyadhara Falls|Manikyadhara falls]].]]
* Manikyadhara Falls
[[فائل:Sogal 1.jpg|thumb|[[Sogal|Sogal Falls]].]]
* [[Sogal]]
[[فائل:Rattail falls.jpg|thumb|[[تھالیار آبشار]].]]
* [[تھالیار آبشار]]
* [[کھندادھر آبشار]]
* [[Duduma Falls]]
* [[راجت پراپت آبشار]]
* [[Sweet Falls]]
* [[Kedumari Falls]]
* [[پلارووی آبشار]]
* [[Athirappilli Falls]]

=== فلپائن ===
[[فائل:MariaCristinaFallsJuly2006.jpg|thumb|[[میریا کریسٹینا آبشار]].]]
[[فائل:Ausflug Falls 1992 Manila.jpg|thumb|[[پاگسنجن آبشار]].]]
* [[پاگسنجن آبشار]]
* [[میریا کریسٹینا آبشار]]

=== سری لنکا ===
[[فائل:Elgine.JPG|thumb|[[الگین آبشار]].]]
* [[آبردین آبشار]]
* [[بمبارکنڈا آبشار]]
* [[دیالوما آبشار]]
* [[الگین آبشار]]
* [[رون آبشار]]
=== بوسنیا و ہرزگووینا ===
* [[Skakavac, Sarajevo|Skakavac]]
=== آئس لینڈ ===
* [[Háifoss]]
* [[گلائمر]]
=== آئر لینڈ ===
* [[پاورزکورٹ آبشار]]
=== جمہوریہ مقدونیہ ===
* [[سمولیر آبشار]]

=== ناروے ===
[[فائل:Slap Savica.jpg|thumb|[[Sava Bohinjka]].]]
* [[سٹالہیم فوسن آبشار]]
* [[ورینگ فوسن آبشار]]
* [[White Drin Waterfall]]
=== سلووینا ===
* [[Sava Bohinjka]]
=== سوئیزرلینڈ ===
* [[Staubbach Falls]]
* [[Reichenbach Falls]]
* [[گرے مار ٹیل]]
* [[Spout of Garnock]]

=== برطانیہ ===
* [[River Lyd (Devon)]]
=== کینیڈا ===
[[فائل:TakakkawFalls2 edit.jpg|thumb|[[Takakkaw Falls]].]]
* [[Bridal Veil Falls (Banff)]]
* [[کرائپٹ آبشار]]
* [[Lineham Falls]]
* [[Michelle Falls]]
* [[Upper Geraldine Falls]]
* [[Cliff Lake Falls]]
* [[Francis Falls]]
* [[Gold Creek Falls]]
* [[Kingcome Valley Falls]]
* [[شینن آبشار]]
* [[Takakkaw Falls]]
* [[James Bruce Falls]]
* [[Alfred Creek Falls]]
* [[Bergeron Falls]]
* [[Cascade Falls]]{{dn|date=January 2012}}
* [[Middle Cummins Falls]]
* [[Odegaard Falls]]
* [[Snowshoe Creek Falls]]
=== امریکا ===
[[فائل:Nevada Falls (side).jpg|thumb|[[نیواڈا آبشار]].]]
[[فائل:Hiʻilawe Falls.jpg|thumb|[[ہوائی آبشار]].]]
* [[آلمیرے آبشار]]
* [[Darwin Falls]]
* [[نیواڈا آبشار]]
* [[سلور سٹرینڈ آبشار]]
* [[فش کریک آبشار]]
* [[انا روبی آبشار]]
* [[Cochrans Falls]]
* [[DeSoto Falls (Georgia)|DeSoto Falls]]
* [[ڈکس کریک آبشار]]
* [[Dukes Creek]]
* [[ہولکومب کریک آبشار]]
* [[Minnehaha Falls, Georgia|Minnehaha Falls]]
* [[ہوائی آبشار]]
* [[مکاہیکو آبشار]]
* [[کورتھ ہاؤس آبشار]]
* [[گلاسمین آبشار]]
* [[ہیکوری نٹ آبشار]]
* [[رین بو آبشار (روتھرفورڈ)|Rainbow Falls]]
* [[Waihilau Falls]]

=== آسٹریلیا ===
* [[Seventh Falls]]
* [[سلور بینڈ آبشار]]
* [[سٹیون سن آبشار]]
=== نیوزی لینڈ ===
[[فائل:Humboldt Falls.jpg|thumb|[[ہومبولڈ آبشار]].]]
* [[لیڈی الائس آبشار]]
* [[ہومبولڈ آبشار]]
* [[Mount Damper Falls]]
{{-}}
== Cataract ==
=== جمہوری جمہوریہ کانگو ===
* [[بویوما آبشار]]
=== مالی ===
* [[Gouina Falls]]
=== زیمبیا / زمباوے ===
* [[وکٹوریا آبشار]]

=== بھارت ===
[[فائل:Chitrakot6.jpg|thumb|[[چترکوٹ آبشار]].]]
[[فائل:Gokak Falls.jpg|thumb|[[Gokak Falls]].]]
[[فائل:Thirparappu Waterfalls (2).jpg|thumb|[[تریپاراپو آبشار]].]]
* [[کاکولٹ آبشار]]
* [[چترکوٹ آبشار]]
* [[Gokak Falls]]
* [[تریپاراپو آبشار]]
* [[Thoovanam Waterfalls]]

=== ارجنٹائن / برازیل ===
[[فائل:Garganta del Diablo or Devil Throat Iguazu Falls Argentina Luca Galuzzi 2005.JPG|thumb|Devil's Throat, [[اگوازو آبشار|Iguaçu fall's]] largest cataract.]]
* [[اگوازو آبشار]]
{{-}}
== Multi-step ==
=== مراکش ===
* [[اوزود آبشار]]
=== Japan ===
[[فائل:Fukuroda Falls - 袋田の滝(ふくろだのたき).jpg|thumb|[[فوکوروڈا آبشار]].]]
* [[فوکوروڈا آبشار]]
=== اسٹونیا ===
* [[جاگالا آبشار]]
=== آئس لینڈ ===
* [[Dettifoss]]
* [[Selfoss (waterfall)|Selfoss]]
* [[Goðafoss]]
* [[گل فوس آبشار]]
{{-}}
== Block ==
=== Ethiopia ===
* [[Blue Nile Falls]]
=== Cambodia ===
* [[Ka Choung]]
=== China ===
[[فائل:HuangguoshuFall.jpg|thumb|[[ہوانگ ژو آبشار]].]]
* [[ہوانگ ژو آبشار]]
=== India ===
* [[Abbey Falls]]
* [[Aruvikkuzhi Waterfalls]]
* [[تیرتھ گڑھ آبشار]]
* [[اتیرا پِلّی آبشار]]

=== Korea ===
* [[Cheonjeyeon Waterfall]]
=== Zambia ===
* [[Ngonye Falls]]
=== Bosnia and Herzegovina ===
* [[Pliva Waterfall]]
=== Iceland ===
* [[Faxi]]
* [[Þjófafoss]]
=== Switzerland ===
[[فائل:Rhine Falls.jpg|thumb|[[Rhine Falls]].]]
* [[Rhine Falls]]
=== Turkey ===
* [[Manavgat Waterfall]]
=== United Kingdom ===
* [[Aysgarth Falls]]
* [[کوٹر فورس]]
* [[Kisdon Force]]
* [[Low Force]]
=== Canada ===
[[فائل:Niag715.jpg|thumb|[[نیاگرا آبشار]].]]
* [[بوو آبشار]]
* [[اوورلینڈر آبشار]]
* [[واپتا آبشار]]
* [[نیاگرا آبشار]]
* [[Fenelon Falls, Ontario]]
* [[Horseshoe Falls]]
* [[چرچل آبشار]]
=== Mexico ===
[[فائل:AguaAzulMexico3.jpg|thumb|140px|[[Agua Azul]]]]
* [[Agua Azul]]
=== United States ===
* [[نیاگرا آبشار]]
* [[Shoshone Falls]]
* [[اپر میسا آبشار]]
* [[کمبرلینڈ آبشار]]
* [[Saint Anthony Falls]]
* [[Rainbow Falls (Missouri River)|Rainbow Falls]]
* [[American Falls]]
* [[کوہوس آبشار]]
* [[ہوک‏ر آبشار]]
* [[ویلامیٹ آبشار ]]
* [[برگیس آبشار]]

=== Australia ===
[[فائل:MillstreamFalls 4467.jpg|thumb|[[میل اسٹریم آبشار]].]]
* [[میل اسٹریم آبشار]]
* [[Fernhook Falls]]
=== Brazil ===
* [[Guaíra Falls]]
{{-}}
== Cascade ==
=== Uganda ===
* [[Murchison Falls]]
=== South Africa ===
[[فائل:Augrabies Falls, March 2008.jpg|thumb|[[آیوگرے بیز آبشار]].]]
* [[آیوگرے بیز آبشار]]
=== China ===
* [[Hukou Waterfall]]
=== India ===
[[فائل:Chunchanakatte Falls.jpg|thumb|[[Chunchanakatte Falls]].]]
* [[Chunchanakatte Falls]]
[[فائل:From top of Irupu Falls.jpg|thumb|[[ایروپو آبشار]].]]
* [[ایروپو آبشار]]
[[فائل:Jogmonsoon.jpg|thumb|[[جوگ آبشار]].]]
* [[جوگ آبشار]]
[[فائل:Hanumanagundi Falls.jpg|thumb|[[Hanumangundi Falls]].]]
* [[Hanumangundi falls]]
* [[واژاچال آبشار]]
* [[تشارگیری آبشار]]
[[فائل:Kiliyur waterfalls near Yercaud.jpg|thumb|[[کیلیور آبشار]].]]
* [[کیلیور آبشار]]
[[فائل:Courtallam.jpg|thumb|[[Courtallam|Courtallam falls]].]]
* [[Courtallam]]
[[فائل:Monkey Falls.jpg|thumb|[[مونکی آبشار]].]]
* [[مونکی آبشار]]
[[فائل:Ullakaarvi1.jpg|thumb|[[اولاکاروی|Ullakaarvi falls]].]]
* [[اولاکاروی]]
* [[سیرووانی آبشار]]

=== Germany ===
* [[Triberg Waterfalls]]
=== Iceland ===
[[فائل:Barnafoss01.jpg|thumb|[[Barnafossar]].]]
* [[Aldeyjarfoss]]
* [[Ófærufoss]]
* [[Barnafossar]]
=== جمہوریہ مقدونیہ ===
* [[Koprišnica Waterfall]]

=== Norway ===
* [[Kjosfossen]]
* [[Kivach waterfall]]
* [[Steinsdalsfossen]]
=== Laos ===
[[فائل:Somphamit.jpg|thumb|[[کھون آبشار]].]]
* [[کھون آبشار]]
=== Philippines ===
* [[تینوئے-آن آبشار]]
=== Sri Lanka ===
* [[بوپتھ آبشار]]
* [[بیکر آبشار]]
* [[سینٹ کلیئر آبشار]]
* [[روانا آبشار]]
=== Austria ===
[[فائل:Austrian.waterfall.at.krimml.arp.jpg|thumb|[[Krimmler Wasserfälle]].]]
* [[Krimmler Wasserfälle]]
=== Finland ===
* Hepoköngäs
=== United Kingdom ===
[[فائل:CatrakeForceLower2.jpg|thumb|[[کیٹریک فورس]].]]
* [[بروآر آبشار]]
* [[Cenarth Falls]]
* [[ہائی فورس]]
* [[Conwy Falls]]
* [[کیٹریک فورس]]
=== Canada ===
[[فائل:Elbow Falls.JPG|thumb|[[Elbow Falls]].]]
* [[Athabasca Falls]]
* [[Elbow Falls]]
* [[Kitchener Creek Falls]]
* [[Alfred Creek Falls]]
* [[اینجلز سٹیئرکیس آبشار]]
* [[Nymph Falls]]
* [[Thunder Falls]]
* [[Helen Falls]]
* [[Inglis Falls]]
* [[آلبیون آبشار]]
* [[پوکیوک آبشار]]
* [[Sandy Pond Falls]]
=== Jamaica ===
* [[Dunn's River Falls]]
=== United States ===
[[فائل:Eastatoefalls.jpg|thumb|[[ایسٹاٹو آبشار]].]]
[[فائل:Roaring Fork Falls.jpg|thumb|[[رورنگ فورک آبشار|Roaring Fork Falls]].]]
[[فائل:Kepler Cascades in Yellowstone.JPG|thumb|[[کپلر کیس کیڈز]].]]
* [[نیوگیٹ آبشار]]
* [[Grand Falls, Arizona|Grand Falls]]
* [['Opaeka'a Falls]]
* [[Cunningham Falls State Park]]
* [[سوالو آبشار]]
* [[Gooseberry Falls]]
* Lucifer Falls
* [[کانسٹی آبشار]]
* [[برائڈل ویل آبشار]]
* [[ایسٹاٹو آبشار]]
* [[کیس کیڈ آبشار]]
* [[کانسٹی آبشار]]
* [[کوربن کریک آبشار]]
* [[کولاساجا آبشار]]
* [[ہڈن آبشار (شمالی کیرولینا)|Hidden Falls]]
* [[کی آبشار]]
* [[لوئر کیس کیڈز|Lower Cascades]]
* [[میک گیلیارڈ آبشار]]
* [[مائیکل آبشار]]
* [[موراوین آبشار]]
* [[رین بو آبشار (ہورس پیسچیور)|Rainbow Falls]]
* [[سیٹروک کریک آبشار]]
* [[رورنگ فورک آبشار|Roaring Fork Falls]]
* [[سلائیڈنگ روک]]
* [[ٹورے آبشار|Tory's Falls]]
* [[ٹرپل آبشار|Triple Falls]]
* [[ٹرٹل بیک آبشار]]
* [[اپر کیس کیڈز|Upper Cascades]]
* [[اپروہائٹ واٹر آبشار]]
* [[واکر آبشار]]
* [[ڈنگ مین آبشار]]
* [[فولمر آبشار]]
* [[آئیساکوینا آبشار]]
* [[برگیس آبشار]]
* [[کریب ٹری آبشار]]
* [[Blackwater Falls State Park]]
* [[Big Manitou Falls]]
* [[فائرہول آبشار]]
* [[گبن آبشار]]
* [[کپلر کیس کیڈز]]
* [[ورجینیا کیس کیڈز]]
* [[بیچلر آبشار]]
* [[لیوس آبشار]]
* [[مائی اسٹک آبشار]]
=== Australia ===
[[فائل:Lady Barron Falls Mt Field National Park.jpg|thumb|[[Lady Barron Falls]].]]
* [[بیرن آبشار]]
* [[بلوم فیلڈ آبشار]]
* [[ڈنر آبشار]]
* [[الابانا آبشار]]
* [[گومولاہرا آبشار]]
* [[جوزیفائن آبشار]]
* [[کئرنیز آبشار]]
* [[سٹونی کریک آبشار]]
* [[سرپرائز کریک آبشار]]
* [[تولی آبشار]]
* [[Lady Barron Falls]]
* [[Liffey Cascade]]
* [[Liffey Falls]]
* [[Spout Falls]]
* [[Serpentine Falls]]

=== New Zealand ===
[[فائل:Tarawera Falls n.jpg|thumb|[[تراویرا آبشار]].]]
* [[آنیونیوا آبشار]]
* [[ہوکا آبشار]]
* [[براؤن آبشار]]
* [[موکئو آبشار]]
* [[پوراکاؤنوئی آبشار]]
* [[تراویرا آبشار]]
=== Venezuela ===
* [[Llovizna Falls]]

{{-}}
== Segmented ==
=== China ===
* [[Detian – Ban Gioc Falls]]
=== Namibia ===
* [[Ruacana Falls]]
=== India ===
[[فائل:Magod Falls Karnataka.JPG|thumb|[[Magod Falls]].]]
* [[Magod Falls]]
[[فائل:Unchallifalls.jpg|thumb|[[اونچلی آبشار]].]]
* [[اونچلی آبشار]]
[[فائل:Barahachukki.jpg|thumb|[[شیوان سمدر آبشار]].]]
* [[شیوان سمدر آبشار]]
[[فائل:Sathodi 54.jpg|thumb|[[Sathodi Falls]].]]
* [[Sathodi Falls]]
[[فائل:AthirappillyWaterFall.jpg|thumb|[[اتیرا پِلّی آبشار]].]]
* [[اتیرا پِلّی آبشار]]
[[فائل:Meenmutty Falls.jpg|thumb|[[Meenmutty Falls, Thiruvananthapuram|Meenmutty Falls]].]]
* [[Meenmutty Falls, Thiruvananthapuram|Meenmutty Falls]]
[[فائل:Agaya Gangai.JPG|thumb|[[آگایا گنگئی آبشار]].]]
* [[آگایا گنگئی آبشار]]
[[فائل:Hogenakkal Falls Close.jpg|thumb|[[ہوگناکل آبشار]].]]
* [[ہوگناکل آبشار]]
[[فائل:Suruli Falls.jpg|thumb|[[سورولی آبشار]].]]
* [[سورولی آبشار]]
[[فائل:Keeriparai - Vattaparai falls.JPG|thumb|[[وتاپرائی آبشار]].]]
* [[وتاپرائی آبشار]]
[[فائل:Keoti Fall.JPG|thumb|[[کیوتی آبشار]].]]
* [[کیوتی آبشار]]

=== ایران ===
* [[Margoon Waterfall]]
=== Thailand ===
* [[اومفانگ تی لر سو آبشار]]
=== اسٹونیا ===
* [[کیلا آبشار]]
=== آئس لینڈ ===
[[فائل:Hraunfossar 2004.jpg|thumb|[[Hraunfossar]].]]
* [[Hraunfossar]]
* [[Dynjandi]]
* [[Dettifoss]]

=== Republic of Macedonia ===
* [[Kolešino Waterfall]]
=== ناروے ===
* [[Rjukandefossen]]
* [[سیون سسٹرز آبشار|Seven Sisters]]
=== ترکی ===
[[فائل:DüdenWaterfalls01.jpg|thumb|[[Düden Waterfalls]].]]
* [[Düden Waterfalls]]
=== برطانیہ ===
* [[میانچ آبشار]]
=== Canada ===
[[فائل:Horshoe Falls f 16th floor of Marriott.jpg|thumb|[[Horseshoe Falls]].]]
* [[Chaudière Falls|Cauldron Falls]]
* [[Della Falls]]
* [[Icecap Falls]]
* [[Twin Falls (Labrador)|Twin Falls]]
* [[ورجینیا آبشار|Virginia Falls]]
* [[نیاگرا آبشار]]
* [[Horseshoe Falls]]
* [[چرچل آبشار]]
* [[Nistowiak Falls]]
* [[بلیک بروک آبشار]]

=== امریکا ===
[[فائل:Dry Falls2.JPG|thumb|[[ڈرائی آبشار(شمالی کیرولینا)|Dry Falls]].]]
* [[Burney Falls]]
* [[Three Chute Falls]]
* [[Great Falls (Passaic River)|Great Falls]]
* [[ڈرائی آبشار(شمالی کیرولینا)|Dry Falls]]
* [[بلوم بیسن آبشار]]
* [[ڈپوٹ کریک آبشار]]
* [[الاکالا آبشار]]

=== آسٹریلیا ===
* [[فلورینس آبشار]]
* [[Guide Falls]]
* [[Horseshoe Falls (Tasmania)]]
* [[Russell Falls]]
* [[نیگریٹا آبشار]]
=== نیوزی لینڈ ===
* [[Laja Falls]]
* [[Tequendama Falls]]

{{-}}
== Tiered ==
=== بھارت ===
[[فائل:DudhSagar.jpg|thumb|[[دُدھ ساگر آبشار]].]]
* [[دُودھ ساگر آبشار]]
* [[برکانا آبشار]]
[[فائل:Hebbe Falls.JPG|thumb|[[ہب آبشار]].]]
* [[ہب آبشار]]
* [[کنچیکل آبشار]]
[[فائل:Soochipara Waterfalls.jpg|thumb|[[سوچیپورا آبشار]].]]
* [[سوچیپورا آبشار]]

=== سری لنکا ===
* [[ڈیوون آبشار]]
* [[دون ہند آبشار]]
* [[رمبوڈا آبشار]]
=== Thailand ===
* [[کائنگ سوفا آبشار]]
=== Bulgaria ===
* [[Raysko Praskalo]]
=== Czech republic ===
* [[Pančavský vodopád]]
=== فرانس ===
[[فائل:Gavarnie Falls.JPG|thumb|[[Gavarnie Falls]].]]
* [[Gavarnie Falls]]
=== جرمنی ===
* [[Röthbachfall]]
=== اٹلی ===
* [[کاسکاتا دل مارمور]]
* [[Cascate del Serio]]

=== Republic of Macedonia ===
* Roštuše Waterfall
=== ناروے ===
* [[Langfossen]]
* [[لاتفوسن آبشار]]
* [[Ramnefjellsfossen]]
=== سوئیزر لینڈ ===
[[فائل:Trummelbach.JPG|thumb|[[ترومل باخ آبشار]].]]
* [[انگستلیگن آبشار]]
* [[ترومل باخ آبشار]]
=== United Kingdom ===
* [[Aira Force]]
* [[Canonteign Falls]]
* [[Moss Force]]
* [[Scale Force]]
* [[ایس آچیول آلیون]]
* [[فویرز آبشار]]
* [[سٹیل آبشار]]
* [[Aber Falls]]
* [[ڈولگوچ آبشار]]
* [[Grey Mare's Tail, Llanrwst|Grey Mare's Tail]]
* [[پیسٹیل آبشار]]
* [[کوٹلی سپوٹ]]
=== Belize ===
* [[Big Rock Falls]]
=== کینیڈا ===
[[فائل:AndrewEnns in P7090037.JPG|thumb|[[الیگزینڈر آبشار]].]]
* [[بوو گلیشیئر آبشار]]
* [[کریسنٹ آبشار]]
* [[Fossil Falls]]
* [[Kerkeslin Falls]]
* [[Murchison Falls]]
* [[Sideways Falls]]
* [[الیگزینڈر آبشار]]
* [[آشلو آبشار]]
* [[گریٹ آبشار (دریائے میسوری)]]
* [[Cummins Falls]]
* [[Della Falls]]
* [[Fairy Creek Falls]]
* [[Flood Falls]]
* [[Harmony Falls]]
* [[Helmet Falls]]
* [[Michael Falls]]
* [[Moresby Falls]]
* [[نیرن آبشار]]
* [[Peach Creek Falls]]
* [[Petain Creek Falls]]
* [[Place Creek Falls]]
* [[پیرامڈ کریک آبشار]]
* [[Silvertip Falls]]
* [[Whispering Falls]]
* [[Aviron Bay Falls]]
* [[Rattling Brook Falls]]
* [[Les Sept Chutes]]
=== امریکا ===
[[فائل:Yosemite upper falls winter 2010.JPG|thumb|[[Yosemite Falls]].]]
* [[بونیتا آبشار]]
* [[چیلنولانا آبشار]]
* [[Yosemite Falls]]
* [[Seven Falls]]
* [[زاپتا آبشار]]
* [[Amicalola Falls State Park]]
* [[Kahiwa Falls]]
* [[اولو اوپینا آبشار]]
* [[کاترسکل آبشار]]
* [[ایسٹاٹو آبشار]]
* [[لینوائل آبشار]]
* [[مالتنومہ آبشار]]
* [[Silverthread Falls]]
* [[Bridal Veil Falls (Utah)]]
* [[Calf Creek Falls]]
* [[بردین آبشار]]
* [[کومیٹ آبشار]]
* [[مزاما آبشار]]
* [[رینی لیک آبشار]]
* [[سلفائڈ کریک آبشار]]
* [[ٹوسٹر آبشار]]

=== آسٹریلیا ===
[[فائل:Upper ebor falls small.jpg|thumb|[[ابور آبشار]].]]
* [[آپسلے آبشار]]
* [[ابور آبشار]]
* [[Tin Mine Falls]]
* [[Wentworth Falls (waterfall)|Wentworth Falls]]
* [[Wollomombi Falls]]
* [[ٹوین آبشار (آسٹریلیا)]]
* [[Second Falls]]
* [[Montezuma Falls]]
* [[Lesmurdie Falls]]
=== پیرو ===
* [[Gocta Cataracts]]
* [[یومبیلا آبشار]]

{{-}}
== Punchbowl ==
=== جاپان ===
[[فائل:Vertical panorama of Odaki, the greatest fall of the Nunobiki Falls.jpg|thumb|[[Nunobiki Falls]].]]
* [[Nunobiki Falls]]
=== کوریا ===
* [[Cheonjiyeon Waterfall]]
* [[Jeongbang Waterfall]]
=== آئس لینڈ ===
* [[Gjáin]]
* [[Hjálparfoss]]
=== United Kingdom ===
* [[جینتز فوس آبشار]]
=== Canada ===
* [[کی ہول آبشار]]
=== United States ===
* [[Punch Bowl Falls]]
* [[میٹلاکو آبشار]]
=== آسٹریلیا ===
* [[Edith Falls]]
* [[Wangi Falls]]
* [[Dip Falls]]
* [[وینن آبشار]]
=== فلپائن ===
[[فائل:Camaya waterfalls-3.jpg|thumb|[[کمایا آبشار]].]]
* [[کمایا آبشار]]

{{-}}
== Fan ==
=== فلپائن ===
* [[ٹیناگو آبشار]]

=== میکسیکو ===
[[فائل:Cola de Caballo.JPG|thumb|[[کولا د کبالو]].]]
* [[کولا د کبالو]]
=== کینیڈا ===
* [[چیٹرباکس آبشار]]
=== امریکا ===
* [[نیوگیٹ آبشار]]
* [[Falling Waters Falls]]
* [[ہائی آبشار|High Falls]]
* [[ٹرنر آبشار]]
* [[یونین آبشار]]
=== آسٹریلیا ===
* [[Nelson Falls]]

{{-}}
== ہور ویکھو ==
* [[آبشار]]
* [[لسٹ آبشار]]
* [[لسٹ آبشار بلحاظ بلندی]]
* [[لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.world-waterfalls.com/ World Waterfall Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712043641/http://www.world-waterfalls.com/ |date=2011-07-12 }}

[[گٹھ:آبشار]]
[[گٹھ:تغیرات ارض]]
[[گٹھ:سیلابی تغیرات]]</text>
      <sha1>f8sbwy48o1ccnb05gny3kgdawedpfy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تھائی لینڈ دے صوبے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96029</id>
    <revision>
      <id>711292</id>
      <parentid>700805</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Seal_Lopburi.png with [[File:Seal_of_Lopburi_province_(1940).png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · date of the creation of the s</comment>
      <origin>711292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20656" sha1="74tvmbi4llf6j7apaygn7iza1z722sx" xml:space="preserve">[[فائل:Emblem of Thailand.svg|thumb|تھائی لینڈ دا قومی نشان]]

'''[[تھائی لینڈ]]''' اک وحدانی ریاست اے، جو ستر صوبےآں ({{lang-th|จังหวัด}}; {{RTGS|changwat ''' چانگوات'''}}) تے اک خصوصی انتظامی علاقہ جو [[راجگڑھ]] [[بینکاک]] د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔

== صوبے ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! نام
! [[لسٹ تھائی لینڈ دے راجگڑھ|راجگڑھ]]
! آبادی
! رقبہ (کلومیٹر²)
! کثافت آبادی
! [[لسٹ تھائی لینڈ دے راجگڑھ|سب تو‏ں وڈا میٹروپولیٹن علاقہ]]
! مخفف
! [[آیزو 3166-2:TH|آیزو]]
! [[لسٹ وفاقی اطلاعا‏‏ت‏ی عملکاری معیار ملکی رموز|FIPS]]
|-
| [[فائل:Seal Bangkok.png|20px]] [[بینکاک]]&lt;br /&gt;(خصوصی انتظامی علاقہ)
| [[بینکاک]]
| 5,701,394
| 1,568.7
| 3,634.5
| [[بنکاک میٹروپولیٹن علاقہ]]
| align=&quot;right&quot;|BKK
| align=&quot;right&quot;|TH-10
| align=&quot;right&quot;|TH40
|-
| &lt;!-- [[تصویر:Seal Amnat Charoen.png|20px]] --&gt; [[امنات چاروئن صوبہ|امنات چاروئن]]
| [[امنات چاروئن]]
| 372,137
| 3,161.2
| 117.7
| [[امنات چاروئن]]
| align=&quot;right&quot;|ACR
| align=&quot;right&quot;|TH-37
| align=&quot;right&quot;|TH77
|-
| [[فائل:Seal Ang Thong.png|20px]] [[آنگ تھونگ صوبہ|آنگ تھونگ]]
| [[آنگ تھونگ]]
| 284,970
| 968.4
| 294.3
| [[آنگ تھونگ]]
| align=&quot;right&quot;|ATG
| align=&quot;right&quot;|TH-15
| align=&quot;right&quot;|TH35
|-
| [[فائل:Seal Bueng Kan.png|20px]] [[بوئنگ کان صوبہ|بوئنگ کان]]
| [[بوئنگ کان]]
| 385,053
| 4,305
| 89.4
| [[بوئنگ کان]]
| align=&quot;right&quot;|---
| align=&quot;right&quot;|TH-38
| align=&quot;right&quot;|---
|-
| [[فائل:Seal Buriram.png|20px]] [[بوریرام صوبہ|بوریرام]]
| [[بوریرام]]
| 1,553,765
| 10,322.9
| 150.5
| [[بوریرام]]
| align=&quot;right&quot;|BRM
| align=&quot;right&quot;|TH-31
| align=&quot;right&quot;|TH28
|-
| [[فائل:Seal Chachoengsao.png|20px]] [[چاچوئنگساو صوبہ|چاچوئنگساو]]
| [[چاچوئنگساو]]
| 673,933
| 5,351.0
| 125.9
| [[چاچوئنگساو]]
| align=&quot;right&quot;|CCO
| align=&quot;right&quot;|TH-24
| align=&quot;right&quot;|TH44
|-
| [[فائل:Seal Chainat.png|20px]] [[چائی نات صوبہ|چائی نات]]
| [[چائی نات]]
| 334,934
| 2,469.7
| 135.6
| [[چائی نات|چائنات]]
| align=&quot;right&quot;|CNT
| align=&quot;right&quot;|TH-18
| align=&quot;right&quot;|TH32
|-
| [[فائل:Seal Chaiyaphum.png|20px]] [[چائیاپھوم صوبہ|چائیاپھوم]]
| [[چائیاپھوم، موئانگ چائیاپھوم|چائیاپھوم]]
| 1,127,423
| 12,778.3
| 88.2
| [[چائیاپھوم، موئانگ چائیاپھوم|چائیاپھوم]]
| align=&quot;right&quot;|CPM
| align=&quot;right&quot;|TH-36
| align=&quot;right&quot;|TH26
|-
| [[فائل:Seal Chanthaburi.png|20px]] [[چانتھابوری صوبہ|چانتھابوری]]
| [[چانتھابوری]]
| 514,616
| 6,338.0
| 81.2
| [[چانتھابوری]]
| align=&quot;right&quot;|CTI
| align=&quot;right&quot;|TH-22
| align=&quot;right&quot;|TH48
|-
| [[فائل:Seal Chiang Mai.png|20px]] [[چیانگ مائی صوبہ|چیانگ مائی]]
| [[چیانگ مائی]]
| 1,640,479
| 20,107.0
| 81.6
| [[چیانگ مائی]]
| align=&quot;right&quot;|CMI
| align=&quot;right&quot;|TH-50
| align=&quot;right&quot;|TH02
|-
| [[فائل:Seal Chiang Rai.svg|20px]] [[چیانگ رائی صوبہ|چیانگ رائی]]
| [[چیانگ رائی]]
| 1,198,218
| 11,678.4
| 102.6
| [[چیانگ رائی]]
| align=&quot;right&quot;|CRI
| align=&quot;right&quot;|TH-57
| align=&quot;right&quot;|TH03
|-
| [[فائل:Seal Chonburi.png|20px]] [[چونبوری صوبہ|چونبوری]]
| [[چونبوری (شہر)|چونبوری]]
| 1,316,293
| 4,363.0
| 301.7
| [[پتایا]]
| align=&quot;right&quot;|CBI
| align=&quot;right&quot;|TH-20
| align=&quot;right&quot;|TH46
|-
| [[فائل:Seal of Chomphon Province.svg|20px]] [[چومپھون صوبہ|چومپھون]]
| [[چومپھون، موئانگ چومپھون|چومپھون]]
| 489,964
| 6,009.0
| 81.5
| [[چومپھون، موئانگ چومپھون|چومپھون]]
| align=&quot;right&quot;|CPN
| align=&quot;right&quot;|TH-86
| align=&quot;right&quot;|TH58
|-
| [[فائل:Seal Kalasin.png|20px]] [[کالاسن صوبہ|کالاسن]]
| [[کالاسن]]
| 982,578
| 6,946.7
| 141.4
| [[کالاسن]]
| align=&quot;right&quot;|KSN
| align=&quot;right&quot;|TH-46
| align=&quot;right&quot;|TH23
|-
| [[فائل:Seal Kamphaeng Phet.png|20px]] [[کامپھائنگ پھیت صوبہ|کامپھائنگ پھیت]]
| [[کامپھائنگ پھیت]]
| 727,093
| 8,607.5
| 84.5
| [[کامپھائنگ پھیت]]
| align=&quot;right&quot;|KPT
| align=&quot;right&quot;|TH-62
| align=&quot;right&quot;|TH11
|-
| [[فائل:Seal Kanchanaburi.png|20px]] [[کانچانابوری صوبہ|کانچانابوری]]
| [[کانچانابوری]]
| 839,776
| 19,483.2
| 43.1
| [[کانچانابوری]]
| align=&quot;right&quot;|KRI
| align=&quot;right&quot;|TH-71
| align=&quot;right&quot;|TH50
|-
| [[فائل:Seal Khon Kaen.png|20px]] [[کھون کیئن صوبہ|کھون کیئن]]
| [[کھون کیئن]]
| 1,767,601
| 10,886.0
| 162.4
| [[کھون کیئن]]
| align=&quot;right&quot;|KKN
| align=&quot;right&quot;|TH-40
| align=&quot;right&quot;|TH22
|-
| [[فائل:Seal Krabi.png|20px]] [[کرابی صوبہ|کرابی]]
| [[کرابی]]
| 432,704
| 4,708.5
| 91.9
| [[کرابی]]
| align=&quot;right&quot;|KBI
| align=&quot;right&quot;|TH-81
| align=&quot;right&quot;|TH63
|-
| [[فائل:Seal Lampang.png|20px]] [[لامپانگ صوبہ|لامپانگ]]
| [[لامپانگ]]
| 761,949
| 12,534.0
| 60.8
| [[لامپانگ]]
| align=&quot;right&quot;|LPG
| align=&quot;right&quot;|TH-52
| align=&quot;right&quot;|TH06
|-
| [[فائل:Seal Lamphun.png|20px]] [[لامپھون صوبہ|لامپھون]]
| [[لامپھون]]
| 404,560
| 4,505.9
| 89.8
| [[لامپھون]]
| align=&quot;right&quot;|LPN
| align=&quot;right&quot;|TH-51
| align=&quot;right&quot;|TH05
|-
| [[فائل:Seal Loei.png|20px]] [[لوئی صوبہ]]
| [[لوئی]]
| 624,066
| 11,424.6
| 54.6
| [[لوئی]]
| align=&quot;right&quot;|LEI
| align=&quot;right&quot;|TH-42
| align=&quot;right&quot;|TH18
|-
| [[فائل:Seal of Lopburi province (1940).png|20px]] [[لوپبوری صوبہ]]
| [[لوپبوری]]
| 755,854
| 6,199.8
| 121.9
| [[لوپبوری]]
| align=&quot;right&quot;|LRI
| align=&quot;right&quot;|TH-16
| align=&quot;right&quot;|TH34
|-
| [[فائل:Seal Mae Hong Son.png|20px]] [[مائے ہونگ سون صوبہ|مائے ہونگ سون]]
| [[مائے ہونگ سون]]
| 242,742
| 12,681.3
| 19.1
| [[مائے ہونگ سون]]
| align=&quot;right&quot;|MSN
| align=&quot;right&quot;|TH-58
| align=&quot;right&quot;|TH01
|-
| [[فائل:Seal Maha Sarakham.png|20px]] [[مہا ساراکھام صوبہ|مہا ساراکھام]]
| [[مہا ساراکھام]]
| 940,911
| 5,291.7
| 177.8
| [[مہا ساراکھام]]
| align=&quot;right&quot;|MKM
| align=&quot;right&quot;|TH-44
| align=&quot;right&quot;|TH24
|-
| [[موکداہان صوبہ|موکداہان]]
| [[موکداہان]]
| 339,575
| 4,339.8
| 78.2
| [[موکداہان]]
| align=&quot;right&quot;|MDH
| align=&quot;right&quot;|TH-49
| align=&quot;right&quot;|TH78
|-
| [[فائل:Seal Nakhon Nayok.png|20px]] [[ناکھون نایوک صوبہ|ناکھون نایوک]]
| [[ناکھون نایوک]]
| 252,734
| 2,122.0
| 119.1
| [[ناکھون نایوک]]
| align=&quot;right&quot;|NYK
| align=&quot;right&quot;|TH-26
| align=&quot;right&quot;|TH43
|-
| [[فائل:Seal Nakhon Pathom.svg|20px]] [[ناکھون پاتھوم صوبہ|ناکھون پاتھوم]]
| [[ناکھون پاتھوم]]
| 860,246
| 2,168.3
| 396.7
| [[ناکھون پاتھوم]]
| align=&quot;right&quot;|NPT
| align=&quot;right&quot;|TH-73
| align=&quot;right&quot;|TH53
|-
| [[فائل:Seal of Nakhon Phanom Province.svg|20px]] [[ناکھون پھانوم صوبہ|ناکھون پھانوم]]
| [[ناکھون پھانوم]]
| 703,392
| 5,512.7
| 127.6
| [[ناکھون پھانوم]]
| align=&quot;right&quot;|NPM
| align=&quot;right&quot;|TH-48
| align=&quot;right&quot;|TH73
|-
| [[فائل:Seal Nakhon Ratchasima.png|20px]] [[ناکھون راتچاسیما صوبہ|ناکھون راتچاسیما]]
| [[ناکھون راتچاسیما]]
| 2,582,089
| 20,494.0
| 126.0
| [[ناکھون راتچاسیما]]
| align=&quot;right&quot;|NMA
| align=&quot;right&quot;|TH-30
| align=&quot;right&quot;|TH27
|-
| [[فائل:Seal Nakhon Sawan.png|20px]] [[ناکھون ساوان صوبہ|ناکھون ساوان]]
| [[ناکھون ساوان]]
| 1,073,495
| 9,597.7
| 111.8
| [[ناکھون ساوان]]
| align=&quot;right&quot;|NSN
| align=&quot;right&quot;|TH-60
| align=&quot;right&quot;|TH16
|-
| [[فائل:Seal Nakhon Si Thammarat.png|20px]] [[ناکھون سی تھامارات صوبہ]]
| [[ناکھون سی تھامارات]]
| 1,522,561
| 9,942.5
| 153.1
| [[ناکھون سی تھامارات]]
| align=&quot;right&quot;|NRT
| align=&quot;right&quot;|TH-80
| align=&quot;right&quot;|TH64
|-
| [[فائل:Seal of Nan province.svg|20px]] [[نان صوبہ|نان]]
| [[نان، تھائی لینڈ|نان]]
| 476,363
| 11,472.1
| 41.5
| [[نان، تھائی لینڈ|نان]]
| align=&quot;right&quot;|NAN
| align=&quot;right&quot;|TH-55
| align=&quot;right&quot;|TH04
|-
| [[فائل:Seal Narathiwat.png|20px]] [[ناراتھیوات صوبہ|ناراتھیوات]]
| [[ناراتھیوات]]
| 737,162
| 4,475.4
| 164.7
| [[سونگائی کولوک]]
| align=&quot;right&quot;|NWT
| align=&quot;right&quot;|TH-96
| align=&quot;right&quot;|TH31
|-
| [[فائل:Seal Nong Bua Lamphu.png|20px]] [[نونگ بوا لامپھو صوبہ|نونگ بوا لامپھو]]
| [[نونگ بوا لامپھو]]
| 502,868
| 3,859.0
| 130.3
| [[نونگ بوا لامپھو]]
| align=&quot;right&quot;|NBP
| align=&quot;right&quot;|TH-39
| align=&quot;right&quot;|TH79
|-
| [[فائل:Seal Nong Khai.png|20px]] [[نونگ کھادی صوبہ|نونگ کھادی]]
| [[نونگ کھادی|نونگ کھادی شہر]]
| 912,937&lt;br /&gt; #
| 3,027.0
| 124.5&lt;br /&gt; #
| [[نونگ کھادی|نونگ کھادی شہر]]
| align=&quot;right&quot;|NKI
| align=&quot;right&quot;|TH-43
| align=&quot;right&quot;|TH17
|-
| [[فائل:Seal Nonthaburi.png|20px]] [[نونتھابوری صوبہ|نونتھابوری]]
| [[نونتھابوری (شہر)|نونتھابوری]]
| 1,101,743
| 622.3
| 1,770.4
| [[بنکاک میٹروپولیٹن علاقہ]]
| align=&quot;right&quot;|NBI
| align=&quot;right&quot;|TH-12
| align=&quot;right&quot;|TH38
|-
| [[فائل:Seal Pathum Thani.png|20px]] [[پاتھاوم تھانی صوبہ|پاتھاوم تھانی]]
| [[پاتھاوم تھانی]]
| 985,643
| 1,525.9
| 645.9
| [[بنکاک میٹروپولیٹن علاقہ]]
| align=&quot;right&quot;|PTE
| align=&quot;right&quot;|TH-13
| align=&quot;right&quot;|TH39
|-
| [[فائل:Seal Pattani.png|20px]] [[پاتانی صوبہ|پاتانی]]
| [[پاتانی، تھائی لینڈ|پاتانی]]
| 655,259
| 1,940.4
| 337.7
| [[پاتانی، تھائی لینڈ|پاتانی]]
| align=&quot;right&quot;|PTN
| align=&quot;right&quot;|TH-94
| align=&quot;right&quot;|TH69
|-
| [[فائل:Seal Phang Nga.png|20px]] [[پھانگ نگا صوبہ|پھانگ نگا]]
| [[پھانگ نگا]]
| 253,112
| 4,170.0
| 60.7
| [[تھائی موئانگ ضلع|تھائی موئانگ]]
| align=&quot;right&quot;|PNA
| align=&quot;right&quot;|TH-82
| align=&quot;right&quot;|TH61
|-
| [[فائل:Seal Phattalung.png|20px]] [[پھاتتھالونگ صوبہ|پھاتتھالونگ]]
| [[پھاتتھالونگ]]
| 509,534
| 3,424.5
| 148.8
| [[پھاتتھالونگ]]
| align=&quot;right&quot;|PLG
| align=&quot;right&quot;|TH-93
| align=&quot;right&quot;|TH66
|-
| [[فائل:Seal Phayao.png|20px]] [[پھایاو صوبہ|پھایاو]]
| [[پھایاو]]
| 486,304
| 6,335.1
| 76.8
| [[پھایاو]]
| align=&quot;right&quot;|PYO
| align=&quot;right&quot;|TH-56
| align=&quot;right&quot;|TH41
|-
| [[فائل:Seal Phetchabun.png|20px]] [[پھیتچابون صوبہ|پھیتچابون]]
| [[موئانگ پھیتچابون ضلع|پھیتچابون]]
| 996,031
| 12,668.4
| 78.6
| [[موئانگ پھیتچابون ضلع|پھیتچابون]]
| align=&quot;right&quot;|PNB
| align=&quot;right&quot;|TH-67
| align=&quot;right&quot;|TH14
|-
| [[فائل:Seal Phetchaburi.png|20px]] [[پھتچابوری صوبہ|پھتچابوری]]
| [[پھتچابوری]]
| 464,033
| 6,225.1
| 74.5
| [[پھتچابوری]]
| align=&quot;right&quot;|PBI
| align=&quot;right&quot;|TH-76
| align=&quot;right&quot;|TH56
|-
| [[فائل:Seal Phichit.png|20px]] [[پھیچیت صوبہ|پھیچیت]]
| [[پھیچیت]]
| 552,690
| 4,531.0
| 122.0
| [[پھیچیت]]
| align=&quot;right&quot;|PCT
| align=&quot;right&quot;|TH-66
| align=&quot;right&quot;|TH13
|-
| [[پھیتسانولوک صوبہ|پھیتسانولوک]]
| [[پھیتسانولوک]]
| 849,692
| 10,815.8
| 78.6
| [[پھیتسانولوک]]
| align=&quot;right&quot;|PLK
| align=&quot;right&quot;|TH-65
| align=&quot;right&quot;|TH12
|-
| [[فائل:Seal Ayutthaya.png|20px]] [[پھرا ناکھون سی ایوتتھایا صوبہ|پھرا ناکھون سی ایوتتھایا]]
| [[ایوتتھایا (شہر)|پھرا ناکھون سی ایوتتھایا]]
| 782,096
| 2,556.6
| 305.9
| [[ایوتتھایا (شہر)|پھرا ناکھون سی ایوتتھایا]]
| align=&quot;right&quot;|AYA
| align=&quot;right&quot;|TH-14
| align=&quot;right&quot;|TH36
|-
| [[فائل:Seal Phrae.png|20px]] [[پھرائے صوبہ|پھرائے]]
| [[پھرائے]]
| 460,756
| 6,538.6
| 70.5
| [[پھرائے]]
| align=&quot;right&quot;|PRE
| align=&quot;right&quot;|TH-54
| align=&quot;right&quot;|TH07
|-
| [[فائل:Seal Phuket.png|20px]] [[پھوکیت صوبہ|پھوکیت]]
| [[پھوکیت (شہر)|پھوکیت]]
| 345,067
| 543.0
| 635.5
| [[پھوکیت (شہر)|پھوکیت]]
| align=&quot;right&quot;|PKT
| align=&quot;right&quot;|TH-83
| align=&quot;right&quot;|TH62
|-
| [[فائل:Seal Prachinburi.png|20px]] [[پراچنبوری صوبہ|پراچنبوری]]
| [[پراچنبوری]]
| 466,572
| 4,762.4
| 98.0
| [[پراچنبوری]]
| align=&quot;right&quot;|PRI
| align=&quot;right&quot;|TH-25
| align=&quot;right&quot;|TH74
|-
| [[فائل:Seal Prachuap Khiri Khan.png|20px]] [[پراچواپ کھیری کھان صوبہ|پراچواپ کھیری کھان]]
| [[پراچواپ کھیری کھان]]
| 509,134
| 6,367.6
| 80.0
| [[ہويا ہین]]
| align=&quot;right&quot;|PKN
| align=&quot;right&quot;|TH-77
| align=&quot;right&quot;|TH57
|-
| [[فائل:Seal Ranong.png|20px]] [[رانونگ صوبہ|رانونگ]]
| [[رانونگ]]
| 183,079
| 3,298.0
| 55.5
| [[رانونگ]]
| align=&quot;right&quot;|RNG
| align=&quot;right&quot;|TH-85
| align=&quot;right&quot;|TH59
|-
| [[فائل:Seal Ratchaburi.png|20px]] [[راتچابوری صوبہ|راتچابوری]]
| [[راتچابوری]]
| 839,075
| 5,196.5
| 161.5
| [[راتچابوری]]
| align=&quot;right&quot;|RBR
| align=&quot;right&quot;|TH-70
| align=&quot;right&quot;|TH52
|-
| [[فائل:Seal Rayong.png|20px]] [[رایونگ صوبہ|رایونگ]]
| [[رایونگ]]
| 626,402
| 3,552.0
| 176.4
| [[رایونگ]]
| align=&quot;right&quot;|RYG
| align=&quot;right&quot;|TH-21
| align=&quot;right&quot;|TH47
|-
| [[فائل:Seal Roi Et.png|20px]] [[روئی ات صوبہ|روئی ات]]
| [[روئی ات]]
| 1,309,708
| 8,299.4
| 157.8
| [[روئی ات]]
| align=&quot;right&quot;|RET
| align=&quot;right&quot;|TH-45
| align=&quot;right&quot;|TH25
|-
| [[سا کائو صوبہ|سا کائو]]
| [[سا کائو]]
| 485,632
| 7,195.1
| 75.6
| [[سا کائو]]
| align=&quot;right&quot;|SKW
| align=&quot;right&quot;|TH-27
| align=&quot;right&quot;|TH80
|-
| [[فائل:Seal Sakon Nakhon.png|20px]] [[ساکون ناکھون صوبہ|ساکون ناکھون]]
| [[ساکون ناکھون]]
| 1,122,905
| 9,605.8
| 116.9
| [[ساکون ناکھون]]
| align=&quot;right&quot;|SNK
| align=&quot;right&quot;|TH-47
| align=&quot;right&quot;|TH20
|-
| [[فائل:Seal Samut Prakan.png|20px]] [[ساموت پراکان صوبہ|ساموت پراکان]]
| [[ساموت پراکان]]
| 1,185,180
| 1,004.1
| 1,180.3
| [[بنکاک میٹروپولیٹن علاقہ]]
| align=&quot;right&quot;|SPK
| align=&quot;right&quot;|TH-11
| align=&quot;right&quot;|TH42
|-
| [[فائل:Seal Samut Sakhon.png|20px]] [[ساموت ساکھون صوبہ|ساموت ساکھون]]
| [[ساموت ساکھون]]
| 491,887
| 872.3
| 563.9
| [[ساموت ساکھون]]
| align=&quot;right&quot;|SKN
| align=&quot;right&quot;|TH-74
| align=&quot;right&quot;|TH55
|-
| [[فائل:Seal Samut Songkhram.png|20px]] [[ساموت سونگکھرام صوبہ|ساموت سونگکھرام]]
| [[ساموت سونگکھرام]]
| 194,057
| 416.7
| 465.7
| [[ساموت سونگکھرام]]
| align=&quot;right&quot;|SKM
| align=&quot;right&quot;|TH-75
| align=&quot;right&quot;|TH54
|-
| [[فائل:Seal Saraburi.png|20px]] [[سارابوری صوبہ|سارابوری]]
| [[سارابوری]]
| 617,384
| 3,576.5
| 172.6
| [[سارابوری]]
| align=&quot;right&quot;|SRI
| align=&quot;right&quot;|TH-19
| align=&quot;right&quot;|TH37
|-
| [[فائل:Seal Satun.png|20px]] [[ساتون صوبہ|ساتون]]
| [[ساتون]]
| 297,163
| 2,479.0
| 119.9
| [[ساتون]]
| align=&quot;right&quot;|STN
| align=&quot;right&quot;|TH-91
| align=&quot;right&quot;|TH67
|-
| [[فائل:Seal Sing Buri.png|20px]] [[سنگ بوری صوبہ|سنگ بوری]]
| [[سنگ بوری]]
| 214,661
| 822.5
| 261.0
| [[سنگ بوری]]
| align=&quot;right&quot;|SBR
| align=&quot;right&quot;|TH-17
| align=&quot;right&quot;|TH33
|-
| [[فائل:Seal Sisaket.png|20px]] [[سیساکیت صوبہ|سیساکیت]]
| [[سیساکیت (شہر)|سیساکیت]]
| 1,452,471
| 8,840.0
| 164.3
| [[سیساکیت (شہر)|سیساکیت]]
| align=&quot;right&quot;|SSK
| align=&quot;right&quot;|TH-33
| align=&quot;right&quot;|TH30
|-
| [[فائل:Seal Songkhla.png|20px]] [[سونگکھلا صوبہ|سونگکھلا]]
| [[سونگکھلا]]
| 1,357,023
| 7,393.9
| 183.5
| [[ہات یائی، ہات یائی|ہات یائی]]
| align=&quot;right&quot;|SKA
| align=&quot;right&quot;|TH-90
| align=&quot;right&quot;|TH68
|-
| [[فائل:Seal Sukhothai.png|20px]] [[سوخوتھائی صوبہ|سوخوتھائی]]
| [[سوخوتھائی (شہر)|سوخوتھائی]]
| 601,778
| 6,596.1
| 91.2
| [[سوخوتھائی (شہر)|سوخوتھائی]]
| align=&quot;right&quot;|STI
| align=&quot;right&quot;|TH-64
| align=&quot;right&quot;|TH09
|-
| [[فائل:Seal Suphanburi.png|20px]] [[سوپھان بوری صوبہ|سوپھان بوری]]
| [[سوپھان بوری]]
| 845,950
| 5,358.0
| 157.9
| [[سوپھان بوری]]
| align=&quot;right&quot;|SPB
| align=&quot;right&quot;|TH-72
| align=&quot;right&quot;|TH51
|-
| [[فائل:Seal Surat Thani.png|20px]] [[سورات تھانی صوبہ|سورات تھانی]]
| [[سورات تھانی]]
| 1,000,383
| 12,891.5
| 77.6
| [[سورات تھانی]]
| align=&quot;right&quot;|SNI
| align=&quot;right&quot;|TH-84
| align=&quot;right&quot;|TH60
|-
| [[فائل:Seal Surin.png|20px]] [[سورن صوبہ|سورن]]
| [[سورن، تھائی لینڈ|سورن]]
| 1,381,761
| 8,124.1
| 170.1
| [[سورن، تھائی لینڈ|سورن]]
| align=&quot;right&quot;|SRN
| align=&quot;right&quot;|TH-32
| align=&quot;right&quot;|TH29
|-
| [[فائل:Seal Tak.png|20px]] [[تاک صوبہ|تاک]]
| [[تاک (شہر)|تاک]]
| 525,684
| 16,406.6
| 32.0
| [[ماے سوت]]
| align=&quot;right&quot;|TAK
| align=&quot;right&quot;|TH-63
| align=&quot;right&quot;|TH08
|-
| [[فائل:Seal Trang.png|20px]] [[ترانگ صوبہ|ترانگ]]
| [[ترانگ، ترانگ|ترانگ]]
| 622,659
| 4,917.5
| 126.6
| [[ترانگ، ترانگ|ترانگ]]
| align=&quot;right&quot;|TRG
| align=&quot;right&quot;|TH-92
| align=&quot;right&quot;|TH65
|-
| [[فائل:Seal Trat.png|20px]] [[ترات صوبہ|ترات]]
| [[ترات]]
| 220,921
| 2,819.0
| 78.4
| [[ترات]]
| align=&quot;right&quot;|TRT
| align=&quot;right&quot;|TH-23
| align=&quot;right&quot;|TH49
|-
| [[فائل:Seal Ubon Ratchathani.png|20px]] [[ابون راتچاتھانی صوبہ|ابون راتچاتھانی]]
| [[ابون راتچاتھانی]]
| 1,813,088
| 15,744.8
| 115.2
| [[ابون راتچاتھانی]]
| align=&quot;right&quot;|UBN
| align=&quot;right&quot;|TH-34
| align=&quot;right&quot;|TH75
|-
| [[فائل:Seal Udon Thani.png|20px]] [[اودون تھانی صوبہ|اودون تھانی]]
| [[اودون تھانی]]
| 1,544,786
| 11,730.3
| 131.7
| [[اودون تھانی]]
| align=&quot;right&quot;|UDN
| align=&quot;right&quot;|TH-41
| align=&quot;right&quot;|TH76
|-
| [[اوتھائی تھانی صوبہ|اوتھائی تھانی]]
| [[اوتھائی تھانی]]
| 327,959
| 6,730.3
| 48.7
| [[اوتھائی تھانی]]
| align=&quot;right&quot;|UTI
| align=&quot;right&quot;|TH-61
| align=&quot;right&quot;|TH15
|-
| [[فائل:Seal Uttaradit.png|20px]] [[اوتارادیت صوبہ|اوتارادیت]]
| [[اوتارادیت]]
| 462,618
| 7,838.6
| 59.0
| [[اوتارادیت]]
| align=&quot;right&quot;|UTD
| align=&quot;right&quot;|TH-53
| align=&quot;right&quot;|TH10
|-
| [[فائل:Seal Yala.png|20px]] [[یالا صوبہ|یالا]]
| [[یالا، تھائی لینڈ|یالا]]
| 487,380
| 4,521.1
| 107.8
| [[یالا، تھائی لینڈ|یالا]]
| align=&quot;right&quot;|YLA
| align=&quot;right&quot;|TH-95
| align=&quot;right&quot;|TH70
|-
| [[یاسوتھون صوبہ|یاسوتھون]]
| [[یاسوتھون]]
| 539,257
| 4,161.7
| 129.6
| [[یاسوتھون]]
| align=&quot;right&quot;|YST
| align=&quot;right&quot;|TH-35
| align=&quot;right&quot;|TH72
|}

{{نقشہ تھائی لینڈ دے صوبے}}
{{-}}

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{ایشیائی ملکاں د‏‏ی درجہ اول انتظامی تقسیم}}
{{تھائی لینڈ دے صوبے}}

[[گٹھ:تھائی لینڈ دے صوبے]]
[[گٹھ:ایشیا د‏‏ی ملکی ذیلی تقسیم]]
[[گٹھ:تھائی لینڈ جغرافیہ-متعلقہ فہارست]]
[[گٹھ:تھائی لینڈ د‏‏ی ذیلی تقسیم]]
[[گٹھ:جغرافیہ تھائی لینڈ]]
[[گٹھ:درجہ اول انتظامی ملکی ذیلی تقسیم]]
[[گٹھ:فہرستاں بلحاظ کثافت آبادی]]
[[گٹھ:ملکی تقسیمات د‏‏ی فہرستاں]]
[[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]]</text>
      <sha1>74tvmbi4llf6j7apaygn7iza1z722sx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نیشنل رجسٹر آف سٹیزنز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97743</id>
    <revision>
      <id>711277</id>
      <parentid>655579</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46089" sha1="8yhag9n6nujl17couogg5ojdsex15au" xml:space="preserve">×{{Infobox legislation

| short_title = شہریاں دا قومی رجسٹر، 2019
| legislature = [[بھارتی پارلیمان]]
| image = 
| imagesize = 100
| long_title = اک قانون جو شہریت ایکٹ، 1955 وچ ہور تبدیلی کردا ا‏‏ے۔
| citation = [http://egazette.nic.in/WriteReadData/2019/214646.pdf 2019 دا ایکٹ نمبر 47]
| territorial_extent     = 
| enacted_by            = [[لوک سبھا]]
| date_passed          = {{تریخ آغاز|df=yes|2019|12|10}}
| enacted_by2             = [[راجیہ سبھا]]
| date_passed2           = {{تریخ آغاز|df=yes|2019|12|11}}
| date_assented          = {{تریخ آغاز|df=yes|2019|12|12}}
| date_signed            = 
| signed_by              = 
| date_effective         = {{تریخ آغاز|df=no|حالے نوٹی فیکیشن باقی اے}}
| date_commenced = 
| bill = شہریاں دا قومی رجسٹر
| bill_citation = [http://prsindia.org/sites/default/files/bill_files/Citizenship%202019%20Bill%20Text.pdf 2019 دا بل نمبر 370]
| bill_date = {{Start date and age|df=yes|2019|12|09}}
| introduced_by = [[امت شاہ]] &lt;br /&gt;{{صغیر|[[وزیر داخلہ (بھارت)|وزیر داخلہ]]}}
| 1st_reading = {{تریخ آغاز|df=yes|2019|12|09}}
| 2nd_reading = {{تریخ آغاز|df=yes|2019|12|10}}
| 3rd_reading = {{تریخ آغاز|df=yes|2019|12|11}}
| amends = [[بھارتی قانون شہریت]]
| summary =

| {کے بارے وچ  | پورے ہندوستان دے لئی نظام | آسام وچ نافذ نظام | آسام دے لئی شہریاں دا قومی رجسٹر}}
شہریاں دا قومی رجسٹر '' '' ('' این آر سی '') انہاں تمام ہندوستانی شہریاں دا اک رجسٹر اے جس د‏‏ی تخلیق [[شہریت (ترمیمی) ایکٹ ، 2003|  2003 ترمیم]] دے تحت لازمی اے [ [شہریت ایکٹ ، 1955]]۔ اس دا مقصد ہندوستان دے تمام قانونی شہریاں د‏‏ی دستاویز کرنا اے تاکہ غیر قانونی تارکین وطن د‏‏ی شناخت تے ملک بدر ہوسک‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/india/story/assam-final-nrc-list-out-over-19-lakh-people-excluded-1593769-2019-08-31 Assam final NRC list released: 19,06,657 people excluded, 3.11 crore make it to citizenship list], India Today, 31 August 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Foreign Policy&quot;&gt;Ravi Agrawal, Kathryn Salam, [https://foreignpolicy.com/2019/12/17/india-citizenship-law-protests-narendra-modi-amit-shah-founding-fathers/ India Is Betraying Its Founding Fathers], Foreign Policy, 17 December 2019.&lt;/ref&gt;اس دا اطلاق ریاست آسام دے لئی 2013–2014 تو‏ں شروع کيتا گیا اے ۔{{sfn|Gupta, Beyond the poll rhetoric|2019}}[[حکومت ہند]] 2021 وچ ملک دے باقی حصےآں وچ وی اس اُتے عمل درآمد کرنے دا ارادہ رکھدی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Wire 21 Dec CAA&quot;&gt;{{cite news |title=As Anti-CAA Pressure Builds, BJP Govt Goes Discernibly on the Backfoot |date=21 December 2019 |work=The Wire |url=https://thewire.in/politics/bjp-anti-caa-nrc  |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221231703/https://thewire.in/politics/bjp-anti-caa-nrc |archive-date=21 December 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
== پس منظر ==
[[آسام]] ، غیر قانونی امیگریشن دے انوکھے مسائل تو‏ں دوچار اک سرحدی ریاست ہونے دے ناطے ، [[1951 د‏‏ی بھارتی مردم شماری | 1951 د‏‏ی مردم شماری]]] دے اعداد و شمار د‏‏ی بنیاد اُتے 1951 وچ اس دے لئی شہریاں دا اندراج تیار کيتا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;Roychoudhury&quot;&gt;{{citation |title=National Register of Citizens, 1951 |first1=Anil |last1=Roychoudhury |journal=Economic and Political Weekly |volume=16 |pages=267–268 |number=8 |date=21 February 1981 |jstor=4369558}}&lt;/ref&gt;پر ، اس دے بعد وی برقرار نئيں رہیا سی۔ اس دے بعد [[غیر قانونی مہاجر (Determination by Tribunal)ایکٹ ، 1983]]] نو‏‏ں پارلیمنٹ نے منظور کيتا ، تے آسام وچ غیر قانونی تارکین وطن د‏‏ی شناخت دے لئی اک علیحدہ ٹریبونل عمل تشکیل دتا گیا۔ [[بھارتی عدالت عظمیٰ]] نے 2005 وچ اسنو‏ں غیر آئینی قرار دے دتا ، جس دے بعد حکومت ہند نے آسام این آر سی نو‏‏ں اپ ڈیٹ کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ {{sfn|Gupta, Beyond the poll rhetoric|2019}}

اک دہائی تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں آسام این آر سی نو‏‏ں اپ ڈیٹ کرنے دے عمل وچ غیر تسلی بخش پیشرفت دے بعد ، سپریم کورٹ نے 2013 وچ اس عمل د‏‏ی ہدایت تے نگرانی شروع کردتی۔{{sfn|Gupta, Beyond the poll rhetoric|2019}}31 اگست 2019 نو‏‏ں شائع ہونے والی آسام دے لئی حتمی تازہ ترین این آر سی ، جس وچ 33 ملین (3.3 کروڑ) آبادی وچو‏ں 31 ملین (3.1 کروڑ) ناں موجود نيں ، درخواست دہندگان نو‏‏ں ممکنہ طور اُتے پیش کردے نيں [[بے وطنی]].&lt;ref name=&quot;India Today 2019&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/nrc-final-list-how-and-where-to-check-your-name-on-assam-national-register-of-citizens-1593695-2019-08-31|title=NRC final list: How and where to check your name on Assam's National Register of Citizens|date=31 August 2019|newspaper=India Today|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218111955/https://www.indiatoday.in/india/story/nrc-final-list-how-and-where-to-check-your-name-on-assam-national-register-of-citizens-1593695-2019-08-31|archive-date=18 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HTPackage&quot;&gt;{{Cite news |author=Chanakya |title=The CAB-NRC package is flawed and dangerous |newspaper=Hindustan Times |date=7 December 2019 |url=https://www.hindustantimes.com/columns/the-cab-nrc-package-is-flawed-and-dangerous/story-mHB05zOPf20vlcnSydvQdI.html  |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218101629/https://www.hindustantimes.com/columns/the-cab-nrc-package-is-flawed-and-dangerous/story-mHB05zOPf20vlcnSydvQdI.html |archive-date=18 December 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;حکمران [[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی]] (بی جے پی) ، جس نے این آر سی مشق نو‏‏ں جِت لیا اے ، نو‏‏ں اپنی توقعات دے مطابق نتائج نئيں مل پائے۔ اس دا خیال اے کہ متعدد جائز شہریاں نو‏‏ں خارج کردتا گیا سی جدو‏ں کہ متعدد غیر قانونی تارکین وطن نو‏‏ں وی شامل کيتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thediplomat.com/2019/08/bjp-concerned-over-nrc-in-assam-but-wants-register-across-india/|first1=Rajeev|last1=Bhattacharyya|title=BJP Concerned Over NRC in Assam, But Wants Register Across India|work=The Diplomat|date=30 August 2019|access-date=22 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=India builds detention camps for up to 1.9m people 'stripped of citizenship' in Assam |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/assam-india-detention-camps-bangladesh-nrc-list-a9099251.html |access-date=22 December 2019 |work=The Independent |date=10 September 2019}}&lt;/ref&gt;
بی جے پی نے اپنے انتخابی منشور وچ [[2019 دے ہندوستانی عام انتخابات]] دے لئی تمام ہندوستان دے لئی این آر سی نافذ کرنے دا وعدہ کيتا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Wire 21 Dec CAA&quot; /&gt;19 نومبر 2019 نو‏‏ں ، وزیر داخلہ [[امیت شاہ]] نے بھارتی پارلیمنٹ د‏‏ی [[راجیہ سبھا]] وچ اعلان کيتا کہ این آر سی پورے ملک وچ نافذ ہوئے گی۔&lt;ref name=&quot;Shah NRC IT&quot;&gt;{{cite news |title=Amit Shah: NRC to apply nationwide, no person of any religion should worry |url=https://www.indiatoday.in/india/story/amit-shah-nrc-rajya-sabha-1620810-2019-11-20 |access-date=22 December 2019 |work=India Today |date=20 November 2019}}&lt;/ref&gt;
شہریت دے قواعد ، 2003 دے مطابق ، مرکزی حکومت قومی آبادی دا اندراج (این پی آر) تیار کرنے تے اس وچ جمع کردہ اعداد و شمار د‏‏ی بنیاد اُتے این آر سی بنانے دا حکم جاری کرسکدی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Hindu NPR 25 Dec&quot; /&gt;2003 د‏‏ی ترمیم وچ ہور کہیا گیا اے کہ اس دے بعد مقامی عہدے دار اس گل دا فیصلہ کرن گے کہ آیا اس شخص دا ناں این آر سی وچ شامل کيتا جائے گا یا نئيں ، اس طرح اس د‏ی شہریت د‏‏ی حیثیت دا فیصلہ کيتا جائے گا۔ پورے ہندوستان وچ اس مشق نو‏‏ں انجام دینے دے لئی کسی نويں اصول یا قوانین د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;NPR gets nod&quot; /&gt;

== قانونی تے ضابطے د‏‏ی دفعات ==
[[شہریت (ترمیمی) ایکٹ ، 2003]] (&quot;2004 دے 6 ایکٹ نمبر&quot;) نے [[شہریت ایکٹ ، 1955] وچ مندرجہ ذیل شق نو‏‏ں شامل کیا]:&lt;ref name=&quot;CAA 2003&quot;&gt;{{harvp|Universal|2004|loc=Chapter on The Citizenship (Amendment) Act, 2003, page 7}}&lt;/ref&gt;
{{اقتباس | '' '14A. قومی شناختی کارڈ جاری کرنا۔ ''
: (l) مرکزی حکومت لازمی طور اُتے ہندوستان دے ہر شہری نو‏‏ں اندراج کر سکدی اے تے اسنو‏ں قومی شناختی کارڈ جاری کرسکدی ا‏‏ے۔
: (2) مرکزی حکومت ہندوستانی شہریاں دا اک قومی رجسٹر برقرار رکھ سکدی اے تے اس مقصد دے لئی اک قومی رجسٹریشن اتھارٹی تشکیل دے سکدی ا‏‏ے۔
: ()) شہریت (ترمیمی) ایکٹ ، 2003 دے آغاز تے تریخ تو‏ں ، رجسٹرار جنرل ، ہندوستان ، پیدائش تے اموات دے اندراج دے ایکٹ ، 1969 دے سیکشن 3 دے سیکشن 3 (1) دے تحت مقرر (1969 دا 18) ) قومی رجسٹریشن اتھارٹی دے طور اُتے کم کريں گا تے اوہ شہری رجسٹریشن دے رجسٹرار جنرل د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کريں گا۔
: ()) مرکزی حکومت ایداں دے دوسرے افسران تے عملے د‏‏ی تقرری کر سکدی اے جس د‏‏ی ضرورت ہوسکدی اے کہ رجسٹرار جنرل آف سٹیزن رجسٹریشن نو‏‏ں اپنے فرائض تے ذمہ داریاں نو‏‏ں نبھانے وچ مدد کيت‏ی جائے۔
: ()) ہندوستان دے شہریاں د‏‏ی لازمی رجسٹریشن وچ عمل کرنے دے طریقہ کار ایداں دے ہون گے جو تجویز کیتے جاسکن۔}}
ایکٹ دے تحت وضع کردہ شہریت (شہریاں د‏‏ی رجسٹریشن تے قومی شناختی کارڈ دے اجراء) دے قواعد ، 2003
&lt;ref name=&quot;Rules&quot;&gt;{{harvp|Universal|2004|loc=Chapter on The Citizenship (Registration of Citizens and Issue of National Identity Cards) Rules, 2003, pages 41–42}}&lt;/ref&gt;
{{اقتباس | '' '4. ہندوستانی شہریاں دے قومی رجسٹر د‏‏ی تیاری۔ '' '
: ()) مرکزی حکومت ایداں دے دوسرے افسران تے عملے د‏‏ی تقرری کر سکدی اے جس د‏‏ی ضرورت ہوسکدی اے کہ رجسٹرار جنرل آف سٹیزن رجسٹریشن نو‏‏ں اپنے فرائض تے ذمہ داریاں نو‏‏ں نبھانے وچ مدد کيت‏ی جائے۔
: ()) ہندوستان دے شہریاں د‏‏ی لازمی رجسٹریشن وچ عمل کرنے دے طریقہ کار ایداں دے ہون گے جو تجویز کیتے جاسکن۔}}

ایکٹ دے تحت وضع کردہ شہریت (شہریاں د‏‏ی رجسٹریشن تے قومی شناختی کارڈ دے اجراء) دے قواعد ، 2003 ، وچ ایہ وضاحت کيتی گئی اے: &lt;ref name=&quot;قواعد&quot;&gt;v v ہارپ | یونیورسل | 2004 | لوک = شہریت تو‏ں متعلق باب (شہریاں د‏‏ی رجسٹریشن تے قومی شناختی کارڈ دا اجراء) قواعد ، 2003 ، صفحات 41–42}}&lt;/ref&gt;
{ote اقتباس | '' '4۔ ہندوستانی شہریاں دے قومی رجسٹر د‏‏ی تیاری۔ '' '
: (1) مرکزی شہری ، ہندوستانی شہریاں دے قومی رجسٹر دے مقصد دے لئی ، ہر کنبہ تے فرد تو‏ں متعلق مخصوص تفصیلات دے ذخیرے دے لئی ، جس وچ اک مقامی علاقے وچ رہائش پذیر اے ، ملک بھر وچ گھر گھر گنت‏ی دا کم کرے گی۔ شہریت د‏‏ی حیثیت۔
: (2) شہری رجسٹریشن دا رجسٹرار جنرل سرکاری گزٹ وچ گنت‏ی د‏‏ی مدت تے مدت نو‏‏ں مطلع کريں گا۔
: ()) ہندوستانی شہریاں دے مقامی رجسٹر وچ تیاری تے شمولیت دے مقاصد دے لئی ، آبادی دے اندراج وچ ہر کنبے تے فرد دے جمع کردہ تفصیلات د‏‏ی تصدیق تے جانچ پڑتال مقامی رجسٹرار دے ذریعہ کيت‏ی جاسکدی اے ، جس وچ اک یا زیادہ افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ جداں کہ شہری رجسٹریشن دے رجسٹرار جنرل نے بیان کيتا ا‏‏ے۔
: ()) تصدیق دے عمل دے دوران ، ایداں دے افراد دے بارے وچ تفصیلات جنہاں د‏‏ی شہریت مشکوک اے ، اس د‏ی ہور تفتیش دے لئی پاپولیشن رجسٹر وچ مقامی رجسٹرار دے ذریعہ داخل کيتا جائے گا تے مشکوک شہریت د‏‏ی صورت وچ ، فرد یا کنبہ دے افراد ہون گے۔ تصدیق دا عمل ختم ہونے دے فورا بعد اک مخصوص پروفارما وچ آگاہ کيتا جائے۔
: ()) (ا) ذیلی قاعدہ ()) وچ مخصوص ہر فرد یا کنبہ نو‏‏ں ، شہری رجسٹریشن دے سب ڈسٹرکٹ یا تالک رجسٹرار دے ذریعہ سماعت دا موقع فراہ‏م کیہ جائے گا ، اس تو‏ں پہلے کہ کوئی حتمی فیصلہ کرنے تو‏ں پہلے اس وچ شامل ہاں یا ہندوستانی شہریاں دے قومی رجسٹر وچ انہاں د‏‏ی تفصیلات خارج کرن۔
: ()) (ب) سب ڈسٹرکٹ یا تالک رجسٹرار اندراج دے نوے دن د‏‏ی مدت دے اندر ، یا اس طرح دے معقول مدت وچ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ تحریری طور اُتے اسباب ریکارڈ کريں گا ، اپنے نتائج نو‏‏ں حتمی شکل دے گی۔
: (6) …}
جداں کہ وزارت داخلہ نے دسمبر 2018 وچ وضاحت کيتی ، &quot;1955 دا شہریت ایکٹ وچ ہندوستان دے ہر شہری د‏‏ی لازمی رجسٹریشن تے اسنو‏ں قومی شناختی کارڈ جاری کرنے دا بندوبست کيتا گیا ا‏‏ے۔ 2003 دے شہریت دے قواعد ، جو 1955 دے شہریت ایکٹ دے تحت وضع کيتا گیا سی ، شہریاں دے قومی رجسٹر د‏‏ی تیاری دے طریقے نو‏‏ں تجویز کرن۔ قواعد دے تحت آسام وچ شہریاں دے قومی رجسٹر (این آر سی) د‏‏ی تیاری دے لئی اک خصوصی شرائط موجود نيں جو درخواست اُتے مبنی تے بقیہ ہندوستان تو‏ں وکھ اے جتھے ایہ عمل درج اے - بیسڈ&quot;{{sfn|Gupta, Beyond the poll rhetoric|2019|p=4}}

== قومی آبادی دا رجسٹر ==
[[File:No NPR CAA NRC graffiti Shaheen Bagh protests New Delhi 8 Jan 2020.jpg|thumb|No NPR CAA NRC graffiti at Shaheen Bagh protests in New Delhi, 8 January 2020]]
نیشنل پاپولیشن رجسٹر (این پی آر) ہندوستان وچ رہنے والے تمام لوکاں د‏‏ی اک لسٹ اے تے اس وچ شہری تے غیر شہری دونے شامل نيں۔ ایہ تعریف اس وقت دے [[وزیر مملکت برائے داخلہ امور]] ، [[کیرن رجیجو]] نے [[راجیہ سبھا]] دے جواب دے طور اُتے بیان کيتی سی ، جسنو‏ں 26 نومبر 2014 نو‏‏ں وزارت داخلہ امور نے جاری کيتا سی۔ ، حکومت ہند۔ اس وچ کہیا گیا اے کہ &quot;ہر عام باشندےآں د‏‏ی شہریت د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق کرکے ، ہندوستانی شہریاں دے قومی رجسٹر (این آر آئی سی) دے قیام د‏‏ی طرف این پی آر پہلا قدم ا‏‏ے۔&quot;&lt;ref name=&quot;NPR PIB 2014&quot;&gt;{{cite web |title=Identifying Citizens While Preparing NPR |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=111934 |website=PIB |publisher=Government of India |access-date=24 December 2019}}&lt;/ref&gt;اوتھ‏ے دے اک علاقے دے رہائشی کم تو‏ں کم چھ ماہ تک رہائش پذیر نيں تے انہاں د‏‏ی رہائش ہور چھ ماہ یا اس تو‏ں زیادہ جاری رکھنے دے منصوبے نيں جنھاں این پی آر د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شہریت ایکٹ ، 1955 ، تے شہریت (شہریاں د‏‏ی رجسٹریشن تے قومی شناختی کارڈ دے اجراء) دے قواعد 2003 ، (بی جے پی دے ذریعے [[واجپائی حکومت| واجپئی دے تحت حکومت]]) د‏‏ی دفعات دے مطابق تیار کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ لسٹ مقامی (پنڈ / سب ٹاؤن) ، سب ضلع ، ضلع ، ریاست تے قومی سطح اُتے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ہر &quot;معمول دے ہندوستانی رہائشی&quot; نو‏‏ں این پی آر وچ اندراج کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;livemint NPR&quot;&gt;{{cite news |title=NPR vs NRC: All you need to know about the National Population Register |url=https://www.livemint.com/news/india/npr-vs-nrc-all-you-need-to-know-about-the-national-population-register-11577186091362.html |work=Livemint.com |date=24 December 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;
18 جون 2014 نو‏‏ں ، اس وقت دے وزیر داخلہ [[راج ناتھ سنگھ]] نے &quot;این پی آر منصوبے نو‏‏ں منطقی انجام تک پہنچانے دے لئی ہدایت دتی سی جو ہندوستانی شہریاں دے قومی رجسٹر د‏‏ی تشکیل اے &quot;۔&lt;ref name=&quot;Hindu NPR 25 Dec&quot; /&gt;2014 دے بعد تو‏ں ، حکومت نے پارلیمنٹ وچ متعدد بار کہیا اے کہ نیشنل رجسٹر آف انڈین سٹیزن (این آر آئی سی) یا این آر سی ہر فرد د‏‏ی شہریت د‏‏ی حیثیت د‏‏ی تصدیق دے بعد ، این پی آر دے تحت جمع کردہ اعداد و شمار اُتے مبنی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Hindu NPR 25 Dec&quot; /&gt;
2010 وچ ، ہندوستان دے 119 کروڑ رہائشیاں دے ناواں دے نال پہلی بار این پی آر تشکیل دتا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt; اس اعداد و شمار نو‏‏ں ہور 2015 وچ [[آدھار]] ڈیٹا ویہہ تو‏ں بائیو میٹرک معلومات تو‏ں جوڑ دے اپ ڈیٹ کيتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news |title=National Population Register data first collected in 2010, updated in 2015 |url=https://www.thehindu.com/news/national/npr-data-first-collected-in-2010-updated-in-2015/article30390898.ece |access-date=13 Jan 2020 |work=The Hindu |first1=Vijaita|last1=Singh|date=24 December 2019}}&lt;/ref&gt;این پی آر وچ 2020 دے لئی منصوبہ بنایا گیا اے جس وچ والدین د‏‏ی پیدائش د‏‏ی جگہ ، رہائش د‏‏ی آخری جگہ تے سرکاری دستاویزات دا سیریل نمبر جداں ہور تفصیلات شامل ہون گے۔&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;
ناقدین دا خیال اے کہ ہندوستانی حکومت اس لسٹ نو‏‏ں لوکاں نو‏‏ں مشتبہ شہریاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں نشان زد کرنے دے لئی استعمال کرے گی جس دے بعد انہاں تو‏ں اپنی شہریت ثابت کرنے دے لئی کہیا جائے گا۔&lt;ref name=&quot;BBC NPR 28 Dec&quot;&gt;{{cite news |title=India agrees new population database amid protests |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-50903056 |work=BBC |access-date=28 December 2019 |date=24 December 2019}}&lt;/ref&gt;

== قومی سماجی رجسٹری ==
{{دیکھو | معاشرتی معاشی تے ذات پات مردم شماری 2011}
[[قومی سماجی رجسٹری]] یا تاں اک واحد ، تلاش دے قابل [[آدھار]] - سیڈڈ ڈیٹا ویہہ ، یا &quot;متعدد ڈیٹا ویہہ دا اک جھنڈا&quot; ہوئے گا جو مذہب ، ذات ، آمدنی ، جائیداد ، تعلیم ، شہری حیثیت نو‏‏ں مربوط کرنے دے لئی آدھار نمبر دا استعمال کردا ا‏‏ے۔ ، یا ازدواجی حیثیت ، ملازمت ، معذوری تے ہر اک شہری دا خاندانی درخت۔ ایہ خود بخود خود نو‏‏ں ریئل ٹائم وچ اپ ڈیٹ کردے گا۔
&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.huffingtonpost.in/entry/aadhaar-national-social-registry-database-modi_in_5e6f4d3cc5b6dda30fcd3462 |title = HuffPost is now a part of Verizon Media}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://thenextweb.com/in/2020/03/17/india-plans-to-build-an-all-seeing-database-to-track-citizens-every-move-by-2021/ |title = India plans to build an all-seeing database to track citizens' every move by 2021|date = 2020-03-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.nationalheraldindia.com/india/modi-govt-to-track-each-and-every-aspect-of-12-billion-people-reports-huffpost | title=Modi govt to track each and every aspect of 1.2 billion people, reports HuffPost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://archive.org/details/social_registry/page/n15/mode/2up |title = National Social Registry file notings|date = 2015-11-26}}&lt;/ref&gt;

== نفاذ ==
{{Quote box
| quote =&quot;بھارتیہ جنت‏ا پارٹی د‏‏ی حکومت اک اک کرکے دراندازےآں نو‏‏ں چن لے گی تے انہاں نو‏ں خلیج بنگال وچ سُٹ دے گی۔&quot;.&quot;
| source = 
| author = - [[امیت شاہ]] ، اپریل [2019] دے بعد [[[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی| بی جے پی]] دے صدر۔.&lt;ref name=&quot;Foreign Policy&quot; /&gt;
| width = 250px
| bgcolor = #E0E6F8
}}

{{Quote box
| quote =&quot;وزیر اعظم کہہ سکدے نيں کہ ڈرنے د‏‏ی کوئی گل نئيں اے لیکن کیہ تسيں دیکھدے نيں کہ آسام وچ کیہ ہوئے رہیا اے ؟ … لوکاں نو‏‏ں زبردستی گھراں تو‏ں بے دخل کيتا جارہیا اے ، انہاں نو‏ں حراست وچ لیا گیا ا‏‏ے۔&quot;.&quot;
| source = 
| author = - محمد نعیم ، احتجاج وچ ، 19 دسمبر۔.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://in.reuters.com/article/india-citizenship-modi-idINKBN1YR16R|title=Modi contradicts Amit Shah over citizenship register as he tries to douse protests|date=23 December 2019|first1=Devjyot|last1=Ghoshal|work=Reuters|access-date=2020-01-16|accessdate=2020-12-17|archivedate=2019-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191227031729/https://in.reuters.com/article/india-citizenship-modi-idINKBN1YR16R}}&lt;/ref&gt;
| width = 250px
| bgcolor = #E0E6F8
}}
24 دسمبر 2019 نو‏‏ں ، یونین وزراء د‏‏ی مجل [[کابینہ بھارت]] نے NRC نو‏‏ں اپ ڈیٹ کرنے دے لئی {{INRConvert|3941|c}}کو منظوری دتی ، NRC اُتے عمل درآمد دے پہلے اقدامات وچو‏ں اک نو‏‏ں نشان زد کردے ہوئے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/centre-may-take-a-call-today-on-updating-national-population-register-2153508|title=Population List NPR To Be Updated, Will Cost Rs 8,500 Crore: Government|last1=Mishra|first1=Himanshu Shekhar|date=24 December 2019|editor-last=Achom|editor-first=Debanish|website=NDTV|access-date=2019-12-24}}&lt;/ref&gt; این پی آر اپریل 2020 وچ پورے ہندوستان (آسام دے علاوہ) وچ طے کردتا۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/union-cabinet-approves-over-rs-8500-crore-for-updating-national-population-register/articleshow/72952765.cms|title=NPR News: Union Cabinet approves over Rs 8,500 crore for updating National Population Register|last=PTI|date=24 December 2019|website=The Times of India|access-date=2019-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;directive&quot;&gt;{{cite news |last1=Singh |first1=Vijaita |title=Explained What is the directive on detention centres? |url=https://www.thehindu.com/news/national/what-is-the-directive-on-detention-centres/article30421358.ece |access-date=30 December 2019 |work=The Hindu |date=29 December 2019}}&lt;/ref&gt;

[[ہندوستان دے وزیر اعظم|وزیر اعظم بھارت]] [[نریندر مودی]] نے 22 دسمبر 2019 نو‏‏ں کہیا کہ &quot;این آر سی اُتے کدرے وی گل نئيں ہوئی اے … سانو‏ں صرف سپریم کورٹ د‏‏ی ہدایتاں اُتے عمل کرنے دے لئی آسام وچ اس اُتے عمل درآمد کرنا سی۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=PM Modi counters what Amit Shah, BJP manifesto say on bringing all-India NRC |url=https://www.indiatoday.in/india/story/pm-modi-counters-what-amit-shah-bjp-manifesto-say-on-bringing-all-india-nrc-1630576-2019-12-22 |access-date=23 December 2019 |publisher=India Today |date=22 December 2019}}&lt;/ref&gt;[[بھارتیہ مارکسوادی کمیونسٹ پارٹی]] رہنما [[پرکاش کارات]] نے حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں اسنو‏ں &quot;ناکارہ&quot; ہونے دا الزام لگایا۔ کرات نے واضح کيتا کہ این پی آر این آر سی عمل دا پہلا مرحلہ ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Karat&quot;&gt;{{cite news |last1=Karat |first1=Prakash |title=The three-step communal game plan |url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/the-three-step-communal-game-plan/article30374423.ece |access-date=24 December 2019 |work=The Hindu |date=23 December 2019}}&lt;/ref&gt;

31 جولائ‏ی 2019 نو‏‏ں ، شہری رجسٹریشن دے رجسٹرار جنرل نے این پی آر نو‏‏ں تیار کرنے تے اپ ڈیٹ کرنے دا نوٹیفکیشن جاری کيتا سی۔&lt;ref name=&quot;Karat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;goaprintingpress&quot;&gt;{{cite web |title=Notification |url=https://goaprintingpress.gov.in/downloads/1920/1920-19-SI-EOG-1.pdf |website=goaprintingpress.gov.in |publisher=Government of India |access-date=24 December 2019}}&lt;/ref&gt;اس دے لئی ٹائم لائن 1 اپریل 2020 تو‏ں 30 ستمبر 2020 دے درمیان رہنے دا اعلان کيتا گیا سی۔ این پی آر د‏‏ی مشق دے مطابق ، &quot;تمام افراد تو‏ں متعلق معلومات دے اکٹھا کرنے&quot; دے لئی ہر گھر دا دورہ کرکے پورے ملک (آسام دے علاوہ) وچ اک گنت‏ی کيتی گئی ہوئے گی۔ عام طور اُتے لوکل رجسٹرار دے دائرہ اختیار وچ رہندے نيں۔&quot;شہریت (شہریاں د‏‏ی رجسٹریشن تے قومی شناختی کارڈ دے اجراء) قواعد 2003&quot; دے ذریعے اعلان کردہ طریقہ کار دے مطابق ، این پی آر د‏‏ی لسٹ د‏‏ی تصدیق د‏‏ی جاسک‏‏ے گی تے ایہ ہندوستانی شہریاں دے مقامی رجسٹر د‏‏ی بنیاد ہوئے گی۔&lt;ref name=&quot;Karat&quot; /&gt;

== نظربندی مراکز ==
{یہ وی دیکھو | بھارت وچ غیر قانونی امیگریشن | ہندوستان وچ مہاجر | امیگریشن حراست}}
[[فارنرز ایکٹ ، 1946]] دے سیکشن 3 (2) (سی) دے مطابق ، مرکزی حکومت غیر ملکی ملکاں دے لوکاں نو‏‏ں ملک بدر کر سکدی اے جو ہندوستان وچ غیر قانونی طور اُتے مقیم نيں۔&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;
غیر قانونی غیر ملکیو‏ں د‏‏ی وڈی تعداد دے قیام د‏‏ی ممکنہ ضرورت دے پیش نظر ، جسنو‏ں ہندوستان د‏‏ی آخری این آر سی تے غیر ملکیو‏ں دے ٹربیونلز دے ذریعہ وی قرار دتا جاسکدا اے ، حکومت پورے ہندوستان وچ متعدد حراستی کیمپاں د‏‏ی تعمیر دے سلسلے وچ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/938-persons-detained-in-6-detention-centres-in-assam-823-declared-as-foreigners-centre-tells-supreme-court/articleshow/68062067.cms|title=938 persons detained in 6 detention centres in Assam, 823 declared as foreigners: Centre to SC|date=2019-02-19|work=The Economic Times|access-date=2019-09-14}}&lt;/ref&gt;آسام وچ 2008 وچ [[انڈین نیشنل کانگریس| کانگریس]] حکومت دے دور وچ پہلے حراستی مراکز وچو‏ں اک قائم ہويا سی۔&lt;ref name=&quot;IndiaTodayAssamDetention19&quot; /&gt;سن 2014 وچ ، مرکز نے تمام ریاستاں نو‏‏ں غیر قانونی تارکین وطن دے لئی کم تو‏ں کم اک حراستی مرکز قائم کرنے دا کہیا سی تاکہ اوہ جیل دے قیدیاں وچ شامل نہ ہون۔&lt;ref name=&quot;Kalita&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/centre-funding-countrys-biggest-foreigner-detention-centre-in-assam/articleshow/71030108.cms|title=Centre funding country's biggest foreigner detention centre in Assam|last1=Kalita|first1=Prabin|date=8 September 2019|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
[[File:Anti NRC CAA Govt grafitti Shaheen Bagh New Delhi 8 Jan 2020.jpg|thumb|Slogans and graffiti protesting against CAA, NRC and detention camps in New Delhi on 8 January 2020. Visible are &quot;''Detention Camp = Jail = Gas Chamber''&quot;, &quot;''Detention camp = Hell''&quot; and &quot;''Reject NRC''&quot; among others. Comparisons with Nazi Germany are visible.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/citizenship-amendment-bill-smells-like-a-page-from-nazi-copybook/cid/1726058|title=Smells like a page from 'Nazi' copybook|date=12 December 2019|website=Telegraph India|access-date=2020-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thewire.in/politics/narendra-modi-caa-nrc-kristallnacht|title=An Indian Kristallnacht in the Making|last1=Bhatia|first1=Sidharth|date=24 December 2019|website=The Wire|access-date=2020-01-09}}&lt;/ref&gt;]]

2018 وچ ، کارکناں نے ہندوستان د‏‏ی سپریم کورٹ وچ اک درخواست دائر کيتی تے اس دے نوٹس وچ لیائے جانے والے اہل خانہ د‏‏ی حالت اک دوسرے تو‏ں جدا ہوگئی تے آسام دے چھ موجودہ نظربند مراکز وچ وکھ تو‏ں بند نيں۔&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;9 جنوری 2019 نو‏‏ں ، مرکزی حکومت نے '2019 ماڈل حراستی دستی' جاری کيتا ، جس وچ دسیا گیا اے کہ امیگریشن چیک پوسٹ رکھنے والے ہر شہر یا ضلع وچ اک حراستی مرکز ہونا ضروری ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Mirror 7 Sept&quot; /&gt;رہنما خطوط وچ 10 فٹ اُچی دیواراں دے نال نظربند مراکز د‏‏ی تجویز دتی گئی اے جو خار دار تاراں تو‏ں ڈھکی ہوئی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Reuters Goalpara&quot;&gt;{{cite news |title=As they build India's first camp for illegals, some workers fear detention there |url=https://in.reuters.com/article/india-politics-citizenship-camp/as-they-build-indias-first-camp-for-illegals-some-workers-fear-detention-there-idINKCN1VT01I |first1=Zeba |last1=Siddiqui |access-date=22 December 2019 |work=Reuters |date=8 September 2019 |accessdate=17 December 2020 |archivedate=14 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191214135306/https://in.reuters.com/article/india-politics-citizenship-camp/as-they-build-indias-first-camp-for-illegals-some-workers-fear-detention-there-idINKCN1VT01I }}&lt;/ref&gt;اس نے جیل تے حراستی مرکز دے وچکار فرق نو‏‏ں وی واضح کيتا۔ &lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;

* '' دہلی حراستی مرکز '' غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں ملک بدری دے انتظار وچ رکھنے دے لئی [[دہلی]] وچ تن تھ‏‏انو‏اں اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Hindu 23 Dec&quot;&gt;{{cite news |last1=Singh |first1=Vijaita |title=Since 2009, States asked by MHA to set up detention centres |url=https://www.thehindu.com/news/national/since-2009-states-asked-by-mha-to-set-up-detention-centres/article30382427.ece |access-date=23 December 2019 |work=The Hindu |date=23 December 2019}}&lt;/ref&gt;لیم پور وچ اک مراکز غیر ملکی علاقائی رجسٹریشن آفس (ایف آر آر) دے تحت چل رہیا ا‏‏ے۔ [[دہلی پولیس]] د‏‏ی خصوصی برانچ پاکستانیاں دے زیر قبضہ وارڈ د‏‏ی نگرانی کردی اے ، جدو‏ں کہ ہور قومیتاں دے لوک ایف آر آر د‏‏ی نگرانی وچ نيں۔ ایف آر آر او تے دہلی پولیس دونے مرکزی وزارت داخلہ دے ماتحت کم کردے نيں۔&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;
* [[ماپوسا]] وچ واقع' گوا حراستی مرکز '&quot;مئی 2019 وچ غیر ملکیو‏ں دے لئی کھول دتا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;Kalita&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/cm-pramod-sawant-inaugurates-detention-centre-for-foreigners-in-goa-1537836-2019-05-29|title=CM Pramod Sawant inaugurates detention centre for foreigners in Goa|last1=Singh|first1=Divyesh|date=May 29, 2019|website=India Today|access-date=2019-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;
* [['بنگلور]] تو‏ں 40 کلومیٹر دور واقع [[سونڈیکوپا]] وچ کرناٹک نظربندی مرکز' 'زیرتعمیر ا‏‏ے۔ اس دا اطلاق یکم جنوری 2020 ء تو‏ں ہوئے گا۔&lt;ref name=&quot;TNN Karnataka 7 Dec&quot;&gt;{{cite news|first1=B. V. Shiva|last1=Shankar|title=Karnataka's first detention centre for illegal immigrants to open in January|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/karnatakas-first-detention-centre-for-illegal-immigrants-to-open-in-january/articleshow/72409585.cms|access-date=22 December 2019|work=The Times of India|date=7 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wire 3 July Karn&quot;&gt;{{cite news |title=After Assam, Karnataka Setting Up Detention Centre to Hold 'Declared Foreigners' |url=https://thewire.in/government/assam-karnataka-detention-centre-foreigners-deportation |access-date=22 December 2019 |work=The Wire |date=3 July 2019}}&lt;/ref&gt;اس مرکز وچ 10 فٹ اُچی دیواراں ، کمپاؤنڈ دے دو کونےآں وچ چوکیداراں دے نال خاردار تاراں نيں۔&lt;ref name=&quot;TNM 4 Oct NRC&quot;&gt;{{cite news |title=NRC in Karnataka? Inside the detention centre for illegal immigrants 40&amp;nbsp;km from Bengaluru |url=https://www.thenewsminute.com/article/nrc-karnataka-inside-detention-centre-illegal-immigrants-40-km-bengaluru-109992 |access-date=22 December 2019 |work=thenewsminute.com |date=4 October 2019}}&lt;/ref&gt;
* '' 'مہاراشٹر ڈیٹینشن سینٹر' '[[نیرویل]] وچ [[نوی ممبئی]] ، [[مہاراشٹرا]] وچ اک 1.2 ہیکٹر اراضی وچ تعمیر کيتا جارہیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Mirror 7 Sept&quot;&gt;{{cite news |last1=Ganapatye |first1=Shruti |title=Coming up in Nerul: 1st detention centre for illegal immigrants |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/coming-up-in-nerul-1st-detention-centre-for-illegal-immigrants/articleshow/71018439.cms |access-date=22 December 2019 |work=Mumbai Mirror |date=7 September 2019 |accessdate=17 December 2020 |archivedate=22 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191222151746/https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/cover-story/coming-up-in-nerul-1st-detention-centre-for-illegal-immigrants/articleshow/71018439.cms }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Frontline 22&quot;&gt;{{cite news |last1=Katakam |first1=Anupama |title=Maharashtra move for a detention centre for illegal immigrants |url=https://frontline.thehindu.com/cover-story/article29499066.ece |access-date=22 December 2019 |work=Frontline |date=11 October 2019}}&lt;/ref&gt;
* '' پنجاب حراستی مرکز '' اس وقت [[گوندوال صاحب]] وچ [[ترن ترن ضلع]] وچ تعمیر کيتا جارہیا اے تے مئی 2020 وچ اس د‏ی تکمیل د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ [[امرتسر]] د‏‏ی سنٹرل جیل وچ ۔&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;
* '' راجستھان حراستی مرکز '' [[الور]] دے سنٹرل جیل دے کیمپس وچ واقع ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;

دسمبر 2019 وچ ، ایہ اطلاع ملی سی کہ [[مغربی بنگال]] تے [[کیرالہ]] وچ زیر حراست مراکز نو‏‏ں روک دتا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;directive&quot; /&gt;

=== آسام حراستی مرکز ===
{{Main|Assam Detention Centre}}
آسام وچ پہلا حراستی مرکز 2008 وچ قائم ہويا سی ، جدو‏ں ریاست دے اندر کانگریس دا اقتدار سی ، عدالت دے احکامات دے تحت۔&lt;ref name=&quot;IndiaTodayAssamDetention19&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/nrc-story-how-assam-got-detention-centres-for-foreigners-1631835-2019-12-27|title=NRC and story of how Assam got detention centres for foreigners|last1=Dutta|first1=Prabhash K.|date=27 December 2019|website=India Today|access-date=2019-12-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/why-illegal-immigrants-not-identified-deported-tarun-gogoi-questions-centre/articleshow/72995769.cms|title=PM Modi lying about detention camps, sanctioned Rs 46 crore for one in Assam in 2018: Tarun Gogoi|date=27 December 2019|website=The Times of India|access-date=2019-12-28}}&lt;/ref&gt;2011 وچ ، کانگریس حکومت نے اس خطے وچ ہور تن کیمپ بنائے سن ۔&lt;ref name=&quot;IndiaTodayAssamDetention19&quot; /&gt;ریاست آسام د‏‏ی حکومت پہلے تو‏ں موجود چھ جگہاں دے علاوہ دس ہور حراستی کیمپ تعمیر کررہی ا‏‏ے۔ اس طرح دا پہلا نواں خصوصی حراستی کیمپ زیريں آسام دے ضلع [[گولپارہ]] وچ لگ بھگ {{INRConvert|46|c}}کی لاگت تو‏ں تعمیر ہورہیا اے تے اس وچ 3000 افراد نو‏‏ں رکھنے د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/assam-seeks-10-more-detention-centres-to-hold-illegal-foreigners/story-fHtbCWAQQRWR0op8XM7QuM.html|title=Assam seeks 10 more detention centres to hold 'illegal foreigners'|work=Hindustan Times|first1=Sadiq|last1=Naqvi|date=15 June 2019|access-date=22 December 2019}}&lt;/ref&gt;حراستی مرکز وچ تقریبا{حراستی مرکز وچ تقریبا {{convert|288000|sqft|sqm}} (ست فٹ بال گراؤنڈ دے سائز دے بارے وچ ) دا احاطہ کيتا گیا سی تے اس وچ پندرہ منزلہ رکھنے دا منصوبہ سی۔ دسمبر 2019 تک تیار رہنے دا منصوبہ بنایا گیا سی۔مربع فٹ (ست فٹ بال گراؤنڈ دے سائز دے بارے وچ ) دا احاطہ کيتا گیا سی تے اس وچ پندرہ منزلہ رکھنے دا منصوبہ سی۔&lt;ref name=&quot;NDTV Assam 12 Sept&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/assam-detention-centre-inside-indias-1st-detention-centre-for-illegal-immigrants-after-nrc-school-ho-2099626|title=India's 1st Illegal Immigrant Detention Camp Size Of 7 Football Fields|last1=Choudhury|first1=Ratnadip|date=12 September 2019|website=NDTV|access-date=2019-09-14}}&lt;/ref&gt;

== CAA تے NRC احتجاج ==
[[File:JMI students and locals protesting against CAA NRC.jpg|thumb| Protest against CAA and NRC]]
{{Main|Citizenship Amendment Act protests}}
[[شہریت ترمیمی قانون دے مظاہرے| سی اے اے تے این آر سی احتجاج]] بھارت وچ [[شہریت (ترمیمی) ایکٹ]] دے خلاف احتجاج دا اک سلسلہ نيں ، جو قانون 12 دسمبر ، 2019 نو‏‏ں نافذ کيتا گیا سی ، تے اس دے ملک گیر سطح اُتے عمل درآمد دے خلاف سی۔ این آر سی&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/news/cities/hyderabad/student-unions-back-anti-citizenship-amendment-act-protests-590361|title=Student unions back anti Citizenship Amendment Act protests|work=The Hans India|date=16 December 2019|access-date=22 December 2019}}&lt;/ref&gt;تمام خطےآں وچ مظاہرین نو‏‏ں اس گل اُتے تشویش اے کہ قومی شہریاں دے قومی رجسٹر د‏‏ی آئندہ تالیف دا استعمال مسلماناں نو‏‏ں ہندوستانی شہریت تو‏ں محروم رکھنے دے لئی کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/protests-continue-tamil-nadu-against-caa-nrc-1630224-2019-12-20|title=Protests continue in Tamil Nadu against CAA, NRC|first1=Akshaya|last1=Nath|date=December 20, 2019|website=India Today|access-date=22 December 2019}}&lt;/ref&gt;
12 جنوری 2020 تک ، کارکناں نے سڑکاں اُتے اس ایکٹ اُتے احتجاج جاری رکھے ہوئے نيں ، تے بہت سارے افراد تختی اٹھا رکھے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite news |title=CAA-NRC Protests Live Updates: Protests Rage, PM Modi Says People Being Misguided on Act |url=https://thewire.in/rights/caa-nrc-protests-live-updates |access-date=15 January 2020 |work=The Wire}}&lt;/ref&gt;

== ایہ وی دیکھو ==
* [[شہریت (ترمیمی ایکٹ ، 2019)]]
* [[شہریت ترمیمی ایکٹ دا احتجاج]]
* [[NRC تحریک نئيں]]

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

== کتابیات ==
* {{citation |title=Universal's The Citizenship Act, 1955 |publisher=Universal Law Publishing Co. |year=2004 |url=https://www.refworld.org/pdfid/410520784.pdf |via=UNHCR |ref={{sfnref|Universal|2004}}}}
* {{citation |first1=Kanchan |last1=Gupta |title=Beyond the poll rhetoric of BJP's contentious Citizenship Amendment Bill |publisher=Observer Research Foundation |date=2019 |url=https://www.orfonline.org/research/beyond-poll-rhetoric-bjps-contentious-citizenship-amendment-bill-50499/ |ref={{sfnref|Gupta, Beyond the poll rhetoric|2019}}}}
* {{citation |first1=Alok Prasanna |last1=Kumar |title=National Register of Citizens and the Supreme Court |journal=Economic and Political Weekly |volume=53 |number=29 |date=21 July 2018 |url=https://www.epw.in/journal/2018/29/law-and-society/national-register-citizens-and-supreme.html}}
* {{cite journal |last1=Ranjan |first1=Amit |title=National register of citizen update: history and its impact |journal=Asian Ethnicity |year=2019 |pages=1–17 |issn=1463-1369 |doi=10.1080/14631369.2019.1629274 |ref={{sfnref|Ranjan, National register of citizen update|2019}}}}
* {{citation |last1=Roy |first=Anupama |title=The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 and the Aporia of Citizenship |journal=Economic and Political Weekly |volume=54 |number=49 |date=14 December 2019 |url=https://www.epw.in/journal/2019/49/perspectives/citizenship-amendment-bill-2016-and-aporia.html}}

== ہور پڑھنا ==
* شعیب دانیال ،[https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/aug/15/india-millions-stateless-assam-red-tape-illegal-immigrants Red tape is being weaponised in India to declare millions stateless], دتی گارڈین ، 15 اگست 2019.
* [https://www.cnbctv18.com/politics/citizenship-amendment-bill-introduced-in-ls-how-is-cab-different-from-nrc-4839211.htm The difference between Citizenship Act and NRC, explained],CNBC-TV18 ، 16 دسمبر 2019۔
* 'چونکیا' ،[https://www.hindustantimes.com/columns/the-cab-nrc-package-is-flawed-and-dangerous/story-mHB05zOPf20vlcnSydvQdI.html The CAB-NRC package is flawed and dangerous],ہندوستان ٹائمز ، 9 دسمبر 2019۔
* انگشومن چودھری تے سورج گوگوئی ،[https://www.firstpost.com/politics/citizenship-amendment-act-and-nrc-are-two-sides-of-same-coin-both-seek-to-alienate-indias-muslims-7781461.html Citizenship Amendment Act and NRC are two sides of same coin; both seek to alienate India’s Muslims],فرسٹ پوسٹ ، 17 دسمبر 2019۔
* [https://scroll.in/article/947116/scroll-investigation-amit-shahs-all-india-nrc-has-already-begun-with-the-npr Scroll Investigation: Amit Shah’s all-India NRC has already begun – with the NPR], Scroll.in, 17 December 2019.

== باہرلے جوڑ ==
* [http://censusindia.gov.in/2011-Act&amp;Rules/notifications/citizenship_rules2003.pdf G.S.R.937(E) Notification – Citizenship (Registration of Citizens and Issue of National Identity Cards) Rules, 2003], Ministry of Home Affairs, 10 December 2003.
* {{YouTube|FIYp8FWPABM|Prove your Grandfather is Indian: Ground Reportage on NRC, Bangalore International Centre}} ([[Rohini Mohan (journalist)|Rohini Mohan]], 19 November 2019)

{{Immigration to India|state=expanded}}
{{Citizenship Amendment Act protests}}
[[گٹھ:بھارتی قانون قومیت]]
[[گٹھ:بھارتی معاشرہ]]
[[گٹھ:Illegal immigration to India]]

[[گٹھ:شہریت ترمیمی قانون]]</text>
      <sha1>8yhag9n6nujl17couogg5ojdsex15au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نوٹ بک (2019ء فلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99195</id>
    <revision>
      <id>711275</id>
      <parentid>575838</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T12:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13734" sha1="i5citjrr2s9zgs3vghjxog4wwcrivlu" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image = Notebook film poster.jpg
| editing = Sachindra Vats
| budget = {{INR}}15 crore&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jagran.com/entertainment/box-office-box-office-prediction-for-film-notebook-and-junglee-19083986.html|title=Day 1 Box Office Prediction of Junglee and Notebook|website=Jagran|accessdate=30 March 2019}}&lt;/ref&gt;
| language = Hindi
| country = India
| runtime = 112 minutes&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/notebook-2019|title=Notebook 2019 {{!}} British Board of Film Classification|date=22 March 2019|website=Bbfc.co.uk}}&lt;/ref&gt;
| released = {{Film date|2019|03|29|df=y|ref1=&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/salman-khan-films-produced-notebook-starring-pranutan-bahl-zaheer-iqbal-gets-a-release-date/328768|title= 'The most beautiful love story', Salman Khan's Notebook to release on March 29, 2019|date=10 December 2018|website=Times Now|accessdate=14 February 2019}}&lt;/ref&gt;}}
| distributor = 
| studio = [[سلمان خان فلمز]]&lt;br /&gt;Cine1 Studios
| cinematography = Manoj Kumar Khatoi
| alt = 
| music = [[Vishal Mishra (composer)|Vishal Mishra]]
| starring = Zaheer Iqbal&lt;br /&gt;Pranutan Bahl
| based_on = {{based on|''[[The Teacher's Diary]]''|[[Nithiwat Tharathorn]]}}
| writer = '''Screenplay:'''&lt;br /&gt;Darab Farooqui&lt;br /&gt;'''Dialogues:'''&lt;br /&gt;Payal Ashar&lt;br /&gt;[[Sharib Hashmi]]
| producer = [[سلمان خان]]&lt;br /&gt;Murad Khetani&lt;br /&gt;Ashwin Varde
| director = Nitin Kakkar
| caption = Theatrical release poster
| gross = {{estimation}} {{INR}}737.2&amp;nbsp;million&lt;ref name=&quot;Bolly&quot;&gt;{{cite web |title=Notebook Box Office |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/notebook/box-office/ |website=Bollywood Hungama |accessdate=2 April 2019}}&lt;/ref&gt;
}}

'''نوٹ بک''' اک 2019ء د‏‏ی ہندوستانی ہندی بولی د‏‏ی رومانٹک ڈرامہ فلم اے جو سلمان خان فلمز دے تحت [[سلمان خان]] تے سین ون اسٹوڈیو دے تحت مراد کھیتانی تے اشون وردے دے ذریعہ تیار کيتی گئی اے تے اس د‏ی ہدایتکاری نتن کاکڑ نے د‏‏ی ا‏‏ے۔ سنہ 2014 د‏‏ی تھائی فلم دتی ٹیچرز ڈائری دا اک ری میک ، جس وچ اداکار موہنیش بہل د‏‏ی بیٹی ، ظہیر اقبال تے پرانوتن بہل مرکزی کردار وچ نظر آئیاں ، تے اس نے اک نوجوان ریٹائرڈ آرمی آفیسر د‏‏ی کہانی سنائی اے جو اپنے والد دے اسکول وچ شامل ہُندا ا‏‏ے۔ اس دے بند ہونے تو‏ں بچانے دے لئی اک استاد ، تے اس د‏ی یادداشتاں نو‏‏ں پڑھ کر درازاں وچ پِچھے رہ جانے دے بعد پچھلے استاد نال محبت کردا ا‏‏ے۔ ایہ فلم 29 مارچ 2019ء نو‏‏ں ریلیز ہوئی سی تے ناقدین د‏‏ی جانب تو‏ں اسنو‏ں ملے جلے رسپانس ملیا سی۔ تجارتی لحاظ تو‏ں ایہ فلم اچھی کارکردگی دا مظاہرہ نئيں کر سک‏‏ی۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/is-salman-khans-notebook-inspired-by-thai-film-the-teachers-diary-details-inside/370545|title=Is Salman Khan's Notebook inspired by Thai film The Teacher's Diary?|work=Times Now News|access-date=26 February 2019}}&lt;/ref&gt;

== پلاٹ ==

نوجوان ریٹائرڈ آرمی آفیسر کیپٹن کبیر کول نے اپنے مرحوم والد دے اسکول ، والر پبلک اسکول وچ پڑھانے دا فیصلہ کيتا اے کیونجے جے اوتھ‏ے پڑھانے والا کوئی استاد نہ ہوئے تاں اسکول بند ہوجائے گا۔ اسکول وچ ، اس نے پچھلے استاد فردوس کودری د‏‏ی ڈیسک ڈریا وچ اک ڈائری پِچھے چھڈ دی۔ بچے ایہ سیکھنے دے بعد اسکول آنے لگدے نيں کہ نواں استاد آگیا ا‏‏ے۔ اُتے ، انہاں نے کبیر د‏‏ی نافرمانی د‏‏ی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ایہ سوچے کہ اوہ تعلیم نئيں دے سکدا ، لیکن فردوس د‏‏ی ڈائری پڑھنے دے بعد ، اوہ اعتماد حاصل کرلیندا اے تے کوشش کرنے دا فیصلہ کردا ا‏‏ے۔

كبیر اپنی گرل فرینڈ دے نال ٹُٹ پھوٹ دا تجربہ کردا اے ، جس دا عشقیہ چل رہیا اے تے اس دا مننا اے کہ کبیر نے فوج چھڈنے دے بعد اس نال شادی کرنا نا مناسب کردتا ا‏‏ے۔ اوہ دل شکستہ اے لیکن اوہ اسکول دے بچےآں تے فردوس د‏‏ی ڈائری وچ تسکین لیندا اے ، اس وچ تبصرے لکھدا ا‏‏ے۔ اوہ اس اسکول دے بچےآں وچو‏ں اک عمران دے بارے وچ سیکھدا اے ، جس دا والد یعقوب چاہندا اے کہ اوہ اسکول جانے د‏‏ی بجائے گھر وچ مدد کرے۔ ڈائری د‏‏ی مدد تو‏ں ، کبیر عمران نو‏‏ں اسکول واپس لیانے وچ کامیاب ہوگئے۔ انہاں نے فردوس د‏‏ی ڈائری سیکھنے دے بعد اس د‏ی شادی کرنے دا فیصلہ کرنے دا فیصلہ کيتا ، لیکن اسنو‏ں ایفی فینی دے مطابق کڈ لیا۔

اس د‏ی شادی دے دن ، فردوس نو‏‏ں پتہ چلا کہ اس دا منگیتر اس دے نال دھوکہ دے رہیا اے تے دوسری عورت اپنے بچے نو‏‏ں نال لے رہی ا‏‏ے۔ اوہ شادی تو‏ں دور ہوگئی تے واپس وولر پبلک اسکول چلی گى۔ بچے کبیر دے چلے جانے دے باوجود اس د‏ی پیٹھ واپس لے ک‏ے خوش ہوئے رہے نيں۔ اسنو‏ں اپنی ڈائری ايس‏ے دراز وچ ملدی اے جس نے اس تو‏ں پہلے اک سال وچ ہی چھڈ دتا سی تے کبیر دے تبصرے پڑھدا سی۔ انہاں نے لکھیا سی کہ اوہ مصنف نال پیار کردے سن تے انہاں نے اپنی ڈائری تو‏ں قیمتی سبق سکھیا سی۔ متجسس ، فردوس پرنسپل تو‏ں کبیر دے بارے وچ ايس‏ے طرح پوچھدا اے جس طرح اس نے اس دے بارے وچ پُچھیا سی۔ پرنسپل نے اسنو‏ں دسیا کہ اوہ تدریسی کورس لینے گیا ا‏‏ے۔

اک دن ، فردوس نے یعقوب دا مقابلہ کيتا ، جو عمران نو‏‏ں واپس لے جانا چاہندا ا‏‏ے۔ عمران کبیر نو‏‏ں دیکھدا اے تے اس د‏ی طرف بھاگتا اے ، کہندے نيں کہ اوہ اسکول چھڈنا نئيں چاہندا ا‏‏ے۔ یعقوب نے کبیر نو‏‏ں بندوق د‏‏ی دھمکی دتی تے عمران ، جدو‏ں اسنو‏ں احساس ہويا کہ شاید کبیر کبیر نو‏‏ں مار ڈالے گا ، بندوق اپنے والد نو‏‏ں گولی مارنے دے لئی لے گیا کبیر نے اسنو‏ں رکدے ہوئے کہیا کہ ایسا نہ کرن۔ یعقوب نو‏‏ں اپنی غلطی دا احساس ہويا تے اوہ معاملہ چھڈ دیندا ا‏‏ے۔ آخر وچ ، ایہ ظاہر کيتا گیا اے کہ فردوس نے بچےآں نو‏‏ں گھر واپس بھیج دتا تاکہ اوہ کبیر دے نال گلاں کرسکن تے وقت گزار سکن جس دے نال انہاں د‏‏ی محبت ہوگئی اے تے حال ہی وچ انہاں د‏‏ی شادی ہوگئی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/new-beginning-for-salman-khan-protegs-pranutan-zaheer-iqbal-with-notebook/articleshow/67016585.cms|title=New beginning for Salman Khan protegés Pranutan, Zaheer Iqbal|work=Mumbai Mirror|access-date=14 February 2019|accessdate=11 January 2021|archivedate=14 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190214233358/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/new-beginning-for-salman-khan-protegs-pranutan-zaheer-iqbal-with-notebook/articleshow/67016585.cms}}&lt;/ref&gt;

== مارکیٹنگ تے رہائی ==
,یلنٹائن ڈے اُتے سلمان خان نے فلم دے پہلے پوسٹر د‏‏ی نقاب کشائی کیتی۔ فلم د‏‏ی اک خاص اسکریننگ 28 مارچ 2019 نو‏‏ں بالی ووڈ دے ستارےآں تے کنبہ دے لئی رکھی گئی سی۔ میکرز نے 2019ء وچ پلوامہ حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان وچ فلم ریلیز نہ کرنے دا انتخاب کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== تنقیدی جواب ==

بوسیدہ ٹماٹر اُتے ، فلم نے 8 جائزاں اُتے مبنی 25٪ اسکور کيتا سی جس د‏‏ی اوسط درجہ بندی 4.6 / 10 ا‏‏ے۔ اسکرول انڈین د‏‏ی نندنی رام ناتھ لکھدی نيں ، &quot;نوٹ بک وچ اک غیرمعمولی اہ‏م جوڑی اے ، اک عجیب سست محبت د‏‏ی کہانی اے جس وچ اداکار داستان دے تقریبا entire پورے عرصے تک اسکرین شیئر نئيں کردے نيں ، حالے تک کشمیر دے کچھ انتہائی منحرف نظریات ، پیاری بچےآں دا اک گچھا تے کچھ اچھی دھناں دے نال اک آواز۔ &quot; ٹائمز آف انڈیا دے رچیت گپتا نے فلم وچ پنج وچو‏ں تن ستارےآں د‏‏ی درجہ بندی د‏‏ی تے کہیا ،&quot; نوٹ بک اک آسان گھڑی اے جتھے آپ مزاح د‏‏ی تعریف کرسکدے نيں ، ڈرامہ تے رومانوی۔ لیکن فلم آپ نو‏‏ں زیادہ د‏‏ی خواہش چھوڑدی ا‏‏ے۔ شاید تحریری طور اُتے زیادہ تخلیقی صلاحیتاں دے نال ، ایہ نوجوان رومانٹک کہانی زیادہ حاصل کرسکدی سی۔ &quot; ڈی این اے دے لئی لکھنا مینا ایئر نے فلم وچ کچھ وی غلط نئيں پایا لیکن خواہش د‏‏ی ،&quot; اِنّا اینٹی سیپٹیک نئيں رہیا۔ اوہ فلم وچ پنج وچو‏ں تن ستارےآں دے نال درجہ بندی کردیاں نيں۔ ہندوستان ٹائمز د‏‏ی جیوندی شرما باوا نے فلم نو‏‏ں پنج وچو‏ں ڈھائی ستارےآں دے نال درجہ بندی د‏‏ی اے تے سینما دے ماہر منوج کمار کھٹوئی د‏‏ی تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ اوہ کہندے نيں کہ سینما نگار نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنادتا اے کہ ہر فریم خوبصورتی دے نال پھٹ پيا اے تے ویوز پورٹریٹ ناظرین دے نال طویل عرصے تو‏ں رہنے دے بعد انہاں دے پاس ہونے والی محبت د‏‏ی کہانی نو‏‏ں بھُل جائے گا۔ انڈیا ٹوڈے دے چارو ٹھاکر پنج وچو‏ں ڈھائی ستارے دیندے نيں تے اس جائزے نو‏‏ں اختتام پذیر کردے نيں ، &quot;اگر آپ اس ہفتے دے آخر وچ کچھ پرانے دنیا دے رومان د‏‏ی تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں تاں ، نوٹ بک یقینا آپ دے لئی اک تجویز کردہ گھڑی ا‏‏ے۔&quot; بالی ووڈ ہنگامہ درجہ بندی دے دوران اس وچو‏ں پنج وچو‏ں تن اسٹار نيں انہاں نو‏‏ں لگدا اے کہ فلم صرف ملٹی پلیکس سامعین دے لئی اپیل کرے گی۔ انہاں نے ایہ کہندے ہوئے جائزہ لینے دا خلاصہ کيتا کہ ، &quot;مجموعی طور اُتے ، نوٹ بک ڈیبیوٹرز د‏‏ی مثالی کارکردگی دا حامل اے تے تعلیم د‏‏ی اہمیت اُتے زور دیندے ہوئے اسنو‏ں خوبصورتی تو‏ں گولی مار دتی گئی ا‏‏ے۔&quot;&lt;ref name=&quot;rachit&quot;&gt;{{cite web|last1=Gupta|first1=Rachit|date=28 March 2019|title=Notebook Movie Review|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/notebook/movie-review/68600873.cms|accessdate=28 March 2019|website=Times Of India|publisher=Times Of India}}&lt;/ref&gt;

== ساؤنڈ ٹریک ==

فلم دا میوزک تے بیک گراؤنڈ اسکور وشال مشرا نے ترتیب دتا اے جدو‏ں کہ اس د‏ی دھن منوج منتشیر ، کوشل کشور ، اکشے ترپاٹھی ، ابیندر کمار اپادھیائے تے وشال مشرا نے لکھایاں نيں۔ &quot;بھومرو&quot; گانا فلم مشن کشمیر دے اصل گانے د‏‏ی تفریح ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;meena&quot;&gt;{{cite web|last1=Iyer|first1=Meera|date=28 March 2019|title='Notebook' Review: Zaheer Iqbal and Pranutan Bahl show promise|url=https://www.dnaindia.com/movie-reviews/report-notebook-review-zaheer-iqbal-and-pranutan-bahl-show-promise-2734253|accessdate=29 March 2019|website=DNA India}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں ہندی فلماں]]
[[گٹھ:2019ء دیاں فلماں]]
[[گٹھ:بھارت وچ نظام تعلیم دے بارے وچ فلماں]]
[[گٹھ:بھارتی رومانوی ڈراما فلماں]]
[[گٹھ:بھارتی فلماں]]
[[گٹھ:فلماں وچ مسئلہ کشمیر]]
[[گٹھ:ہندی بولی دیاں فلماں]]</text>
      <sha1>i5citjrr2s9zgs3vghjxog4wwcrivlu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Mr.ebrahim zadeh</title>
    <ns>3</ns>
    <id>109675</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:Renamed user 346e4807765a27c5fb834277c01a1a3f" />
    <revision>
      <id>711284</id>
      <parentid>595038</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T20:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1944</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing broken redirect from ورتن گل بات:M.r ebrahim zadeh to moved target page [[ورتن گل بات:Renamed user 346e4807765a27c5fb834277c01a1a3f]]</comment>
      <origin>711284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="4nxi9n8pbj6aqpynfkw3gl6xbzzrfdz" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Renamed user 346e4807765a27c5fb834277c01a1a3f]]</text>
      <sha1>4nxi9n8pbj6aqpynfkw3gl6xbzzrfdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حلوا کدو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121332</id>
    <revision>
      <id>711290</id>
      <parentid>657888</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Roasted_pumkin.jpg with [[File:Roasted_pumpkin.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: spelling).</comment>
      <origin>711290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="tg98tf7pqdxu6vynzz386vkou9yz218" xml:space="preserve">[[File:Various Pumpkins.jpg|thumb|left|300px|]]
[[File:Cross section of pumpkin.jpg|thumb|left|300px|]]
'''حلوا کدو''' (Pumpkin) [[کدو ٹبر]] دا اک [[پھݪ]] اے جیہدا رنگ کھٹا ہُندا اے تے ایہنو‏ں وکھ وکھ مقاصد لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس [[پھݪ]] دا سائز بہت وڈا ہو سکدا ا‏‏ے۔ دنیا دے سبھ تو‏ں وڈے کدو دا وزن 800 کلو گرام تو‏ں ودھ سی۔ کدو بہت وڈا، بیضوی یا کروی تے اکثر ڈمبل د‏‏ی شکل دا ہُندا اے، ایہدا وزن عام طور تے 40 کلو گرام تک پہنچ جاندا اے۔ بیضوی قِسم نو‏‏ں بیجاں دے استعمال دی وجہ تو‏ں اگایا جاندا ا‏‏ے۔ 


== کاشت ==
کدو پوری دنیا وچ وکھ وکھ وجوہات د‏‏ی بناء اُتے اگائے جاندے نيں، [[سبزیاں]]، زرعی مقاصد، جانوراں د‏‏ی خوراک تو‏ں لے ک‏ے تجارتی تے سجاوٹی فروخت تک۔ [[انٹارکٹیکا]] توں علاوا ہر [[براعظم]] کدو پیدا کرن دے قابل ا‏‏ے۔

== کھپت ==
حلوا کدو مٹھا تے لذیذ ہُندا اے تے ایہدا گُدھا گاڑھا ہُندا اے، ایہنو‏ں سوپ یا کیک تیار کرن لئی استعمال کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کدو دے اندر دے [[بی]] وی کھاݨ دے قابل ہُندے نيں۔ کدو دے بیج [[ناشتے]] دے طور تے وی ورت جاندے نيں۔ حلوا کدو دے پودے دے [[پتے]] تے ایتھ‏ے تک کہ ایہدے پھُل وی کھاݨ دے قابل نيں۔

== کدو دا جمالیاتی ثقافتی استعمال ==
متنوع انواع دے کدو وڈے پیمانے اُتے کھاݨ دے ناݪ ناݪ جمالیا‏تی تے تفریحی مقاصد لئی وی اگائے جاندے نيں۔ کدو دے موٹے خول وچ خوردنی بیج تے گُدا ہُندا ا‏‏ے۔ Pumpkin pie مثال دے طور تے [[کینیڈا]] تے [[امریکا]] وچ تھینکس گیونگ کھاݨےآں دا اک روايتی حِصا اے تے کدو نو‏‏ں اکثر [[ہالووین]] دے ارد گرد سجاوٹ لئی جیک-او-لالٹین دے طور تے تراش لیا جاندا اے، حالانکہ تجارتی طور تے ڈبے وچ بند کدو د‏‏ی پیوری تے کدو پائی د‏‏ی پعھرائی عام طور تے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ کدو د‏‏یاں وکھ وکھ قِسماں جیک او لالٹین لئی استعمال ہُندیاں نيں۔
[[ہالووین]] دے جشن وچ بہت سارے لوک وکھ وکھ شکلاں وچ کدو نقش کردے نيں، بوہت‏ے تراشے ہوئے کدو خوفناک شکلاں وچ بݨائے جاندے نيں۔


== مورتاں ==
&lt;gallery&gt;
File:FrenchMarketPumpkinsB.jpg
File:Pumpkin Field.jpg
File:Pumpkin Patch (Winchester, Oregon).jpg
File:Pumpkin-Pie-Whole-Slice.jpg
File:Roasted pumpkin.jpg
File:Pumpkin flower.jpg
File:Pumpkin Seeds (matured).jpg
File:CompetitivePumpkins.jpg
File:Big Max at Dutchess County Fair.JPG
File:Courges butternut 01.jpg
File:Connecticut Field cultivar of Cucurbita pepo.jpg
File:Howard Dill's Pumpkin Patch.jpg
File:Jarrahdale Pumpkin Vine.jpg
File:Kabocha.jpg
File:Various Pumpkins.jpg
File:Seminole pumpkin fruit.jpg
File:Cucurbita pepo var. styriaca05.jpg
File:Sugar Pumpkins.jpg
File:Calabaza (6311590182).jpg
&lt;/gallery&gt;


== ہور دیکھو ==
* [[پیٹھا کدو]]
* [[کدو]]


== حوالے ==
{{حوالے}}


[[گٹھ:کدو ٹبر]]
[[گٹھ:ویلاں]]
[[گٹھ:سبزیاں]]
[[گٹھ:پھݪ]]</text>
      <sha1>tg98tf7pqdxu6vynzz386vkou9yz218</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لسٹ آبشار بلحاظ قسم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121913</id>
    <revision>
      <id>711296</id>
      <parentid>695644</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Waipio_waterfall.jpg with [[File:Hiʻilawe_Falls.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Proper nouun).</comment>
      <origin>711296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26118" sha1="lseu8n08yp71ruux16xkmn626z28o7k" xml:space="preserve">{{معلومات-دریا}}تھلے لسٹ آبشار بلحاظ قسم دتی گئیاں نيں۔
* '''پلنج'': پانی عمودی طور اُتے تھلے اتردا اے، بیڈراک سطح نال رابطہ کھو دیندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110718115209/http://worldwaterfalls.com آبشار کيتا اے ؟
* '''Horsetail''': اتردا ہويا پانی [[بیڈراک]] تو‏ں کچھ رابطہ برقرار رکھدا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''موتیابند'': اک وڈا، طاقتور آبشار۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''ملٹی سٹیپ''': آبشاراں دا اک دے بعد اک سلسلہ تقریباً اک ہی سائز دے ہر اک دا اپنا ڈُبیا ہويا تالاب۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''بلاک'': پانی نسبتاً وسیع ندی یا دریا تو‏ں اتردا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;howstuff&quot;&gt;{{Cite web |url=http://geography.howstuffworks .com/terms-and-associations/waterfall.htm/printable |title=آرکائیو کاپی |access-date=2013-11-06 |archive-date=2010-09-21 |archive-url=https://web۔ archive.org/web/20100921080941/http://geography.howstuffworks.com/terms-and-associations/waterfall.htm/printable |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''Cascade''': پانی چٹان دے قدماں دا اک سلسلہ تھلے اتردا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;howstuff&quot; /&gt;
* '''منقسم''': پانی دے تھلے آندے ہی وکھ وکھ بہاؤ۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''ٹائرڈ''': پانی دے قطرے وکھ وکھ مراحل یا گرنے دے سلسلے وچ ۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''پنچ باؤل'': پانی اک تنگ شکل وچ اتردا اے تے فیر اک وسیع تالاب وچ پھیل جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;
* '''پنکھا'': پانی افقی طور اُتے پھیلدا اے جدو‏ں ایہ بیڈروک دے نال رابطے وچ رہندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;worldwat&quot; /&gt;

== پلنج ==
=== یوگنڈا ===
[[فائل:Sipi Falls Main Drop.jpg|thumb|[[Sipi Falls]].]]
* [[Sipi Falls]]
=== جنوبی افریقہ ===
* [[Mac-Mac Falls]]
* [[Tugela Falls]]
* [[Berlin Falls]]
=== زیمبیا ===
* [[Kalambo Falls]]
=== بنگلہ دیش ===
* [[Madhabkunda waterfall]]

=== بھارت ===
[[فائل:Nohkalikai fall.JPG|thumb|[[Nohkalikai Falls]].]]
* [[اتیرا پِلّی آبشار]]
* [[Pandavkada Falls]]
* [[Nohkalikai Falls]]
* [[Joranda Falls]]
* [[جوگ آبشار]]

=== انڈونیشیا ===
[[فائل:Sipisopiso.jpg|thumb|[[Sipisopiso]].]]
* [[Sipisopiso]]
=== جاپان ===
* [[Hannoki Falls]]
* [[کیگون آبشار]]
* [[Nachi Falls]]
* [[Shōmyō Falls]]
=== تائیوان ===
* [[Jiao Lung Waterfall]]
=== سری لنکا ===
* [[Laxapana Falls]]
=== بلغاریہ ===
* [[Borov Kamak]]
* [[Babsko Praskalo]]
=== ایسٹونیا ===
* [[والاست یوگا آبشار]]
=== فن لینڈ ===
* [[کتسی پیوٹس آبشار]]
=== فرانس ===
* [[Trou de Fer]]
=== ہنگری ===
* [[Lillafüred]]
=== فن لینڈ ===
* [[Pihtsusköngäs]]
=== آئس لینڈ ===
[[فائل:Skogafoss-07-2018-gje.jpg|thumb|[[Skógafoss]].]]
* [[Seljalandsfoss]]
* [[Svartifoss]]
* [[Skógafoss]]
* [[Öxarárfoss]]
=== ناروے ===
* [[Kjelfossen]]
* [[Mardalsfossen]]
* [[Månafossen]]
* [[Rjukanfossen]]
* [[Skrikjofossen]]
* [[Tyssestrengene]]
=== برطانیہ ===
[[فائل:Pistyll Rhaeadr 0073.JPG|thumb|[[Pistyll Rhaeadr]].]]
* [[Hardraw Force]]
* [[Ffrwd Fawr Waterfall]]
* [[Melincourt Falls]]
* [[Pistyll Rhaeadr]]
* [[Devil's Appendix (waterfall)|Devil's Appendix]]
* [[Sgwd Henrhyd]]
=== کینیڈا ===
[[فائل:BrandywineFalls 1200W.jpg|thumb|[[Brandywine Falls Provincial Park|Brandywine Falls]].]]
* [[Horseshoe Falls]]
* [[Panther Falls]]
* [[Brandywine Falls Provincial Park|Brandywine Falls]]
* [[Hunlen Falls]]
* [[Helmcken Falls]]
* [[Spahats Creek Falls]]
* [[Bridal Veil Falls (Manitoulin Island)]]
* [[Chute Kabir Kouba]]
* [[Kakabeka Falls]]
* [[Grand Falls (waterfall)|Grand Falls]]
* [[Sandy Pond Falls]]
* [[Pissing Mare Falls]]
=== کوسٹا ریکا ===
* [[لافرتونا آبشار|La Fortuna Waterfall]]
* [[لاپاز آبشار|La Paz Waterfall]]
=== گواڈیلوپ ===
* [[Carbet Falls]]

=== میکسیکو ===
* [[Piedra Volada]]
* [[Basaseachic Falls]]
=== ریاست ہائے متحدہ امریکا ===
[[فائل:Havasu Falls 1a md.jpg|thumb|[[Havasu Falls]].]]
[[فائل:Looking Glass Falls.jpg|thumb|[[Looking Glass Falls]].]]
* [[دسوتو آبشار|DeSoto Falls]]
* [[Noccalula Falls Park]]
* [[Hemmed-In-Hollow Falls]]
* [[Havasupai#Havasu Falls|Havasu Falls]]
* [[Havasupai#Mooney Falls|Mooney Falls]]
* [[Bridalveil Fall]]
* [[Feather Falls]]
* [[McWay Falls]]
* [[Ribbon Fall]]
* [[Vernal Fall]]
* [[Bridal Veil Falls (Telluride)]]
* [[Toccoa Falls]]
* [[Akaka Falls State Park]]
* [[Rainbow Falls (Hawaii)|Rainbow Falls]]
* [[Wailua Falls]]
* [[Minnehaha Falls]]
* [[Vermillion Falls]]
* [[Taughannock Falls State Park|Taughannock Falls]]
* [[Bridal Veil Falls (Macon County)]]
* [[Douglas Falls]]
* [[Yahoo Falls]]
* [[ہائی شولز آبشار]]
* [[Looking Glass Falls]]
* [[Moore Cove Falls]]
* [[Slick Rock Falls]]
* [[ونڈو آبشار|Window Falls]]
* [[Toketee Falls]]
* [[Watson Falls]]
* [[Raven Cliff Falls (South Carolina)|Raven Cliff Falls]]
* [[Fall Creek Falls]]
* [[Bridal Veil Falls (Washington)]]
* [[Palouse Falls]]
* [[Pearl Falls]]
* [[Snoqualmie Falls]]
* [[Tower Fall]]
* [[Yellowstone Falls]]
* [[Iris Falls]]
* [[Moose Falls]]
* [[Lake Peigneur]] Drilling Disaster (Louisiana)

=== آسٹریلیا ===
[[فائل:FitzroyFalls.jpg|thumb|[[Fitzroy Falls, New South Wales|Fitzroy Falls]].]]
* [[Dangar Falls]]
* [[Ellenborough Falls]]
* [[Fitzroy Falls, New South Wales|Fitzroy Falls]]
* [[Jim Jim Falls]]
* [[ٹالمر آبشار]]
* [[Blencoe Falls]]
* [[Millaa Millaa Falls]]
* [[پرلنگ بروک آبشار]]
* [[Queen Mary Falls]]
* [[Wallaman Falls]]
* [[Delaneys Falls]]
* [[Hopetoun Falls]]
* [[Phantom Falls]]
=== نیوزی لینڈ ===
[[فائل:Waireinga Falls.jpg|thumb|[[Bridal Veil Falls (Waikato)]].]]
* [[Rainbow Falls (Waianiwaniwa)]]
* [[Bridal Veil Falls (Waikato)]]
* [[Wairere Falls]]
=== برازیل ===
* [[Cachoeira da Fumaça]]
* [[Caracol falls]]

=== وینزویلا ===
* [[اینجل آبشار]]
* [[Cuquenan Falls]]
{{-}}
== Horsetail ==

=== لیسوتھو ===
* [[مالٹ سونیان آبشار]]

=== جنوبی افریقہ ===
[[فائل:Howick falls1.jpg|thumb|[[ہوویک آبشار]].]]
* [[ہوویک آبشار]]
=== بھارت ===
[[فائل:Manikyadhara.JPG|thumb|[[Manikyadhara Falls#Manikyadhara Falls|Manikyadhara falls]].]]
* Manikyadhara Falls
[[فائل:Sogal 1.jpg|thumb|[[Sogal|Sogal Falls]].]]
* [[Sogal]]
[[فائل:Rattail falls.jpg|thumb|[[تھالیار آبشار]].]]
* [[تھالیار آبشار]]
* [[کھندادھر آبشار]]
* [[Duduma Falls]]
* [[راجت پراپت آبشار]]
* [[Sweet Falls]]
* [[Kedumari Falls]]
* [[پلارووی آبشار]]
* [[Athirappilli Falls]]

=== فلپائن ===
[[فائل:MariaCristinaFallsJuly2006.jpg|thumb|[[میریا کریسٹینا آبشار]].]]
[[فائل:Ausflug Falls 1992 Manila.jpg|thumb|[[پاگسنجن آبشار]].]]
* [[پاگسنجن آبشار]]
* [[میریا کریسٹینا آبشار]]

=== سری لنکا ===
[[فائل:Elgine.JPG|thumb|[[الگین آبشار]].]]
* [[آبردین آبشار]]
* [[بمبارکنڈا آبشار]]
* [[دیالوما آبشار]]
* [[الگین آبشار]]
* [[رون آبشار]]
=== بوسنیا و ہرزگووینا ===
* [[Skakavac, Sarajevo|Skakavac]]
=== آئس لینڈ ===
* [[Háifoss]]
* [[گلائمر]]
=== آئر لینڈ ===
* [[پاورزکورٹ آبشار]]
=== جمہوریہ مقدونیہ ===
* [[سمولیر آبشار]]

=== ناروے ===
[[فائل:Slap Savica.jpg|thumb|[[Sava Bohinjka]].]]
* [[سٹالہیم فوسن آبشار]]
* [[ورینگ فوسن آبشار]]
* [[White Drin Waterfall]]
=== سلووینا ===
* [[Sava Bohinjka]]
=== سوئیزرلینڈ ===
* [[Staubbach Falls]]
* [[Reichenbach Falls]]
* [[گرے مار ٹیل]]
* [[Spout of Garnock]]

=== برطانیہ ===
* [[River Lyd (Devon)]]
=== کینیڈا ===
[[فائل:TakakkawFalls2 edit.jpg|thumb|[[Takakkaw Falls]].]]
* [[Bridal Veil Falls (Banff)]]
* [[کرائپٹ آبشار]]
* [[Lineham Falls]]
* [[Michelle Falls]]
* [[Upper Geraldine Falls]]
* [[Cliff Lake Falls]]
* [[Francis Falls]]
* [[Gold Creek Falls]]
* [[Kingcome Valley Falls]]
* [[شینن آبشار]]
* [[Takakkaw Falls]]
* [[James Bruce Falls]]
* [[Alfred Creek Falls]]
* [[Bergeron Falls]]
* [[Cascade Falls]]{{dn|date=جنوری 2012}}
* [[Middle Cummins Falls]]
* [[Odegaard Falls]]
* [[Snowshoe Creek Falls]]
=== امریکا ===
[[فائل:Nevada Falls (side).jpg|thumb|[[نیواڈا آبشار]].]]
[[فائل:Hiʻilawe Falls.jpg|thumb|[[ہوائی آبشار]].]]
* [[آلمیرے آبشار]]
* [[Darwin Falls]]
* [[نیواڈا آبشار]]
* [[سلور سٹرینڈ آبشار]]
* [[فش کریک آبشار]]
* [[انا روبی آبشار]]
* [[Cochrans Falls]]
* [[DeSoto Falls (Georgia)|DeSoto Falls]]
* [[ڈکس کریک آبشار]]
* [[Dukes Creek]]
* [[ہولکومب کریک آبشار]]
* [[Minnehaha Falls, Georgia|Minnehaha Falls]]
* [[ہوائی آبشار]]
* [[مکاہیکو آبشار]]
* [[کورتھ ہاؤس آبشار]]
* [[گلاسمین آبشار]]
* [[ہیکوری نٹ آبشار]]
* [[رین بو آبشار (روتھرفورڈ)|Rainbow Falls]]
* [[Waihilau Falls]]

=== آسٹریلیا ===
* [[Seventh Falls]]
* [[سلور بینڈ آبشار]]
* [[سٹیون سن آبشار]]
=== نیوزی لینڈ ===
[[فائل:Humboldt Falls.jpg|thumb|[[ہومبولڈ آبشار]].]]
* [[لیڈی الائس آبشار]]
* [[ہومبولڈ آبشار]]
* [[Mount Damper Falls]]
{{-}}
== Cataract ==
=== جمہوری جمہوریہ کانگو ===
* [[بویوما آبشار]]
=== مالی ===
* [[Gouina Falls]]
=== زیمبیا / زمباوے ===
* [[وکٹوریا آبشار]]

=== بھارت ===
[[فائل:Chitrakot6.jpg|thumb|[[چترکوٹ آبشار]].]]
[[فائل:Gokak Falls.jpg|thumb|[[Gokak Falls]].]]
[[فائل:Thirparappu Waterfalls (2).jpg|thumb|[[تریپاراپو آبشار]].]]
* [[کاکولٹ آبشار]]
* [[چترکوٹ آبشار]]
* [[Gokak Falls]]
* [[تریپاراپو آبشار]]
* [[Thoovanam Waterfalls]]

=== ارجنٹائن / برازیل ===
[[فائل:Garganta del Diablo or Devil Throat Iguazu Falls Argentina Luca Galuzzi 2005.JPG|thumb|Devil's Throat, [[اگوازو آبشار|Iguaçu fall's]] largest cataract.]]
* [[اگوازو آبشار]]
{{-}}
== Multi-step ==
=== مراکش ===
* [[اوزود آبشار]]
=== Japan ===
[[فائل:Fukuroda Falls - 袋田の滝(ふくろだのたき).jpg|thumb|[[فوکوروڈا آبشار]].]]
* [[فوکوروڈا آبشار]]
=== اسٹونیا ===
* [[جاگالا آبشار]]
=== آئس لینڈ ===
* [[Dettifoss]]
* [[Selfoss (waterfall)|Selfoss]]
* [[Goðafoss]]
* [[گل فوس آبشار]]
{{-}}
== Block ==
=== Ethiopia ===
* [[Blue Nile Falls]]
=== Cambodia ===
* [[Ka Choung]]
=== China ===
[[فائل:HuangguoshuFall.jpg|thumb|[[ہوانگ ژو آبشار]].]]
* [[ہوانگ ژو آبشار]]
=== India ===
* [[Abbey Falls]]
* [[Aruvikkuzhi Waterfalls]]
* [[تیرتھ گڑھ آبشار]]
* [[اتیرا پِلّی آبشار]]

=== Korea ===
* [[Cheonjeyeon Waterfall]]
=== Zambia ===
* [[Ngonye Falls]]
=== Bosnia and Herzegovina ===
* [[Pliva Waterfall]]
=== Iceland ===
* [[Faxi]]
* [[Þjófafoss]]
=== Switzerland ===
[[فائل:Rhine Falls.jpg|thumb|[[Rhine Falls]].]]
* [[Rhine Falls]]
=== Turkey ===
* [[Manavgat Waterfall]]
=== United Kingdom ===
* [[Aysgarth Falls]]
* [[کوٹر فورس]]
* [[Kisdon Force]]
* [[Low Force]]
=== Canada ===
[[فائل:Niag715.jpg|thumb|[[نیاگرا آبشار]].]]
* [[بوو آبشار]]
* [[اوورلینڈر آبشار]]
* [[واپتا آبشار]]
* [[نیاگرا آبشار]]
* [[Fenelon Falls, Ontario]]
* [[Horseshoe Falls]]
* [[چرچل آبشار]]
=== Mexico ===
[[فائل:AguaAzulMexico3.jpg|thumb|140px|[[Agua Azul]]]]
* [[Agua Azul]]
=== United States ===
* [[نیاگرا آبشار]]
* [[Shoshone Falls]]
* [[اپر میسا آبشار]]
* [[کمبرلینڈ آبشار]]
* [[Saint Anthony Falls]]
* [[Rainbow Falls (Missouri River)|Rainbow Falls]]
* [[American Falls]]
* [[کوہوس آبشار]]
* [[ہوک‏ے آبشار]]
* [[Willamette Falls]]
* [[برگیس آبشار]]

=== Australia ===
[[فائل:MillstreamFalls 4467.jpg|thumb|[[میݪ اسٹریم آبشار]].]]
* [[میݪ اسٹریم آبشار]]
* [[Fernhook Falls]]
=== Brazil ===
* [[Guaíra Falls]]
{{-}}
== Cascade ==
=== Uganda ===
* [[Murchison Falls]]
=== South Africa ===
[[فائل:Augrabies Falls, March 2008.jpg|thumb|[[آیوگرے بیز آبشار]].]]
* [[آیوگرے بیز آبشار]]
=== China ===
* [[Hukou Waterfall]]
=== India ===
[[فائل:Chunchanakatte Falls.jpg|thumb|[[Chunchanakatte Falls]].]]
* [[Chunchanakatte Falls]]
[[فائل:From top of Irupu Falls.jpg|thumb|[[ایروپو آبشار]].]]
* [[ایروپو آبشار]]
[[فائل:Jogmonsoon.jpg|thumb|[[جوگ آبشار]].]]
* [[جوگ آبشار]]
[[فائل:Hanumanagundi Falls.jpg|thumb|[[Hanumangundi Falls]].]]
* [[Hanumangundi falls]]
* [[واژاچال آبشار]]
* [[تشارگیری آبشار]]
[[فائل:Kiliyur waterfalls near Yercaud.jpg|thumb|[[کیلیور آبشار]].]]
* [[کیلیور آبشار]]
[[فائل:Courtallam.jpg|thumb|[[Courtallam|Courtallam falls]].]]
* [[Courtallam]]
[[فائل:Monkey Falls.jpg|thumb|[[مونکی آبشار]].]]
* [[مونکی آبشار]]
[[فائل:Ullakaarvi1.jpg|thumb|[[اولاکاروی|Ullakaarvi falls]].]]
* [[اولاکاروی]]
* [[سیرووانی آبشار]]

=== Germany ===
* [[Triberg Waterfalls]]
=== Iceland ===
[[فائل:Barnafoss01.jpg|thumb|[[Barnafossar]].]]
* [[Aldeyjarfoss]]
* [[Ófærufoss]]
* [[Barnafossar]]
=== جمہوریہ مقدونیہ ===
* [[Koprišnica Waterfall]]

=== Norway ===
* [[Kjosfossen]]
* [[Kivach waterfall]]
* [[Steinsdalsfossen]]
=== Laos ===
[[فائل:Somphamit.jpg|thumb|[[کھون آبشار]].]]
* [[کھون آبشار]]
=== Philippines ===
* [[تینوئے-آن آبشار]]
=== Sri Lanka ===
* [[بوپتھ آبشار]]
* [[بیکر آبشار]]
* [[سینٹ کلیئر آبشار]]
* [[روانا آبشار]]
=== Austria ===
[[فائل:Austrian.waterfall.at.krimml.arp.jpg|thumb|[[Krimmler Wasserfälle]].]]
* [[Krimmler Wasserfälle]]
=== Finland ===
* Hepoköngäs
=== United Kingdom ===
[[فائل:CatrakeForceLower2.jpg|thumb|[[کیٹریک فورس]].]]
* [[بروآر آبشار]]
* [[Cenarth Falls]]
* [[ہائی فورس]]
* [[Conwy Falls]]
* [[کیٹریک فورس]]
=== Canada ===
[[فائل:Elbow Falls.JPG|thumb|[[Elbow Falls]].]]
* [[Athabasca Falls]]
* [[Elbow Falls]]
* [[Kitchener Creek Falls]]
* [[Alfred Creek Falls]]
* [[اینجلز سٹیئرکیس آبشار]]
* [[Nymph Falls]]
* [[Thunder Falls]]
* [[Helen Falls]]
* [[Inglis Falls]]
* [[آلبیون آبشار]]
* [[پوکیوک آبشار]]
* [[Sandy Pond Falls]]
=== Jamaica ===
* [[Dunn's River Falls]]
=== United States ===
[[فائل:Eastatoefalls.jpg|thumb|[[ایسٹاٹو آبشار]].]]
[[فائل:Roaring Fork Falls.jpg|thumb|[[رورنگ فورک آبشار|Roaring Fork Falls]].]]
[[فائل:Kepler Cascades in Yellowstone.JPG|thumb|[[کپلر کیس کیڈز]].]]
* [[نیوگیٹ آبشار]]
* [[Grand Falls, Arizona|Grand Falls]]
* [['Opaeka'a Falls]]
* [[Cunningham Falls State Park]]
* [[سوالو آبشار]]
* [[Gooseberry Falls]]
* Lucifer Falls
* [[کانسٹی آبشار]]
* [[برائڈل ویل آبشار]]
* [[ایسٹاٹو آبشار]]
* [[کیس کیڈ آبشار]]
* [[کانسٹی آبشار]]
* [[کوربن کریک آبشار]]
* [[کولاساجا آبشار]]
* [[ہڈن آبشار (شمالی کیرولینا)|Hidden Falls]]
* [[کی آبشار]]
* [[لوئر کیس کیڈز|Lower Cascades]]
* [[میک گیلیارڈ آبشار]]
* [[مائیکل آبشار]]
* [[موراوین آبشار]]
* [[رین بو آبشار (ہورس پیسچیور)|Rainbow Falls]]
* [[سیٹروک کریک آبشار]]
* [[رورنگ فورک آبشار|Roaring Fork Falls]]
* [[سلائیڈنگ روک]]
* [[ٹورے آبشار|Tory's Falls]]
* [[ٹرپل آبشار|Triple Falls]]
* [[ٹرٹل بیک آبشار]]
* [[اپر کیس کیڈز|Upper Cascades]]
* [[اپروہائٹ واٹر آبشار]]
* [[واکر آبشار]]
* [[ڈنگ مین آبشار]]
* [[فولمر آبشار]]
* [[آئیساکوینا آبشار]]
* [[برگیس آبشار]]
* [[کریب ٹری آبشار]]
* [[Blackwater Falls State Park]]
* [[Big Manitou Falls]]
* [[فائرہول آبشار]]
* [[گبن آبشار]]
* [[کپلر کیس کیڈز]]
* [[ورجینیا کیس کیڈز]]
* [[بیچلر آبشار]]
* [[لیوس آبشار]]
* [[مائی اسٹک آبشار]]
=== Australia ===
[[فائل:Lady Barron Falls Mt Field National Park.jpg|thumb|[[Lady Barron Falls]].]]
* [[بیرن آبشار]]
* [[بلوم فیلڈ آبشار]]
* [[ڈنر آبشار]]
* [[الابانا آبشار]]
* [[گومولاہرا آبشار]]
* [[جوزیفائن آبشار]]
* [[کئرنیز آبشار]]
* [[سٹونی کریک آبشار]]
* [[سرپرائز کریک آبشار]]
* [[تولی آبشار]]
* [[Lady Barron Falls]]
* [[Liffey Cascade]]
* [[Liffey Falls]]
* [[Spout Falls]]
* [[Serpentine Falls]]
=== New Zealand ===
[[فائل:Tarawera Falls n.jpg|thumb|[[تراویرا آبشار]].]]
* [[آنیونیوا آبشار]]
* [[ہوکا آبشار]]
* [[براؤن آبشار]]
* [[موکئو آبشار]]
* [[پوراکاؤنوئی آبشار]]
* [[تراویرا آبشار]]
=== Venezuela ===
* [[Llovizna Falls]]

{{-}}
== Segmented ==
=== China ===
* [[Detian – Ban Gioc Falls]]
=== Namibia ===
* [[Ruacana Falls]]
=== India ===
[[فائل:Magod Falls Karnataka.JPG|thumb|[[Magod Falls]].]]
* [[Magod Falls]]
[[فائل:Unchallifalls.jpg|thumb|[[اونچلی آبشار]].]]
* [[اونچلی آبشار]]
[[فائل:Barahachukki.jpg|thumb|[[شیوان سمدر آبشار]].]]
* [[شیوان سمدر آبشار]]
[[فائل:Sathodi 54.jpg|thumb|[[Sathodi Falls]].]]
* [[Sathodi Falls]]
[[فائل:AthirappillyWaterFall.jpg|thumb|[[اتیرا پِلّی آبشار]].]]
* [[اتیرا پِلّی آبشار]]
[[فائل:Meenmutty Falls.jpg|thumb|[[Meenmutty Falls, Thiruvananthapuram|Meenmutty Falls]].]]
* [[Meenmutty Falls, Thiruvananthapuram|Meenmutty Falls]]
[[فائل:Agaya Gangai.JPG|thumb|[[آگایا گنگئی آبشار]].]]
* [[آگایا گنگئی آبشار]]
[[فائل:Hogenakkal Falls Close.jpg|thumb|[[ہوگناکل آبشار]].]]
* [[ہوگناکل آبشار]]
[[فائل:Suruli Falls.jpg|thumb|[[سورولی آبشار]].]]
* [[سورولی آبشار]]
[[فائل:Keeriparai - Vattaparai falls.JPG|thumb|[[وتاپرائی آبشار]].]]
* [[وتاپرائی آبشار]]
[[فائل:Keoti Fall.JPG|thumb|[[کیوندی آبشار]].]]
* [[کیوتی آبشار]]

=== ایران ===
* [[Margoon Waterfall]]
=== Thailand ===
* [[اومفانگ تی لر سو آبشار]]
=== اسٹونیا ===
* [[کیلا آبشار]]
=== آئس لینڈ ===
[[فائل:Hraunfossar 2004.jpg|thumb|[[Hraunfossar]].]]
* [[Hraunfossar]]
* [[Dynjandi]]
* [[Dettifoss]]

=== Republic of Macedonia ===
* [[Kolešino Waterfall]]
=== ناروے ===
* [[Rjukandefossen]]
* [[سیون سسٹرز آبشار|Seven Sisters]]
=== ترکی ===
[[فائل:DüdenWaterfalls01.jpg|thumb|[[Düden Waterfalls]].]]
* [[Düden Waterfalls]]
=== برطانیہ ===
* [[میانچ آبشار]]
=== Canada ===
[[فائل:Horshoe Falls f 16th floor of Marriott.jpg|thumb|[[Horseshoe Falls]].]]
* [[Chaudière Falls|Cauldron Falls]]
* [[Della Falls]]
* [[Icecap Falls]]
* [[Twin Falls (Labrador)|Twin Falls]]
* [[ورجینیا آبشار|Virginia Falls]]
* [[نیاگرا آبشار]]
* [[Horseshoe Falls]]
* [[چرچل آبشار]]
* [[Nistowiak Falls]]
* [[بلیک بروک آبشار]]

=== امریکا ===
[[فائل:Dry Falls2.JPG|thumb|[[ڈرائی آبشار(شمالی کیرولینا)|Dry Falls]].]]
* [[Burney Falls]]
* [[Three Chute Falls]]
* [[Great Falls (Passaic River)|Great Falls]]
* [[ڈرائی آبشار(شمالی کیرولینا)|Dry Falls]]
* [[بلوم بیسن آبشار]]
* [[ڈپوٹ کریک آبشار]]
* [[الاکالا آبشار]]

=== آسٹریلیا ===
* [[فلورینس آبشار]]
* [[Guide Falls]]
* [[Horseshoe Falls (Tasmania)]]
* [[Russell Falls]]
* [[نیگریٹا آبشار]]
=== نیوزی لینڈ ===
* [[Laja Falls]]
* [[Tequendama Falls]]

{{-}}
== Tiered ==
=== بھارت ===
[[فائل:DudhSagar.jpg|thumb|[[دُدھ ساگر آبشار]].]]
* [[دُدھ ساگر آبشار]]
* [[برکانا آبشار]]
[[فائل:Hebbe Falls.JPG|thumb|[[ہب آبشار]].]]
* [[ہب آبشار]]
* [[کنچیکل آبشار]]
[[فائل:Soochipara Waterfalls.jpg|thumb|[[سوچیپورا آبشار]].]]
* [[سوچیپورا آبشار]]

=== سری لنکا ===
* [[ڈیوون آبشار]]
* [[دون ہند آبشار]]
* [[رمبوڈا آبشار]]
=== Thailand ===
* [[کائنگ سوفا آبشار]]
=== Bulgaria ===
* [[Raysko Praskalo]]
=== Czech republic ===
* [[Pančavský vodopád]]
=== فرانس ===
[[فائل:Gavarnie Falls.JPG|thumb|[[Gavarnie Falls]].]]
* [[Gavarnie Falls]]
=== جرمنی ===
* [[Röthbachfall]]
=== اٹلی ===
* [[کاسکاتا دل مارمور]]
* [[Cascate del Serio]]

=== Republic of Macedonia ===
* Roštuše Waterfall
=== ناروے ===
* [[Langfossen]]
* [[لاتفوسن آبشار]]
* [[Ramnefjellsfossen]]
=== سوئیزر لینڈ ===
[[فائل:Trummelbach.JPG|thumb|[[ترومل باخ آبشار]].]]
* [[انگستلیگن آبشار]]
* [[ترومل باخ آبشار]]
=== United Kingdom ===
* [[Aira Force]]
* [[Canonteign Falls]]
* [[Moss Force]]
* [[Scale Force]]
* [[ایس آچیول آلیون]]
* [[فویرز آبشار]]
* [[سٹیل آبشار]]
* [[Aber Falls]]
* [[ڈولگوچ آبشار]]
* [[Grey Mare's Tail, Llanrwst|Grey Mare's Tail]]
* [[پیسٹیل آبشار]]
* [[کوٹلی سپوٹ]]
=== Belize ===
* [[Big Rock Falls]]
=== کینیڈا ===
[[فائل:AndrewEnns in P7090037.JPG|thumb|[[الیگزینڈر آبشار]].]]
* [[بوو گلیشیئر آبشار]]
* [[کریسنٹ آبشار]]
* [[Fossil Falls]]
* [[Kerkeslin Falls]]
* [[Murchison Falls]]
* [[Sideways Falls]]
* [[الیگزینڈر آبشار]]
* [[آشلو آبشار]]
* [[گریٹ آبشار (دریائے میسوری)]]
* [[Cummins Falls]]
* [[Della Falls]]
* [[Fairy Creek Falls]]
* [[Flood Falls]]
* [[Harmony Falls]]
* [[Helmet Falls]]
* [[Michael Falls]]
* [[Moresby Falls]]
* [[نیرن آبشار]]
* [[Peach Creek Falls]]
* [[Petain Creek Falls]]
* [[Place Creek Falls]]
* [[پیرامڈ کریک آبشار]]
* [[Silvertip Falls]]
* [[Whispering Falls]]
* [[Aviron Bay Falls]]
* [[Rattling Brook Falls]]
* [[Les Sept Chutes]]
=== امریکا ===
[[فائل:Yosemite upper falls winter 2010.JPG|thumb|[[Yosemite Falls]].]]
* [[بونیتا آبشار]]
* [[چیلنولانا آبشار]]
* [[Yosemite Falls]]
* [[Seven Falls]]
* [[زاپتا آبشار]]
* [[Amicalola Falls State Park]]
* [[Kahiwa Falls]]
* [[اولو اوپینا آبشار]]
* [[کاترسکل آبشار]]
* [[ایسٹاٹو آبشار]]
* [[لینوائل آبشار]]
* [[مالتنومہ آبشار]]
* [[Silverthread Falls]]
* [[Bridal Veil Falls (Utah)]]
* [[Calf Creek Falls]]
* [[بردین آبشار]]
* [[کومیٹ آبشار]]
* [[مزاما آبشار]]
* [[رینی لیک آبشار]]
* [[سلفائڈ کریک آبشار]]
* [[ٹوسٹر آبشار]]

=== آسٹریلیا ===
[[فائل:Upper ebor falls small.jpg|thumb|[[ابور آبشار]].]]
* [[آپسلے آبشار]]
* [[ابور آبشار]]
* [[Tin Mine Falls]]
* [[Wentworth Falls (waterfall)|Wentworth Falls]]
* [[Wollomombi Falls]]
* [[ٹوین آبشار (آسٹریلیا)]]
* [[Second Falls]]
* [[Montezuma Falls]]
* [[Lesmurdie Falls]]
=== پیرو ===
* [[Gocta Cataracts]]
* [[یومبیلا آبشار]]

{{-}}
== Punchbowl ==
=== جاپان ===
[[فائل:Vertical panorama of Odaki, the greatest fall of the Nunobiki Falls.jpg|thumb|[[Nunobiki Falls]].]]
* [[Nunobiki Falls]]
=== کوریا ===
* [[Cheonjiyeon Waterfall]]
* [[Jeongbang Waterfall]]
=== آئس لینڈ ===
* [[Gjáin]]
* [[Hjálparfoss]]
=== United Kingdom ===
* [[جینتز فوس آبشار]]
=== Canada ===
* [[کی ہول آبشار]]
=== United States ===
* [[Punch Bowl Falls]]
* [[میٹلاکو آبشار]]
=== آسٹریلیا ===
* [[Edith Falls]]
* [[Wangi Falls]]
* [[Dip Falls]]
* [[وینن آبشار]]
=== فلپائن ===
[[فائل:Camaya waterfalls-3.jpg|thumb|[[کمایا آبشار]].]]
* [[کمایا آبشار]]

{{-}}
== Fan ==
=== فلپائن ===
* [[ٹیناگو آبشار]]

=== میکسیکو ===
[[فائل:Cola de Caballo.JPG|thumb|[[کولا د کبالو]].]]
* [[کولا د کبالو]]
=== کینیڈا ===
* [[چیٹرباکس آبشار]]
=== امریکا ===
* [[نیوگیٹ آبشار]]
* [[Falling Waters Falls]]
* [[ہائی آبشار|High Falls]]
* [[ٹرنر آبشار]]
* [[یونین آبشار]]
=== آسٹریلیا ===
* [[Nelson Falls]]

{{-}}
== ہور ویکھو ==
* [[آبشار]]
* [[لسٹ آبشار]]
* [[لسٹ آبشار بلحاظ بلندی]]
* [[لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.world-waterfalls.com/ World Waterfall Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712043641/http://www.world-waterfalls.com/ |date=2011-07-12 }}

[[گٹھ:آبشار]]
[[گٹھ:تغیرات ارض]]
[[گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین]]
[[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]]
[[گٹھ:سیلابی تغیرات]]</text>
      <sha1>lseu8n08yp71ruux16xkmn626z28o7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہوائی آبشار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124019</id>
    <revision>
      <id>711295</id>
      <parentid>628845</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>60</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Waipio_waterfall.jpg with [[File:Hiʻilawe_Falls.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Proper nouun).</comment>
      <origin>711295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1561" sha1="nyfa3stldpy8oegrjpmime3icn21khk" xml:space="preserve">{{معلومات-ڈیم}}{{خانہ معلومات آبشار
| نام= ہوائی آبشار
| تصویر=Hiʻilawe Falls.jpg
| جسامت =300px
| متن = 
| نقشہ=
| map_width = 
| lat_d = |lat_m = |lat_s = |lat_NS = 
| long_d = |long_m = |long_s = |long_EW =
| region = 
| source= 
| coords_ref = 
| مقام=[[ہوائی]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]
| قسم=اسپ دم
| بلندی از سطح دریا= 
| بلندی= ۱٬۴۵۰ فٹ
|طویل ترین مقام بہاؤ = 
| تعداد تھ‏‏انو‏اں بہاؤ = 
| چوڑائی= 
| اوسط بلندی = 
| منبع=
| اوسط بہاؤ= 
| عالمی مقام= 
}}

'''ہوائی آبشار''' {{ہور نام|انگریزی= Hi'ilawe Waterfall}} آبشار اے جو [[ہوائی]]، [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] وچ واقع اے اس دے مقام بہاؤ د‏‏ی مجموعی بلندی ۱٬۴۵۰ فٹ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{حوالہ جال|مصنف = |ربط = http://www.worldwaterfalldatabase.com/map/ |عنوان =معطیات عالمی آبشار | ناشر =World Waterfalls Website |تریخ اشاعت =|زبان= انگریزی}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[لسٹ آبشار]]
* [[لسٹ آبشار بلحاظ سرعت بہاؤ]]
* [[لسٹ آبشار بلحاظ بلندی]]
* [[لسٹ آبشار بلحاظ قسم]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{نامکمل}}

 
[[گٹھ:ہوائی جغرافیہ نامکمل]]
[[گٹھ:ہوائی دیاں آبشاراں]]
[[گٹھ:Short description is different from Wikidata]]</text>
      <sha1>nyfa3stldpy8oegrjpmime3icn21khk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کولکاتا بندرگاہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126768</id>
    <revision>
      <id>711286</id>
      <parentid>641350</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T23:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="nw0mjckym484ghyzt8agmxbdh694hzz" xml:space="preserve">{{Infobox Port
| name = کولکات‏ا بندرگاہ&lt;br /&gt;Port of Kolkata &lt;br /&gt; কলকাতা বন্দর
| image =
| imagesize = 250px
| caption = کولکات‏ا بندرگاہ
| country = {{پرچم تصویر|بھارت}} بھارت
| location = [[کولکات‏ا]]، [[مغربی بنگال]]، [[بھارت]]
| coordinates = 
| opened = {{Start date and age|df=yes|1870}}
| operated = کولکات‏ا پورٹ ٹرسٹ
| owner = کولکات‏ا پورٹ ٹرسٹ، وزارت جہاز رانی، [[حکومت ہند]]
| type = Coastal breakwater, riverine, large seaport
| sizewater = 
| sizeland = 
| size = 
| berths = 
| wharfs =
| piers =
| employees = 
| leadershiptitle = 
| leader = 
| blankdetailstitle1 = Main trades
| blankdetails1 = Automobiles, motorcycles and general industrial cargo including iron ore, granite, coal, fertilizers, petroleum products, and containers&lt;br /&gt;'''Major exports:''' Iron ore, leather, cotton textiles&lt;br /&gt;'''Major imports:''' Wheat, raw cotton, machinery, iron &amp; steel
| blankdetailstitle2 = 
| blankdetails2 = 
  | blankdetails3 = 
| arrivals =
| cargotonnage = 39.928 million tonnes &lt;small&gt;(2012–13)&lt;/small&gt;&lt;ref name=cargoKoPT&gt;{{cite web |url=http://www.kolkataporttrust.gov.in/page3.htm |title=Kolkata Port Trust – Cargo Statistics |accessdate=11 فروری 2013 |publisher=Kolkata Port Trust |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107040621/http://www.kolkataporttrust.gov.in/page3.htm%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| containervolume = 630,000 [[بیس-فٹ مساوی اکائی|TEUs]]&lt;small&gt;(2014–15)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;JOC&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-nhava-sheva/india’s-major-ports-see-67-percent-growth-container-volumes_20150407.html | title = India’s major ports see 6.7 percent growth in container volumes | publisher = JOC.co | date = 7 اپریل 2015 | accessdate = 27 جون 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107040625/https://www.joc.com/port-news/asian-ports/port-nhava-sheva/india%E2%80%99s-major-ports-see-67-percent-growth-container-volumes_20150407.html | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}&lt;/ref&gt;
| cargovalue =
| passengertraffic = 40,349 &lt;small&gt;(2012–13)&lt;/small&gt;&lt;ref name=passengerKoPT&gt;{{cite web |url=http://www.kolkataporttrust.gov.in/page7.htm |title=Passenger Traffic at Kolkata Port |accessdate=11 فروری 2013 |publisher=Kolkata Port Trust |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107040619/http://www.kolkataporttrust.gov.in/page7.htm%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| revenue = {{INRConvert|1242.23|c}}
| profit = {{INRConvert|70.24|c}}
| website = {{URL|http://www.kolkataporttrust.gov.in/}}
}}

'''کولکات‏ا بندرگاہ''' ({{Lang-en|Port of Kolkata}}؛ {{Lang-bn|কলকাতা বন্দর}}) [[بھارت]] دے [[شہر]] [[کولکات‏ا]] وچ اک دریاَئی [[بندرگاہ]] اے جو [[سمندر]] تو‏ں تقریباً 203 کلومیٹر (126 میݪ) دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔&lt;ref name=historyKoPT&gt;{{cite web | url = http://www.kolkataporttrust.gov.in/index_new.html | title = Calcutta Port Trust – Brief History | accessdate = 11 فروری 2013 | publisher = Calcutta Port Trust | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107040054/http://www.kolkataporttrust.gov.in/index_new.html%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ایہ بھارت د‏‏ی سب تو‏ں قدیم عمل کاری بندرگاہ اے جسنو‏ں [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی]] نے تعمیر کيتا سی۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
{{زمرہ کومنز|Port of Kolkata}}
* [http://www.kolkataporttrust.gov.in/index_new.html Kolkata Port Trust]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107040054/http://www.kolkataporttrust.gov.in/index_new.html |date=2019-01-07 }}
* [http://www.cybex.in/Sample-Data/Kolkata-Air-Exports-Data.aspx Kolkata Port Export Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200502140648/http://www.cybex.in/sample-data/KOLKATA-AIR-Exports-Data.aspx |date=2020-05-02 }}

[[گٹھ:کولکاتہ دیاں عمارتاں و ساخات]]
[[گٹھ:کولکاتہ د‏‏ی معیشت]]

[[گٹھ:ہندوستان وچ 1870ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:بھارت وچ دوسری جنگ عظیم دیاں تھانواں]]
[[گٹھ:کولکات‏ا وچ آوا جائی]]
[[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]</text>
      <sha1>nw0mjckym484ghyzt8agmxbdh694hzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:DeVoery</title>
    <ns>3</ns>
    <id>128343</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:6akisa" />
    <revision>
      <id>711283</id>
      <parentid>637289</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T20:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1944</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing broken redirect from ورتن گل بات:Bakisa to moved target page [[ورتن گل بات:6akisa]]</comment>
      <origin>711283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="ki9coselt453y43d5wobg1i3kwcc3t1" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:6akisa]]</text>
      <sha1>ki9coselt453y43d5wobg1i3kwcc3t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Slimanian</title>
    <ns>3</ns>
    <id>138615</id>
    <revision>
      <id>711300</id>
      <parentid>681603</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T11:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>22709</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cabayi پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Mayouhm]] توں [[ورتن گل بات:Slimanian]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Mayouhm|Mayouhm]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Slimanian|Slimanian]]&quot;</comment>
      <origin>681603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="ib6yrj7kg4qhjxmfkby5hfaxf0w5aao" xml:space="preserve">==جی آیاں نوں!==
&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;
السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ:

* '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''&lt;br&gt;
* تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ&lt;br&gt;
میربانی کر کے گلاں  دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&amp;#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔&lt;br&gt;
جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''&lt;code&gt;{&amp;#123;مدد کرو}}&lt;/code&gt;'''  لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ 
اک واری فیر، جی آیاں نوں!&lt;/font&gt;
 --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۳:۴۲, ۳ فروری ۲۰۲۵ (PKT)</text>
      <sha1>ib6yrj7kg4qhjxmfkby5hfaxf0w5aao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٹرانس نسٹریا تنازعہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143860</id>
    <revision>
      <id>711278</id>
      <parentid>710607</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T13:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38433" sha1="qrqfpshxui5iur91vnf7q0jloavandt" xml:space="preserve">{{معلومات-حرب}} 

'''ٹرانس نیسٹریا دا تنازعہ'''  [[مالدووا]] تے غیر تسلیم شدہ ریاست [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹریا]] دے وچکار اک [[جاری تنازعات دی لسٹ|جاری]] منجمد تنازعہ اے۔ اس دا سب توں زیادہ سرگرم مرحلہ ٹرانسنیسٹریا دی جنگ سی۔ تنازعہ نو‏‏ں حل کرنے د‏‏ی کئی ناکا‏م کوششاں کيتیاں گئیاں نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13511610601029813|title=Nationalism and identity in Transnistria|first=Natalia|last=Cojocaru|journal=Innovation: The European Journal of Social Science Research|volume=19|issue=3–4|pages=261–272|year=2006|doi=10.1080/13511610601029813}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|url=https://www.researchgate.net/publication/233093071|title=Regionalism in Moldova: the case of Transnistria and Gagauzia|first=Steven D.|last=Roper|journal=Regional &amp; Federal Studies|volume=11|issue=3|pages=101–122|year=2001|doi=10.1080/714004699}}&lt;/ref&gt; ایہ تنازعہ 2 ستمبر 1990 نو‏‏ں شروع ہويا سمجھیا جاسکدا اے ، جدو‏ں ٹرانسنیسٹریا نے مالدووا (اس وقت [[سویت یونین|سوویت یونین]] دا حصہ ) تو‏ں باضابطہ خود مختاری دا اعلان کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2747/1060-586X.27.2.178|title=From secessionist conflict toward a functioning state: processes of state- and nation-building in Transnistria|first=Helge|last=Blakkisrud|journal=Post-Soviet Affairs|volume=27|issue=2|pages=178–210|year=2013|doi=10.2747/1060-586X.27.2.178}}&lt;/ref&gt;

ٹرانسنیسٹریا نوں بین الاقوامی سطح تے [[مالدووا]] دا اک حصہ منیا جاندا اے۔ اسنو‏ں صرف دو روسی حمایت یافتہ علیحدگی پسند ریاستاں: [[ابخازیا]] تے [[جنوبی اوسیتیا]] تو‏ں سفارتی تسلیم حاصل ا‏‏ے۔

== ٹرانس نیسٹریا دی تاریخی حیثیت ==
[[فائل:Pridnestrian_Administration.png|thumb|اصل ٹرانسنیسٹریا دے انتظامی ڈویژن]]

=== دوجی جنگ عظیم تک ===
[[سویت یونین|سوویت یونین دے]] کول 1930 دی دہائی چ [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرین]] دے اندر ٹرانس نیسٹریا دا اک خود مختار علاقہ سی ، جسنوں مالڈوین خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ (ایم اے ایس ایس آر) آکھیا جاندا سی ، جس دی ادھی آبادی [[رومانی|رومانیائی]] بولن والے لوک سن ، تے اسدا دارالحکومت [[تیراسپول]] سی۔  

[[دوجی وڈی لڑائی|دوجی جنگ عظیم]] دے دوران، جدوں [[مملکت رومانیہ|رومانیہ]] نے [[نازی جرمنی]] دی مدد نال ٹرانسنیسٹریا دا کنٹرول سنبھالیا، تے اس نے جنگ دے دوران مقبوضہ علاقے نو الحاق کرن دی کوشش نئیں کیتی، حالانکہ اس نے مستقبل چ انج کرن دا منصوبہ بنایا سی۔  

=== 1992 دے تنازعہ دے علاقائی نتائج ===

==== ڈنیسٹر دا کھبا کنارہ ====
[[ٹرانسنیسٹریا دی جنگ]] دے دوران، ٹرانسنیسٹریا دے وسطی حصے ( [[ڈنیسٹر]] دے مشرقی کنارے تے) دے کجھ پنڈاں نے نویں علیحدگی پسند ٹرانسنیسٹریا (پی ایم آر) دے حکام دے خلاف بغاوت کیتی۔ اوہ پی ایم آر دے خلاف بغاوت دے نتیجے دے طور تے موثر مالدووا کنٹرول دے تحت رہے ہن۔ ایہ مقامات ایہ نیں: کمیون کوسیری (جس چ پنڈ ''واسیلیوکا وی'' شامل اے)، کمیون مولواٹا نوا (جس چ پنڈ ''روگی وی'' شامل اے)، کمیون کورجووا (جس چ پنڈ ''مہالا وی'' شامل اے)، کمیون کوشنیٹا (جس چ پنڈ ''پوہریبیا'' وی شامل اے)، کمیون پیریٹا ، تے کمیون ڈوروسکایا ۔ کورجووا دا پنڈ حقیقت چ پی ایم آر تے مالدووا دی مرکزی حکومت دے کنٹرول دے علاقیاں دے وچکار تقسیم کیتا گیا اے۔ روگی نوں پی ایم آر حکام وی کنٹرول کردے نیں۔ 

==== ڈنیسٹر دے سجے کنارے ====
اس دے نال ہی ، ڈنیسٹر دے سجے کنارے اُتے کچھ علاقے پی ایم آر دے کنٹرول وچ ني‏‏‏‏ں۔ ایہ علاقے بینڈر شہر تے مشتمل نیں جہدا مضافاتی علاقہ پروٹیاگیلووکا ، کمیون گیسکا ، چیٹکانی (بشمول پنڈ میرینیسٹی تے زہورنا)، تے کریمینسیوگ کمیون، باقاعدہ طور تے  [[ضلع کاؤشینی|کاؤشینی ضلع]] چ اے، جہڑا بینڈر شہر دے جنوب چ واقع اے۔ 

پی ایم آر دے الگ تھلگ حکام نے بینڈر دے شمالی مضافاتی ضلع [[ضلع نواں انینی|اینینی نوئی]] وچ وارنیٹا دے کمیونز تے چیٹکانی دے جنوب وچ کاؤسینی ضلعے وچ کوپانکا دے کمیونز دا وی دعوی کیتا اے، لیکن ایہ پنڈ مالدووا دے کنٹرول وچ رہندے ہن۔ 

=== بعد دے تناؤ ===
ایہناں کراس-ریور علاقیاں توں کئی جھگڑے پیدا ہوئے ہن۔ 2005 وچ، پی ایم آر ملیشیا نے واسیلیوکا وچ داخل ہویا، جہڑا تیراسپول تے ریبنیٹا نوں جوڑن آلی اسٹریٹجک سڑک دے اتے واقع اے، لیکن کجھ دناں بعد واپس چلے گئے۔   2006 وچ وارنیٹا دے آسے پاسے کشیدگی سی۔ 2007 وچ [[دوباساری|ڈباساری]] - کوسیری دے علاقے وچ مالدووا تے پی ایم آر فورسز دے وچکار اک محاذ آرائی ہوئی؛ تاہم، کوئی جانی نقصان نئیں ہویا۔ مئی 2007 نوں، کورجووا پنڈ دے میئر، جہڑا کہ مالدووا دے کنٹرول چ اے، نوں پی ایم آر ملیشیا (پولیس) نے [[ضلع دوباساری|ڈباساری ضلعے]] دے مالدووا دے زیر کنٹرول حصے دے اک کونسلر دے نال مل کے گرفتار کر لیا۔ 

=== یوکرین تے روسی حملہ ===
یوکرین تے روسی حملے دی تمہید دے وچکار، 14 جنوری 2022 نوں یوکرینی فوجی انٹیلی جنس نے اعلان کیتا کہ روسی خصوصی خدمات اوس ویلے ٹرانس نسٹریا وچ تعینات روسی فوجیاں دے خلاف &quot;اشتعال انگیزی&quot; تیار کر رئی سی تاکہ [[یوکرین]] تے روسی حملے لئی ''[[امن دے لئی خطرہ|کیس بیلی]]'' بنایا جا سکے۔ 

فروری نو، [[یوکرین اُتے روسی حملہ ۲۰۲۲ء|حملے]] دے پہلے دن، الزامات سن کہ یوکرین نو نشانہ بنان آلے کجھ راکٹ ٹرانسنیسٹریا توں لانچ کیتے گئے سن، حالانکہ [[مالدووا]] دی وزارت دفاع نے اس گل توں انکار کیتا۔  4 مارچ نو‏‏ں ، یوکرین نے ٹرانس نیسٹریا دے نال اپنی سرحد اُتے اک ریلوے پل نو‏‏ں اڑا دتا تاکہ علیحدہ علاقے وچ تعینات 1،400 روسی فوجیاں نو‏‏ں یوکرین وچ داخل ہونے تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے۔  بعد چ، 6 مارچ نوں، اک واری فیر دعوے کیتے گئے کہ حملے جہڑے [[وینیتسیا|ونیٹسیا]] دے ہوائی اڈے تے مارے گئے سن، اوہ ٹرانسنیسٹریا توں شروع کیتے گئے سن، حالانکہ مالدووا دے حکام نے اک واری فیر ایس گل توں انکار کیتا تے آکھیا کہ اوہ [[کاݪا سمندر|بحیرہ اسود]] چ روسی بحری جہازاں توں شروع کیتے گئے سن۔ 

افواہواں دے وچکار کہ ٹرانس نیسٹریا یوکرین تے حملہ کرے گا، ٹرانس نیسٹریا دے صدر وادیم کراسنوسیلسکی نے ٹرانس نیسٹریا نو اک پرامن ریاست قرار دتا جہنے کدی وی اپنے گوانڈھیاں تے حملہ کرن دا کوئی منصوبہ نئیں بنایا سی تے ایہ الزامات پھیلان آلے لوک صورتحال تے قابو رکھن آلے لوک سن یا بدنیتی آلے اشتعال انگیز سن۔ اس نے ٹرانس نیسٹریا دی وڈی نسلی یوکرینی آبادی دا وی حوالہ دتا تے ایہ وی دسیا کہ کس طرح [[یوکرینی بولی]] ٹرانس نیسٹریا دے سکولاں وچ پڑھائی جاندی اے تے ایہ جمہوریہ دی سرکاری بولیاں وچوں اک اے۔  تاہم، مارچ چ، یوکرین تے حملے دے جنگی منصوبے دے نقشے دے سامنڑے کھڑے بیلاروس دے صدر الیگزینڈر لوکاشنکو دی تصویر لیک ہو گئی۔ اس نقشے وچ یوکرینیائی شہر د‏‏ی بندرگاہ [[اودیسا|اوڈیسا]] تو‏ں روسی فوجاں د‏‏ی مبینہ حملے نو‏‏ں دکھایا گیا سی ، جس تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ٹرانسنیسٹریا جنگ وچ ملوث ہوسکدا ا‏‏ے۔ 

یوکرینیائی فوجی حکام نے حملے دے پہلے دن تو‏ں ہی ٹرانسنیسٹریا دے لئی &quot;زمینی راہداری&quot; دے قیام نو‏‏ں روس دے بنیادی مقاصد وچو‏ں اک قرار دتا سی۔  22 اپریل 2022 نو‏‏ں ، روس دے بریگیڈیئر جنرل رستم منیکائیف نے وزارت دفاع دے اک اجلاس وچ کہیا کہ روس نے یوکرین د‏‏ی جنگ وچ اپنے مائکولیو-اوڈیسا محاذ نو‏‏ں ہور مغرب وچ ودھانے دا منصوبہ بنایا اے تاکہ مالدووا دے نال یوکرینی سرحد اُتے ٹرانس نیسٹریا نو‏‏ں شامل کیتا جاسک‏‏ے۔   منیکاف نے اعلان کیتا کہ یوکرین وچ روس د‏‏ی فوجی کارروائی دے منصوبے وچ جنوبی یوکرین دا مکمل کنٹرول سنبھالنا تے ٹرانس نسٹریا تک اک زمینی راہداری حاصل کرنا شامل ا‏‏ے۔ اس نے یوکرین وچ جنگ دے لئی روس دے جوازاں د ی بازگشت کردے ہوئے ، ٹرانسنیسٹریا د ی &quot;روسی بولنے والی آبادی دے ظلم&quot; دے مبینہ ثبوتاں دے وجود دے بارے وچ وی گل کيتی۔  یوکرین دی وزارت دفاع نے اس ارادے نو [[سامراجیت]] دے طور تے بیان کیتا، تے آکھیا کہ ایہ پچھلے روسی دعویاں دے خلاف اے کہ اس دے یوکرین چ علاقائی عزائم نئیں سن۔ &lt;ref name=&quot;dw&quot; /&gt;

26 اپریل نو‏‏ں ، یوکرین دے صدارتی مشیر اولکسی اریستوویچ نے اک انٹرویو دے دوران کہیا کہ مالدووا یوکرین دا قریبی گوانڈھی اے ، یوکرین اس تو‏ں بے حس نئيں اے تے مالدووا مدد دے لئی یوکرین دا رخ کرسکدا ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی اعلان کیتا کہ یوکرین &quot;اک اکھ دے جھپکن وچ&quot; ٹرانسنیسٹریا دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دے قابل سی ، لیکن صرف اس صورت وچ جدو‏ں مالدووا دے حکام نے ملک د‏‏ی مدد د‏‏ی درخواست کيتی؛ تے ایہ کہ رومانیہ وی مالدووا د‏‏ی مدد دے لئی آ سکدا اے کیونجے &quot;وہ حقیقت وچ اوہی لوک نيں&quot; ، اسی زبان دے نال جداں کہ اس نے جاری رکھیا ، حالانکہ &quot;بہت سارے مالدووا نيں جو میرے نال متفق نئيں ہون گے&quot;۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://deschide.md/ro/stiri/23/105562/VIDEO--Arestovici-Ucraina-poate-rezolva-problema-transnistrean%C4%83-%E2%80%9Dc%C3%A2t-ai-pocni-din-degete%E2%80%9D-dar-trebuie-ca-R-Moldova-s%C4%83-i-cear%C4%83-ajutorul.htm|title=VIDEO // Arestovici: Ucraina poate rezolva problema transnistreană &quot;cât ai pocni din degete&quot;, dar trebuie ca R. Moldova să-i ceară ajutorul|first=Tudor|last=Ioniță|journal=Deschide.MD|accessdate=2026-01-08|archivedate=2023-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230131171507/https://deschide.md/ro/stiri/23/105562/VIDEO--Arestovici-Ucraina-poate-rezolva-problema-transnistrean%C4%83-%E2%80%9Dc%C3%A2t-ai-pocni-din-degete%E2%80%9D-dar-trebuie-ca-R-Moldova-s%C4%83-i-cear%C4%83-ajutorul.htm}}&lt;/ref&gt; مالدووا نے سرکاری طور اُتے یوکرین د‏‏ی اس تجویز نو‏‏ں مسترد کردتا ، صرف تنازعہ دے پرامن نتائج دے لئی اپنی حمایت دا اظہار کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13511610601029813|title=Nationalism and identity in Transnistria|first=Natalia|last=Cojocaru|journal=Innovation: The European Journal of Social Science Research|volume=19|issue=3–4|pages=261–272|year=2006|doi=10.1080/13511610601029813}}&lt;/ref&gt;

12 ستمبر 2024 نو‏‏ں ، ٹرانس نسٹریا د‏‏ی حد بندی لائن وچ غیر واضح حالات وچ اک مالدووا فوجی ماریا گیا۔ 

== موقف پی ایم آر حکومت دے وکلا ==
پی ایم آر دے وکالت کرن آلیاں دے مطابق، دریائے ڈنیسٹر دے مشرق چ علاقہ کدی وی نہ تے [[رومانیا|رومانیہ]] نال تعلق رکھدا سی تے نہ ای ایہدے پیشروآں نال تعلق رکھدا سی، جوں کہ مالڈویا دی راجواڑے ۔ اس علاقے نو یو ایس ایس [[سویت یونین|آر]] دے سیاسی چال وچ [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرینیائی ایس]] ایس آر توں الگ کر دتا گیا سی تاکہ اوہ [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریا|مالڈوین ایس ایس آر]] دا بیج بن سکے ( [[کاریلو فینیش سوویت اشتراکی جمہوریہ|کیریلو فنش ایس ایس آر]] دی تشکیل دے نال ملدے جلدے انداز وچ)۔ 1990 وچ، [[پیریستروئیکا|پریسٹروئکا]] دے خلاف کئی قدامت پسند مقامی سوویت حکام نے اس خطے وچ پرڈنیسٹروین مالڈوین ایس ایس آر دا اعلان کیتا سی۔ اس کارروائی نو‏‏ں فوری طور اُتے [[General secretary of the Communist Party of the Soviet Union|سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے اس وقت دے جنرل سیکرٹری]] [[میخائل گورباچوف]] نے باطل قرار دتا سی۔ 

1991ء چ [[سوویت اتحاد دی تحلیل|سوویت یونین دے خاتمے]] تے مالدووا آزاد ہوگئیا ۔ مالدووا دے اعلان آزادی نے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف – ربنبروپ معاہدے د]] ‏‏ی مذمت د‏‏ی تے 2 اگست 1940ء نو‏‏ں &quot;مالدووا ایس ایس آر دے قیام دے بارے وچ یو ایس ایس آر دے قانون&quot; نو‏‏ں باطل قرار دتا۔ پی ایم آر دی دھر دلیل دیندی اے کہ، کیونکہ ایہ قانون ٹرانسنیسٹریا نو مالدووا نال پابند کرن آلا واحد قانون ساز دستاویز سی، لہذا ڈنیسٹر دے کھبے کنارے دے علاقیاں تے مالدووا دے دعویاں دی نہ تے تاریخی تے نہ ای قانونی بنیاد اے۔ 

[[یونیورسٹی آف کولوراڈو|کولوراڈو بولڈر یونیورسٹی]] ولوں 2010ء چ کیتے گئے اک مطالعے توں پتہ چلدا اے کہ ٹرانسنیسٹریا دی آبادی دی اکثریت ملک دے مالدووا توں وکھ ہون دی حمایت کردی اے۔ اس مطالعے دے مطابق ، ٹرانس نسٹریا وچ 80٪ تو‏ں زیادہ نسلی روسیاں تے یوکرینی تے 60٪ نسلی مالدوویاں نے مالدووا دے نال دوبارہ اتحاد دے بجائے روس د‏‏ی طرف تو‏ں آزادی یا الحاق نو‏‏ں ترجیح دتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13511610601029813|title=Nationalism and identity in Transnistria|first=Natalia|last=Cojocaru|journal=Innovation: The European Journal of Social Science Research|volume=19|issue=3–4|pages=261–272|year=2006|doi=10.1080/13511610601029813}}&lt;/ref&gt;

2006ء چ دیس دے حکام نے ٹرانسنیسٹریا دی حیثیت دا تعین کرن لئی ریفرنڈم کیتا ۔ بیلٹ تے دو بیانات سن: پہلا سی، &quot;آزادی توں انکار تے مالدووا وچ ممکنہ مستقبل دے انضمام&quot;؛ دوجا سی، &quot;آزادی تے روس وچ مستقبل دے ممکنہ انضمام &quot;۔ اس دوہرے ریفرنڈم دے نتائج ایہ نکلے کہ آبادی دا اک وڈا حصہ پہلے بیان دے خلاف (96.61٪)  تے دوسرے دے حق وچ سی (98.07٪)۔ 

== مالدووا دی پوزیشن ==
مالدووا نے 1992 وچ [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانس نسٹریا]] دا ''ڈی فیکٹو'' کنٹرول کھو دتا ، ٹرانس نسٹریا دی جنگ دے تناظر وچ ۔ تاہم، [[مالدووا|جمہوریہ مالدووا]] اپنے آپ نو [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریا|مالڈوین ایس ایس آر]] (جس نو سوویت آئین دے آخری ورژن دے تحت [[سویت یونین|سوویت یونین]] توں علیحدگی دے حق دی ضمانت دتی گئی سی) دا حقیقی جانشین ریاست سمجھدی اے۔ علاقائی سالمیت دے اصول دے مطابق، مالدووا دا دعوی اے کہ مرکزی مالدووا حکومت دی رضامندی دے بغیر ریاست توں علیحدگی دی کوئی وی شکل غیر قانونی اے۔ اس لیی مالدوویائی دھر دا خیال اے کہ اس دی پوزیشن بین الاقوامی قانون دی حمایت کردی اے۔  ایہ موجودہ ٹرانسنیسٹریا وچ قائم پی ایم آر حکومت نو‏‏ں ناجائز سمجھدا اے تے خطے د‏‏ی آبادی دا حقیقی نمائندہ نئيں اے ، جس وچ مالدووا کثرت (1989 تک 39.9٪) ا‏‏ے۔  مالدووا دھر اصرار کردی اے کہ ٹرانسنیسٹریا اک آزاد سیاسی ہستی دے طور تے موجود نئیں ہو سکدا تے اینوں مالدووا چ دوبارہ ضم کرنا ضروری اے۔ 

مالدووا دے ذرائع دے مطابق، ٹرانس نیسٹریا دا سیاسی ماحول خطے دے لوکاں دی مرضی دے آزادانہ اظہار دی اجازت نئیں دیندا تے مالدووا چ ٹرانس نیسٹریا دے دوبارہ ضم ہون دے حامیاں نو علیحدگی پسند حکام ولوں ہراساں کرن، من مانی گرفتاریاں تے دوجیاں قسماں دی دھمکیاں دا نشانہ بنایا جاندا اے۔  

ٹرانسنیسٹریا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مالدووا دا خیال اے کہ ٹرانسنیسٹریا دے تمام باشندے قانونی طور اُتے مالدووا دے شہری ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، اندازہ لگایا گیا اے کہ ٹرانس نیسٹریا دے 60،000 تو‏ں 80،000 باشندےآں نے روسی شہریت حاصل کيتی اے  تے تقریبا 20،000 نے یوکرینی شہریت حاصل کيتی ا‏‏ے۔ نتیجے دے طور تے، مالدووا دے حکام نے تیراسپول چ روسی تے یوکرینیائی قونصل خانے دی تنصیب نو روکن دی کوشش کیتی اے۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

== ٹرانس نیسٹریا دی بین الاقوامی تسلیم ==
صرف دو [[ریاست|ریاستاں]] [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹریا]] دی خود مختاری نوں تسلیم کردیاں نیں، ہر اک خود وڈی حد تک غیر تسلیم شدہ ریاست اے: [[ابخازیا]] تے [[جنوبی اوسیتیا]] ۔ ایہ دو ریاستاں کمیونٹی فار ڈیموکریسی اینڈ رائٹس آف نیشنز دے رکن ہن۔

21 فروری 2023 نو‏‏ں ، روسی صدر [[ولادیمیر پوتن|ولادیمیر پوتن نے]] خارجہ پالیسی د‏‏ی دستاویز نو‏‏ں منسوخ کردتا جس وچ ٹرانس نسٹریا تنازعہ دے تناظر وچ مالدووا د‏‏ی خود مختاری دے لئی روسی عزم دا اعلان کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13511610601029813|title=Nationalism and identity in Transnistria|first=Natalia|last=Cojocaru|journal=Innovation: The European Journal of Social Science Research|volume=19|issue=3–4|pages=261–272|year=2006|doi=10.1080/13511610601029813}}&lt;/ref&gt; 

=== ریاستاں ولوں لئے گئے عہدے ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;175px&quot; |ملک
!نوٹس
|-
|{{Flag|Albania}}
|16 فروری 2009 دے کونسل کامن پوزیشن 2009/139/سی ایف ایس پی تے دوجیاں ریاستاں دے نال، البانیا نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانس نیسٹرین خطے دی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات دی تجدید&quot; دی حمایت کیتی۔
|-
|{{Flag|Belarus}}
|سرکاری طور تے بیلاروس ٹرانسنیسٹریا نوں آزاد نہیں مندا ۔ ڈی فیکٹو، بیلاروسی کارپوریشناں تے حکام ٹرانسنیسٹریا نو آزاد سمجھدے ہن۔
|-
|{{Flag|Bosnia and Herzegovina}}
|16 فروری 2009ء دے کونسل کامن پوزیشن 2009/139/سی ایف ایس پی اُتے دوسری ریاستاں دے نال ، بوسنیا نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانس نیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت کيتی۔&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt;
|-
|{{Flag|Croatia}}
|فروری 2009ء دے کونسل کامن پوزیشن 2009/139/CFSP اُتے دوسری ریاستاں دے نال ، کروشیا نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانس نیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت د‏‏ی۔.&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt;
|-
|{{Flag|Georgia}}
|16 فروری 2009ء دے کونسل کامن پوزیشن 2009/139/سی ایف ایس پی اُتے دوسری ریاستاں دے نال ، جارجیا نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانسنیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت کيتی۔&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt;
|-
|{{Flag|Liechtenstein}}
|16 فروری 2009ء دے کونسل کامن پوزیشن 2009/139/سی ایف ایس پی اُتے دوسری ریاستاں دے نال ، لیختنسٹائن نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانسنیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت کيتی۔&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt;
|-
|{{Flag|Moldova}}
|مالدووا دے وزیر اعظم ولاد فیلاٹ نے روسی فوج دی موجودگی نو اک بین الاقوامی سول مشن دے نال تبدیل کرنا چاہیا تے یورپی حمایت دی امید کیتی۔ نائب وزیر اعظم وکٹر اوسیپوف نے آکھیا کہ مالدووا اک یورپی مسئلہ اے۔ جدوں [[یورپی یونین|یورپی یونین]] نے لزبن معاہدہ منظور کیتا تے خارجہ امور تے سلامتی پالیسی دے لئی یونین دے اعلیٰ نمائندے دا نواں عہدہ تشکیل دتا تاں اس نے کہیا &quot;ایہناں کوششاں دے نتائج (اک موثر خارجہ پالیسی دے لئی زیادہ طاقتور اوزار رکھنے دے لئی) بہت اہ م ہون گے، اس دے نال نال اس جگہ دے نال جو ٹرانس نگاری یورپی یونین دے اپنے نويں ایجنڈے تے قبضہ کرے گی ادارہ۔ ساڈا کم ایتھے ٹرانسنیسٹریا دے مسئلے ول توجہ مبذول کروانا اے، خاص طور تے اس لئی کہ ایہ یورپی یونین دے خارجہ تے سلامتی پالیسی دے ایجنڈے وچ اک اعلیٰ مقام حاصل کر سکے۔ ایسی صورتحال جو خراب ہو سکدی اے تے یورپ دے مشرق وچ خطرناک حالات پیدا کر سکدی اے۔ اس دا اثر جمہوریہ مالدووا، یوکرین، روس تے رومانیہ اے - کیونکہ رومانیہ پیش رفت توں بے پرواہ نئیں اے - تے خطے دے دوجے ملکاں نوں دوجے منجمد تنازعات دے تجربات دسدے نیں کہ کوئی وڈا واقعہ ہون تک انتظار کرنا چنگا خیال نئیں اے۔&quot;
|-
|{{Flag|Montenegro}}
|16 فروری 2009ء د‏‏ی کونسل کامن پوزیشن 2009/139/سی ایف ایس پی اُتے دوسری ریاستاں دے نال ، مونٹینیگرو نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانسنیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت کيتی۔&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt;
|-
|{{Flag|North Macedonia}}
|16 فروری 2009ء دے کونسل کامن پوزیشن 2009/139/سی ایف ایس پی اُتے دوسری ریاستاں دے نال ، شمالی مقدونیہ نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانس نیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت کيتی۔&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt;
|-
|{{Flag|Norway}}
|16 فروری 2009ء د‏‏ی کونسل کامن پوزیشن 2009/139/سی ایف ایس پی اُتے دوسری ریاستاں دے نال ، ناروے نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانسنیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت کيتی۔&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt;
|-
|{{Flag|Russia}}
|کیف دے دورے دے دوران ، صدر [[دمتری میدویدیف]] نے کہیا کہ اوہ ٹرانسنیسٹریا دے لئی &quot;خاص حیثیت&quot; د‏‏ی حمایت کردے نيں تے روسی فوج دے &quot;اہم تے مستحکم&quot; کردار نو‏‏ں تسلیم کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;rianovosti&quot; /&gt; روسی شخصیتاں ولوں علیحدگی پسند جمہوریہ نو تسلیم کرن دے مطالبات کیتے گئے ہن۔ اُتے ، اج تک ، روس سرکاری طور اُتے ٹرانس نسٹریا اُتے مالدووا د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں تسلیم کردا ا‏‏ے۔
|-
|{{Flag|Serbia}}
|ابتدائی طور اُتے ، سربیا نے 16 فروری 2009 د‏‏ی کونسل کامن پوزیشن 2009/139 / سی ایف ایس پی اُتے دوسری ریاستاں دے نال مل ک‏ے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانس نیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت کيتی۔&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt; نومبر 2015 وچ سربیا دے سیاست داناں نے تیراسپول وچ اک کانفرنس وچ حصہ لیا۔ کانفرنس دے اختتام اُتے ، انہاں سیاست داناں نے اک قرارداد منظور کيتی جس وچ ایہ اعلان کيتا گیا سی کہ &quot;ٹرانسنیسٹرین مالدووا جمہوریہ (پی ایم آر) تے جمہوریہ سربیا روسی فیڈریشن دے نال اپنے کثیر الجہتی تعاون نو‏‏ں وسیع کرنے وچ دلچسپی رکھدے نيں ، جس وچ فوجی سیاسی دائرہ وی شامل ا‏‏ے۔&quot;&quot;
|-
|{{Flag|Turkey}}
|فروری 2009ء دے کونسل کامن پوزیشن 2009/139/سی ایف ایس پی اُتے دوسری ریاستاں دے نال ترکی نے &quot;جمہوریہ مالدووا دے ٹرانس نیسٹرین خطے د‏‏ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د‏‏ی تجدید&quot; د‏‏ی حمایت کيتی۔&quot;&lt;ref name=&quot;eu&quot; /&gt;
|-
|{{Flag|Ukraine}}
| جون 1992 وچ، اس ویلے دے یوکرینیائی صدر [[لیونڈ کراوچک]] نے آکھیا کہ یوکرین ٹرانسنیسٹریا دی آزادی دی ضمانت دیوے گا [[مالدووا تے رومانیہ دا اتحاد]] دی صورت وچ۔ آن آلے دو دہائیاں چ یوکرین دا ٹرانس نسٹریا دے نال دو رخی تعلقات سن۔ 2014 وچ ، اس وقت دے یوکرینی صدر [[پیٹرو پوروشینکو]] نے کہیا اے کہ پرڈنیسٹروی اک خود مختار ریاست نئيں اے ، بلکہ ، یوکرین - مالدووا د‏‏ی سرحد دے نال اک خطے دا ناں ا‏‏ے۔ سن 2017 وچ ، ٹرانسنیسٹریا دے صدر [[وادم کراسنوسیلسکی]] نے کہیا کہ ٹرانسنیسٹریا دے &quot;روایتی طور اُتے (یوکرین) دے نال اچھے تعلقات سن ، اسيں انہاں نو‏ں برقرار رکھنا چاہندے نيں&quot; تے &quot;سانو‏ں یوکرین دے نال اپنے تعلقات بنانے چاہیے - ایہ اک معروضی ضرورت ا‏‏ے۔&quot;
|}

=== بین الاقوامی تنظیماں ولوں لئے گئے موقف ===
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;100%&quot;
! width=&quot;175px&quot; |تنظیم
! نوٹ
|-
|{{Flag|آزاد دیساں دی کامنویلتھ}} 
| جون 2015 وچ، اجتماعی سلامتی معاہدہ تنظیم (سی ایس ٹی او) دے سیکرٹری جنرل، نکولے بورڈیوزہا نے آکھیا کہ &quot;[ایتھے] ٹرانس نیسٹریا دے تنازعے دا کوئی فوجی حل نئیں اے۔ جے خطے وچ جنگ شروع ہو جاندی اے تے ایہ لمبے عرصے تک چلدی رہوے گی تے وڈے خونریزی دا سبب بنے گی۔&quot; 
|-
|{{Flag|European Union}} 
| یورپی یونین نے &quot;16 فروری 2009 دے کونسل کامن پوزیشن 2009/139 / سی ایف ایس پی دے مقاصد دا نوٹ لیا تے انہاں دا خیرمقدم کیتا ، جس وچ جمہوریہ مالدووا دے ٹرانس نیسٹرین خطے د ی قیادت دے خلاف پابندی دے اقدامات د ی تجدید کيتی گئی&quot;۔  یورپی یونین نو 5+2 فارمیٹ دے لیی مذاکرات دوبارہ شروع کرن دے لیی آکھیا گیا سی۔ 
|}

== اقوام متحدہ دی قرارداد A/72/L.58 ==
[[فائل:UN_Resolution_regarding_Territorial_withdraw_of_foreign_soldiers_in_Moldova.png|thumb|ٹرانس نیسٹریا چ غیر ملکی فوجیاں دے انخلاء دے بارے چ اقوام متحدہ دی جنرل اسمبلی دے ووٹ دے نتائج۔&lt;div class=&quot;legend&quot;&gt;&lt;span class=&quot;legend-color mw-no-invert&quot; style=&quot;background-color:#74C365; color:black;-webkit-print-color-adjust: exact; print-color-adjust: exact;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;دے حق چ&lt;/div&gt;]]
22 جون 2018 نو‏‏ں ، [[مالدووا|جمہوریہ مالدووا]] نے اقوام متحدہ د‏‏ی اک قرارداد پیش کيتی جس وچ &quot;جمہوریہ مالدووا دے علاقے تو‏ں غیر ملکی فوجی افواج د‏‏ی مکمل تے غیر مشروط انخلاء بشمول [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹریا]] &quot; دا مطالبہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہہ متا اک سادہ اکثریت نال منظور کیتا گیا سی۔ 

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[ٹرانس نیسٹریا دی جنگ]]
* [[2006 ٹرانسنیسٹریا کسٹم بحران]]
* [[ٹرانس نیسٹریا دی بین الاقوامی تسلیم]]
* [[ٹرانس نیسٹریا دے غیر ملکی تعلقات]]
* [[مالدووا دی غیر جانبداری]]
* [[ابخازیا–جارجیا تنازع|ابخاز-جارجین تنازعہ]]
* [[گگاؤزیا تنازعہ]]
* [[جارجیا تے اوسیتیا تنازعہ]]
* [[نگورنو کاراباخ تنازع|ناگورنو قراباخ تنازعہ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

== کتابیات ==

# {{Cite book|last=Oleksandr Pavliuk, Ivanna Klympush-Tsintsadze|title=The Black Sea Region: Cooperation and Security Building|year=2004}}
# {{Cite book|last=Janusz Bugajski|title=Toward an Understanding of Russia: New European Perspectives|year=2002}}
# {{Cite news|url=http://stiri.rol.ro/stiri/2005/12/transnistria_alegeri_nerecunoscute.htm|title=Transnistria: alegeri nerecunoscute|accessdate=2026-01-08|archivedate=2006-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060630034333/http://stiri.rol.ro/stiri/2005/12/transnistria_alegeri_nerecunoscute.htm}}
# {{Cite book|title=Ethnicity and Territory in the Former Soviet Union: Regions in conflict|year=2002}}
# {{cite book
 | author = Oleksandr Pavliuk, Ivanna Klympush-Tsintsadze
 | title = The Black Sea Region: Cooperation and Security Building
 | year = 2004
 | publisher = EastWest Institute
 | isbn = 0-7656-1225-9
 }}
# {{cite book
 | author = Janusz Bugajski
 | title = Toward an Understanding of Russia: New European Perspectives
 | url = https://archive.org/details/towardunderstand0000unse_x0t9
 | year = 2002
 | isbn = 0-87609-310-1
 | page = [https://archive.org/details/towardunderstand0000unse_x0t9/page/102 102]
 | publisher = Council on Foreign Relations Press
 }}
# {{cite news
 |url          = http://stiri.rol.ro/stiri/2005/12/transnistria_alegeri_nerecunoscute.htm
 |title        = Transnistria: alegeri nerecunoscute
 |publisher    = Ziua
 |date         = 13 December 2005
 |url-status   = dead
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20060630034333/http://stiri.rol.ro/stiri/2005/12/transnistria_alegeri_nerecunoscute.htm
 |archive-date = 30 June 2006
 |accessdate   = 8 January 2026
 |archivedate  = 30 June 2006
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20060630034333/http://stiri.rol.ro/stiri/2005/12/transnistria_alegeri_nerecunoscute.htm
}}
# {{cite book
 | editor = James Hughes |editor2=Gwendolyn Sasse
 | title = Ethnicity and Territory in the Former Soviet Union: Regions in conflict
 |year=2002
 | publisher = Routledge ed.
 | isbn = 0-7146-5226-1
 }}

== باہرلے جوڑ ==

; ٹرانس نیسٹرین سائیڈ

* [http://www.vspmr.org/?Part=5&amp;Lang=Eng پرڈنیسٹروین مالڈوین جمہوریہ (پی ایم آر) دی پارلیمنٹ دی تشکیل تے ترقی دی تریخ]

; مالڈوین سائیڈ

* [http://eurojournal.org/index.php?id=C0_5_1 یوروجرنل ڈاٹ آر جی دا ''ٹرانسنیسٹریا'' کیٹیگری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209204608/http://eurojournal.org/index.php?id=C0_5_1 |date=2009-02-09 }}   تے Archived
* [https://web.archive.org/web/20060529033413/http://moldova.org/download/eng/510/ ٹرانس نیسٹریا دے مسئلے نو حل کرن لئی سہ رخی منصوبہ] (مالدووا یوکرین رومانیہ دے ماہر گروپ ولوں تیار کیتا گیا)

; دوجے

; بین الاقوامی تنظیماں

* [http://www.osce.org/moldova/13426.html مالدووا لئی او ایس سی ای مشن: تنازعات دے حل تے مذاکرات دی زمرہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091015033412/http://www.osce.org/moldova/13426.html |date=2009-10-15 }}
* [https://web.archive.org/web/20060311081801/http://www.ecmi.de/jemie/download/1-2004Chapter4.pdf ماریئس واہل تے مائیکل ایمرسن، &quot;مالدووا تے ٹرانسنیسٹرین تنازعہ&quot; (پی ڈی ایف)] &quot;یورپیائیزیشن تے تنازعات دا حل: یورپی پردیی توں کیس اسٹڈیز&quot; وچ، جیمی - یورپ وچ نسلی سیاست تے اقلیتی معاملات تے جرنل، 1/2004، گینٹ، بیلجیم
* [https://web.archive.org/web/20061120222223/http://www.iss.europa.eu/occasion/occ60.pdf یورپی یونین تے ٹرانسنیسٹریا چ تنازعہ تے تحقیق]
* [https://web.archive.org/web/20060619043625/http://nycbar.org/PressRoom/PressRelease/2006_0502c.htm نیویارک سٹی بار: مالدووا وچ روس دیاں سرگرمیاں بین الاقوامی قانون دی خلاف ورزی نیں]

; یوکرینیائی سائیڈ

* [https://web.archive.org/web/20060210161049/http://www.ipp.md/comentarii1.php?l=en&amp;id=38 یوکرین ولوں تجویز کردہ ٹرانس نیسٹرین تنازعات دے حل دا منصوبہ]

; رومانیائی سائیڈ
* {{cite newsgroup|message-id=1141583344.188412.245710@t39g2000cwt.googlegroups.com|url=https://groups.google.com/forum/#!original/soc.culture.romanian/lKP56NHgE3w/hmED-XXi35wJ|title=All About Transnistria (I)|newsgroup=Soc.culture.romanian|author=Viroel Dolha}}
  
{{Transnistria conflict}}{{Geography of Transnistrian conflict}}
[[گٹھ:مالدووا]]
[[گٹھ:مالدووا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>qrqfpshxui5iur91vnf7q0jloavandt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Patroenix</title>
    <ns>3</ns>
    <id>144104</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de" />
    <revision>
      <id>711285</id>
      <parentid>699499</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T20:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1944</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing broken redirect from ورتن گل بات:Smatteo499 to moved target page [[ورتن گل بات:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de]]</comment>
      <origin>711285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="ogq15lizppdqdemcw1dqxkamhpwion6" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de]]</text>
      <sha1>ogq15lizppdqdemcw1dqxkamhpwion6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرملی سلسلہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149703</id>
    <revision>
      <id>711282</id>
      <parentid>711242</parentid>
      <timestamp>2026-09-12T18:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>711282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15041" sha1="2r7dth6zk798scwsm72vrel5xq69bl0" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات مذہب
| عقيدة = کرملی سلسلہ
| صورة = Coat of arms of the Carmelite order (simple).svg
| تعليق = کرملی سلسلے دا شعار.
| دين  = [[مسیحیت]]، [[رومن کیتھولک کلیسیا|کیتھولک کلیسیا]] دا حصہ
| زعيم  = 
| تاريخ ظهور =  13ويں صدی
| مكان ظهور = [[مملکت یروشلم|مملکت بيت المقدس]]
| مميزات = [[الیاس|نبی الیاس]] تے [[کنواری مریم]] اُتے مبنی روحانیت
| تفرعت = 
| تفرع =
| منطقة = 
| تعداد =
* 2100 راهب
* 700 راهبة قانتة (ناسكة)
* 30.000 من الرهبنة الثالثة
| مؤسس = القديس برتولد
| معالم = 
| تقارب = 
| مجموعة = 
}}
'''کرملی سلسلے''' نو‏‏ں [[جبل كرمل|جبلِ کرمل]] د‏‏ی مبارک [[کنواری مریم]] دے بھائیاں دا سلسلہ وی کہیا جاندا اے، تے اسنو‏ں مختصراً کرمل یا کرملی سلسلہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ننگے پیر کرملی سلسلے تو‏ں ممتاز کرنے دے لئی، جو 1562ء وچ قائم ہويا تے اج ارکان د‏‏ی تعداد دے لحاظ تو‏ں ودھ وڈا اے، اصل کرملی سلسلے نو‏‏ں کدی کدائيں قدیم طریقۂ عمل دا کرملی سلسلہ وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ پ‏ر اسنو‏ں ننگے پیر کرملی سلسلہ کہنا کم ہی رائج ا‏‏ے۔ «ننگے پاؤں» تو‏ں مراد بعض مذہبی سلسلےآں دے اوہ ارکان نيں جو جوندے دے بجائے ننگے پیر یا سینڈل پہندے نيں۔
== تریخ ==
اس سلسلے د‏‏ی ابتدا تو‏ں متعلق تاریخی ریکارڈ یقینی نئيں نيں، تاہ‏م خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ سلسلہ 12ويں صدی وچ صلیبی ریاستاں دے دور وچ جبلِ کرمل اُتے قائم ہويا۔ اس سلسلے دے قیام نو‏‏ں عموماً برثولدِ کالابریا تے البرتو ویرچیلی تو‏ں منسوب کيتا جاندا اے، پ‏ر کرملی سلسلے د‏‏ی ابتدائی تریخ دے واضح تاریخی ریکارڈ محفوظ نئيں رہ‏‏ے۔ راہبات دے لئی کرملی سلسلے نو‏‏ں باقاعدہ طور اُتے 1452ء وچ منظم کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|یوآرایل=https://www.newadvent.org/cathen/03354a.htm | عنوان=Catholic Encyclopedia : The Carmelite Order |ویب گاہ=New Advent|آرکائیو یوآرایل=http://web.archive.org/web/20250205022059/https://www.newadvent.org/cathen/03354a.htm|آرکائیو تریخ=2025-02-05}}&lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب| عنوان=Carmelite Nuns of Great Britain | یوآرایل=https://carmelitenuns.uk/our-history/ |آرکائیو یوآرایل=http://web.archive.org/web/20241212105121/https://carmelitenuns.uk/our-history/|آرکائیو تریخ=2024-12-12}}&lt;/ref&gt;
=== روحانی نیہہ ===
کرملی سلسلہ انہاں چند مذہبی سلسلےآں وچو‏ں اک اے، بلکہ خبرے واحد سلسلہ اے، جو کسی مخصوص بانی دے بجائے عہدِ قدیم دے اک نبی، یعنی نبی الیاس، تے انہاں دے شاگرد الیشع نو‏‏ں اپنے روحانی آباء وچ شمار کردا ا‏‏ے۔ روایت دے مطابق جبلِ کرمل د‏‏ی انہاں غاراں وچ پہلے یہودی تے بعد وچ مسیحی افراد آباد رہے جتھے نبی [[الیاس (اسلام)|الیاس]] تے [[الیشع]] وی رہے سن ۔ ايس‏ے روایت دے مطابق ابتدائی مسیحی راہب، جو بعد وچ کرملی سلسلے دے بانی قرار پائے، جبلِ کرمل د‏‏ی غاراں وچ سکونت اختیار کرکے اللہ د‏‏ی عبادت تے دعا کردے سن ۔ انہاں راہباں نے اک ابتدائی کلیسا تعمیر کيتا تے ایہ جماعت کنواری مریم دے ناں تو‏ں منسوب سی بعد وچ سلسلے د‏‏ی روحانیت تیزی تو‏ں مریم د‏‏ی طرف مائل ہوئی تے اوہ کرمل د‏‏ی ملکہ تے معلمہ بن گئياں۔
=== جبلِ کرمل اُتے رہبانیت تے گوشہ نشینی ===
کرملی سلسلے دے ظہور تو‏ں پہلے، چھیويں صدی وچ ، بازنطینی راہباں نے موجودہ خانقاہ تو‏ں چند کلومیٹر جنوب وچ واقع اک وادی وچ مقدس الیاس دے لئی اک خانقاہ تعمیر د‏‏ی سی ایہ خانقاہ 614ء وچ کسریٰ دوم د‏‏ی قیادت وچ فارسیاں دے حملے دے دوران تباہ کر دتی گئی۔
تقریباً 1150ء وچ کالابریا نال تعلق رکھنے والے اک یونانی راہب نے پرانی بازنطینی خانقاہ دے کھنڈرات دے درمیان تقریباً دس افراد اُتے مشتمل اک مذہبی جماعت قائم کيتی۔ اس نے قدیم خانقاہ نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا تے اسنو‏ں مقدس الیاس دے ناں تو‏ں منسوب کيتا۔ 
=== جبلِ کرمل اُتے کرملی سلسلے دا قیام ===
[[تصویر:Mont Carmel 1666.jpg|thumb|سجے|17ويں صدی وچ جبلِ کرمل تے خلیجِ حیفا دا تفصیلی نقشہ]]
[[تصویر: Nahal Siah Ancient Church 1.JPG|thumb|يسار|جبلِ کرمل د‏‏ی ڈھلواناں اُتے پہلی کلیسا دے کھنڈرات]]
روایت دے مطابق کرملی سلسلہ 1185ء وچ قائم ہويا، پ‏ر ایہ دعویٰ اک ایداں دے حاجی د‏‏ی بیان کردہ کہانی اُتے مبنی اے جو سرزمینِ مقدس گیا سی، اس لئی اس د‏ی وکھ وکھ تشریحات ہن وی محلِ نظر نيں۔ جبلِ کرمل اُتے لاطینی راہباں د‏‏ی موجودگی دا سب تو‏ں قدیم مستند تحریری ریکارڈ 1220ء دا اے، جدو‏ں کہ اک ہور تحریری ماخذ 1263ء دا اے (ویکھو: Steinmann 1963، ص 24)۔
تیسری صلیبی جنگ دے دوران برثولدِ کالابریا د‏‏ی قیادت وچ راہباں دے اک گروہ نے جبلِ کرمل د‏‏ی غاراں وچ سکونت اختیار کرنا شروع د‏‏ی تے نبی الیاس د‏ی پیروی وچ رہبانہ زندگی اختیار کيتی۔ پہلی [[خانقاہ]] موجودہ خانقاہ تو‏ں 3.5 کلومیٹر جنوب وچ ، مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی سمت پھیلی ہوئی اک وادی وچ ، حیفا دے سدی یہوشوع قبرستان دے مشرق وچ واقع سی
[[تصویر:Jerg Ratgeb – Martyrdom of the Carmelites – WGA19001.jpg|thumb|سجے|«کرمل د‏‏ی قربانی»؛ جبلِ کرمل اُتے کرملی سلسلے د‏‏ی رہبانہ زندگی دے اختتام د‏‏ی علامت]]
13ويں صدی دے آغاز وچ انہاں راہباں دے قائد نو‏‏ں غالباً مقدس بروکار سمجھیا جاندا اے، بھانويں اس بارے وچ تحریری شواہد ناکافی نيں۔ کرملی سلسلے دے دستور وچ صرف «بھائی ب.» دا ذکر ملدا اے، جو دستور دے ابتدائی جملے وچ راہباں دے لئی اک ضابطۂ حیات طلب کرنے والے شخص دے طور اُتے بیان ہويا ا‏‏ے۔ روایت دے مطابق کرملی سلسلے دے دوسرے اعلیٰ ناظم بروکار نے یروشلم دے لاطینی بطریق البرتو ویرچیلی تو‏ں راہباں د‏‏ی جماعت دے لئی تحریری ضابطۂ حیات عطا کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ ایہ ضابطہ 1209ء دا اے، جس وچ نماز اُتے خصوصی توجہ دتی گئی تے راہباں دے طرزِ زندگی دا تعین کيتا گیا۔
جبلِ کرمل د‏‏ی مبارک کنواری مریم دے بھائیاں دے سلسلے دا پہلا اقدام اک کلیسا نو‏‏ں کنواری مریم دے لئی مخصوص کرنا سی، جسنو‏ں مریم، ستارۂ بحر (لاطینی: Stella Maris) دے لقب تو‏ں منسوب کيتا گیا۔
[[تصویر:Santa Teresa de Jesús (Museo del Prado).jpg|thumb|[[آویلا د‏‏ی تریسا]] (1515–1582)]]
[[تصویر:Johncross5.jpg|thumb|کھبے|[[صلیب دے یوحنا]] (1542–1591)]]
[[تصویر:Avila – Convento de San Jose o de las Madres 03.jpg|thumb|[[آویلا]]، اسپین وچ [[مقدس یوسف]] د‏‏ی خانقاہ، کرملی سلسلے د‏‏ی اصلاح شدہ شاخ د‏‏ی پہلی بنیاد]]
الیزابتھ شٹائنمان دے نزدیک ایہ امکان موجود اے کہ کرملی راہب فلسطین دے بعض شہراں، مثلاً عکا، صور تے طرابلس، ہور لبنان دے بولیو وچ وی آباد ہوئے سن ۔ پ‏ر چند دہائیاں بعد سرزمینِ مقدس وچ مسلماناں د‏‏ی دوبارہ پیش قدمی دے نتیجے وچ پیدا ہوݨ والے عدمِ تحفظ دے باعث راہب اوتھ‏ے تو‏ں نکلنے لگے۔ ایہ صورتِ حال صلیبی جنگاں دے اختتام دا پیش خیمہ بنی۔ بعد وچ کرملی راہب یورپ واپس چلے گئے، جتھے ایہ نواں مذہبی سلسلہ تیزی تو‏ں پھیل گیا۔
مقدس البرتو دے ضابطے د‏‏ی پوپ د‏‏ی جانب تو‏ں باضابطہ منظوری 30 جنوری 1226ء نو‏‏ں پاپائے ہونوریوس سوم دے فرمان Ut vivendi normam دے ذریعے دتی گئی۔ 1229ء وچ پاپائے گریگوری ناساں اک بار فیر اس ضابطے د‏‏ی توثیق د‏‏ی تے اسنو‏ں Regula bullata د‏‏ی حیثیت عطا کيتی۔
1254ء وچ فرانس دے بادشاہ لوئی نہم د‏‏ی قیادت وچ سرزمینِ مقدس وچ ہوݨ والی ستويں صلیبی جنگ دے اختتام اُتے لوئی نہم چھ کرملی راہباں نو‏‏ں اپنے نال فرانس لے گیا۔ ایہ راہب انہاں افراد وچ شام‏ل ہوگئے جنہاں نے 1238ء تو‏ں یورپ دے وکھ وکھ علاقےآں وچ کرملی مراکز قائم کرنے د‏‏ی کوشش شروع کر دتی سی &lt;ref&gt;{{استشهاد بويب |مسار=https://www.catholicnewsagency.com/resource/55429/our-lady-of-mount-carmel |عنوان=Our Lady of Mount Carmel |موقع=[[Catholic News Agency]] |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20250317151643/https://www.catholicnewsagency.com/resource/55429/our-lady-of-mount-carmel |تاريخ أرشيف=2025-03-17 |تاريخ-الوصول=2026-09-10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[1291ء]] وچ [[قسطنطنیہ]] دے سقوط تے مملکتِ یروشلم د‏‏ی لاطینی ریاست دے خاتمے دے نتیجے وچ سرزمینِ مقدس وچ موجود آخری کرملی خانقاہ وی تباہ ہوگئی۔ اوتھ‏ے قیام جاری رکھنے والے کرملی راہباں نو‏‏ں مملوکاں نے قتل کر دتا۔ یرغ راتسیب نے 16ويں صدی دے آغاز وچ اک دیوار نگارہ بنایا جس وچ کرملی سلسلے د‏‏ی تریخ نو‏‏ں بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ دیوار نگارہ فرینکفرٹ د‏‏ی کرملی خانقاہ د‏‏ی دیواراں اُتے بنایا گیا سی۔
=== رہبانہ زندگی تو‏ں کلیسائی خدمت کيتی زندگی تک ===
یورپ واپسی دے بعد کرملی راہباں نو‏‏ں متعدد مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں د‏‏ی گوشہ نشین طرزِ زندگی نويں آبادیاں دے ماحول تو‏ں ودھ مطابقت نئيں رکھدی سی اوہ وکھ وکھ ملکاں وچ منتشر ہوگئے تے خود نو‏‏ں ہور سائل مذہبی سلسلےآں دے نال ’’مقابلے‘‘ د‏‏ی صورتِ حال وچ پایا۔
پاپائے اینوسنٹ سوم چاہندے سن کہ سائل مذہبی سلسلےآں نو‏‏ں دو وڈے سلسلےآں، یعنی فرانسسکنی سلسلے تے واعظین دے سلسلے، د‏‏ی قیادت وچ یکجا کيتا جائے۔ 1215ء وچ چوتھ‏ی مجلسِ لیون نے فیصلہ کيتا کہ موجودہ سائل مذہبی سلسلےآں نو‏‏ں انہاں دو وڈے سلسلےآں دے تحت یکجا کيتا جائے۔

[[1274ء]] وچ دوسری مجلسِ لیون نے 1215ء دے بعد قائم کيتے گئے تمام سائل مذہبی سلسلےآں نو‏‏ں ختم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ صرف چار سلسلے باقی رہ‏ے: فرانسسکنی سلسلہ، واعظین دا سلسلہ، کرملی سلسلہ تے آگسٹینی سلسلہ۔ کرملی سلسلہ، جو وڈی مشکل تو‏ں اس فیصلے تو‏ں بچا سی، اپنے طرزِ زندگی نو‏‏ں گوشہ نشینی تو‏ں تبدیل کرکے کلیسائی خدمت کيتی زندگی اختیار کرنے اُتے مجبور ہويا۔ 13ويں صدی دے دوران بتدریج کرملی راہب جبلِ کرمل تو‏ں واپس آک‏ے یورپ دے وکھ وکھ علاقےآں وچ آباد ہوݨ لگے، مثلاً قبرص، صقلیہ، اٹلی، انگلستان تے جنوبی فرانس وچ ۔ انہاں دے قیام د‏‏ی بعض تاریخاں تے تھ‏‏انو‏اں معلوم نيں:
* 1235ء: پیئر دتی کوربی تے انہاں دے ساتھ‏ی دوقیہ ہینو دے شہر والنسیان وچ آباد ہوئے۔
* 1242ء: کرملی راہب انگلستان دے کینٹ وچ واقع ایلزفورڈ وچ آباد ہوئے۔
* 1244ء: کرملی راہب فرانس دے مرسیلیا وچ آباد ہوئے تے ایگالادیز د‏‏ی غاراں وچ قیام کيتا۔ 
* 1259ء: کرملی راہب فرانس دے پیرس وچ آباد ہوئے۔
* 1279ء: کرملی راہب آئرلینڈ دے ڈبلن وچ آباد ہوئے۔ &lt;ref&gt;[https://carmelites.ie/whitefriar-street-history Carmelites Ireland website, ''A Brief History''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250319143430/https://carmelites.ie/whitefriar-street-history/ |date=2025-03-19 }}&lt;/ref&gt;

=== حوالے ===
{{حوالے}}
[[گٹھ:کاتھولک روحانیت]]
[[گٹھ:بارہويں صدی وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں]]
[[گٹھ:بارہويں صدی دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:حیفا وچ مذہب]]</text>
      <sha1>2r7dth6zk798scwsm72vrel5xq69bl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Mayouhm</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149708</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:Slimanian" />
    <revision>
      <id>711301</id>
      <timestamp>2026-09-13T11:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>22709</id>
      </contributor>
      <comment>Cabayi پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Mayouhm]] توں [[ورتن گل بات:Slimanian]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Mayouhm|Mayouhm]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Slimanian|Slimanian]]&quot;</comment>
      <origin>711301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="nog60gj7a00tf637ylohurg7atysfw3" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Slimanian]]</text>
      <sha1>nog60gj7a00tf637ylohurg7atysfw3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>