اوشیانا

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pnb">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>pnbwiki</dbname>
    <base>https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گل بات</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتنوالا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتن گل بات</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویونت گل بات</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل گل بات</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیاوکی گل بات</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ گل بات</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ہتھونڈائی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ہتھونڈائی گل بات</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">گٹھ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">گٹھ گل بات</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول گل بات</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>اوشیانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>336</id>
    <revision>
      <id>711885</id>
      <parentid>655695</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21559" sha1="i1th6t5zh9f1i6qgnexakokjxhq52m0" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;&quot; cellspacing=&quot;3&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 1em 0; text-align: center;&quot; | [[File:Oceania (orthographic projection).svg|250px]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|'''تھاں'''
|style=&quot;padding-right: 1em;&quot; | 9,008,458 مربع کلومیٹر
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|'''لوک گنتی'''
|style=&quot;padding-right: 1em;&quot; | 32,000,000
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|'''سنگنا'''
|style=&quot;padding-right: 1em;&quot; |x/مربع کلومیٹر
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|'''دیس'''
|style=&quot;padding-right: 1em;&quot; | 15
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|'''بولیاں'''
|style=&quot;padding-right: 1em;&quot; | 25
|}
اوشیانا اک تھاں اے جیہڑا [[بحرالکاہل]] دے جزیریاں تے آلے دوالے دے سمندر نوں رلا کے کہیا جاندا اے ۔
[[File:Orthographic projection centred over Wallis and Futuna Islands.png|275px|thumb|پیسفک ساگر دا آرتھوگرافک پرچھاواں جیہدے وچ اوشینیا دا وڈا حصا وکھ رہیا اے ۔]]

'''اوشینیا''' تپت-کھنڈی [[پیسفک ساگر]] دے جزیرےآں دے دوآلے مرتکز اک کھیتر اے۔&lt;ref&gt;For a history of the term، see Douglas &amp; Ballard (2008) ''Foreign bodies: Oceania and the science of race 1750–1940''&lt;/ref&gt; کہ اوشینیا کس کس دا بنیا ہویا اے ۔ ایہدے بارے وچار لمے پیسفک (نسل-سائنس مطابق [[میلانیشیا]]، [[مائیکرونیشیا]] تے [[پالینیشیا]] وچ ونڈیا ہویا) دے جوالامکھی جزیرا تے مونگیا پروالجزیرا توں لے کے&lt;ref&gt;[http://www.bartleby.com/65/oc/Oceania.html &quot;Oceania&quot;]۔ 2005. ''The Columbia Encyclopedia''، 6th ed. Columbia University Press.&lt;/ref&gt; ایشیا اتے امریکا گبھلے کل جزیراوادی کھیتر (جیہدے وچ آسٹریلیشیا تے مالے جزیرا جُٹ وی شامل اے) تک بدلدے نیں ۔ ایس لفظ نوں کئی بار اچیچے طور تے آسٹریلیا تے نالدے جزیرےآں نال بݨدے براعظم لئی&lt;ref name=OED /&gt;&lt;ref name=&quot;millenniumindicators.un.org&quot;&gt;[http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm Composition of macro geographical (continental) regions، geographical sub-regions، and selected economic and other groupings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |date=2011-07-13 }}، United Nations Statistics Division. Revised اگست 28، 2007. Accessed on line اکتوبر 11، 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/reference/international/world/referencemap_image_view The Atlas of Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104233233/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/reference/international/world/referencemap_image_view |date=2012-11-04 }}۔ Revised Date Modified: اگست 17، 2004. Accessed on line جنوری 31، 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Encarta Mexico Oceana&quot;&gt;{{cite web|url=http://mx.encarta.msn.com/encyclopedia_761557382/Ocean٪C3٪ADa.html|title=Encarta Mexico &quot;Oceana&quot;|publisher=Mx.encarta.msn.com|date=|accessdate=2009-04-17|archiveurl=http://www.webcitation.org/query؟id=1257053672622272|archivedate=2009-11-01|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lewis 1997 32&quot;&gt;{{cite book|last=Lewis|first=Martin W.|authorlink=|coauthors=Kren E. Wigen|title=The Myth of Continents: a Critique of Metageography|url=https://archive.org/details/mythofcontinents0000lewi|year=1997|publisher=University of California Press|location=Berkeley|id=ISBN 0-520-20742-4، ISBN 0-520-20743-2|pages=[https://archive.org/details/mythofcontinents0000lewi/page/32 32]|chapter=|quote= Interestingly enough، the answer [from a scholar who sought to calculate the number of continents] conformed almost precisely to the conventional list: North America، South America، Europe، Asia، Oceania (Australia plus New Zealand)، Africa، and Antarctica.}}&lt;/ref&gt; یا جیو جغرافیائی طور تے آسٹریلیشیائی ایکو جون (والیسیا تے آسٹریلیشیا) ہا پیسفک ایکو جون (جاں نیوزیلینڈ&lt;ref name=&quot;Udvardy 1975&quot;&gt;Udvardy. 1975. ''A classification of the biogeographical provinces of the world''&lt;/ref&gt; جاں مول دھرت نیو گنی&lt;ref name=&quot;Steadman 2006&quot;&gt;Steadman. 2006. ''Extinction &amp; biogeography of tropical Pacific birds''&lt;/ref&gt; توں چھٹ میلانیشیا، پالینیشیا تے مائیکرونیشیا) دے لئی ورتیا جاندا اے۔

== لفظی بناوٹ ==
ایہہ نام 1812 عیسوی دے لگ بھگ جغرافیا دان کونراڈ مالٹ برون ولوں Ocanie (اوسیانی) دے روپ وچ گھڑیا گیا سی۔ ''اوسیانی'' شبد فرانسیسی بولی دا اے جو یونانی شبد ὠκεανός (اوکیانوس) مطلب بحر ( ساگر ) توں آیا اے ۔

== آبادی انکڑے ==
&lt;div style=&quot;float: right؛ margin: 0 0 1em 2em؛ width: 20em؛ text-align: right؛ font-size: 0.86em؛ line-height: normal؛&quot;&gt;&lt;!-- start of floated right section --&gt;
&lt;div style=&quot;border: 1px solid #ccd2d9؛ background: #f0f6fa؛ text-align: left؛ padding: 0.5em 1em؛ text-align: center؛&quot;&gt;&lt;!-- start of slate grey box --&gt;
&lt;big&gt;'''اوشینیا'''&lt;/big&gt;
&lt;div align=center&gt;
[[File:Oceania، broad (orthographic projection).svg|200px|جغرافیائی اوشینیا دا اک آرتھوگرافک پرچھاواں]]&lt;br /&gt;ودھیرا جغرافیائی اوشینیا۔ &lt;br /&gt;&lt;small&gt;اس پیمانے اتے دکھنی پرشانت دا تھوڑھا جیہا حصہ ہی ڈریکٹ اے، پر ہوائی دا جزیرہ پوربی دسحدے کول نظر آ رہا اے۔&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;background:none؛ text-align:left؛ table-layout:auto؛ border-collapse:collapse؛ padding:0؛ font-size:100٪؛&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9؛ padding: 0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align: top؛ text-align: left؛&quot;| کھیترپھل
| style=&quot;border-top:solid 1px #ccd2d9؛ padding:0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align:top؛&quot;| {{convert|10975600|km2|abbr=on}}
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9؛ padding: 0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align: top؛ text-align: left؛&quot;| آبادی
| style=&quot;border-top:solid 1px #ccd2d9؛ padding:0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align:top؛&quot;| 37.8 کروڑ (2010)
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9؛ padding: 0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align: top؛ text-align: left؛&quot;| دور زوناں
| style=&quot;border-top:solid 1px #ccd2d9؛ padding:0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align:top؛&quot;| UTC+7 (مغربی انڈونیشیائی سماں) توں UTC-6 (ایسٹر جزیرہ)
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9؛ padding: 0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align: top؛ text-align: left؛&quot;| مہاننگر
| style=&quot;border-top:solid 1px #ccd2d9؛ padding:0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align:top؛&quot;| [[جکارتا]]&lt;br /&gt;[[منیلا]]&lt;br /&gt;[[سڈنی]]&lt;br /&gt;باندنگ&lt;br /&gt;[[میلبرن]]&lt;br /&gt;سورابایا&lt;br /&gt;میدن
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border: 1px solid #ccd2d9؛ background: #f0f6fa؛ text-align: left؛ padding: 0.5em 1em؛ text-align: center؛&quot;&gt;&lt;!-- start of slate grey box --&gt;
&lt;div align=center&gt;
[[File:Oceania، narrow (orthographic projection).svg|200px|Narrower Geographic Oceania.]]&lt;br /&gt;چھٹیرا جغرافیائی اوشینیا &lt;br /&gt;&lt;small&gt;میلانیشیا جزیرہ، مائیکرونیشیا اتے پالینیشیا (نیوزیلینڈ توں چھٹّ)&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;background:none؛ text-align:left؛ table-layout:auto؛ border-collapse:collapse؛ padding:0؛ font-size:100٪؛&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot;
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9؛ padding: 0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align: top؛ text-align: left؛&quot;| کھیترپھل
| style=&quot;border-top:solid 1px #ccd2d9؛ padding:0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align:top؛&quot;| {{convert|183000|km2|abbr=on}}&lt;!-- includes 63~64،000 from island PNG and 1000 for the Chathams --&gt;
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9؛ padding: 0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align: top؛ text-align: left؛&quot;| آبادی
| style=&quot;border-top:solid 1px #ccd2d9؛ padding:0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align:top؛&quot;| 52 لکھ (2008)&lt;!-- Date in that of Hawaii، the largest contributor. Includes 876،000 for island PNG from the 2000 census --&gt;
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9؛ padding: 0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align: top؛ text-align: left؛&quot;| دور زوناں
| style=&quot;border-top:solid 1px #ccd2d9؛ padding:0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align:top؛&quot;| UTC+9 ([[پلاؤ]]) توں UTC-6 (ایسٹر جزیرہ)
|-
! style=&quot;border-top: solid 1px #ccd2d9؛ padding: 0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align: top؛ text-align: left؛&quot;| مہاننگر
| style=&quot;border-top:solid 1px #ccd2d9؛ padding:0.4em 1em 0.4em 0؛ vertical-align:top؛&quot;|ہونولولو&lt;br /&gt;نومیا&lt;br /&gt;سووا&lt;br /&gt;پپیتے&lt;br /&gt;ہونیارا
|}
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;br /&gt;
[[File:Oceania.jpg|thumb|300px|اوشینیا دا نقشہ]]
[[File:Map OC-Oceania.PNG|thumb|300px|اوشینیا دے جزیرےآں دا جغرافیائی نقشا]]

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa؛ border-collapse:collapse؛ font-size:90٪؛&quot;
|- bgcolor=&quot;#ECECEC&quot;|
! کھیتر اتے بعد وچ دیساں دے نام&lt;br /&gt;اتے اوہناں دے جھنڈے&lt;ref name=&quot;region&quot;&gt;Regions and constituents as per [[:Image:United Nations geographical subregions.png|UN categorisations/map]] except [[#endnote CCAU|notes 2–3]]، 6. Depending on definitions، various territories cited below (notes 3، 5–7، 9) may be in [[List of countries spanning more than one continent|one or both of]] Oceania and [[Asia]] or [[North America]]۔&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
! کھیترپھل&lt;br /&gt;(طبقہ کمی)
! آبادی
! آبادی کثافت&lt;br /&gt;(متعلق طبقہ کمی)
! [[راجگڑھ]]
! ISO 3166-1
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#eee؛&quot; align=&quot;center&quot;|'''[[آسٹریلیشیا]]'''&lt;ref name=&quot;Australasia&quot;&gt;The use and scope of this term varies. The UN designation for this subregion is &quot;Australia and New Zealand.&quot;&lt;/ref&gt;
|-
| {{جھنڈا|آسٹریلیا}}
| align=&quot;right&quot;| 7،686،850
| align=&quot;right&quot;| 22،028،000
| align=&quot;right&quot;| 2.7
| کینبرا
| AU
|-
| {{جھنڈا|نیوزیلینڈ}}&lt;ref name=&quot;nzpol&quot;&gt;[[New Zealand]] is often considered part of [[Polynesia]] rather than [[Australasia]]۔&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot;| 268،680
| align=&quot;right&quot;| 4،108،037
| align=&quot;right&quot;| 14.5
| ویلنگٹن
| NZ
|-
|colspan=6|'''آسٹریلیا دے باہری علاقے''':
|-
| {{جھنڈا نہیں|ایشمور اتے کارٹیئر ٹاپو}}
| align=&quot;right&quot;| 199
| align=&quot;right&quot;|
| align=&quot;right&quot;|
|
|
|-
| {{جھنڈا|کرسمس ٹاپو}}&lt;ref name=&quot;ccau&quot;&gt;[[Christmas Island]] and [[Cocos (Keeling) Islands]] are [[States and territories of Australia|Australian external territories]] in the [[Indian Ocean]] southwest of [[Indonesia]]۔&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot;| 135
| align=&quot;right&quot;| 1،493
| align=&quot;right&quot;| 3.5
| اڈن-مچھی کھاڑی
| CX
|-
| {{جھنڈا|کوکوس (کیلنگ) ٹاپو}}&lt;ref name=&quot;ccau&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot;| 14
| align=&quot;right&quot;| 628
| align=&quot;right&quot;| 45.1
| مغربی جزیرہ
| CC
|-
| {{جھنڈا نہیں|کورل سمندری ٹاپو}}
| align=&quot;right&quot;| 10
| align=&quot;right&quot;| 4
| align=&quot;right&quot;|
|
|
|-
| {{جھنڈا نہیں|ہرڈ جزیرہ اتے میکڈانلڈ ٹاپو}}
| align=&quot;right&quot;| 372
| align=&quot;right&quot;|
| align=&quot;right&quot;|
|
| HM
|-
| {{جھنڈا|نارفوک ٹاپو}}
| align=&quot;right&quot;| 35
| align=&quot;right&quot;| 2،114
| align=&quot;right&quot;| 53.3
| کنگسٹن
| NF
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#eee؛&quot; align=&quot;center&quot;| '''[[میلانیشیا]]'''&lt;ref name=&quot;Melanesia&quot;&gt;Excludes parts of Indonesia، island territories in [[Southeast Asia]] (UN region) frequently reckoned in this region.&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| {{جھنڈا|فجی}}
| align=&quot;right&quot;| 18،270
| align=&quot;right&quot;| 856،346
| align=&quot;right&quot;| 46.9
| سووا
| FJ
|-
| {{جھنڈا|نیو کیلیڈونیا}} ([[فرانس]])
| align=&quot;right&quot;| 19،060
| align=&quot;right&quot;| 240،390
| align=&quot;right&quot;| 12.6
| نومیا
| NC
|-
| {{جھنڈا|پاپوآ نیو گنی}}&lt;ref name=&quot;pngaus&quot;&gt;[[Papua New Guinea]] is often considered part of [[Australasia]] and [[Melanesia]]۔ It is sometimes included in the [[Malay Archipelago]] of [[Southeast Asia]]۔&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot;| 462،840
| align=&quot;right&quot;| 5،172،033
| align=&quot;right&quot;| 11.2
| پورٹ موریسبی
| PG
|-
| {{جھنڈا|سولومن ٹاپو}}
| align=&quot;right&quot;| 28،450
| align=&quot;right&quot;| 494،786
| align=&quot;right&quot;| 17.4
| ہونیارا
| SB
|-
| {{جھنڈا|ونواتو}}
| align=&quot;right&quot;| 12،200
| align=&quot;right&quot;| 240،000
| align=&quot;right&quot;| 19.7
| پورٹ ولا
| VU
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#eee؛&quot; align=&quot;center&quot;| '''[[مائیکرونیشیا]]'''
|-
| {{جھنڈا|مائیکرونیشیا}}
| align=&quot;right&quot;| 702
| align=&quot;right&quot;| 135،869
| align=&quot;right&quot;| 193.5
| پلیکیر
| FM
|-
| {{جھنڈا|گوام}} ([[ امریکہ امریکہ]])
| align=&quot;right&quot;| 549
| align=&quot;right&quot;| 160،796
| align=&quot;right&quot;| 292.9
| ہگاتنجا
| GU
|-
| {{جھنڈا|کریباس}}
| align=&quot;right&quot;| 811
| align=&quot;right&quot;| 96،335
| align=&quot;right&quot;| 118.8
| دکھنی تراوا
| KI
|-
| {{جھنڈا|مارشل ٹاپو}}
| align=&quot;right&quot;| 181
| align=&quot;right&quot;| 73،630
| align=&quot;right&quot;| 406.8
| مجورو
| MH
|-
| {{جھنڈا|ناؤرو}}
| align=&quot;right&quot;| 21
| align=&quot;right&quot;| 12،329
| align=&quot;right&quot;| 587.1
| یارین &lt;small&gt;(''حقیقت وچ'')&lt;/small&gt;
| NR
|-
| {{جھنڈا|اتری مریانا ٹاپو}} (امریکہ)
| align=&quot;right&quot;| 477
| align=&quot;right&quot;| 77،311
| align=&quot;right&quot;| 162.1
| سیپن
| MP
|-
| {{جھنڈا|پلاؤ}}
| align=&quot;right&quot;| 458
| align=&quot;right&quot;| 19،409
| align=&quot;right&quot;| 42.4
| میلیکیوک&lt;ref name=&quot;Palau&quot;&gt;On 7 اکتوبر 2006، government officials moved their offices in the former capital of [[Koror]] to Melekeok، located {{convert|20|km|0|abbr=on}} northeast of Koror on [[Babeldaob|Babelthuap Island]]۔&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
| PW
|-
| {{flagicon|ویک جزیرہ|local}} [[ویک جزیرہ]] (امریکہ)
| align=&quot;right&quot;| 2
| align=&quot;right&quot;| 12
| align=&quot;right&quot;|
| ویک جزیرہ
| UM
|-
| colspan=6 style=&quot;background:#eee؛&quot; align=&quot;center&quot;| '''[[پالینیشیا]]'''
|-
| {{جھنڈا|امریکی سموآ}} (امریکہ)
| align=&quot;right&quot;| 199
| align=&quot;right&quot;| 68،688
| align=&quot;right&quot;| 345.2
| پاگو پاگو، فاگاٹوگو&lt;ref name=&quot;ASamoa&quot;&gt;[[Fagatogo، American Samoa|Fagatogo]] is the seat of government of [[American Samoa]]۔&lt;br /&gt;&lt;/ref&gt;
| AS
|-
| {{جھنڈا|ککّ ٹاپو}} (نیوزیلینڈ)
| align=&quot;right&quot;| 240
| align=&quot;right&quot;| 20،811
| align=&quot;right&quot;| 86.7
| اواروآ
| CK
|-
| {{جھنڈا|ایسٹر ٹاپو}} ([[چلی]])
| align=&quot;right&quot;| 163.6
| align=&quot;right&quot;| 3،791
| align=&quot;right&quot;| 23.1
| ہنگا روآ
| CL
|-
| {{جھنڈا|فرانسیسی پالینیشیا}} (فرانس)
| align=&quot;right&quot;| 4،167
| align=&quot;right&quot;| 257،847
| align=&quot;right&quot;| 61.9
| پپیتے
| PF
|-
| {{جھنڈا|ہوائی}} (امریکہ)
| align=&quot;right&quot;| 16،636
| align=&quot;right&quot;| 1،360،301
| align=&quot;right&quot;| 81.8
| [[ہونولولو]]
| US
|-
| {{جھنڈا|نیوئے}} (نیوزیلینڈ)
| align=&quot;right&quot;| 260
| align=&quot;right&quot;| 2،134
| align=&quot;right&quot;| 8.2
| الوفی
| NU
|-
| {{جھنڈا|پٹکیرن ٹاپو}} ([[برطانیہ]])
| align=&quot;right&quot;| 5
| align=&quot;right&quot;| 47
| align=&quot;right&quot;| 10
| ایڈمسٹاؤن
| PN
|-
| {{جھنڈا|سموآ}}
| align=&quot;right&quot;| 2،944
| align=&quot;right&quot;| 179،000
| align=&quot;right&quot;| 63.2
| ایپیا
| WS
|-
| {{جھنڈا|توکیلاؤ}} (NZ)
| align=&quot;right&quot;| 10
| align=&quot;right&quot;| 1،431
| align=&quot;right&quot;| 143.1
| نکونونو
| TK
|-
| {{جھنڈا|ٹونگا}}
| align=&quot;right&quot;| 748
| align=&quot;right&quot;| 106،137
| align=&quot;right&quot;| 141.9
| نکو'الوفا
| TO
|-
| {{جھنڈا|توالو}}
| align=&quot;right&quot;| 26
| align=&quot;right&quot;| 11،146
| align=&quot;right&quot;| 428.7
| فونافوتی
| TV
|-
| {{جھنڈا|والس اتے فٹونا|local}} (فرانس)
| align=&quot;right&quot;| 274
| align=&quot;right&quot;| 15،585
| align=&quot;right&quot;| 56.9
| ماتا-اتو
| WF
|- style=&quot;font-weight:bold؛&quot;
| کل
| align=&quot;right&quot;| 8،536،716
| align=&quot;right&quot;| 35،669،267
| align=&quot;right&quot;| 4.2
| rowspan=2 colspan=2|
|- style=&quot;font-weight:bold؛&quot;
| ''مکھ-دھرت آسٹریلیا توں چھٹّ کل''
| align=&quot;right&quot;| 849،866
| align=&quot;right&quot;| 13،641،267
| align=&quot;right&quot;| 16.1
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto&quot;
|-
|&lt;center&gt;
 {{Image label begin|image=Map of Oceania-Pacific wide.svg|width={{{width|1000}}}}}
{{Image label|x=0.65875|y=0.015|scale={{{width|1000}}}|text=[[اتری پرشانت|&lt;span style=&quot;font-style: italic؛ color: #48A3B5؛&quot;&gt;اتری پرشانت مہانساگر&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label|x=0.62|y=0.34|scale={{{width|1000}}}|text=[[پرشانت مہانساگر|&lt;span style=&quot;font-style: italic؛ color: #48A3B5؛&quot;&gt;دکھنی پرشانت مہانساگر&lt;/span&gt;]]}}
{{Image label|x=0.18|y=0.24|scale={{{width|1000}}}|text=[[آسٹریلیا]]}}
{{Image label|x=0.39|y=0.30|scale={{{width|1000}}}|text=[[نیوزیلینڈ|نیو&lt;br /&gt;زیلینڈ]]}}
{{Image label|x=0.45|y=0.32|scale={{{width|1000}}}|text=[[چیتھم ٹاپو-گروہ|NZ]]}}
{{Image label|x=0.54|y=0.005|scale={{{width|1000}}}|text=[[ہوائی]]}}
{{Image label|x=0.39|y=0.005|scale={{{width|1000}}}|text=[[ویک جزیرہ|WK]]}}
{{Image label|x=0.26|y=0.08|scale={{{width|1000}}}|text=[[مائیکرونیشیا]]}}
{{Image label|x=0.195|y=0.081|scale={{{width|1000}}}|text=[[پلاؤ]]}}
{{Image label|x=0.26|y=0.125|scale={{{width|1000}}}|text=[[پاپوآ نیو گنی|پاپوآ نیو&lt;br /&gt;گنی]]}}
{{Image label|x=0.11|y=0.11|scale={{{width|1000}}}|text=[[انڈونیشیا]]}}
{{Image label|x=0.79|y=0.24|scale={{{width|1000}}}|text=[[ایسٹر جزیرہ|ایسٹر&lt;br /&gt;جزیرہ]]}}
{{Image label|x=0.61|y=0.18|scale={{{width|1000}}}|text=[[فرانسیسی پالینیشیا|فرانسیسی&lt;br /&gt;پالینیشیا]]}}
{{Image label|x=0.52|y=0.18|scale={{{width|1000}}}|text=[[ککّ ٹاپو-گروہ|ککّ&lt;br /&gt;ٹاپو-گروہ]]}}
{{Image label|x=0.335|y=0.206|scale={{{width|1000}}}|text=[[نیو کیلیڈونیا]]}}
{{Image label|x=0.42625|y=0.19125|scale={{{width|1000}}}|text=[[پھجی]]}}
{{Image label|x=0.41|y=0.145|scale={{{width|1000}}}|text=[[توالو]]}}
{{Image label|x=0.4675|y=0.1275|scale={{{width|1000}}}|text=[[کریباس]]}}
{{Image label|x=0.34|y=0.145|scale={{{width|1000}}}|text=[[سولومن ٹاپو-گروہ|سولومن&lt;br /&gt;ٹاپو-گروہ]]}}
{{Image label|x=0.47|y=0.15|scale={{{width|1000}}}|text=[[توکیلاؤ]]}}
{{Image label|x=0.37|y=0.055|scale={{{width|1000}}}|text=[[مارشل ٹاپو-سمہ|مارشل&lt;br /&gt;ٹاپو-گروہ]]}}
{{Image label|x=0.36|y=0.12|scale={{{width|1000}}}|text=[[ناؤرو]]}}
{{Image label|x=0.865|y=0.096|scale={{{width|1000}}}|text=[[گالاپاگوس ٹاپو-گروہ|گالاپاگوس&lt;br /&gt;ٹاپو-گروہ]]}}
{{Image label|x=0.345|y=0.178|scale={{{width|1000}}}|text=[[ونواتو]]}}
{{Image label|x=0.46|y=0.195|scale={{{width|1000}}}|text=[[ٹونگا]]}}
{{Image label|x=0.69625|y=0.22125|scale={{{width|1000}}}|text=[[پٹکیرن ٹاپو-گروہ|PN]]}}
{{Image label|x=0.26875|y=0.055|scale={{{width|1000}}}|text=[[گوام]]}}
{{Image label|x=0.36875|y=0.2525|scale={{{width|1000}}}|text=[[نارفوک جزیرہ|NF]]}}
{{Image label|x=0.25|y=0.02|scale={{{width|1000}}}|text=[[اتری مریانا ٹاپو-گروہ|اتری&lt;br /&gt;مریانا]]}}
{{Image label|x=0.46375|y=0.165|scale={{{width|1000}}}|text=[[سموآ|WS]]}}
{{Image label|x=0.49|y=0.17|scale={{{width|1000}}}|text=[[امریکی سموآ|AS]]}}
{{Image label|x=0.4425|y=0.16875|scale={{{width|1000}}}|text=[[والس اتے فٹونا|WF]]}}
{{Image label|x=0.489|y=0.202|scale={{{width|1000}}}|text=[[نیوئے]]}}
{{Image label|x=0.00625|y=0.13875|scale={{{width|1000}}}|text=[[کوکوس (کیلنگ) ٹاپو-گروہ|CC]]}}
{{Image label|x=0.055|y=0.14625|scale={{{width|1000}}}|text=[[کرسمس جزیرہ|CX]]}}

{{Image label end}}

 &lt;/center&gt;
|- align=center
|&lt;center&gt;'''آسٹریلیا اتے نیوزیلینڈ سمیت اوشینیا دے دیساں اتے علاقیاں دا نقشہ'''&lt;/center&gt;
|}
&lt;/center&gt;

== دھرم ==
اوشینیا دا پرمکھ دھرم [[عیسائی دھرم|اسائیئت]] اے۔ روائتی دھرم چیتناوادی ہن اتے روڑیگت قبیلے قدرتی طاقتاں وچ روح ہون (ٹوک پسن وچ مسلئی) دا یعقین رکھدے ہن۔ آسٹریلیا اتے نیوزیلینڈ دیاں حالیہ مردمشماریاں وچ بہت سارے لوکاں نے &quot;کوئی دھرم نہیں&quot; نوں ہنگارا دتا اے جس وچ ناستکواد، شنکاواد، دھرم-نرپیکھ ماناختلاف اتے بدھیواد شامل اے۔ [[ٹونگا]] وچ روزانہ جیون پالینیشیائی اتے خاص کر کے عیسائی روایتاں توں کافی متاثر اے۔ تیاپتاتا، سموآ وچ بنیا بہا'ای پوجاگھر بہا'ای متّ دا اہم ستھان اے۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

== بارلے جوڑ ==
{{Commons|Atlas of Oceania|شاوشیانا|position=left}}
{{اوشیانا دے دیس}}
{{براعظم}}

[[گٹھ:اوشیانا]]
[[گٹھ:اوشیانا دے دیس]]
[[گٹھ:براعظم]]</text>
      <sha1>i1th6t5zh9f1i6qgnexakokjxhq52m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لہور یونیورسٹی آف مینیجمنٹ سائینسز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6359</id>
    <revision>
      <id>711904</id>
      <parentid>711537</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:59:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49449-44</username>
        <id>45189</id>
      </contributor>
      <origin>711904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3861" sha1="852rczj1lrdzhaku55iyvh5y8otk8ac" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name =جامعہ انتظامی علوم لاہور 
| native_name = لمز
| image_name =LUMS.jpg
| image_size =260px 
| image_alt = 
| caption = 
| latin_name = 
| motto =''تعلیم کو سلام''
| motto_lang = 
| mottoeng =العلم سلامي 
| established ={{Start date|1984}}
| closed = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type =نجی
| affiliation = 
| endowment = 
| budget = 
| officer_in_charge = 
| chairman = 
| chancellor =
| president = 
| vice-president =
| superintendent = 
| provost = 
| vice_chancellor = ڈاکٹر سہیل نقوی
| rector = 
| principal =
| dean = 
| director = 
| head_label =رجسٹرار 
| head =بشری سجاد
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students = 
| undergrad =2400 
| postgrad =1600 
| doctoral =~15 
| other = 
| city =[[لاہور]] 
| state = 
| province =[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] 
| country =[[پاکستان]] 
| coor = 
| campus =رہائشی
| former_names = 
| free_label = 
| free = 
| colors =نیوی بلیو, چارکول, سفید
| colours ={{Color box|#000080}}{{Color box|#36454F}}{{Color box|#FFFFFF}}
| athletics = 
| sports = 
| nickname =لمز &lt;br/&gt; LUMS 
| mascot = 
| affiliations =[[پاکستانی ہائر ایجوکیشن کمیشن]], [[پاکستان انجینئرنگ کونسل]] 
| website ={{URL|http://lums.edu.pk/index.php}}
| logo = 
| footnotes = 
}}'''لہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز''' (Lahore University of Management Sciences) جیہنو‏ں عرف عام وچ '''لمز''' (LUMS) کہیا جاندا اے، اک نجی تحقیقی یونیورسٹی اے، جو ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی (ڈی ایچ اے)، [[لہور]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] وچ واقع ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Address of LUMS&quot;&gt;{{cite web|last=Google maps|title=Address of LUMS|url=https://maps.google.com/maps?q=lahore+university+of+management+sciences+ranking&amp;psj=1&amp;bav=on.2,or.r_qf.&amp;bvm=bv.52164340,d.cGE,pv.xjs.s.en_US.CQsooEYev9Y.O&amp;biw=1024&amp;bih=566&amp;dpr=1&amp;um=1&amp;ie=UTF-8&amp;hl=en&amp;sa=N&amp;tab=wl|publisher=Google maps|accessdate=13 ستمبر 2013}}&lt;/ref&gt;
لمز 1984 وچ کاروباری بزنس انڈسٹری دے اشتراک تو‏ں قائم کيتی گئی۔ جامعہ 100 تو‏ں ودھ ایکڑ اراضی اُتے مشتمل اے جس وچ نصف تو‏ں ودھ طلبہ تے مالزمین رہائش پزیر نيں۔ 1986 وچ [[یو ایس ایڈ]] د‏‏ی مدد تو‏ں گریجویٹ بزنس اسکول د‏‏ی نیہہ رکھی گئی۔ 2001 وچ جامعہ نے نیشنل آؤٹ ریچ پروگرام (NOP) دا آغاز کيتا۔ سال 2017 دے مطابق جامعہ وچ 4000 طلبہ زیر تعلیم نيں۔


==باہرلے جوڑ==
*[http://www.lums.edu.pk ویب سائیٹ]
*[http://radio.lums.edu.pk کیمپس ریڈیو]
*[http://www.lumsreview.com ایلومنائی خبراں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515024341/http://lumsreview.com/ |date=2010-05-15 }}
*[http://lumsalumni.org ایلومنائی ایسوسی ایشن امریکا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330033935/http://lumsalumni.org/ |date=2010-03-30 }}
*[http://www.lums.edu.pk/the_university/vice_chancellors_message.php وائس چانسلر دا پیغام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328132837/http://lums.edu.pk/the_university/vice_chancellors_message.php |date=2010-03-28 }}
*[http://www.paked.net/higher_education/hec_university_rankings.htm ہائر ایجوکیشن کمیشن- نمبر شمار]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے]]
[[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]]</text>
      <sha1>852rczj1lrdzhaku55iyvh5y8otk8ac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>711905</id>
      <parentid>711904</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49449-44</username>
        <id>45189</id>
      </contributor>
      <origin>711905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3906" sha1="61bu0rlw2iova12e3wp1wmkn52sn6sg" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name =جامعہ انتظامی علوم لاہور 
| native_name = لمز
| image_name =LUMS.jpg
| image_size =260px 
| image_alt = 
| caption =جامعہ انتظامی علوم لاہور 
| latin_name = 
| motto =''تعلیم کو سلام''
| motto_lang = 
| mottoeng =العلم سلامي 
| established ={{Start date|1984}}
| closed = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type =نجی
| affiliation = 
| endowment = 
| budget = 
| officer_in_charge = 
| chairman = 
| chancellor =
| president = 
| vice-president =
| superintendent = 
| provost = 
| vice_chancellor = ڈاکٹر سہیل نقوی
| rector = 
| principal =
| dean = 
| director = 
| head_label =رجسٹرار 
| head =بشری سجاد
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students = 
| undergrad =2400 
| postgrad =1600 
| doctoral =~15 
| other = 
| city =[[لاہور]] 
| state = 
| province =[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] 
| country =[[پاکستان]] 
| coor = 
| campus =رہائشی
| former_names = 
| free_label = 
| free = 
| colors =نیوی بلیو, چارکول, سفید
| colours ={{Color box|#000080}}{{Color box|#36454F}}{{Color box|#FFFFFF}}
| athletics = 
| sports = 
| nickname =لمز &lt;br/&gt; LUMS 
| mascot = 
| affiliations =[[پاکستانی ہائر ایجوکیشن کمیشن]], [[پاکستان انجینئرنگ کونسل]] 
| website ={{URL|http://lums.edu.pk/index.php}}
| logo = 
| footnotes = 
}}'''لہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز''' (Lahore University of Management Sciences) جیہنو‏ں عرف عام وچ '''لمز''' (LUMS) کہیا جاندا اے، اک نجی تحقیقی یونیورسٹی اے، جو ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی (ڈی ایچ اے)، [[لہور]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] وچ واقع ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Address of LUMS&quot;&gt;{{cite web|last=Google maps|title=Address of LUMS|url=https://maps.google.com/maps?q=lahore+university+of+management+sciences+ranking&amp;psj=1&amp;bav=on.2,or.r_qf.&amp;bvm=bv.52164340,d.cGE,pv.xjs.s.en_US.CQsooEYev9Y.O&amp;biw=1024&amp;bih=566&amp;dpr=1&amp;um=1&amp;ie=UTF-8&amp;hl=en&amp;sa=N&amp;tab=wl|publisher=Google maps|accessdate=13 ستمبر 2013}}&lt;/ref&gt;
لمز 1984 وچ کاروباری بزنس انڈسٹری دے اشتراک تو‏ں قائم کيتی گئی۔ جامعہ 100 تو‏ں ودھ ایکڑ اراضی اُتے مشتمل اے جس وچ نصف تو‏ں ودھ طلبہ تے مالزمین رہائش پزیر نيں۔ 1986 وچ [[یو ایس ایڈ]] د‏‏ی مدد تو‏ں گریجویٹ بزنس اسکول د‏‏ی نیہہ رکھی گئی۔ 2001 وچ جامعہ نے نیشنل آؤٹ ریچ پروگرام (NOP) دا آغاز کيتا۔ سال 2017 دے مطابق جامعہ وچ 4000 طلبہ زیر تعلیم نيں۔


==باہرلے جوڑ==
*[http://www.lums.edu.pk ویب سائیٹ]
*[http://radio.lums.edu.pk کیمپس ریڈیو]
*[http://www.lumsreview.com ایلومنائی خبراں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515024341/http://lumsreview.com/ |date=2010-05-15 }}
*[http://lumsalumni.org ایلومنائی ایسوسی ایشن امریکا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330033935/http://lumsalumni.org/ |date=2010-03-30 }}
*[http://www.lums.edu.pk/the_university/vice_chancellors_message.php وائس چانسلر دا پیغام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328132837/http://lums.edu.pk/the_university/vice_chancellors_message.php |date=2010-03-28 }}
*[http://www.paked.net/higher_education/hec_university_rankings.htm ہائر ایجوکیشن کمیشن- نمبر شمار]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے]]
[[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]]</text>
      <sha1>61bu0rlw2iova12e3wp1wmkn52sn6sg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>711906</id>
      <parentid>711905</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49449-44</username>
        <id>45189</id>
      </contributor>
      <origin>711906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3907" sha1="lo0l55jg50aetaaw8d3zq4c4ibyhvpm" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name =جامعہ انتظامی علوم لاہور 
| native_name = لمز
جامعہ انتظامی علوم لاہور
| image_name =LUMS.jpg
| image_size =260px 
| image_alt = 
| caption = 
| latin_name = 
| motto =''تعلیم کو سلام''
| motto_lang = 
| mottoeng =العلم سلامي 
| established ={{Start date|1984}}
| closed = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type =نجی
| affiliation = 
| endowment = 
| budget = 
| officer_in_charge = 
| chairman = 
| chancellor =
| president = 
| vice-president =
| superintendent = 
| provost = 
| vice_chancellor = ڈاکٹر سہیل نقوی
| rector = 
| principal =
| dean = 
| director = 
| head_label =رجسٹرار 
| head =بشری سجاد
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students = 
| undergrad =2400 
| postgrad =1600 
| doctoral =~15 
| other = 
| city =[[لاہور]] 
| state = 
| province =[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] 
| country =[[پاکستان]] 
| coor = 
| campus =رہائشی
| former_names = 
| free_label = 
| free = 
| colors =نیوی بلیو, چارکول, سفید
| colours ={{Color box|#000080}}{{Color box|#36454F}}{{Color box|#FFFFFF}}
| athletics = 
| sports = 
| nickname =لمز &lt;br/&gt; LUMS 
| mascot = 
| affiliations =[[پاکستانی ہائر ایجوکیشن کمیشن]], [[پاکستان انجینئرنگ کونسل]] 
| website ={{URL|http://lums.edu.pk/index.php}}
| logo = 
| footnotes = 
}}'''لہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز''' (Lahore University of Management Sciences) جیہنو‏ں عرف عام وچ '''لمز''' (LUMS) کہیا جاندا اے، اک نجی تحقیقی یونیورسٹی اے، جو ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی (ڈی ایچ اے)، [[لہور]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] وچ واقع ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Address of LUMS&quot;&gt;{{cite web|last=Google maps|title=Address of LUMS|url=https://maps.google.com/maps?q=lahore+university+of+management+sciences+ranking&amp;psj=1&amp;bav=on.2,or.r_qf.&amp;bvm=bv.52164340,d.cGE,pv.xjs.s.en_US.CQsooEYev9Y.O&amp;biw=1024&amp;bih=566&amp;dpr=1&amp;um=1&amp;ie=UTF-8&amp;hl=en&amp;sa=N&amp;tab=wl|publisher=Google maps|accessdate=13 ستمبر 2013}}&lt;/ref&gt;
لمز 1984 وچ کاروباری بزنس انڈسٹری دے اشتراک تو‏ں قائم کيتی گئی۔ جامعہ 100 تو‏ں ودھ ایکڑ اراضی اُتے مشتمل اے جس وچ نصف تو‏ں ودھ طلبہ تے مالزمین رہائش پزیر نيں۔ 1986 وچ [[یو ایس ایڈ]] د‏‏ی مدد تو‏ں گریجویٹ بزنس اسکول د‏‏ی نیہہ رکھی گئی۔ 2001 وچ جامعہ نے نیشنل آؤٹ ریچ پروگرام (NOP) دا آغاز کيتا۔ سال 2017 دے مطابق جامعہ وچ 4000 طلبہ زیر تعلیم نيں۔


==باہرلے جوڑ==
*[http://www.lums.edu.pk ویب سائیٹ]
*[http://radio.lums.edu.pk کیمپس ریڈیو]
*[http://www.lumsreview.com ایلومنائی خبراں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515024341/http://lumsreview.com/ |date=2010-05-15 }}
*[http://lumsalumni.org ایلومنائی ایسوسی ایشن امریکا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330033935/http://lumsalumni.org/ |date=2010-03-30 }}
*[http://www.lums.edu.pk/the_university/vice_chancellors_message.php وائس چانسلر دا پیغام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328132837/http://lums.edu.pk/the_university/vice_chancellors_message.php |date=2010-03-28 }}
*[http://www.paked.net/higher_education/hec_university_rankings.htm ہائر ایجوکیشن کمیشن- نمبر شمار]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے]]
[[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]]</text>
      <sha1>lo0l55jg50aetaaw8d3zq4c4ibyhvpm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>711907</id>
      <parentid>711906</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49449-44</username>
        <id>45189</id>
      </contributor>
      <origin>711907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3924" sha1="6iq282cnx93uvuxriv0pdopg92iy5nt" xml:space="preserve">{{Infobox university
| name =جامعہ انتظامی علوم لاہور 
| native_name = لمز
جامعۂ لاہور برائے علومِ انتظامیات
| image_name =LUMS.jpg
| image_size =260px 
| image_alt = 
| caption = 
| latin_name = 
| motto =''تعلیم کو سلام''
| motto_lang = 
| mottoeng =العلم سلامي 
| established ={{Start date|1984}}
| closed = &lt;!-- {{End date|YYYY}} --&gt;
| type =نجی
| affiliation = 
| endowment = 
| budget = 
| officer_in_charge = 
| chairman = 
| chancellor =
| president = 
| vice-president =
| superintendent = 
| provost = 
| vice_chancellor = ڈاکٹر سہیل نقوی
| rector = 
| principal =
| dean = 
| director = 
| head_label =رجسٹرار 
| head =بشری سجاد
| academic_staff = 
| administrative_staff = 
| students = 
| undergrad =2400 
| postgrad =1600 
| doctoral =~15 
| other = 
| city =[[لاہور]] 
| state = 
| province =[[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] 
| country =[[پاکستان]] 
| coor = 
| campus =رہائشی
| former_names = 
| free_label = 
| free = 
| colors =نیوی بلیو, چارکول, سفید
| colours ={{Color box|#000080}}{{Color box|#36454F}}{{Color box|#FFFFFF}}
| athletics = 
| sports = 
| nickname =لمز &lt;br/&gt; LUMS 
| mascot = 
| affiliations =[[پاکستانی ہائر ایجوکیشن کمیشن]], [[پاکستان انجینئرنگ کونسل]] 
| website ={{URL|http://lums.edu.pk/index.php}}
| logo = 
| footnotes = 
}}'''لہور یونیورسٹی آف مینجمنٹ سائنسز''' (Lahore University of Management Sciences) جیہنو‏ں عرف عام وچ '''لمز''' (LUMS) کہیا جاندا اے، اک نجی تحقیقی یونیورسٹی اے، جو ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی (ڈی ایچ اے)، [[لہور]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، [[پاکستان]] وچ واقع ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Address of LUMS&quot;&gt;{{cite web|last=Google maps|title=Address of LUMS|url=https://maps.google.com/maps?q=lahore+university+of+management+sciences+ranking&amp;psj=1&amp;bav=on.2,or.r_qf.&amp;bvm=bv.52164340,d.cGE,pv.xjs.s.en_US.CQsooEYev9Y.O&amp;biw=1024&amp;bih=566&amp;dpr=1&amp;um=1&amp;ie=UTF-8&amp;hl=en&amp;sa=N&amp;tab=wl|publisher=Google maps|accessdate=13 ستمبر 2013}}&lt;/ref&gt;
لمز 1984 وچ کاروباری بزنس انڈسٹری دے اشتراک تو‏ں قائم کيتی گئی۔ جامعہ 100 تو‏ں ودھ ایکڑ اراضی اُتے مشتمل اے جس وچ نصف تو‏ں ودھ طلبہ تے مالزمین رہائش پزیر نيں۔ 1986 وچ [[یو ایس ایڈ]] د‏‏ی مدد تو‏ں گریجویٹ بزنس اسکول د‏‏ی نیہہ رکھی گئی۔ 2001 وچ جامعہ نے نیشنل آؤٹ ریچ پروگرام (NOP) دا آغاز کيتا۔ سال 2017 دے مطابق جامعہ وچ 4000 طلبہ زیر تعلیم نيں۔


==باہرلے جوڑ==
*[http://www.lums.edu.pk ویب سائیٹ]
*[http://radio.lums.edu.pk کیمپس ریڈیو]
*[http://www.lumsreview.com ایلومنائی خبراں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515024341/http://lumsreview.com/ |date=2010-05-15 }}
*[http://lumsalumni.org ایلومنائی ایسوسی ایشن امریکا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330033935/http://lumsalumni.org/ |date=2010-03-30 }}
*[http://www.lums.edu.pk/the_university/vice_chancellors_message.php وائس چانسلر دا پیغام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328132837/http://lums.edu.pk/the_university/vice_chancellors_message.php |date=2010-03-28 }}
*[http://www.paked.net/higher_education/hec_university_rankings.htm ہائر ایجوکیشن کمیشن- نمبر شمار]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:پنجاب دیاں یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:لہور دے تعلیمی ادارے]]
[[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں]]
[[گٹھ:لہور دیاں یونیورسٹیاں تے کالج]]</text>
      <sha1>6iq282cnx93uvuxriv0pdopg92iy5nt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرنسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8528</id>
    <revision>
      <id>711853</id>
      <parentid>710298</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="319559" sha1="3e7acudosmjjombuloyhivb2rm58apy" xml:space="preserve">'''کرنسی''' پیتوں دی [[اک]] ونڈ اے اے سکہ یا کاغذ ہوسکدا اے اے چیزاں دے لین دین مل لین ویچن ویلے کم اندا اے تے شیواں دے تھاں اینوں دتا لیا جاسکدا اے ۔  دنیا دیاں وڈیاں کرنسیاں اے نیں: [[یورو]] [[ڈالر]] [[ین]] ۔ 
{{اصطلاح برابر| state=mw-collapsed |
زر کثیف &lt;br /&gt; زر فرمان |
hard currency &lt;br /&gt; fiat currency
}}
[[فائل:Billets de 5000.jpg|thumb|چند دیساں کچھ وڈی مالیت دے کاغذی نوٹ]]
کرنسی نوں مراد ایسی چیز ہوندی اے جیس دے بدلے دوسریاں چیزاں خریدیاں یا بیچیاں جا سکن ۔  تے تے جے اایہ چیز کاغذ دی بنی ہوئے تاں اایہ کاغذی کرنسی، '''کاغذی سکّہ''' یا '''زر کاغذ''' کہلاندی اے ۔  ماضی چ کرنسی مختلف دھاتاں دی بنی ہندی سی تے ہن وی چھوٹی مالیت دے سِکّے دھاتاں نال ہی بنائے جاندے نیں ۔ 

{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable&quot;
! پاکستانی کاغذی کرنسی اُتے تحریری وعدا
|-
|
|-
| بینک دولت پاکستان اک ہزار روپیا حامل ٰہذا نوں مطالبے اُتے ادا کرے گا
|-
| [[پاکستان]] دے ہزار [[روپیا]] دے [[بینک نوٹ]] اتے لکھے اس ادائیگی دے وعدے دا مطلب کیع اے؟ وڈے نوٹ دے بدلے چھوٹے چھوٹے نوٹ تاں کوئی وی دے سکدا اے فیر ایہدے لئی سرکاری بینک دی ای کیع ضرورت اے ؟ ایہدا مطلب اے کہ ایہ بینک دولت پاکستان ولوں ایہدے کول محفوظ اک ہزار روپے مالیت زر (سونا یا چاندی) دی کاغذی رسید اے ایس رسید اُتے مطالبا کرن والے نوں اوہ ایہی زر دین دا پابند تے ذما دار اے ۔ 
|}
ساڈھے تِن سال دی مدت وچ 5600 میل دا سفر طے کردے جد مئی، 1275ء وچ [[مارکو پولو]] پہلی دفعا [[چین]] پہنچیا تاں چار چیزاں دیکھ کے بہت حیران ہویا ۔ ایہ چیزاں سن: جلن والا پتھر( [[کوئلہ]])، نہ جلن والے کپڑے دا دسترخوان ([[اسبسٹاس|ایسبسٹوس]]) ،کاغذی [[کرنسی]] تے شاہی [[ڈاک]] دا نظام ۔ &lt;ref name=&quot;silk road&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.silk-road.com/artl/marcopolo.shtml |author= |date= |title = Marco Polo and His Travels}}&lt;/ref&gt;
[[مارکو پولو]] لکھدا اے &quot;تسیں کہہ سکدے آں کہ ( [[قبلائی خان|قبلائ]] ) خان نوں کیمیا گری ( یعنی [[سونا]] بناون دے فن ) وچ مہارت حاصل سی ۔  بغیر کسی خرچ دے خان ہر سال ایہ دولت اتنی وڈی مقدار وچ بنا لیتا سی جو دنیا دے سارے خزانوں دے برابر ہُندی سی ۔ 
&lt;ref name=&quot;daily reckoning&quot;&gt;{{cite web |url= http://dailyreckoning.com/fiat-currency |title = daily reckoning}}&lt;/ref&gt;لیکن [[چین]] توں وی پہلے کاغذی کرنسی [[جپان]] وچ استعمال ہوئی  ۔  [[جاپان]] وچ ایہ کاغذی [[کرنسی]] کِسے [[بینک]] یا بادشاہ نے نہیں بلکہ [[پگوڈا]] نے جاری کیتی سی ۔ 

کہیا جاندا اے کہ کاغذی کرنسی موجودہ دنیا دا سب توں وڈا دھوکھا اے ۔ 
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=An Empire of Fraud and Deception |url=http://www.zerohedge.com/contributed/2013-06-27/great-comex-paper-gold-dump-online-real-time-physical-gold-price-datasource |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150418233602/http://www.zerohedge.com/contributed/2013-06-27/great-comex-paper-gold-dump-online-real-time-physical-gold-price-datasource |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://articles.businessinsider.com/2012-03-12/markets/31146614_1_debt-fractional-reserve-fiat |title=جعلی دولت |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=businessinsider |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513101513/http://articles.businessinsider.com/2012-03-12/markets/31146614_1_debt-fractional-reserve-fiat }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves&quot;&gt;{{cite web |url=http://foolscrow.wordpress.com/2011/07/21/beware-the-risen-people-part-1-of-3-global-banking-%E2%80%93-a-criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves/ |title=چند بینکار خاندان جو پوری دنیا نوں کنٹرول کردے نیں |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.themoneymasters.com/monetary-reform-act/the-five-%E2%80%9Cbank-wars%E2%80%9D/ |title=the money masters |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=themoneymasters |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225154828/http://www.themoneymasters.com/monetary-reform-act/the-five-%E2%80%9Cbank-wars%E2%80%9D/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ohiorepublic.blogspot.com/2008/11/paper-money-is-fraud.html |title=paper money is fraud |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.facebook.com/note.php?note_id=306011075725 |title= paper money is fraud |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=facebook |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ecclesia.org/truth/reserve.html |title=paper money is fraud |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=ecclesia |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225154819/http://www.ecclesia.org/truth/reserve.html%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
جولائی، 2006ء دے اک جریدہ [[whistleblower|وسہل بلور]] دے اک مضمون دا عنوان اے کہ [[ڈالر]] جاری کرنے والا امریکی سینٹرل بینک &quot;[[فیڈرل ریزرو]] اس صدی دا سب توں وڈا دھوکا اے&quot; ۔ 
&lt;ref name=&quot;وسل بلوور&quot;&gt;{{cite web |url= http://superstore.wnd.com/whistleblower |author= |date= 2006 |title = فیڈرل ریزرو: صدی دا سب توں وڈا فراڈ |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ایبل ٹو نو&quot;&gt;{{cite web |url= http://able2know.org/topic/82469-1 |author= |date=  2006|title = فیڈرل ریزرو: صدی دا سب توں وڈا فراڈ |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
مشہور برطانوی ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز|جان کینز]] نے کہیا سی کہ مسلسل نوٹ چھاپ کر حکومت نہایت خاموشی تے رازداری توں اپنے عوام دی دولت دے اک وڈے حصے اُتے قبضہ کر لیتی اے ۔  ایہ طریقہ اکثریت نوں غریب بنا دیتا اے پر چند لوگ امیر ہو جاندے نیں ۔ &lt;ref&gt;{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |authorlink= |title=Economic Consequences of the Peace |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/15776 |accessdate= |year=1920 |publisher=Gutenberg |location= |isbn= |page=}}&lt;/ref&gt;
1927ء وچ [[بینک آف انگلینڈ]] دے گورنر [[Sir Josiah Stamp|جوسیہ سٹیمپ]] ( جو انگلستان دا دوسرا امیر ترین فرد سی ) نے کہیا سی کہ&quot;جدید بینکاری نظام بغیر کسی خرچ دے رقم (کرنسی) بناتا اے ۔  ایہ غالباً آج تک بنائی گئی سب توں وڈی شعبدہ بازی اے ۔  بینک مالکان پوری دنیا دے مالک نیں ۔  جے ایہ دنیا ان توں چھن وی جائے لیکن ان دے کول کرنسی بناون دا اختیار باقی راے تو اوہ اک جنبش قلم توں اتنی کرنسی بنا لیں گے کہ دوبارہ دنیا خرید لیں ۔  ۔  ۔  جے تم چاہندے ہو کہ بینک مالکان دی غلامی کردے رہو تے اپنی غلامی دی قیمت وی ادا کردے رہو تو بینک مالکان نوں کرنسی بناون دو تے قرضے کنٹرول کرنے دو ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ancientbankingsecret.com/ |title=بینکاری دے خفیہ راز |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906070123/http://www.ancientbankingsecret.com/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;united earth&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.unitedearth.com.au/banking.html |title=united earth |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829075048/http://www.unitedearth.com.au/banking.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
[[بنجمن ڈزریلی|بنجمن ڈی اسرائیلی]] نے کہیا سی کہ ایہ وڈی اچھی بات اے کہ ملک کےعوام [[بینکاری]] تے [[مالیاتی نظام]] کےبارے وچ کچھ نہیں جانتے کیونکہ جے اوہ ایہ سب کچھ جانتے تو مینوں یقین اے کہ کل صبح توں پہلے بغاوت ہو جاندی ۔ &lt;ref name=&quot;united earth&quot; /&gt;
[[مائر امشیل روتشیلڈ|روتھسچائلڈ]] نے 1838 وچ کہیا سی کہ مینوں کسی ملک دی کرنسی کنٹرول کرنے دو ۔  پھر مینوں پرواہ نہیں کہ قانون کون بناتا اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://quotes.liberty-tree.ca/quote/mayer_amschel_rothschild_quote_8bed |title=Infamous Quote from Mayer Amschel Rothschild |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=liberty-tree.ca |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

{{علم مسکوکات}}
== کرنسی ==
'''کرنسی''' (English:Curruncy) دا عام شبداں وچ مطلب اے [[روپیہ- پیسہ]] جو وستاں جاں سنوجواناں دی خرید جاں ہور وپاری کارجاں لئی [[وٹاندرے دے زریعہ]] وجوں ورتوں وچ آؤندی اے ۔  اس دی سبھ توں صحیح مثال [[بینک نوٹ]] اتے [[سدے]] ہن ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://www.thefreedictionary.com/currency| title = currency| publisher = The Free Dictionary}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Bernstein&gt;{{cite book|last =Bernstein|first =Peter|authorlink =Peter L. Bernstein|title=A Primer on Money، Banking and Gold|url =https://archive.org/details/primeronmoneyban0000bern_p7v4| edition = 3rd|year=2008|origyear=1965|publisher=Wiley|location=Hoboken، NJ|isbn=978-0-470-28758-3|oclc = 233484849|chapter= 4–5}}&lt;/ref&gt;&quot;مدرا&quot; دی ہور عام تشریح ایہہ اے کہ ایہہ کتوں دیس دا ''[[پیتوں نال متعلق پربندھ]]'' (مدرک اکائیاں) ہندا اے ۔  &lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://www.investopedia.com/terms/c/currency.asp#axzz2CqfsX9BD| title = Currency| publisher = Investopedia}}&lt;/ref&gt; اس تشریح مطابق، بریٹیش &quot;پونڈ&quot;، امریکی &quot;ڈالر&quot;،اتے یورپیئن &quot;یورو&quot; وغیرہ سبھ مدراواں دیاں مثالاں ہن ۔  ایہہ ساریاں مدراواں [[دام]] (value) دا زخیرہ ہندیاں ہن جو وکھ وکھ دیس آپس وچ [[غیرملکی وپار]] کرن لئی [[غیرملکی وٹاندرا منڈی]] وچ وپار لئی ورتدے ہن جیسن وکھ وکھ مدرواں دی تلناتمک قیمت مقرر ہندی اے ۔ &lt;ref&gt;{{Cite news| url = https://docs.google.com/fileview؟id=0B_Qxj5U7eaJTZTJkODYzN2ItZjE3Yy00Y2M0LTk2ZmUtZGU0NzA3NGI4Y2Y5&amp;hl=en&amp;pli=1| newspaper = The Economist| title = Guide to the Financial Markets| format = PDF}}&lt;/ref&gt; اس لحاظ نال مدراواں متعلق دیساں دیاں سرکاراں ولوں متاثر کیتیاں جاندیاں ہن اتے ایہہ مقرر ہداں دیاں سیماواں مطابق پروان ہندیاں ہن ۔  بھارت دی مدرا دی مثال اس دا [[روپیہ]] اتے [[پیسا]] اے ۔ 

== تریخ ==
&lt;!-- Linked from [[Shekel]] --&gt;

=== سابق دور دی مدرا ===

[[File:A print from 1845 shows cowry shells being used as money by an Arab trader.jpg|thumb|عرب وپاری کوڈیاں مدرا دے روپ وچ ورتدے ہوئے(1845)]]

مدرا ارمبھک دور وچ دو اوشکاراں دے روپ وچ ہوند وچ آئی جو قریب 2000 [[ق م]] وچ واپریاں ۔  شروع وچ پیسہ اک رسید دے روپ وچ ہندا سی جو پہلاں پرانے [[میسوپٹامیا]] دے [[سمیر]] اتے بعد وچ [[پرانے یونان]] وچلے مندراں وچلے اناج بھنڈاراں وچ جماں اناج دا ملّ درساؤندیاں سن ۔ 

کجھ سمے بعد دھاتاں نوں چیزاں دی مدرا وجوں ورتیا جان لگیا ۔  اس ٹیدے نال 1500 سال تک وپار ہندا رہیا ۔ 

=== سکے ===
اس طرحاں ہولی ہولی سکے ہوند وچ آئے ۔ پہلاں چاندی دے سدے، پھر چاندی اتے سونے داوتھے دے سدے،اتے اک سوچ تامبے دے سکے وی چلنے شروع ہوئے ۔  دھاتاں نوں کھود دے تولیا جاندا سی اتے اہنا تے موہر لگیا دے سکے دا روپ دتا جاندا سی ۔ 
زیادہ مطلب ووستھاواں تن دھراواں دے روپ وچ سکے ڈاکٹر استعمال کردیاں سن:تانبہ، چاندی اتے سونا ۔  سونے دے سکیاں دا استعمال وڈیاں کھریڑ داریاں کرن جاں فوجاں نوں ادائیگی کرن اتے راج دیاں سرگرمیاں لئی ہندا سی ۔  چاندی دے سکے درمیانے پدھر دی خرید کرن لئی ورتے جاندے سن جنوے ٹیکس دی ادائیگی،اتے ٹھیدے دی ادائیگی وغیرہ ۔  تامبے دے سکے دا استعمال روزانہ لوڑاں دی دی تکمیل کرن لئی کیتا جاندا سی ۔  ایہہ پربندھ [[بھارت دے سدے|بھارت]] وچ [[مہاجنپداں]] دے سوچ توں ہندا رہیا اے ۔ 

=== کاغذ مدرا (بینک نوٹ) ===
[[چین دا اتہاس|سابق جدید دور]] [[چین]] وچ ادھر لین دین دیاں لوڑاں اتے [[تامبے]] دے سکیاں دے بھاری گنتی وچ چکن چکان دیاں سمسیانواں کر دے [[کاغذ دے نوٹ]] مطلب [[بینک نوٹ]] ہوند وچ آئے ۔  اس پربندھ دا پسارا [[تانگ سلطنت]](618 – 907) توں [[سانگ سلطنت]](960-1279) دے سوچ وچکار ہویا ۔ 

[[File:Jiao zi.jpg|thumb|right|سانگ سلطنت ''جیوزی،'' دنیا دا پراچینتم کاغذ دا نوٹ]]

=== بینک نوٹ یگ ===

[[بینک-نوٹ]] (امریکہ اتے کینیڈا وچ جیس نوں بلّ کیہا جاندا اے) اک مدرا اے جیس نوں قنونی مانتا حاصل ہندی اے ۔  بینک-نوٹ [[سکیاں]] سمیت رل دے [[نغدی]] بندی اے ۔  بینک نوٹ عامَ طور تے کاغذ دے ہندے ہن اُتے آسٹریلیا وچ 1980 وچ [[کامنویلتھ سانئیٹیفک اتے صنعتی کھوج سنسسی]] (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation) نے [[پولیمر مدرا|پولیمر بینک نوٹ]] بنائے جو 1988 وچ چالو کیتے گئے ۔ ایہہ نوٹ کاغذ دے نوٹاں نالوں ودھ چلن والے ہندے ہن اتے اہنا دا نقلی روپ چھاپنا وی ممکن نہیں ہندا ۔ 

== مدرا چھاپنا اتے نینترن ==
زیادہتر کیساں وچ بینک نوٹاں اتے سکیاں نوں چھاپن اتے جاری کرن دا حق [[مرکزی بینک]] کول ہندا اے ۔  ایہہ مرکزی بینک متعلق دیس جاں دیساں دے سانجھے سماوہ لئی لوڑیندی مقدار وچ مدرا تیار کر دے اس دا دا وستار کردا اے اتے [[مدرا پالیسی]] رانیں مدرا دا نینترن کردا اے ۔ مرکزی بینک دیس دے ہورناں بینکاں ولوں دتے جان والے [[ادھار]] قرضیاں نال وی مدرا دے پیداوار نوں نینترت کردا اے ۔  بھارت وچ ایہہ کم [[بھارتی رزرو بینک]] (RBI) کردا اے ۔ 

== وٹاندرا در ==
وٹادرا در ااوہ قیمت اے جیس اتے دو دیساں دی مدرا اک دوجے نال وٹائی جا سکدی اے ۔  ایہہ دو دیساں (جاں دو مدرا زوناں) درمیان ہون والے [[انتر-قومی وپار|وپار]] ویلے ورتوں وچ آؤدی اے ۔ 

== مدراواں دا وٹا سٹا کرنا ==
مدرا دا وٹا- سٹا (convertability) کتوں شہری،کارپورٹ جاں سرکار دی لوکل مدرا نوں کتوں ہور مدرا وچ مرکزی بینک / سرکار دی پروانگی جاں بنا پروانگی وٹاؤن دی سمرسی مقرر کردی اے ۔ 

== زر ==
[[فائل:Different cowries.jpg|thumb|کسی زمانے وچ [[کوڑی]] بطور رقم استعمال ہُندی سی]]
[[روپیا]]، [[زر|پیسہ]]، [[نقدی]] ، [[رقمی|رقم]] [[سکّہ]] یا [[فلس|کرنسی]] توں مراد اک ایسی چیز ہُندی اے جیس دے بدلے
* دوسری چیز خریدی یا بیچی جا سکے ۔ 
* خدمت خریدی یا بیچی جا سکے ۔  (خدمت دا معاوضہ، اجرت، مزدوری، تنخواہ، فیس، کمیشن ادا کیتا جا سکے ۔ )
* کراایہ، [[قرض]]، [[بھتہ]] تے [[مالیات|محصول]] دتا تے لیا جا سکے ۔ 
* تحفہ، [[رشوت]]، چندہ، خیرات وغیرہ دی تے لی جا سکے ۔ 
* [[خون بہا]] تے [[مہر]] ادا کیتا جا سکے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mohaddis.com/apr2009/1114-islam-ka-nazaria-zar-aor-kaghzi-currency-ki-haqeeqat.html |title=اسلام دا نظرایہ زر تے کاغذی کرنسی دی حقیقت ۔  اردو وچ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=mohaddis |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813035328/http://www.mohaddis.com/apr2009/1114-islam-ka-nazaria-zar-aor-kaghzi-currency-ki-haqeeqat.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[بچت]] دی جا سکے ۔  ایہ اوہ واحد شرط اے جو بہت کم کرنسیوں وچ ممکن ہُندی اے ۔ 

کرنسی نوں [[زر]] یا [[زرمبادلہ]] وی کہندے نیں ۔  روپیا دی ایجاد توں پہلے لین دین تے تجارت &quot;چیز دے بدلے چیز&quot; (یعنی [[مقایضہ|بارٹر نظام]]) دے تحت ہُندی سی مثلاً [[گندم]] دی کچھ بوریوں دے عوض اک [[گائے]] خریدی جا سکتی سی ۔  اسی طرح خدمت دے بدلے خدمت یا کوئی چیز ادا دی جاندی سی ۔  لیکن گندم تے گائے دی صورت وچ لمبی مدت دے لئے بچت ممکن نہیں ہُندی ۔  اس لئے کسی دوسری کرنسی دی ضرورت موجود سی جیس وچ بچت وی آسان ہو ۔ 

== کرنسی دی خوبیاں ==
ہر کرنسی وچ چار خوبیاں ہونی چاہئیں:
* فوری لین دین دی صلاحیت یعنی [[وسیلۂ مبادلہ]] ۔  کرنسی وچ ایہ صلاحیت لوکاں دے اعتماد توں آندی اے جو ماضی دے تجربات اُتے منحصر ہُندا اے ۔ 
* بچت دی صورت وچ قدر دی برقراری یعنی [[قدر دی تخزین|store of value]] ۔  کاغذی کرنسی مبادلے دی صلاحیت تو رکھدی اے پر قدر دی برقراری نہیں رکھدی ( یعنی وقت گزرنے دے نال اس دی قوت خرید کم ہُندی چلی جاندی اے) ۔  اس دے برعکس [[سونا]] قدر دی برقراری تو بہت اچھی رکھدا اے پر چھوٹے لین دین دے لئے مناسب نہیں اے ۔ 
* منتقلی یا نقل و حمل دی آسانی ۔  مکان تے زمین، اثاثہ تو ہُندے نیں پر غیر منقولہ ہونے دی وجہ توں کرنسی نہیں بن سکدے جبکہ الیکٹرونک کرنسی صرف منتقلی دی آسانی دی وجہ توں مقبول ہُندی جا رہی اے ۔  ماضی وچ مویشیوں نوں بطور کرنسی صرف اس لئے استعمال کردے سن کہ اننیں ضرورت دی جگہ اُتے ہانک کر منتقل کرنا آسان تے کم خرچ ہُندا سی ۔  دوسرے الفاظ وچ '''کرنسی قوت خرید نوں منتقل تے موخّر کرنے دا ذریعہ اے''' ۔  (money is a transmitter of value through space and time.)
* کرنسی قابل تقسیم ہونی چاہیے ۔  جے سونے دے اک ٹکڑے دے دس حصے کر دیے جائیں تو ایہ دس ٹکڑے مل کرلگ بھگ اسی قیمت دے ہونگے ۔  لیکن جے کسی قالین یا ہیرے دے دس ٹکڑے کر دیے جائیں تو ان ٹکڑوں دی مجموعی قیمت بری طرح گر جائے گی ۔ 

روپیہ، ڈالر یا کسی وی کرنسی نوں جےچہ تبادلے دا وسیلہ (Medium of Exchange) سمجھا جاندا اے پر کرنسی محض اک خیال دا ناں اے جیس اُتے سب نوں اعتماد ہو (Money is an Idea, backed by confidence) ۔  لوکاں دا ایہ اعتماد ہی کاغذ، پلاسٹک، دھات یا کریڈٹ کارڈ نوں کرنسی دا درجہ دیتا اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.relfe.com/A06/wealth.html |title=دولت |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=relfe |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504002234/http://relfe.com/A06/wealth.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
فروری 2010 وچ امریکی فیڈرل ریزرو دے چیرمین بن برناندے نے سینٹ دی فائینینس کمیٹی دے سامنے ایہ بیان دتا سی کہ &quot;کرنسی محض بے معنی سماجی رواج اے&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Money Is Just Mutually Shared Illusion |url=http://www.theonion.com/articles/us-economy-grinds-to-halt-as-nation-realizes-money,2912/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427040332/http://www.theonion.com/articles/us-economy-grinds-to-halt-as-nation-realizes-money,2912/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
جبکہ حقیقت ایہ اے کہ کاغذی کرنسی دا رواج قانونی جبر دے ذریعے نافذکیتا گیا ۔  قانونی اعتبار توں کرنسی دو طرح دی ہُندی نیں ۔ 
* ایسی کرنسی جتوں قبول کرنے توں انکار کیتا جا سکے مثلاً بینک دا چیک یا انعامی بونڈ
* ایسی کرنسی جتوں قبول کرنے توں انکار کرنا جرم ہو ۔  ایسی کرنسی &quot;لیگل ٹینڈر&quot; کہلاتی اے ۔  فرانس وچ کاغذی کرنسی نوں 10 اپریل 1717 وچ لیگل ٹینڈر قرار دتا گیا ۔ &lt;ref&gt;[http://www.csun.edu/~hceco008/johnlaw.htm John Law and the Système of 1720]&lt;/ref&gt; ۔  اگلے سال ایہ برطانیا وچ لیگل ٹینڈر بنی ۔  ہندوستانی چاندی دا روپیا 1818 وچ لیگل ٹینڈربنا&lt;!-- The Indian rupee was a coin of 180 grains of silver eleven-twelfths fine. It was made legal tender in India in 1818 (Jain, 1933, pp. 2-3) and also circulated in the Middle East and the eastern part of Africa. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.palgrave-journals.com/imfsp/journal/v22/n2/full/imfsp197516a.html Currency Arrangements and Banking Legislation in the Arabian Peninsula]&lt;/ref&gt; ۔ 

== ماضی دی کرنسیاں ==
ماضی وچ بہت ساری مختلف اشیا رقم یا کرنسی دے طور اُتے استعمال ہُندی رہی نیں جنہاں وچ مختلف طرح دی سیپیاں، چاول، نمک، مصالحے، خوبصورت پتھر، اوزار، گھریلو جانور تے انسان (غلام، کنیز) شامل نیں ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.smosh.com/smosh-pit/knowledge/20-things-used-money-there-was-money |title=اوہ 20 چیزیں جو رقم دے طور اُتے استعمال ہُندی سن |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=smosh |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120110164441/http://www.smosh.com/smosh-pit/knowledge/20-things-used-money-there-was-money |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

* حضرت عیسیٰ دی پیدائش دے زمانے تک چین وچ چاقو کرنسی دی حیثیت رکھدا سی ۔ 
* افریقہ وچ ہاسی دے دانت کرنسی دا درجہ رکھدے سن ۔ 
* پہلی جنگ عظیم تک نمک تے بندوق دے کارتوس امریکا تے افریقہ دے بعض حصیاںوچ کرنسی دے طور اُتے استعمال ہُندے راے ۔ 
* دوسری جنگ عظیم دے فوراً بعد آسٹریا وچ فلیٹ دا ماہانہ کراایہ سگریٹ دے دو پیکٹ سی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.angelfire.com/art/peina/Oct01n_1.htm |title=PEINA |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=angelfire |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
* جزائر فجی وچ انیسویں صدی تک [[sperm whale|سفید حوت]] دے دانت بطور کرنسی استعمال ہُندے سن ۔  اک دانت دے بدلے اک کشتی خریدی جا سکتی سی یا خون بہا یا مہر ادا کیتا جا سکتا سی ۔  &lt;ref&gt;{{cite book |last=Allen |first=Larry |authorlink= |title=The encyclopedia of money |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000alle|accessdate= |year=1999 |publisher=ABC-CLIO |location= |isbn=1-57607-037-9 |page=}}&lt;/ref&gt;
* [[انگولہ|انگولا]] دی خانہ جنگی (1975ء توں 2002ء) دے دوران بیئر دی بوتلیں بطور کرنسی استعمال ہوئیں ۔ &lt;ref&gt;[http://www.joshuagoldstein.com/jgeconhi.htm جنگ تے معیشت دی تریخ]&lt;/ref&gt;
* [[ایران]] وچ شاعر کبھار ادائیگی [[زعفران]] دی شکل وچ دی جاندی سی ۔ 

تریخ دسدی اے کہ
* سونا بادشاہواں دی کرنسی رہیا اے ۔ 
* چاندی امراء تے شرفاء دی کرنسی ہویا کردی سی ۔ 
* چیز دے بدلے چیز دا نظام یعنی بارٹر سسٹم کساناں تے مزدوروں دی کرنسی سی ۔
* قرض غلاماں دی کرنسی ہویا کردی سی ۔ 

== ادائیگی دا وعدا ==
سونے چاندی یا دوسری دھاتوں دے ذریعے دتی جان والی لین دین [[مقایضہ|مقایضہ نظام]] (Barter System) ای دی اک شکل ہُندی اے ۔ جیہدے وچ ادائیگی مکمل ہو جاندی اے (یعنی قوت خرید منتقل ہُندی اے) ۔ کاغذی کرنسی توں دتی جان والی ادائیگی درحقیقت ادائیگی نہیں بلکہ محض آئندہ ادائیگی دا وعدہ ہُندی اے ۔ یعنی کاغذی کرنسی وچ ادائیگی دراصل [[قرض]] دی منتقلی ہُندی اے ۔ اس قرض دی ادائیگی دا ضامن سینٹرل بینک ہُندا اے جیہدی پشت پناہی حکومت کردی اے  ۔ &lt;br /&gt;
دھاتی کرنسی یا بارٹر سسٹم دے ذریعے اجنبیوں دے درمیان وی لین دین ہو سکتی اے ۔ &lt;br /&gt;
قرض تے ادائیگی دے وعدے دے ذریعے اجنبی اُس وقت تک آپس وچ خرید و فروخت نہیں کر سکدے جدوں تک درمیان وچ کوئی ضامن نہ ہو ۔ &lt;!-- There is a key flaw in our system of floating currencies. Every financial asset is someone’s liability. When a currency moves, it creates winners and losers. Big moves can harm banks with loan portfolios outside their home.-----gold is a barrier to debasement of fiat currencies. --&gt; &lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/sites/keithweiner/2014/11/19/swiss-gold-initiative-good-idea-with-unintended-consequences/?utm_source=twitterfeed&amp;utm_medium=twitter gold is a barrier to debasement of fiat currencies]&lt;/ref&gt; یعنی جے کرنسی ہارڈ ہو تو ضامن قدر کھو دیتا اے ۔  اس لئے سینٹرل بینک ہارڈ کرنسی دی سخت مخالفت کردے نیں ۔ &lt;br /&gt;
سرماایہ دارانہ نظام (capitalism) دی بنیاد امید اے ۔  امید کہ انویسٹر نوں اپنی سرماایہ کاری اُتے زیادہ [[سود]] ملے گا ۔ &lt;!-- “Capitalism depends on hope – rational hope that an investor gets his or her money back with an attractive return,“ --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-29/gross-sees-fed-raising-rates-this-year-to-save-capitalism Fed Will Raise Rates This Year to Save Capitalism]&lt;/ref&gt; تے اسی امید اُتے ہی لوگ اپنی اصل دولت بینکاراں دے حوالے کر دیندے نیں جو رقم بڑھا کر ادائیگی دا وعدہ کردا اے ۔ &lt;!-- hope that could be used to induce people into surrendering their real wealth in exchange for a promise of greater wealth. ۔ . --&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/esp_sociopol_cooper2a.htm خاموش جنگ دا بے آواز ہتھیار]&lt;/ref&gt;

== سکّےآں دی تریخ ==
{{Main|سکّہ}}
[[فائل:Japan commodity money before the 8th century.jpg|thumb| آٹھویں صدی عیسوی توں پہلے [[جاپان]] وچ تیر دے سر، چاول تے سونے دا چورا رقم دے طور اُتے استعمال ہُندے سن]]
[[فائل:Ancientchinesecoins.jpg|thumb|قدیم چین دے سکے جیہناں وچ چوکور سوراخ ہُندا سی تے چین وچ ایہ کیش کہلاتے سن ۔ ]]
[[فائل:BMC 06.jpg|thumb|600 سال پہلے از مسیح استعمال ہونے والے سکے ۔ ]]
[[فائل:AlexanderIIIAthenaAndNike.jpg|thumb|left|200px|300 سال پہلے از مسیح دا [[سکندر اعظم]] دا سونے دا سکّہ]]
[[File:MauryanCoin.JPG|left|thumb|300 سال پہلے از مسیح دا [[موریا سلطنت]] دا ہندوستانی چاندی دا روپیا جو روپیا روپا کہلاتا سی ۔ ]]
[[فائل:Maximinus denarius - transparent background.PNG|left|frame|قدیم [[روم]] وچ استعمال ہونے والا چاندی دا سکہ جو [[Denarius|دیناریس]] کہلاتا سی]]
[[فائل:Sher shah's rupee.jpg|thumb|سنہ 1540–1545 وچ [[شیر شاہ سوری]] دا جاری کردہ سبھ توں پہلا روپیا جو تقریباً اک تولے چاندی دا بنا ہویا سی تے تانبے دے بنے 40 پیسوں دے برابر سی ۔  اس وقت اک روپے وچ 8 من چاول بکتا سی ۔ ]]
[[فائل:Silver Rupee Akbar.jpg|thumb|360px|1565-1575[[شہنشاہ اکبر]] دا جاری کردہ روپیا جو اک تولہ [[چاندی]] دا بنا ہویا سی]]

پنج ہزار سال پہلے [[چاندی]] دے خام ڈلے بطور کرنسی استعمال ہوئے ۔  [[هيرودوت]] دے مطابق سب توں پہلے [[ترکی]] دے صوبے [[مانیسہ]] دے اک علاقے [[لیڈیا]] وچ سونے تے [[چاندی]] اُتے [[مہر]] لگیا کر سکّے بناون دا کام 600 صدی پہلے از مسیح شروع کیتا گیا سی ۔  سکے بناون توں تولنے دی ضرورت ختم ہو گئی تے محض گن کر کام چلایا جانے لگیا ۔  سکوں اُتے موجود مہر اس دے وزن تے خالصیت دی ضمانت ہُندی سی ۔ 

:'''تاریخی حقائق'''
* قدیم چین دے سکّے گول ہُندے سن ۔ جیہناں وچ چوکور سوراخ ہُندا سی ۔ایہدے نال ایہ سِکے ڈوری وچ پروے جا سکدے سن ۔ 
* [[ڈالر]] وی کسی زمانے وچ [[چاندی]] دا سکہ ہویا کردا سی ۔  اسی طرح برطانوی [[پاونڈ]] توں مراد اک پاونڈ وزن دی چاندی (Sterling) ہویا کردی سی ۔ 
* اٹھارویں صدی وچ ہسپانوی ڈالر [[یورپ]] [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] تے [[مشرقی ایشیاء|مشرق بعید]] وچ [[تجارت]] دے لئی بہت استعمال ہُندا سی ۔  ایہ [[چاندی]] دا سکّاسی جیس وچ 25.56 گرام خالص چاندی ہُندی سی ۔  اسی دی طرز اُتے بعد وچ [[امریکی ڈالر]] بنایا گیا سی ۔ 
* پہلا [[امریکی ڈالر]] 1794ء وچ بنایا گیا جیس وچ 89.25% [[چاندی]] تے 10.75% [[تانبا|تانبہ]] ہُندا سی ۔ 
* [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] دے 1792ء دے سکوں توں متعلق [[قانون]] دے مطابق اک [[امریکی ڈالر]] دے سکے وچ 24.1 گرام خالص [[چاندی]] ہُندی سی ۔  1792ء توں 1873ء تک [[سونا]] [[چاندی]] توں 15 گنا مہنگا ہُندا سی&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=ریزرو بینک آف انڈیا دی تریخ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt; ۔  امریکا دی دریافت دے بعد جیتوں جیتوں [[چاندی]] دی نئی کانیں دریافت ہُندی چلی گئیں [[چاندی]] دی قیمت گرتی چلی گئی ۔  اب [[سونا]] چاندی توں 50 گنا توں زیادہ مہنگا اے ۔ 
* سنہ 1900ء وچ امریکا وچ طلائی معیار (گولڈ اسٹینڈرڈ) دا قانون لاگو ہویا جیس اُتے صدر [[ولیم میک کنلے]] دے دستخط سن ۔  اس قانون دے تحت صرف [[سونا]] کرنسی قرار پایا تے چاندی توں سونے دا تبادلہ روک دتا گیا کیونکہ چاندی دی قیمتیں گر رہی سن تے چاندی دی دستیابی بڑھنے دی وجہ توں وڈے بینکاں دے لئے چاندی اُتے اجارہ داری برقرار رکھنا مشکل ہُندا جا رہیا سی تے کاغذی کرنسی دے رواج نوں مستحکم کرنے دی ان دی کوششیں کامیاب نہیں ہو پا رہی سن ۔  اس قانون دے مطابق 20.67 ڈالر اک ٹرائے اونس (31.1 گرام) [[سونا|سونے]] دے برابر قرار پائے ۔  25 اپریل 1933ء نوں امریکا تے کینیڈا نے [[معیار طلا|معیار سونا]] ترک کر دتا کیونکہ اس سال امریکا وچ عوام پہ سونا رکھنے اُتے پابندی لگیا دی گئی سی ۔ 
* پہلے سکّے اپنی اصل مالیت دے ہویا کردے سن یعنی ان وچ جتنے دی [[دھات]] ہُندی سی اتنی ہی قدر ان اُتے لکھی ہُندی سی ۔  لیکن رفتہ رفتہ سکّے جاری کرنے والی حکومتیں کم قیمت دی دھات اُتے زیادہ قدر لکھنے لگیں ۔  آجکل سِکّوں اُتے لکھی ہوئی قدر ان دی اصل قیمت توں کنیں زیادہ ہُندی اے ۔  ایتوں سکے ٹوکن منی کہلاتے نیں ۔ 
* جے کسی وجہ توں سکّوں اُتے لکھی ہوئی رقم دھات دی مالیت توں کم ہو جائے تو لوگ سکّے پگھلا کر استعمال دی دوسری دھاتی چیزیں بنا لیتے نیں ۔  1920ء وچ ہندوستانی روپیا پگھلا کر لوکاں نے وڈی مقدار وچ چاندی ایکسپورٹ دی ۔ 
* 1947ء وچ جدوں آزادی برطانوی ہند عمل وچ آئی تو پاکستانی کرنسی دا وجود نہ سی اس لئے برطانوی ہند دے روپیا اُتے پاکستان دی مہر لگیا کر استعمال کیتا گیا ۔  1948 وچ پاکستان نے اپنی کاغذی کرنسی چھاپی تے دھاتی سکّے وی جاری کیتے ۔  اس وقت اک روپیا وچ سولہ آنے ہُندے سن تے ہر آنے وچ چار پیتوں ۔  اک پیسہ تن پائ دے برابر سی یعنی اک روپے وچ 64 پیتوں یا 192 پائی ہُندی سن ۔ 

=== سکّے ===
ہزاروں سال پہلے [[جو]] رقم دے طور اُتے استعمال ہُندا سی ۔  پر ایسی چیزوں نوں رقم دے طور اُتے استعمال کرنے وچ ایہ خرابی سی کہ اننیں عرصے تک محفوظ نہیں رکھیا جا سکتا سی اس لئے دھاتوں دا رقم دے طور اُتے استعمال شروع ہویا جو لمبے عرصے تک محفوظ رکھی جا سکتی سن ۔  [[سونا|سونے]] وچ ایہ خوبی ہُندی اے کہ ایہ موسمی حالات توں خراب نہیں ہُندا ( جیتوں [[زنگ]] لگنا ) تے ایہ کمیاب وی اے ۔  اسی وجہ توں دنیا بھر وچ اتوں [[دولت]] نوں ذخیرہ کرنے دے لئے (یعنی بچت کرنے دے لئے) چُنا گیا ۔ 

[[فلس|کرنسی]] بننے دے لئے ایسی چیز موزوں ہُندی اے جو پائیدار ہو، کمیاب ہو، تے ضخیم نہ ہو ۔  ایہی وجہ اے کہ پچھلی کچھ صدیوں وچ سونے [[چاندی]] [[تانبا|تانبے]] [[کانسی]] وغیرہ دے سکّے استعمال ہُندے راے ۔  [[دھاتوں دی قیمتیں|دھاتوں دی اپنی قیمت]] ہُندی اے تے ایتوں سکّے نوں پگھلا کر [[دھات]] دوبارہ حاصل دی جا سکتی اے ۔  ایتوں سکّے نہ کسی حکومتی یا ادارتی سرپرستی دے محتاج ہُندے نیں نہ کسی سرحد دے پابند ۔  ایہ [[زرکثیف|زرِ کثیف]] یعنی ہارڈ کرنسی کہلاتے نیں ۔  اس دے برعکس [[کاغذ]]ی کرنسی دی اپنی کوئی قیمت نہیں ہُندی بلکہ ایہ [[حکومت]] دی سرپرستی دی وجہ توں اوہ قدر رکھدی اے جو اس اُتے لکھی ہُندی اے ۔  ایہ [[زرفرمان|زرِ فرمان]] یعنی fiat کرنسی کہلاتی اے تے جیتوں ہی حکومتی سرپرستی ختم ہُندی اے ایہ کاغذ دے ڈھیر وچ تبدیل ہو جاندی اے ۔ 

[[بنگلہ دیش]] دے قیام دے وقت اوتھے پاکستانی کرنسی رائج سی جو اپنی قدر کھو چکی سی ۔  اسی طرح [[صدام حسین]] دے ہتھوں [[سقوط کوِیت]] دے بعد [[کویتی دینار]] دی قدر آسمان توں زمین اُتے آ گئی سی ۔  اس توں پتہ چلتا اے کہ ہر کاغذی کرنسی دے پیچھے اک فوجی طاقت کتنی ضروری اے ۔ 

* آج وی [[بھارت]] دا کاغذی [[روپیہ]] [[نیپال]] تے [[بھوٹان]] وچ چلتا اے کیونکہ نیپال تے بھوٹان دے مقابلے وچ بھارت کنیں زیادہ وڈا ملک اے تے اس وجہ توں اس دی کرنسی زیادہ اعتبار رکھدی اے ۔  مضبوط فوجی طاقت کاغذی کرنسی نوں وی مستحکم کردی اے ۔  نیپال تے بھوٹان دی کرنسی بھارت وچ نہیں چلتی ۔ 
* 1791ء توں 1857ء تک ہسپانایہ دا سکّامتحدہ امریکا وچ قانونی سکّے دے طور اُتے چلتا سی کیونکہ ایہ چاندی دا بنا ہویا سی تے اپنی قدر خود رکھدا سی ۔ 
* 1959ء تک [[دبئی]] تے [[قطر]] دی سرکاری کرنسی ہندوستانی روپیا سی جو چاندی دا بنا ہویا ہُندا سی ۔ 

&lt;gallery&gt;
File:Philip V Coin silver, 8 Reales Mexico.jpg|سنہ 1739ء دا بنا چاندی دا ہسپانوی ڈالر ۔ 
File:French issued rupee in the name of Mohammed Sha 1719 1758 for Northern India trade cast in Pondicherry.jpg|فرانسیسی ایسٹ انڈیا کمپنی نے [[محمد شاہ]] رنگیلے (1719ء-1748ء) دے ناں اُتے چاندی دا روپیا جاری کیتا تا کہ شمالی [[ہندوستان]] وچ تجارت کر سکیتیاں ۔  ایہ [[پانڈے چری]] وچ ڈھالا جاندا سی ۔ 
File:Indian silver rupee 1918.JPG|1918 دا بنا ہویا برطانوی عہد دا ہندوستانی روپیا ۔  ایہ اک تولے چاندی دا بنا ہویا سی ۔ 
File:Indian silver rupee of 1918.JPG|1918 دا بنا ہویا برطانوی عہد دا ہندوستانی روپیا ۔  پچھلا رخ ۔ 
File:Pakistani one rupee coin 1948.JPG|پاکستان دا پہلا دھاتی روپیا ۔  ایہ جےچہ چاندی دا روپیا کہلاتا سی پر ایہ [[Nickel|نکّل]] دا بنا ہویا سی تے [[مقناطیس]] اُتے چپکتا سی ۔ 
File:Pakistani one rupee coin,reverse.JPG|پاکستان دا پہلا دھاتی روپیا ۔  پچھلا رخ
File:1795 flowing hair dollar obverse.jpg|1795 وچ بنا چاندی دا پہلا امریکی ڈالر ۔  اس وچ دو تولے توں تھوڑی زیادہ خالص [[چاندی]] ہُندی سی ۔ 
File:HEIC gold mohur of 1841 (reverse).png|1841 وچ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ گولڈ مہر ۔  اس اُتے فارسی وچ اک [[اشرفی]] لکھیا اے ۔  پہلا سونے دا مہر سکہ [[شیر شاہ سوری]] نے جاری کیتا سی جیس دا وزن 10.95 گرام سی تے ایہ چاندی دے 15 روپے دے برابر سی ۔ 
File:One rupee coin, India, Victoria, 1862.jpg|ملکہ وکٹورایہ دی تصویر والا برطانوی عہد دا ہندوستانی چاندی دا روپیا ۔  1862
File:1915-half-sov-reverse.png|1915 ہاف سوورین: عقبی رخ ۔  آدھے پاونڈ یعنی 10 شلنگ دا برطانیا دا سکّاجیس وچ 3.6575 گرام خالص سونا ہُندا سی ۔  ایہ 1817ء توں 1937ء تک کئی مُلکاںوچ استعمال ہُندا رہیا ۔ 
File:One Rupee East India Company.JPG|[[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ اک روپیا دا سکّہ، 1835،پچھلا رخ ۔ 
File:Bahawalpur Coin Gold.jpg|ریاست بہاولپور (جو پاکستان دا حصہ اے) دا سونے توں بنا اک روپیا جیس اُتے صادق محمد خان (1907–1947) دا ناں درج اے ۔  ریاست بہاولپور وچ چاندی دا روپیا وی استعمال ہُندا سی ۔ 

&lt;/gallery&gt;

=== عالمی کرنسی دی تریخ ===
* 1450 توں 1530 تک عالمی تجارت پہ [[پرتگال]] دا سکّاچھایا رہیا ۔ 
* 1530 توں 1640 تک عالمی تجارت پہ [[ہسپانیہ]] دا سکّاحاوی رہیا ۔ 
* 1640 توں 1720 تک عالمی تجارت [[ہالینڈ|ولندیزی]] سکّے دے زیر اثر رہی ۔ 
* 1720 توں 1815 تک [[فرانس]] دے سکّے دی حکومت رہی ۔  1815 وچ فرانس دے بادشاہ [[نپولین]] نوں شکست ہوئی ۔ 
* 1815 توں 1920 تک [[برطانیہ|برطانوی]] پاونڈ حکمرانی کردا رہیا ۔ 
* 1920 توں اب تک [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکی]] [[ڈالر]] نے راج کیتا لیکن اب اسدی مقبولیت تیزی توں گرتی جا رہی اے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2014-07-08/currency-wars-europe-seeks-alternative-dollar-imperialism Bye, Bye Dollar – Buy, Buy Gold]&lt;/ref&gt; ماضی دی کرنسیوں دے برخلاف ایہ چاندی دی نہیں بلکہ کاغذ دی کرنسی اے تے محض امریکی حکومت اُتے اعتماد تے اسدی فوجی دھونس اُتے قائم اے ۔ &lt;ref name=&quot;ٹائم ڈاٹ کام&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1935868,00.html|author= مائیکل شومین|date= 2009|title= کیتا ڈالر اک سست موت مر رہیا اے|website= |publisher= ٹائم ڈاٹ کام|accessdate= |archive-date= 2013-08-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20130826210502/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1935868,00.html|dead-url= yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;درحقیقت کیتا ہویا&quot;&gt;{{cite web |url= http://whatreallyhappened.com/WRHARTICLES/USgovernmentdying.html |author= |date= |title = امریکی حکومت مر رہی اے |website= |publisher= درحقیقت کیتا ہویا|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;معاشی تباہی&quot;&gt;{{cite web |url= http://theeconomiccollapseblog.com/archives/shocking-new-imf-report-the-u-s-dollar-needs-to-be-replaced-as-the-world-reserve-currency-and-that-sdrs-could-constitute-an-embryo-of-global-currency |author= |date= |title = بین الاقوامی زرمبادلہ دے طور اُتے ڈالر دی جگہ دوسری کرنسی متعارف کروانے دی ضرورت اے |website= |publisher= معاشی تباہی|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

=== بینک نوٹ ===
{{Main|رقعہ مصرف}}
[[File:Transfering the Specie.jpg|thumb|300px| 1892 دی Imperial Ottoman Bank دی اک تصویر ۔  [[قسطنطنایہ]] دے اس بینک وچ محافظوں دی نگرانی وچ 13 ٹن سونے دے سکے منتقل کیتے جا راے نیں ۔  بینک نے افریقہ دی سونے دی کانوں دے یورپی شئیر بیچنا شروع کیتے ۔  صرف 3 سال بعد ایتھے بینک رن ہویا تے لوکاں دا خطیر سرمائایہ ڈوب گیا جبکہ بینک مالکان نے خوب خوب کمایا ۔ ]]
[[فائل:fu2hellf.jpg|thumb|300px|left|مردے دی روح نوں رقم پہنچانے دے لئے [[چین]] وچ تدفین دے موقع اُتے ایتوں نوٹ جلائے جاندے نیں ۔  اس نوٹ دی مالیت جےچہ اک ارب اے پر ایہ بہت سَستا ملدا اے ۔  اس اُتے [[جہنم|دوزخ]] دے [[داروغہ]] دی تصویر بنی ہوئی اے ۔ ]]
[[فائل:Bank of the United States failure NYWTS.jpg|300px|thumb|دسمبر 1930 ۔  اپنے پیتوں واپس لینے دے لئے بینکِ آف یونائیٹڈ اسٹیٹ دے باہر مجمع لگیا اے ۔ ]]
سکّوں دے نظام توں [[دنیا]] دا روگٹھ دا [[کاروبار]] نہایت کامیابی توں چل رہیا سی پر اس وچ ایہ خرابی سی کہ بہت زیادہ مقدار وچ سکّوں دی [[نقحمل|نقل و حمل]] مشکل ہو جاندی سی ۔  وزنی تے ضخیم ہونے دی وجہ توں وڈی رقوم [[چوری|چور]] [[ڈاکہ|ڈانوں]]وں دی نظروں وچ آ جاندی سن تے [[سرماایہ داری نظام|سرماایہ دار]]وں دی مشکلات دا سبب بنتی سن ۔  اسدا قابل قبول حل ایہ نکالا گیا کہ سکّوں دی شکل وچ ایہ رقم کسی ایتوں قابل اعتماد شخص دی تحویل وچ دے دی جائے جو قابل بھروسہ وی ہو تے اس رقم دی حفاظت وی کر سکے ۔  ایسا شخص عام طور اُتے اک امیر سونار ہُندا سی جو اک بہت وڈی تے بھاری بھرکم تجوری دا مالک وی ہُندا سی تے اسدی حفاظت دے لئے مناسب تعداد وچ محافظ وی رکھدا سی ۔  اس شخص توں اس جمع شدہ رقم دی حاصل کردہ [[رسید]] (نوٹ) دی نقل و حمل آسان وی ہُندی سی تے مخفی وی ۔  سونار دی ان رسیدوں اُتے وی ادائیگی دا ایسا ہی وعدہ لکھیا ہُندا سی جیتوں اب وی بہت توں بینک نوٹوں اُتے لکھیا ہُندا اے ۔  جے ایسا شخص بہت ہی معتبر ہُندا سی تو اسدی جاری کردہ رسید نوں علاقے دے بہت توں لوگ سکّوں دے عوض قبول کر لیتے سن تے ضرورت پڑنے اُتے وہی رسید دکھا کر اس سونار توں اپنے سکّے وصول کر لیتے سن ۔  اس زمانےوچ سنار لوکاں توں رقم دی حفاظت کرنے دا معاوضہ وصول کیتا کردے سن ۔  اس طرح رسید دے طور اُتے کاغذی کرنسی (بینک نوٹ) دا قیام عمل وچ آیا جبکہ سنار معتبر ادارے دے طور اُتے بینکاںوچ تبدیل ہو گئے ۔ &lt;!-- It started with goldsmiths. As early bankers, they initially provided safekeeping services, making a profit from vault storage fees for gold and coins deposited with them. People would redeem their “deposit receipts” whenever they needed gold or coins to purchase something, and physically take the gold or coins to the seller who, in turn, would deposit them for safekeeping, often with the same banker. Everyone soon found that it was a lot easier simply to use the deposit receipts directly as a means of payment. These receipts, which became known as notes, were acceptable as money since whoever held them could go to the banker and exchange them for metallic money. --&gt;&lt;ref&gt;[http://realitybloger.wordpress.com/2014/12/21/crash-why-america-will-fall-under-its-own-shadow/ what is jokingly called the economy]&lt;/ref&gt; ایسی رسیدیں [[زر نمائندہ]] کہلاتی نیں کیونکہ ان دی پشت پناہی دے لئے بینکاںوچ اتنا ہی سونا موجود ہُندا اے جتنی رسیدیں بینک جاری کردا اے ۔  ایتوں بینکاںوچ شاعر 'بینک رن' نہیں ہُندا ۔ &lt;ref&gt;[http://www.stopprintingmoney.com/learning/what_is_money/ Honest Money]&lt;/ref&gt;

اس نمائندہ کاغذی کرنسی (زرکاغذ نمائندہ) دا تصور نیا نہیں سی بلکہ ہزاروں سال پہلے وی موجود سی ۔  [[جاپان]] تے آس کول دے علاقوں وچ مذہبی عبادت گاہوں (پگوڈا) وچ اناج ذخیرہ کرنے دے وڈے وڈے گودام موجود ہویا کردے سن جنہاں وچ لوگ اپنا اناج جمع کردے کاغذی رسید حاصل کر لیتے سن تے پھر منڈی وچ لین دین دے لئے ان ہی رسیدوں دا آپس وچ تبادلہ کر لیتے سن ۔  پگوڈا وچ اناج جمع کرانے والے نوں وی اجرت ادا کرنی پیندی سی ۔ 

شروع شروع وچ تو بینک اتنی ہی [[زرکاغذ|رسیدیں]] جاری کردے راے جتنی رقوم دھاتی سکّوں دی شکل وچ ان دے کول جمع دی جاندی سن پر بعد وچ جدوں لوکاں دا اعتماد ان رسیدوں اُتے بڑھتا چلا گیا تے بینک توں اپنے سکّے طلب کرنے دا رجحان کم ہُندا چلا گیا تو بینک اپنے کول جمع شدہ دھات توں زیادہ مالیت دی رسیدیں جاری کرنے لگے جو اندی اپنی اضافی آمدنی بن جاندی سن ۔  اس طرح ماضی وچ بینکاںنے خوب خوب لُوٹا تے مناسب وقت آنے اُتے اوہ ساری دولت سمیٹ کر منظر عام توں غائب ہو گئے ۔  [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] دی تریخ ایتوں [[بینک فراڈوں]] توں بھری پئی اے (11 دسمبر 1930 نوں نیویارک دا تیسرا سب توں وڈا بینک، بینک آف یونائیٹڈ اسٹیٹ، بند ہو گیا ۔  اگلے سال ستمبر اکتوبر دے دو مہینوں وچ 800 مزید بینک بند ہوئے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |title=انجیل اُتے یقین کرنے والے |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=biblebelievers.org.au |publisher= |accessdate= |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413115253/http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;) ۔ 
صرف بینکاںنے ہی نہیں بلکہ حکومتاں نے وی عوام تے دوسرے ممالک دی حکومتاں نوں خوب اُلّو بنایا ۔  اسدی تازہ ترین مثال پہلے تو [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکہ|حکومت امریکہ]] دا 24 جون 1968 نوں [[سلور سرٹیفیکٹ]] دے بدلے چاندی واپس کرنے توں انکار کرنا تے پھر اگست 1971 وچ 35 ڈالر وچ اک اونس [[سونا]] واپس کرنے دے وعدے توں مُکرنا سی ۔ &lt;br /&gt;
&lt;!-- امریکا چین توں 3200 ارب ڈالر دا سامان خرید چکیا اے ۔  کہیا جاندا اے کہ اب امریکا اپنے ڈالر دی قیمت گرا رہیا اے تاکہ چین دے ان ڈالروں دی قوت خرید گر جائے ۔ 
 --&gt;

{| class=&quot;mw-collapsible wikitable&quot;
!colspan=&quot;2&quot; | پاکستانی کاغذی کرنسی اُتے تحریر وعدہ
|-
|colspan=&quot;2&quot;| بینک دولت پاکستان اک ہزار روپیا حامل ٰہذا نوں مطالبے اُتے ادا کرے گا
|-
| 
| [[فائل:Pakistani one rupee coin 1948.JPG|200px]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | پاکستان دے ہزار روپیا دے بینک نوٹ اُتے لکھے اس وعدے دا مطلب ایہ اے کہ [[بینک دولت پاکستان|اسٹیٹ بینک]] کاغذ دی اس رسید یا نوٹ دے بدلے چاندی دے 1000 روپے ادا کرے گا ۔  چاندی دا روپیا پاکستان بنتے وقت رائج سی ۔  لیکن اب لوگ وی چاندی دا روپیا بھول چکے نیں تے اسٹیٹ بینک وی چاندی دے سکّے دی ادائیگی نہیں کر سکتا ۔  پاکستان دا 1948ء دا بنا ہویا اک روپے دا دھاتی سکّاجےچہ ماضی دے دھاتی روپے دی طرح چاندی دا ہی سمجھا جاندا سی پر درحقیقت اوہ نکّل دا بنا ہویا سی تے وزن وچ اک تولے توں قدرے کم، 11.1 گرام دا سی ۔  لفظ روپیا سنسکرت زبان دے لفظ روپا توں ماخوذ اے جیسدے معنی نیں چاندی ۔ 
|}

== ہندوستان تے کاغذی کرنسی ==
ہزاروں سال توں کرنسی سونے چاندی دے سکّوں اُتے مشتمل ہویا کردی سی کیونکہ لوگ اپنی مرضی دی چیز بطور کرنسی استعمال کرنے دا حق رکھدے سن ۔  لیکن بعد وچ حکومتیں [[قانون]] بنا کر لوکاں نوں مخصوص کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کرنے لگیں ۔  ایہ سلسلہ آج وی جاری اے ۔ 

جدوں بینکاری نوں عروج ہویا تو بینکاںنوں اندازہ ہویا کہ کاغذی کرنسی دے رواج نوں فروغ دینے توں بینکاںنوں کس قدر زیادہ منافع ہو سکتا اے ۔  [[مرکزی بینک]] چونکہ سونا تے چاندی بنا نہیں سکدے اس لئے اوہ سونے چاندی توں بنی کرنسی نوں کنٹرول وی نہیں کر سکدے ۔  اس لئے مرکزی بینک سونے چاندی نوں بطور کرنسی استعمال کرنے دے سخت خلاف ہُندے نیں ۔  مرکزی بینک ہمیشہ اک ایسی کرنسی چاہندے نیں جتوں اوہ پوری طرح کنٹرول کر سکیتیاں تاکہ بے حد امیر تے طاقتور بن سکیتیاں تے ایہ کرنسی صرف کاغذی کرنسی ہو سکتی سی کیونکہ کاغذی کرنسی جتنی چانیں اتنی چھاپی جا سکتی اے ۔  اس طرح دولت تخلیق کرنے دا اختیار بینکاراں دے ہتھ وچ آ جاندا اے ۔  لیکن مشکل ایہ سی کہ [[برطانایہ]] وچ تو [[بادشاہ]] نے قانون بنا کر لوکاں نوں [[بینک آف انگلینڈ]] دی چھاپی ہوی کاغذی کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کر دتا سی جو بعد وچ اوتھے پوری طرح رائج وی ہو گئی سی لیکن دنیا دے کئی ممالک وچ کاغذی کرنسی مقبول نہ ہو سدی کیونکہ اوتھے لوگ سونے چاندی اُتے زیادہ اعتبار کردے سن تے کاغذی نوٹ نوں شک دی نگاہوں توں دیکھدے سن ۔  اس وچ [[چین]] ، [[ہندوستان]] تے [[امریکہ]] وی شامل سن ۔ برطانیا وچ [[بینک آف انگلینڈ]] دی کاغذی کرنسی نوں 1718 توں &quot;لیگل ٹینڈر&quot; (قانونی کرنسی) دا درجہ حاصل سی ۔ &lt;ref name=&quot;کرنسی دے بدلتے روپ&quot;&gt;[http://scholarlycommons.law.wlu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1136&amp;context=wlufac کرنسی دے بدلتے روپ]&lt;/ref&gt; ان بینکاںنے بہت آہستہ آہستہ لوکاں نوں کاغذی کرنسی دے استعمال دی عادت ڈال دی تے مختلف مواقع اُتے ایتوں قوانین نافذ کروائے جو لوکاں نوں کاغذی کرنسی استعمال کرنے اُتے مجبور کرو ۔  مختلف طلائی معیار (گولڈ اسٹینڈرڈ) اِنہاں ہی قوانین دی مثالیں نیں ۔ 

جدوں [[انگریز]] [[ہندوستان]] آیا تو ایتھے دی [[دولت]] لوٹنے دے لئی کاغذی نوٹ نوں رواج دینے دی کوشش وچ لگ گیا ۔  ہندوستان باقی دنیا نوں بہت زیادہ مالیت دا سامان تجارت برآمد کردا سی جبکہ درآمدات کم سن ۔  یعنی [[تجارت دا توازن]] ہندوستان دے حق وچ سی ۔  انگریزوں نوں اس مال دے بدلے ہندوستان دے لوکاں نوں سونا یا چاندی ادا کرنی پیندی سی جو اوہ نہیں دینا چاہندے سن ۔  انگریزوں دی خواہش سی کہ جے ہندوستان وچ وی کاغذی نوٹ دا رواج پڑ جائے تو صرف کاغذ چھاپ چھاپ کر مال خریدا جا سکتا اے ۔  اس وقت ہندوستانیوں نوں بینکاری تے کاغذی نوٹوں دا بالکل تجربہ نہیں سی جبکہ انگریز اس وچ ماہر سی ۔  ہندوستان دے لوکاں نوں بینکاری دی عادت ڈالنے دے لئے [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دے زمانے توں ہی ڈاک خانوں وچ پوسٹل سیونگ بینک بنائے گئے جنہاں توں متوسط تے نچلے طبقے دے کول محفوظ سونا چاندی بٹورنا ممکن ہو گیا ۔  1879 وچ ان پوسٹل سیونگ بینکاںدی جانب توں 4 فیصد توں زیادہ [[سود]] دتا جاندا سی جو بعد وچ کم ہُندا چلا گیا ۔  اس زمانے وچ افراط زر بہت کم ہونے دی وجہ توں ایہ اک معقول منافع سی ۔ 
[[File:HEIC gold mohur of 1841 (reverse).png|thumb|250px|1841 وچ [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دا جاری کردہ [[گولڈ مہر]] ۔  اس اُتے فارسی وچ اک [[اشرفی]] لکھیا اے ۔  جدوں انگریز ہندوستان وچ آیا سی تو سونا ہندوستانیوں دے کول سی تے کاغذی کرنسی انگریزوں دے کول سی ۔  جدوں انگریز ایتھے توں گیا تو سونا انگریزوں دے کول سی تے کاغذی کرنسی ہندوستانیوں دے کول سی ۔ ]]

=== سلور اسٹینڈرڈ ===
انگریز چونکہ ہندوستان توں سونا بٹورنا چاہندا سی اس لئے اس نے صرف چاندی دے روپے نوں سرکاری کرنسی قرار دتا حالانکہ اس وقت برطانیا وچ گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ سی ۔  1835 وچ انہاں نے [[Silver standard (Act XVII) 1835|معیارِ نقرہ دا قانون]] (سلور اسٹینڈرڈ) نافذ کیتا جیس دے مطابق چاندی دا روپیا سرکاری سکّابن گیا ۔  ایہ سکّاپہلے ہی توں [[ممبئی|بمبئی]] تے [[چنائے|مدراس]] وچ رائج سی ۔  سونے تے چاندی دے ان سکوں دا وزن اک تولہ یعنی 180 گرین (grain) ہُندا سی تے ایہ 22 قیراط دے ہُندے سن ۔  [[ایسٹ انڈیا کمپنی]] دے جاری کردہ ان چاندی دے سکوں نے جلد ہی مقبولیت حاصل کر لی تے پہلے توں رائج دو درجنہاں طرح دے چاندی دے روپے معدوم ہو گئے&lt;ref&gt;[http://books.google.com.pk/books/about/Realms_of_Silver.html?id=rZr1il78DVcC&amp;redir_esc=y مشرق وچ بینکنگ دے سو سال]&lt;/ref&gt; ۔  حکومت عوام توں سونے دا سکّاقبول تو کر لیتی سی پر عوام نوں سونا دینے دی پابند نہیں سی ۔  اسی قانون وچ [[اشرفی]] (گولڈ مُہر) دی قیمت 15 چاندی دے روپے دے برابرطے کیتی گئی پر پھر وی اس قانون دا ناں گولڈ اسٹینڈرڈ نہیں رکھیا گیا ۔  اس قانون دے ذریعے لوکاں دی توجہ چاندی اُتے مرکوز کروا کر انگریز حکومت نے وڈی مالیت وچ زیر گردش سونے دے سکے اپنے کول ذخیرہ کر لئی جو بعد وچ انگلستان بھجوا دیے گئے ۔ 

اس وقت کاغذی کرنسی &quot;پریزیڈنسی بینک آف بنگال&quot; جاری کردا سی ۔  در حقیقت ایہ بینک 1809 توں کاغذی کرنسی جاری کر رہیا سی پر اوہ ہندوستان وچ مقبول نہیں ہو رہی سی تے قانونی کرنسی دا درجہ نہیں رکھدی سی ۔  بمبئی وچ کاغذی کرنسی 1840 وچ تے مدراس وچ 1943 وچ جاری کیتی گئی ۔  اس وقت اک علاقے دی کاغذی کرنسی دوسرے علاقے وچ نہیں چلتی سی ۔  1903 وچ پہلی دفعہ تجرباتی طور اُتے 5 روپے دے نوٹ نوں (جو سب توں چھوٹا نوٹ سی) پورے ہندوستان وچ قابل قبول بنایا گیا ۔  پھر 1910 توں دس روپے تے پچاس روپے دا نوٹ وی پورے ہندوستان وچ قبول کیتا جانے لگیا ۔  1911 وچ سو روپے دا نوٹ وی ہر علاقے وچ چلنے لگیا ۔ &lt;ref&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/Indian_Currency_and_Finance Indian Currency and Finance by John Maynard Keynes]&lt;/ref&gt; اُسی وقت توں ہی عالمی بینکاراں دی خواہش اے کہ پوری دنیا وچ اک ہی کرنسی رائج ہو جائے پر یورپ دے علااوہ کنیں کامیابی نہیں ملی اے ۔  یورپ دے وی سارے ممالک [[یورو]] اپنانے اُتے آمادہ نہیں نیں ۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سنہ !! پاونڈ دا ایکسچینج ریٹ !!24 قیراط سونے دی قیمت
|-
| 1835 || 10 روپے دا اک پاونڈ ||
|-
|نومبر 1864 || 10 روپے دا اک پاونڈ || 15.93 روپیا فی تولہ
|-
| 26 جون 1893 || 15 روپے دا اک پاونڈ ||23.90 روپیا فی تولہ
|-
|1917 || 10 روپے دا اک پاونڈ ||
|-
|1927 || ساڑھے 13 روپے دا اک پاونڈ
|}

1861 وچ ہندوستان وچ کاغذی کرنسی دا قانون نافذ ہویا ۔  اس قانون دے ذریعے دوسرے بینکاںدا کاغذی نوٹ چھاپندا اختیار ختم کر دتا گیا تے اب ایہ حق حکومت دے کول آگیا&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rbi.org.in/currency/museum/p-brit.html |title=British India Issues |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=rbi.org.in |publisher=بھارتی مرکزی بینک |accessdate= |archive-date=2012-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118070600/http://www.rbi.org.in/currency/museum/p-brit.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; تے ہندوستانی حکومت مارچ 1935 تک نوٹ چھاپتی رہی ۔  اسدے بعد پہلی اپریل 1935 توں نوٹ چھاپندا اختیار نئے بنے ریزرو بینک آف انڈیا نوں بخش دتا گیا جو اک نجی مرکزی بینک سی تے عملی طور اُتے بینک آف انگلینڈ دی ہندوستانی شاخ سی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rbi.org.in/Scripts/BS_ViewCurrencyFAQ.aspx |title=Currnecy FAQ's |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=rbi.org.in |publisher=بھارتی مرکزی مصرف |accessdate= |archive-date=2015-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151005155646/https://rbi.org.in/Scripts/BS_ViewCurrencyfaq.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; اس دے بعد ہندوستان دی برطانوی حکومت کول صرف اک روپے دے نوٹ چھاپن دا اختیار باقی رہیا ۔ 

چاندی دا روپیا بناون وچ برطانوی حکومت نوں 42 فیصد منافع (Seigniorage) ہُندا سی ۔  1913 وچ [[جان مینارڈ کینز]] نے لکھیا کہ ایہ روپیا بینک نوٹ ہی سی پر کاغذ دی بجائے چاندی اُتے چھاپا جاندا سی ۔ &lt;br /&gt;
1848 توں 1855 دے درمیان امریکا وچ [[کیلی فورنیا|کیلیفورنیا]] دے مقام توں 2200 ٹن سونا نکالا گیا جیس توں سونے دی قیمتیں عارضی طور اُتے گر گئیں ۔  لیکن بعد دے سالوں وچ چاندی دی بے شمار کانیں دریافت ہوئیں تے 1873 توں چاندی دی قیمت گرنے لگی ۔  1892 وچ امریکا نے چاندی دا قانونی کرنسی دا درجہ ختم کر دے صرف سونے نوں قانونی کرنسی قرار دتا ۔  اسدے پیچھے بینک آف انگلینڈ دا ہتھ سی ۔ 

=== ٹکسالوں دی بندش ===
26 جون 1893 وچ ہندوستان دی برطانوی حکومت نے چاندی دا سکّا بناون والے ٹکسال بند کروا دتے تاکہ نہ چاندی دا سکق مناسب مقدار وچ دستیاب ہووے نہ لوگ اوہنوں استعمال کر سکن ۔ سونے دا سکا (اشرفی) انگریز پہلے ای سمیٹ کے غایب کر چکیا سی ۔  ہُن ہندوستان وچ لوکاں دے کول لین دین دے لئے کاغذی کرنسی استعمال کرنے دے سوا کوئی چارہ نہ رہیا ۔  اس طرح 1835 وچ سرکار دا بنایا ہویا سلور اسٹینڈرڈ 1893 وچ بحقِ کاغذی کرنسی ختم کر دتا گیا ۔  اس دے باوجود عوام وچ سونے تے چاندی دے سکوں دی طلب برقرار رہی ۔  حکومت ول توں کئی بار ایہ عندیا دتا گیا کہ حکومت چاندی دا سکہ بحال کرنے دا ارادہ رکھدی اے پر اس اُتے عمل نہ کیتا گیا ۔  &lt;br /&gt;
ٹکسالوں دی بندش دی وجہ توں چاندی دے روپے دی دستیابی کم ہو گئی تے اس دے نتیجے وچ پاونڈ دے مقابلے وچ روپیا مہنگا ہونے لگیا ۔  اس طرح ہندوستانی مال برطانیا لئی مہنگا ہونے لگیا ۔  روپے دی قدر گرانے لئی 1998 تک پنج سالوں وچ حکومت نے 4 کروڑ چاندی دے روپے جاری کیئے ۔ &lt;ref&gt;[INDIAN CURRENCY PROBLEMS OF THE LAST DECADE. اگست, 1901]&lt;/ref&gt;

[[فائل:BOMBAY MINT Post Card.jpg|thumb|400px|پوسٹ کارڈ اُتے چھپی ممبئی دی ٹکسال دی تصویر]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سنہ !! چاندی دی قیمت ۔  پنس فی اونس
|-
| 1892–93||40 پنس(3 شلنگ 4 پنس)
|-
| 1893–94|| 33.3 پنس
|-
| 1894–95 || 29 پنس
|-
| 1895–96 || 30 پنس(2 شلنگ 6 پنس)
|-
|ستمبر 1917 || 55 پنس
|}

پہلی جنگ عظیم شروع ہُندے ہی ہندوستان وچ لوکاں دا کاغذی کرنسی اُتے شک بڑھ گیا تے اگست 1914 وچ صرف چار دنوں وچ حکومت نوں کاغذی نوٹوں دے بدلے 20 لکھ پاونڈ (3 کروڑ روپے) دی مالیت دے سونے دے سکے عوام نوں ادا کرنے پڑے ۔  اسدے بعد سونے وچ ادائیگی روک دی گئی لیکن چاندی دی ادائیگی جاری رہی ۔  صرف پنج سالوں وچ حکومت ہند نوں دوسرے ممالک توں 53 کروڑ اونس (16600 ٹن) چاندی خریدنی پئی تے دیڑھ ارب چاندی دے روپے جاری کرنے پڑے ۔  کاغذی کرنسی نوں مزید مقبول بناون تے چاندی اُتے توں بوجھ ہٹانے دے لئے 1917 وچ حکومت ہند نے اک روپے تے ڈھائی روپے دے نوٹ جاری کیتے ۔  اس توں پہلے سب توں چھوٹا نوٹ پنج روپے دا سی ۔  ستمبر 1917 وچ چاندی دی قیمت (جو 1893 توں 34 پنس فی اونس توں کم رہی سی) بڑھ کر 55 پنس فی اونس ہو گئی تے لوکاں نے سکے پگھلا کر چاندی دے زیورات بناون شروع کر دیے ۔  1835 توں اِس وقت تک پنج ارب (یعنی 60 ہزار ٹن) چاندی دے سکے بنائے جا چکے سن جنہاں دے پگھلا دیئے جانے دا خطرہ موجود سی ۔  اس لئے حکومت نوں مجبوراً ہندوستانی روپے دی قیمت وچ اضافہ کرنا پڑا تے اس طرح اک پاونڈ 15 روپے توں گر کر 10 روپے کےبرابر ہو گیا ۔ &lt;ref&gt;[http://cowles.econ.yale.edu/P/cm/m04/m04-19.pdf پہلی جنگ عظیم دے ہندوستانی کرنسی اُتے اثرات]&lt;/ref&gt; 23 اپریل 1918 نوں امریکی حکومت نے [[Pittman Act]] بنا کر امریکی عوام دی تقریباً 52 کروڑ اونس چاندی ضبط کر لی (بہ عوض کاغذی کرنسی) تے اتوں ہندوستان بھیج دتا تاکہ ہندوستان وچ کاغذی کرنسی دی ساکھ بہتر ہُندی جائے تے چاندی اُتے توں بوجھ کم ہو جائے ۔ 

{|dir=ltr class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
!colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot;| ہندوستانی کرنسی- لکھ روپے &lt;ref&gt;[https://www.gutenberg.org/files/49166/49166-h/49166-h.htm Indian Currency and Finance by John Maynard Keynes]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;font-size:11pt&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| width=&quot;30&quot; height=&quot;40&quot; | کل کرنسی وچ کاغذی کرنسی دی فیصد مقدار
| width=&quot;40&quot; | کتنے کاغذی روپے گردش وچ سن
| width=&quot;40&quot; | کتنے چاندی دے روپے گردش وچ سن
| width=&quot;40&quot; | کتنے نئے چاندی دے روپے جاری ہوئے
| width=&quot;48&quot; height=&quot;75&quot; | مالی سال
|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
|style=&quot;text-decoration:none&quot; align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 16
| align=&quot;right&quot; | 2379
| align=&quot;right&quot; | 12859
| align=&quot;right&quot; | 1360
 | 1900–1901

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 16
| align=&quot;right&quot; | 2424
| align=&quot;right&quot; | 12649
| align=&quot;right&quot; | 204
 | 1901–1902

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 2887
| align=&quot;right&quot; | 12428
| align=&quot;right&quot; | 60
 | 1902–1903

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 3154
| align=&quot;right&quot; | 13565
| align=&quot;right&quot; | 1142
 | 1903–1904

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 3373
| align=&quot;right&quot; | 14247
| align=&quot;right&quot; | 688
 | 1904–1905

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 20
| align=&quot;right&quot; | 3790
| align=&quot;right&quot; | 15569
| align=&quot;right&quot; | 1611
 | 1905–1906

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 19
| align=&quot;right&quot; | 4120
| align=&quot;right&quot; | 17241
| align=&quot;right&quot; | 2288
 | 1906–1907

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 18
| align=&quot;right&quot; | 3865
| align=&quot;right&quot; | 17592
| align=&quot;right&quot; | 1548
 | 1907–1908

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 20
| align=&quot;right&quot; | 3923
| align=&quot;right&quot; | 16075
| align=&quot;right&quot; | 2
 | 1908–1909

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 4651
| align=&quot;right&quot; | 17242
| align=&quot;right&quot; | 8
 | 1909–1910

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 21
| align=&quot;right&quot; | 4568
| align=&quot;right&quot; | 17404
| align=&quot;right&quot; | -42
 | 1910–1911

|- style=&quot;font-size:11pt&quot; align=&quot;right&quot; valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;right&quot; height=&quot;30&quot; | 22
| align=&quot;right&quot; | 5324
| align=&quot;right&quot; | 18441
| align=&quot;right&quot; | -7
 | 1911–1912

|}

[[برطانایہ]] وچ 1821 توں سونے دے سکّے قانونی کرنسی دا درجہ رکھدے سن ۔  امریکا آسٹریلیا تے کینیڈا وچ وی ایہ بہت مقبول سن ۔  [[فرانسیسی جرمن جنگ|فرانس تے جرمنی دی جنگ]] (1870–1871) وچ فرانس دی شکست دے بعد [[فرانس دا تاوان جنگ 1871|جرمنی نے فرانس توں تاوان جنگ]] 5 ارب فرانک دا لگ بھگ 20 فیصد (تقریباًًً 325 ٹن) سونے دی شکل وچ وصول کیتا تے اپنی کرنسی نوں چاندی توں ہٹا کر سونے دی کرنسی اختیار دی کیونکہ چاندی دی مقبولیت گِرانی سی ۔  لیکن اسی دوران ہندوستان وچ برطانوی راج صدیوں توں رائج سونے دی کرنسی ہٹا کر چاندی دی تے پھر کاغذ دی کرنسی نافذ کرنے وچ مصروف رہیا ۔  جولائی 1926 وچ حکومت ہی دے بنائے ہوئے [[ہلٹن ینگ لجنہ|Hilton Young Commission]] نے وی ہندوستان وچ حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دی سفارش دی پر حکومت نے نظر انداز کر دی ۔ 

چاندی دی کرنسی دی موجودگی وچ مرکزی بینکاراں نوں کاغذی کرنسی دا رواج عام کرنے وچ سخت دشواری دا سامنا سی ۔  بینکار جانتے سن کہ صدیوں توں لوگ چاندی وچ بچت کردے آئے نیں ۔  1869 وچ [[بیرون الفانسو ڈی روتھشیلڈ]] نے کہیا سی کہ &quot;ہوچ چاندی دی کرنسی نوں مکمل طور اُتے ختم کرنا پڑے گا تاکہ دنیا دے سرمائے (capital) دا وڈا حصہ برباد کیتا جا سکے ۔ ایہ بہت وڈی تباہی ہو گی ۔ &quot;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=چاندی دی دانستہ تباہی |url=http://www.silver-money.net/bimetallism+abroad/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222091106/http://silver-money.net/bimetallism+abroad/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
اس دے بعد جرمنی وچ چاندی دی ٹکسالیں 1871 وچ بند دی گئیں ۔  امریکا وچ ایہ 1873 وچ بند ہوئیں جیس دے بعد 1874 توں چاندی دی قیمت گرنا شروع ہوئی ۔  1879 وچ یورپ وچ Latin Monetary Union نے وی چاندی دی آخری ٹکسال بند کر دی تے اسی سال امریکا وچ حکومت نے کاغذی کرنسی دے بدلے چاندی دی بجائے سونا واپس کرنا شروع کیتا ۔  ہندوستان وچ چاندی دی ٹکسالوں نوں 1893 وچ بند کیتا گیا ۔  [[چین]] نے چاندی دی ٹکسالیں بند کرنے توں انکار کر دتا تے اوتھے چاندی دی ٹکسالیں 1935 تک سکے بناتی رنیں ۔  1879 توں 1935 تک چاندی دی قیمت سونے دے مقابلے وچ پنج گنا کم ہو گئی ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=چاندی دے قتل عمد دا شاعر پوسٹ مارٹم نہیں ہویا ۔ |url=http://www.silverseek.com/article/silver-saga-7861 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130912185407/http://www.silverseek.com/article/silver-saga-7861 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
چاندی دی کرنسی نوں ختم کر دے کاغذ نوں کرنسی بناون وچ اک خفایہ تنظیم The Pilgrims Society نے نہایت اہم کردار ادا کیتا سی ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Pilgrims Society |url=http://www.silverbearcafe.com/private/01.11/silverstealers.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307205456/http://www.silverbearcafe.com/private/01.11/silverstealers.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

پہلی جنگ عظیم دے بعد 1932 وچ ہندوستان دی برطانوی حکومت نے ہندوستان دی ساری چاندی جمع کر دے یک لخت بین الاقوامی مارکیٹ وچ چھڈ دی جیس توں چاندی دی قیمت بہت گر گئی تے اس طرح چین نوں وی ٹکسالیں بند کرنے اُتے مجبور کیتا جا سدا ۔ &lt;!-- These Western oligarchs ordered the British government to loot all the silver from India after World War I. Once that had been done, the Old World Order then commanded that much of that silver be dumped into the global market, virtually all at once. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-03-17/silver-fundamentals-numbers-don%E2%80%99t-lie Silver Fundamentals]&lt;/ref&gt;

ٹکسالوں دی بندش توں پہلے ٹکسالیں اجرت دے عوض عوام توں چاندی لے کر اتوں سکوں وچ تبدیل کر دتا کر تی سن تے اتوں Free silver کہندے سن کیونکہ سکے بنوانے دی کوئی حد مقرر نہ سی ۔  بندش دے بعد ایہ سہولت عوام توں چھین لی گئی لیکن حکومت دے کول ایہ حق برقرار رہیا ۔ 

=== [[معیار طلا|گولڈ اسٹینڈرڈ]] ===
گولڈ اسٹینڈرڈ توں مراد ایسی کاغذی کرنسی سی جتوں سونے وچ تبدیل کیتا جا سدے&lt;!-- gold standard (i.e, a paper currency convertible into gold at a fixed exchange rate) --&gt;&lt;ref&gt;[http://uneasymoney.com/category/federal-reserve/ Uneasy Money: The Anatomy of a Misconception]&lt;/ref&gt; ۔  یا دوسرے الفاظ وچ گولڈ اسٹینڈرڈ مالیاتی نظام دی اک قسم سی جیس وچ اک کاغذی [[روپیہ]]،(یا [[ڈالر]]، [[پاونڈ]] وغیرہ) سونے دی اک مخصوص مقدار دی نمائندگی کیتا کردا سی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://wiki.mises.org/wiki/Gold_standard |title=گولڈ اسٹینڈرڈ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=wiki.mises.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2016-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329043555/http://wiki.mises.org/wiki/Gold_standard |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; یعنی کاغذی روپیا سونے دے سکے دی رسید یا ٹوکن دی حیثیت رکھدا سی نہ کہ fiat کرنسی دی ۔ &lt;br /&gt;
گولڈ اسٹینڈرڈ دا قانون مرکزی بینکاںدی جانب توں ان سونے دے سکّوں دی بجائے کاغذی کرنسی دا استعمال زیادہ توں زیادہ قابل قبول بناون دی غالباً پہلی تے وڈی حد تک کامیاب کوشش سی ۔  لوگ ایہ سمجھ کر کاغذی کرنسی قبول کرنے لگے کہ اسدے بدلے جدوں چانیں بینک توں سونے دے سکّے حاصل کر سکدے نیں ۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan2| گولڈ اسٹینڈرڈ کب نافذ ہویا||&lt;ref name=&quot;Rise and fall of the Gold Standard&quot;&gt;[http://www.news24.com/MyNews24/Rise-and-fall-of-the-Gold-Standard-20140530 Rise and fall of the Gold Standard]&lt;/ref&gt;
|-
! ملک !! سال
|-
| [[برطانیہ]] || 1821
|-
| [[جرمنی]] || 1871
|-
| [[سوئیڈن]] || 1873
|-
| [[فرانس]] || 1874
|-
| [[بیلجیئم]] || 1874
|-
| [[اٹلی]] || 1874
|-
| [[سویٹزرلینڈ]] || 1874
|-
| [[ہالینڈ|ہولینڈ]] || 1875
|-
| [[آسٹریا]] || 1892
|-
| [[جاپان]] || 1897
|-
| [[روس]] || 1898
|-
| [[امریکہ]] (عملاً)|| 1873
|-
| [[امریکہ]] (قانوناً)|| 1900
|}

=== گولڈ اسٹینڈرڈ دی اقسام ===
لگ بھگ 500 سال پہلے تک گولڈ اسٹینڈرڈ توں مراد اوہ قوانین ہُندے سن جو سونے دے سکے دا صرف وزن تے خالصیت (قیراط) بیان کردے سن ۔  '''لیکن بعد وچ گولڈ اسٹینڈرڈ دے ناں توں ایتوں قوانین بنائے جانے لگے جو کاغذی کرنسی نوں سونے دا متبادل قرار دیندے سن''' ۔ 

* طلائی نقدی معیار: (Gold specie standard) اتوں کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ وی کہندے نیں ۔  اس وچ اک کاغذی روپیا اک چاندی دے روپے دے برابر ہُندا سی تے 15 چاندی دے روپے اک سونے دے سکّے (طلائی مہر یا [[اشرفی]]) دے برابر سن ۔  ایہ اوہ زمانہ سی جدوں [[برطانوی راج|برطانوی ہندوستان]] وچ صرف سونے چاندی تانبے وغیرہ دے سکّے چلتے سن تے انگریز حکومت کاغذی کرنسی دا رواج شروع کر رہی سی ۔  کاغذی کرنسی پہ اعتبار بڑھانے دے لئی شروع شروع وچ تو لوکاں نوں بینک توں کاغذی روپیا دے بدلے سونا یا چاندی دے دی جاندی سی پر رفتہ رفتہ ایہ مشکل تر ہُندا چلا گیا تے بالآخیر بالکل ہی ختم ہو گیا ۔  برطانیا وچ ایہ نظام 1821 توں پہلی جنگ عظیم (اگست 1914) تک چلا ۔  1914 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو دے آغاز دے بعد کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ دا خاتمہ ہو گیا ۔ &lt;!-- the magnitude of the Federal Reserves’ lending capabilities was the main stimuli which lead to the fall of the Gold Standard. --&gt;
کلاسیدی گولڈ اسٹینڈرڈ وچ مندرجہ ذیل چھ خوبیاں موجود سن جو رفتہ رفتہ ختم ہُندی چلی گئیں تے گولڈ اسٹینڈرڈ محض فراڈ بن کر رہ گیا ۔ 
# کاغذی کرنسی دا تعلق سونے دے طے شدہ وزن توں سی ۔ 
# سونے دے سکے گردش وچ سن ۔ 
# کاغذی کرنسی سونے دے سکّوں وچ با آسانی تبدیل دی جا سکتی سی ۔ 
# دوسرے سکے (مثلاً چاندی دے سدے) سونے دے سکوں دے ماتحت سن ۔ 
# سونے دے سکے پگھلانے اُتے کوئی پابندی نہیں سی ۔ 
# سونے دی کسی وی شکل وچ درآمد تے برآمد اُتے کوئی پابندی یا ٹیکس نہیں سی ۔ &lt;ref name=&quot;Rise and fall of the Gold Standard&quot; /&gt;

ہندوستان وچ قانون تو گولڈ اسٹینڈرڈ دا بنا سی لیکن چند سالوں بعد ہی عملی طور اُتے &quot;گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ&quot; رواج دے دتا گیا تے حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دے تقاضے شاعر وی پورے نہ ہو سکے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=pdf:ریزرو بینک آف انڈیا دی یاد داشت |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=rbidocs.rbi.org.in |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt; حقیقی طلائی معیار وچ سونا چاندی بغیر کسی روک ٹوک دے عوام دی دسترس وچ ہُندا اے کیونکہ سونے چاندی دے سکے گردش وچ ہُندے نیں ۔  برطانیا وچ طلائی معیار دا قانون 1816 وچ بنا سی جیس دے بعد اگلے سال سونے دا سکہ &quot;سوورین&quot; (sovereign) جاری کیتا گیا جو 22 قیراط سونے توں بنا سی تے اس وچ 7.322 گرام خالص سونا ہُندا سی ۔  ایہ اک پاونڈ یعنی 20 چاندی دے شلنگ دے برابر سی ۔  نومبر 1864 وچ اسدی قیمت 10 ہندوستانی روپے دے مساوی قرار دی گئی سی ۔  (یعنی سوورین دی شکل وچ 24 قیراط سونے دی قیمت لگ بھگ 15.93 روپیا فی تولہ سی ) ۔  26 جون 1893 نوں سوورین دی قیمت بڑھا کر 15 روپے قرار دی گئی ۔  (یعنی لگ بھگ 24 روپے فی تولہ)

* طلائی تبدل معیار: (Gold exchange standard) ۔  اپنے ناں دی مماثلت دے باوجود گولڈ اسٹینڈرڈ تے گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ وچ زمین آسمان دا فرق اے لیکن دونے اک ہی سلسلے دی کڑیاں نیں یعنی قابل تخلیق کرنسی نوں رائج کرنا  ۔  گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے نظام وچ صرف امریکا تے برطانیا نوں “ریزرو ممالک“ دا درجہ دتا گیا جندے لیئے سونے دا ذخیرہ رکھنا “ضروری“ سی جبکہ باقی ممالک لئی ڈالر یا پاونڈ دا ذخیرہ سونے دے ذخیرے دے مساوی قرار دتا گیا&lt;ref name=&quot;www2.econ.iastate.edu&quot;&gt;[http://www2.econ.iastate.edu/classes/econ355/choi/golds.htm Evolution of International Monetary Systems]&lt;/ref&gt; وجہ ایہ دسی گئی کہ دنیا وچ اتنا سونا دستیاب نہیں اے کہ ہر ملک دا سینٹرل بینک اپنا سونے دا ذخیرہ بنا سکے ۔ &lt;ref&gt;[Routledge Encyclopedia of International Political Economy page 623]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;!-- 1 All gold held by the non-reserve countries is turned over to the reserve country.
2 The reserve country issues to the non-reserve countries its own currency obligations, such as

dollars, in return for the gold, and commits itself to hold only gold as reserves. The reserve country's

dollar obligations are convertible into gold on demand and pay a low interest to the bearer.

3 The national non-reserve governments agree to accept these dollar obligations as a means of

payment as they had previously accepted gold.

4 It is agreed that the reserve country can issue dollar obligations in excess of its gold stock as long

as it maintains a minimum ratio of dollars to gold.

5 All newly mined gold not needed for industrial purposes is turned over to the reserve country at a

predetermined fixed price.
 --&gt;اس حکمت عملی نوں “سونے دی کفایت شعاری“ دسیا گیا ۔ 
گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے نظام وچ سونے چاندی دے سکّے گردش وچ نہیں ہُندے سن تے حکومت اس بات دی ضمانت دیتی سی کہ کاغذی روپیا دے بدلے اک مقررہ مقدار وچ سونا یا چاندی دی جائے گی جو حکومت (یا مرکزی بینک) دے کول محفوظ رکھی ہُندی سی ۔  اس زمانے وچ لوکاں دا بینک توں کاغذی روپیا دے بدلے سونا یا چاندی حاصل کرنا بہت مشکل بنا دتا گیا سی ۔  اب سونا چاندی عوام دی دسترس توں نکل گیا سی کیونکہ اب بینک دی روک ٹوک درمیان وچ آ گئی سی ۔  تریخ گواہ اے کہ اس ضمانت دی آڑ وچ امریکا تے برطانیا دے مَرکزی بینکاںنے دنیا بھر دے عوام دا سونا چاندی وڈی مقدار وچ ہڑپ کر لیا ۔  ہندوستان دی برطانوی حکومت نے اس دوران وڈی مقدار وچ سونا ہندوستان توں انگلستان بھیجا تے اس طرح ہندوستان وچ سونے دی قلّت پیدا ہو گئی سی جیس نوں چھپانے دے لئے اصلی سکّوں دی جگہ کاغذی کرنسی نوں ہی قانونی کرنسی قرار دتا گیا ۔  ہندوستان وچ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ 1898 وچ Fowler Report دے بعد باضابطہ طور اُتے نافذ کیتا گیا تے اک ہندوستانی روپیا اک شلنگ تے چار پینس (1s 4d) دے برابر قرار دتا گیا ۔  ایہ درحقیقت اسٹرلنگ ایکسچینج اسٹینڈرڈ سی ۔ 
[[File:World Gold Reserves.png|thumb|400px|1845 توں 2013 تک مرکزی بینکاں دے کول کُل سونا (میٹرک ٹن وچ) ۔  جیتوں جیتوں کاغذی کرنسی دا رواج بڑھتا چلا گیا عوام دے کول موجود سونے دے سکے مرکزی بینکاںدی تجوریوں وچ منتقل ہُندے چلے گئے ۔  عالمی جنگوں تے [[گریٹ ڈپریشن]] دے دوران وی مرکزی بینکاںدا سونا بڑھتا ہی رہیا ۔  1965 وچ ایہ مقدار لگ بھگ 38500 ٹن سی ۔ 1875 وچ امریکی بینکاں دے کول کل سونا محض 50 ٹن سی ۔ ]]

برطانایہ وچ اس نظام نوں لانے دی وجہ ایہ سی کہ پہلی جنگ عظیم دے بعد برطانیا پہ 85 کروڑ پاونڈ دا قرضہ چڑھ چکیا سی تے حکومت دے اخراجات دا 40 فیصد سود ادا کرنے اُتے خرچ ہُندا سی ۔  (سو سال بعد آج برطانیا پہ 31 ارب پاونڈ دا قرضہ اے) ۔  برطانیا وچ ایہ نظام صرف 6 سال (1925 توں 1931 تک) چل سدا ۔  مئی 1931 وچ [[آسٹریا]] دے سب توں وڈے بینک وچ [[بینک رن]] ہویا تے اوہ بینک ناکام ہو گیا ۔  ایہ بینک رن اسی سال جرمنی تے برطانیا تک پہنچ گیا ۔  19 ستمبر 1931 وچ برطانیا نے ایہ نظام ختم کر دتا جیس توں برطانوی پاونڈ دی قیمت وڈی تیزی توں گری ۔  چونکہ ہندوستانی روپیا پاونڈ توں منسلک سی اس لئے روپے دی قدر وی بہت کم ہو گئی ۔  صرف تن چار مہینوں وچ ہندوستان وچ سونے دی قیمت 45 فیصد اضافہ دے بعد لگ بھگ 32 روپے تولہ ہو گئی ۔  ایہ سب مرکزی بینکاںدی جانب توں ذخیرہ شدہ سونے دی مالیت توں کنیں زیادہ نوٹ چھاپندا نتیجہ سی ۔  اس سارے بحران وچ مرکزی بینکاںنے خوب خوب کمایا ۔ &lt;br /&gt;
جیمز ریکارڈز اپنی کتاب “کرنسی دی موت“ &lt;!-- The Death of Money --&gt; وچ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دے بارے وچ لکھدے نیں:
&lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/sites/ralphbenko/2014/04/28/is-james-rickards-right-about-a-coming-monetary-apocalypse/ کرنسی دی موت ۔  جیمز رِکارڈز]&lt;/ref&gt; گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ اک جانب حقیقی گولڈ اسٹینڈرڈ دی سنہری نقل سی تو دوسری جانب اک بہت ہی وڈا فراڈ وی سی ۔ &lt;!-- The gold exchange standard was, at best, a pale imitation of a true gold standard and, at worst, a massive fraud. --&gt; …

مالیات دی دنیا وچ مبہم تے ذو معنی اصطلاحات دا استعمال بہت عام اے ۔  گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ وچ لفظ ایکسچینج توں مراد [[بل آف ایکسچینج]] سی جو اک بینک ڈرافٹ ہُندا سی تے اس زمانے وچ بین الاقوامی ادائیگیوں وچ بہت استعمال ہُندا سی ۔ &lt;ref&gt;[http://www.britinica.com/ebchecked/topic/237339/gold-exchange-standard انسائیکلوپیڈیا بریٹانیدا]&lt;/ref&gt; گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ دا لب لباب ایہ سی کہ سونے دے بدلے کاغذ لے لو ۔  عوام نوں جےچہ کاغذی رسید دے بدلے سونا نہیں دتا جاندا سی پر اب وی عوام دا سونے اُتے حق تسلیم کیتا جاندا سی ۔ 

* طلائی سلاخ معیار: (Gold bullion standard) اس نظام وچ عام آدمی دے لئے کاغذی کرنسی دے بدلے بینک توں سونے دا سکہ لینے دا حق ہی ختم کر دتا گیا ۔  صرف چند امیر لوکاں دے کول ایہ حق باقی رہ گیا جو دوسرے ممالک توں تجارت کردے سن تے یک مشت 400 اونس (لگ بھگ ساڑھے بارہ کلو) دی سونے دی اٹ خرید سکدے سن ۔  اس نظام نوں پہلی دفعہ رکارڈو نے تجویز کیتا سی پر ان تجاویز اُتے عمل اسدی موت دے سو سال بعد ہویا ۔ 
&lt;!-- Its theoretical advantages were first set forth by Ricardo at the time of the Bullionist Controversy. --&gt;
&lt;br /&gt;
بعد وچ ریزرو بینک آف انڈیا دے گورنر بننے والے سر چنتا من راو دیشمکھ نے ہندوستان وچ برطانوی حکومت دی پالیسیوں اُتے تنقید کردے ہوئے کہیا سی کہ &quot;ایسی اصلاحات دے بعد [[انڈیا آفس]] اس طرح دا نا ممکن کاروبار ہو سکنے دے بارے وچ اندھا اے تے بے چارے مالیاتی حکام نوں اسمبلی وچ کھڑے ہو کر اُنہاں پالیسیوں دا دفاع کرنا پیندا اے جننیں اوہ خود وی غلط سمجھتے نیں تے جندے نقصانات وڈے واضح ہُندے نیں&quot; ۔  سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اپریل 1932 توں مارچ 1941 تک ہندوستان دی برطانوی حکومت نے 1337.5 ٹن سونا برطانیا بھیجا جیسدی اُس وقت مالیت 375 کروڑ روپے سی ۔  اُس وقت اس سونے دی اوسط قیمت 33 روپے فی تولہ توں وی کم سی ۔  اس سونے توں [[بینک آف انگلینڈ]] نوں سونے دا ذخیرہ بناون وچ وڈی مدد ملی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/89635.pdf |title=pdf:ریزرو بینک آف انڈیا دی یاد داشت |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=rbidocs.rbi.org.in |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt; جے آج دے سونے دے نرخ توں دیکھا جائے تو ایہ 50 ارب ڈالر توں زیادہ مالیت دا سونا سی ۔ 
مشہور ماہر معاشیات Ludwig von Mises (1881–1973) اپنی تصنیف Beware the Alchemists وچ لکھدے نیں کہ حکومت نوں ایہ حق اے کہ اوہ جتوں چااے گھوڑا کاے ۔  اوہ چوزے نوں وی گھوڑا کہہ سکتی اے ۔  اس وقت تو لوگ حکومت نوں پاگل یا کرپٹ سمجھیں گے ۔  لیکن تن صدیوں وچ حکومتیں کاغذ دے ٹکڑے نوں کرنسی بتے کرانے وچ کامیاب ہو چکی نیں ۔  تے ایہی مہنگائی دی اصل وجہ اے ۔ &lt;!-- If a judge were to say that whatever the government calls a horse is whatever the government calls a horse, and that the government has the right to call a chicken a horse, everybody would consider him either corrupt or insane. Yet in the course of a very long evolution, the government has converted the situation that the government must settle disputes concerning the meaning of &quot;money&quot; as referred to in contracts, into another situation. Over centuries many governments and many theories of law have brought about the doctrine that money, one side of most exchange agreements, is whatever the government calls money. The governments are pretending to have the right to do what this doctrine tells them, that is to declare anything, even a piece of paper, &quot;money.&quot; And this is the root of the monetary problem.
 --&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=سونے تے اکنومک کومن سینس دے خلاف سو سالہ جنگ/ |url=http://bmgbullionbars.com/the-federal-reserves-centennial-birthday-the-hundred-years-war-against-gold-and-economic-common-sense/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321040506/http://bmgbullionbars.com/the-federal-reserves-centennial-birthday-the-hundred-years-war-against-gold-and-economic-common-sense/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! کرنسی دا رتبہ !! [[مالیاتی نظام]] !! فوائد !! نقصانات&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/money-debt a financial black hole]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2014-07-11/planned-chaos-why-fiat-money-large-scale-fraud-system Fiat Money Is &quot;A Large-Scale Fraud System&quot;]&lt;/ref&gt;
|-
| بہترین||“[[ہارڈ کرنسی]]“ یعنی جدوں اصل مالیت&lt;br /&gt;
دے دھاتی سکے زیر گردش ہوں
||
* [[Honest money]] ۔  کوئی تخلیق نہیں کر سکتا
* بین الاقوامی کرنسی
* فکسڈ ایکسچینج ریٹ
* بچت دی برقراری
* آنے والی نسل اُتے کوئی ٹیکس نہیں ہُندا
* نہ بینک رن ممکن ہُندا اے، نہ سینٹرل بینک دی ضرورت ہُندی اے&lt;!-- Under a strict gold standard, there is no need for a central bank. --&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Classical Gold Standard: Some Lessons for Today |url=https://research.stlouisfed.org/publications/review/81/05/Classical_May1981.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308100452/https://research.stlouisfed.org/publications/review/81/05/Classical_May1981.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* عوام دے لئے بہترین، بینکاراں تے حکومت دے لئے بد ترین کرنسی
||
* نقل و حمل دی مشکلات
* کھرے کھوٹے دی پہچان دی مشکلات
|-
| اچھی || “گولڈ اسٹینڈرڈ“ یعنی ایسی کاغذی کرنسی&lt;br /&gt;
جو سونے وچ تبدیل دی جا سدے&lt;ref&gt;[http://mises.org/library/monetary-breakdown-west Nine Phases of Monetary Breakdown]&lt;/ref&gt; &lt;!-- gold standard, which meant that each national currency (the dollar, pound, franc, etc.) was merely a name for a certain definite weight of gold. The &quot;dollar,&quot; for example, was defined as 1/20 of a gold ounce, the pound sterling as slightly less than 1/4 of a gold ounce, and so on. --&gt;&lt;br /&gt;
||
* نقل و حمل تے استعمال وچ آسانی
||
* ہمیشہ جاری کنندہ دی جانب توں بہت زیادہ چھاپی گئی تے
پہلے افراط زر اورپھر مکمل تباہی توں دوچار ہوئی
* جاری کنندہ دے فراڈ دی وجہ توں بینک رن ممکن ہُندا اے
|-
| خراب || حکومت دی جانب توں چھپنے والی Fiat کرنسی &lt;br /&gt;
(جیتوں چین دی کاغذی کرنسی)&lt;ref&gt;[http://www.cbc.ca/m/touch/news/story/1.3005562 The astounding rise of China's currency]&lt;/ref&gt; (fiat money)
||
* دولت تخلیق ہونے توں عوام اُتے قرض نہیں چڑھتا
* بینک رن ممکن نہیں ہُندا کیونکہ بے حساب تخلیق دی جا سکتی اے
* حکومت دے لئے بہترین کرنسی
||
* مخفی [[انفلیشن ٹیکس]] دی وجہ توں بچت اپنی قوت خرید کھو دیتی اے
|-&lt;br /&gt;
| بدترین || نجی بینکاںدی جانب توں جاری ہونے والی Fiat&lt;br /&gt;
کرنسی (جیتوں ڈالر، پاونڈ، یورو) (debt money)
||
* بینکاراں دے لئے بہترین، عوام دے لئے بدترین کرنسی
* بینک رن ممکن نہیں ہُندا کیونکہ بے حساب تخلیق دی جا سکتی اے
||
* مخفی [[انفلیشن ٹیکس]] دی وجہ توں بچت اپنی قوت خرید کھو دیتی اے
* دولت تخلیق ہونے توں عوام اُتے قرض چڑھتا اے جیس توں
* آنے والی نسل اُتے وی ٹیکس لگ جاندا اے&lt;ref&gt;[http://www.goldcore.com/us/gold-blog/u-s-state-finances-lack-truth-and-integrity-volcker-warns پال واکر دا بیان]&lt;/ref&gt;
|}

&quot;Because gold is honest money, it is disliked by dishonest men&quot;
Dr. Ron Paul

== گریشام دا قانون ==
Gresham's law معیشت دا اک بنیادی اصول اے جو بتاتا اے کہ اچھی (مہنگی) کرنسی ہمیشہ بُری (سستی) کرنسی توں شکست کھا جاندی اے ۔ (Bad money drives out good, because good and bad coin cannot circulate together) ۔  ایہی اصول بتاتا اے کہ سونےیا چاندی دی کرنسی تے کاغذی کرنسی اک نال نہیں چل سکدے ۔ &lt;!-- paper currency, convertible into gold, could not exist with gold. --&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.pk/books?id=vJo9AAAAcAAJ&amp;pg=RA1-PT80&amp;lpg=RA1-PT80&amp;dq=%22Paper+currency+convertible+into+gold%22&amp;source=bl&amp;ots=Dgy2PGl2AN&amp;sig=wqH9hBjX7qGQ0FC6t-L2iXXZkKU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q= Parlimentary Debates 1826]&lt;/ref&gt; چونکہ کرنسی دی شکست ملک دی شکست ہُندی اے اس لئے دوسرے الفاظ وچ جے کسی ملک وچ اچھی کرنسی (مثلاً ہارڈ کرنسی) رائج ہو تے پڑوس دے ملک وچ کاغذی کرنسی رائج ہو تو ہارڈکرنسی والے ملک دی شکست یقینی اے ۔  جے ہم تریخ اُتے نظر ڈالیں تو پتہ چلتا اے کہ پہلے گولڈ اسٹینڈرڈ نے ہارڈ کرنسی نوں مات دی ۔  پھر فی ایٹ کرنسی نے گولڈ اسٹینڈرڈ نوں اُکھاڑ پھیندا ۔  اسدے بعد debt money نے فی ایٹ منی نوں شکست دی ۔  تے جے مستپہلے وچ debt money توں وی بدتر کوئی کرنسی ایجاد ہو گئی تو اوہ دنیا بھر وچ چھا جائے گی مثلاً [[بٹ کوئن|ڈیجیٹل کرنسی]] ۔ (دیکھیئے [[کیش دے خلاف جنگ]])&lt;br /&gt;
گریشام دے اصول نوں موثّر بننے لئی ضروری اے کہ حکومت دو قانون بنائے ۔ 
* گھٹیا کرنسی نوں لیگل ٹینڈر (قانونی کرنسی) دا درجہ حاصل ہو ۔ 
* گھٹیا کرنسی تے بہتر کرنسی دے درمیان فکسڈ ایکسچینج ریٹ ہو ۔ &lt;ref&gt;[https://smilingdavesblog.wordpress.com/2013/10/18/why-greshams-law-means-the-death-of-bitcoin/ You can fool some people all the time]&lt;/ref&gt;
گولڈ اسٹینڈرڈ دے قوانین درحقیقت ان ہی دونے شرائط نوں پورا کردے نیں ۔  بریٹن ووڈز کانفرنس (1944) دے ذریعے ایہ ہی دونے قوانین عالمی سطح اُتے نافذ کیئے گئے سن ۔ 

گریشام دا قانون صرف اُسی صورت وچ فیل ہو سکتا اے جدوں دنیا بھر دے عوام کاغذی کرنسی یا ڈیجیٹل کرنسی قبول کرنے توں انکار کر دیں ۔ 

== امریکا تے گولڈ اسٹینڈرڈ ==
ابتدا ہی توں امریکا وچ دو دھاتی نظام (bimetallic standard) قائم سی یعنی 1792ء توں ڈالر دی قیمت سونے تے چاندی دونے دے وزن تے خالصیت (قیراط) دے لحاظ توں بیان دی جا سکتی سی تے ڈالر دا سکہ سونے دا وی ہُندا سی تے چاندی دا وی ۔  اس وقت امریکا وچ چاندی دی قیمت 1.293 ڈالر فی اونس سی تے سونا چاندی توں 15 گنا مہنگا سی ۔  لیکن اس وقت باقی دنیا وچ سونا چاندی توں پندرہ دی بجائے ساڑھے پندرہ گنا مہنگا سی ۔  دوسرے الفاظ وچ امریکا وچ سونا باقی دنیا توں سستا سی تے اسی وجہ توں سونے دے امریکی ڈالر دا سکہ وڈی مقدار وچ دوسرے ممالک وچ چلا گیا تے امریکا وچ عملاً چاندی دے ڈالر دا سکہ گردش وچ رہیا&lt;!-- during the period from 1792 to 1834 the United States maintained an exchange ratio between silver and gold of 15:1, while ratios in Europe ranged from 15.5:1 to 16.06:1. This made it profitable for owners of gold to sell their gold in the European market and take their silver to the United States mint. The effect was that gold was withdrawn from domestic American circulation; the “inferior” money had driven it out. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/245850/Greshams-law Gresham’s law-Encyclopaedia Britanica]&lt;/ref&gt; ۔ &lt;br /&gt;
اس خامی نوں دور کرنے دے لئے 1834 وچ امریکی سونے دے ڈالر دے سکے وچ سونے دی مقدار گھٹا دی گئی تے اب ایہ سکہ چاندی توں 16 گنا مہنگا کر دتا گیا ۔  اب چونکہ چاندی دا ڈالر سستا ہو گیا سی اس لئے امریکا توں چاندی باہر جانے لگی تے سونا واپس آنے لگیا ۔  امریکا وچ سونے دی نئی کانیں وی دریافت ہوئیں تے سونے دی فراوانی مزید بڑھ گئی ۔  اک وقت ایسا وی آیا جدوں چاندی دے سکے بالکل ہی نایاب ہو گئے ۔  نوبت ایتھے تک آ گئی کہ دکاندار ریزگاری واپس کرنے توں قاصر ہو گئے ۔ &lt;br /&gt;
اس مشکل نوں دور کرنے دے لئے 1853 وچ چاندی دے ایتوں سکے جاری کیتے گئے جنہاں وچ چاندی تو کم ہُندی سی پر ان اُتے قدر زیادہ لکھی ہُندی سی تاکہ ریزگاری وی واپس دی جا سکے تے سکہ اسمگل ہو کر ملک توں باہر وی نہ جائے ۔  ایتوں سکے ٹوکن منی کہلاتے نیں تے دھاتی ہونے دے باوجود fiat کرنسی ہُندے نیں ۔ &lt;br /&gt;
امریکہ دی [[سول وار]] دے دوران (1862) حکومت نے ایسی کاغذی کرنسی جاری دی جیس دی پشت پناہی دے لئے نہ سونا ہُندا سی نہ چاندی ۔  اسی سال امریکا وچ پہلی دفعہ [[انکم ٹیکس]] نافذ کیتا گیا ۔  &lt;br /&gt;
1859 وچ [[نیویڈا]] ، امریکا وچ اک چاندی دی بہت وڈی کان دریافت ہوئی جتھے توں 1874 تک وڈی مقدار وچ چاندی نکالی گئی ۔ 

[[برطانایہ]] 1819 وچ&lt;ref&gt;[http://www.econlib.org/library/Enc/GoldStandard.html THE CONCISE ENCYCLOPEDIA OF ECONOMICS]&lt;/ref&gt; ، [[کینیڈا]] 1853 وچ تے [[نیو فاونڈ لینڈ]] 1865 وچ &lt;ref&gt;[[:en:Coinage Act of 1873]]&lt;/ref&gt; گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا چکے سن ۔  [[جرمنی]] نے 1871 وچ گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا لیا سی ۔  امریکا وچ 1873 وچ سکوں توں متعلق قانون وچ ترمیم کر دے چاندی دا لفظ ہٹا دتا گیا تے عملاً گولڈ اسٹینڈرڈ اپنا لیا گیا جتوں عوام نے crime of 1873 دا ناں دتا ۔  (تے جتوں عین سو سال بعد ترک کر دتا گیا) ۔  اس قانون توں امریکا وچ سرکاری سطح اُتے دو دھاتی نظام دا خاتمہ ہو گیا ۔ 
[[فائل:Panic of 1873 bank run.jpg|thumb|جدوں وی اثاثوں توں زیادہ کرنسی چھپتی اے نتیجہ معاشی بحران ہُندا اے ۔  4 اکتوبر 1873 ۔  نیویارک سٹی وچ ہونے والے اک &quot;بینک رن&quot; دی یاد گار تصویر ۔ ]]

1879 وچ امریکا بظاہر دوبارہ دھاتی کرنسی اُتے واپس آ گیا لیکن اس دفعہ چاندی نوں کرنسی نہیں قرار دتا گیا بلکہ صرف سونے نوں کرنسی قرار دتا گیا ۔  عوام نوں کاغذی نوٹوں دے بدلے سونے دے سکے دیے جانے لگے جیس توں عوام دا کاغذی کرنسی اُتے اعتبار بحال ہو گیا تے اکثریت نے کاغذی نوٹوں نوں ہی استعمال کرنے نوں ترجیح دی ۔  عوام دا وڈی شدت توں اصرار رہیا کہ چاندی نوں وی کرنسی بنایا جائے پر 1900 وچ دوبارہ صرف سونے نوں ہی قانوناً کرنسی قرار دتا گیا ۔ &lt;br /&gt;
1862 توں پہلے ہارڈ کرنسی دے اُس دور وچ وی امریکا وچ سونے چاندی دے سکوں دے نال نال کاغذی نوٹ وی وڈی مقدار وچ گردش کردے راے ۔  ان نوٹوں دی حیثیت سونے چاندی دی رسید یا representative money جیسی سی ۔  ایہ نوٹ بہت توں مختلف پرائیوٹ بینکاںول توں وی جاری ہُندے سن تے حکومت دے محکمہ خزانہ ول توں وی لیکن ان وچ توں کسی نوں وی [[لیگل ٹینڈر]] دی حیثیت حاصل نہ سی ۔  8000 توں زیادہ مختلف نجی بینک کاغذی کرنسی جاری کردے سن ۔  25 فروری 1863 نوں صدر [[ابراھم لنکن]] نے نیشنل کرنسی ایکٹ منظور کیتا جیس دے بعد بینکاںدا ایہ اختیار ختم ہو گیا تے اب ایہ حق صرف حکومت دے کول آ گیا  ۔ &lt;ref&gt;[http://www.history.com/news/8-things-you-may-not-know-about-american-money 8 Things You May Not Know About American Money]&lt;/ref&gt;  ۔  (ہندوستان دی برطانوی حکومت نے ایہی کام 1861 وچ کیتا سی) ۔  چونکہ اس زمانے وچ &quot;بینک رن&quot; بہت عام سن اس لئے 1913 وچ فیڈرل ریزرو سسٹم بنایا گیا تاکہ چیک تے نوٹ دے بدلے عوام نوں سونے چاندی دی ادائیگی نوں یقینی بنایا جا سکے لیکن جو کچھ ہویا اوہ اسدے عین برعکس سی ۔  1933 وچ امریکی عوام توں سونا رکھنے دا حق ہی چھین لیا گیا تے ان دا سونا ضبط کر لیا گیا (بہ عوض کاغذی کرنسی) ۔  1934 وچ [[سلور پرچیز ایکٹ]] بنا کر چاندی وی بحساب پچاس سینٹ فی اونس ضبط کر لی گئی ۔  سونا جو چاندی توں 16 گنا مہنگا ہویا کردا سی اب 27 گنا مہنگا کر دتا گیا ۔  1934 توں 1965 تک امریکا وچ داخلی سطح اُتے سلور اسٹینڈرڈ تے خارجی سطح اُتے گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ رہیا ۔  1934 توں 1973 تک گولڈ اسٹینڈرڈ دے ناں اُتے جو سسٹم چلانے دی کوشش کیتی گئی اوہ ہرگز گولڈ اسٹینڈرڈ نہ سی ۔  &lt;ref&gt;[http://www.fas.org/sgp/crs/misc/R41887.pdf کانگریس دی تحقیقاتی رپورٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407024840/http://fas.org/sgp/crs/misc/R41887.pdf |date=2016-04-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
امریکہ وچ 1930 تک سونے دے سکے زیر گردش راے جبکہ چاندی دے سکے 1970 تک گردش وچ سن ۔ &lt;ref&gt;[http://www.slideshare.net/some_math_guy/why-i-investedingoldandsilver-investing-overview-aug-8-2011 The Emperor Has No Clothes بادشاہ ننگا اے]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
امریکہ وچ 173 سالوں تک ڈالر سونے یا چاندی وچ تبدیل کیتا جا سکتا سی ۔  1965 دے بعد توں ڈالرصرف اک حساب دی اکائی (unit of account) بن کر رہ گیا اے ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inside Look-Elliott wave |url=http://www.elliottwave.com/freeupdates/archives/2014/05/07/THE-HIDDEN-EROSION-OF-CORPORATE-WORTH-SINCE-THE-GOVERNMENT-ABANDONED-MONEY.aspx#axzz43LBx1YFG |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416075200/http://www.elliottwave.com/freeupdates/archives/2014/05/07/THE-HIDDEN-EROSION-OF-CORPORATE-WORTH-SINCE-THE-GOVERNMENT-ABANDONED-MONEY.aspx#axzz43LBx1YFG |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! عرصہ !! ڈالر دی قانونی شکل
|-
| 1792 توں 1873 || چاندی دا ڈالر جو سونے توں منسلک سی
|-
| 1873 توں 1934|| کاغذی ڈالر جو سونے توں منسلک سی
|-
| 1934 توں 1965 || کاغذی ڈالر جو چاندی توں منسلک سی
|-
| 1965 توں اب تک || کاغذی/ڈیجیٹل ڈالر جو کسی توں وی منسلک نہیں
|}

== انگلینڈ تے گولڈ اسٹینڈرڈ ==
انگلینڈ دے سنار لوکاں دے سونے دی حفاظت کرنے دی ہزار سالہ شہرت رکھدے سن ۔  اندی جاری کردہ رسیدیں ان دے علاقے دی کرنسی بن جاندی سن ۔  اوہ فریکشنل ریزرو بینکنگ دے سارے گُر جانتے سن ۔  سب توں پہلے انہاں نے ایہ راز جان لیا کہ جے چاندی دا کرنسی دا درجہ ختم کر دتا جائے تو سونے دی بجائے سونے دی رسید توں ہی کام چل سکتا اے کیونکہ چاندی روگٹھ دی لین دین وچ استعمال ہونے والی دھاتی کرنسی اے جبکہ سونے دا سکہ شاعر کبھار ہی استعمال ہُندا اے ۔  اس طرح ہارڈ کرنسی دی جگہ کاغذی کرنسی دا نظام لایا جا سکتا اے جیس توں اندی دولت تے اقتدار وچ بے انتہا اضافہ ہو سکتا اے ۔ &lt;br /&gt;
1780 توں انگلینڈ وچ سکوں دی قلت ودھدیچلی گئی جیس توں کاغذی کرنسی نوں پھلنے پھولنےدا خوب موقع ملا ۔ نپولین دی جنگوں دی وجہ توں سکوں دی قلت وچ تے وی اضافہ ہویا ۔  1796 توں برطانوی ٹکسالوں نے سکے ڈھالنے بالکل بند کر دیے تے اگلے 20 سالوں تک ایہ کام بند رہیا ۔ &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?isbn=1908009764 People Money: The Promise of Regional Currencies]&lt;/ref&gt;

انگلینڈ وچ 1377 توں 1816 تک سونا چاندی توں 16 گنا مہنگا ہویا کردا سی&lt;ref&gt;{{Cite web |title=سونے تے چاندی دی تریخ |url=http://www.enterpriseintegrators.com/palmer/history/3-tulane%26jub/historyofgold%26silver.htm |access-date=2016-05-28 |archive-date=2020-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114055510/http://www.enterpriseintegrators.com/palmer/history/3-tulane%26jub/historyofgold%26silver.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; جبکہ اس وقت فرانس (جو اس زمانے وچ ساُتے پتے سی) تے باقی یورپ وچ سونا چاندی توں ساڑھے پندرہ گنا مہنگا سی ۔  اس طرح سونا انگلینڈ آنے لگیا تے چاندی باہر جانے لگی ۔  1816 تک بینک آف انگلینڈ اتنا سونا جمع کر چکیا سی کہ اس نے دنیا وچ سب توں پہلے گولڈ اسٹینڈرڈ نافذ کر لیا تے اس طرح قانونی طور اُتے چاندی دا کرنسی دا درجہ ختم کر دتا ۔  ایہ بینکار اس راز توں اچھی طرح واقف سن کہ گولڈ اسٹینڈرڈ آخر کار کاغذی اسٹینڈرڈ وچ تبدیل ہو جاندا اے (دیکھیے گریشام دا قانون) ۔  (1717 وچ برٹش ٹریژری وچ اک اونس دا سونے دا سکہ 21 شلنگ دے عوض دستیاب سی ۔ )&lt;br /&gt;
انگلینڈ نے سونے دے مقابلے وچ چاندی وچ لیئے گئے قرض اُتے [[شرح سود]] بڑھا دی جیس توں دوسرے ممالک جو چاندی دے اسٹینڈرڈ اُتے سن ان اُتے وی گولڈ اسٹینڈرڈ اپنانے تے چاندی نوں ترک کرنے دے لئے دباو بڑھ گیا ورنہ ان دی تجارت متاثر ہُندی ۔  1815 وچ فرانس دی [[واٹر لو]] وچ شکست دے بعد انگلینڈ نوں کرنسی دے معاملات وچ واضح برتری حاصل ہو گَئی تے اوہ ساری دنیا نوں قرضے جاری کرنے دی پوزیشن وچ آگیا ۔ اس طرح تجارتی خسارے دے دنوں وچ وی انگلینڈ کاغذی کرنسی (کیپیٹل) ایکسپورٹ کر دے سونا حاصل کردا رہیا ۔ &lt;!-- Mr. Mayer Amschel Rothschild had discovered that currency or deposit loan accounts had the required appearance of power that could be used to induce people into surrendering their real wealth in exchange for a promise of greater wealth
Mr. Rothschild found that he could issue more notes than he had backing for, so long as he had someone’s stock of gold as a persuader to show his customers.
 ۔ . ۔ . ۔ . ۔ . ۔ .These pressures could be used to ignite a war.
Then he would control the availability of currency to determine who would win the war. That government which agreed to give him control of its economic system got his support.

Collection of debts was guaranteed by economic aid to the enemy of the debtor.
 --&gt;

1844 وچ حکومت برطانیا نے Bank Charter Act 1844 منظور کیتا جیس توں بینکاںدی بے تحاشہ کرنسی نوٹ چھاپندی آزادی ختم ہو گئی ۔  لیکن بینکاںنے فوراً اس قانون دا توڑ دریافت کر لیا تے چیک تے ڈرافٹ دے ذریعے تخلیق دولت دا کام جاری رکھیا جو اس قانون دی زد وچ نہیں آندا سی ۔ 

1834 توں 1914 تک اک برٹش پاونڈ 4.867 امریکی ڈالر دے برابر سی ۔  1914 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو بننے توں دنیا بھر نوں قرض دینے دا حق انگلینڈ دے ہتھ توں نکل کر امریکا دے ہتھ وچ چلا گیا تے 1933 تک پاونڈ دی قیمت گر کر 2.214 ڈالر رہ گئی جو اگست 2008 نوں محض 1.853 ڈالر ہو گئی ۔ &lt;ref&gt;[http://henryckliu.com/page168.html History of Monetary Imperialism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151023061157/http://henryckliu.com/page168.html |date=2015-10-23 }}&lt;/ref&gt;

== افراط زر ==
{{Main|افراط زر}}
{|dir=rtl class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot;| کدوں کیہڑی کرنسی ڈب گئی&lt;ref&gt;[http://www.slideshare.net/some_math_guy/why-i-investedingoldandsilver-investing-overview-aug-8-2011 Paper money is just a ‘receipt’ or ‘certificate’]&lt;/ref&gt;
|-
! سنہ !! ملک دا ناں
|-
| 2009|| شمالی کوریا
|-
| 2008|| زمبابوے
|-
| 2002|| ارجنٹینا
|-
| 1996|| بلغاریہ
|-
| 1994|| یوگوسلاویہ
|-
| 1994|| برازیل
|-
| 1992|| سویت یونین
|-
| 1991 || پولینڈ
|-
| 1990 || نکاراگوا
|-
| 1982 || میکسیکو
|-
| 1955 || چین
|-
| 1949|| تائیوان
|-
| 1946 || ہنگری
|-
| 1944 || یونان
|-
| 1923 || جرمنی
|-
| 1865 || متحدہ امریکہ
|}
[[فائل:Hundred billion dollars and eggs.jpg|thumb|left|400px|[[زمبابوے]] وچ انے زیادہ نوٹ چھاپے گئے کہ سنہ 2008 وچ 100 ارب ڈالر وچ صرف تن انڈے خریدے جا سکدے سن]]
[[File:500000000000 dinars.jpg|thumb|left|1993 دا [[یوگوسلواکیہ]] دا بینک نوٹ جیس دی مالیت 5 کھرب دینار اے ۔ ]]
کاغذی کرنسی پہلے تو حکومت دے کول موجود سونے چاندی دی مالیت دے برابر مقدار وچ چھاپی جاندی سی لیکن 1971 وچ بریٹن ووڈ معاہدہ ٹوٹنے دے بعد ایسی کوئی روک ٹوک باقی نہیں رہی اے ۔  ایہی وجہ اے کہ کرنسی کنٹرول کرنے والے ادارے تے حکومتیں اپنی آمدنی بڑھانے دے لئے زیادہ توں زیادہ کرنسی چھاپندے خواہشمند ہُندے نیں ۔  لیکن جے کرنسی زیادہ چھاپی جائے تو [[افراط زر]] دی وجہ توں اس دی قدر لامحالہ کم ہو جاندی اے ( یعنی اس دی [[طاقت خرید|قوت خرید]] کم ہو جاندی اے) اس طرح لوکاں دا تے باقی دنیا دا اعتبار اس کرنسی اُتے کم ہونے لگتا اے ۔  جو کرنسی چھاپنوالے ادارے یا حکومت دے لئے نقصان دہ ثابت ہُندا اے کیونکہ لوگ اب دوسری کرنسی ول رجوع کرنے لگتے نیں ۔  اس لئے حکومتیں اک حد توں زیادہ کرنسی نہیں چھاپ پاتیں ۔  اسدی مثال سونے دا انڈا دینے والی مرغی دی طرح اے جتوں ذبح نہ کرنا ہی سود مند رہندا اے ۔  لیکن تھوڑی تھوڑی مقدار وچ وی مسلسل کاغذی کرنسی چھپتے رہنے توں اس کرنسی دی قوت خرید کم ہُندی چلی جاندی اے ۔  اس دے بر عکس دھاتی کرنسی دی قدر وقت دے نال ودھدیچلی جاندی اے ۔  اسی لئے [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]] اپنے رکن ممالک نوں اس بات اُتے مجبور کردا اے کہ اوہ اپنی کرنسی نوں سونے توں منسلک نہ کرو ۔ &lt;ref&gt;[http://jawediqbal.hubpages.com/hub/Economic-Slavery-in-The-Modern-World Economic Slavery of The Modern World]&lt;/ref&gt; جے کوئی کرنسی سونے توں منسلک ہو گی تو آئی-ایم-ایف دے لئے اسدی شرح تبادلہ اپنی مرضی دے مطابق کنٹرول کرنا مشکل ہو جائے گا ۔ 

پچھلی دہائی وچ زمبابوے دی حکومت نے اپنی بقا دے لئے بے تحاشہ کاغذی کرنسی چھاپ کر اپنی آمدنی وچ اضافہ کیتا ۔  اس دے نتیجہ وچ 2008 وچ زمبابوے دے 1200 ارب ڈالر صرف اک برطانوی پاونڈ دے برابر رہ گئے ۔  اسقدر افراط زر دی وجہ توں زمبابوے وچ شرح سود %800 تک جا پہنچی سی ۔ &lt;ref&gt;{{cite news |title=زمبابوے وچ شرح سود 800 فیصد |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1564924/Zimbabwe-interest-rates-up-to-800pc.html |newspaper=ٹیلیگراف |date= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

کاغذی کرنسی دا کمال ایہ اے کہ کسی نوں اپنی ودھدیہوئی [[غربت]] دا [[حس|احساس]] نہیں ہُندا ۔  جے کسی [[مزدور]] دی [[تنخواہ]] پنج فیصد کم کر دی جائے تو اتوں شدید اعتراض ہُندا اے ۔  لیکن جدوں افراط زر دی وجہ توں اسدی تنخواہ دی قوت خرید دس فیصد کم ہو جاندی اے تو اوہ اتنا اعتراض نہیں کردا ۔  جتنے سالوں وچ کسی دی تنخواہ دوگنی ہُندی اے اتنی ہی مدت وچ سونے دی قیمت ( تے مہنگائی ) تن گنی ہو چکی ہُندی اے ۔ &lt;br /&gt;
پچھلے 255 سالوں وچ قیمتیں دوگنی ہونے وچ ابتدائی 185 سال لگے حالانکہ اس عرصے وچ دنیا نوں دو جنگ عظیم وی جھیلنا پڑیں ۔  لیکن بریٹن ووڈز دے معاہدے دے بعد دے 70 سالوں وچ قیمتیں 50 گنا بڑھ گئیں ۔ &lt;!-- during the 255 years of the index, prices increased by 200% in the first 185 years while the sterling was the lead reserve currency, but went up 5,000% in the 70 years that followed. --&gt;&lt;ref name=&quot;dailyreckoning.com&quot;&gt;[http://dailyreckoning.com/dollar-will-die-whimper-bang/ The Dollar Will Die with a Whimper, Not a Bang]&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
1930 تک [[سونا|سونے]] دی قیمت تقریباًًً 20 ڈالر فی اونس سی ۔  ایہ قیمت پچھلے دیڑھ سو سال توں برقرار سی ۔  اتنے لمبے عرصہ تک قیمت مستقل رہنے دی وجہ ایہی سی کہ ڈالر کاغذی نہیں بلکہ دھاتی سی ۔  برطانیا وچ عام استعمال دی اشیاء دی قیمت ستروھیں صدی توں 1914 تک مستحکم سی ۔ &lt;!-- Interestingly, consumer prices (eg in the UK) have been stable between the 17th century and 1914. --&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=سونا کاغذی کرنسی دے زہر دا تریاق اے ۔ |url=http://goldsilverworlds.com/physical-gold-is-the-antidote-against-the-ongoing-global-debt-crisis/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315032152/http://goldsilverworlds.com/physical-gold-is-the-antidote-against-the-ongoing-global-debt-crisis/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; قیمتوں دا بڑھنا کاغذی کرنسی دا لازمی جُز اے ۔ 
1717 توں 1945 تک یعنی سوا دو سو سال تک برطانیا وچ [[سونا|سونے]] دی سرکاری قیمت 4.25 پاونڈ فی اونس سی ۔  بریٹن ووڈ دے معاہدے دے بعد برطانیا وچ سونے دی سرکاری قیمت ختم کر دی گئی ۔  1927 وچ اک برطانوی پونڈ دی قیمت ساڑھے تیرہ ہندوستانی روپے سی ۔ 
1925 وچ [[ہندوستان]] وچ سونے دی قیمت لگ بھگ 26 روپیا فی تولہ سی ۔  [[دوسری جنگ عظیم]] توں پہلے ایہ 30 روپیا فی تولہ سی ۔  اس وقت اک عام فوجی سپاہی دی تنخواہ 60 روپے ہویا کردی سی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/tag/azad-hind-fauj/ |title=دوبارہ جائزہ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=2ndlook.wordpress.com |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
{|dir=rtl class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; margin:0 0 1em 1em;&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot;| 2 فیصد سالانہ افراط زر دے نتیجے وچ مہنگای
|-
! کتنے سالوں بعد !! مہنگائی کتنی ہو جاندی اے
|-
| 35|| دو گنا
|-
| 70|| چارگنا
|-
| 105|| اٹھ گنا
|-
| 140|| سولہ گنا
|-
| 350|| ہزار گنا
|-
| 500|| بیس ہزار گنا
|}

[[علاء الدین خلجی]] دے دور حکومت (1296–1316 عیسوی) وچ ہر چیز دی قیمتوں اُتے انتہائی سختی توں کنٹرول رکھیا جاندا سی ۔  اس زمانے وچ اک عام فوجی سپاہی دی تنخواہ لگ بھگ 20 تندا ماہانہ ہویا کردی سی جبکہ اک تندے وچ 10 من چاول بکتا سی ۔  اس وقت دا اک تنکہ بعد دے [[شیر شاہ سوری]] دے اک روپیا دے بالکل برابر سی ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=علاو الدین خلجی دے زمانے وچ قیمتیں |url=http://www.academia.edu/3068338/Price_control_Policy_of_alauddin_khilji |access-date=2016-05-28 |archive-date=2017-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222212007/http://www.academia.edu/3068338/Price_control_Policy_of_alauddin_khilji |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
1871 وچ چاول دیڑھ روپے من سی جو 1893 وچ دو روپے من ہو چکیا سی ۔ &lt;ref&gt;[https://books.google.com.pk/books?id=T6Fxm9b8h0IC&amp;pg India Essays on Economy Governance and Religion in the 19th Century]&lt;/ref&gt;
1947 وچ پاکستان وچ اک امریکی ڈالر لگ بھگ تن روپے دا سی جبکہ [[سونا]] 80 روپے تولہ سی ۔  1965 وچ سونے دی قیمت 127 روپیا فی تولہ سی ۔ 

=== مختلف کرنسی دے سالانہ افراط زر ===
[[سونا]] اک غیر اعلانایہ بین الا اقوامی زرِ کثیف (ہارڈ کرنسی) اے ۔  اسدی قیمت دے بڑھنے توں کسی ملک دی کاغذی کرنسی وچ ہونے والے افراط زر (مہنگائی) دا بخوبی اندازہ ہو جاندا اے ۔  18 نومبر 2011 تک سونے دی قیمت وچ ہونے والا سالانہ فیصد اضافہ مختلف کرنسی وچ مندرجہ ذیل اے ۔ 

{| class=&quot;wikitable&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''سوئس فرانک'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''جاپانی ین'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''آسٹریلوی ڈالر'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''کینیڈین ڈالر'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''ہندوستانی روپیہ'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''چینی یوان ¥'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''یورو€'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''برطانوی پاونڈ £'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''امریکی ڈالر $'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|''''''
|-
| 5.7%||_||13.3%||22.8%||23.9%||_||6.4%||13.1%||24.7%||2002
|-
| 7.6%||_||-8.5%||0.6%||14.8%||_||1.7%||9.9%||21.1%||2003
|-
| -3.5%||3.7%||1.4%||-2.1%||0.5%||13.6%||-3.1%||-2.4%||5.4%||2004
|-
| 37.8%||37.6%||28.9%||15.4%||24.2%||21.3%||36.7%||33.0%||20.0%||2005
|-
| 14.2%||24.4%||12.6%||23.0%||20.8%||18.7%||10.6%||8.3%||23.0%||2006
|-
| 21.7%||22.9%||18.3%||12.1%||16.5%||23.3%||18.4%||29.2%||30.9%||2007
|-
| -0.1%||-14.4%||31.3%||30.1%||28.8%||-2.4%||10.5%||43.2%||5.6%||2008
|-
| 20.1%||26.8%||-3.0%||5.9%||19.3%||23.6%||20.7%||12.7%||23.4%||2009
|-
| 15.4%||11.4%||13.3%||21.3%||22.3%||22.8%||37.1%||31.4%||27.1%||2010
|-
| 19.0%||14.2%||23.2%||25.4%||39.1%||16.8%||19.8%||18.8%||21.3%||2011
|-
| 13.8%||15.8%||13.1%||15.5%||21.0%||17.2%||15.9%||19.7%||20.3%||اوسط سالانہ اضافہ
|-
|
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://goldprice.org/ |title=goldprice.org |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=goldprice.org |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

اگر پہلی جنوری 2001 توں پہلی جنوری 2014 تک دی سونے دی قیمتوں دا جائیزہ لیا جائے تو پتہ چلتا اے پچھلے تیرہ سالوں وچ پاکستانی کرنسی دی قیمت وچ ساڑھے ست گنا تے ہندوستانی کرنسی دی قیمت وچ پنج گنا کمی آئی اے جبکہ اسی دوران ایران وچ مہنگائی لگ بھگ 60 گنا بڑھ چکی اے ۔ &lt;ref&gt;[http://goldsilver.com/article/race-to-debase-fiat-currency-vs-gold-fiat-currency-vs-silver-2000-2014/?utm_medium=email&amp;utm_campaign=Gold++Silver+Weekly+-+172014&amp;utm_content=Gold++Silver+Weekly+-+172014+CID_ca1c5616bb02ecbee954ace84962d1d1&amp;utm_source=GoldSilver%20Email%20Marketing&amp;utm_term=read%20more دنیا دی 120 کرنسیوں دا گرنا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160709175730/https://goldsilver.com/article/race-to-debase-fiat-currency-vs-gold-fiat-currency-vs-silver-2000-2014/?utm_campaign=gold++silver+weekly+-+172014&amp;utm_content=gold++silver+weekly+-+172014+cid_ca1c5616bb02ecbee954ace84962d1d1&amp;utm_medium=email&amp;utm_source=goldsilver%2520email%2520marketing&amp;utm_term=read%2520more |date=2016-07-09 }}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''مہنگائی'''
| align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#f0f0f0;&quot;|'''ملک تے کرنسی'''
|-
| 88584%||کونگو دا فرانک
|-
| 65789%||برما دا کیات
|-
| 33787%||لائبیریا دا ڈالر
|-
| 5856%||ایران دا ریال
|-
| 3720%||مالاوی دا کواچہ
|-
| 3123%||ساو توم دا ڈوبرا
|-
| 1996%||گنی دا فرانک
|-
| 1309%||گمبیا دا دلاسی
|-
| 1021%||ڈومینیدا دا پیسو
|-
| 1005%||شام دا پاونڈ
|-
| 973%||جمیدا دا ڈالر
|-
| 948%||برونڈی دا فرانک
|-
| 947%||ہئیتی دا گورڈے
|-
| 901%||ایتھوپیا دا بِر
|-
| 764%||نکاراگوا دا قرطبہ
|-
| 755%||مصر دا پاونڈ
|-
| 751%||پاکستان دا روپیہ
|-
| 666%||سری لندا دا روپیہ
|-
| 622%||انڈونیشیا دا روپیہ
|-
| 542%||بنگلہ دیش دا ٹدا
|-
| 501%||نیپال دا روپیہ
|-
| 496%||ہندوستان دا روپیہ
|-
| 336%||بحرین دا دینار
|-
| 332%||جاپان دا ین
|-
| 319%||امریکی ڈالر
|-
| 319%||اومان دا ریال
|-
| 319%||سعودی عرب دا ریال
|-
| 319%||قطر دا ریال
|-
| 308%||برطانایہ دا پاونڈ
|-
| 288%||کویت دا دینار
|-
| 250%||اسرائیل دا شیکل
|-
| 208%||کینیڈا دا ڈالر
|-
| 207%||آسٹریلیا دا ڈالر
|-
| 206%||چین دا یوان
|-
| 206%||یورو
|-
| 135%||سوئیزر لینڈ دا فرانک
|-
| 16%||سونا بہ نسبت چاندی
|-
|
|}

=== تریخ دے بد ترین افراط زر ===
اگر کرنسی دھاتی ہو تے سکّے اپنی مالیت خود رکھدے ہوں تو افراط زر ناممکن ہو جاندا اے ۔  دھاتی کرنسی وچ افراط زر صرف اسی صورت وچ ممکن ہُندا اے جدوں اس [[دھات]] دی اتنی وڈی [[کان]] دریافت ہو جائے کہ [[دنیا]] بھر دی ضرورت توں زیادہ ہو کیونکہ دھاتی کرنسی عالمی قبولیت رکھدی اے ۔  اسدے برعکس کاغذی کرنسی چھاپ دے حکومتیں اپنی آمدنی تو بڑھا لیتی نیں لیکن اپنے عوام نوں غریب بنا دیتی نیں ۔  اس طرح اوہ اپنے عوام توں خفایہ طور اُتے [[افراط زر محصول|انفلیشن ٹیکس]] وصول کردی نیں ۔ 
1945–46 وچ ہنگری وچ اتنی زیادہ کاغذی کرنسی چھاپی گئی کہ ہر چیز دی قیمت اربوں کھربوں [[Hungarian pengő|پینگو]] تک جا پہنچی ۔  حکومت نے ایتوں کرنسی نوٹ جاری کیئے جنہاں اُتے مالیت نہیں لکھی ہُندی سی تے روزانہ صبح [[ریڈیو]] اُتے اعلان ہُندا سی کہ آج اس دی مالیت کیتا ہو گی ۔  18 اگست 1946 نوں پرانی کرنسی پینگو دی جگہ نئی کرنسی [[ہنگری فورنٹ|فورنٹ]] جاری کیتی گئی ۔  اک فورنٹ 400,000,000,000,000,000,000,000,000,000 پینگو دے برابر سی (یعنی 400 ارب ارب ارب پینگو دے برابر) ۔ 

[[File:Hyperinflation in Germany.PNG|thumb|جرمنی وچ اک سونے دے مارک دی قیمت (کاغذی مارک وچ)]]
1919 وچ اک امریکی ڈالر 9 جرمن مارک دے برابر سی ۔  صرف چار سال بعد نومبر 1923 وچ اک ڈالر 4200 ارب مارک دے برابر ہو چکیا سی&lt;ref name=&quot;www2.econ.iastate.edu&quot; /&gt; ۔  اک [[ڈبل روٹی]] دی قیمت 400 ارب مارک ہو چکی سی ۔  &lt;!-- The price of a loaf of bread rose to 400 billion marks. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/cm/others/1,000,000_mark_note.aspx برٹش میوزیم]&lt;/ref&gt;
15 نومبر 1923 نوں جرمنی وچ نئی کرنسی [[رینٹن مارک]] جاری کیتی گئی ۔  اک نیا مارک پرانے 1000 ارب مارک دے برابر قرار دتا گیا ۔  پرانا مارک [[German Papiermark|پیپیر مارک]] کہلاتا سی ۔ 
[[فائل:Bundesarchiv Bild 102-00193, Inflation, Ein-Millionen-Markschein.jpg|thumb|جرمنی اکتوبر 1923 ۔  اک میلین مارک دے نوٹ جیسدی سادہ پشت نوں ردّی کاغذ دی طرح لکھنے دے لئے استعمال کیتا جا رہیا اے ۔ ]]

اسی طرح تردی وچ نوٹوں اُتے توں صفر کم کرنے دے لئے یکم جنوری 2005 نوں نیا ٹرکش لیرا جاری کیتا گیا ۔  اک نیا ٹرکش لیرا 1,000,000 پرانے ٹرکش لیرا دے برابر مقرر کیتا گیا ۔ 
[[فائل:Inflació utan 1946.jpg|thumb|1946وچ ہنگری وچ خاکروب جھاڑو لگیا کر سڑک نوں پرانے نوٹوں توں صاف کر رہیا اے]]
[[فائل:Bundesarchiv Bild 102-12023, Berlin, Bankenkrach, Andrang bei der Sparkasse.jpg|thumb|upright=1.25|13 جولائی 1931 ۔  برلن وچ اک بینک رن ۔ ]]
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!colspan=&quot;5&quot;| تریخ دے بد ترین ماہانہ افراط زر &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cato.org/pubs/journal/cj29n2/cj29n2-8.pdf |title=pdf |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=cato.org |publisher=CATO |accessdate= |archive-date=2009-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820193841/http://www.cato.org/pubs/journal/cj29n2/cj29n2-8.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
!ملک
!کرنسی دا ناں
!بد ترین مہینہ
!ماہوار افراط زر
!روزانہ افراط زر
!قیمتیں دوگنی ہونے دی مدت
|-
|[[ہنگری|ہنگری]]
|[[Hungarian pengő|ہنگری دا پینگو]]
|[[1946#جولائی|جولائی 1946]]
|4.19 × 10&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; %
|207.19%
|15 گھنٹے
|-
|[[زمبابوے]]
|[[Zimbabwe dollar|زمبارے ڈالر]]
|[[2008#نومبر|نومبر 2008]]
|7.96 × 10&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; %
|98.01%
|24.7 گھنٹے
|-
|[[یوگوسلاوایہ]]
|[[Yugoslav dinar|یوگوسلاو دینار]]
|[[1994#جنوری|جنوری 1994]]
|3.13 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; %
|64.63%
|1.4 دن
|-
|[[جرمنی]]
|[[German Papiermark|جرمن پیپیرمارک]]
|[[1923#اکتوبر|اکتوبر 1923]]
|29,500%
|20.87%
|3.7 دن
|-
|[[یونان]]
|[[یونانی دراخما|یونانی دراچمہ]]
|[[1944#اکتوبر|اکتوبر 1944]]
|13,800%
|17.84%
|4.3 دن
|-
|[[تائیوان]]
|[[Old Taiwan dollar|قدیم تائیوان ڈالر]]
|[[1949#May|مئی 1949]]
|2,178%
|10.98%
|6.7 دن
|}

== سونے چاندی دی قیمت دا اتار چڑھاو ==
منڈی دی دوسری ساری چیزوں دی طرح سونے چاندی دی قیمت وی طلب و رسد دے قانون دے مطابق ہونی چاہیے ۔  جدوں وی بینکاںتے بچت اسکیموں دی [[شرح سود]] وچ کمی آندی اے تو سونے دی قیمت بڑھنے لرفتار اے کیونکہ جے خاطر خواہ منافع دی امید نہ راے تو لوگ افراط زر دے نقصان توں بچنے دے لئے اپنی جمع پونجی سونے دی شکل وچ رکھنا پسند کردے نیں جتوں صدیوں توں &quot;[[زرکثیف|محفوظ جنت]]&quot; تصوّر کیتا جاندا اے ۔  لیکن جے بہت سارے لوگ اپنی کاغذی کرنسی دے بدلے [[سونا]] لے لیں گے تو کاغذی کرنسی دی وقعت وچ کمی آجائے گی تے سونے دی قیمت چڑھ جائے گی&lt;ref&gt;[http://www.globalresearch.ca/raiding-the-gold-market-demonetizing-gold-as-a-means-to-preserving-the-fiat-dollar-money-system/5360000 demonetising gold to preserve the fiat monetary system]&lt;/ref&gt; اس لئے وڈے وڈے مرکزی بینک سونے چاندی دی قیمت گرانے دی کوشش کردے نیں ۔ &lt;ref&gt;[http://www.kitco.com/ind/AuthenticMoney/2013-12-20-Gold-Price-Manipulation-Is-it-Real.htm کیتا ایہ سچ اے]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.ingoldwetrust.ch/the-big-reset-part-2 The Big Reset, In Gold We Trust]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.ingoldwetrust.ch/sun-zhaoxue-us-intends-to-suppress-gold-to-ensure-dollars-dominance IN GOLD WE TRUST]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.financeandeconomics.org/the-bafin-enquiry-into-deutsche-bank/ ڈوئیچے بینک دا لندن بلین مارکیٹ توں استعفاء] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408101355/http://www.financeandeconomics.org/the-bafin-enquiry-into-deutsche-bank/ |date=2016-04-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://whiskeyandgunpowder.com/the-gold-carry-trade/ |title=مرکزی بینک تے سونے دی لیزنگ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=whiskeyandgunpowder |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520020233/http://whiskeyandgunpowder.com/the-gold-carry-trade/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldstockbull.com/articles/gold-price-manipulation-exposed/ |title=gold-price-manipulation-exposed |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=goldstockbull |publisher= |accessdate= |archive-date=2012-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116040739/http://www.goldstockbull.com/articles/gold-price-manipulation-exposed/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{یوٹیوب|yGEzxTAYJts|مرکزی بینکاںدا سونے دی قیمت گرانا}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zerohedge.com/article/did-gordon-brown-sell-uks-gold-keep-aig-and-rothschild-solvent-more-disclosures-how-ny-fed-m |title=کیتا گورڈن براون نے بینکاںنوں سہارا دینے دے لئے برطانیا دا سونا سستی ترین قیمت اُتے بیچا؟ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=zerohedge |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
انڈریو میگاری&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sott.net/article/205674-Andrew-McGuire-whistle-blower-on-market-manipulation-injured-in-hit-and-run-accident |title=Andrew McGuire, whistle-blower on market manipulation, injured in hit-and-run accident |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=sott.net |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
نامی اک سونے دے تاجر نے 29 مارچ 2010 نوں [[مشعہ|ریڈیو]] اُتے اک انٹرویو دتا جو اپریل 2010 نوں نشر ہویا ۔  اس وچ اس نے انکشاف کیتا کہ فیڈرل ریزرو دی ہدایت اُتے کس طرح [[جے پی مورگن چیز|جے پی مارگن چیز]] تے [[HSBC|ایچ ایس بی چیز]] سونے دی قیمتیں گرانے وچ کردار ادا کردے نیں ۔  اس توں پہلے 3 فروری 2010 نوں انڈریو میگاری نے [[اجناس تجارتی لجنہ|کموڈٹی فیوچر ایکسچینج کمیشن]] نوں بتا دتا سی کہ چاندی دی قیمت کس طرح تبدیل دی جائے گی تے دو دن بعد بالکل ویسا ہی ہویا ۔  جیس دن ایہ معلوم ہویا کہ ایہ راز انڈریو میگاری نے فاش کیتے نیں اسدے دوسرے دن یعنی 26 مارچ 2010 نوں اک تیز رفتار گاڑی نے انڈریو میگاری تے اسدی بیوی نوں ٹکر ماری تے فرار ہو گئی ۔  [[لندن]] دی پولیس [[ہیلی کاپٹر]] توں پیچھا کر دے اس ڈرائیور نوں گرفتار کرنے وچ کامیاب ہو گئی پر بعد وچ اسدا ناں ظاہر کیتے بغیر اتوں برائے ناں سزا دیکر چھڈ دتا گیا ۔  انڈریو میگاری دا خیال اے کہ ایہ اتوں قتل کرنے دی ناکام کوشش سی ۔ 

1970 وچ چاندی دی قیمت 1.63 ڈالر تے سونے دی قیمت 35 ڈالر فی اونس سی ۔  جنوری 1980 وچ [[چاندی]] دی قیمت بڑھ کر لگ بھگ 50 ڈالر فی اونس ہو گئی سی تے کاغذی کرنسی اُتے لوکاں دا اعتماد ڈگمگانے والا سی ۔  سونے دی قیمت وی صرف دیڑھ مہینے وچ دگنی ہو کر 850 ڈالر فی اونس تک پہنچ گئی سی ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=THE CANARY IN THE GOLD MINE |url=http://www.drschoon.com/articles%5CSilverTheCanaryInTheGoldMine.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308050108/http://www.drschoon.com/articles%5CSilverTheCanaryInTheGoldMine.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; کاغذی کرنسی دا مستپہلے بچانے دے لئے [[فیڈرل ریزرو]] نے [[شرح سود]] بڑھا کر 20 فیصد کر دی (جو شاعر تریخ وچ نہیں رہی) تے [[نیویارک مرسنٹائل ایکسچینج|نیویارک مرکنٹائل ایکسچینج]] توں نئے قاعدے قانون نافذ کروائے ۔  اسدے نتیجے وچ چاندی دے وڈے تاجر (Hunt Brothers) دیوالایہ ہو گئے لیکن دو مہینوں وچ چاندی دی قیمتیں 80 فیصد تک گر گئیں ۔  اسدے بعد دوبارہ کسی ایتوں [[گولڈ رن]] توں بچنے دے لئے عالمی سطح اُتے سونے دی لیزنگ شروع کیتی گئی تاکہ سونے دی قیمتیں کنٹرول دی جا سکیتیاں ۔  1990 دی دہائی وچ سونے دی قیمتیں گرنے دی وجہ ایہی سونے دی لیزنگ سی ۔  اسدی وجہ توں سونا برآمد کرنے والے ممالک ([[جنوبی افریقہ]]، چین تے [[روس]]) وڈے خسارے وچ راے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.ingoldwetrust.ch/gold-leasing-is-a-tool-for-the-global-credit-game سونے دی لیزنگ ۔ ]&lt;/ref&gt; اپریل 2013 توں سونے دی قیمت اچانک گرنے دی وجہ کومیکس وچ کاغذی سونے دے کنٹریکٹ (Gold Future) دی وڈے پیمانے اُتے فروخت سی جو امریکا دی جے پی مورگن سیکوریٹیز تے HSBC سیکوریٹیز نے بیچے سن ۔ &lt;ref&gt;[http://www.ingoldwetrust.ch/the-big-reset-part-2 THE BIG RESET]&lt;/ref&gt; اسی طرح 28 نومبر 2014 نوں نیویارک کومیکس وچ 50 ٹن کاغذی سونے دے کنٹریکٹ یک لخت بیچ کر قیمت گرائی گئی سی ۔ &lt;ref&gt;[http://americanfreepress.net/?p=21207 سونے دی قیمت کون گرا رہیا اے؟]&lt;/ref&gt;

امریکی فیڈرل ریزرو دے بارہویں تے مشہور چیر مین مسٹر ووکر (Mr. Volcker) نےاک دفعہ کہیا سی کہ &quot;[[سونا]] میرا دشمن اے تے وچ ہمیشہ نظر رکھدا ہوں کہ میرا دشمن کیتا کر رہیا اے&quot; ۔ &lt;ref&gt;[http://www.nowandfutures.com/gold_related_quotes.html فیڈ چیرمین دا بیان کہ سونا سینٹرل بینکاںدا دشمن اے ۔ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151215105537/http://www.nowandfutures.com/gold_related_quotes.html |date=2015-12-15 }}&lt;/ref&gt;
َ&lt;ref name=&quot;gold-eagle.com&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.gold-eagle.com/article/death-paper-money |author= Ian Gordon |date= مارچ 10, 2014 |title = کاغذی کرنسی دی موت |website= |publisher= Gold Eagle |accessdate= Dec 17, 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Gold tells the truth so it is an enemy of those who wish to deceive their populations --&gt;مسٹر ووکر 1979 توں 1987 تک فیڈرل ریزرو دا چیرمین رہیا سی تے 1980 وچ سونے دی بے قابو ہُندی ہوئی قیمتوں نوں لگام دینے وچ اسدا وڈا ہتھ سی ۔  1971 وچ جدوں اوہ ٹریژری دا انڈر سیکریٹری سی اس نے بریٹن ووڈز دا معاہدہ توڑنے وچ مرکزی کردار ادا کیتا سی تے اتوں اس اُتے فخر سی ۔ &lt;ref&gt;[[:en:Paul Volcker|پال ووکر ۔  انگریزی ویکیپیڈیا اُتے]]&lt;/ref&gt;

1997 وچ جدوں سونے دی قیمتیں بہت گری ہوئی سن [[سویٹزرلینڈ|سوئیزرلینڈ]] نے اپنے 2600 ٹن سونے وچ توں 1400 ٹن سونا بیچنے دا ارادہ ظاہر کیتا جتوں 2004 تک مکمل کر لیا ۔ &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/15875.stm بی بی سی نیوز]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2014-10-28/things-make-you-go-hmmm-swiss-gold-status-quo-showdown سوئیس سونے دی صورتحال]&lt;/ref&gt; اس توں سونے دی قیمت گر کر 309 ڈالر فی اونس رہ گئی ۔  اسی دوران [[برطانایہ]] نے اعلان کیتا کہ اوہ 415 ٹن سونا 1999–2000 دے دوران بیچے گا ۔  اسی عرصے وچ آئی ایم ایف نے وی 435 ٹن سونا بیچا ۔  اس طرح سونے دی قیمت مزید گر کر 258 ڈالر تک آ گئی جو پچھلے 22 سالوں دی کم ترین قیمت سی ۔  اس دا فائدہ اٹھاتے ہوئے بینکاراں نے افریقہ وچ سونے دی کانیں کوڑیوں دے داموں خرید لیں ۔  شبہ کیتا جاندا اے کہ مرکزی بینکاںول توں بیچا جانے والا بیشتر سونا مرکزی بینک دے ہی مالکان نجی حیثیت توں خرید لیتے نیں ۔  [[لندن بلین مارکیٹ|لندن بُلین مارکیٹ]] کچھ اس طرح کام کردی اے کہ عام طور اُتے خریدار دی شناخت ممکن نہیں ہُندی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.womensgroup.org/gold_20000311.html |title=Tragedy and Hope |author=Dr. Carroll Quigley |date= |website=womensgroup.org |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! دورانایہ !! [[آئی ایم ایف]] نے کتنا سونا بیچا؟&lt;ref&gt;[http://imfsite.org/imf-effect-on-gold-prices/imf-gold-sales-history/ IMF Gold Sales History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401045834/http://imfsite.org/imf-effect-on-gold-prices/imf-gold-sales-history/ |date=2016-04-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.imf.org/external/np/exr/facts/gold.htm Gold in the IMF]&lt;/ref&gt; !! کس نے خریدا؟
|-
| 1970–1971 || &quot;جتنا سونا [[جنوبی افریقہ]] توں خریدا تھا“
|-
| 1976–1980 || 50 میلین اونس ( یعنی 1555ٹن)
|-
| 1999–2000 || 14 میلین اونس ( یعنی 435 ٹن)
|-
| rowspan=5|2009–2010 ||rowspan=4| 13 میلین اونس ( یعنی 403 ٹن) ||200 ٹن [[انڈیا]] نے خریدا
|-
||10 ٹن [[سری لندا]] نے خریدا
|-
||10 ٹن [[بنگلہ دیش]] نے خریدا
|-
||2 ٹن [[ماریشیئس]] نے خریدا
|-
| colspan=2|آئی ایم ایف دے کول اب وی 2814 ٹن سونا بچا ہویا اے
|-
|colspan=3|1970 وچ جنوبی افریقہ نے 1000 ٹن توں زیادہ سونا کانوں توں نکالا ۔ &lt;ref&gt;[http://www.goldcore.com/goldcore_blog/south-african-gold-mining-strikes-peak-gold-production-collapse-continues GoldCore]&lt;/ref&gt;
|}

سن 2012 تک پچھلے پونے تن سالوں وچ سنٹرل بینکاںنے 1100 ٹن سونا خریدا جبکہ اس توں پہلے دے تن سالوں وچ انہاں نے 1143 ٹن سونا بیچا سی ۔  روس تے چین کئی سالوں توں سونا جمع کر راے نیں ۔  1911 وچ [[میکسینوں]] نے 100 ٹن سونا خریدا ۔  2012 تک [[چین]] دے عوام نے پچھلے پنج سالوں وچ 4800 ٹن سونا سکوں تے بسکٹ (پانسہ) دی شکل وچ خریدا ۔  2013 وچ چین نے 2200 ٹن سونا خریدا ۔ &lt;ref&gt;[https://www.bullionstar.com/blog/koos-jansen/china-gold-association-2013-gold-demand-2199t/ 2013 وچ چین نے 2200 ٹن سونا خریدا]&lt;/ref&gt; چین اب دنیا وچ سب توں زیادہ سونا کانوں توں نکالتا اے پر اک تولہ وی بیچنے نوں تیار نہیں ۔  سونے دی اس طرح خریداری مغربی ممالک دے لئے اک وڈا درد سر بن گئی اے کیونکہ ایہ اس بات ول واضح اشارہ اے کہ کاغذی کرنسی اُتے اعتبار نہ کرنے والوں دی تعداد تیزی توں ودھدیجا رہی اے ۔  ایہ مشرقی ممالک دا کاغذی کرنسی اُتے اعتبار سی جیس نے انیسویں تے بیسویں صدی وچ مغربی ممالک نوں فوجی و تجارتی برتری تے خوشحالی عطا دی سی ۔ &lt;!-- Modern credit, developed during the financial revolution of 1620¬–1720, laid the foundation for England’s political, military, and economic dominance in the eighteenth century. Possessed of a generally circulating credit currency, a modern national debt, and sophisticated financial markets, England developed a fiscal-military state that instilled fear in its foes and facilitated the first industrial revolution. Yet a number of casualties followed in the wake of this new system of credit. Not only was it precarious and prone to accidents, but it depended on trust, public opinion, and ultimately violence.  ۔ . ۔ .the precariousness of credit and the role of violence—war, enslavement, and executions—in the safeguarding of trust. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Casualties-Credit-Financial-Revolution-1620-1720/dp/0674047389 Casualties of Credit: The English Financial Revolution, 1620–1720]&lt;/ref&gt;

== بریٹن وڈز دا معاہدہ ==
جدوں کوئی اک ملک کسی دوسرے ملک دی کاغذی کرنسی اُتے کنٹرول حاصل کر لیتا ہےتو اوہ وڈے پوشیدہ طریقے توں اُس دوسرے ملک دی معیشت، صنعت، تجارت تے دولت پرحاوی ہو جاندا اے ۔ بریٹن اوڈز سسٹم بناون دا اصل مقصد وی اسی طرح توں دنیا بھر اُتے امریکی بینکاراں دی حکمرانی قائم کرنا سی ۔  جیس سال بریٹن ووڈز دا معاہدہ طے پایا اسی سال [[نوبل انعام]] یافتہ مصنف Friedrich Hayek نے اپنی کتاب &quot;غلام مملیکت دا رستہ&quot; (The Road to Serfdom) وچ لکھیا &quot;سارے لوکاں اُتے جو حاکمیت معاشی کنٹرول عطا کردا اے اس دی سب توں بہترین مثال فورین ایکسچینج دے شعبہ وچ واضح اے ۔  جدوں (مارکیٹ دی بجائے) ریاست فورین ایکسچینج کنٹرول کرنا شروع کردی اے تو شروع وچ تو کسی دی ذاتی زندگی اُتے کوئی اثر پیندا محسوس نہیں ہُندا تے زیادہ تر لوگ اتوں بالکل نظر انداز کر دیندے نیں ۔  لیکن بہت توں یورپی ممالک دے تجربات دے بعد دانشوروں نے اس طرز عمل نوں مکمل عالمی حاکمیت (totalitarianism) دی جانب فیصلہ کن پیشرفت قرار دتا اے ۔ ایہ درحقیقت سارے لوکاں نوں ریاست دی مطلق العنانی دے حوالے کر دینا اے ۔  ایہ فرار ہونے دے سارے راستے بند کر دیتا اے، نہ صرف امیروں دے بلکہ ہر کسی دے ۔ &lt;!-- “The extent of the control over all life that economic control confers is nowhere better illustrated than in the field of foreign exchanges. Nothing would at first seem to affect private life less than a state control of the dealings in foreign exchange, and most people will regard its introduction with complete indifference. Yet the experience of most Continental countries has taught thoughtful people to regard this step as the decisive advance on the path to totalitarianism and the suppression of individual liberty. It is, in fact, the complete delivery of the individual to the tyranny of the state, the final suppression of all means of escape — not merely for the rich but for everybody.” --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cato.org/publications/commentary/europe-troubled-region Nobel Prize winning economist Friedrich Hayek’s 1944 classic, The Road to Serfdom: غلامی دا رستہ]&lt;/ref&gt;&quot;

[[فائل:Mount Washington Hotel 2003.JPG|thumb|250px|بریٹن ووڈز دا ماونٹ واشنگٹن ہوٹل جتھے 1944 وچ بریٹن ووڈز دا عالمی معاہدہ طے ہویا ۔ ]]
[[File:Us gold reserves.png|400px|thumb| سن 1900 توں امریکی سونے دے ذخائر تے سونے دی قیمت ۔  1950 توں امریکی سونے دے ذخائر وچ تیزی توں کمی آنے لگی تے 1970 تک امریکا اپنا 60 فیصد سونا کھو چکیا سی ۔  اپنا سونا بچانے دے لئے اس نے بریٹن ووڈ دا معاہدہ توڑ دتا جیس دی وجہ توں سونے دی قیمت بڑھنا شروع ہو گئی ۔  1976 وچ آئی ایم ایف نے 777 ٹن سونا بیچا جیس توں قیمت تھوڑی سی کم ہوئی ۔ &lt;ref&gt;[http://snbchf.com/gold/gold-tells-20th-century-history/ سونا تے بیسویں صدی]&lt;/ref&gt; 1999–2000 وچ آئی ایم ایف نے اسی مقصد توں مزید 435 ٹن سونا بیچا ۔  &lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/np/exr/faq/goldfaqs.htm آئی ایم ایف دی ویب سائیٹ]&lt;/ref&gt;]]
[[دوسری جنگ عظیم]] تک دنیا بھر دے عوام وچ کاغذی کرنسی دا رواج مستحکم ہو چکیا سی لیکن مشکل ایہ سی کہ مرکزی بینک آپس وچ کس طرح لین دین (بزنس) کرو ۔  کوئی وی مرکزی بینک کسی دوسرے مرکزی بینک دی چھاپی ہوئی کاغذی کرنسی قبول کرنے نوں تیار نہیں سی تے سونے دا مطالبہ کردا سی ۔  اس مشکل نوں حل کرنے دے لئے دوسری جنگ عظیم دے دوران جولائی 1944 وچ [[بریٹن ووڈز]]، نیو ہیمپشائر، امریکا دے مقام اُتے اک کانفرنس منعقد کیتی گئی ۔  اس کانفرنس دے نتیجے وچ [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]] (المعروف آئی-ایم-ایف) تے [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] وجود وچ آئے ۔  اس کانفرنس وچ 44 اتحادی ممالک دے 730 مندوبین نے شرکت دی سی جیس وچ [[روس]] وی شامل سی پر [[جاپان]] شامل نہیں سی ۔  اسدے اک سال بعد [[ہیروشیما]] اُتے [[نویاتی اسلحہ|ایٹم بم]] گرایا گیا ۔ &lt;br /&gt;
اس کانفرنس دے انعقاد دے وقت دنیا بھر دے مرکزی بینکاں دے کول موجود کل سونے دا %75 امریکا دے کول سی ۔ 

اس کانفرنس دے دوران [[ہندوستان]] دے مندوب نے سوال پوچھا کہ gold convertible exchange توں کیتا مراد لیا جائے گا ۔  اسدا گول مول جواب دتا گیا کہ امریکی ڈالر توں جتنا چانیں سونا خریدا جا سکتا اے اس لئے اس ایکسچینج توں ڈالر ہی مراد لیا جائے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.americanthinker.com/2013/11/bretton_woods_a_closer_look.html بریٹن ووڈز دا اک جائیزہ]&lt;/ref&gt;

اس معاہدے دے مطابق 35 [[امریکی ڈالر]] اک [[ٹرائے اونس|اونس]] سونے دے برابر طے پائے سن تے [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] 35 ڈالر دے عوض اتنا سونا دینےدا پابند سی ۔  دنیا دی دیگر کرنسیوں دی قیمت امریکی ڈالر دے حساب توں طے ہُندی سی ۔  اس معاہدے وچ وڈی چالادی توں سونے چاندی دی بجائے [[ڈالر]] نوں کرنسی دا معیار مقرر کیتا گیا یعنی سونے دی بجائے [[معیار طلا|معیار سونا]] دی آڑ وچ &quot;معیار ڈالر&quot; لایا گیا ۔  اس کانفرنس دے معاہدے دا مسودہ انگریز ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز]] نے بنایا سی جو [[بینک آف انگلینڈ]] دا ڈائریکٹر سی ۔  اوہ چاہندا سی کہ اک ہی عالمی کرنسی ہو جو نہ [[سونا|سونے]] توں منسلک ہو نہ سیاسی دباو دے تحت آئے پر اوہ مندوبین نوں اس اُتے قائل نہ کر سدا ۔  صاف ظاہر ہُندا اے کہ کینیز اپنے آقاوں دے لئے کام کر رہیا سی ۔  دو سال بعد اسدا انتقال ہو گیا ۔ &lt;ref name=&quot;TimeBrettonWoods&quot;&gt;{{cite news |title=Time:A brief history of Bretton Woods System |author= |url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1852254,00.html |newspaper=ٹائم |date= |6= |accessdate=2016-05-28 |archivedate=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225040810/http://content.time.com/time/business/article/0,8599,1852254,00.html%20 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
خود کینیز دے مطابق بریٹن وڈز دا ایہ معاہدہ گولڈ اسٹینڈرڈ دا عین اُلٹ سی ۔  فرانسیسی مصنف Jacques Rueff دے مطابق ایہ گولڈ ایکسچینج اسٹینڈرڈ &quot;مغربی ممالک دا مالیاتی گناہ&quot; سی ۔  اُس نے دس سال پہلے ایہ پیشنگوئی کر دی سی کہ ایہ سسٹم چل نہیں سکتاَ ۔ &lt;ref&gt;[http://mises.org/document/3049/The-Monetary-Sin-of-the-West THE MONETARY SIN OF THE WEST]&lt;/ref&gt;

اس معاہدے دے بعد دوسرے ممالک اپنی کرنسی نوں امریکی ڈالر توں اک مقررہ نسبت اُتے رکھنے اُتے مجبور ہو گئے چااے اس دے لئے اننیں ڈالر خریدنے پڑیں یا بیچنے ۔ &lt;!-- Harry Dexter White’s scheme contained a built-in tendency for more and more dollars to be forced into circulation around the globe --&gt; اس اسکیم دی خاص بات ایہ سی کہ اب دنیا بھر وچ کاغذی ڈالر زیر گردش آنے والا سی ۔ &lt;ref&gt;[http://www.independent.org/publications/tir/article.asp?a=982 The Battle of Bretton Woods]&lt;/ref&gt;&lt;!-- This fixed link between the dollar and gold made the dollar the most prized reserve currency in the world. That was the hidden agenda of Bretton Woods. With the dollar as the main reserve currency, UK pounds sterling, a competing reserve currency, would eventually fall by the wayside. --&gt;&lt;ref&gt;[http://money_week.com/triffins-dilemma-and-the-future-of-sdrs/ the hidden agenda of Bretton Woods]&lt;/ref&gt;&lt;!-- money_week.com دے درمیان توں_ ندور کر سرچ کرو --&gt; اس معاہدے توں امریکی بینکاراں دی پانچوں انگلیاں گھی وچ تے سر کڑھائ وچ آ گیا ۔  اس معاہدے دے ذریعے دنیا بھر دے ممالک نے نادانستہ طور اُتے اپنی اپنی کرنسی کےکنٹرول توں رضا کارانہ دستبرداری منظور کر لی سی ۔  پہلے جو کچھ فوجی طاقت توں چھینا جاندا سی اب اوہ سب کچھ شرح تبادلہ دا کھیل بن گیا کیونکہ سونے دی رکاوٹ درمیان توں ہٹ چکی سی ۔  &lt;br /&gt;
&quot;ایہ وڈی حیرت دی بات اے کہ اس وقت کسی نے نہیں دیکھا کہ وورلڈ بینک دی آڑ وچ (سارے مُلکاںدی) حاکمیت منتقل ہو رہی اے ۔ &quot;&lt;br /&gt;
It is perhaps strange that almost no one at the time saw the transfer of power that was concealed under the grand term “World Bank”&lt;ref name=&quot;Banks and the New Slavery&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.metaeconomics.co.uk/banks_slavery.html |author=  |date=  |title= Banks and the New Slavery |website=  |publisher=  |accessdate=  |archive-date= 2018-12-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181225040807/https://www.metaeconomics.co.uk/banks_slavery.html |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
اس معاہدے نے غلامی دی اک نئی قسم دی بنیاد رکھی جو پہلے ہارڈ کرنسی دے دور وچ ممکن نہ سی ۔ &lt;br /&gt;
&quot;(کاغذی) دولت غلامی دی اک نئی قسم اے جوپہلے والی غلامی توں یوں مختلف اے کہ ایہ نامعلوم رہندی اے ۔  اس نئی قسم وچ آقا تے غلام شاعر آمنے سامنے نہیں آندے ۔ &quot;&lt;br /&gt;
money is a new form of slavery, and distinguishable from the old simply by the fact that it is impersonal – that there is no human relation between master and slave. Leo Tolstoy
&lt;ref name=&quot;Global Financial System &quot;&gt;{{cite web |url= http://www.alancurrie.com/category/global-financial-system/ |author=  |date=  |title= Global Financial System |website=  |publisher=  |accessdate=  |archive-date= 2018-12-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20181225040803/http://www.alancurrie.com/category/global-financial-system/ |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
آسٹریلیا دے وزیر محنت Eddie Ward نےبریٹن اووڈز دی سازش دے بارے وچ جو کچھ کہیا سی اوہ سب کچھ آنے والے سالوں وچ بالکل سچ ثابت ہویا ۔ &lt;br /&gt;
&quot;مینوں یقین اے کہ پرائیوٹ عالمی بینکار بریٹن اووڈز دے ذریعے پوری دنیا اُتے اپنی ایسی مکمل تے خوفناک ڈکٹیٹر شپ قائم کرنا چاہندے نیں جیس دا ہٹلر نے شاعر خواب وی نہ دیکھا ہو گا ۔  ایہ وحشیانہ طریقے سےچھوٹے ممالک نوں غلام بنا دے گی تے ہر حکومت ان بینکاراں دی [[دلال]] بن جائے گی ۔  عالمی مالیاتی اداروں دا گٹھ جوڑ بے روزگاری، غلامی، غربت، ذلت تے مالیاتی تباہی وچ اضافہ کرے گا ۔  اس لیئے ہم آزادی پسند آسٹریلویوں نوں اس منصوبے نوں نا منظور کر دینا چاہیئے ۔ &quot;

I am convinced that the Bretton Woods Agreement will enthrone a world dictatorship of private finance more complete and terrible than any Hitlerite dream. It … quite blatantly sets up controls which will reduce the smaller nations to vassal states and make every government the mouthpiece and tool of International Finance … ۔  World collaboration of private financial institutions can only mean more unemployment, slavery, misery, degradation and financial destruction. Therefore, as freedom loving Australians, we should reject this infamous proposal.
&lt;ref name=&quot;Banks and the New Slavery&quot;/&gt;

اس معاہدے دے بعد اب چونکہ نوآبادیاتی نظام دی ضرورت باقی نہیں رہی سی اس لیئے دنیا دی ساری کالونیوں نوں آزاد کر دتا گیا اورمزاحمتی لیڈروں نوں اقتدار سونپ دتا گیا ۔  [[برصغیر]] دی آزادی [[گاندھی]] دا کارنامہ نہیں سی بلکہ بریٹن ووڈز معاہدے دا خاموش نتیجہ سی ۔ 

اس معاہدے دی کامیابی دا میڈیا وچ وڈے زور و شور توں چرچا کیتا گیالیکن تصویر دا صحیح رُخ آج تک چھپایا جاندا اے ۔  تے جیس بات دا چرچا نہیں کیتا گیا اوہ ایہ سی کہ 35 ڈالر وچ اک اونس سونا خریدنے دا حق عوام نوں نہیں دتا گیا سی بلکہ ایہ حق امریکا ول توں صرف تے صرف دوسرے ممالک دے سینٹرل بینکاںنوں دتا گیا سی ۔  گویا عوام دے لئے صرف کاغذی کرنسی تے امیروں دے لئے سونے دی کرنسی طے پائی ۔  اُس وقت امریکی عوام نوں سونا رکھنے دی اجازت نہیں سی ۔  چین وچ وی 1950 توں 2003 تک عوام اُتے خام سونا رکھنے دی پابندی سی ۔ &lt;!-- China actually banned its citizens from owning gold from 1950–2003 --&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ETF Daily News |url=http://etfdailynews.com/2011/03/18/2500-gold-prices-double-market-returns-as-chinas-gold-fever-breaks-records-gld-gdx-gdxj-sgol-iau-ugl-dzz-gll-abx-gg-nem-au/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041643/http://etfdailynews.com/2011/03/18/2500-gold-prices-double-market-returns-as-chinas-gold-fever-breaks-records-gld-gdx-gdxj-sgol-iau-ugl-dzz-gll-abx-gg-nem-au/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ہندوستان دی برطانوی حکومت تے آزادی دے بعد [[مورار جی دیسائی]] نے ہندوستان وچ سونے دی درآمد نوں رودے رکھیا ۔  تے اسی وجہ توں بریٹن اوڈز دا معاہدہ لگ بھگ دو دہائیوں تک چل سدا ۔ 

1971 وچ [[جنگ ویت ناں|ویتناں دی جنگ]] دی وجہ توں [[امریکی معیشت]] سخت دباو دا شکار سی تے [[افراط زر]] تیزی توں بڑھ رہیا سی ۔  اپریل 1971 وچ جرمنی نے امریکی دباؤ وچ آ کر پنج ارب ڈالر خریدے تا کہ امریکی ڈالر نوں سہارا مل سکے ۔  مئی 1971 وچ [[جرمنی]] نے بریٹن ووڈ معاہدے توں ناطہ توڑ لیا کیونکہ اوہ گرتے ہوے امریکی ڈالر دی وجہ توں اپنےجرمن مارک دی قیمت مزید نہیں گرانا چاہندا سی ۔  اسدے صرف تن مہینوں بعد [[جرمنی]] دی [[معیشت]] وچ بہتری آ گئی تے ڈالر دے مقابلے وچ مارک دی قیمت %7.5 بڑھ گئی ۔  [[امریکی ڈالر]] دی گرتی ہوئی قیمت دیکھدے ہوئے دوسرے ممالک نے [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] توں سونے دا مطالبہ شروع کر دتا ۔  [[سویٹزرلینڈ|سویزر لینڈ]] نے جولائی 1971 وچ پنج کروڑ ڈالر دا 44 ٹن [[سونا]] امریکا توں وصول کیتا ۔  امریکا نے سفارتی دباو ڈال کر دوسرے ممالک نوں سونا طلب کرنے توں روکنا چاہا پر Jacques Rueff دے مشورے اُتے [[فرانس]] نے جارحانہ انداز اپناتے ہوئے 19.1 کروڑ ڈالر امریکا توں 170ٹن سونے وچ تبدیل کروائے ۔  اس طرح امریکا تے فرانس دے تعلقات خراب ہو گئے جو آج تک بہتر نہ ہو سکے ۔  12 اگست 1971 نوں [[برطانایہ]] نے وی 75 کروڑ ڈالر دے سونے دا مطالبہ کر دتا ۔ &lt;br /&gt;
سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اسوقت امریکا اپنے کول موجود سونے توں تن گنا زیادہ ڈالر چھاپ چکیا سی ۔  حقیقی اعداد و شمار اس توں وی زیادہ راے ہوں گے ۔ &lt;ref name=&quot;TimeBrettonWoods&quot; /&gt;
&lt;br /&gt;
1971 تک امریکا دے کول موجود سونے دی مالیت صرف 15 ارب ڈالر سی جبکہ دوسرے ممالک دے کول 50 ارب امریکی ڈالر دے ذخائر جمع ہو چکے سن ۔ 
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=بریٹن ووڈ دی موت دی وجہ |url=http://www.ukessays.com/essays/economics/intended-objectives-of-the-bretton-woods-system-economics-essay.php |access-date=2016-05-28 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225040740/https://www.ukessays.com/essays/economics/intended-objectives-of-the-bretton-woods-system-economics-essay.php%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
اگر سارے قرضے شامل کر دے حساب لگایا جائے تو اس وقت امریکا ہر اک ڈالر دے سونے دے عوض 44 ڈالر دا مقروض ہو چکیا سی&lt;ref&gt;[http://mises.org/library/gold-versus-fractional-reserves gold versus fractional reserve-Mises Org.]&lt;/ref&gt; ۔ &lt;br /&gt;
15 اگست 1971 نوں [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] اپنے بریٹن ووڈز دے وعدے توں یک طرفہ مکر گیا جتوں [[Nixon shock|نکسن دھچدا]] کہندے نیں ۔  امریکی صدر نکسن نے اعلان کیتا کہ اب امریکا ڈالر دے بدلے [[سونا]] نہیں دے گا ۔  &lt;ref&gt;{{cite news |title=the-nixon-shock |author= |url=http://www.businessweek.com/magazine/the-nixon-shock-08042011.html |newspaper=بزنس ویک میگزین |date= |accessdate= |archivedate=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225040800/https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&amp;uuid=aaca3db0-07fa-11e9-b663-b9031b6fc5b7&amp;url=L2J3L21hZ2F6aW5lL3RoZS1uaXhvbi1zaG9jay0wODA0MjAxMS5odG1sJTIw}}&lt;/ref&gt;
اس وقت تک امریکا کاغذی ڈالر چھاپ چھاپ کر اس دے بدلے عربوں توں اتنا [[تیل]] خرید چکیا سی کہ [[عرب]] جے [[ڈالر]] دے بدلے سونے دا مطالبہ کر دیندے تو [[ریاستہائے متحدہ امریکہ|امریکہ]] اپنا پورا [[سونا]] دے کر وی ایہ قرض نہ چکیا سکتا سی ۔  1971 دے اس امریکی اعلان توں عربوں دے اربوں ڈالر کاغذی ردّی وچ تبدیل ہو گئے ۔  قانون قدرت ایہ اے کہ اک دا نقصان کسی دوسرے دا فائدہ ہُندا اے ۔  دنیا بھر وچ ہونے والے اس نقصان دا سارہ فائدہ امریکا نوں ہویا ۔ &lt;br /&gt;
بریٹن ووڈز دے معاہدے دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے امریکی صدر نکسن نے جےچہ اپنی تقریر وچ کہیا سی کہ ایہ اک عارضی اقدام اے تے ایہ کہ آپدے ڈالروں دی قوت خرید کل وی اُتنی ہی ہو گی جتنی آج اے لیکن وقت نے ثابت کر دتا کہ ایہ صرف اک تے سفید جھوٹ سی ۔ &lt;!-- But if you are among the overwhelming majority of Americans who buy American-made products in America, your dollar will be worth just as much tomorrow as it is today. --&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=امریکی صدر نکسن دی تقریر |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=3115 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2017-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621025747/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=3115 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://tu.be/iRzr1QU6K1o ویکیپیڈیا اُتے صدر نکسن دی اصل ویڈیو نوں بلاک کر دتا گیا اے ۔  https:// دے بعد you دا اضافہ کرو تے دیکھیں ۔ ]&lt;/ref&gt;
ڈالر توں سونے دا تعلق ٹوٹنے دے بعد 1972 وچ جدوں ایران تے سعودی عرب نے اپنے ڈالروں توں امریکی کمپنیاں خریدنے دا ارادہ ظاہر کیتا تو امریکی حکام نے &lt;s&gt;دھمدی دی &lt;/s&gt; متنبہ کیتا کہ امریکا اتوں اقدام جنگ سمینوں گا ۔ &lt;!-- When Saudi Arabia and Iran proposed to use their oil dollars to begin buying out American companies after 1972, U.S. officials let it be known that this would be viewed as an act of war. --&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Super Imperialism |url=http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514131702/http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; حالانکہ پہلی جنگ عظیم دے بعد خود امریکا نے وڈے پیمانے اُتے جرمن کمپنیاں خریدی سن ۔ 

بریٹن ووڈز دا معاہدہ ٹوٹنے دے بعد ہر ملک نوں اپنی مرضی دے مطابق کاغذی کرنسی چھاپندا اختیار مل گیا ۔  اس طرح 1971 دے بعد ہارڈ کرنسی یا [[زرکثیف|زر کثیف]] دا دور ختم ہو گیا تے [[زرفرمان|زر فرمان]] (Fiat currency) نے مستقل جگہ بنا لی ۔  لیکن ان 27 سالوں وچ امریکا دا کاغذی ڈالر بین الاقوامی کرنسی بن چکیا سی ۔  امریکی بینکار 1944 وچ بریٹن ووڈز دے معاہدے وچ جو کچھ حاصل نہیں کر سکے سن اوہ اب وڈی حد تک اننیں حاصل ہو گیا ۔  سوئزر لینڈ اوہ آخری ملک سی جیس نے سنہ 2000 وچ اپنی کاغذی کرنسی دا سونے توں ناطہ توڑا ۔ &lt;br /&gt;
جدوں تک کرنسی دا سونے توں تعلق برقرار سی اس وقت تک حکومتی قرضیاں (ٹریژری بونڈز) اُتے سٹے بازی (speculation) بالکل نہیں ہویا کردی سی ۔  کرنسی دا سونے توں تعلق ٹوٹنے دے بعد بونڈز وچ سٹے بازی بے انتہا بڑھ گئی جیس دا خمیازہ محنت کشوں نوں برداشت کرنا پڑ رہیا اے ۔ &lt;!-- Bond speculation is no zero-sum game. Virtually all speculators are on the long side of
the bond market as they want to preempt the central bank in buying the bond. (Note that
the central bank makes bond speculation risk free through its open market purchases of
bonds.) Who are on the short side? Why, the producers, of course. They are passive
participants with their capital at stake, whether they like it or not. They have literally no
choice in the matter. They have been turned into sitting ducks in this unconscionable
shoot-out for the benefit of speculators by deliberate government policy. --&gt;&lt;ref name=&quot;THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS by Prof. Antal E. Fekete&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.professorfekete.com/articles%5CAEFMonEcon102Lecture5.pdf |title=THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS |author=Prof. Antal E. Fekete |date=فروری 1, 2004 |website=GOLD STANDARD UNIVERSITY |publisher= |accessdate= |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304125718/http://www.professorfekete.com/articles%5CAEFMonEcon102Lecture5.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ڈیری ویٹو مارکیٹ بونڈز اُتے سٹے بازی دی بنیاداُتے قائم اے ۔ 

بریٹن ووڈز اُتے ہور دیکھو:
* [http://www.polsci.ucsb.edu/faculty/cohen/inpress/bretton.html Routledge Encyclopedia of International Political Economy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717191507/http://www.polsci.ucsb.edu/faculty/cohen/inpress/bretton.html |date=2017-07-17 }}
* [http://freedom-school.com/truth/Bretton_Woods_System.htm Truth from Freedom School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101023326/http://freedom-school.com/truth/Bretton_Woods_System.htm |date=2011-01-01 }}
* The Battle of Bretton Woods By Benn Steil

== آقا کرنسی تے غلام کرنسی ==
جدوں ہندوستان اُتے برطانیا دا راج سی تو جےچہ ہندوستان وچ مقامی کرنسی روپیا ہی سی لیکن ایہ پاونڈ اسٹرلنگ دی غلام سی ۔  برطانوی حکومت اپنی مرضی توں شرح تبادلہ مقرر کردی سی تے ہندوستانی تاجر اتوں قبول کرنے اُتے مجبور سن ۔ اسکاٹ لینڈ&lt;!-- Apparently in this sort of relationship the two currencies are referred to technically by economists as the ‘master currency’ and the ‘slave currency’! --&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://socialistunity.com/ongoing-scottish-indy-debate-currency-embrace-uncertainty/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151011053524/http://socialistunity.com/ongoing-scottish-indy-debate-currency-embrace-uncertainty/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.scotsman.com/news/politics/top-stories/snp-accept-currency-union-means-loss-of-powers-1-3286692 currency union means loss of powers]&lt;/ref&gt; تے آئر لینڈ وچ وی ایسی ہی صورتحال سی ۔  اسی طرح فرانس دے زیر تسلط نوآبادیوں (کالونیوں )وچ فرنچ فرانک آقا کرنسی دی حیثیت رکھدا سی ۔ 
&lt;!-- A master currency is the currency of a hegemonic or imperial state that coerces its use by other states. It thus always derives its status from the political relationships between the issuing and the subordinate states. Sterling in the sterling area and the French franc in the franc zone in the past were examples --&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Concepts, Consequences, and Determinants of Currency Internationalization |url=http://www.grips.ac.jp/r-center/wp-content/uploads/13-03.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122052240/http://www.grips.ac.jp/r-center/wp-content/uploads/13-03.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
بریٹن اوڈز دا معاہدہ درحقیقت اُس وقت دے ہندوستانی کرنسی نظام دی عین نقل سی ۔  فرق صرف اتنا سی کہ پاونڈ دی جگہ ڈالر نے لے لی سی تے اب صرف ہندوستان دی بجائے پوری دنیا دا استحصال ہونا سی ۔ 
&lt;!-- As WW2 was winding down, the Anglo Saxon Bloc went ahead and devised the Bretton Woods system. This system was a copy of the Indian currency system – where instead of the British pound, the American dollar became the Index currency.

Instead of milking only India, the Anglo Saxon Bloc could now milk the whole world. --&gt;&lt;ref&gt;[https://2ndlook.wordpress.com/2008/10/08/bretton-woods-what-they-wont-teach-or-tell-you/ جیہڑی اوہ آپ نوں شاید نہیں دسن گے]&lt;/ref&gt; چونکہ برطانیا اپنی کرنسی دی برتری (monetary hegemony) کھون اُتے خوش نہیں سی اس لئی اس معاہدے وچ پاونڈ نوں مارکیٹ ریٹ توں زیادہ ریٹ عطا کیتا گیا ۔ دوسری جنگ عظیم دے نتیجے وچ برطانیا تے امریکا دا اِنا مقروض ہو چکیا سی کہ اوہنوں امریکی ہدایات مننیاں پیاں ۔ &lt;br /&gt;
بریٹن اوڈز دے معاہدے دے بعد ڈالر آقا کرنسی بن گیا سی تے ساری دنیا دی کرنسیاں اسدی غلام بن کر رہ گئی سن ۔  1960 دی دھا ئی وچ فرانس دے فائیننس منسٹر گسکارڈنے اتوں حد توں زیادہ مراعت“exorbitant privilege” کہہ کر تنقید کری &lt;!-- Some Europeans complain that the ability of the United States to create international monetary reserves by printing dollars gives it a free ride on foreign policy – and, in effect, has forced others to finance such American adventures as the Vietnam war. The Europeans see this ability of the United States to get credit without international constraints as an ‘exorbitant privilege, in the words of the late General de Gaulle. --&gt; جبکہ امریکا دی ٹریژری دے سیکریٹری جوہن کونالی دا کہنا سی کہ ‘the dollar is our currency and your problem’  ۔  &lt;ref&gt;[https://realcurrencies.wordpress.com/2013/04/07/the-dying-dollar/ The dying dollar]&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
بین الاقوامی تجارت وچ آقا کرنسی نوں ہمیشہ واضح برتری حاصل ہُندی اے ۔ &lt;ref&gt;[http://siize-punabantu.blogspot.com/p/currencies-international-trade.html master currencies are allowed to own slaves]&lt;/ref&gt; آقا کرنسی نوں ہی ریزرو کرنسی دا درجہ حاصل ہُندا اے تے اتوں جاری کرنے والا ملک تجارتی خسارے دے باوجود وی درآمدات جاری رکھ سکتا اے ۔ &lt;br /&gt;
Generating currency out of thin air and trading it for tangible goods is the definition of hegemony. Is there is any greater magic power than that?&lt;ref&gt;{{Cite web |title=کیتا اس توں وڈا جادو وی کوئی ہو سکتا اے؟ |url=http://www.maxkeiser.com/2016/04/triffins-paradox-revisited-crunch-time-for-the-u-s-dollar-and-the-global-economy/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415191922/http://www.maxkeiser.com/2016/04/triffins-paradox-revisited-crunch-time-for-the-u-s-dollar-and-the-global-economy/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

1966 وچ ایلن گرین اسپان (جو 1887 توں 2006 تک فیڈرل ریزرو دا چیرمین رہیا سی) نے کہیا سی کہ “تجارتی خسارے دے باوجود اخراجات وچ اضافہ ہونا دراصل دوسروں دی دولت اُتے قبضہ کرنا اے ۔  سونا اس خفایہ طریقہ کار دے آڑے آندا ہے“ ۔ &lt;!-- In 1966 Alan Greenspan wrote &quot;Deficit spending is simply a scheme for the confiscation of wealth. Gold stands in the way of this insidious process. It stands as a protector of property rights. --&gt;
یورپی ممالک نے اپنی اس مشکل دا حل ایہ نکالا کہ ڈالر توں سونا خریدنا شروع کر دتا جیس اُتے امریکا نوں آخیر کار گھٹنے ٹیک دینے پڑے ۔  &lt;br /&gt;
1971وچ جدوں امریکا نے اپنے تیزی توں سکڑتے ہوئے سونے دے ذخیرے نوں بچاون  لئی آپ ای بریٹن اوڈز دا ایہ سسٹم توڑیا تے اتوں چند دوسریاں وڈیاں کرنسیاں نوں وی اپنی حکمرانی وچ شریک کرنا پیا ۔ ایس طرحاں SDR وجود وچ آیا جیہنے کرنسی دے ذریعے ہون والی عالمی لُٹ مار وچ وڈے کھلاڑیاں دا حصا طے کر دتا ۔  ایس توں بعد ایہناں مُلکاں نے حکومتی سطح اُتے سونا خریدنا بند کر دتا ۔ &lt;!-- Meanwhile, as the unsustainability of the dollar/gold exchange rate system became increasingly obvious in the 1960s, Robert Triffin led the way in calling attention to the need for a post-Bretton Woods system. His proposals were an integral part of the discussions that led to the Rio Agreement in 1967 that authorized the International Monetary Fund (IMF) to create and issue special drawing rights (SDRs) ۔  Although he was highly critical of the Rio Agreement, Triffin believed that its central achievement – the creation of new reserve assets to strengthen the balance of payments adjustment mechanism – was a first step in the right direction. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.boeckler.de/pdf/v_2009_10_30_erturk_darista.pdf The Bretton Woods System: A Failed Attempt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205702/http://www.boeckler.de/pdf/v_2009_10_30_erturk_darista.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt; ایس ڈی آر ڈالر دی مدد توں آج دی آقا کرنسی اے تے حکومتاں دی سطح اُتے استعمال ہُندی اے پر عوام دی سطح پربالکل استعمال نہیں ہُندی ۔  دو ڈھائی سو سال پہلے یورپ وچ کاغذی کرنسی وی حکومتاں دی سطح اُتے استعمال ہُندی سی جبکہ عوام ہارڈ کرنسی استعمال کردے سن ۔ &lt;br /&gt;
بریٹن ووڈز دا معاہدہ توڑنے توں پہلے امریکا نے چھ وڈے صنعتی مُلکاںتوں ایہ وعدہ لیا سی کہ ایہ ممالک بیرونی ممالک توں سونا نہیں خریدیں گے تاکہ سونے دی قیمتوں نوں بڑھنے توں رودا جا سکے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.gold-eagle.com/article/gold-drain-demonetization-hoax The Gold-Drain-Demonetization Hoax]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; سعودی عرب نوں وی ہدایت دی سی کہ تیل صرف ڈالر دے عوض فروخت ہو گا تے حکومتی اخراجات دے بعد بچنے والے ڈالر صرف امریکی حکومت دے کول سرمائایہ کاری کیئے جائیں گے تاکہ سعودی عرب وی سونا نہ خریدے ۔ &lt;!-- they reached an agreement with the House of Saud, to accept only dollars for its oil. The Sauds agreed to invest their dollar wealth on Wall Street --&gt;&lt;br /&gt;
اس طرح گولڈ اسٹینڈرڈ دی جگہ عملی طور اُتے بلیک گولڈ اسٹینڈرڈ یعنی کروڈ آئیل اسٹینڈرڈ اپنایا گیا ۔ &lt;br /&gt;
آئی ایم ایف، ورلڈ بینک تے ڈبلو ٹی او (WTO) جیتوں عالمی مالیاتی ادارے بریٹن اوڈز سسٹم نوں چلانے لئی بنائے گئے سن ۔ ہونا تو ایہ چاہیے سی کہ بریٹن اوڈز سسٹم ٹوٹنے دے بعد ان اداروں نوں وی ختم کر دتا جاندا ۔ پر تیسری دنیا دا خون چوسنے والے ایہ نجی ادارےکرنسی چھاپ چھاپ کر روزبروز طاقتور ہُندے چلے گئے ۔ 

ایس ڈی آر یعنی Special drawing rights وچ چار کرنسیاں شامل سن ۔  امریکی ڈالر دا حصہ 41.9 فیصد، یورو دا حصہ 37.4 فیصد، پاونڈ اسٹرلنگ دا حصہ 11.3 فیصد تے جاپانی ین دا حصہ 9.4 فیصد سی ۔  آخری تینوں کرنسیاں بہت وڈی حد تک ڈالردی دوست کرنسیاں نیں ۔  بین الاقوامی تجارت وچ چین دا بہت وڈا حصہ اے پر پھروی چینی [[یوان]] دا ایس ڈی آر وچ کوئی حصہ نہیں سی ۔ &lt;ref&gt;[http://www.economist.com/blogs/freeexchange/2015/08/yuan-and-sdr#2c3aiUDz2esJpSo2.99 The yuan and the SDR (The Economist)]&lt;/ref&gt; لیکن جدوں چین نے وی وڈی مقدار وچ سونا خریدنا شروع کر دتا تو 30 نومبر 2015 نوں آئی ایم ایف نے یوان نوں ایس ڈی آر وچ شامل کرنے دا اعلان کر دتا جیس اُتے عمل درآمد یکم اکتوبر 2016 توں ہو گا ۔  یوان دا حصہ 10.92 فیصد ہو گا یعنی اتوں پاونڈ اسٹرلنگ تے جاپانی ین توں وڈی کرنسی مانا جائے گا ۔ &lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-30/imf-confirms-yuan-inclusion-sdr-basket-now-comes-hard-part-china آئی ایم ایف دی تصدیق]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
روس دی کرنسی روبل “ڈالر دشمن“ کرنسی اے تے ایس ڈی آر دا حصہ نہیں بن سکتی ۔ 

ڈالر دا شاعر سونے چاندی توں تعلق ہویا کردا سی ۔  جدوں 1969 وچ ایس ڈی آر پہلی دفعہ متعارف کیتا گیا تو ایہ وی 0.888671 گرام سونے دے برابر سی جو اسوقت اک ڈالر دا ہُندا سی ۔  1974 وچ ایس ڈی آر دا تعلق سونے توں ختم کر دے 16 کرنسیوں دی باسکٹ توں کر دتا گیا&lt;ref&gt;[http://www.imf.org/external/pubs/ft/finop/2014/pdf/ch4.pdf Special drawing rights]&lt;/ref&gt; ۔  1981 وچ اس باسکٹ توں 11 کرنسیاں ندور دی گئیں تے صرف پنج باقی بچیں ۔ 1999 وچ یورو بننے دے بعد جرمن مارک تے فرانسیسی فرانک دی جگہ یورو نوں مل گئی ۔ &lt;!-- when the SDR was introduced in 1969, it was not based on a basket of currencies but linked to gold, 0.888671 grams to be precise, which, at the time, equaled exactly 1 US dollar. The SDR basket based on the original weighting of 16 currencies declined around 87.7% in value vs gold until today. Similarly, the basket introduced in 1978 has lost 84.4% ۔  The smaller 5 currency basket introduced in 1981 is down 55.5% and the current basket is down 77.0% since its intro-duction in 2001. --&gt; اب ایس ڈی آر صرف آئی ایم ایف دے ممبر ممالک دے “اعتبار“ اُتے انحصار رکھدا اے ۔ &lt;!-- the SDR system is backed by the ‘good faith’ of the member countries. --&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ecb.europa.eu/paym/groups/pdf/fxcg/special_drawing_rights.pdf Deutsche Bank]&lt;/ref&gt;
ڈالر اُتے تھوڑا بہت امریکی حکومت دا عمل دخل اے ۔  لیکن ایس ڈی آر مکمل طور اُتے نجی ادارے دی جاری کردہ بین الاقوامی کرنسی اے ۔ &lt;br /&gt;
آئی ایم ایف نے 1981 تک صرف 21.4 ارب ایس ڈی آر جاری کیئے سن ۔ 2008 دے وڈے مالی بحران دے بعد 182.7 ارب ایس ڈی آر تخلیق کر دے مالی بحران نوں سنبھالیا دتا ۔ &lt;br /&gt;
اسدے جواب وچ چین، روس، ہندوستان، میکسینوں تے تردی نے وڈی مقدار وچ سونا خریدنا شروع کر دتا اے ۔  چین دا تسلیم شدہ سونا 1,677ٹن اے پر ماہرین دا خیال اے کہ چین دے کول گھٹ توں گھٹ اسدا دوگنا سونا اے  ۔ &lt;ref&gt;[http://www.businessinsider.com/china-is-hiding-9500-tonnes-of-gold-2015-8?r=UK&amp;IR=T China is hiding 9,500 tons of gold]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.globalresearch.ca/chinas-plan-to-have-an-international-reserve-currency-linked-to-gold/5436119 China’s Plan to have an International Reserve Currency linked to Gold]&lt;/ref&gt;

چار ممالک (امریکہ، جرمنی، فرانس، اٹالی) تے آئی ایم ایف مل کر دنیا بھر دے بینکاں دے دوتہائی سونے دے مالک نیں ۔  انگریزی کہاوت اے کہ جو سونے دا مالک ہُندا اے وہی قانون بناتا اے ۔  (he who owns the gold make the rules) تے جو قانون بناتا اے وہی اصل حکمران ہُندا اے ۔ 

اگر [[یونان]] دے لوگ اس بات توں واقف ہُندے کہ “کرنسی یونین“ دراصل اک پھندا اے &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trap of monetary union |url=http://ik.org.pl/test/cms/wp-content/uploads/2011/12/Trap-of-monetary-union.pdf |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205918/http://ik.org.pl/test/cms/wp-content/uploads/2011/12/Trap-of-monetary-union.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; تے [[یورو]] وچ شریک نہ ہوئے ہُندے&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2015/07/05/as-greece-votes-heres-everything-you-need-to-know-about-the-nations-crisis/ joining the euro was a bad thing]&lt;/ref&gt; تو آج اتنی ابتر حالت وچ نہ ہُندے ۔  جو کچھ آج یونان وچ ہویا اوہ کل بہت توں دوسرے مُلکاںوچ وی ہونے والا اے&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2015-08-07/only-way-rich-get-richer-if-rest-us-get-poorer امیروں دی دولت وچ اضافہ صرف اسی وقت ممکن اے جدوں غریبوں دی دولت وچ کمی ہو]&lt;/ref&gt;

ایس ڈی آر دی تفصیلاں دے لیئےدیکھیے [[آئی ایم ایف]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:97%;&quot;
|+جولائی 2015 تک سونے دا ذخیرہ رکھنے والے ممالک تے ادارے&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gold.org/supply-and-demand/gold-demand-trends|title=Gold Demand Trends|author=Marcus Grubb|date=13 نومبر 2014|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.gold.org/download/file/3769/GDT_Q1_2015.pdf &quot;Top 40 reported official gold holdings (as at مارچ 2015)&quot; is on the 24th page of the pdf file.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gold.org/research/latest-world-official-gold-reserves|title=Latest World Official Gold Reserves|publisher=}}&lt;/ref&gt;
|-
! style=&quot;text-align:left&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | رتبہ
! style=&quot;text-align:left&quot; | ملک/ادارہ
! style=&quot;text-align:right&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | سونے دی مقدار&lt;br /&gt;(ٹن)
! style=&quot;text-align:right&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | زر مبادلہ دا حصہ جو&lt;br /&gt;سونے دی شکل وچ اے
|--
| 1 || {{flag|United States}} || align=&quot;right&quot; | 8,133.5 || align=&quot;right&quot; | 74%
|-
| 2 || {{flag|Germany}} || align=&quot;right&quot; | 3,383.4 || align=&quot;right&quot; | 68%
|-
| 3 || [[آئی ایم ایف]] || align=&quot;right&quot; | 2,814.0 || align=&quot;right&quot; | N.A
|-
| 4 || {{flag|Italy}} || align=&quot;right&quot; | 2,451.8 || align=&quot;right&quot; | 67%
|-
| 5 || {{flag|France}} || align=&quot;right&quot; | 2,435.4 || align=&quot;right&quot; | 65%
|-
| 6 || {{flag|China}} || align=&quot;right&quot; | 1,677 || align=&quot;right&quot; | 1%
|-
| 7 || {{flag|Russia}} || align=&quot;right&quot; | 1,250.3 || align=&quot;right&quot; | 13%
|-
| 8 || {{flag|Switzerland}} || align=&quot;right&quot; | 1,040.0 || align=&quot;right&quot; | 7%
|-
| 9 || {{flag|Japan}} || align=&quot;right&quot; | 765.2 || align=&quot;right&quot; | 2%
|-
| 10 || {{flag|Netherlands}} || align=&quot;right&quot; | 612.5 || align=&quot;right&quot; | 57%
|-
| 11 || {{flag|India}} || align=&quot;right&quot; | 557.7 || align=&quot;right&quot; | 6%
|-
| 12 || {{flag|Turkey}}&lt;ref&gt;Gold has been added to Turkey’s balance sheet as a result of a policy accepting gold in its reserve requirements from commercial banks.&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 513.0 || align=&quot;right&quot; | 16%
|-
| 13 || [[File:Logo European Central Bank.svg|22px]] [[یورپی سینٹرل بینک]] || align=&quot;right&quot; | 504.8 || align=&quot;right&quot; | 26%
|-
| 14 || {{ROC-TW}} || align=&quot;right&quot; | 423.6 || align=&quot;right&quot; | 4%
|-
| 15 || {{flag|Portugal}} || align=&quot;right&quot; | 382.5 || align=&quot;right&quot; | 69%
|-
| 16 || {{flag|Venezuela}} || align=&quot;right&quot; | 367.6 || align=&quot;right&quot; | 69%
|-
| 17 || {{flag|Saudi Arabia}} || align=&quot;right&quot; | 322.9 || align=&quot;right&quot; | 2%
|-
| 18 || {{flag|United Kingdom}} || align=&quot;right&quot; | 310.3 || align=&quot;right&quot; | 10%
|-
| 19 || {{flag|Lebanon}} || align=&quot;right&quot; | 286.8 || align=&quot;right&quot; | 21%
|-
| 20 || {{flag|Spain}} || align=&quot;right&quot; | 281.6 || align=&quot;right&quot; | 19%
|}

== دولت ==
{{Main|دولت}}
[[فائل:Doubleeagle.jpg|thumb|امریکی حکومت نے 1933 تک 15 ٹن سونے توں 20 ڈالر دے ایہ سکے بناے پر جاری نہیں کیتے تے ایہناں نوں  دوبارہ پگھلا کے سونے دیاں اٹاں وچ تبدیل کر دتا]]

:کیتا [[دولت]] تخلیق وی دی جا سکتی اے؟ اسدا جواب اے ہاں ۔ 
بلا شُبہ [[سونا]] تخلیق نہیں کیتا جا سکتا نہ [[چاندی]] [[تانبا|تانبہ]] [[پیتل]] تے [[کانسی]] ۔ پر محنت کر کے چنگی [[فصل]] حاصل کیتی جا سکدی اے جیہنوں دھاتی کرنسی وچ تبدیل کیتا جا سکدا اے ۔ ایس ای طرحاں محنت کر دے طرزیات وچ ترقی کر دے ایہجیاں چیزاں بنایاں جا سکدیاں نیں جیہڑیاں[[مارکیٹ|منڈی]] وچ اچھی قیمت دے جائیں ۔  محنت کر دے سونے چاندی وغیرہ دی کانوں توں دولت حاصل دی جا سکتی اے ۔  یعنی دولت محنت توں تخلیق ہُندی اے&lt;ref name=&quot;ingoldwetrust.ch&quot;&gt;[http://www.ingoldwetrust.ch/abc-bank-run-on-the-fed-highlights-the-importance-of-gold-reserves Only labour can create wealth, Gold is condensed labour]&lt;/ref&gt; تے محنت کرنے والے مزدور ہی ہمیشہ توں دولت دے تخلیق کرنے والے راے سن کیونکہ اندی محنت توں ہی خام مال قابل استعمال چیز دی شکل پاوندا اے تے استعمال دی جگہ تک پہنچدا اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.endtheillusion.org/economic/parasites.htm |title=معیشت دے طفیلی کیڑے |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=endtheillusion.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130213142555/http://www.endtheillusion.org/economic/parasites.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
دولت توں جو وی چیز خریدی جاندی اے اس اُتے کوئی محنت کر چکیا ہُندا اے ۔  مزدور کےلئے دولت خون پسینے دی کمائ یا خون جگر دی کمائی اے ۔  پر ڈالر چھاپنوچ کوئی خاص محنت صرف نہیں ہُندی تے چھاپنوالوں نوں ایہ دولت بغیر محنت دے مل جاندی اے ۔  یعنی ہویا وچ توں دولت تخلیق دی جا سکتی اے ۔ 
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&amp;aid=14701 |title=پتلی ہویا وچ توں دولت تخلیق کرنا |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
محنت کر دے دولت حاصل کرنا دولت کمانا کہلاوندا اے تے ایہ حق ہر اک نوں حاصل اے ۔ پر بغیر محنت دے دولت تخلیق کرن دی نا جائز [[privilege|مراعات]] محض چند لوکاں نوں حاصل اے جیہڑے بے حدامیر ہو چکے نیں ۔ ایہ لوگ مرکزی بینکاں دے مالکان نیں ۔ &lt;ref&gt;[[:en:User:Prius 2/The Money Masters|دستاویزی فلم &quot;دا منی ماسٹرز&quot;]]&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Inequality-by-Kenworthy.png|thumb|اس مخطط توں ظاہر ہُندا اے کہ 28 سالوں وچ 80 فیصد غریب تے متوسط طبقہ لوکاں دی حقیقی آمدنی وچ کوئی اضافہ نہیں ہویا اے جبکہ اک فیصد امیر ترین لوکاں دی آمدنی پنج گنا بڑھ چکی اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lanekenworthy.net/2010/07/20/the-best-inequality-graph-updated/ |title=The best inequality graph, updated: Consider the Evidence |author=Kenworthy, L |date= اگست 20, 2010|website=lanekenworthy.net|publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;]]
اگر دنیا دی تریخ اُتے نظر ڈالی جائے تو پتہ چلتا اے کہ پچھلے دو ہزار سالوں وچ اٹھارہ سو سالوں تک دنیا دا سب توں امیر ملک ہندوستان رہیا اے&lt;ref&gt;[https://2ndlook.wordpress.com/2007/11/10/india-the-worlds-richest-economy/ Estimated Indian gold reserves at 25,000-30,000 tons]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/2007/11/10/india-the-worlds-richest-economy/ |title=ہندوستان: دنیا دی امیر ترین معاشیات |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
اس دے بعد چین دا نمبر آندا سی ۔  ان ممالک وچ محنت کرنے دے بھر پور مواقع موجود سن تے خطیر مقدار وچ پیداوار ہُندی سن ۔  ان ممالک دا تجارتی سامان دنیا دے دور دراز علاقوں تک پہنچتا سی ۔  لیکن ایہ اس وقت دی بات اے جدوں کرنسی دھاتی ہُندی سی تے مرکزی بینکاںدا عالمی گراوہ موجود نہیں سی ۔  کاغذی کرنسی دے نظام نے محنت کرنے والوں نوں [[افراط زر]] تے [[زر مبادلہ دی شرح|شرح تبادلہ]] دی شعبدہ بازی دی وجہ توں نہایت غریب کر دتا اے ۔ 
{| class=&quot;mw-collapsible mw-collapsed wikitable&quot;
! دیکھیئے
|-
|” Does no one think it strange that the bankrupt Western nations, with their hopelessly crippled economies, and near-zero interest rates have (supposedly) the world’s “strongest currencies,” while the healthy and productive nations of Asia, South America, and elsewhere all have “weak currencies,” despite much higher interest rates? Not in the feeble world of the mainstream media.&lt;br /&gt;
Why is such serial currency manipulation completely censored by the corporate media propaganda machine?
It is because if you manipulate the exchange rate of a currency higher, the price of everything else dominated in that currency automatically goes lower.
Via the one tool of currency manipulation, these economic terrorists can literally destroy economies, and simultaneously move any and all prices.
|}&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-24/tale-two-crashes-part-1 currency manipulation]&lt;/ref&gt; جبکہ کاغذی کرنسی چھاپنوالے تے اس دے سہارے شرح تبادلہ کنٹرول کرنے والے ممالک نہایت ہی امیر ہو گئے نیں ۔ &lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2013-10-04/definitive-rich-vs-poor-chart-rich-hold-assets-poor-have-debt The Rich Hold Assets, The Poor Have Debt]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bullionbullscanada.com/index.php/commentary/us-commentary/26658-the-world-of-currency-manipulation The World of Currency Manipulation]&lt;/ref&gt;

1997 وچ اک سازش دے تحت [[ملائیشیا|ملیشیا]] دی کرنسی رنگٹ دی قدر اچانک گر کے تقریبن ادھی رہ گئی ۔ اوہدے اُتے [[ملائیشیا|ملیشیا]] دے [[وزیر اعظم|وزیراعظم]] [[مہاتیر محمد]] نے ایہ تجویز پیش دی سی کہ سارے اسلامی ممالک سونے دا [[دینار]] خود بنائیں تے آپس دی لین دین دے لئے امریکی [[ڈالر]] دی بجائے سونے دا [[دینار]] استعمال کرو ۔  مہاتیر محمد نے اعلان کیتا سی کہ 2003 دے وسط تک اوہ ایہ [[دینار]] جاری کر دیں گے ۔  ظاہر اے کہ جے ایسی سونے دی کرنسی وچ لین دین دا رواج آ گیا تو [[زر مبادلہ دی شرح|شرح تبادلہ]] دی ضرورت ختم ہو جائے گی جیس اُتے مغربی ممالک دی ثروت دا انحصار اے ۔  اس لئے 2003 وچ [[مہاتیر محمد]] نوں 22 سالہ وزارتِ اعظمی توں ہٹا کر [[عبداللہ احمد بداوی]] نوں وزیر اعظم بنایا گیا جیس نے ملدی سطح اُتے دینار جاری ہونے رکوا دیے ۔  ملیشیا دی اک اسٹیٹ [[کیلانتن]] نے پھر وی 20 ستمبر 2006 نوں سونے دے [[دینار]] جاری کیتے جندا وزن 4.25 گرام اے تے ایہ 22 [[قیراط]] سونے توں بنے ہوئے نیں ۔ &lt;br /&gt;
[[صدام حسین]] نے وی ایسی ہی جیسارت دی سی ۔  اس نے ایہ کوشش دی سی کہ عراق نوں تیل دا معاوضہ امریکی ڈالر دی بجائے کسی تے کرنسی وچ دتا جائے ۔  ایہ [[امریکی ڈالر]] دی مقبولیت اُتے براہ راست وار سی ۔  اسدا ایہ ناقابل معافی جرم آخر کار اتوں لے ڈوبا ۔ &lt;br /&gt;
[[لیبیا]] دے [[معمر القذافی|معمر قذافی]] نے [[صدام حسین]] دے انجام توں کوئی سبق نہیں سیکھا تے افریقہ وچ تجارت دے لئے سونے دا [[دینار]] نافذ کرنے دا ارادہ کیتا&lt;ref&gt;[https://realcurrencies.wordpress.com/2012/01/28/phoenix-rising-the-return-of-the-gold-standard/ Gold as currency is a weapon.]&lt;/ref&gt; اس لئے اسدا وی وہی حشر کرنا پڑا ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldstockbull.com/articles/libya-invasion-gaddafi-plan-gold-dinar/ |title=لیبیا اُتے جارحیت تے کرنل قذافی دا دینار جاری کرنے دا منصوبہ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=goldstockbull |publisher= |accessdate= |archive-date=2011-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111111185130/http://www.goldstockbull.com/articles/libya-invasion-gaddafi-plan-gold-dinar/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.factoverfiction.com/article/4664 |title= فسانے دی حقیقت |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
2007 توں [[ایران]] نے وی اپنے تیل دی قیمت امریکی ڈالر وچ وصول کرنا بند کر دی اے&lt;ref&gt;{{cite news |title=Iran presses ahead with dollar attack |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/finance/commodities/9077600/Iran-presses-ahead-with-dollar-attack.html |newspaper=ٹیلیگراف |date=12 فروری 2012ء |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.globalresearch.ca/the-global-financial-tsunami-end-game-the-petro-dollar-regime-is-finished/5376779 The Petro-Dollar Regime is Finished?]&lt;/ref&gt; ایران ایہ واضح کر چکیا اے کہ ہم اُتے حملہ ہونے دی صورت وچ [[اسرائیل]] وی میدان جنگ بن جائے گا ۔ &lt;!-- البتہ جے اس قسم دی کوئی صورت حال پیش آئی ، تاں فیرسبھ نوں جان لینا چاہیدا کہ جنگ دا میدان صرف ساڈا علاقا ای نہیں ہوو گا؛ بلکہ جنگ دا میدان بہت وڈا تے وسیع ہو جائے گا ۔  --&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.leader.ir/langs/ur/?p=bayanat&amp;id=7124 رہبر معظم انقلاب اسلامی ایران دا اعلا حکام دے اجتماع توں خطاب]&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
اگر آج وی کاغذی کرنسی دی جگہ سونے چاندی نوں خرید و فروخت دے لئی کرنسی دی طرح استعمال کیتا جاوے تاں ہندوستان، چین تے تیل پیدا کرن والے ممالک شاید امیر ترین ممالک بن جاݨ ۔  ایس لئی بین الاقوامی مالیاتی فنڈ ایس گَل دا سبھ توں وڈا مخالف اے ۔  خیال رہوے کہ آئی-ایم-ایف (بین الاقوامی مالیاتی فنڈ) اک نجی ادارہ اے تے کسے حکومت دے ماتحت نہیں ۔ &lt;br /&gt;
[[پاکستان]] دے کول لگ بھگ 65 ٹن سونا اے تے پاکستان اُتے آئی-ایم-ایف دا شدید دباو اے کہ ایہ سونا بیچ کر کاغذی [[فورین ریزرو]] وچ اضافہ کیتا جائے جبکہ اسوقت زیادہ تر ممالک اپنے سونے دے ذخیرے وچ اضافہ کرنے وچ مصروف نیں ۔  اب تک پاکستان اپنا سونا بیچنے اُتے آمادہ نہیں ہویا اے ۔ &lt;ref&gt;[http://tribune.com.pk/story/688588/turn-down-pakistan-refuses-to-sell-gold-worth-2-7b-reveals-imf-report/ اپنا سونا ہوچ بیچ دو ۔  آئی ایم ایف دا پاکستان توں مطالبہ]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[ہٹلر]] نے وڈے واضح الفاظ وچ کہیا سی کہ (جے کرنسی آزاد ہووے تاں&lt;!-- The result was a decision by the government to issue and assume control of currency and credit. --&gt;)کسی ملک دی دولت اوہ سونا چاندی یا فارن ریزرو نہیں ہُندا جو مرکزی بینکاں دی تجوریاں وچ بند پڑا ہُندا اے یا مرکزی بینکاںدی ضمانت توں جاری ہُندا اے&lt;!-- We can smile today at an age when economists were seriously of the opinion that the value of currency was determined by the reserves of gold and foreign exchange lying in the vaults of the national banks and, above all, was guaranteed by them. --&gt; ۔ کسی ملک دی اصل دولت اس ملک دی پیداواری صلاحیت اے&lt;!-- the most essential capital of a nation, namely, its capacity to work. --&gt; ۔  ملکی کرنسی دی قوت خرید اس وقت ودھدیاے جدوں تک پیداوار وچ اضافہ ہُندا رہندا اے تے اس وقت ِگردی اے جدوں پیداوار وچ کمی آوندی اے ۔ &lt;!-- the value of a currency lies in a nation’s power of production, that an increasing volume of production sustains a currency, and could possibly raise its value, whereas a decreasing production must, sooner or later, lead to a compulsory devaluation. --&gt;
&lt;ref name=&quot;A war of financiers and fools&quot;&gt;[https://archive.org/stream/GottfriedFederManifestoForTheAbolitionOfInterestSlavery1919/Gottfried%20Feder%20-%20Manifesto%20for%20the%20Abolition%20of%20Interest-Slavery%20%281919%29_djvu.txt A war of financiers and fools]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
بریٹن اوڈز سسٹم بنا کر ڈالر نے دوسری کرنسیوں دی آزادی کھوہ لئی ۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! امریکی دولت بشمول قرض!! ارب ڈالر&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-24/more-and-more-countries-are-beginning-outlaw-cash-certain-transactions The War on Cash]&lt;/ref&gt;
|-
| سونا &lt;ref&gt;[https://www.fiscal.treasury.gov/fsreports/rpt/goldRpt/current_report.htm Status Report of U.S. Government Gold Reserve ستمبر 30, 2015]&lt;/ref&gt; ||291
|-
| کرنسی || 1,360
|-
| بینک اکاونٹ || 10,000
|-
| شیئر (اسٹاک) || 20,000
|-
| ٹریژری بونڈ || 38,000
|-
| Derivatives || 220,000
|}

== گروس ورلڈ پروڈکٹ ==
اتوں دنیا بھر دی پیداوار دے برابر منیا جاندا اے کیونکہ تمام مُلکاںدی کل ایکسپورٹ دوسرے تمام مُلکاںدی کل امپورٹ دے عین برابر ہُندی اے ۔  اتوں گلوبل جی ڈی پی یا ورلڈ جی ڈی پی وی کہندے نیں ۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سال !! گلوبل جی ڈی پی ۔  &lt;br /&gt;
ارب ڈالر&lt;ref&gt;[http://www.statista.com/statistics/268750/global-gross-domestic-product-gdp/ statista.com]&lt;/ref&gt;
|-
| 2010 || 65,339
|-
| 2011 || 72,423
|-
| 2012 || 73,777
|-
| 2013 || 75,467
|-
| 2014 || 77,269
|-
|2015 ||73,507 تخمیناً
|-
|2016 ||76,321 تخمیناً
|}
ان اعداد توں پتہ چلتا اے کہ صرف امریکا دی ڈیری ویٹو مارکیٹ پوری دنیا دی مجموعی پیداوار دا تن گنا ہو چکی اے ۔ &lt;!-- Observe what the banking crime syndicate calls “the derivatives market”  ۔  It is their own private, rigged casino, where the total amount of ultra-leveraged betting is twenty times as large as the entire global economy --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-23/fractional-reserve-banking-pure-fraud-part-i Fractional-Reserve Banking is Pure Fraud]&lt;/ref&gt;

== کاغذی کرنسی تے جنگیں ==
1913 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو دے قیام توں اٹھ بینکار خاندانوں دا امریکی حکومت توں گٹھ جوڑ ہو گیا ۔  اب ایہ بینکار اپنے غیر ملدی نادہندگان دے خلاف امریکی افواج استعمال کرنے دی پوزیشن وچ آ چکے سن ۔  مورگن، چیز تے سٹی بینک اب بین الاقوامی قرض جاری کرنے والے ادارے وچ تبدیل ہو گئے ۔ &lt;!-- The 1913 creation of the Fed fused the power of the Eight Families to the military and diplomatic might of the US government. If their overseas loans went unpaid, the oligarchs could now deploy US Marines to collect the debts. Morgan, Chase and Citibank formed an international lending syndicate. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.globalresearch.ca/the-federal-reserve-cartel-the-eight-families/25080 Global Research]&lt;/ref&gt;
اب ایہ بالکل واضح ہو چکیا اے کہ دونے وڈی عالمی جنگوں دا مقصد برٹش پاونڈ نوں بین الاقوامی ریزرو کرنسی دے درجے توں اکھاڑ پھینکنا سی ۔  پہلی جنگ عظیم دے دوران ڈالر بین الاقوامی کرنسی دے میدان وچ پاونڈ دا حریف بن کر اترا تے پاونڈ کمزور ہُندا چلا گیا جبکہ ڈالر مضبوط ہُندا رہیا ۔  دوسری جنگ عظیم دے بعد ڈالر نے پاونڈ نوں پوری طرح برطرف کر دتا ۔ &lt;!-- Bretton Woods was a one-two combination punch designed by the US to destroy the British empire. GATT undermined imperial preference (of the British empire) ۔  The dollar-gold link undermined sterling. It worked. The UK’s trade deficits persisted, and the Commonwealth partners demanded their gold. Eventually, the pound sterling was devalued, and the empire dissolved. It was replaced by a new age of US empire and King Dollar.

The bankers, led by Wriston at Citibank and David Rockefeller at Chase, then loaned the money to Asia, South America and Africa. --&gt;&lt;ref name=&quot;dailyreckoning.com&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جرمنی وچ جدوں 1933 وچ [[نازی]] پارٹی الیکشن جیت کر حکومت وچ آئی تو [[جرمنی]] دی [[معیشت]] بالکل تباہ و برباد ہو چکی سی ۔  60 لکھ لوگ بے روزگار سن ۔  [[پہلی جنگ عظیم]] وچ شکست دے بعد جرمنی نوں بھاری [[تاوان جنگ]] ادا کرنا پڑ رہیا سی ۔  [[بیرونی سرمائایہ کاری]] دے امکانات بالکل صفر سن ۔  جرمنی دی ساری [[نو آبادیاں]] اس توں چھین لی گئیں سن ۔  صرف چند سالوں وچ سوا دو لکھ افراد [[خودکشی]] کر چکے سن ۔  صورتحال کچھ ایسی سی کہ ہر جرمن فرد اُتے 6000 مارک دا قرضہ سی جبکہ اسدی جیب وچ 14 مارک وی نہیں سن ۔ &lt;ref&gt;[http://www.ihr.org/jhr/v12/v12p299_Degrelle.html INSTITUTE FOR HISTORICAL REVIEW]&lt;/ref&gt; لیکن صرف چار سال وچ [[ہٹلر]] نے جرمنی نوں دوبارہ [[یورپ]] دی مضبوط ترین معیشت بنا دتا ۔  اس وقت تک جرمنی نے وڈے پیمانے اُتے اسلحہ سازی وی شروع نہیں دی سی ۔  1935 توں ہٹلر نے پرائیوٹ بینکاںتوں قرض لین دی بجائے حکومت دی جانب توں خود کرنسی چھاپنی شروع کر دی جو MEFO bill کہلاتی سی  ۔  1945 تک جرمنی ایہ کرنسی چھاپیؤ رہیا جیس دی پشت اُتے نہ کوئی [[سونا]] سی نہ کوئی [[قرض]] ۔  جیس وقت [[امریکہ]] تے دوسرے یورپی ممالک وچ لاکھوں لوگ بے روزگار سن، جرمنی وچ بے روزگاری ختم ہو چکی سی ۔  معیشت مضبوط ہو چکی سی ۔  عالمی بینکاراں ول توں لگائی جانے والی معاشی پابندیوں تے [[بائیکاٹ]] دے باوجود جرمنی [[بارٹر سسٹم]] دی مدد توں دوسرے ممالک توں تجارت بحال کرنے وچ کامیاب ہو چکیا سی ۔ &lt;br /&gt;
اک طرف [[جرمنی]] وچ کرنسی چھاپندا اختیار حکومت نے پرائیوٹ بینکاںتوں چھین لیا سی دوسری طرف [[جاپان]] وچ وی کرنسی حکومت چھاپ رہی سی ۔  تے ان دونے ممالک وچ ترقی دی رفتار نہایت تیز سی&lt;!-- During the 1931–41 period manufacturing output and industrial production increased by 140% and 136% respectively, while national income and Gross National Product (GNP) were up by 241% and 259% respectively. --&gt; &lt;ref&gt;[http://www.counter-currents.com/2011/08/breaking-the-bondage-of-interesta-right-answer-to-usury-part-4/ “Hidden Hand” behind wars and revolutions]&lt;/ref&gt; ۔  ایہ صورتحال مرکزی بینکاراں دی برداشت توں باہر سی ۔  جے دوسرے ممالک دے عوام وی حکومتی کرنسی چھاپن دا مطالبہ کر دیندے تاں بینکاراں دا صدیاں پرانا کھیل ہمیشہ دے لئے ختم ہو جاندا ۔  اس لئےجرمنی تے جاپان دے خلاف [[دوسری جنگ عظیم]] شروع کیتی گئی ۔ &lt;ref&gt;[http://www.webofdebt.com/articles/bankrupt-germany.php ہٹلر دا مالیاتی نظام]&lt;/ref&gt; &lt;!-- Hitler not only engaged in barter trade which meant no discount profits for bankers arranging bills of Exchange, but he even went so far as to declare that a country’s real wealth consisted in its ability to produce goods; nor, when men and material were available, would he ever allow lack of money to be an obstacle in the way of any project which he considered to be in his country’s interests. This was rank heresy in the eyes of the financiers of Britain and America, a heresy which, if allowed to spread, would blow the gaff on the whole financial racket.” --&gt;&lt;ref name=&quot;A war of financiers and fools&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
1945 وچ [[دوسری جنگ عظیم|جنگ عظیم دوم]] وچ [[جاپان]] نوں ایٹمی ہتھیاروں توں شکست دینے دے بعد اوتھے سب توں پہلا کام کاغذی کرنسی دی تخلیق دے بلا سودی بینکاری نظام نوں &quot;درست&quot; کیتا گیا سی تے امریکا برطانیا روس تے فرانس دی طرح پرائیوٹ سنٹرل بینک قائم کیتا گیا سی ۔  اس جنگ توں پہلے جاپان دا سینٹرل بینک حکومتی ملکیت وچ سی تے نوٹ چھپنے اُتے حکومت نوں نہ قرض لینا پیندا سی نہ سود دینا پیندا سی ۔ 
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.veteranstoday.com/2011/06/26/was-world-war-ii-fought-to-make-the-world-safe-for-usury/ |title=دوسری جنگ عظیم تو بینکاراں دی حفاظت دے لئے لڑی گئی سی |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=veteranstoday |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527220024/http://www.veteranstoday.com/2011/06/26/was-world-war-ii-fought-to-make-the-world-safe-for-usury/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 1940 وچ اک ڈالر 4.27 جاپانی ین دے برابر سی ۔  1950 وچ اک ڈالر 361.1 ین دے برابر ہو چکیا سی ۔ &lt;ref&gt;[[:ur:فہرست تاریخی شرح مبادلہ بمقابلہ امریکی ڈالر|فہرست تاریخی شرح مبادلہ بمقابلہ امریکی ڈالر]]&lt;/ref&gt;

آج [[جاپان]] اُتے قرضے 23,000 ارب ڈالر توں تجاوز کر چکے نیں جو [[خام ملدی پیداوار|جی ڈی پی]] دا 245 فیصد نیں ۔ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Mr-Yen-cautions-on-Japans-unsafe-debt-trajectory |author= |url=http://www.telegraph.co.uk/finance/financialcrisis/9955287/Mr-Yen-cautions-on-Japans-unsafe-debt-trajectory.html |newspaper=ٹیکیگراف |date= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
اسی طرح دوسری جنگ عظیم وچ [[جرمنی]] نوں شکست دینے دے بعد امریکا اوتھے اپنا کرنسی دا نظام لانا چاہندا سی پر [[روس]] آڑے آگیا ۔  اس لئے امریکا برطانیا تے فرانس دے زیر کنٹرول جرمن علاقوں وچ فیڈرل ریزرو دی طرز اُتے اک نیا سنٹرل بینک Bank deutscher Länder بنایا گیا تے نئی کرنسی ڈوئچے مارک نافذ کیتی گئی&lt;!-- The Americans had hoped for a monetary reform for the whole of Germany, but their ambitions were frustrated by the Soviets. Moscow employed a variety of delaying tactics, notably demanding the right to print the new banknotes in Leipzig as well as at the Reich printing works in Berlin. --&gt;
&lt;ref&gt;[http://books.google.com.pk/books/about/The_European_Economy_Since_1945.html?id=cGmJK5IPVu4C&amp;redir_esc=y The European Economy Since 1945: Coordinated Capitalism and Beyond]&lt;/ref&gt; جبکہ روس نے اپنے زیر کنٹرول جرمن علاقے وچ اپنی کرنسی نافذ دی ۔ &lt;!-- In mid-جون the west issued a new currency in their zone (but not in western Berlin)، and the Soviet Union issued a new currency in their zone. On جون 23, the west introduced the new currency into Berlin. The next day the Soviets imposed a complete blockade on Berlin. --&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.coldwar.org/articles/40s/berlin_blockade.asp |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419143341/http://www.coldwar.org/articles/40s/berlin_blockade.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
اگر روس امریکا دا کرنسی پلان مان لیندا تاں شاید نہ جرمنی دو حصیاں وچ تقسیم ہُندا نہ [[سرد جنگ]] شروع ہُندی  ۔ &lt;!-- How can we have a common currency with them unless we can control their imports and exports? To do that we could have to control their zone. And if we want to control their zone, they would want to control our zone. And where the hell would we be then?&quot; (Burchett, 40-41) --&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/classes/133c/133cproj/04proj/JohnsonBurchett50-042.htm Wilfred Burchett, جرمنی دی تقسیم]&lt;/ref&gt;
[[فائل:Swiss gold reserves.jpg|thumb|سوئیزرلینڈ دے سونے دا ذخیرہ ۔ ]]
دوسری جنگ عظیم دے دوران [[سویٹزرلینڈ|سوئیزرلینڈ]] دے اک طرف [[جرمنی]] تے اسدے حامی سن تے دوسرے پاسے اتحادی افواج  ۔  اس لحاظ نال سوئیزرلینڈ نوں تو محاذ جنگ ہونا چاہیے سی ۔  پر جدوں سارا [[یورپ]] جنگ دی اگ وچ پانی رہیا سی اس وقت سوئیزرلینڈ وچ نہ صرف کوئی جنگ نہ ہوئی بلکہ اوہ دونے متحارب فوجوں نوں سامان جنگ وی فروخت کردا رہیا ۔  جنگ دے دوران امریکہ، برطانیا، کینیڈا، جرمنی، اٹلی تے فرانس نے سوئیس نیشنل بینک نوں 3.8 ارب سوئیس فرانک دا [[سونا]] بیچا یعنی لگ بھگ 784.4 ٹن&lt;ref&gt;[http://www.swissbankclaims.com/Documents/DOC_40_Bergier%20Final.pdf Final Report of the Independent Commission of Experts Switzerland – Second World War, page 243]&lt;/ref&gt;
 ۔  بیسل، سوئیزرلینڈ وچ [[بینک فار انٹرنیشنل سیٹلمنٹ]] دا مرکزی دفتر سی جو سارے وڈے مرکزی بینکاںدا محور سی تے ایہ بینک ہی دونے طرف دی فوجوں نوں سامان جنگ دی خریداری دے لئے کاغذی سرماایہ [[سود]] اُتے فراہم کر راے سن ۔ 
1940 توں 1950 دے دوران امریکا تے فرانس اُتے قرضے 600 گنا بڑھے جبکہ جاپان اُتے 1348 گنا بڑھے ۔  اس طرح مرکزی بینکاںدا منافع وی خوب بڑھا&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm |title=The.History.of.the.Money.Changers |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=iamthewitness |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://criminalbankingmonopoly.wordpress.com/ A Historical Perspective: The Banking Monopoly]&lt;/ref&gt; اسی طرح پہلی جنگ عظیم دے نتیجے وچ امریکہ، جو اک مقروض ملک سی، اوہ 1919 تک نوٹ چھاپ چھاپ کر قرضہ دینے والا سب توں وڈا ملک بن چکیا سی ۔  پہلی جنگ عظیم شروع ہونے دے بعد اک سال دے اندر امریکی ایکسپورٹ وچ تن گنا اضافہ ہو چکیا سی تے امریکی تجارتی منافع تریخ وچ پہلی بار اک ارب ڈالر توں تجاوز کر چکیا سی ۔ &lt;!-- As a result of World War 1 the United States, which had been a net debtor country, had become a net creditor by 1919.&lt;ref&gt;Drummond, Ian M. The Gold Standard and the International Monetary System 1900–1939. Macmillan Education, LTD, 1987.&lt;/ref&gt;

Between اگست 1914 and spring of 1915, the dollar value of US exports tripled and its trade surplus exceeded $1 billion for the first time.{{sfn|Eichengreen|1995}} --&gt;

7 اکتوبر 2001 وچ [[افغانستان]] وچ جنگ شروع ہوئی ۔  جنگ جدوں عروج اُتے سی اس وقت [[بون]] جرمنی وچ مغربی مرکزی بینکاں دے اک اجلاس وچ افغانستان دے لئے اک نئی کاغذی کرنسی تجویز کیتی گئی تے صرف تن مہینوں دے اندر افغانستان وچ اک نیا مرکزی بینک بنا کر 2 جنوری 2002 تک اس نئی کرنسی نوں پوری طرح نافذ کر دتا گیا ۔  اسی طرح 20 مارچ 2003 نوں [[عراق]] دی جنگ شروع ہوئی تے اک سال دے اندر اندر عراق وچ نیا مرکزی بینک بنا دتا گیا تے نئی کاغذی کرنسی نافذ کر دی گئی ۔ 
&lt;ref name=&quot;root cause of poverty&quot;&gt;{{cite web |url= http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |author= |date= |title = غربت دی اصلی وجہ |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
ایہی سب کچھ [[لیبیا]] وچ وی ہویا ۔  لیبیا وچ 1956 توں مرکزی بینک حکومت دی ملکیت وچ سی ۔  جاہل &quot;انقلابیوں&quot; نے محض چند ہفتوں وچ نیا مرکزی بینک بنا دتا جو نجی سی تے امریکی فیڈرل ریزرو دے مالکان دی ملکیت وچ سی ۔  &lt;!-- “Is this the first time a revolutionary group has created a central bank while it is still in the midst of fighting the entrenched political power?” wondered CNBC senior editor John Carney. “It certainly seems to indicate how extraordinarily powerful central bankers have become in our era.” --&gt; لیبیا دے کول 150 ٹن سونا سی جو جنگ دے بعد غائب اے ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=عالمی معیشت نوں قذافی دے گولڈ دینار توں بچانا |url=http://tune.pk/video/2823534/saving-the-world-economy-from-gaddafi-gold-dinar |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021607/http://tune.pk/video/2823534/saving-the-world-economy-from-gaddafi-gold-dinar |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://aberdeenvoice.com/2014/03/economic-situation-libya-since-fall-qaddafi/ قذافی دے بعد لیبیا اُتے قیامت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501095337/http://aberdeenvoice.com/2014/03/economic-situation-libya-since-fall-qaddafi/ |date=2016-05-01 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- US General Wesley Clark (ret.) told Democracy Now (in 2007) that just ten days after ستمبر 11, 2001, another general had told him that the Bush government was planning to invade: Iraq, Libya, Syria, Lebanon, Somalia, Sudan and Iran. What they have in common is that they were not members of banks within the BIS, and most of them have LOTS of oil. Saddam Hussein had agreed with France's President to switch from dollars to Euros in oil trading six months before Bush invaded. --&gt;
&lt;ref&gt;[http://havacuppahemlock1.blogspot.com/2013/02/libyas-gold-dinar-oil-for-gold-killed.html تیل دے بدلے سونا ۔  قذافی دی موت دا سبب]&lt;/ref&gt;

جنگ تے کاغذی کرنسی دا ایہ رشتہ بہت پرانا اے ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=جنگ بینکاراں دے لئے منافع بخش ہُندی اے |url=http://www.washingtonsblog.com/2014/04/another-reason-bankers-love-war.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140711102403/http://www.washingtonsblog.com/2014/04/another-reason-bankers-love-war.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; اگلا ہدف ایران تے شمالی کوریا ہون گے تاکہ اوتھے وی کرنسی اُتے مغربی بینکار اپنا تسلط قائم کر سکیتیاں ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ساری جنگیں بینکاراں دی جنگیں ہُندی نیں |url=http://thearrowsoftruth.com/tag/private-central-banks/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926054354/http://thearrowsoftruth.com/tag/private-central-banks/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[چین]] دا سنٹرل بینک (پیپلز بینک آف چائنا) پرائیوٹ نہیں بلکہ حکومتی ملکیت وچ اے تے چین نوں کرنسی چھپنے اُتے نہ قرض لینا پیندا اے تے نہ سود دینا پیندا اے ۔  اسی وجہ توں چین اُتے آج کوئی قرضہ نہیں اے تے اسدی معیشت ترقی کر رہی اے ۔  جے چین آئی ایم ایف دا مقروض ہُندا تو اتوں وی کئی ناجاِئز شرائط قبول کرنی پیندیاں  ۔  چین اپنی کرنسی نوں float کرنے دا وی شدت توں مخالف اے کیونکہ بہت توں ممالک ایہ غلطی کر دے کنگال ہو چکے نیں ۔ &lt;ref&gt;[http://www.marketoracle.co.uk/Article10605.htm قرض وچ جکڑی غلام دنیا]&lt;/ref&gt;
اگر چین دے کول [[جوہری ہتھیار]] نہ ہُندے تو عالمی بینکار چین نوں وی کسی تیسری عالمگیر جنگ برپا کر دے اسی طرح تہس نہس کر دیندے جیس طرح کرنسی چھاپندے جرم وچ دوسری جنگ عظیم وچ جرمنی تے جاپان نوں کیتا گیا سی ۔ &lt;br /&gt;
امریکی بحرایہ دے اعلیٰ ترین میجر جنرل [[اسمیڈلے بٹلر]] نوں بحرایہ دی تریخ وچ سب توں زیادہ اعزازات ملے ۔  اس نے 1935 وچ اک کتاب لکھی جیسدا عنوان سیWar Is a Racket ۔  اوہ لکھدا اے &quot;جنگ صرف اک ریکٹ ہُندی اے ۔  ریکٹ توں مراد ایسی چیز ہُندی ہےجو ویسا نہیں ہُندی جیسا کہ اکثریت سمجھ رہی ہُندی اے ۔  صرف اندر دے چند لوکاں نوں پتہ ہُندا اے کہ دراصل کیتا ہو رہیا اے ۔ ایہ صرف اس لیئے دی جاندی اے تاکہ اُنہاں چند لوکاں نوں فائدہ پہنچے جےچہ کہ اس وچ لاکھوں لوکاں دا نقصان ہُندا اے ۔ &lt;!-- War is just a racket. A racket is best described, I believe, as something that is not what it seems to the majority of people. Only a small inside group knows what it is about. It is conducted for the benefit of the very few at the expense of the masses. --&gt;&lt;!-- I wouldn't go to war again as I have done to protect some lousy investment of the bankers. There are only two things we should fight for. One is the defense of our homes and the other is the Bill of Rights. War for any other reason is simply a racket.

-Major General Smedley Butler, USMC, --&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preemtive war is basically aggression. |url=http://rebootingcapitalism.com/2015/09/21/mini-treatise-on-good-government/#more-1362 |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160521065230/http://rebootingcapitalism.com/2015/09/21/mini-treatise-on-good-government/#more-1362 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== کاغذی کرنسی تے غربت ==
امریکہ دے تیسرے صدر [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن]] نے1788 وچ کاغذی کرنسی دے بارے وچ کہیا سی کہ ایہ محض غربت اے، ایہ صرف رقم دا بھوت اے رقم نہیں اے ۔ 
{{quote|
Paper is poverty. ۔ . it is only the ghost of money, and not money itself|تھامس جیفرسن}}
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://paperpoverty.blogspot.com |title=کاغذی غربت |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

امریکہ دے ساتویں صدر [[اینڈریو جیکسن]] نے فروری 1834 وچ اک تقریر دے دوران کہیا سی &quot;وچ وڈے غور توں مشاہدہ کر رہیا ہوں کہ [[بینک آف یونایٹڈ اسٹیٹ|بنکِ ریاستہائے متحدہ]] کیتا کر رہیا اے ۔  میرے آدمی کافی عرصے توں تیرے اُتے نظر رکھے ہوئے نیں تے اب وچ قائل ہو چکیا ہوں کہ تم لوکاں نے بینک وچ جمع شدہ رقم توں اشیاء خوردونوش اُتے سٹہ کھیلا ۔  جدوں تم جیتے تو تم نے منافع آپس وچ بانٹ لیا ۔  تے جدوں تمنیں نقصان ہویا تو تم نے اتوں بینک دے کھاتے وچ ڈال دتا ۔  تم مینوں دسدے ہو کہ جے وچ تمہارے بینک دا سرکاری اجازت نامہ منسوخ کر دوں تو دس ہزار گھرانے برباد ہو جائینگے ۔  معززین، ہو سکتا اے ایہ درست ہو لیکن ایہ تمہارا گناہ اے ۔  تے جے وچ نے تمنیں اسی طرح کام کرنے دتا تو تم لوگ پچاس ہزار خاندان تباہ کر دو گے تے ایہ میرا گناہ ہو گا ۔  تم لوگ زہریلے سانپوں تے چوروں دا گراوہ ہو تے وچ تمنیں ہر حال وچ ختم کر دے رہوں گا&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://unameitltd.limewebs.com/id20.htm |title=AbolishFiatSlavery |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=limewebs |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224054736/http://unameitltd.limewebs.com/id20.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
اگرچہ کانگریس نے بینکِ ریاستہائے متحدہ دی دوبارہ بحالی دا بل منظور کر لیا سی پر بعد وچ اینڈریو جیکسن نے اتوں [[حق استرداد|ویٹو]] کر دتا سی ۔ 
30 جنوری 1835 نوں اینڈریو جیکسن اُتے قاتلانہ حملہ ہویا لیکن اس اُتے چلائی گئی دونے گولیاں اتوں نہیں لگیں ۔ 

امریکہ دے بیسویں صدر [[جیمز گارفیلڈ]] نے کہیا سی کہ جو کوئی وی کسی ملک وچ کرنسی نوں کنٹرول کردا اے اوہ دراصل ساری معیشت تے ساری صنعت دا مالک ہُندا اے ۔  اس صدر نوں صدارت دے ساتویں مہینے وچ 2 جولائی 1881 نوں گولی مار دی گئی سی ۔  کوئی وی حکومت زرِ کثیف نوں پوری طرح کنٹرول نہیں کر سکتی جبکہ کاغذی کرنسی نوں کنٹرول کرنا نہایت آسان ہُندا اے ۔ 

کاغذی کرنسی نے [[تقسیم دولت]] دا توازن انتہائ حد تک بگاڑ کر [[غربت]] نوں تیزی توں دنیا بھر وچ پھیلا دتا اے ۔  [[دولت]] وڈی سرعت توں محض چند لوکاں دے ہتھوں وچ مرتکز ہُندی جا رہی اے تے طبقۂ وسطی سکڑتا جا رہیا اے ۔  امریکا دے سولہویں صدر [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نے 21 نومبر 1864 نوں اپنے اک خط وچ عین اسی بات دی واضح پیشنگوئ دی سی ۔ 
{{quote|
&quot;وچ دیکھ رہیا ہوں کہ عنقریب اک وڈا بحران آنے والا اے جو مینوں پریشان کر دیتا اے تے وچ اپنے ملک دی حفاظت دے خیال توں لرزنے لگتا ہوں ۔  ۔  ۔  ۔  کارپوریشنوں نوں بادشاہت مل گئی اے تے اعلیٰ سطح اُتے کرپشن آنے والی اے ۔  تے دولت دی طاقت ([[رشوت]]) لوکاں دی سوچ پرحاوی ہو کر اپنا راج جاری رکھنے دی پوری کوشش کرے گی ایتھے تک کہ ساری دولت چند ہتھوں وچ سمٹ جائے اورجمہوریت تباہ ہو جائے ۔  &quot; چند ہی مہینوں بعد 1865 وچ [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نوں گولی مار دی گئی ۔ |لنکن}}

{{quote|
&quot;I see in the near future a crisis approaching that unnerves me,
and causes me to tremble for the safety of our country. Corporations have been enthroned, an era of corruption
will follow, and the money power of the country will endeavor to prolong its reign by working upon the prejudices
of the people, until the wealth is aggregated in a few hands, and the republic is destroyed.|لنکن}}
&lt;ref&gt;{{cite book |last=Shaw |first=H |authorlink= |title=The Lincoln Encyclopedia |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |accessdate= |year=1950 |publisher=Macmillan, NY |location= |isbn= |page=}}&lt;/ref&gt;

[[مارنوں پولو]] نے کاغذی کرنسی دے بارے وچ لکھیا سی کہ چین دی سلطنت دے بہترین خاندان تباہ و برباد ہو گئے تے عوام دے معاملات کنٹرول کرنے والے نئے لوگ آ گئے تے ملک قتل و غارت گری، جنگ تے انتشار دا شکار ہو گیا ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dailyreckoning.com/fiat-currency |title=زر فرمان |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=dailyreckoning |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:GoldasPercent.jpg]]

== امریکی ڈالر تے فیڈرل ریزرو ==
1694 توں پہلے [[انگلستان]] وچ اپنے کول جمع شدہ سونے توں زیادہ دی رسیدیں ( نوٹ ) چھاپنا (یعنی فریکشنل ریزرو بینکنگ) قانوناً جرم سی ۔  [[فرانس]] توں جنگ دی وجہ توں بادشاہ [[ولیم آف آرینج]] شدید مالی مشکلات دا شکار سی ۔  چند امیر سناروں نے بادشاہ نوں 12 لکھ پاونڈ دی خطیر رقم سونے چاندی دی شکل وچ 8 فیصد سود اُتے اس شرط دے نال قرض دینے دا وعدہ کیتا کہ اننیں اپنے کول جمع شدہ سونے توں زیادہ مالیت دی رسیدیں ( نوٹ ) چھاپندا حق دتا جائے ۔  اس طرح 1694 وچ [[ولیم پیٹرسن]] نوں [[بینک آف انگلینڈ|بینکِ انگلستان]] بناون دی اجازت ملی ۔  ایہ حکومت ول توں جعلی نوٹ چھاپندا پہلا اجازت نامہ سی ۔  اسی طرز پہ مئی 1716وچ فرانس وچ جنرل بینک تے دسمبر 1913 وچ امریکا وچ فیڈرل ریزرو (سینٹرل بینک) بنایا گیا ۔ 

دنیا دے تقریباًًً ہر چھوٹے ملک وچ اوتھے دی کاغذی کرنسی ونیں دی حکومت جاری کردی اے تا کہ حکومتی آمدنی وچ اضافہ ہو پر حیرت دی بات اے کہ دنیا دی سب توں وڈی کاغذی کرنسی یعنی [[امریکی ڈالر]] امریکی حکومت جاری نہیں کردی بلکہ ایہ اک نجی ادارے ول توں جاری ہُندا اے ۔  [[فیڈرل ریزرو]] نوں عام طور اُتے حکومتی ادارہ سمجھا جاندا اے جبکہ حقیقتاً ایہ اک نجی ادارہ اے جو ڈالر چھاپ کر حکومت امریکا نوں نہ صرف قرض دیتا اے بلکہ اس اُتے [[سود]] وی وصول کردا اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://whatreallyhappened.com/WRHARTICLES/fedponzi.php |title=غلامو جاگو |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=whatreallyhappened |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt; اپنی بے تحاشہ دولت دے باعث یہودیوں دا ایہ ادارہ امریکی حکومت اُتے حکومت کردا اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://theunjustmedia.com/Banking%20&amp;%20Federal%20Reserve/The%20Federal%20Reserve%20is%20Privately%20owned.htm |title=بے ایمان میڈیا |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=theunjustmedia |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://forgingnewparadigms.blogspot.com/2011/11/money-is-slavery-by-proxy.html |title=کاغذی کرنسی غلامی اے |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ronpaulinstitute.org/archives/featured-articles/2014/ستمبر/14/will-the-swiss-vote-to-get-their-gold-back.aspx امریکی صدارتی امیدوار رون پول دا بیان]&lt;/ref&gt; &lt;!-- Just like the US and the EU, Switzerland at the federal level is ruled by a group of elites who are more concerned with their own status, well-being, and international reputation than with the good of the country. --&gt;

اس ادارے دے پس پردہ [[روتھشیلڈ]] خاندان دی دولت دا اندازہ پنج ہزار بیلین ڈالر اے جبکہ دنیا دے امیر ترین سمینوں جانے والے شخص [[بل گیٹس]] دی دولت صرف چالیس بیلین ڈالر اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite book |last=Rickards |first=James |authorlink= |title=Currency Wars: The Making of the Next Global Crisis |year=2012 |url=https://archive.org/details/currencywarsmaki0000rick_n5y7|accessdate= |publisher=Portfolio Trade |location= |isbn=978-1-59184-556-0 |page=}}&lt;/ref&gt;
اپنے ناں فیڈرل ریزرو دے برعکس ایہ ادارہ نہ تو فیڈرل اے تے نہ ہی ریزرو ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://financicles.com/regions/north-america/the-federal-reserve-neither-truly-federal-nor-a-full-reserve/ |title=the federal reserve neither truly federal nor a fullreserve |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=financicles |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
[[فائل:Feeding the FED.JPG|thumb|400px|left|مرکزی بینک جمہوری حکومت دی مدد توں عوام نوں لوٹتے نیں ۔  بادشاہ مرکزی بینکاںنوں کاغذی کرنسی چھاپننہیں دیتا اس لئے مرکزی بینک بادشاہت دے سخت دشمن ہُندے نیں ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://foolscrow.wordpress.com/2011/07/21/beware-the-risen-people-part-1-of-3-global-banking-%E2%80%93-a-criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves/ |title=ڈاکووں تے لٹیروں دا گراوہ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;]]
[[فائل:The Old Lady of Threadneedle St.png|thumb|360px|left|اک مضحکہ خیز کارٹون جو 1797 وچ جیمز گلرے نے کاغذی کرنسی دے خلاف بنایا سی ۔  نوٹوں دے کپڑے پہنے خزانے اُتے بیٹھی خاتون توں مراد [[بینک آف انگلینڈ]] اے جبکہ مرد [[ولیم پٹ]] اے جو اسوقت [[برطانایہ]] دا وزیر اعظم سی ۔  ]]

امریکی صدر [[ٹامس جیفرسن|تھامس جیفرسن]] نے کہیا سی کہ &quot;میرے خیال وچ بینکاری دے ادارے ہماری آزادی دے لئے زیادہ خطرناک نیں بہ نسبت سر پہ کھڑی (دشمن دی) فوج دے&quot;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.themoneymasters.com/the-money-masters/famous-quotations-on-banking/ |title=بینکنگ اُتے مشہور اقتباست |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[بینک آف انگلینڈ]] دے مالک ناتھن روتھشیلڈ دا کہنا سی کہ مینوں کوئی پرواہ نہیں کہ انگلستان دے تخت اُتے کون سا پُتلا بیٹھا سلطنت چلا رہیا اے ۔  ۔  ۔  ۔  ۔ جو برطانیا دی کرنسی نوں کنٹرول کردا اے وہی برطانوی سلطنت نوں کنٹرول کردا اے تے ایہ کرنسی وچ کنٹرول کردا ہوں ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://trueworldhistory.info/docs/quotes.html |title=دنیا دی صحیح تریخ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=trueworldhistory.info |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
امریکی سیکریٹری آف اسٹیٹ [[ہنری کیسنگر]] دا کہنا سی کہ جو خوراک نوں کنٹرول کردا اے اوہ لوکاں نوں کنٹرول کردا اے، جو توانائی نوں کنٹرول کردا اے اوہ سارے براعظموں نوں کنٹرول کردا اے تے جو کرنسی نوں کنٹرول کردا اے اوہ پوری دنیا نوں کنٹرول کردا اے ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dollar Imperialism |url=http://www.hermes-press.com/dollar_imperialism.htm |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141013184402/http://www.hermes-press.com/dollar_imperialism.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

[[جان ایف کینیڈی|صدر کینیڈی]] نے فیڈرل ریزرو دی اس اجارہ داری نوں محسوس کر دے اس دے خلاف اقدام اٹھانے دی کوشش دی سی ۔ اس نے 4 جون 1963 نوں اک فرمان&lt;ref name=&quot;Executive order&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=59049&amp;st=&amp;st1= |author= |date= |title = Executive order 11110 |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
جاری کیتا سی جیس دے مطابق امریکی حکومت اپنے کول موجود چاندی دے عوض خود امریکی ڈالر چھاپہ کرے گی ۔  امریکا دے ڈالر چھاپنوالے نجی ادارے دے کردا دھرتاوں نے فوراً خطرہ بھانپ لیا تے 22 نومبر 1963 نوں صدر کینڈی نوں اس جیسارت اُتے قتل کروا دتا گیا ۔ &lt;ref name=&quot;اٹھ خاندانوں دا بدمعاش گراوہ&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.globalresearch.ca/the-federal-reserve-cartel-the-eight-families |author= |date= |title = اٹھ خاندانوں دا بدمعاش گراوہ |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.scionofzion.com/federalreserve.htm |title=جھوٹ چوری تے دھوکوں دی تریخ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=scionofzion |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
قتل توں صرف چھ دن پہلے صدر کینیڈی نے محکمہ خزانہ نوں امریکی ڈالر چھاپنکاحکم دتا سی ۔ &lt;ref name=&quot;biblebelievers&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |title=monie |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=biblebelievers.org.au |publisher= |accessdate= |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413115253/http://www.biblebelievers.org.au/monie.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
اسوقت پاکستانی نوٹوں دی طرح امریکی ڈالر اُتے وی ادائیگی دا وعدہ لکھیا ہُندا سی ۔  صدر کینیڈی دے قتل دے صرف چار دن بعد فیڈرل ریزرو نے جو نوٹ جاری کیتے ان اُتے ایسا کوئی وعدہ نہ سی ۔  صدر کینیڈی دے قاتل [[لی ہاروے اوسوالڈ]] نوں [[جیک روبی]] نے سرعام قتل کر دتا تے بعد وچ خود جیل وچ بیمار ہو کر مرگیا ۔ ( یا شائید زہر دے دتا گیا)

صدر کینیڈی دا اوہ فرمان 9 ستمبر 1987 تک قانون دا حصہ رہیا پر اس اُتے عمل نہ ہویا ۔  اسدے بعد صدر [[رونالڈ ریگن]] نے اتوں منسوخ کر دتا ۔ 
صدر کینیڈی دے قتل توں لگ بھگ سو سال پہلے مقبول امریکی صدر [[ابراہام لنکن|ابراھم لنکن]] نوں 14 اپریل 1865 نوں وی اسی وجہ توں گولی مار دی گئی سی کہ اس نے کاغذی نوٹ چھاپندا اختیار نجی بینکاںتوں لیکر حکومت دے محکمہ خزانہ نوں دے دتا سی ۔ &lt;ref&gt;[http://iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm منی چینجروں نوں عبادت گاہ توں جبراً باہر کڈن دے چند ہی دنوں بعد حضرت عیسیٰ نوں صلیب اُتے لٹکایا گیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511113116/http://www.iamthewitness.com/books/Andrew.Carrington.Hitchcock/The.History.of.the.Money.Changers.htm |date=2013-05-11 }}&lt;/ref&gt;

ماضی وچ لوگ کاغذی کرنسی نوں کئی بار ڈوبتا دیکھ چکے سن تے اس اُتے اتنا اعتبار نہیں کردے سن&lt;ref&gt;[[:en:In God we trust|IN GOD WE TRUST?/ IN GOLD WE TRUST]]&lt;/ref&gt; ۔  لوکاں نوں کاغذی کرنسی ول راغب کرنے دے لئے با قاعدہ قوانین بنائے گئے جنہاں دے مطابق کاغذی نوٹ وصول کرنے توں انکار کرنا یعنی دھاتی سکے طلب کرنا جرم قرار دتا گیا سی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/334889/Legal-Tender-Act |title=Legal-Tender-Act-1862 |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=britannica |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
لگ بھگ ساڑھے ست سو سال پہلے [[قبلائی خان]] نے وی چین وچ اپنی کاغذی کرنسی نافذ کرنے دے لئے ایسا ہی قانون بنایا سی کہ جو کوئی وی اسدے ملک وچ ایہ کرنسی قبول کرنے توں انکار کرے گا اتوں قتل کر دتا جائے گا ۔ &lt;ref name=&quot;کرنسی دے بدلتے روپ&quot; /&gt;
امریکہ دے اس متنازع قانون نوں اٹھ سال بعد ہی 1870 وچ چیف جیسٹس [[سالمن پی چیز|سالمن چیز]] نے امریکی آئین دے خلاف قرار دتا ۔  امریکی صدر [[اولیسس ایس گرانٹ|الیسیز گرانٹ]] نے اسی دن دو نئے جج بھرتی کیتے جنہاں نے مخالفت وچ ووٹ دے کر چیف جیسٹس دے فیصلے نوں پلٹ دتا ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://supreme.justia.com/cases/federal/us/79/457/case.html |title=Legal Tender Cases – 79 U.S. 457 (1870) |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=supreme.justia.com |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

1930 وچ امریکی [[معیشت]] سخت [[کساد بازاری]] دا شکار سی ۔  فیڈرل ریزرو نے کرنسی دی فراہمی بڑھانے دی بجائے کم کر دی سی ۔  ڈالر دی گرتی ہوئی قیمت دیکھدے ہوئے بینکاںتوں کاغذی کرنسی دے بدلے اپنا سونا چاندی واپس لینے دا رجحان آہستہ آہستہ بڑھتا جا رہیا سی ۔  امریکی صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|روزویلٹ]]، جو اک بینکار خاندان توں تعلق رکھدا سی، نے 4 مارچ 1933 نوں امریکا وچ اپنی صدارت دا آغاز کیتا تے دوسرے ہی دن توں 9 دنوں دے لئے بینک دی تعطیلات دا اعلان کیتا تا کہ لوگ فیڈرل ریزرو توں اپنا سونا نہ نکلوا سکیتیاں ۔  صدر روزویلٹ سونے دی قیمت بڑھانا چاہندا سی لیکن اس طرح سارا منافع عوام دی جیب وچ چلا جاندا تے حکومت نوں کچھ نہ ملدا&lt;!-- If he increased the price of gold while Americans owned it, the profit would go to the citizens, not the U.S. Treasury. He knew that he had to lie to the American people about his intentions in order to pull off the theft of the century. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.neptuneglobal.com/lies-damned-lies-and-central-bank-forecasts-james-rickards/ Lies, Damned Lies, and Central Bank Forecasts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305173610/http://www.neptuneglobal.com/lies-damned-lies-and-central-bank-forecasts-james-rickards/ |date=2016-03-05 }}&lt;/ref&gt; ۔  اس لیئے 5 اپریل 1933 نوں، یعنی صرف اک مہینے بعد [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|روزویلٹ]] نے اک صدارتی فرمان&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=14611 |title=34 – Executive Order 6102 |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=ucsb.edu |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
جاری کیتا جیسدے تحت امریکی شہریوں نوں 100 ڈالر توں زیادہ مالیت دا سونا رکھنے اُتے پابندی عائید ہو گئی تے اوہ اپنا زائد سونا فیڈرل ریزرو (جو اک پرائیوٹ ادارہ اے) نوں اک مہینے دے اندر اندر بحساب 20.67 ڈالر فی ٹرائے اونس بیچنے اُتے مجبور ہو گئے ۔  خلاف ورزی دی سزا دس ہزار ڈالر جرمانہ یا / تے دس سال قید سی ۔  اس زمانے دے دس ہزار ڈالر مئی ء2011 دے حساب توں سوا ست لکھ ڈالر دے برابر سن (بلحاظ سونے دی قیمت) ۔  اس زمانے وچ امریکا وچ سونے دے سکّے چلتے سن جننیں لوکاں توں لے کر فیڈرل ریزرو نے کاغذ دے نوٹ تھما دیے ۔  جدوں لوکاں دا سونا ہتھیا لیا گیا تو اگلے سال سونے دی سرکاری قیمت 20.67 توں بڑھا کر 35 ڈالر فی اونس کر دی گئی ۔  اک اندازہ دے مطابق اسطرح 8000 ٹن سونا لوکاں توں چھن گیا&lt;ref name=&quot;china-bullion-gold-silver-and-silk&quot;&gt;{{cite web |url=http://2ndlook.wordpress.com/2007/11/26/china-bullion-gold-silver-and-silk/ |title=china-bullion-gold-silver-and-silk |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=wordpress |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt; ۔ 
اسدے چند دن بعد 23 مئی 1933 نوں کانگرس دے اک رکن [[مک فیڈن]] نے فیڈرل ریزرو تے محکمہ خزانہ دے کئی اعلیٰ عہدیداران دے خلاف اربوں ڈالر دے غبن دے الزامات عائد کیتے لیکن معاملہ دبا دتا گیا تے ان الزامات دا آج تک جواب نہیں دتا گیا اے ۔ &lt;ref name=&quot;biblebelievers&quot; /&gt;
میک فیڈن اُتے دو بار قاتلانہ حملہ ہویا پر اوہ بچ نکلا ۔  1936 وچ اوہ پراسرار موت مارا گیا ۔ 

8 نومبر 2002 نوں فیڈرل ریزرو دے گورنر [[بین برنیندی|بن برناندے]] نے جامعہ شکاگو وچ اک تقریر دے دوران ایہ تسلیم کیتا کہ 1930 دے [[کساد عظیم]] دی اصل وجہ فیڈرل ریزرو سی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2002/20021108/default.htm |title=بن برناندے دی تقریر |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=federalreserve.gov |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

31 دسمبر 1974 نوں امریکیوں نوں سونا رکھنے دی اجازت دوبارہ دے دی گئی ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nma.org/pdf/gold/gold_history.pdf |title=سونے دی تریخ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=nma |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

فیڈرل ریزرو دے کول موجود 8133.5 ٹن [[سونا|سونے]] دی پچھلے 60 سال توں کوئی [[تنقیح|جانچ پیندال]] نہیں ہوئی اے ۔ &lt;ref name=&quot;wordpress&quot;&gt;{{cite web |url= http://littlealexinwonderland.wordpress.com/2010/08/31/ron-paul-audit-government-gold-reserves |author= |date= |title = Ron Paul |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

ایہ وی واضح نہیں اے کہ اس سونے دے مالکان کون کون نیں&lt;ref&gt;[http://rt.com/op-edge/gold-manhattan-new-york-594/ دوسروں دے سونے توں سینٹرل بینکنگ]&lt;/ref&gt; ۔  [[جرمنی]] دا 1500 ٹن سونا فیڈرل ریزرو دے کول بطور امانت رکھیا ہویا اے جتوں اب فیڈرل ریزرو واپس کرنے اُتے آمادہ نہیں ۔ &lt;ref&gt;[http://usawatchdog.com/fed-they-do-not-have-any-more-gold-paul-craig-roberts/ فیڈرل ریزرو دا سونا ختم ہو گیا؟]&lt;/ref&gt;
اعداد و شمار دسدے نیں کہ چین دا وی گھٹ توں گھٹ 600 ٹن سونا فیڈرل ریزرو دے کول محفوظ اے ۔ &lt;ref name=&quot;ingoldwetrust.ch&quot; /&gt;
1981 وچ امریکی صدر [[رونالڈ ریگن]] نے اک گولڈ کمیشن تشکیل دتا تاکہ معلوم ہو سکے کہ امریکی حکومت دے کول کتنا سونا موجود اے ۔  اس کمیشن نے تحقیقات کر دے دسیا کہ امریکی حکومت دے کول کوئی سونا نہیں اے ۔  [[فورٹ نوکس]] وچ محفوظ سونا تو فیڈرل ریزرو دے کول [[رہن]] رکھیا گیا اے جو قرضہ واپس کرنے اُتے ہی ملے گا ۔  &lt;!-- He appointed a group called The Gold Commission. They found that the US Treasury owned no gold at all. All the Fort Knox gold remaining is now being held as collateral by the Federal Reserve against the national debt. Using credits made from nothing. The Fed had robbed the largest treasure of gold on earth. --&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The history of Money |url=http://holland4mpe.com/2014/03/19/the-history-of-money/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150830054131/http://holland4mpe.com/2014/03/19/the-history-of-money/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
شبہ کیتا جاندا اے کہ مرکزی بینکاں دے کول اب اتنا سونا نہیں بچا اے جتنا کہ اوہ دعویٰ کردے نیں ۔  &lt;ref&gt;[http://www.caseyresearch.com/articles/now-is-the-time-to-buy-gold ایہ سونا خریدنے دا صحیح وقت اے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311015824/https://www.caseyresearch.com/articles/now-is-the-time-to-buy-gold |date=2016-03-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sprottglobal.com/markets-at-a-glance/maag-article/?id=6590 |title=کیتا مرکزی بینکاں دے کول واقعی سونا بچا اے؟ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=sprottglobal |publisher= |accessdate= |archive-date=2014-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015105824/http://sprottglobal.com/markets-at-a-glance/maag-article/?id=6590 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://silverdoctors.com/alasdair-macleod-physical-gold-vs-gaper-gold-waiting-for-the-dam-to-break/ |title=کاغذی سونے دا بند ٹوٹنے والا اے |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=وال اسٹریٹ ڈیلی- فورٹ نوکس/ |url=http://www.wallstreetdaily.com/2013/07/16/fort-knox-gold/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2014-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219125633/http://www.wallstreetdaily.com/2013/07/16/fort-knox-gold/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
فیڈرل ریزرو پہلے تو ہر سال ایتوں اعداد و شمار جاری کردا سی جیس توں پتہ چل سکے کہ اس نے کتنے ڈالر چھاپے نیں ۔  جےچہ کہ ایہ اعداد و شمار شاعر وی شک و شبہ توں بالاتر نہیں راے لیکن اب اس ادارے نے اعداد و شمار جاری کرنے توں ہی صاف انکار کر دتا اے ۔  دوسرے الفاظ وچ ہماری مرضی ہم جتنے چانیں ڈالر چھاپیں ۔  تم کون ہُندے ہو پوچھنے والے؟

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! سنہ
! جاری شدہ امریکی ڈالر M3 &lt;br /&gt; بیلین ڈالر وچ
! امریکی حکومت اُتے قرضہ&lt;br /&gt; ارب ڈالر وچ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.usdebtclock.org/ |title=امریکی حکومت اُتے قرضیاں دی تازہ ترین صورتحال |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
|-
|1960
| 315.2
|290.2
|-
|1970
|677.1
|389.2
|-
|1980
|1995.5
|930.2
|-
|1990
|4154.6
|3233.3
|-
|2000
|7117.7
|5674.2
|-
|2005
|10,191.4
|8,170.4
|-
|2007
|اعداد جاری نہیں کیتے گئے
|10,245.2
|-
|2010
|اعداد جاری نہیں کیتے گئے
|14,025
|-
|16 نومبر2011
|اعداد جاری نہیں کیتے گئے
|15,000
|-
|17 اکتوبر 2013
|اعداد جاری نہیں کیتے گئے
|17,040
|-
|3 فروری2016
|اعداد جاری نہیں کیتے گئے
|19,000
|}

فیڈرل ریزرو دے کول موجود 8133.5 ٹن [[سونا|سونے]] دی کل مالیت 291.3 ارب ڈالر اے (30 ستمبر 2015 دی قیمت) جبکہ صرف چین دے عوام دے کول 1850 ارب ڈالر دے مساوی رقم بینکاں دے سیونگ اکاونٹ وچ جمع ہو چکی اے&lt;ref&gt;[http://news.goldseek.com/GoldSeek/1461954811.php پیپلز بینک آف چائینا دے گورنر Zhou Xiaochuan دا بیان]&lt;/ref&gt; ۔  کاغذی کرنسی دی گرتی ہوئی قوت خرید تے بڑھتے ہوئے عدم اعتماد دی وجہ توں جے چینی عوام اپنی بچت دا صرف پانچواں حصہ سونے دی شکل وچ محفوظ کرنے دا فیصلہ کرو تو امریکا تے برطانیا دے سینٹرل بینک بالکل کنگال ہو جائیں گے ۔ &lt;br /&gt;
امریکی حکومت اُتے قرضے 19,000 ارب ڈالر توں زیادہ ہو چکے نیں ۔  صاف ظاہر اے کہ امریکی حکومت شاعر وی ایہ قرض ادا نہیں کر سکتی&lt;!-- no debt can ever be paid with debt --&gt; (قرض شاعر مزید قرض توں ادا نہیں ہُندا) ۔  تے نہ ہی فیڈرل ریزرو شاعر اتنی رقم دا مالک رہیا سی جو اس نے قرض دی اے ۔  فیڈرل ریزرو نے ایہ ساری رقم چھاپ کر قرض دی اے ۔  سوال ایہ پیدا ہُندا اے کہ جے فیڈرل ریزرو ایہ ساری رقم چھاپ سکتا اے تو امریکی حکومت خود کیوں نہیں چھاپ لیتی؟ جے حکومت خود چھاپے تو نہ قرض ادا کرنا پڑے گا نہ سود دینا پڑے گا ۔  اسدی وجہ سو سال پرانا تے دھودے توں بنایا گیا اک غلط قانون اے جیس دے مطابق صرف فیڈرل ریزرو نوں کرنسی چھاپندا اختیار دتا گیا اے(دیکھیئے [[جزیرہ جیکل دا عفریت]]) تے جو کوئی وی اس قانون دی منسوخی دی بات کردا اے اتوں ہمیشہ دے لئے خاموش کرا دتا جاندا اے ۔  ایتوں ہی کالے قوانین برطانیا فرانس تے جرمنی وچ وی پہلے ہی توں موجود نیں جو صرف پرائیوٹ سینٹرل بینکاںنوں نوٹ چھاپندا حق دیندے نیں ۔ &lt;br /&gt;
امریکی حکومت نے 2013 وچ اپنے اس سارے قرضیاں اُتے 2.4 فیصد سود ادا کیتا اے یعنی 416 ارب ڈالر عوام توں بطور اضافی ٹیکس وصول کر دے فیڈرل ریزرو دے مالکان نوں بطور ذاتی منافع ادا کیتا اے جبکہ اسی سال ڈیفنس دا بجٹ 640 ارب ڈالر سی ۔ &lt;ref&gt;[http://www.marketoracle.co.uk/Article47070.html Gold Market and the Interest Rate Trap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714001441/http://www.marketoracle.co.uk/Article47070.html |date=2017-07-14 }}&lt;/ref&gt; یعنی جے ایہ صرف نوٹ چھاپندا معاوضہ اے تو پھر ایہ کروڑاں گنا زیادہ اے ۔  خیال راے کہ 416 ارب ڈالر دی رقم پاکستان دے 2012–2013 دے بجٹ دا 6 گنا اے ۔ &lt;ref&gt;[[:en:US debt|امریکی قرضے ۔  انگریزی ویکیپیڈیا اُتے]]&lt;/ref&gt; ۔  اس طرح عوام دی دولت نوں امیر بینکاراں تک منتقل کرنے وچ جمہوری حکومت کلیدی کردار ادا کردی اے ۔  جے سینٹرل بینک سرکاری ملکیت وچ ہوں تو عوام اس اضافی ٹیکس توں با آسانی بچ سکدے نیں ۔ 

فیڈرل ریزرو دا کہنا اے کہ اب اس دے کول جمع شدہ سونے دی مالیت دے اعتبار توں ڈالر چھاپندی ضرورت نہیں رہی اے بلکہ اوہ [[معاشیات|اقتصادی سرگرمی]] دے لحاظ توں ڈالر چھاپ رہیا اے ۔ &lt;br /&gt;
ڈالر چھاپ چھاپ کر ہُندی ایہ عیاشی دیکھ کر [[یورپ]] والوں نوں وی مزے لوٹنے دا خیال آیا ۔  چونکہ [[یورپ]] دا کوئی ملک اتنا مضبوط نہیں سی کہ اکیلا امریکی ڈالر دا مقابلہ کر سکے اس لئے انہاں نے مل کر [[یورو]] جاری کیتا جیسدے بعد ڈالر دی اجارہ داری وچ قدرے زوال آیا ۔  یورو نوں اصل سہارا [[جرمنی]] دے مضبوط [[ڈوئچے مارک|مارک]] توں ملا اے ۔  یورپ دے صرف دو ممالک ([[ناروے]] تے [[برطانایہ]]) خاطر خواہ مقدار وچ [[خام تیل]] دی پیداوار رکھدے نیں تے ان دونے ممالک نے یورو کرنسی نہیں اپنائی ۔ 

{{Reserve currencies}}

[[فائل:Reserve currencies.svg|left|thumb|300px|عالمی کرنسی دی فیصدی]]

== مقداری تسہیل (Quantitative Easing) ==
{{Main|مقدارایہ سہل}}
2007 توں شروع ہونے والے زبردست مالی بحران&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.usfn.org/AM/Template.cfm?Section=USFN_E_Update&amp;Template=/CM/HTMLDisplay.cfm&amp;ContentID=20609 |title=Global Financial Crisis Timeline: 2007–2012 |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=usfn.org |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226070506/https://www.usfn.org/404.aspx?404&amp;http%3A%2F%2Fwww.usfn.org%3A80%2FAM%2FTemplate.cfm%3FSection=USFN_E_Update&amp;Template=%2FCM%2FHTMLDisplay.cfm&amp;ContentID=20609%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
نے امریکا تے یورپ نوں ہلا کر رکھ دتا اے تے ان ممالک دی معیشتوں دے بالکل بیٹھ جانے دا خطرہ ہو گیا اے ۔  ڈر اس بات دا وی اے کہ لوکاں دا کاغذی کرنسی توں اعتبار ہی نہ اٹھ جائے جیسا کہ سونے دی ودھدیہوئی قیمتوں توں اندازہ ہو رہیا اے ۔  ستمبر 2008 دے وسط وچ امریکا دے 13 وڈے مالیاتی اداروں وچ توں 12ادارے صرف دو ہفتوں وچ ڈوبنے دے نزدیک پہنچ چکے سن ۔ &lt;ref&gt;[http://blogs.wsj.com/economics/2014/08/26/2008-meltdown-was-worse-than-great-depression-bernanke-says/ Bernanke: 2008 Meltdown Was Worse Than Great Depression]&lt;/ref&gt; امریکا وچ فیڈرل ریزرو ، انگلستان وچ بینک آف انگلینڈ ، یورپ وچ یورپی مرکزی بینک تے جاپان وچ بینک آف جاپان نے کاغذی کرنسی وڈی مقدار وچ چھاپ کر دوسرے بینکاںتوں مال خریدنا شروع کر دتا اے تا کہ زیر گردش نوٹوں دی تعداد وچ اضافہ ہو تے معیشت رواں راے ۔  اس حکمت عملی نوں &quot;مقداری تسہیل&quot; &lt;ref&gt;{{cite news |title=QE3: What is quantitative easing? And will it help the economy? |author= |url=http://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2012/09/13/qe3-what-is-quantitative-easing-and-will-it-help-the-economy/ |newspaper=بلاگ واشنگٹن پوسٹ |date= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Quantitative easing explained&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.youtube.com/watch?v=PTUY16CkS-k |author= |date= |title = یو ٹیوب اُتے اس فلم نوں اک سال وچ تقریباً 50 لکھ لوکاں نے دیکھا |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
دا ناں دتا گیا اے ۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot;| مقداری تسہیل دی ابتدا
|-
! ملک !! کب شروع ہوئی
|-
| [[جاپان]] || 2001
|-
| [[متحدہ امریکہ]]|| 2008
|-
| یورپی سینٹرل بینک|| 2015
|}
امریکہ وچ پہلی مقداری تسہیل نومبر 2008 توں مئی 2010 تک جاری رہی ۔  دوسری مقداری تسہیل نومبر 2010 توں جون 2011 تک جاری رہی ۔  تیسری مقداری تسہیل 13 ستمبر 2012 توں شروع کیتی گئی اے جیس وچ شروع وچ ہر ماہ 40 ارب ڈالر چھاپے گئے لیکن بعد وچ ہر ماہ 85 ارب ڈالر چھاپے جانے لگے ۔ &lt;ref&gt;{{cite news |title=the-fed-should-stop-paying-banks-not-to-lend |author= |url=http://economix.blogs.nytimes.com/2012/07/31/the-fed-should-stop-paying-banks-not-to-lend/ |newspaper=نیویارک ٹائمز |date= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
یعنی ہر گھنٹے وچ ساڑھے گیارہ کروڑ ڈالر ۔  ایہ مقدار دنیا بھر وچ ہر گھنٹے وچ بازیاب ہونے والے [[سونا|سونے]] دی مالیت توں دس گنا زیادہ اے ۔  دنیا دی دوسری کاغذی کرنسیاں اس دے علااوہ نیں ۔  دسمبر 2008 توں دسمبر 2013 تک دے پنج سالوں وچ دنیا بھر وچ کاغذی کرنسی وچ ہونے والا اضافہ 35 فیصد توں زیادہ اے ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=سی آئی اے ۔  فیکٹ بُک |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2010-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; امریکا وچ تیسری مقداری تسہیل 29 اکتوبر 2014 تک جاری رہی  ۔ 

ایہ مرکزی بینک اپنے صوابدیدی اختیارات استعمال کردے ہوئے [[فیڈرل ریزرو|وفاقی ذخائر]] دی [[شرح سود]] (Federal Fund Rate) وچ اضافہ نہیں ہونے دے راے جو [[ٹیلر دا اصول|ٹیلر دے اصول]] دے مطابق نوٹ زیادہ چھاپندا قدرتی نتیجہ ہُندا اے  ۔  اندازہ اے کہ امریکا وچ 5 ٹریلین ڈالر اس عرصہ وچ [[مقدارایہ سہل|مقداری تسہیل]] دے ناں اُتے چھاپے گئے ۔  ایہ اتنی وڈی مقدار اے کہ بچے بوڑھے سمیت ہر امریکی نوں 17000 ڈالر دیے جا سکدے سن&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theblaze.com/stories/is-gold-money-ron-paul-grills-bernanke-on-fed-policies/ |title=Bernanke-on-fed-policies |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=theblaze |publisher= |accessdate= |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226070454/https://www.theblaze.com/stories/is-gold-money-ron-paul-grills-bernanke-on-fed-policies/%20 |dead-url=yes }}
تے اس طرح حاصل ہونے والا معیشت نوں بڑھاوا زیادہ نمایاں وی ہُندا ۔&lt;/ref&gt; ۔  85 ارب ڈالر ماہانہ دی رقم توں دو کروڑ لوکاں نوں سالانہ 50,000 ڈالرتنخواہ دے کر کوئی ملازمت دی جا سکتی اے تے بے روزگاری وڈی آسانی توں ختم دی جا سکتی اے پر امریکا وچ بے روزگاری وچ پھر وی اضافہ ہو رہیا اے ۔  اتنی رقم توں امریکا دا ہر طالب علم چار سال یونیورسٹی وچ پڑھ سکتا اے یا دنیا توں بھوک 30 دفعہ ختم دی جا سکتی اے ۔  پر ایہ ساری رقم عوام تک نہیں پہنچ رہی بلکہ بینکاراں نوں مزید امیر بنا رہی اے ۔ 
&lt;ref&gt;[http://www.24hgold.com/english/news-gold-silver-gold-price-is-going-higher-whether-or-not-fed-tapers.aspx?article=4493362478G10020&amp;redirect=false&amp;contributor=Jason+Hamlin&amp;mk=1 امریکا وچ بیروزگاری 23 فیصد]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=تخلیق شدہ ڈالروں اُتے دھول جم رہی اے |url=http://www.washingtonsblog.com/2013/06/81-5-of-money-created-through-quantitative-easing-is-sitting-there-gathering-dust-instead-of-helping-the-economy.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131223195502/http://www.washingtonsblog.com/2013/06/81-5-of-money-created-through-quantitative-easing-is-sitting-there-gathering-dust-instead-of-helping-the-economy.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; مرکزی بینکاںدا تخلیق کردہ ایہ سرمائایہ صرف [[اسٹاک مارکیٹ]] وچ تیزی لا رہیا اے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.dollarsandsense.org/archives/2014/0514orr.html اسٹاک مارکیٹ یا کیسینو؟]&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
اگر [[جی ڈی پی]] دی بجائے وصول ہونے والے ٹیکس توں موازنہ کیتا جائے تو [[جاپان]] دے قرضے 900 فیصد،[[یونان]] دے 500 فیصد تے امریکا دے 400 فیصد ہو چکے نیں ۔ &lt;ref&gt;[http://www.internationalpolicydigest.org/2015/02/09/rising-government-debt-next-global-recession/ Rising Government Debt and the Next Global Recession]&lt;/ref&gt;

منطتقی بات ایہ اے کہ جے زبوں حال معیشت دے لئے مقداری تسہیل اتنی ہی کارآمد چیز اے تو اتوں مستقل بنیادوں اُتے کیوں نہیں اپنا لیا جاندا ؟ صرف برے وقت وچ ہی کیوں اس توں استفادہ کیتا جاندا اے؟ وجہ صاف اے کہ مقداری تسہیل توں ملنے والا سہارا عارضی ہُندا اے تے بعد وچ اسدی قیمت زبردست افراط زر ( مہنگائ ) دی شکل وچ چکانی پیندی اے ۔ &lt;!-- “Devaluation and currency wars never produce either the growth or the jobs that are promised, but they reliably produce inflation.” --&gt; &lt;ref&gt;[http://www.sbp.org.pk/research/bulletin/2012/vol-8-1/bookreviewzeb.pdf اگلے عالمی بحران دا بننا ۔  جیمز ریکارڈز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102042344/http://www.sbp.org.pk/research/bulletin/2012/Vol-8-1/bookreviewzeb.pdf |date=2013-11-02 }}&lt;/ref&gt; نجی شعبے دے قرض نہ لینے دے باوجود امریکا قانونی ضرورت توں 15 گنا زیادہ تے جاپان 26 گنا زیادہ ریزرو بنا چکیا اے ۔  &lt;!-- there is no reason why they should work at a time of no borrowers, excess reserves created by the central bank now amount to $2.3trn in the US, or 15 times the level of statutory reserves, and to ¥222trn in Japan, or fully 26 times statutory reserves. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-03-04/there-no-clear-way-out-richard-koo-says-price-qe-has-yet-be-paid The Price For QE Has Yet To Be Paid&quot;]&lt;/ref&gt; دنیا دے وڈے وڈے مرکزی بینکاں دے مالکان حکومتاں دی مدد توں عوام نوں نچوڑ راے نیں ۔ 
&lt;ref name=&quot;root cause of poverty&quot;/&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ritholtz.com/blog/2012/01/living-in-a-qe-world/ |title=دنیا دے اٹھ سب توں وڈے مرکزی بینک تے اندا کاغذی کرنسی چھاپنا |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=ritholtz |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

نوبل انعام یافتہ امریکی ماہر معاشیات [[ملٹن فریڈمان|ملٹن فریڈمین]] دا کہنا سی کہ آج دا ناقابل حل معاشی مسئلہ ایہ اے کہ فیڈرل ریزرو توں کیتوں جان چھڑائ جائے ۔ 
&lt;!-- Unjust redistribution (Cantillon effect):
 the effect describes the fact that newly created money is neither uniformly nor simultaneously distributed in the population. Monetary expansion is therefore never neutral. There is a permanent transfer of wealth from later to earlier receivers of new money. --&gt;
مقداری تسہیل دے موجد پروفیسر رچرڈ ورنر دا بیان اے کہ سینٹرل بینک جان بوجھ کر اپنے ملک وچ غربت بڑھاتے نیں تاکہ اُنہاں قانونی تے معاشی تبدیلیوں دا جواز بن سکے جو غیر ملکیوں نوں ملک لوٹنے دیں ۔ 
central banks intentionally impoverish their host countries to justify economic and legal changes which allow looting by foreign interests.&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-11/central-banks-are-trojan-horses-looting-their-host-nations Central Banks Are Trojan Horses, Looting Their Host Nations]&lt;/ref&gt;

== کاغذی کرنسی دا انجام ==
مشہور فرانسیسی فلاسفر [[والٹیئر|وولٹیر]] دا کہنا سی کہ کاغذی دولت انجام کار اپنی اصلی قدر تک پہنچتی اے جو صفر اے ۔ 
دنیا دی 775 کاغذی کرنسیوں وچ توں 599 ڈوب چکی نیں ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dollardaze.org/blog/?post_id=00405 |title=دھندلا ڈالر |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=dollardaze.org |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.deeneislam.com/ur/horiz/halate_hazra/2267/article.php?CID=2267 کاغذی کرنسی ڈوبنے والی اے ۔  اردو وچ]&lt;/ref&gt;

سن 2008 وچ [[آئس لینڈ]] دا سینٹرل بینک فیل ہو گیا جیس دے نتیجے وچ امریکا تے یورپ وچ اک وڈا مالیاتی بحران آیا ۔ بحران توں محض چند دن پہلے امریکی ٹریژری دے سیکریٹری پالسن نے یقین دہانی کرائی سی کہ ہماری معیشت دی بنیاد بہت مضبوط اے ۔  &lt;!-- &quot;Our economy has got very strong long-term fundamentals. And you know, your policy-makers and regulators here – we're very vigilant.&quot; --&gt; 2010 وچ [[آئرلینڈ]] تے 2013 وچ [[قبرص دے بینکاںدا بحران، 2012-13ء|قبرص]] دے سینٹرل بینک فیل ہو گئے ۔  فیل ہونے توں کچھ ہی دن پہلے حکام نے stress tests دے بعد اننیں محفوظ قرار دتا سی ۔ &lt;!-- Recent stress tests failed to notice the impending collapse, not just of one but of three national banking systems: Iceland in 2008, Ireland in 2010 and Cyprus in 2013, all of which collapsed shortly after being signed off as safe by regulatory stress tests. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.adamsmith.org/blog/money-banking/why-the-bank-of-england-should-end-its-stress-tests-no-stress-report-in-a-nutshell/ stress tests merely hide that fact]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
دسمبر 2014 دے وسط وچ روس دے سینٹرل بینک نے اچانک اپنی [[شرح سود]] 10.5 توں بڑھا کر 17 فیصد کر دی ۔  سوئزرلینڈ دے سینٹرل بینک نے کئی یقین دہانیوں دے باوجود کہ اوہ کرنسی peg نہیں ٹوٹنے دے گا، اچانک کرنسی پیگ توڑ دتا جیس توں فرانک دی قیمت یکدم بڑھ گئی جیسدی وجہ توں ہنگری تے آسٹریا دے بہت توں لوگ اپنے گھر دا قرضہ چُکانے دے قابل نہ راے کیونکہ ان دا قرض سوئس فرانک وچ لیا گیا سی ۔  چین دے سینٹرل بینک نے 2015 وچ اپنی کرنسی دی قیمت غیر متوقع طور اُتے 3 فیصد گرا دی ۔ فیڈرل ریزرو نے 9 سالوں دے بعد آخر کار 16 دسمبر، 2015ء نوں [[شرح سود]] وچ اضافہ کیتا پر صرف 0.25 فیصد ۔ جون 2014توں [[یورپیئن سینٹرل بینک]] نے شرح سود منفی کر رکھی اے&lt;ref&gt;[https://www.ecb.europa.eu/stats/monetary/rates/html/index.en.html Key ECB interest rates]&lt;/ref&gt; ۔  [[ڈنمارک]] تے [[سوئزرلینڈ]] وچ وی شرح سود منفی ہو چکی اے ۔ [[سوئیڈن]] نے 12 فروری 2015 نوں شرح سود منفی کر دی تے 18 مارچ 2015 نوں شرح سود منفی 0.1 توں گرا کر منفی 0.25 فیصد کر دی ۔ &lt;ref&gt;[http://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/02/economist-explains-15?fsrc=scn/te/te/ee/whynegativeinterestrateshavearrived The Economist]&lt;/ref&gt; [[جنوبی افریقہ]] دے سینٹرل بینک نے تسلیم کر لیا اے کہ اوہ [[کرنسیوں دی جنگ]] (currency war) وچ بے بس ہو چکیا اے ۔ &lt;!-- S.AFRICA GOVERNOR KGANYAGO SAYS NO AMOUNT OF CENTRAL BANK INTERVENTION WOULD STEM MARKET-DRIVEN RAND MOVES. --&gt; [[وینیزویلا]] وچ آئی ایم ایف دے مطابق صرف 2015 وچ 159 فیصد افراط زر ہویا&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venezuela struck by runaway Inflation |url=http://nsnbc.me/2015/10/20/venezuela-struck-by-runaway-inflation/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022034954/http://nsnbc.me/2015/10/20/venezuela-struck-by-runaway-inflation/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ۔  17 فروری 2016 نوں وینیزویلا وچ پٹرول دی قیمت وچ 60 گنا اضافہ کر دتا گیا ۔  اوتھے پٹرول دی سابقہ قیمت پچھلے 20 سال توں برقرار سی ۔  جرمنی دے [[ڈوئیچے بینک]] دے کول 55 ارب یورو دے derivatives جمع ہو چکے نیں جو جرمنی دی جی ڈی پی توں وی 20 گنا زیادہ نیں ۔  جے ایہ بینک فیل ہُندا اے تو حکومت لئی اتوں بیل آوٹ کرنا ناممکن اے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-07/deutsche-bank-signaling-new-banking-crisis کیتا ڈوئیچے بینک دی حالت زار کسی نئے بینک کرائسس دا اشارہ دے رہی اے؟]&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Keep in mind the exposure of Deutsche Bank to its derivatives portfolio is a stunning 55B EUR, which is almost 20 times (yes, twenty times) the GDP of Germany and roughly 5 times the GDP of the entire Eurozone! --&gt;
ایہ صورتحال ظاہر کردی اے کہ اب کنٹرول مرکزی بینکاں دے ہتھ توں نکلتا جا رہیا اے&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2015-11-27/one-one-central-banks-are-losing-control One by One the Central Banks Are Losing Control]&lt;/ref&gt; ۔ &lt;br /&gt;
29 جنوری، 2016ء نوں جاپان دے مرکزی بینک نے وی شرح سود گرا کر منفی 0.1 فیصد کر دی اے حالانکہ صرف اٹھ دن پہلے اس نےپارلیمنٹ وچ بیان دتا سی کہ ایسا کوئی ارادہ نہیں اے&lt;!-- “When it gets serious, you have to lie.” --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.businessinsider.com/america-is-turning-into-japan-2016-2 جدوں معاملہ سنگین ہو تو جھوٹ بولنا پیندا اے ۔ ]&lt;/ref&gt; ۔  اس طرح دنیا دی 20 فیصد جی ڈی پی اب ایتوں سینٹرل بینکاں دے کنٹرول وچ اے جتھے شرح سود منفی ہو چکی اے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-01-29/negative-interest-rates-show-desperation-central-banks شرح سود دا منفی ہو جانا سینٹرل بینکاںدی مایوسی نوں ظاہر کردا اے]&lt;/ref&gt; سنہ 2008 وچ ڈوبنے توں پہلے بیئر اسٹرن، مورگن اسٹنلے تے لہیمن بردارز جیتوں عظیم بینک وی اسی طرح جھوٹ بولتے راے سن ۔ &lt;!-- deceit and denial that emanated from Morgan Stanley, Bear Stearns and Lehman Brothers before their collapse --&gt;&lt;!-- when the crunch comes, bank CEOs lie.&quot; --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-02-11/mutual-funds-etfs-risk-run-warns-stockman Mutual Funds, ETFs at Risk of a Run]&lt;/ref&gt;

پچھلے دو سالوں وچ کینیڈا، [[قبرص دے بینکاںدا بحران، 2012-13ء|قبرص]]، نیوزی لینڈ، امریکا تے برطانیا نے ایتوں قوانین بنائے نیں جو بینکاںنوں ایہ اختیار دیندے نیں کہ اوہ اپنے کھاتے داروں دی جمع شدہ رقم منجمد کر دیں تے پھر ضبط کر لیں ۔  حال ہی وچ جرمنی نے وی ایتوں قوانین منظور کر لیئے نیں ۔ &lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-09/europe-reveals-how-accounts-will-be-frozen-during-next-crisis اگلے بحران وچ کھاتے منجمد ہو جائیں گے]&lt;/ref&gt;

10 اپریل 2016 نوں [[آسٹریا]] دے اک بینک Heta Asset Resolution AG نے اپنے سینیئر کھاتے داروں دے اکاونٹ توں 54 فیصد کٹوتی (bail in) دا اعلان کیتا اے تا کہ بینک نوں درپیش 8.5 ارب ڈالر دے خسارے دا ازالہ کیتا جا سکے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-04-10/austria-just-announced-54-haircut-senior-creditors-first-bail-under-new-european-rul First &quot;Bail In&quot; Under New European Rules]&lt;/ref&gt;

== کرنسی بطور ہتھیار ==
قابل تخلیق کرنسی صرف استحصال دا بہترین اوزار ہی نہیں بلکہ اک مہلک ہتھیار وی ثابت ہو سکتی اے ۔ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot;| کرنسی کرائیسس
|-
! علاقہ!! دورانایہ
|-
| [[یورپ]] || 1992–1993
|-
| [[لاطینی امریکہ]]|| 1994–1995
|-
| [[ایشیا]]|| 1997–1998
|-
| [[روس]] || 1998
|-
|[[ارجنٹینا]] || 1999–2002
|-
| [[وینیزویلا]] ||2015–2016
|}
* ستمبر 1992 وچ برطانوی پاونڈ اُتے ہونے والے اک حملے دے نتیجے وچ 17 ستمبر 1992 نوں بینک آف انگلینڈ نوں کرنسی peg توڑنا پڑ گیا جیس دی وجہ توں پاونڈ ڈالر دے مقابلے وچ 25% گر گیا ۔  اس حملے دا الزام [[جارج سوروس]] اُتے لگایا جاندا اے ۔ 
* 1994 وچ میکسینوں دی کرنسی اُتے حملہ کیتا گیا جیس دے نتیجےوچ پیسو دی قدر آدھی رہ گئی تے ملک وچ شرح سود 80 فیصد تک جا پہنچی ۔ 
* ارجنٹینا دی کرنسی اُتے وی حملہ کیتا گیا پر ارجنٹینا اپنا کرنسی پیگ بچانے وچ کامیاب رہیا ۔  لیکن اتوں بھاری قرضے لینے پڑے ۔ 
* 2 جولائی 1997 نوں [[تھائی لینڈ]] نوں ایتوں ہی کرنسی حملے دے نتیجے وچ کرنسی پیگ توڑنا پڑ گیا ۔ جنوری 1998 تک تھائی کرنسی بھات دی قدر ڈالر دے مقابلے وچ 120 فیصد گر چکی سی ۔ 
* جون 1997 توں جون 1998 دے دوران انڈونیشیا، فلیپائن، تائیوان، کوریا، ملیشیا تے ہندوستان دی کرنسیوں نوں زبردست نقصان اٹھانا پڑا ۔  چین دی مداخلت دی وجہ توں ہانگ کانگ دا ڈالر گرنے توں بچ گیا ۔ &lt;!-- Short selling: Speculators borrow “overvalued” currency, sell it on foreign exchange markets, and intend to buy it back later when currency weakens. --&gt;&lt;ref&gt;[http://leeds-faculty.colorado.edu/palmerm/INBU4200SpeculativeAttackonCurrencies.ppt. An Attack on a Currency]&lt;/ref&gt;
اس بات دا امکان بڑھتا جا رہیا اے کہ &quot;Soroi&quot; دا اب سعودی عرب،عمان تے بحرین دی کرنسی اُتے حملہ ہو گا تاکہ ان دا ڈالر توں پیگ ٹٹ جائے ۔ &lt;!-- Krugman 1996 proposes that such hypothetical agents be referred to as &quot;Soroi&quot; --&gt;&lt;br /&gt;&lt;!-- http://www.zerohedge.com/news/2016-05-15/only-two-options-saudi-sheikhs --&gt;
&quot;معاشی مشکلات کسی ملک کوکمزور اورغیر مستحکم وی کر سکتی نیں تے اس دی سیاست نوں تباہ وی کر سکتی نیں تے اس دی کرنسی اُتے حملہ کر دے ایسا بحران پیدا کیتا جا سکتا اے ۔ 
کرنسی توپ یا بم دی طرح نہیں ہُندی پر بعض حالات وچ ایہ انتہائی کارآمد ہتھیار ثابت ہو سکتی اے ۔  ایہ سستی ہونے دے باوجود نہایت موثر ہُندی اے تے ایہ دشمن نوں اس حد تک کمزور یا معذور کر سکتی اے کہ اپنی حفاظت کرنا تو درکنار، اوہ اپنے معمول دے کام وی انجام نہ دے سکے ۔ &lt;br /&gt;
عین صحیح وقت اُتے کرنسی دا حملہ کسی ملک نوں تباہی ول دھکیل سکتا اے یا پہلے توں نرغے وچ آئے دشمن نوں مزید کمزور کر سکتا اے ۔  جےچہ کرنسی دا کوئی وی حملہ انتشار پیدا کر سکتا اے لیکن ایہ کسی کمزور تے ترقی پذیر معیشت والے ملک دی بقا دا مسئلہ وی بن سکتا اے ۔ &quot;&lt;br /&gt;
A state may be compromised, destabilized, weakened, or even politically devastated by economic hardship, and an attack on its currency is one means of creating such turmoil. ۔ . ۔ 
Currency is not like guns and bombs, but it can be an extremely useful weapon in certain circumstances. It is efficient and comparatively inexpensive, and it can weaken or cripple a targeted state in its ability to function, much less to maintain its own security.
A currency attack at the precisely right (or wrong) moment may help push a state in a destructive direction, or may weaken an opponent already besieged.
While any currency attack might be disruptive, in a vulnerable, emerging economy one could threaten a country's security.&lt;ref&gt;[https://ddi08.wikispaces.com/file/view/$$_Oil_$$ ۔ doc Currency as a weapon: Blunt but Potent]&lt;/ref&gt;

== سبق ==
* “گولڈ اسٹینڈرڈ“ توں مراد سونے دی کرنسی نہیں سی بلکہ کاغذی کرنسی سی ۔  ایسی کاغذی کرنسی جتوں طے شدہ سونے دی مقدار وچ تبدیل کیتا جا سکے ۔ &lt;!-- Under the gold standard each country makes its currency convertible into gold at a fixed price --&gt; &lt;ref&gt;[https://books.google.com.pk/books?id=uizhi22qekQC&amp;pg=PA140&amp;lpg=PA140&amp;dq A Dictionary of Economics by John Black, Nigar Hashimzade, Gareth Myles]&lt;/ref&gt; جاری کنندہ دا ایہ وعدہ ہمیشہ جھوٹا ثابت ہویا ۔ 
* کرنسی قابل تخلیق نہیں ہونی چاہیے جیتوں کہ سونا چاندی انسان دے لئے قابل تخلیق نہیں ہُندا ۔  جدوں کرنسی قابل تخلیق ہُندی اے (جیتوں کہ کاغذی کرنسی یا الیکٹرونک کرنسی e-money ہُندی اے) تو تخلیق کنندہ نہایت امیر تے طاقتور ہو جاندا اے&lt;!-- Print up money (or its digital substitutes and surrogates in more modern times) and you can have access to all the hard work of others who have invested in manufacturing and bringing to market all the goods and services you desire without having to undertake the reciprocal effort and work to make and trade an actual good or service to earn the money so as to honestly buy what you want from them. Some are so impolite as to refer to such monetary mischief as “fraud” and “theft.” --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2015-10-07/time-end-monetary-central-planning Money Creation as a Tool of Plunder]&lt;/ref&gt; تے نہ صرف حکومت دے کنٹرول توں باہر ہو جاندا اے بلکہ اپنی اجارہ داری قائم رکھنے دے لئے ہر طرح دے ہتھکنڈے وی استعمال کردا اے ۔  قابل تخلیق کرنسی غریبوں دی دولت نوں امیروں تک خاموشی توں منتقل کرنے دا موثر ترین حربہ اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/27719/1/MPRA_paper_27719.pdf |title=غربت دی اصل وجہ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=mpra.ub.uni-muenchen.de |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- A fiat monetary system allows power and influence to fall into the hands of those who control the creation of new money, and to those who get to use the money or credit early in its circulation. The insidious and eventual cost falls on unidentified victims who are usually oblivious to the cause of their plight. This system of legalized plunder (though not constitutional) allows one group to benefit at the expense of another. An actual transfer of wealth goes from the poor and the middle class to those in privileged financial positions. --&gt; &lt;ref&gt;[http://www.lewrockwell.com/1970/01/ron-paul/paper-money-and-tyranny/ Paper money and tyranny by Rep. Ron Paul, MD]&lt;/ref&gt;
* [[اسٹاک مارکیٹ]] ، بونڈ مارکیٹ، ڈیری ویٹو مارکیٹ تے فورین ایکسچینج مارکیٹ کاغذی کرنسی دی پیداوار نیں تے ایہ معیشت وچ کوئی قابل استعمال چیز دا اضافہ نہیں کرتیں  ۔  ایہ محنت کرنے والوں دی کمائی محنت نہ کرنے والوں نوں منتقل کردی نیں ۔  ناقابل تخلیق ہارڈ کرنسی وچ اسٹاک مارکیٹ تے بونڈ مارکیٹ پنپ نہیں سکتیں ۔ 
* Hard کرنسی (زر کثیف) دے نظام وچ [[سرماایہ]] محنت تے بچت توں تخلیق ہُندا سی ۔  فی ایٹ کرنسی (زر فرمان) دے نظام وچ سرماایہ مرکزی بینک دے صوابدیدی اختیارات توں تخلیق ہُندا اے تے capital کہلاتا اے ۔  مرکزی بینکار ہی کیپیٹل ازم دے موجد نیں&lt;ref&gt;[https://mises.org/library/founding-father-crony-capitalism کیپیٹل ازم دا باپ]&lt;/ref&gt;&lt;!-- Capitalist central banks have become ultimate central planners_they operate in the shadows while being given charge of all the financial systems of all the world’s greatest economies --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2016-05-02/are-central-banks-running-oil-market-or-just-world power to create the greatest fortunes ever known to mankind at will]&lt;/ref&gt; ۔  کموڈٹی دے مقابلے وچ کیپیٹل تخلیق کرنا تے ایکسپورٹ کرنا زیادہ آسان ہُندا اے ۔  کیپیٹل مارکیٹ نوآبادیاتی نظام دا نیا روپ اے ۔ &lt;!-- the export of capital as distinguished from the export of commodities acquires exceptional importance --&gt;&lt;!-- Even when the imperialist powers abandoned classical colonialism, they opted for the way of colonization through the export of capital. --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bannedthought.net/Turkey/TKP-ML/1990s/GenCharacteristicsImp-c1995.htm THE GENERAL CHARACTERISTICS OF IMPERIALISM]&lt;/ref&gt;
* جو ملک اپنی کرنسی دا کنٹرول کھو بیٹھتا اے اوہ اپنی حاکمیت (sovereignty) وی کھو دیتا اے (مثلاً یونان) ۔ بادشاہ تے ڈکٹیٹر اپنی کرنسی دا کنٹرول شاعر کھونا نہیں چاہندے اس وجہ توں سینٹرل بینکرز ان دے دشمن بن جاندے نیں&lt;!-- Rothschild Obtained Iraq's Central Bank, Rothschild Obtained Muammar Gaddafi's Lybian Gold ~ Syria &amp; Iran Next Using U.S. Military Machine! --&gt;&lt;ref&gt;[https://politicalvelcraft.org/2012/06/03/in-the-year-2000-there-were-seven-countries-without-a-rothschild-owned-central-bank-now-there-are-more/ I'm into hoarding by any means]&lt;/ref&gt; ۔  جبکہ جمہوری حکمران کم مدتی ہُندے نیں تے اپنی کرنسی دا کنٹرول غیر ملدی عالمی بینکاراں نوں بیچنے اُتے با آسانی تیار ہو جاندے نیں ۔ ایہی وجہ اے کہ بینکار تے ان کےماتحت میڈیا جمہوریت دے قصیدے گاتا اے تے آمروں نوں بُرا کہندا اے ۔  تریخ بتاتی اے کہ جمہوریت وچ غربت ودھدیاے تے امیر غریب دی خلیج تے وسیع تر ہو جاندی اے ۔ &lt;!-- From Chile to Brazil to South Korea to the Philippines, fighting against dictatorship was a fight for both democratic choice and greater equality.Yet the evidence now seems clear that we were wrong. ۔ . ۔ .Where democracy had not fallen to dictatorship, it fell to the IMF. In Jamaica, the progressive government of Michael Manley suffered a devastating loss of legitimacy when it caved in to pressure to impose an IMF stabilization program blessed by Washington. The program eroded quickly living standards.

Even more than dictatorships, Western-style democracies are, we are forced to conclude, the natural system of governance of neoliberal capitalism, for they promote rather than restrain the savage forces of capital accumulation that lead to ever greater levels of inequality and poverty. In fact, liberal democratic systems are ideal for the economic elites, for they are programmed with periodic electoral exercises that promote the illusion of equality, thus granting the system an aura of legitimacy. --&gt;&lt;ref&gt;[http://fpif.org/liberal-democracy-promotes-inequality/ deeply undemocratic economic systems]&lt;/ref&gt;&lt;!-- http://what-we-really-said.blogspot.com/ democracy brings poverty and unequal socities. --&gt;
* ہارڈ کرنسی (زر کثیف) دا نظام شفاف ہُندا اے ۔  Fiat کرنسی (زر فرمان) دا نظام جان بوجھ کر نہایت پیچیدہ تے غیر شفاف بنایا گیا اے ۔  زر فرمان درحقیقت اک [[پونزی اسکیم]] اے ۔  مالیات دی دنیا وچ ہر مہینے چند نئی اصطلاحات دا اضافہ ہو جاندا اے جنہاں دا مطلب پوری طرح سمجھتے سمجھتے لوکاں نوں کئی سال لگ جاندے نیں ۔ 
* ہارڈ کرنسی دے پیچھے کوئی دھونس دھمدی نہیں ہُندی اس لئے ایہ دائمی ہُندی اے ۔  زر فرمان دے پیچھے ہمیشہ فوجی طاقت ہُندی اے اس لئے ایہ عارضی ہُندی اے کیونکہ ہر فوج نوں شاعر نہ شاعر زوال آندا اے ۔ 
* زر کثیف دا نظام مرکزی بینکاںنوں مفلس تے عوام الناس نوں خوشحال بناتا اے ۔  زر فرمان دا نظام مرکزی بینکاں دے مالکان نوں کھرب پتی بنا چکیا اے جبکہ آج دا مزدور اپنے دادا پردادا توں دوگنا زیادہ کام کر دے وی بدحال رہندا اے ۔ 
* زر فرمان دی وجہ توں جدید [[مصرف|بینکاری نظام]] [[بچت]] دی حوصلہ شکنی کردا اے تے [[قرض]] تے قرض در قرض دی حوصلہ افزائی کردا اے ۔  صرف امریکا دے اندرونی تے بیرونی قرضے 60,000 ارب ڈالر توں زیادہ ہو چکے نیں ۔ &lt;ref&gt;[http://www.zerohedge.com/news/2015-05-18/why-central-banks-hate-cash-and-will-begin-tax-it-shortly Phoenix Capital Research]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bullmarketthinking.com/ian-gordan-this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops/ |title=this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=bullmarketthinking |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130220112712/http://bullmarketthinking.com/ian-gordan-this-collapse-will-be-very-frightening-because-once-the-credit-stops-the-economy-stops/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2013/03/31/opinion/sunday/sundown-in-america.html?pagewanted=all&amp;_r=0 |title=State-Wrecked: The Corruption of Capitalism in America |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website= |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.washingtonsblog.com/2013/01/the-real-reasons-that-germany-is-demanding-that-the-u-s-return-its-gold.html |title=جرمنی امریکا توں کیوں اپنا سونا واپس مانگ رہیا اے؟ |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=washingtonsblog |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413012933/http://www.washingtonsblog.com/2013/01/the-real-reasons-that-germany-is-demanding-that-the-u-s-return-its-gold.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* ایس وقت پوری دنیا اُتے قرضیاں دی کل مقدار 199 ہزار ارب ڈالر ہو چکی اے ۔  جے اس رقم نوں دنیا دی کل آبادی (ست ارب) توں تقسیم کیتا جائے تو دنیا دے ہر جوان بچے بوڑھے اُتے 28000 ڈالر دا قرضہ چڑھ چکیا اے جو اسدی اولادوں نے ادا کرنا اے ۔  ایہ رقم پوری دنیا دی GDP دا لگ بھگ تن گنا اے ۔ &lt;ref&gt;[http://www.investing.com/analysis/the-debt-to-gdp-ratio-for-the-entire-world:-286-percent-252037 The Global Debt Trap]&lt;/ref&gt;
* کاغذی کرنسی (زر فرمان) وچ دی جانے والی بچت [[افراط زر]] دی وجہ توں تیزی توں سکڑتی جاندی اے یعنی اسدی [[طاقت خرید|قوت خرید]] گرتی جاندی اے ۔  ہارڈ کرنسی دے نظام وچ [[بچت]] دی قوت خرید وقت دے نال نال ودھدیچلی جاندی اے ۔  دوسرے الفاظ وچ ہارڈ کرنسی قدر دی برقراری (store of value) اے جبکہ کاغذی کرنسی قدر دی چوری (steal of value) اے ۔  ایہی قدر دی چوری اج دنیا بھر وچ تیزی نال ودھدی ہوئی [[غربت]] دی بنیادی وجہ اے ۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://forgingnewparadigms.blogspot.com/2011/11/money-is-slavery-by-proxy.html |title=کاغذی کرنسی غلامی اے |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |date= |website=blogspot |publisher= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
* جیہڑا پوری دنیا نوں قرضے دے سکدا اے اوہ پوری دنیا اُتے حکمرانی کر سکدا اے ۔ &lt;!-- The bookkeeper can be king if the public can be kept ignorant of the methodology of the bookkeeping. --&gt;
* اپنی ملکیت وچ موجود اثاثیاں توں زیادہ قرض دین دی صلاحیت درحقیقت '''دولت تخلیق کرن دی صلاحیت''' اے (چاہے ایہ قرضے بغیر سود دے ای کیوں نہ ہوݨ) ۔  ایہی چیز فریکشنل ریزرو بینکنگ اے ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fractional-Reserve Banking is Pure Fraud |url=https://www.sprottmoney.com/blog/fractional-reserve-banking-is-pure-fraud-part-ii-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304235031/https://www.sprottmoney.com/blog/fractional-reserve-banking-is-pure-fraud-part-ii-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* جو دولت تخلیق کر سکتا اے اوہ عالمی منڈی وچ کسی وی چیز دی قیمت گرا سکتا اے یا ودھ سکدا اے ۔  &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Economic Rape |url=https://www.sprottmoney.com/blog/debt-slavery-force-feeding-us-with-debt-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717115217/http://www.sprottmoney.com/blog/debt-slavery-force-feeding-us-with-debt-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thanks to the fraud of “fractional-reserve banking” |url=http://www.sprottmoney.com/blog/the-impossible-co-bubbles-stocks-and-bonds-jeff-nielson.html |access-date=2016-05-28 |archive-date=2015-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150822002457/http://www.sprottmoney.com/blog/the-impossible-co-bubbles-stocks-and-bonds-jeff-nielson.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gulfnews.com/business/opinion/central-banks-wield-disproportionate-powers-1.1407064 مرکزی بینکاں دی حد توں زیادہ طاقت]&lt;/ref&gt; &lt;!-- Central banks can create money. That gives them the power to move markets — and with them, the terms of trade between the world’s economic blocs — with only a few words. --&gt; کاغذی کرنسی یا ڈیجیٹل کرنسی دے نظام وچ “فری مارکیٹ اکانومی“ ممکن نہیں ۔ &lt;ref&gt;[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/sociopol_globalbanking06.htm gold and economic freedom are inseparable]&lt;/ref&gt; &lt;!-- honest money and freedom are inseparable, as Mr. Greenspan argued, and paper money leads to tyranny --&gt;&lt;ref name=&quot;gold-eagle.com&quot; /&gt;
&lt;!-- There is no such thing today as a free market, where buyers and sellers determine prices independent of outside influence. Prices are manipulated by central banks printing copious amounts of paper money and by their banking cronies --&gt;
* جے کرنسی hard ہووے تاں وی بینک فریکشنل ریزرو بینکنگ دے ذریعے قرضا دے کے اپنے کھاتیاں وچ حقیقی اثاثیاں توں زیادہ مالیت دے اثاثے دکھا سکدے نیں  ۔  جے فریکشنل ریزرو دی حد 20 فیصد ہووے تاں جمع شدہ اثاثے پنج گُݨا زیادہ تک ظاہر کیتے جا سکدے نیں  ۔  ایس طرحاں فرضی دولت اُتے وی حقیقی منافع کمایا جا سکدا اے ۔  فریکشنل ریزرو نوں 'money multiplier' وی کہندے نیں ۔ 
* ایہ غلط اے کہ عدلیہ، انتظامایہ تے مقننہ حکومت دے تن اہم ستون ہُندے نیں ۔  حکومت دا اک چوتھا ستون وی ہُندا اے جیہڑا ایہناں تِناں ستوناں نوں کنٹرول کردا اے تے اوہ اے کرنسی  ۔  ایس لئی کرنسی دا کنٹرول حکومت دے کول ہونا چاہیدا  ۔  ترقی یافتہ مُلکاں وچ حقیقت ایہدے اُلٹ اے ۔ &lt;ref name=&quot;criminal-syndicate-of-tyrants-and-thieves&quot; /&gt;
* گزشتہ تن سو سالوں وچ ہر [[سامراجیت|سامراجی طاقت]] (imperial power) درحقیقت اک طاقتور کاغذی کرنسی توں مسلح سی جبکہ اندا شکار بننے والے ممالک اس مہلک ہتھیار توں محروم سن ۔  جے انگریزاں دی آمد توں پہلاں ہندوستان وی اک منظم بینکنگ سسٹم تے کاغذی کرنسی بݨا چکیا ہُندا تاں ہرگز وی برطانوی کالونی نہ بݨدا ۔ 
* ہارڈ کرنسی دے زمانے وچ جنگاں ملک تے حکومت اُتے قبضہ کرن لئی لڑیاں جاندیاں سن ۔  کاغذی کرنسی دے دور وچ جنگاں سینٹرل بینک اُتے قبضہ کرن لئی لڑیاں جاندیاں نیں ۔  بریٹن ووڈز دے معاہدے توں بعد دنیا بھر توں نوآبادیاتی نظام (Colonialism) دا یک لخت خاتما ایس ای وجہ توں ہویا ۔  کاغذی کرنسی دے نظام نال ہزاراں میل دور توں غلاماں دا خون چوسنا ممکن ہو گیا اے ۔ &lt;!-- imperialist nations are now controlling the global economy through the system of reserve currencies, particularly the dollar which has dominated world trade since Bretton Woods. In this new form of corporate colonialism currency is used as the weapon in the war to control the world. --&gt;&lt;!-- The new currency colonialism guarantees that this process finds its modern incarnation --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.warwithoutend.co.uk/globalisation/2004/03/19/corporate-colonies.php currency colonialism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220330020458/http://www.warwithoutend.co.uk/globalisation/2004/03/19/corporate-colonies.php |date=2022-03-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- LEON N. TOLSTOY (1828–1910) &quot;Money is a new form of slavery, and distinguishable from the old simply by the fact that it is impersonal -- that there is no human relation between master and slave.&quot; --&gt;&lt;!-- The great merit of the gold standard must be seen in the feat that it has stabilized the interest-rate structure so as to prevent the financial sector from becoming a vampire sucking the life-blood of the producing sector. --&gt;&lt;ref name=&quot;THE PENTAGONAL MODEL OF CAPITAL MARKETS by Prof. Antal E. Fekete&quot;/&gt;

* بینکاری نظام اُتے ضرب لاون دے خواہشمند لیڈر مروا دتے جاندے نیں ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Grand Chess Board of World War III |url=http://www.thecommonsenseshow.com/2014/03/09/the-grand-chess-board-of-world-war-iii/ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503193745/http://www.thecommonsenseshow.com/2014/03/09/the-grand-chess-board-of-world-war-iii/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* ترقی یافتہ ممالک وچ وی جمہوری حکومتاں عوام توں زیادہ مرکزی بینکاں دے مفادات دا خیال رکھدیاں نیں  ۔  پہلی دنیا (کیپیٹلسٹ ممالک) وچ کرنسی تخلیق کرن دا اختیار پرائیوٹ بینکاں دے ہتھ وچ ہُندا اے تے جمہوری حکومت اُتے قرضا ودھدا چلا جاندا اے جیہدا سود بلا تاخیر عوام نوں بھرنا پیندا اے ۔  دوسری دنیا (کیمونسٹ ممالک) وچ کرنسی تخلیق کرن دا اختیار براہ راست حکومت دے ہتھ وچ ہُندا اے تے حکومت نہ مقروض ہُندی اے نہ اس دے عوام نوں سود ادا کرنا پیندا اے ۔  تیسری دنیا وچ اوہ ممالک شامل نیں جیہڑے کرنسی جنگ دے گیم توں پوری طرحاں واقف نہیں  ۔  ایہ پہلی دونے دنیا واسطے شکار گاہاں  نیں ۔ 
* جنگ عظیم اول تے دوم نے کاغذی کرنسی نوں وڈا دوام بخشیا تے اس طرحاں مرکزی بینکاں دی طاقت تے اقتدار وچ بے پناہ اضافہ ہویا ۔ Money is the most important fuel for war and war is one of the great sources of debt imposed upon nations.
* یورپ دی سبھ توں وڈی مالیاتی ایجاد ایہ سی کہ 1960 دی دہائی وچ حکومتاں نوں مالیاتی مارکیٹ (monetary market) توں بلکل جدا کر دتا جییہدے نال بینکاں نوں وڈی آزادی ملی ۔  ایہ صحیح معنوں وچ [[گلوبلائزیشن]] دی ابتدا سی ۔ &lt;!-- Nevertheless, leaks of short term capital from Britain in 1958 contributed to the launching of the most important financial innovation in Europe. This innovation emphasized the divorce between the market (managed by banks) and the state. This was the Eurodollar market in London, soon followed by the Eurobond market in 1963. ۔ . ۔ . ۔ This was the true beginning of globalisation. ۔ . ۔ . ۔  --&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com.pk/books?id=zUYo_gpyzGUC&amp;pg=PA1998&amp;lpg=PA1998&amp;dq The Common Market : Towards European Integration of Industrial and Financial Markets? (1958–1968) By Régine Perron]&lt;/ref&gt;
* غریب شاعر امیر پرحکمرانی نہیں کر سکتا ۔  کاغذی کرنسی نے سینٹرل بینکرز نوں دنیا دے امیر ترین افراد بنا دتا اے ۔ اب ایہ دنیا دے پس پردہ حکمران نیں ۔ 
* لا علمی ہمیشہ غلامی ول لے جاندی اے (ignorance is the surest path to slavery) ۔  کاغذی کرنسی دی حقیقت توں لاعلمی بہت سارے مُلکاں نوں [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ|آئی ایم ایف]] تے [[عالمی بنک|ورلڈ بینک]] دا غلام بنا دیندی اے  ۔ 

مشہور ماہر معاشیات [[جان مینارڈ کینز]] دا کہنا سی کہ کاغذی کرنسی وچ پوشیدا عیاری تے مکاری نوں دس لکھ لوکاں وچ اک آدمی وی سمجھ نہیں سکدا  ۔ &lt;br /&gt;
“There is no subtler, no surer means of overturning the existing basis of society than to debauch the currency. The process engages all the hidden forces of economic law on the side of destruction, and does it in a manner which not one man in a million is able to diagnose.&lt;br /&gt;
Indeed, the world is ruled by little else. Practical men,  ۔ . ۔ . ۔ .، are usually slaves of some defunct economist.

– John Maynard Keynes&lt;ref&gt;[http://www.mauldineconomics.com/ttmygh/the-consequences-of-the-economic-peace/ The Economic Consequences of the Peace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304085459/http://www.mauldineconomics.com/ttmygh/the-consequences-of-the-economic-peace/ |date=2015-03-04 }}&lt;/ref&gt;

“(کاغذی) دولت دی طاقت نہ صرف حکمرانی تے غلام بناونے دی سبھ توں وڈی طاقت اے بلکہ ایہ دنیا دی بدترین ناانصافی تے دھوکھا دہی دی طاقت وی اے ۔ ایہ کروڑاں لوکاں نوں سخت مشقت کرنے اُتے مجبور کر دیتی اے، غربت پھیلاتی اے تے محرومیاں ودھاوندی اے جبکہ اوہناں نوں اپنیاں مصیبتاں دی اصل وجہ شاید سمجھ نہیں آوندی ۔ ایہناں لوکاں دی خموش رضامندی دی وجہ توں اوہناں دی کمائی دا وڈا حصہ نہایت رازداری نال اوہناں مرکزی بینکاراں نوں منتقل ہو جاندا اے جنہاں نے کوئی محنت نہیں کیتی ہُندی ۔  دولت دی اسی طاقت نے ساڈے استاداں نوں وی دھوکھے وچ مبتلا کر رکھیا اے ۔ “
This money power is not only the most governing and influential, but it is also the most unjust and deceitful of all earthly powers. It entails upon millions excessive toil, poverty and want, while it keeps them ignorant of the cause of their sufierings ; for, with their tacit consent, it silently transfers a large share of their earnings into the hands of others, who have never lifted a finger to perform any productive labor. The same power has grossly deceived our public teachers&lt;ref&gt;[http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Labor_and_Capital_1000080941/257 بھولی بسری کتابیں]&lt;/ref&gt;

مشہور جرمن فلسفی [[گوئٹے]] &lt;!-- Johann Wolfgang von Goethe --&gt; دا کہنا سی کہ “بد ترین غلامی اوہ اے جیس وچ غلاماں نوں خوش فہمی ہووے کہ اوہ آزاد نیں“ ۔ &lt;!-- None are more hopelessly enslaved than those who falsely believe they are free. --&gt;

== ہور دیکھو ==
* [[سونا]] ۔  کرنسیوں دا شہنشاہ تے شہنشاہوں دی کرنسی
* [[سونے دی منڈیاں|سونے دی مارکیٹ]]
* [[چاندی]]- پنج ہزار سالہ کرنسی
* [[انسائڈ جوب]] 2007 دے مالی بحران نوں بے نقاب کرنے والی اک دستاویزی فلم
* [[معاشی قاتل دے اعترافات]]
* [[جوزف اسٹگلیز]]
* [[جان مینارڈ کینز]]
* [[بین الاقوامی مالیاتی فنڈ]]
* [[شکاری قرضے]]
* [[افراط زر محصول|انفلیشن ٹیکس]] اک خفایہ ٹیکس
* [[لندن بلین مارکیٹ]]
* [[The Creature from Jekyll Island|جزیرہ جیکل دا عفریت]]
* [[شرح سود]]
* [[انفلیشن تے ڈیفلیشن]]
* [[سونا دو پیتوں لو]]
* [[کیش دے خلاف جنگ]]
* [[ٹریفن دا مخمصہ]]

== انگریزی ویدی پیڈیا اُتے ==
* [[:en:America: Freedom to Fascism|America: Freedom to Fascism]]

== بیرونی ربط ==
* [http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/esp_sociopol_cooper2a.htm کاغذی کرنسی: خاموش جنگ دا بےآواز ہتھیار] ( انگریزی وچ )
* [http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf امریکا دی مُفت خوری largest free lunch ever achieved in history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514131702/http://www.soilandhealth.org/03sov/0303critic/030317hudson/superimperialism.pdf |date=2013-05-14 }} ( انگریزی وچ )
* [http://www.themoneymasters.com/wp-content/uploads/2009/12/ModernMoneyMechanics2.pdf Modern Money Mechanics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020165538/http://www.themoneymasters.com/wp-content/uploads/2009/12/ModernMoneyMechanics2.pdf |date=2011-10-20 }} ( انگریزی وچ )
* [http://www.fdic.gov/bank/individual/failed/banklist.html چار سو بینکاںدی فہرست جو ستمبر 2000 دے بعد دیوالایہ ہوئے]
* [http://www.sbp.org.pk/m_policy/a_imf/2009/IntlMonetaryFund-16-Mar-09.pdf اسٹیٹ بینک آف پاکستان دا آئی-ایم-ایف توں معاہدہ ۔  2009 ۔  ( انگریزی وچ )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028101952/http://www.sbp.org.pk/m_policy/a_imf/2009/IntlMonetaryFund-16-Mar-09.pdf |date=2015-10-28 }}
* [http://www.sbp.org.pk/m_policy/2011/MPS-Nov-11-Urdu.pdf اسٹیٹ بینک آف پاکستان دی مانیٹری پالیسی ۔  نومبر 2011 ۔  ( اردو وچ )]
* [http://www2.hn.psu.edu/faculty/jmanis/adam-smith/Wealth-Nations.pdf Of the Origin and Use of Money:The Wealth of Nations by Adam Smith, 1776] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020042323/http://www2.hn.psu.edu/faculty/jmanis/adam-smith/Wealth-Nations.pdf |date=2013-10-20 }} ( انگریزی وچ )
* [http://www.deeneislam.com/ur/horiz/halate_hazra/2267/article.php?CID=2267 کاغذی کرنسی ڈوبنے والی اے ۔ اردو وچ]

== حوالے ==
{{Commons category|Banknotes by country}}
{{-}}
{{حوالے|4}}

{{منتخب مقالہ}}
{{وسیلہ مبادلہ}}
{{معاشیات}}

[[گٹھ:غربت]]
[[گٹھ:تحریری ابلاغیات]]
[[گٹھ:زر مبادلہ]]
[[گٹھ:کرنسی]]
[[گٹھ:مالیات]]
[[گٹھ:بین الاقوامی معاشیات]]
[[گٹھ:عالمی معیشت]]
[[گٹھ:اقتصادی نظام]]
[[گٹھ:دولت]]
[[گٹھ:بینکاری]]
[[گٹھ:عالمی ادارے]]
[[گٹھ:استعماریت]]

[[گٹھ:انجان]]</text>
      <sha1>3e7acudosmjjombuloyhivb2rm58apy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چار مینار (حیدرآباد)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21088</id>
    <revision>
      <id>711841</id>
      <parentid>640733</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32614" sha1="8nttjuw9hi2uinhi9k7obzqz3pwtnbg" xml:space="preserve">

{{خانہ معلومات مذہبی عمارت|building_name=Charminar|religious_affiliation=[[اسلام]]|image=Charminar-Pride of Hyderabad.jpg|alt=|caption=|map_type=|coordinates=|map_size=|map_caption=|location=[[حیدرآباد، دکن]]، [[تلنگانہ]]، [[بھارت]]&lt;br /&gt; {{coord|17.36163|78.47467|region:IN-AP_type:landmark|format=dms|display=inline,title}}|rite=|sector=|municipality=|district=|territory=|prefecture=|state=[[تلنگانہ]]|province=|region=|administration=|consecration_year=1591&lt;br /&gt;({{start date and years ago|1591|df=y}})|status=|functional_status=|heritage_designation=[[Monument of National Importance]]، [[List of World Heritage Sites in India#Tentative list of Heritage sites|UNESCO Tentative List]]|leadership=|patron=|website=|architect=Mir Momin Astarawadi&lt;ref&gt;{{Cite news | url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/here-sleeps-the-earliest-urban-planner/article4827466.ece |title = Here sleeps the earliest urban planner|newspaper = The Hindu|date = 18 جون 2013|last1 = Khan|first1 = Asif Yar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.thehansindia.com/posts/index/Hyderabad-Tab/2016-04-05/Remembering-the-man-behind-Charminars-architecture/218943&lt;/ref&gt;|architecture_type=|architecture_style=[[ہند اسلامی طرز تعمیر]]|founded_by=[[محمد قلی قطب شاہ]]|funded_by=|general_contractor=|groundbreaking=|construction_cost=|facade_direction=|capacity=|length=|width=|width_nave=|height_max=|dome_quantity=|dome_height_outer=|dome_height_inner=|dome_dia_outer=|dome_dia_inner=|minaret_quantity=4|minaret_height={{convert|48.7|m|ft}}|spire_quantity=|spire_height=|materials=[[granite]]، [[limestone]]، [[mortar (masonry)|mortar]] and [[سنگ مرمر]]|designated=|added=|specifications=|architecture=}} '''چارمینار''' ، جو 1591 وچ تعمیر کيتا گیا سی ، اک یادگار تے [[مسجد]] اے جو [[بھارت|ہندوستان]] د‏‏ی [[تلنگانہ|ریاست تلنگانہ]] وچ [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] وچ واقع ا‏‏ے۔ تاریخی نشان عالمی سطح اُتے حیدرآباد د‏‏ی علامت دے طور اُتے جانیا جاندا اے تے ایہ ہندوستان دے سب تو‏ں زیادہ تسلیم شدہ ڈھانچے وچ شامل ا‏‏ے۔ اسنو‏ں سرکاری طور اُتے تلنگانہ ریاست دے لئی تلنگانہ دا نشان دے طور اُتے وی شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Symbol&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.deccanchronicle.com/140530/nation-current-affairs/article/kakatiya-arch-charminar-telangana-state-logo|title=Kakatiya arch, Charminar in Telangana state logo|accessdate=1 جولائ‏ی 2015|date=30 مئی 2014|website=The Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; چارمینار د‏‏ی لمبی تریخ وچ 400 سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں اس د‏ی اُچی منزل اُتے اک مسجد دا وجود شامل ا‏‏ے۔ اگرچہ ایہ تاریخی تے مذہبی لحاظ تو‏ں دونے اہ‏م نيں ، ایہ اس ڈھانچے دے آس پاس د‏ی مشہور تے مصروف مقامی مارکیٹاں دے لئی وی جانیا جاندا اے ، تے ایہ حیدرآباد وچ اکثر سیاحاں د‏‏ی توجہ دا مرکز بن گیا ا‏‏ے۔ چارمینار جداں متعدد تہوار د‏‏ی تقریبات، [[عید الاضحی]] تے [[عید الفطر]] د‏‏ی اک جگہ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.heraldscotland.com/life-style/travel-outdoors/richard-goslan-travels-to-india-1.1074175|title=Richard Goslan travels to India – Herald Scotland|publisher=|access-date=2020-10-21|archivedate=2010-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101218111918/http://www.heraldscotland.com/life-style/travel-outdoors/richard-goslan-travels-to-india-1.1074175}}&lt;/ref&gt;


'''چار مینار''' [[حیدرآباد, بھارت|حیدرآباد]] [[ہندستان]] چ چار میناراں تے چار وڈیاں ڈاٹاں تے کھڑا 1591 چ بنیا اک کوٹھا اے۔ اینوں [[حیدرآباد, بھارت|حیدرآباد]] دا نشان وی کیا جاندا اے۔ 


چارمینار موسی ندی دے مشرقی کنارے اُتے واقع ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/107583/Charminar Charminar (building, Hyderabad, India)]، Britannica Online Encyclopedia&lt;/ref&gt; مغرب وچ [[لاڈ بازار|لاڈ بازار اے ]] ، تے جنوب مغرب وچ گرینائٹ [[مکہ مسجد (حیدرآباد دکن)|مکہ مکرمہ دے]] زیور واقع ا‏‏ے۔ ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا دے تیار کردہ سرکاری &quot;یادگاراں د‏‏ی لسٹ&quot; وچ اسنو‏ں آثار قدیمہ تے تعمیرا‏تی خزانے دے طور اُتے درج کيتا گیا اے ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Alphabetical List of Monuments – Andhra Pradesh|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|url=http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_andhra.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625052615/http://asi.nic.in/asi_monu_alphalist_andhra.asp#|archivedate=25 جون 2014|accessdate=27 اگست 2015}}&lt;/ref&gt; انگریزی ناں دا اک ترجمہ تے مجموعہ اے [[اردو]] لفظاں ''حروف'' تے ''مینار'' یا ''منار،'' &quot;چار ستون&quot; وچ ترجمہ؛ مترادف ٹاورز زیور مینار تو‏ں منسلک نيں تے چار عظیم محراباں دے ذریعہ اس د‏ی تائید کردیاں نيں۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;[http://www.britannica.com/facts/11/788576/Charminar-as-discussed-in-Hyderabad Charminar: Hyderabad]، Britannica Compton's Encyclopedia&lt;/ref&gt;

== تریخ ==
[[فائل:Charminar during repair works - August 2016.jpg|کھبے|thumb| مرمت دے کماں دے دوران وچ چارمینار۔ اگست 2016]]
[[قطب شاہی سلطنت|قطب شاہی خاندان دے]] پنجويں حکمران ، [[محمد قلی قطب شاہ|محمد قلی قطب شاہ نے]] ، 1591 وچ اپنے راجگڑھ [[گولکنڈہ]] تو‏ں نو تشکیل شدہ شہر [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] منتقل کرنے دے بعد ، چارمینار تعمیر کيتا۔
[[فائل:Gulza Houz.jpg|سجے|thumb| چارمینار ، چار کمان تے گلزار حوز ، 1880 د‏‏ی دہائی وچ لالہ دین دیال د‏‏ی تصویر کشی]]
ہندوستان دے آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا (ASI) ، اس ڈھانچے دے موجودہ نگران ، نے اپنے ریکارڈاں وچ ذکر کيتا اے ، &quot;چارمینر تعمیر کرنے دے مقصد دے بارے وچ مختلف نظریات موجود نيں۔ اُتے ، ایہ گل وڈے پیمانے اُتے قبول کيتی گئی اے کہ چارمینر شہر دے وسط وچ ہیضے دے خاتمے د‏‏ی یاد وچ تعمیر کيتا گیا سی ، &quot;اک مہلک بیماری جو اس وقت بہت پھیلی سی۔ &lt;ref name=&quot;ASI&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_ap_charminar.asp|title=Ticketed monuments-Telangana|year=2011|website=[[Archaeological Survey of India]]|accessdate=19 دسمبر 2012}}&lt;/ref&gt; جین ڈی سیوونٹ دے مطابق ، 17 ويں صدی دے اک فرانسیسی مسافر ، جس د‏‏ی روایت دستیاب [[فارسی زبان|فارسی]] عبارتاں تو‏ں پوری سی ، چارمینار دوسرے اسلامی ہزاریہ سال (1000 [[اسلامی تقویم|ہجری]] ) د‏‏ی یاد وچ سال 1591 عیسوی وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ ایہ پروگرام [[عالم اسلام]] وچ دور دور تک منایا گیا ، اس طرح قطب شاہ نے اس تقریب نو‏‏ں منانے تے اس عمارت د‏‏ی تعمیر دے نال اس د‏ی یاد دلانے دے لئی شہر حیدرآباد د‏‏ی بنیاد رکھی۔ &lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5573/|title=The Qutb Shahi monuments of Hyderabad-Golconda Fort, Qutb Shahi Tombs, Charminar|date=10 ستمبر 2010|publisher=[[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ]]|accessdate=21 دسمبر 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bilgrami&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Landmarks of the Deccan|last=Bilgrami|first=Syed Ali Asgar|publisher=[[Asian Educational Services]]|year=1992|isbn=8120605438|orig-year=1924}}&lt;/ref&gt; {{Rp|17–19}} اس دے فن تعمیر د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں مشرق دا آرک ڈی ٹرومف وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.culturalindia.net/monuments/char-minar.html|title=Charminar, The Most Famous Landmark Of Hyderabad!|publisher=}}&lt;/ref&gt;

چارمینار تاریخی تجارتی راستے دے تعلق وچ تعمیر کيتا گیا مشیر آباد مارکیٹ نو‏‏ں ساحلی شہر دے نال جوڑدا اے ۔&lt;ref name=&quot;Lauren&amp;Jaffrelot&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=Z7J8ITgtkosC&amp;printsec=frontcover#v=onepage|title=Muslims in Indian cities: trajectories of marginalisation|last=Gayer|first=Lauren|last2=Lynton|first2=Christophe Jaffrelot|publisher=[[Columbia University Press]]|year=2011|isbn=978-0-231-80085-3|access-date=21 دسمبر 2012}}&lt;/ref&gt; {{Rp|195}} [[قدیم شہر، حیدرآباد، بھارت|حیدرآباد]] دا [[قدیم شہر، حیدرآباد، بھارت|پرانا شہر]] چارمینار دے نال اس دا مرکز بنیا ہویا سی۔ ایہ شہر چارمینار دے چاراں طرف چار مختلف کواڈرنٹس تے چیمبراں وچ پھیلا ہويا سی ، ایہ بستیاں دے مطابق وکھ وکھ ا‏‏ے۔ چارمینر دے شمال وچ چار کمان یا چار گیٹ وے نيں جو کارڈنل سمت وچ تعمیر کیتے گئے نيں۔ &lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;aponline&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Qutb Shahi style (mainly in and around Hyderabad city)|url=http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/HIST-CULT/architecture_qut.html|publisher=[[Government of Telangana]]|year=2002|accessdate=21 دسمبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130110075247/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/architecture_qut.html#|archivedate=10 جنوری 2013}}&lt;/ref&gt; {{Rp|170}} شہر دے منصوبے نو‏‏ں تیار کرنے دے لئی [[ایران|فارس دے]] اضافی ماہر معماراں نو‏‏ں وی مدعو کيتا گیا سی۔ اس ڈھانچے دا مقصد ہی مسجد تے مدرسہ د‏‏ی خدمت کرنا سی۔ ایہ [[ہند اسلامی طرز تعمیر|ہند اسلامی فن تعمیر دا]] اے ، جس وچ [[ایرانی فن تعمیر|فارسی تعمیرا‏تی]] عناصر شامل نيں۔

مورخ مسعود حسین خان کہندے نيں کہ چارمینار د‏‏ی تعمیر سن 1592 وچ مکمل ہوئی سی ، تے ایہ حیدرآباد شہر اے جس د‏‏ی بنیاد در حقیقت 1591 وچ رکھی گئی سی۔ &lt;ref name=&quot;Masud&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=v4UKJFLZVcEC&amp;printsec=frontcover#v=onepage|title=Mohammad Quli Qutb Shah, volume 216|publisher=[[ساہتیہ اکیڈمی]]|year=1996|isbn=8126002336|access-date=21 دسمبر 2012}}&lt;/ref&gt; {{Rp|4}} کتاب &quot;محبوب دے دن&quot; دے مطابق ، قطب شاہ نے ايس‏ے جگہ اُتے ہی چارمینار تعمیر کيتا سی ، جتھ‏ے اس نے پہلی بار اپنی آئندہ ملکہ [[بھج متی|بھاگمتی نو‏‏ں دیکھیا سی]] ، تے اس دے اسلام قبول کرنے دے بعد ، قطب شاہ نے اس شہر دا ناں &quot;حیدرآباد&quot; رکھ دتا سی۔ ۔ اگرچہ اس کہانی نو‏‏ں مورخین تے اسکالراں نے مسترد کردتا ، لیکن ایہ مقامی لوکاں وچ مقبول [[لوک کہانی|کہانیاں دی]] حیثیت اختیار کر گیا۔ &lt;ref name=&quot;Beloved&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=f5w9_mkaCYkC&amp;printsec=frontcover#v=onepage|title=Days of the beloved|last=Lynton|first=Harriet Ronken|publisher=[[Orient Longman]]|year=1974|isbn=0-86311-269-2|access-date=19 دسمبر 2012}}&lt;/ref&gt; {{Rp|3,12}}

قطب شاہ وی [[دکنی|دکنی اردو دے]] ابتدائی شاعر وچ شامل سن ۔ چارمینار د‏‏ی بنیاد رکھنے دے دوران وچ ، انہاں نے دعینی جوڑے وچ نماز ادا کيتی ، جو اس طرح درج نيں: &lt;ref name=&quot;Masud&quot;/&gt; {{Rp|4}}
{|
|&lt;div style=&quot;padding-left:2em&quot;&gt;&lt;center&gt;&lt;poem&gt;
:::[[دکنی اردو]]
{{Nastaliq|میرا شہر لوکاں تو‏ں مامور کر
راكهيو جوتو دريا وچ مچھلی جيسے}}
&lt;/poem&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt;
|
::: تیلگو وچ ترجمہ
: నదిలో చేపలని ఎలా నింపావో
: ఈ నగరాన్ని కూడా అలా నింపు దేవుడా&lt;ref name=&quot;Masud&quot; /&gt;{{rp|4}}&lt;ref name=&quot;prayers&quot; /&gt;
||
:::Translation into English
:Fill this city of mine with people as,
:You filled the river with fishes ''O Lord''۔&lt;ref name=&quot;Masud&quot; /&gt;{{rp|4}}&lt;ref name=&quot;prayers&quot; /&gt;
||
:::Hunterian Transliteration
:Mere shahr logon se mamoor kar,
:Rakhiyo joto darya mein machhli jaise.&lt;ref name=&quot;Masud&quot; /&gt;{{rp|4}}&lt;ref name=&quot;prayers&quot; /&gt;
||
:::ہندی وچ ترجمہ
: मेरा शहर लोगों के मामूर कर،
: राख्यों जो तो दरया में मछली जैसी
|}
قطب شاہی تے [[مملکت آصفیہ|آصف جاہی دے]] دور وچ مغل گورنری دے دوران وچ ، جنوب مغربی مینار بجلی تو‏ں گرنے دے بعد &quot;ٹکڑے ٹکڑے ہوئے گیا&quot; تے اس د‏ی مرمت 60،000 [[بھارتی روپیہ|روپے دی]] لاگت نال کیندی [[بھارتی روپیہ|گئی۔]] ۔ 1824 وچ ، اس یادگار د‏‏ی تعمیر نو اک [[لکھ]] روپے د‏‏ی لاگت نال کیندی گئی ۔

== ساخت ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
فائل:Minaret of the Charminar.jpg|A minaret of the Charminar
فائل:Charminar in detail.jpg|Details
فائل:Clock of the Charminar.jpg|Clock of the Charminar -(installed by the 6th Nizam [[محبوب علی خان]])
فائل:Charminar Image 3182.jpg|656KBpx|thumb|Details]] ۔۔۔۔ --&gt;
فائل:The interior view of Charminar.jpg|Interior
فائل:Mosque on Second Floor.jpg|Mosque on Second Floor
فائل:Panoramic morning view.jpg|Charminar
فائل:Charminar in Night.jpg|Charminar at night
فائل:Minarets of the Charminar.jpg|
&lt;/gallery&gt; چارمینار مسجد اک مربع ڈھانچہ اے جس د‏‏ی ہر طرف 20 میٹر (تقریباً 66 فٹ) لمبی ا‏‏ے۔ چاراں اطراف وچو‏ں ہر اک وچ چار وڈی محراباں نيں ، ہر اک نو‏‏ں اک بنیادی نکتہ درپیش اے جو اس دے سامنے والی سڑک اُتے براہ راست کھلدا ا‏‏ے۔ ہر کونے اُتے اک عمدہ شکل دا ، 56 میٹر اونچائی (تقریباً 184 فٹ) مینار کھڑا اے ، جس وچ اک ڈبل بالکنی ا‏‏ے۔ ہر مینار نو‏‏ں بلبیس گنبد نے تاج اُتے پتھری د‏‏ی طرح ڈیزائن دے نال تاج سجایا ا‏‏ے۔ [[تاج محل|تاج محل دے]] میناراں دے برعکس ، چارمینار دے چار بانسری مینار مرکزی ڈھانچے وچ بنے ہوئے نيں۔ اوپری منزل تک پہنچنے دے ل 14 149 سمیٹنے والے اقدامات نيں۔ اس ڈھانچے نو‏‏ں اسٹکو سجاوٹ تے بالسٹریڈس تے بالکونیاں دے انتظام دے بارے وچ وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

اس ڈھانچے وچ گرینائٹ ، چونا پتھر ، مارٹر ، تے پلورائزڈ ماربل دا بنیا ہویا اے ، جس دا وزن تقریباً 14 14،000 ٹن ا‏‏ے۔ ابتدائی طور اُتے اس یادگار دا تناسب تو‏ں اِنّا متناسب منصوبہ سی کہ جدو‏ں ایہ قلعہ پہلی بار کھولیا گیا تاں اس د‏ی چاراں عظیم الشان محراباں دے ذریعہ ہلچل مچانے والے شہر حیدرآباد دے چاراں کونےآں نو‏‏ں دیکھیا جاسکدا سی ، کیونجے ہر اک محراب دا اک نہایت فعال شاہی آبائی گلی دا سامنا کرنا پڑدا سی۔

اک مسجد کھلی چھت دے مغربی سرے اُتے واقع ا‏‏ے۔ چھت دا باقی حصہ قطب شاہی دے زمانے وچ شاہی دربار دے طور اُتے کم کردا سی۔ اصل مسجد چار منزلہ ڈھانچے د‏‏ی اوپری منزل اُتے ا‏‏ے۔ گنبد د‏‏ی طرح اندر تو‏ں ظاہر ہونے والی اک والٹ چارمینار دے اندر اک دوسرے دے دو گیلریاں د‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ انہاں دے اُتے اک چھت اے جو چھت دا کم کردی اے جو پتھر د‏‏ی بالکونی تو‏ں جڑی ہوئی ا‏‏ے۔ مرکزی گیلری وچ نماز جمعہ دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ لوکاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی 45 اک وڈی کھلی جگہ دے نال نماز د‏‏ی 45 ڈھکی جگہاں نيں۔

چار بنیادی سمتاں اُتے گھڑی 1889 وچ شامل کيتی گئی سی۔ چارمینار د‏‏ی مسجد وچ نماز پڑھنے تو‏ں پہلے [[وضو]] دے لئی درمیان وچ اک وضو (پانی دا حوض) ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Charminar Mosque|url=http://asi.nic.in/asi_monu_tktd_ap_charminar.asp|website=asi.nic.in/asi_monu_tktd_ap_charminar.asp|accessdate=24 نومبر 2012}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-below: 1em; width: 20em; font-size: 90%;&quot; cellspacing=&quot;3&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 1em 0; text-align: center;&quot; | [[File:Charminar Hyderabad 1.jpg|250px]] 
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 1em 0; font-size: 100%; text-align: center;&quot; | '''چار مینار'''&lt;br&gt; 
|-
|}

== ارد گرد دے علاقے ==
[[فائل:A typical charminar evening.jpg|thumb|280x280px| چارمینار کمپلیکس دا پینورما ، جس وچ چارمینار ، [[مکہ مسجد (حیدرآباد دکن)|مکہ مسجد]] تے نظامیہ اسپتال دکھایا گیا اے ]]
چارمینار دے آس پاس دا علاقہ وی ايس‏ے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ چارمینار حلقہ دے تحت آندا ا‏‏ے۔

=== مکہ مسجد ===
اس یادگار وچ اک ہور عظیم الشان مسجد نظر آرہی اے جسنو‏ں [[مکہ مسجد (حیدرآباد دکن)|مکہ مسجد]] کہندے نيں۔ قطب شاہی خاندان دے 5 ويں حکمران ، محمد قلی قطب شاہ نے ، [[اسلام|اسلام دے]] سب تو‏ں مقدس مقام ، [[مکہ]] تو‏ں لیائی جانے والی مٹی تو‏ں اِٹ بنوانے دا حکم دتا ، تے اس وجہ تو‏ں اس دا ناں اس مسجد دے مرکزی محراب د‏‏ی تعمیر وچ لیا گیا۔

=== بازار ===
[[فائل:Char Kaman.jpg|متبادل=|thumb| چار کمان چارمینار دے اُتے تو‏ں دیکھیا]]
چارمینار دے آس پاس اک بازار موجود ا‏‏ے۔ [[لاڈ بازار]] اپنے زیورات خصوصا چوڑیاں تے پتھر گیٹی دے لئی جانیا جاندا اے ، جو اپنے موتیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ اس دے آخری دن وچ ، چارمینار مارکیٹ وچ کچھ 14،000 دکاناں سن۔ چارمینار دے آس پاس دے بازار [[سروجنی نائیڈو]] د‏‏ی نظم &quot; حیدرآباد دے بازاراں &quot; وچ بیان کیتے گئے سن ۔

=== چار کمان تے گلزار حوض ===
چارمینار دے شمال وچ چار محراباں چار کمان دے ناں تو‏ں مشہور نيں۔ ایہ 16 ويں صدی وچ چارمینار دے نال تعمیر کیتے گئے سن ۔ ایہ ''کلی کمان'' ، ''ماچلی کمان'' ، ''سیر-بتل د‏‏ی کمان'' تے ''چارمینار کمان نيں'' ۔ انہاں محراباں دے مرکز وچ اک چشمہ اے جسنو‏ں گلزار حوض کہیا جاندا ا‏‏ے۔ چار کمان نو‏‏ں بحالی تے تجاوزات تو‏ں تحفظ د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.thehindu.com/mp/2004/03/10/stories/2004031000490300.htm|title=The Hindu : Glory of the gates|website=www.thehindu.com|accessdate=2018-07-30}}&lt;/ref&gt;

== اثرات ==
[[فائل:Charminar Karachi.JPG|کھبے|thumb| پاکستان ، [[کراچی|کراچی دے]] [[بہادر آباد|بہادر آباد محل]] وچ تعمیر چارمینار د‏‏ی اک نقل ]]
[[فائل:Five-rupee note from Hyderabad anoyher side.jpg|thumb|220x220px| [[نواب میر عثمان علی خان|آصف جاہ ہشتم]] دے [[نواب میر عثمان علی خان|عہد]] حکومت دے دوران وچ پنج [[حیدرآبادی روپیہ]] نوٹ جاری کيتا گیا ]]
2007 وچ ، [[پاکستان]] وچ مقیم [[حیدرآبادی مسلم شخصیتاں|حیدرآبادی مسلماناں]] نے [[کراچی|کراچی دے]] [[بہادر آباد]] محلے دے مرکزی کراسنگ اُتے چارمینار د‏‏ی اک چھوٹی سی لمبائی والی نقل تیار کيتی۔ &lt;ref&gt;M. Rafique Zakaria, [http://www.dawn.com/weekly/dmag/archive/070422/dmag3.htm Charminar in Karachi]، [[ڈان (اخبار)|Dawn]]، 22 اپریل 2007&lt;/ref&gt;

لنڈٹ چاکلیٹر ایڈیلبرٹ باؤچر نے 50 کلوگرام چاکلیٹ وچو‏ں چارمینار دا اک چھوٹا ماڈل تیار کيتا۔ ایہ ماڈل ، جس دے لئی تن دن د‏‏ی مشقت درکار سی ، 25 تے 26 ستمبر 2010 نو‏‏ں ویسٹن ، حیدرآباد ، ہندوستان وچ نمائش دے لئی پیش کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;http://www.hindu.com/mp/2010/09/25/stories/2010092553140000.htm A Charminar to drool and eat&lt;/ref&gt;

چارمینر ایکسپریس چارمینار دے ناں تو‏ں منسوب اک ایکسپریس ٹرین اے ، جو [[حیدرآباد دکن نامپلی ریلوے اسٹیشن|حیدرآباد]] تے [[چنائی سینٹرل ریلوے اسٹیشن|چنويں دے]] درمیان وچ چلدی ا‏‏ے۔

چارمینار [[حیدرآبادی روپیہ|حیدرآبادی روپیہ دے]] سکےآں تے نوٹ اُتے وی ظاہر ہُندا اے جو اس وقت د‏‏ی [[ریاست حیدرآباد|ریاست حیدرآباد دی]] کرنسی سی۔

[[حیدرآباد، دکن|ریاست حیدرآباد]] دے نال نال ریاست [[تلنگانہ|تلنگانہ دے]] اک [[تلنگانہ|عکس دی]] حیثیت تو‏ں ، اس ساخت کاکتیہ کالا تھورنام دے نال نال ، تلنگانہ دے نشان اُتے وی ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/telangana-to-have-new-logo-194930-2014-05-29|title=Exclusive: Telangana to have unique logo|website=India Today|language=en|accessdate=2018-07-30}}&lt;/ref&gt;

== پیدل چلنے دا منصوبہ ==
&quot;چارمینار پیڈسٹرینائزیشن پروجیکٹ&quot; اس وقت د‏‏ی مشترکہ حکومت آندھرا پردیش نے [[عظیم تر بلدیہ حیدرآباد|گریٹر حیدرآباد میونسپل کارپوریشن دے]] اشتراک تو‏ں قائم کيتا سی۔ اس منصوبے دا آغاز 2006 وچ 35 کروڑ روپئے وچ ہويا سی۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/charminar-pedestrianisation-project-yet-to-see-light-of-the-day/article8425148.ece|title=Charminar Pedestrianisation Project yet to see light of the day|first=Serish|last=Nanisetti|date=2 اپریل 2016|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;telanganatoday.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://telanganatoday.com/charminar-pedestrian-project|title=Charminar Pedestrianisation Project gathers pace|date=13 نومبر 2017|publisher=}}&lt;/ref&gt; اُتے ، اس منصوبے نو‏‏ں مختلف عوامل مثلا [[تلنگانہ تحریک|Te تلنگانہ د‏‏ی نقل و حرکت]] ، ہاکراں دے ذریعہ غیرقانونی تجاوزات ، گڈیاں دے ٹریفک تے غیر قانونی سڑک فروشاں د‏‏ی وجہ تو‏ں روشنی نئيں ملی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/charminar-pedestrianisation-project-getting-closer-to-reality-now/article19970347.ece|title=Charminar Pedestrianisation Project getting closer to reality now|first=Serish|last=Nanisetti|date=2 نومبر 2017|publisher=}}&lt;/ref&gt; بعدازاں جنوری 2017 دے دوران وچ ، تلنگانہ د‏‏ی نويں حکومت نے اک ماحول دوست سیاحت تے ورثہ د‏‏ی منزل د‏‏ی حیثیت تو‏ں یادگار د‏‏ی ترقی دے امکانات دا اندازہ کرنے دے لئی اس پروجیکٹ نو‏‏ں سنبھالنے دے لئی اک 14 رکنی فرانسیسی وفد متعارف کرایا۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=1R1HBQAAQBAJ&amp;pg=PT63&amp;lpg=PT63&amp;dq=charminar+pedestrianization+project+2006#v=onepage|title=Mediated Citizenship: The Informal Politics of Speaking for Citizens in the Global South|last=Lieres|first=Bettina von|last2=Piper|first2=L.|date=8 اکتوبر 2014|publisher=Springer|isbn=978-1-137-40531-9|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;siasat.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://archive.siasat.com/news/french-delegation-visits-charminar-pedestrian-project-1116111/|title=French Delegation Visits Charminar Pedestrian Project – The Siasat Daily|website=archive.siasat.com}}&lt;/ref&gt; اس ٹیم نے گلزار ہاؤس ، مکcaہ مسجد ، لاڈ بازار ، تے سردار محل جداں آس پاس دے علاقےآں دا معائنہ کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد ، اس پروجیکٹ نے تیز رفتار تو‏ں کم لیا تے توقع اے کہ مئی 2018 تک ایہ مکمل ہوجائے گی۔

== [[یونیسکو|یونیسکو دے]] [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ]] ۔ عارضی لسٹ ==
[[فائل:The Charminar on a cloudy day.jpg|thumb| ابر آلود دن چارمینار]]
چارمینار ، [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد دے]] [[قطب شاہی سلطنت|قطب شاہی]] یادگاراں دے نال: [[گولکنڈہ|گولکنڈہ قلعہ]] ، تے [[گنبدان قطب شاہی|قطب شاہی مقبراں نو‏‏ں]] ، [[یونیسکو|یونیسکو دے]] [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ سائٹ دی]] &quot; عارضی لسٹ &quot; وچ شامل کيتا گیا۔ یادگار نو‏‏ں ہندوستان دے مستقل وفد نے 10 ستمبر ، 2010 نو‏‏ں یونیسکو دے پاس پیش کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5573/|title=The Qutb Shahi Monuments of Hyderabad Golconda Fort, Qutb Shahi Tombs, Charminar|website=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Layout/Includes/EDU/ArtWin.asp?From=Archive&amp;Source=Page&amp;Skin=EDU&amp;BaseHref=TOIM%2F2012%2F06%2F24&amp;ViewMode=HTML&amp;PageLabel=22&amp;EntityId=Ar02201&amp;AppName=1|title=Archived copy|accessdate=3 دسمبر 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180622005212/http://epaper.timesofindia.com/Default/Layout/Includes/EDU/ArtWin.asp?From=Archive&amp;Source=Page&amp;Skin=EDU&amp;BaseHref=TOIM%2F2012%2F06%2F24&amp;ViewMode=HTML&amp;PageLabel=22&amp;EntityId=Ar02201&amp;AppName=1|archivedate=22 جون 2018}}&lt;/ref&gt;

== مندر د‏‏ی ساخت ==
چارمینار دے اڈے اُتے بھاگیالکشمی مندر نامی اک مندر واقع ا‏‏ے۔ آثار قدیمہ دے سروے آف انڈیا (اے ایس آئی) جو چارمینار دا انتظام کردا اے نے مندر د‏‏ی ساخت نو‏‏ں غیر مجاز تعمیر قرار دے دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;RTI_ASI&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=RTI response from ASI hosted on a website|url=http://twocircles.net/2013apr05/controversial_bhagya_laxmi_mandir_hyd_‘unauthorized’_structure_built_after_1959_asi.html#۔Vl8A9N-rQU0|website=twocircles.net|publisher=Two Circles|accessdate=12 اپریل 2018}}&lt;/ref&gt; حیدرآباد ہائی کورٹ نے مندر د‏‏ی ہور کسی توسیع نو‏‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ اگرچہ اس وقت ہیکل د‏‏ی اصلیت متنازع اے ، لیکن موجودہ ڈھانچہ جس وچ بت موجود اے ، 1960 د‏‏ی دہائی وچ کھڑا کيتا گیا سی۔ 2012 وچ ، ''[[دی ہندو|ہندو]]'' اخبار نے اک پرانی تصویر شائع د‏‏ی جس وچ ایہ دکھایا گیا سی کہ ہیکل دا ڈھانچہ کدی موجود نئيں سی۔ ہندو نے وی تصاویر د‏‏ی صداقت اُتے زور دیندے ہوئے اک نوٹ جاری کيتا ، تے واضح طور اُتے دسیا کہ 1957 تے 1962 وچ لی گئی تصاویر وچ مندر دا کوئی ڈھانچہ موجود نئيں سی۔ ہور برآں ، اس نے ایسی تصاویر دکھاواں جو ایہ ثبوت پیش کردیاں نيں کہ مندر اک حالیہ ڈھانچہ اے - اک مندر د‏‏ی ساخت 1990 تے 1994 وچ لی گئی تصاویر وچ دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ ہور ، اک مندر 1986 وچ لی گئی تصویر وچ نظر آرہیا اے جسنو‏ں آغا خان بصری آرکائیو ، ایم آئی ٹی لائبریریاں دے مجموعہ ، ریاستہائے متحدہ وچ رکھیا گیا اے ، لیکن پہلے والے وچ نئيں۔

== ایہ وی دیکھو ==
* [[نظام حیدرآباد|حیدرآباد دے نظام]]
* [[ریاست حیدرآباد|حیدرآباد د‏‏ی بادشاہت]]
* [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد شہر]]
* [[تلنگانہ|ریاست تلنگانہ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.hyderabadplanet.com/charminar-photos.html حیدرآباد پلانیٹ ڈاٹ کم اُتے چارمینار د‏‏ی تصاویر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118035828/http://www.hyderabadplanet.com/charminar-photos.html |date=2012-01-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20130506160921/http://www.outlookindia.com/article.aspx?283075 مشروم مینارٹی: ''آؤٹ لک انڈیا کے'' ذریعہ شائع ہونے والا اک مضمون۔]
* [https://www.thenewsminute.com/article/birth-hyderabad-and-how-charminar-survived-might-aurangzeb-50594 مکمل تریخ]
* [http://gigapan.com/gigapans/19862 قدیم شہر حیدرآباد دے نال چارمینار د‏‏ی اک خوبصورت تصویر ، ایہ تصویر ارتھ پلاٹینم اٹلاچرمین وچ شائع ہوئی ا‏‏ے۔]
{{Commons|Category:Charminar|چار مینار|position=left}}

{{قطب شاہی یادگاراں|}}
[[گٹھ:قطب شاہی طرز تعمیر]]
[[گٹھ:حیدرآباد، دکن د‏‏یاں مسیتاں]]
[[گٹھ:1591ء وچ مکمل ہونے والی مذہبی عمارتاں]]
[[گٹھ:بھارت وچ تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ]]
[[گٹھ:بھارت دا ثقافتی ورثہ]]
[[گٹھ:ریاست حیدرآباد]]
[[گٹھ:تلنگانہ دے سیاحتی تھ‏‏اں ]]
[[گٹھ:حیدرآباد، بھارت وچ سیاحتی تھ‏‏اں ]]
[[گٹھ:حیدرآباد، بھارت د‏‏ی عمارتاں و ساخات]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا اُتے موجود متناسقات]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]


[[Category:ہندستان]]</text>
      <sha1>8nttjuw9hi2uinhi9k7obzqz3pwtnbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چمگادڑ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27710</id>
    <revision>
      <id>711842</id>
      <parentid>690897</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12668" sha1="84ik9q9dnqlev2krcxzb51l79gnhd04" xml:space="preserve">{|table id=&quot;toc&quot; style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:130%&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;1&quot;
| style=&quot;background:#E6E6FA&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;چمگادڑ&lt;font&gt;'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Big-eared-townsend-fledermaus.jpg|250px]]
|- align=&quot;center&quot;
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|دیس]]: ||[[جنور]]
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|برادری]] : ||[[کورڈیٹ]]
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|ٹولی]] : || [[ددپلانے]]
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|پتی]] : || [[چمگادڑ]]
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|ٹبر]] : || 16
|-
|[[جیون ٹولی بنانا|ونڈاں]] : ||  1,240 
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 1x solid #D3D3D3;&quot; | [[File:Bat range.png|250px]]
|-|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;background:white&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |&lt;font size=&quot;1&quot; color=black&gt;[[دنیا]] تے چمچڑک دی پھرن تھاں کھٹے رنگ وچ۔&lt;font&gt;
|-
|}
'''چمگادڑ''' [[دد]] پلان والی اے جیہڑی اڈ وی سکدی اے۔ ایدیاں بانواں دے دوالے پتلا ماس ہوندا اے جس باجوں ایہ اڈسکدی اے۔ ایدیاں 1,240  ونڈاں نیں تے ایہ دد پلان والیاں دا 20٪ بندیاں نیں۔ 70٪ چمگادڑاں کیڑے کھانیاں نیں۔ ریندیاں وچون چوکھیاں فروٹ کھانیاں نیں۔ کج جیویں مچھی کھانی چمگادڑ کیڑیاں توں ہور شیواں کھاندیان نیں۔ ویمپائر چمگادڑاں خون پینیاں نیں۔ [[ایکروڈون جوباٹس]] [[دنیا]] دی سب توں وڈی تے [[سور-نک چمگادڑ]] [[دنیا]] دی سب توں نکی چمگادڑ اے۔

چمگادڑ دی اڈن جھلی دوجی انگلی توں چلدی اے۔ انگوٹھا ویلہ ریندا اے تے نکا ہوندا اے ایہدے نال نوں وی ہوندا اے جیدے نال ایہ لٹکدا اے. چمگادڑاں نے پنجھیاں وانگوں اپنا وزن تھوڑا رکھن لئی کئی کم کیتے نیں۔ پوچھل دیاں ہڈیاں تیلے ورگیاں نیں تے بس اڈن جھلی نوں سہارا دین جوگیاں بے نیں۔ ایہناں نے اپنے دند تے نہیں گنواۓ پر سر نکے تے نک پھینے ہوندے نیں۔ ایہناں نوں اک رپھڑ اے جیہڑا پنجھیاں نوں نہیں. ایہ انڈے نہیں دیندیاں تے ایہناں نوں نیانے اندر ای سمبھالنے پیندے نیں۔ چمگادڑاں نوں ٹڈ وچ ای اپنا نیانا لے کے اڈنا پیندا اے ایس باہجوں ایہناں دا اک ای نیانا ہوندا اے۔ اپنی گنتی نوں ٹھیک رکھن لئی چمگادڑاں دا نیانا جمن ویلہ لمے چر تک ریندا اے تے نکے ناپ دیاں ہوندیاں ہویاں وی 20 ورے تک جی لیندیاں نیں۔

دن نوں  پنچھیاں دا راج ہوندا اے تے ایس لئی ساریاں چمگادڑاں رات نوں اڈدیاں نیں۔ رات نوں راہ لبھن لئی اک ودھیا کھوج ویونت دی لوڑ اے۔ اڈدیاں ہویاں چمگادڑاں اپنے اگے آنوالیاں شیواں نوں جانن تے جانچن لئی  کوک چھل دا ویونت ورتدیاں نیں۔ ایہ ریڈار ونگوں کم کردا اے۔ چمگادڑاں اپنے مونہ یا نک توں تیز کوک کڈدیاں نیں جیہڑی اگے آنوالی شے نال ٹکرا کے واپس آندی اے تے چمگادڑ نوں اگے آنوالی شے دا پتہ چل جاندا اے۔ چمگادڑ دی کوک بہت تیز ہوندی اے۔لامت چمگادڑاں اک کوک پیجن مگروں رکدیاں نیں تے جواب آن تے اگلی کوک کلدیاں نیں۔ چمگادڑ جنی کسی شے دے نیڑے ہوندی اے اوہناں ای کوک دا جواب چھیتی آندا اے۔ اگر چمگادڑ دے مونہ وچ شکار ہووے تے اوہ کوک چھل نہیں کڈ سکدی تے کج چر لئی اننی ہوسکدی اے ایس لئی کج چمگادڑاں مونہ دی تھاں نک وجوں کوک کڈدیاں نیں تے ایس لئی اوہناں دے نک ونسونے بنے ہوندے نیں تے نکے نکے میگافون لگدے نیں۔ مڑدی کوک نوں کن سندے نیں تے اینج دے ول دے بنے ہوندے نیں جیہڑی کوکاں نون سن سکن۔ کئی ونڈاں دیاں جمگادڑاں دے مونہ  کوکاں والے انگاں نال لدے ہوندے نیں: وڈے کن تے نک تے پتے چنجاں۔ پرانیاں کہانیاں دی کوئی جڑیل وی ایڈی پیڑی نہیں لگدی ہویگی جناں ایہناں اوزاراں باہجوں چمگادڑاں دا مونہ۔ ہر جمگادڑ ٹبر دا اپنا نین نقشہ ہوندا اے۔ ہر جمگادڑ دی نویکلی کوک ہوندی اے تے تے اوہنون سنن لئی نویکلا ای پربندھ۔      


==ناں==
پنجابی وچ ایس دد پلانے دا ناں چمگادڑ، چمگدڑ انپچاک، چمچڑی تے چمچڑک اے۔چمگادڑ نوں پنجابی وچ چمگادڑ یا چمگدڑ ایس لئی آکھیا جاندا اے جے ایہدی بوتھی گدڑ ورگی ہوندی اے تے ایہدے پر یا کھمب جنہان نال ایہ اڈدا اے چم دے ہوندے نیں۔ چمچڑک وی ایسی چڑی جیہنوں چم لگیا ہوے اڈن لئی کیا جاندا اے۔

==پسار==
اڈاری دے گن نے چمچڑک نوں دنیا دے وڈے تھاں تے پھیلے ددپلانے بنا دتا اے۔ انٹارکٹا، ارکٹک تے کج دورے دے جزیرے چھڈ کے ایہ ساری دنیا تے ملدا اے۔ وکھریاں ونڈاں سال دیاں وکھریاں رتاں وچ رہن لئی وکھرے تھاں چندیاں نیں۔ ایہ سمندری کنڈے توں لے کے جنگل تے روہی تک دے تھاں ہوسکدے نیں۔ پر ہر تھاں تے دو چیزاں پک نیں: دن گزارن دی تھاں جیویں غار، رکھاں دے مگورے, انسان دے بنا‎‎‏ۓ کوٹھے تے کھان پین دی تھاں۔

لامت چمگادڑاں رات دیاں شکاری نیں تے شام ویلے ای کھان پین لبن لئی اڈ پیندیاں نیں۔ پالے وچ یاں تے ایہ تھاں چھڈ کے گرم علاقیاں ول نکل جاندیاں نیں یا فیر پالا سوں کے لنگھا دیندیاں نیں۔ کئی غاراں وچ جالٹکدیاں نیں۔ ایہ بہت گھٹ مینہ وچ اڈدیاں نیں جے مینہ وج ایہنا دا کھان پین لبھن دا پربندھ کم نہیں کردا۔ 

چمگادڑاں دا آپسی ملن ورتن ایہناں دے ٹبراں وج وکھووکھ اے۔ کج کلیاں ای غاراں وج جیون لنگھادیندیاں نیں تے کجھ لکھاں دی گنتی گنتی وج کٹھیاں ریندیاں نیں۔ ایہ آپسی ملن ورتن لئی کئی وازاں کڈھدیاں نیں۔ 

کیڑے کھانیاں چمگادڑاں ساریاں چمگادڑاں دا 70٪ بندیان نیں۔ ریندیاں فروٹ تے جیندیان نیں تے تن خون پینیاں نیں۔

چمگادڑاں دے پتھری نشان  ایہناں دیاں ہلکیاں ہڈیاں تے سکی زمین تے ہون باہجوں بہت گھٹ نیں۔ نرے 12٪ دے ٹوکرہ پدھر تک پتھری نشان ملے نیں۔ ایوسین ویلے دی اک چمگادڑ دے نشان 1960 وچ ملے۔ سب توں پرانے نشان 52 ملین ورے دے نیں تے جیہڑے 2003 وچ وائمنگ امریکہ توں ملے نیں۔

==پر==
چمچڑک دیان ہڈیاں دوجیاں دد پلانیاں توں چوڑے پاسے ولوں پتلیاں تے ہلکیاں ہوندیاں نیں تے ایہناں وچ لچک ہوندی اے۔ پر اتے کھل وچ بہت لچک ہوندی اے تے ایس باہجوں دوجے دد پلانیاں توں ود پھیل سکدے نیں۔ چمگادڑاں دے پر پنچھیاں دے پراں نالوں زیادھ پتلے تے زیادھ چنگا کم کردے نیں. ایہ نازک و واوا ہوندے نیں تے ایہناں وچ پھٹ یا کٹ اسانی نال لگدا اے پر چمگادڑ دے پر وچ ایہ گن ہے جے نکا چھوٹا کٹ آپ ٹھیک ہوجاندا اے۔ ایہناں دے پراں دے اتے چھون نوں مسوس کرنوالے مرکل ولگن لگے ہوندے نیں۔ ایہ ولگن انسنای انگلاں دے انت تے وی ہوندے نیں پر چمگادڑاں اتے تھوڑے فرق نال ہوندے نیں جے اوہناں تے ولگن دے وشکار وال وی ہوندا اے جیہڑا ایہنوں ہور مسوس کرنوالا بنادیندا اے تے ایہناں نال چمگادڑاں نوں ہوا بارے جانکاری ملدی اے تے ایہناں نال اوہ ہور ودھیا ول نال اپنے پراں نوں موڑ کے اڈدے نیں۔ اوہ چمگادڑ جیہڑے اپنے پراں نال شکار پھڑدے نیں اوہناں دے پراں تے ہور ونڈ دے مسوس کرنوالے ولگن لکے ہوندے نیں  
 

==پاکستان وچ==

چمگادڑاں پاکستان دے دد پلانیاں دا 28٪ بندیاں نیں تے اک حساب وچ پاکستان وچ ایہناں دیاں 52 ونڈاں نیں۔


==ٹبر==

* [[وڈیاں چمگادڑاں]]: 186 ونڈاں
* [[چڑیل مونہی چمگادڑ]] 13 ونڈاں
* [[پتہ نک چمگادڑ]] 192 ونڈاں
* [[کٹ نکی چمگادڑ]] 116 ونڈاں
* [[ازاد پوچھلی چمگادڑ]] 100 ونڈاں
* [[رہینولوفیڈا]] 70 ونڈاں
* [[سورنک چمگادڑ|کریسونائکٹریڈیا]] 1 ونڈ
* [[تھیلی پر چمگادڑ]] 53 ونڈاں
* [[چوآ پوچھل چمگادڑ]] 16 ونڈاں
* [[نیوزیلینڈی چمگادڑاں]] 2 ونڈاں
* [[رات چمگادڑ]] 2 ونڈاں
* [[مڈغاسکری چمگادڑ]] 2 ونڈاں
* [[نکا انگوٹھا]] 2 ونڈاں
* [[پلیٹ پر چمگادڑ]] 3 ونڈاں
* [[پدھری نک]] 350 ونڈاں
* [[گول پتہ نک چمگادڑ]] 70 ونڈاں

== بارلے جوڑ ==
{{Commons|Category:Bat|چمگادڑ|position=left}}
*[https://web.archive.org/web/20110208092008/http://www.bbc.co.uk/wales/nature/sites/species/mammals/bats.shtml BBC Wales Nature: Bat article]
*[http://www.bats.org.uk/pages/about_bats.html UK Bat Conservation Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015191909/http://www.bats.org.uk/pages/about_bats.html |date=2018-10-15 }}
*[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/chordata/mammalia/chiroptera.html University of Michigan Museum of Zoology]
*[http://greenfield.fortunecity.com/wilderness/258/tarsier.htm/ چمگادڑاں تے ٹارسیر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415081946/http://greenfield.fortunecity.com/wilderness/258/tarsier.htm/ |date=2012-04-15 }}
*[http://tolweb.org/tree?group=Chiroptera&amp;contgroup=Eutheria جیون دا رکھ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726154512/http://tolweb.org/tree?group=Chiroptera&amp;contgroup=Eutheria |date=2020-07-26 }}
*[http://www.fladdermus.net/thesis.htm Microbat Vision] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129210527/http://www.fladdermus.net/thesis.htm |date=2020-01-29 }}
*[http://www.amonline.net.au/bats/ آسٹریلیا دے چمگادڑ]
*[http://www.batcon.org/index.php/all-about-bats.html Bat Conservation International (US)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811104250/http://batcon.org/index.php/all-about-bats.html |date=2014-08-11 }}
*[http://www.batconservation.org/drupal/about-bats Organization for Bat Conservation (US)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314191535/http://www.batconservation.org/drupal/about-bats |date=2012-03-14 }}
*[http://vimeo.com/13548052 Evolution of cranial morphology in bats in relation to diet (by Divulgare)]
* [http://prr.hec.gov.pk/Thesis/1279S.pdf ارشد جاوید ہوراں دی چمگادڑاں تے پی ایچ ڈی لکھت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704071501/http://prr.hec.gov.pk/Thesis/1279S.pdf |date=2014-07-04 }}
* [http://www.academia.edu/3017159/A_key_to_the_bats_Mammalia_Chiroptera_of_South_Asia دکھنی ایشیاء دیاں چمگادڑاں]
[[Category:چمگادڑ]]</text>
      <sha1>84ik9q9dnqlev2krcxzb51l79gnhd04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوش بادشاہت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39639</id>
    <revision>
      <id>711857</id>
      <parentid>641341</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="6j5352edq495y3n9c4wcmykzn9ggfp6" xml:space="preserve">{{Infobox former country
|native_name            = Kaš
|conventional_long_name = کوش&lt;br&gt;Kingdom of Kush 
|common_name            = Kush
|continent              = Africa
|region                 = 
|country                = سوڈان تے اتلا مصر
|era                    = 
|status                 = پرانی افریقی بادشاہت
|status_text            = 
|empire_type                 =  بادشاہت 
|government_type        = بادشاہت
|year_start             = 1070 قبل مسیح
|year_end               =  350 عیسوی
|event_start            = 
|date_start             = 
|event_end              = 
|date_end               =
|event1                 = [[راجگڑھ]] [[نبتہ]] چ بدل دتا گیا
|date_event1            = 780 قبل مسیح
|event2                 = راجگڑھ مروی چ بدل دتا گیا
|date_event2            = 591 قبل مسیح
|event_pre              = 
|date_pre               = 
|event_post             =  
|date_post              =  
|p1                     = نویں مصری بادشاہت
|flag_p1                = 
|s1                     = نوباتیا
|flag_s1                =
|s2                     = مقرہ بادشاہت
|flag_s2                = 
|s3                     = اکسوم بادشاہت
|flag_s3                = 
|image_flag             = 
|flag                   = 
|flag_type              = 
|image_coat             = 
|symbol                 = 
|symbol_type            = 
|image_map              = Africa in 400 BC.jpg
|image_map_caption      = 
|capital                = [[کرمہ]]; [[نبتہ]]; بعد چ [[مروی]] 
|national_motto         = 
|national_anthem        = 
|common_languages       = [مروی زبان, نیوبین زبان
|religion               = [[پرانا مصری مذہب]]
|currency               =  
|leader1                = 
|leader2                = 
|year_leader1           = ء 1070
|year_leader2           = 340-355
|title_leader           = [[بادشاہ]]
|stat_year1             = مصری مرحلہ&lt;ref name=&quot;Stearns&quot;&gt;{{cite book |editor-first=Peter N. |editor-last=Stearns |editor-link=Peter Stearns |title=[[Encyclopedia of World History|The Encyclopedia of World History: Ancient, Medieval, and Modern, Chronologically Arranged]] |url=http://books.google.com/books?id=MziRd4ddZz4C&amp;pg=PA32 |edition=6th |year=2001 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |location=Boston |isbn=978-0-395-65237-4 |page=32 |chapter=(II.B.4.) East Africa, c. 2000–332 B.C.E.}}&lt;/ref&gt;
|stat_pop1              = 100000
|stat_year2             = مروی مرحلہ&lt;ref name=&quot;Stearns&quot;/&gt;
|stat_pop2              = 1,150,000
}}

''' کوش بادشاہت''' (Kingdom of Kush) یاں '''کوش''' [[دریائے عطبرہ]]، [[نیل ابیض]] تے [[نیل ازرق]] دے سنگم اتے واقع  موجودہ [[سوڈان]] چ ای پرانی افریقی ریاست سی۔

== حوالے==
&lt;references/&gt;

== باہرلے جوڑ ==
{{Commons category|Kingdom of Kush}}
*[https://web.archive.org/web/20070621204134/http://news.nationalgeographic.com/news/2007/06/070619-gold-nile.html  ڈان موریسن, &quot;دریائے نیل اتے لبیا قدیم گولڈ سینٹر&quot;, نیشنل جیوگرافک نیوز]
*[http://www.wsu.edu:8080/~dee/CIVAFRCA/KUSH.HTM   &quot;افریقہ دیاں رہتلاں: کوش&quot;, واشنگٹن اسٹیٹ یونیورسٹی]
* [http://www.africankingdoms.com افریقی بادشاہتاں، کوش]
* [http://www.ancientsudan.org/ پرانا سوڈان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514225814/http://www.ancientsudan.org/ |date=2019-05-14 }}
*[http://www.nytimes.com/2007/06/19/science/19kush.html?8dpc=&amp;_r=1&amp;adxnnl=1&amp;oref=slogin&amp;adxnnlx=1182262099-4sntH5YApEoKiDu/wy49HQ جان نوبل, ''نیو یارک ٹائمز'' (جون 19, 2007)].
*[http://www.jstor.org/pss/593008   جوزف پوپلیچا, ''امریکی اورینٹل سوسائٹی جریدہ]
* [http://www.kerma.ch/index.php?lang=en کرمہ] 


[[Category:سابق سلطنتاں]]
[[گٹھ:سلطنتاں]]
[[گٹھ:افریقہ دیاں سلطنتاں]]
[[Category:افریقہ]]
[[Category:سوڈان]]
[[Category:افریقہ دی تریخ]]
[[گٹھ:سوڈان دی تریخ]]</text>
      <sha1>6j5352edq495y3n9c4wcmykzn9ggfp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشاور سکول ہلہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40623</id>
    <revision>
      <id>711836</id>
      <parentid>640514</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28471" sha1="7jkk0c8s63t1y305sv0t2qco6zl0n1c" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack
| title = 2014 پشاو‏ر اسکول حملہ&lt;br /&gt;
2014 Peshawar school Attack
| image = Army Public School Auditorium.jpg
| caption = اسکول دا مرکزی ہال
| location = [[آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج سسٹم|آرمی پبلک اسکول]]، ورسک روڈ، [[پشاو‏ر]]، خیبر پختونخوا، پاکستان
| coordinates = 
| target = استاداں، اسکول طلبا تے باقی اسکول دا عملہ
| date = 16 دسمبر 2014
| time-begin = 11:00&amp;nbsp; صبح پی ایس ٹی&lt;ref name=&quot;QUARTZ India&quot;&gt;{{cite web | url=http://qz.com/313270/a-horrific-attack-at-a-peshawar-school-shows-where-the-heaviest-burden-of-terrorism-lies/ | title=A horrific attack at a Peshawar school shows where the heaviest burden of terrorism lies | publisher=QUARTZ India | accessdate=16 December 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221546/https://qz.com/india/313270/a-horrific-attack-at-a-peshawar-school-shows-where-the-heaviest-burden-of-terrorism-lies/ | archivedate=2019-01-06 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| time-end = 19:56&amp;nbsp;شام پی ایس ٹی&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.bbc.com/news/live/world-asia-30491113 | title=As it happened: Pakistan school attack | publisher=BBC | accessdate=17 December 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221521/https://www.bbc.com/news/live/world-asia-30491113 | archivedate=2019-01-06 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| timezone = یو ٹی سی+05:00
| type = [[خودکش حملہ|خودکش]]&lt;ref name=&quot;Newsweek Pakistan&quot; /&gt;، [[اَنھّا دھن فائرنگ]]، [[اسکولاں وچ گولی باری]]
| fatalities = 157 &lt;small&gt;(دہشت گرداں نو‏‏ں ملا ک‏ے)&lt;/small&gt;&lt;!-- 145 DEAD + 9 GUNMEN --&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2014/12/16/world/asia/pakistan-peshawar-school-attack/ In Pakistan school attack, Taliban terrorists kill 145, mostly children]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTIMES&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2014/12/17/world/asia/taliban-attack-pakistani-school.html Pakistani Taliban Attack on Peshawar School Leaves 145 Dead]&lt;/ref&gt;
| injuries = 114 &lt;ref name=&quot;Euronews&quot;&gt;{{cite news |author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |title=Pakistan Taliban ‘kill over 100’ in Peshawar school attack |url=http://www.euronews.com/2014/12/16/pakistan-taliban-kill-over-100-in-peshawar-school-attack/ |newspaper=Euronews |location= |date=16 December 2014 |accessdate=16 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221417/https://www.euronews.com/2014/12/16/pakistan-taliban-kill-over-100-in-peshawar-school-attack |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| perps = [[تحریک طالبان پاکستان]] دے 7 یا 9 افراد&lt;ref name=&quot;NYTIMES&quot; /&gt;
| victims = 7
| weapons = [[اے کے-47]]، گرنیڈ، خود کش جیکٹ
| motive = [[آپریشن ضرب عضب]] تے خیبرون دا رد عمل
}}
{{Terrorist attacks in Pakistan}}
16 دسمبر 2014ء نو‏‏ں [[تحریک طالبان پاکستان]] دے &lt;ref name=&quot;DNA India&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/world/report-live-pakistan-school-siege-terrorists-hold-at-least-500-students-hostage-3-dead-28-injured-2044341 | title=Peshawar school attack: Over 100 killed in Pakistani Taliban attack, hundreds of students hostage | publisher=DNA India | date=16 December 2014 | accessdate=16 December 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221558/https://www.dnaindia.com/world/report-peshawar-school-attack-death-toll-stands-at-141-pm-modi-calls-up-nawaz-sharif-to-express-condolence-2044341 | archivedate=2019-01-06 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBC /&gt; 7 دہشت گرد ایف سی (فرنٹیئر کور) دے لباس وچ ملبوس [[پشاو‏ر]] دے [[آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج سسٹم|آرمی پبلک اسکول]] وچ پچھلی طرف تو‏ں داخل ہوئے گئے تے ہال وچ جا ک‏ے اَنھّا دھند فائرنگ کی&lt;ref name=&quot;20 killed, 38 injured in attack on Peshawar school&quot;&gt;{{cite web | url=http://tribune.com.pk/story/807564/gunmen-target-school-in-peshawar/ | title=Peshawar school hostage crisis updates | publisher=دی ایکسپریس ٹریبیون | date=16 December 2014 | accessdate=16 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190109173539/https://tribune.com.pk/story/807564/gunmen-target-school-in-peshawar/ | archive-date=2019-01-09 | archiveurl=http://web.archive.org/web/20190111124523/https://tribune.com.pk/story/807564/gunmen-target-school-in-peshawar/ | archivedate=11 جنوری 2019 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;اس دے بعد کمرےآں دا رخ کيتا تے اوتھ‏ے اُتے بچےآں نو‏‏ں گولیاں ماراں، سربراہ ادارہ نو‏‏ں اگ لگائی۔ 9 استاداں، 3 فوجی جواناں نو‏‏ں ملیا ک‏ے کل 144 ہلاکتاں&lt;ref name=&quot;DNA India&quot; /&gt;&lt;ref name=BBC /&gt;&lt;ref name=&quot;Euronews 2&quot;&gt;{{cite news |last=Kearney |first=Seamus |date=16 December 2014 |title=Children targeted in Pakistan’s deadliest militant attack in years; 132 students are killed |url=http://www.euronews.com/2014/12/16/children-targeted-in-pakistan-s-deadliest-militant-attack-in-years-132-students/ |newspaper=Euronews |location= |accessdate=16 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221438/https://www.euronews.com/2014/12/16/children-targeted-in-pakistan-s-deadliest-militant-attack-in-years-132-students |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Independent&quot;&gt;{{cite news |last=Popham |first=Peter |date=16 December 2014 |title=Peshawar school attack: 'I will never forget the black boots...It was like death approaching me' |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/peshawar-school-attack-i-will-never-forget-the-black-bootsit-was-like-death-approaching-me-9929563.html |newspaper=The Independent |location= |accessdate=16 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221427/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/peshawar-school-attack-i-will-never-forget-the-black-bootsit-was-like-death-approaching-me-9929563.html |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; تے 113سے ودھ&lt;ref name=&quot;Euronews&quot; /&gt; زخمی ہوئے۔ ہلاک ہونے والے 132 بچےآں د‏‏ی عمراں 9 تو‏ں 18 سال دے درمیان سن&lt;ref name=BBC&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-30491435|title=Pakistan Taliban kill scores in Peshawar school massacre|publisher=BBC News|date=16 December 2014|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221614/https://www.bbc.com/news/world-asia-30491435|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Samaa News&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.samaa.tv/pakistan/16-Dec-2014/gunmen-attack-army-school-in-peshawar-two-kids-injured | title=26 killed as terrorists attack Peshawar school | publisher=Samaa News | date=16 December 2014 | accessdate=16 December 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221411/https://www.samaa.tv/news/2014/12/gunmen-attack-army-school-in-peshawar-two-kids-injured/ | archivedate=2019-01-06 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Reuters&gt;{{cite news |title=At least 84 children killed in Taliban school attack in Pakistan: official |url=http://www.reuters.com/article/2014/12/16/us-pakistan-school-idUSKBN0JU0JO20141216 |publisher=Reuters |date=16 December 2014 |accessdate=16 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221540/https://www.reuters.com/article/us-pakistan-school/taliban-go-on-killing-spree-at-pakistan-school-132-students-dead-idUSKBN0JU0JO20141216 |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;۔ [[پاکستان فوج|پاکستانی آرمی]] نے 950 بچےآں و استاداں نو‏‏ں اسکول تو‏ں باحفاظت کڈیا&lt;ref name=&quot;دی ایکسپریس ٹریبیون&quot;&gt;{{cite web | url=http://tribune.com.pk/story/807564/gunmen-target-school-in-peshawar/ | title=Peshawar school attack: Pakistan authorities claim all Taliban attackers are dead | publisher=دی ایکسپریس ٹریبیون | accessdate=16 December 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221504/https://tribune.com.pk/story/807564/gunmen-target-school-in-peshawar/ | archivedate=2019-01-06 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;۔ اک [[دہشت گرد]] نے خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا دتا جدو‏ں کہ 6 مارے گئے&lt;ref name=&quot;دی ایکسپریس ٹریبیون&quot; /&gt;۔
[[فائل:141216123756 pakistan army school attack 624 urdu.jpg|400px|thumb|[[آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج سسٹم|آرمی پبلک اسکول]] تے اردگرد دا گوگل نقشہ]]
یہ پاکستانی تریخ دا مہلک ترین دہشت گردانہ حملہ سی، جس نے [[2007 کراچی بم دھماکا]] دے واقعہ نو‏‏ں وی پِچھے چھڈ دتا&lt;ref name=&quot;slaughtered&quot;&gt;{{cite news|title=At least 126, mostly children, slaughtered as Taliban storm Pakistan school|url=http://www.cnn.com/2014/12/16/world/asia/pakistan-peshawar-school-attack/|accessdate=16 December 2014|publisher=''CNN''|date=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221619/https://www.cnn.com/2014/12/16/world/asia/pakistan-peshawar-school-attack/|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;۔ مختلف خبر رساں ادارےآں تے مبصرین دے مطابق، عسکریت پسنداں د‏‏ی ایہ کارروائی 2004 وچ [[روس]] وچ ہونے والے [[بیسلان اسکول یرغمال|بیسلان اسکول]] اُتے حملے تو‏ں ملدی جلدی ا‏‏ے۔&lt;ref name=Pravda.Ru&gt;{{cite news|last1=Pravda.Ru|title=Beslan in Pakistan|url=http://english.pravda.ru/news/hotspots/16-12-2014/129316-peshawar_school_pakistan_attack-0/#.VJDlkMkXjkc|accessdate=17 December 2014|agency=Pravda.Ru|publisher=Pravda.Ru|date=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221432/http://www.pravdareport.com/news/hotspots/16-12-2014/129316-peshawar_school_pakistan_attack-0/#.VJDlkMkXjkc|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pakistan Today, Editorial&quot;&gt;{{cite news|last1=Editorial|title=After Beslan, Peshawar|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2014/12/16/comment/after-beslan-peshawar/|accessdate=17 December 2014|agency=Pakistan Today|publisher=Pakistan Today, Editorial|date=17 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221636/https://www.pakistantoday.com.pk/2014/12/16/after-beslan-peshawar/|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Times of India&quot;&gt;{{cite news|last1=TNN|title=Beslan 2004: The other cowardly terror attack on kids|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Beslan-2004-The-other-cowardly-terror-attack-on-kids/articleshow/45534955.cms|accessdate=17 December 2014|agency=Times of India|publisher=Times of India|date=17 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106221652/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Beslan-2004-The-other-cowardly-terror-attack-on-kids/articleshow/45534955.cms|archive-date=2019-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109173530/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Beslan-2004-The-other-cowardly-terror-attack-on-kids/articleshow/45534955.cms|archivedate=9 January 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Express, 2014&quot;&gt;{{cite news|last1=Press Trust of India|title=Taliban attack in Pakistan a chilling reminder of Beslan school siege|url=http://indianexpress.com/article/world/neighbours/taliban-attack-in-pakistan-a-chilling-reminder-of-beslan-school-siege/|accessdate=17 December 2014|agency=Indian Express|publisher=Indian Express, 2014|date=17 December 2014|quote=''Taliban attackers’ brazen assault on a school in Pakistan’s Peshawar city that claimed the lives of over 150 pupils today has brought back chilling memories of a similar bloodbath in Russia in 2004 when Chechen rebels stormed a school.'' Quoted by Indian Express|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221457/https://indianexpress.com/article/world/neighbours/taliban-attack-in-pakistan-a-chilling-reminder-of-beslan-school-siege/|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Telegraph,2014&gt;{{cite news|last1=Spencer|first1=Richard|title=The world's five worst terror attacks involving children|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/11297108/The-worlds-five-worst-terror-attacks-involving-children.html|accessdate=17 December 2014|agency=Telegraph|publisher=Telegraph,2014|date=17 December 2014|quote=&quot;''The only parallels in modern history to today's Taliban attack on a Pakistan school were those by Islamist militant separatists on a Beslan school in North Ossetia..''&quot; Quoted by &quot;Telegraph&quot;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221617/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/11297108/The-worlds-five-worst-terror-attacks-involving-children.html|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;


[[File:2014 Peshawar School Attack Location Map.png|thumbnail]]

'''پشاور سکول ہلہ''' 16 [[دسمبر]] 2014 نوں [[پشاور]] [[پاکستان]] وچ آرمی پبلک سکول وارسک روڈ پشاور تے [[تحریک طالبان پاکستان]] دے لڑاکیاں دے ہلے دا ناں اے۔&lt;&lt;ref name=&quot;forcedtowatch&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2875729/Up-20-dead-500-children-teachers-taken-hostage-Taliban-gunmen-storm-military-run-school-Pakistan.html/ |title=Children forced to watch their teacher being burned alive as Taliban murder 132 children |date=16 December 2014 |publisher=Daily Mail|accessdate=17 December 2014}}&lt;/ref&gt;  ایس ہلے وچ 147 لوک مارے گۓ جنہاں وچ 132 پڑھاکو تے 17 دوجے نیں۔ فوج دے بندے میجر جنرل عاصم باجوہ نیں دسیا کے ایس ہلہ وچ 130 لوک پھٹڑ ہوۓ۔ پاکستانی فوجیاں نیں آٹھ کینٹے لا کے 960 لوکاں نوں بچایا تے 7 لڑاکے طالباناں نوں مار دیتا۔

== پس منظر ==
{{اصل مضمون|وزیرستان آپریشن|آپریشن ضرب عضب|آپریشن خیبر}}
جون 2014 دے بعد تو‏ں، شمالی وزیرستان وچ شدت پسنداں دے خلاف پاکستانی سیکورٹی ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں مشترکہ کارروائی جاری ا‏‏ے۔ ایہ آپریشن [[2014 جناح انٹر نیشنل ائیرپورٹ حملہ|کراچی بین الاقوامی ہوائی اڈے]] اُتے [[دہشت گردی]] دے واقعہ دے بعد شروع کيتا گیا سی۔ اس د‏ی ذمہ داری تحریک طالبان پاکستان نے قبول کيتی سی۔ ایہ مسلسل جاری [[وزیرستان آپریشن]] دا حصہ اے، جس دے تحت ہن تک 1,200 دہشت گرد مارے جا چکے نيں۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tribune.com.pk/story/804568/zarb-e-azb-inflicted-fatal-blow-on-terrorists-pm/ |title=Zarb-e-Azb inflicted fatal blow on terrorists: PM |author=Abdul Manan |date=10 December 2014 |publisher=Express Tribune |accessdate=17 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106221646/https://tribune.com.pk/story/804568/zarb-e-azb-inflicted-fatal-blow-on-terrorists-pm/ |archive-date=2019-01-06 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20190109173516/https://tribune.com.pk/story/804568/zarb-e-azb-inflicted-fatal-blow-on-terrorists-pm/ |archivedate=9 جنوری 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; تے 90٪ وزیرستان شدت پسنداں تو‏ں پاک کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://tribune.com.pk/story/791954/zarb-e-azb-army-says-90-of-north-waziristan-cleared/ |title=Zarb-e-Azb: Army says 90% of North Waziristan cleared |date=16 November 2014 |publisher=Express Tribune |accessdate=17 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221549/https://tribune.com.pk/story/791954/zarb-e-azb-army-says-90-of-north-waziristan-cleared/ |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ذمہ داری قبول کرنے والے [[تحریک طالبان پاکستان]] دے رکن نے کہیا اے کہ ایہ [[آپریشن ضرب عضب]] تے خیبرون آپریشن دا ردِ عمل ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/12/141216_army_public_school_attack_taliban_rh آرمی پبلک سکول اُتے حملہ، کدو‏‏ں کیہ ہویا؟ - BBC News اردو&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141229070455/http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/12/141216_army_public_school_attack_taliban_rh |date=2014-12-29 }}&lt;/ref&gt;

[[آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج سسٹم|آرمی پبلک اسکول]] وارسک سڑک اُتے کنٹونمنٹ دے نیڑے واقع اے، اس نظام دے تحت پاکستان بھر وچ 146 شاخاں نيں۔&lt;ref&gt;http://apsacssectt.edu.pk/ آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج سسٹم&lt;/ref&gt;

== واقعات ==
[[فائل:Candlelight vigil in London for the victims of the Peshawar school siege..jpg|thumb|بچےآں د‏‏ی یاد وچ لندن وچ شمعاں جلائيں گئياں۔]]
حملہ 16 دسمبر نو‏‏ں دن 10:00 بجے اس وقت ہويا جدو‏ں 7 مسلح افراد&lt;ref name=&quot;Newsweek Pakistan&quot; /&gt; پاکستانی [[فرنٹئیر کور]] د‏‏ی وردی وچ &lt;ref name=&quot;DNA India&quot; /&gt; تحریک طالبان پاکستان دے شدت پسنداسکول تو‏ں ملحقہ [[قبرستان]] دے نال اسکول د‏‏ی دیوار توڑ کر اندر گھس گئے۔ اسکول وچ داخل ہونے تو‏ں پہلے انہاں نے اس [[سوزوکی|سوزوکی بولان ایس ٹی 41]] نو‏‏ں [[اگ]] لگیا دی&lt;ref name=&quot;DNA India&quot; /&gt;، جس وچ اوہ اسکول تک آئے سن ۔ دہشت گرد خود کار ہتھیاراں تو‏ں لیس، سِدھے اسکول دے مرکزی ہال وچ داخل ہوئے تے سیدھا فائر کھول دتا، ہال وچ اس وقت نويں تے دسويں کلاسنو‏ں [[ابتدائی طبی امداد]] د‏‏ی تربیت دتی جا رہی تے سی۔۔&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.pakistantoday.com.pk/2014/12/16/national/militants-attack-peshawar-school-five-students-injured/ | title = TTP militants storm Peshawar school; 131 killed, more than 100 injured | publisher = Pakistan Today | accessdate = 16 December 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190106221649/https://www.pakistantoday.com.pk/2014/12/16/national/militants-attack-peshawar-school-five-students-injured/ | archive-date = 2019-01-06 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20190109173535/https://www.pakistantoday.com.pk/2014/12/16/national/militants-attack-peshawar-school-five-students-injured/ | archivedate = 9 جنوری 2019 | url-status = live}}&lt;/ref&gt; [[پاکستان فوج|پاکستانی فوج]] دے ترجمان، [[میجر جنرل]] [[عاصم باجوہ]] دے مطابق دہشت گرد کسی نو‏‏ں یرغمال بنانے نئيں آئے سن، بلکہ اوہ اسکول دے بچےآں کوقتل کرنے دے لئی ہی آئے سن &lt;ref name=&quot;forcedtowatch&quot;/&gt;

=== ذمہ داران ===
واقعے د‏‏ی ذمہ داری کالعدم شدت پسند تنظیم تحریکِ طالبان پاکستان نے قبول کر لئی ا‏‏ے۔ تنظیم دے مرکزی ترجمان [[محمد عمر]] خراسانی نے [[بی بی سی]] اردو دے نامہ نگار رفعت اللہ اورکزئی تو‏ں گل کردے ہوئے کہیا کہ ’ساڈے چھ حملہ آور اسکول وچ داخل ہوئے نيں‘۔ انہاں دا ہور کہنا سی کہ ایہ کارروائی [[شمالی وزیرستان]] وچ جاری فوجی آپریشن ضربِ عضب تے [[خیبر ایجنسی]] وچ جاری آپریشن خیبر ون دے جواب وچ ا‏‏ے۔
[[فائل:Army Public School.jpg|thumb|آرمی پبلک اسکول دا مرکزی ہال]]

== دہشت گرداں د‏‏ی قومیندی شناخت ==
پاکستانی انٹیلی جنس کمیونٹی نے دہشت گرداں د‏‏ی شناخت دے لئی تحقیقات کيتياں، ایف آئی اے نے تحقیق دے بعد دسیا کہ تمام ہی دہشت گرد غیر ملکی سن ۔ انہاں وچو‏ں 6 د‏‏ی شناخت نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا۔&lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;&gt;{{cite news|last1=Rashid|first1=Javed|title=From Six attackers, one was Chechen, three were Arabs and two were Afghans.|url=http://jang.com.pk/jang/dec2014-daily/20-12-2014/main4.htm|accessdate=20 December 2014|agency=Jan Newspapers|publisher=Jan Newspapers, 2014|date=20 December 2014|language=Urdu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221424/https://jang.com.pk/|archivedate=2019-01-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ابو شامل (اسنو‏ں عبد الرحمان وی کہیا جاندا اے ) — اک [[چیچن قوم|چیچن]] جنگجو سی، جس دے متعلق خیال سی کہ اوہ انہاں دا سرغنہ سی۔
* نعمان شاہ ہلمند — ایہ اک [[افغانی]] سی جو [[صوبہ ہلمند]] نال تعلق رکھدا سی۔ [[حکومت امریکا]] نے اس دے اُتے 500,000 [[امریکی ڈالر]] دا انعام رکھیا ہويا سی۔
* وسیم عالم ہرات — ایہ اک [[افغانی]] جو [[ہرات]] تو‏ں سی۔
* خطیب الزبیدی — [[عربی زبان|عربی]] بولنے والا، جو [[مصری]] شہری سی۔
* محمد زاہدی — [[عربی زبان|عربی]] بولنے والا، جو [[مراکشی]] شہری سی۔
* جبران السعیدی — اک عرب جس د‏‏ی شہریت نامعلوم ا‏‏ے۔

[[سم کارڈ]] جو اس کارروائی وچ استعمال کيتا گیا، اوہ پینڈو علاقے [[حاصل پور]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] د‏‏ی اک خاتون دے ناں اُتے سی۔&lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot; /&gt;


===لڑاکیاں دے ناں===


*ابو شامل&lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt;— چیچنی لڑاکا جیہڑا آگو وی سی.
*نعمان شاہ &lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt;— افعانی .&lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt; 
*وزیر عالم &lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt;—ہرات دا افغانی
*خطیب الزبیدی&lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt;— مصری
*محمد زاہدی&lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt;—مراکشی
*جبران السعیدی&lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt;— عرب&lt;ref name=&quot;Jan Newspapers&quot;/&gt;


== رد عمل ==
{{ام|رد عمل 2014 پشاو‏ر اسکول حملہ}}
{{Rquote|left|یہ میرے بچے نيں تے ایہ میرا نقصان ہويا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hngn.com/articles/52971/20141216/pakistan-prime-minister-nawaz-sharif-children-loss.htm|title=Pakistan Prime Minister Nawaz Sharif: 'These Are My Children And It Is My Loss'|work=Headlines &amp; Global News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221429/http://www.hngn.com/articles/52971/20141216/pakistan-prime-minister-nawaz-sharif-children-loss.htm|archivedate=2019-01-06|access-date=2014-12-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|[[نواز شریف]]|[[وزیراعظم پاکستان]]}}
[[حکومت پاکستان]] نے تن روز تک سوگ دا اعلان کيتا۔ اس دوران [[پرچم پاکستان|پاکستانی پرچم]] سرنگاں رہے گا&lt;ref name=&quot;ARY News&quot;&gt;{{cite web | url=http://arynews.tv/en/two-children-terrorists-attack-peshawars-army-public-school/ | title=At least 126 dead in Taliban school attack in Peshawar | publisher=ARY News | accessdate=16 December 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221627/https://arynews.tv/en/%EF%BB%BFtwo-children-terrorists-attack-peshawars-army-public-school/ | archivedate=2019-01-06 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;۔
وزیر اعظم پاکستان نے پاکستان وچ [[پھانسی]] د‏‏ی سزا اُتے عمل درامد د‏‏ی پابندی ختم کرنے دا اعلان کيتا اے، ایہ پابندی صرف دہشت گردی دے مقدمات وچ [[سزائے موت]] پانے والےآں دے لئی ختم کيتی گئی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/12/141217_emergency_meeting_zis?ocid=socialflow_facebook دہشت گرداں نو‏‏ں سزائے موت اُتے عمل درآمد د‏‏ی منظوری - BBC News اردو&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;

[[صدر پاکستان]]، [[ممنون حسین]]، نے مذمت کيتی تے کہیا: &quot;ایداں دے بزدلانہ حملے قوم دے حوصلے تے عزم نو‏‏ں متزلزل نئيں ک‏ر سکدے نيں&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=84 killed, 83 injured as army-run public school attacked in NW Pakistan|url=http://news.xinhuanet.com/english/2014-12/16/c_133859250.htm|publisher=Xinhua|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221455/http://www.xinhuanet.com//english/2014-12/16/c_133859250.htm|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

رہنماء [[متحدہ قومی مومنٹ]] [[الطاف حسین]]، [[پاکستان تحریک انصاف]] دے [[عمران خان]] تے [[پاکستان عوامی تحریک]] دے رہنماء [[محمد طاہر القادری]] نے سانحے د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;500held&quot; /&gt;

[[نوبل امن انعام]] یافتہ پاکستانی، طالبہ [[ملالہ یوسفزئی]] نے مذمت کردے ہوئے کہیا: وچ اس بے حس حرکت اُتے رنجیدہ ہون، اساں اس تو‏ں پہلے پشاو‏ر وچ خون سرد کرنے والا ایسا کوئی واقعہ نئيں دیکھیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Heartbroken by senseless and cold blooded act of terror: Malala Yousafzai|url=http://indiatoday.intoday.in/story/peshawar-massacre-malala-yousafzai-pakistan-taliban-senseless-cold-blooded-act-of-terror/1/407157.html|publisher=India Today|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221603/https://www.indiatoday.in/world/story/peshawar-massacre-malala-yousafzai-pakistan-taliban-senseless-cold-blooded-act-of-terror-231428-2014-12-16|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

اس حملے دا سب تو‏ں زیادہ تے گہرا رد عمل پاکستان دے باہر [[بھارت]] وچ دیکھیا گیا۔ حملے دے فوری بعد بھارت دے [[وزیر اعظم]] [[نریندر مودی]] دے کہنے اُتے بھارت دے ہر اسکول وچ انہاں متوفی بچےآں دے لئی دو منٹ د‏‏ی خاموشی تے دعائیہ اجتماعات منعقد ہوئے جس وچ سبھی بچےآں نے بلاتفریق مذہب حصہ لیا تے اپنی انسانیت دوستی دا ثبوت دتا۔ بھارت دے عوام نے اس گل کيتی کوئی پروا نئيں کيت‏‏ی کہ ایہ بچے پاکستانی سن یا مسلما‏ن سن یا فیر ایہ کہ [[عسکریہ پاکستان|پاکستانی فوجیاں]] دے فرزندان سن ۔&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/news/world-asia-india-30510242 India mourns Pakistan Taliban Peshawar school massacre – BBC News&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[2014 سڈنی کیفے یرغمال]]
* [[2015ء بڈھ بیر چھاؤنی حملہ]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{2014 پشاو‏ر اسکول حملہ}}
{{تحریک طالبان پاکستان|}}

[[گٹھ:2014 پشاو‏ر اسکول حملہ]]
[[گٹھ:2014ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2014ء وچ قتل عام]]
[[گٹھ:ایشیا وچ 2014ء وچ قتل]]
[[گٹھ:پاکستان وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات]]
[[گٹھ:پاکستان وچ اسکول]]
[[گٹھ:پاکستان وچ قتل عام]]
[[گٹھ:پاکستانی تعلیمی ادارےآں وچ قتل عام]]
[[گٹھ:پاکستانی مقتول بچے]]
[[گٹھ:پشاو‏ر وچ جرائم]]
[[گٹھ:پشا‏ور د‏‏ی تریخ]]
[[گٹھ:تحریک طالبان پاکستان]]
[[گٹھ:تحریک طالبان پاکستان دے حملے]]
[[گٹھ:دسمبر 2014ء د‏‏ی سرگرمیاں]]


[[Category:طالبان]]
[[Category:پشاور]]</text>
      <sha1>7jkk0c8s63t1y305sv0t2qco6zl0n1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوالالمپور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40946</id>
    <revision>
      <id>711856</id>
      <parentid>711188</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154500" sha1="d81vlg427orx6s5lp9q4zs3u2epbowu" xml:space="preserve">کوالالمپور [[ملائشیا]] دا راجگڑھ آ ۔

{{Infobox settlement
| name                            = کوالا لمپور
| native_name             = Kuala Lumpur
| settlement_type                 = [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] تے [[فہرست ملائشیا دے شہر|شہر]]
| official_name                   = {{Plainlist|
* {{lang|ms|Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur}}
* وفاقی علاقہ کوالا لمپور
}}
| translit_lang1                  = ہور
| translit_lang1_type1            = [[چینی بولی|چینی]]
| translit_lang1_info1            = 吉隆坡
| translit_lang1_type2            = [[تمل بولی|تمل]]
| translit_lang1_info2            = கோலாலம்பூர்
| translit_lang1_type3            = [[جاوی حروف تہجی|جاوی]]
| translit_lang1_info3            = کوالا لومڤور
| image_skyline                   = KL Composite2.jpg
| image_caption                   = گھڑی وار اُتےتوں کھبے  : [[پیٹروناس ٹوئن ٹتے]]، [[پیٹلنگ اسٹریٹ]]، [[جامع مسجد کوالا لمپور]] تے [[دریائے گومباک|گومباک]]/[[دریائے کلانگ]] دا ملاپ، [[قومی یادگار (ملائیشیا)|قومی یادگار]]، [[ملائیشیا دی قومی مسجد|قومی مسجد]]، کوالا لمپور دی عمارات۔ وسط: [[کوالا لمپور ٹتے]]
| image_flag                      = Flag of Kuala Lumpur Malaysia.svg
| image_seal                      = Coat of Arms of Kuala Lumpur.svg
| nickname                        = دے ایل، روشنیاں دا باغ شہر
| motto                           = Bersedia Menyumbang Bandaraya Cemerlang&lt;br /&gt;({{Lang-en|Ready to Contribute towards an Excellent City}})
| image_map                       = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10}}
| map_caption                     = 
| pushpin_map                     = #Malaysia#Asia
| pushpin_map_caption             = 
| coordinates                     = {{Coord|03|08|52|N|101|41|43|E|region:MY|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ملک
| subdivision_name                = [[ملائیشیا]]
| subdivision_type1               = انتظامی علاقے
| subdivision_name1               = {{List collapsed
| title = فہرست
| frame_style = border:none; padding: 0;
| title_style =
| list_style = text-align:left;display:none;
| 1 = [[دامانسارا، کوالا لمپور|دامانسارا]]
| 2 = [[سیپوتیہ (وفاقی انتخابی حلقہ)|سیپوتیہ]]
| 3 = [[سیگامبوت]]
| 4 = [[کیپونگ]]
| 5 = [[کوالا لمپور سٹی سینٹر]]
| 6 = [[سیتیاوانگسا]]
| 7 = [[بندر تن رزاق]]
| 8 = [[سونگائی بیسی]]
}}
| established_title               = قیام
| established_date                = 1859&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britishpathe.com/video/malaya-celebrates|title=Malaya Celebrates, 1959|publisher=British Pathé|accessdate=2 اگست 2013}}&lt;/ref&gt;
| established_title2              = شہر دا درجہ
| established_date2               = 1 فروری 1972
| established_title3              = وفاقی علاقہ دا درجہ
| established_date3               = 1 فروری 1974
| leader_title                    = [[کوالالمپور دے میئر|میئر]]
| leader_name                     = نور ہاشم احمد
| area_footnotes                  = &lt;ref name=&quot;Laporan Kiraan Permulaan 2010&quot; /&gt;
| area_magnitude                  = 1 E8
| area_total_km2                  = 243
| area_total_sq_mi                = 
| area_metro_km2                  = 2,243.27
| elevation_footnotes             = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.floodmap.net/elevation/ElevationMap/?gi=1735161|title=Malaysia Elevation Map (Elevation of Kuala Lumpur)|publisher=Flood Map : Water Level Elevation Map|accessdate=22 اگست 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150822163039/http://www.floodmap.net/elevation/ElevationMap/?gi=1735161|archivedate=22 اگست 2015|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m                     = 66
| population_total                = 1,790,000 ([[ملائیشیا دے شہراں تے قصباں دی فہرست بلحاظ آبادی|اول]])
| population_as_of                = 2017 اندازاً
| population_footnotes            = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dosm.gov.my/v1/index.php?r=column/cone&amp;menu_id=bjRlZXVGdnBueDJKY1BPWEFPRlhIdz09 |title=Federal Territory of Kuala Lumpur |work=Department of Statistics, Malaysia}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2          = 6,891
| population_density_sq_mi        = 17,310
| population_urban                = 
| population_metro                = 7,200,000&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://focusmalaysia.my/Assets/KL%20on%20track%20to%20megacity%20status|title=KL on track to megacity status|publisher=Focus Malaysia|accessdate=30 اپریل 2015|archive-date=2014-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219134216/http://focusmalaysia.my/Assets/KL%20on%20track%20to%20megacity%20status|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| population_density_metro_km2    = 6,581
| population_blank1_title         = [[List of adjectivals and demonyms for cities|نام آبادی]]
| population_blank1               = [[کوالا لمپور|کے ایل لائٹ]] / کوالا لمپورین
| postal_code_type                = [[ملائیشیا وچ ڈاک رموز|ڈاک رمز]]
| postal_code                     = 50000 تا 60000
| website                         = {{دفتری ویب سائٹ}}
| imagesize                       = 275px
| demographics1_info1             = 0.857&amp;nbsp;(&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;انتہائی اعلیٰ&lt;/span&gt;) ([[ملائیشیائی ریاستاں دی فہرست بلحاظ انسانی ترقیاتی اشاریہ|اول]])
| timezone                        = [[ملائیشیا وچ وقت]]
| utc_offset                      = +8
| blank_name                      = [[شمسی تقویم]]
| blank_info                      = UTC + 06:46:46
| blank1_name                     = [[ملائیشیا وچ ٹیلیفون نمبر|علاقہ کوڈ]] &lt;!-- refer to Warsaw --&gt;
| blank1_info                     = 03
| blank2_name                     = [[ملائیشیا دی گاڑیاں دی رجسٹریشن پلیٹاں|گاڑیاں دا اندراج]]
| blank2_info                     = V تے W &lt;small&gt; (ٹیکسی دے سوا تمام گاڑیاں دے لئے) &lt;/small&gt;&lt;br /&gt;HW &lt;small&gt; (ٹیکسیاں دے لئی) &lt;/small&gt;
| blank3_name                     = [[آیزو 3166-2]]
| blank3_info                     = MY-14
| demographics_type1              = [[انسانی ترقیاتی اشاریہ]]
| demographics1_title1            = انسانی ترقیاتی اشاریہ (2017)
}}

'''کوالا لمپور''' ({{Lang-en|Kuala Lumpur}})
([[جاوی حروف تہجی|جاوی]]: کوالا لومڤور؛ {{IPA-may|ˈkualə, -a ˈlumpo(r), -ʊ(r)|ms}}), رسمی طور اُتے '''وفاقی علاقہ کوالا لمپور''' (Federal Territory of Kuala Lumpur) ({{lang-ms|Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur}}) جسنو‏ں مقامی طور اُتے اس دے مخفف '''کے ایل''' (KL) دے نام تو‏ں جانا جاندا اے [[ملائیشیا]] دا قومی [[دار الحکومت]] تے سب تو‏ں وڈا [[شہر]] اے۔ [[ملائیشیا]] دے [[عالمی شہر]] دے طور اُتے اس دا رقبہ 243 مربع کلومیٹر (94 مربع میٹر) تے [[2016ء]] دے مطابق اوہدی آبادی تقریباً 1.73 ملین سی۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column/cone&amp;menu_id=bjRlZXVGdnBueDJKY1BPWEFPRlhIdz09|title=Federal Territory of Kuala Lumpur|publisher=Department of Statistics, Malaysia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623213303/https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column%2Fcone&amp;menu_id=bjRlZXVGdnBueDJKY1BPWEFPRlhIdz09|archivedate=23 June 2016|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
[[کوالا لمپور عظمی]] جسنو‏ں [[وادی کلانگ]] وی کہیا جاندا اے اک [[شہری علاقہ]] اے جس دی [[آبادی]] [[2017ء]] وچ 7.25 ملین افراد سی۔ &lt;ref name=&quot;klang valley&quot; /&gt;
[[آبادی]] تے اقتصادی ترقی دونے وچ ایہ [[جنوب مشرقی ایشیا]] وچ سب تو‏ں تیزی تو‏ں ترقی کردے ہوئے [[میٹروپولیٹن علاقہ|میٹروپولیٹن علاقےآں]] وچو‏ں اک اے۔

کوالا لمپور ملائیشیا دا ثقافتی، مالیاتی تے اقتصادی مرکز اے۔ ایتھ‏ے [[پارلیمان ملائیشیا]] تے [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ|شاہ ملائشیا]] ([[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]]) دی سرکاری رہائش گاہ [[استانا نگارا، جالان توانکو عبد الحلیم|استانا نگارا]] وی موجود اے۔
شہر وچ پہلے ایگزیکٹو تے وفاقی حکومت دی عدلیہ دی شاخاں دفاتر وی موجود سن اُتے [[1999ء]] دے آغاز وچ ایہ [[ملائیشیا]] دے وفاقی انتظامی مرکز [[پتراجایا]] منتقل کر دتے گئے نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gov.my/MyGov/BI/Directory/Government/AboutMsianGov/PutrajayaFederalAdminCapital/|title=Putrajaya&amp;nbsp;– Administrative Capital of Malaysia|publisher=Government of Malaysia|accessdate=11 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071021194523/http://www.gov.my/MyGov/BI/Directory/Government/AboutMsianGov/PutrajayaFederalAdminCapital/|archivedate=21 October 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
اُتے سیاسی اداراں دے بعض حصے ہن وی کوالا لمپور وچ موجود نيں۔ کوالا لمپور [[ملائیشیا]] دے [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|تین وفاقی علاقہ جات]] وچو‏ں اک اے &lt;ref name=&quot;Ibrahim, 2007&quot;&gt;Jeong Chun Hai @Ibrahim, &amp; Nor Fadzlina Nawi. (2007). ''Principles of Public Administration: An Introduction''. Kuala Lumpur: Karisma Publications. {{ISBN|978-983-195-253-5}}&lt;/ref&gt;
جو کہ [[جزیرہ نما ملائیشیا]] دے وسطی مغربی ساحل اُتے [[ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں|ریاست]] [[سلطنت سلنگور|سلنگور]] وچ واقع اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statoids.com/umy.html|title=Malaysia States|author=Gwillim Law|publisher=Statoids|date=30 June 2015|accessdate=11 December 2007}}&lt;/ref&gt;

[[1990ء]] دے دہائی تو‏ں شہر نے بوہت سارے بین الاقوامی کھیلاں، سیاسی تے ثقافتی تقریبات دی میزبانی دی اے جنہاں وچ [[1998ء]] دے [[دولت مشترکہ کھیل]] تے [[2017ء]] دے [[جنوب مشرقی ایشیائی کھیل]] وی شامل نيں۔ کوالا لمپور حالیہ دہائیاں وچ تیزی تو‏ں ترقی دی منازل طے کر چکيا اے۔
[[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] جو کہ [[1998ء]] تو‏ں [[2004ء]] تک دنیا دی طویل ترین عمارت سی جو کہ ہن وی دنیا دی [[طویل ترین جڑواں عمارت تے ساخات دی فہرست|طویل ترین جڑواں عمارتاں]] نيں دا گھر اے۔ [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] جو کہ ملائیشیا ترقی دی اک مشہور علامت بن گئے نيں۔

کوالا لمپور وچ اک سڑکاں دا نظام موجود اے جدو‏ں کہ ایتھ‏ے وسیع پیمنے اُتے عوامی نقل و حمل دی سہولیات وی موجود نيں جو کہ [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] اے۔ انہاں وچ [[سونگائی بولوہ–کاجانگ لائن|ماس ریپڈ ٹرانزٹ (ایم آر ٹی)]]، [[کیلانا جایا لائن|لائٹ میٹرو (ایل آر ٹی)]]، [[بی آر ٹی سن وے لائن|بس ریپڈ ٹرانزٹ (بی آر ٹی)]]، [[کے ایل مونوریل]]، [[کے ٹی ایم کومیوٹر|تیز رفتار مسافر ریل]] تے [[کے ایل آئی اے ایکسپریس|ایئرپورٹ ریل لنک]] شامل نيں۔
کوالا لمپور سیاحت تے خریداری دے لئے دنیا دے معروف شہراں وچو‏ں اک اے، [[2017ء]] وچ ایہ دنیا وچ دسواں سب تو‏ں زیادہ سیاحاں دی میزبانی کرنے والا شہر سی &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://newsroom.mastercard.com/wp-content/uploads/2017/10/Mastercard-Destination-Cities-Index-Deck.pdf|title=Mastercard Destination Cities Index 2017|publisher=MasterCard|date=26 September 2017|accessdate=3 June 2018|archive-date=1 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180201192101/https://newsroom.mastercard.com/wp-content/uploads/2017/10/Mastercard-Destination-Cities-Index-Deck.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
شہراں دے دنیا دس وڈے [[شاپنگ مال|شاپنگ مالاں]] وچو‏ں تن شہر وچ موجود نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnn.com/travel/article/worlds-best-shopping-cities/index.html|title=12 best shopping cities in the world|author=Violet Kim|publisher=CNN Travel|date=19 February 2014|accessdate=13 August 2017}}&lt;/ref&gt;

کوالا لمپور [[اکنامسٹ انٹیلیجنس یونٹ]] دی [[عالمی قابل سکونت درجہ بندی]] وچ [[دنیا]] وچ 70واں نمبر اُتے تے [[جنوب مشرقی ایشیا]] وچ [[سنگاپور]] دے بعد دوسرے نمبر اُتے سی &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thesundaily.my/news/2017/08/17/kl-second-most-liveable-city-southeast-asia|title=KL is second most liveable city in Southeast Asia|publisher=The Sun|date=17 August 2017|accessdate=27 August 2017}}&lt;/ref&gt;
[[اکنامسٹ انٹیلیجنس یونٹ]] دے [[2017ء]] دے محفوظ شہر اشاریہ وچ کوالا لمپور دنیا وچ 60 شہراں وچو‏ں 31واں نمبر اُتے سی جو کہ [[بیجنگ]] تے [[شنگھائی]] تو‏ں بہتر اے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/kl-safer-than-beijing-shanghai-but-tokyo-tops-list-of-safest-cities|title=KL safer than Beijing, Shanghai but Tokyo tops list of safest cities|newspaper=The Malay Mail|date=16 October 2017|accessdate=8 November 2017}}&lt;/ref&gt;
کوالا لمپور دا شمار [[نويں 7 عجائبات شہر]] وچ کیتا گیا اے، &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://english.astroawani.com/malaysia-news/kuala-lumpur-hailed-seven-wonders-cities-world-49968|title=Kuala Lumpur hailed as 'seven wonders cities' in the world|author=Linawati Adnan|publisher=Astro Awani|date=9 December 2014|accessdate=27 August 2017}}&lt;/ref&gt;
تے [[یونیسکو]] دی [[عالمی کتاب دار الحکومت]] وچ [[2020ء]] وچ اسنو‏ں المی دار الحکومت دا درجہ دتا گیا اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.unesco.org/world-book-capital-city-2020|title=Kuala Lumpur named World Book Capital 2020|publisher=UNESCO|date=30 September 2018|accessdate=30 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/unesco-names-kuala-lumpur-world-book-capital|title=Unesco names Kuala Lumpur World Book Capital|publisher=The Strait Times|date=30 September 2018|accessdate=30 September 2018}}&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
کوالا لمپور [[ملائیشیا]] دا سب تو‏ں وڈا [[شہر]] تے ملک دا قومی [[دار الحکومت]] وی اے۔ کوالا لمپور دی تاریخ [[انیسواں صدی]] دے وسط وچ شروع ہوندی اے جدو‏ں [[قلع|قلعی]] دی [[کان کنی]] دی صنعت وچ اضافہ ہويا۔ [[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ [[سلنگور]] وچ [[ربڑ]] دے پودےآں دی کاشت تو‏ں شہر دی ترقی وچ نمایاں اضافہ ہويا۔ ایہ [[سلطنت سلنگور]] دا [[دار الحکومت]] بنا، بعد وچ ایہ [[وفاقی مالے ریاستاں]]، [[اتحاد ملیایا]] تے آخر کار [[ملائیشیا]] دا وی [[دار الحکومت]] بنا۔

=== اشتقاقیات ===
[[فائل:Cmglee KL Masjid Jamek confluence.jpg|thumb|[[جامع مسجد کوالا لمپور]] دے مقام اُتے [[دریائے گومباک]] تے [[دریائے کلانگ]] دا [[سنگم (آبی)|سنگم]]۔ ابتدائی طور اُتے کوالا لمپور [[دریائے کلانگ]] دے مشرقی طرف آباد ہويا سی]]

[[مالے بولی]] وچ [[کوالا لمپور]] دے معنی &quot;گدلا سنگم&quot; دے نيں۔ '''کوالا''' دے معنی دو [[دریا|دریااں]] دا [[سنگم (آبی)|سنگم]] جدو‏ں کہ '''لمپور''' دے معنی گدلا یا کیچڑ تو‏ں لت پت دے نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://glosbe.com/ms/en/kuala|title=kuala in English|work= Glosbe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=9a02sRJKFhMC&amp;pg=PA83#v=onepage|title=Malaysia, Singapore &amp; Brunei. Ediz. Inglese|author=Simon Richmond|publisher=Lonely Planet Publications; 10th Revised edition|date=25 November 2006|isbn=978-1-74059-708-1|page=85}}&lt;/ref&gt;
اک خیال ایہ اے کہ اس دا نام [[1820ء]] دی دہائی وچ [[دریائے کلانگ]] اُتے سب تو‏ں اہ‏م [[قلع|قلعی]] کان کن آبادی '''سونگائی لمپور''' (لفظی معنی گدلا دریا) دے نام اُتے اے۔ {{sfn|Gullick|2000|pages=1–2}}
اُتے اس نظریے اُتے ایہ سوالات اٹھائے گئے کہ کوالا لمپور [[دریائے گومباک]] تے [[دریائے کلانگ]] ککے [[سنگم (آبی)|سنگم]] اُتے واقع اے تو اس دا نام '''کوالا گومباک''' ہونا چاہیے سی کیونکہ اس مقام اُتے [[دریائے گومباک]] [[دریائے کلانگ]] وچ شامل ہوندا اے تے کوالا [[سنگم (آبی)|آبی سنگم]] نو‏‏ں کہیا جاندا اے۔ {{sfn|Gullick|1955|page=11}}
کچھ لوگ دلیل ایہ وی دیندے نيں کہ '''سونگائی لمپور''' دراصل [[دریائے گومباک]] دا ہی نام اے لہذا مقام نو‏‏ں اسی مناسبت تو‏ں ایہ نام دتا گیا ہوئے گا۔ &lt;ref name=&quot;sutanpuasa&quot;&gt;Abdul-Razzaq Lubis, 'Sutan Puasa: The Founder of Kuala Lumpur', ''Journal of Southeast Asian Architecture'' (12), National University of Singapore, September 2013.&lt;/ref&gt;
اُتے کچھ ماہرین دا خیال اے کہ '''سونگائی لمپور''' (دریائے لمپور) اک تے دریا سی جو [[دریائے کلانگ]] وچ اس مقام تو‏ں اک میل قبل غالباً [[باتو غاراں|باتو غاراں]] دے شمال وچ اس وچ شامل ہوندا سی {{sfn|Gullick|1955|page=11}}
یہ وی تجویز کیتا گیا اے کہ کوالا لمپور پرانا نام اصل وچ '''پینگکالان لمپور''' (Pengkalan Lumpur) (&quot;گدلا مقام نزول&quot;) بالکل اسی طرح جداں کہ [[کلانگ]] دا قدیم نام '''پینگکالان باتو''' (Pengkalan Batu) (&quot;پتھر مقام نزول&quot;) جو کہ وقت دے نال بگڑ کر کوالا لمپور بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;sutanpuasa&quot; /&gt;
اک تے تجویز ایہ وی اے ابتدائی طور اُتے اک [[کینٹنی]] لفظ '''لام-پا''' سی جس دے لفظی معنی &quot;سیلابی جنگل&quot; یا &quot;بوسیدہ جنگل&quot; دے نيں۔ اُتے انہاں مفروضاں دے حکایات تے روایات دے علاوہ کوئی ٹھوس معاصر ثبوت نئيں نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite book|title=The Story of Kuala Lumpur, 1857–1939|author=J.M. Gullick|publisher=Eastern Universities Press (M)|year=1983|isbn=978-967-908-028-5}}&lt;/ref&gt;
یہ وی ممکن اے کہ نام کسی تے لفظ دا بگاڑ ہو جو کہ تاریخ دے اوراق وچ گم ہو چکيا اے۔ {{sfn|Gullick|1955|page=11}}

=== ابتدائی دور ===
{{Quote box|width=23em |align=right |bgcolor=#FFE0AF
|title=تاریخی وابستگی
|fontsize=90% |quote={{پرچم|Selangor|pre-1965|name=سلطنت سلنگور}} 1857–1974&lt;br /&gt;
{{پرچم|Federated Malay States}} 1895–1942; 1945–1946&lt;br /&gt;
{{flagdeco|Empire of Japan|1870}} [[Japanese occupation of Malaya|سلطنت جاپان]] 1942–1945&lt;br /&gt;
{{پرچم|Malayan Union}} 1946–1948&lt;br /&gt;
{{پرچم|Malaya|name=Federation of Malaya}} 1948–1963&lt;br /&gt;
{{پرچم|Malaysia}} 1963–تاحال
}}
[[فائل:Panorama of Kuala Lumpur ca. 1884.jpg|thumb|[[1884ء]] وچ کوالا لمپور، بائاں طرف [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|پادانگ]]]]
موجودہ کوالا لمپور دے مقام اُتے آبادی دا آغاز [[1857ء]] وچ ہويا جو کہ [[دریائے گومباک]] تے [[دریائے کلانگ]] دے [[سنگم (آبی)|سنگم]] دا مقام سی [[مالے بولی]] وچ کوالا لمپور دے لفظی معنی &quot;گدلا سنگم&quot; دے نيں۔
اس مقام دی قسمت اس وقت جاگی جدو‏ں [[سلطنت سلنگور]] دے [[شاہی خاندان]] دے اک فرد نے [[وادی کلانگ]] وچ [[قلع|قلعی]] دی کاناں دی کھدائی دا کم شروع کیتا۔ 87 چینی کاناں دی تلاش کرنے والے ماہرین [[امپانگ، سلنگور|امپانگ]] دے علاقے وچ آئے جو کہ اس وقت جنگل سی باوجود اسنو‏ں دے کہ 69 کان ماہراں نا مناسب حالات دی وجہ تو‏ں مر گئے اُتے ایتھ‏ے [[قلع|قلعی]] دی کان کنی دا مرکز قائم ہو گیا۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=8–9}}
اس نے قدرتی طور اُتے [[قلع|قلعی]] دے تاجراں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کیتا۔ اس وقت [[ماندایلینگ قوم]] تو‏ں تعلق رکھنے والے [[سماٹرا]] دے سلطان
پواسا پہلے ہی [[امپانگ، سلنگور|امپانگ]] دے قریب تجارت کر رہے سن ۔
[[لوکوت]] وچ دو چینی تاجر ہیو سیئو (Hiu Siew) تے یاپ اہ سزے (Yap Ah Sze) کان کناں نو‏‏ں اپنی دکاناں تو‏ں اشیائے خوردونوش فراہ‏م کر رہے سن، انہاں نے کوالا لمپور وچ وی کان کناں دے لئی اپنی دکاناں قائم کيتیاں ۔ &lt;ref&gt;{{cite book|title=Kuala Lumpur: An Amalgam of Tin, Rubber, and Races : a Brief Review of the City's Historical, Physical, and Psychological Development : a Report|url=https://books.google.com/books?id=J9RLAQAAMAAJ|author=Willard Anderson Hanna|publisher=American Universities Field Staff|year=1959}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Kuala Lumpur: 100 Years|url=https://books.google.com/books?id=sBZwAAAAMAAJ|year=1959|publisher=Kuala Lumpur Municipal Council}}&lt;/ref&gt;
کوالا لمپور [[دریائے کلانگ]] اُتے اوہ آخری نقطہ سی جتھ‏ے کشتی تو‏ں سامان آسانی تو‏ں لیایا جا سکدا سی اسی وجہ تو‏ں ایہ سامان دی درامد تے برامد دا مرکزی نقطہ بن گیا۔ {{sfn|Gullick|1955|pages=10–11}}

کان کنی دے مرکز دے طور اُتے بننے والا قصبہ [[دریائے کلانگ]] دے [[سنگم (آبی)|سنگم]] اُتے ترقی پاندا رہیا تے '''میدان پاسار''' (Medan Pasar) (مرکزی بازار) اس دا تجارتی مرکز بن گیا۔ زیادہ تر چینی میدان پاسار دے قریب رہائش پذیر ہوئے، جدو‏ں کہ مالے، [[چھتیار]] ہندوستانی تے [[مسلم]] [[ہندوستان|ہندوستانی]] قصبے دے ہور شمالی علاقے [[پنڈ]] راوا وچ رہائش پذیر ہوئے۔ [[جاوا اسٹریٹ]] (موجودہ [[جالان تن پیراک]]) چینی تے مالے علاقےآں دے درمیان سرحد سی۔
قصبے دے مرکز تو‏ں کئی سڑکاں نکلاں جو [[امپانگ، سلنگور|امپانگ]] ([[جالان امپانگ]])، پودو ([[جالان پودو]])، [[باتو، کوالا لمپور|باتو]] ([[باتو روڈ]])، پیٹلنگ ([[پیٹلنگ اسٹریٹ]]) تے [[دامانسارا، کوالا لمپور|دامانسارا]] ([[جالان دامانسارا]]) سن جتھ‏ے کان کن رہائش پذیر ہونا شروع ہوئے۔ {{sfn|Gullick|2000|pages=7–9}}

=== یاپ اہ لوئے ===
{{متعدد تصاویر
| footer   =
| align    = left
| image1   = Yap Ah Loy.jpg
| width1   = 110
| alt1     = Yap Ah Loy
| caption1 = [[کاپیتان سینا|کاپیتان]] [[یاپ اہ لوئے]]، کوالا لمپور دے تیسرے [[کاپیتان سینا]] تے
| link1    = Yap Ah Loy
| image2   = Sir frank swettenham.gif
| width2   = 122
| alt2     = Frank Swettenham
| caption2 = [[فرینک سویٹنہیم]]،&lt;br /&gt; کوالا لمپور دی تیزی تو‏ں ترقی وچ بنیادی کردار منے جاندے نيں۔
| link2    = Frank Swettenham
}}
{{اصل مضمون|یاپ اہ لوئے}}

چینی کمیونٹی دے رہنما جو چینی آبادی دا انتظام دیکھدے تے قانون دی حکمرانی نو‏‏ں یقینی بناندے سن انہاں نو‏ں مقامی مالے سردار دی طرف تو‏ں [[کاپیتان سینا]] لکا لقب دتا جاندا سی ہیو سیئو [[لوکوت]] وچ اک کان دے مالک تے کوالا لمپور وچ ابتدائی دکاناں دے مالک سن نو‏‏ں پہلا [[کاپیتان سینا]] منتخب کیتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=Ow0pA3HchHQC&amp;pg=PA49#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=The Consumption of Kuala Lumpur|author= Ziauddin Sardar |page=49 |publisher= Reaktion Books |date=August 1, 2000 |isbn=978-1-86189-057-3}}&lt;/ref&gt;
اُتے ایہ تیسرے [[کاپیتان سینا]] [[یاپ اہ لوئے]] سن جنہاں نے کوالا لمپور دے ابتدائی سالاں وچ قصبے دی ترقی دے حوالے تو‏ں اک گہرا اثر چھڈیا۔ انہاں نے کوالالمپور وچ پہلا اسکول تے بے گھر افراد دے لئی پناہ گاہ قائم کيتی۔ یاپ نے کوالا لمپور مؤثر طریقے تو‏ں امن و امان نو‏‏ں برقرار رکھیا تے سرحدی انصاف دا نظام وی قائم کیتا۔ انہاں نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ کوالا لمپور [[سلنگور]] دا تجارتی مرکز بنے۔
[[کاپیتان سینا|کاپیتان]] [[یاپ اہ لوئے]] ابتدائی کوالا لمپور دی تجارتی سرگرمیاں دے تمام پہلوآں وچ شامل سن جس وچ مارکیٹاں بشمول [[قحبہ گری|قحبہ خانے]]، جوئے خانے تے [[شراب خانہ|شراب خانے]] وی شامل سن ۔

یاپ دے دور وچ کوالا لمپور اک خطرناک سرحدہ قصبہ سی، یاپ جو خود وی [[ہائی سان خفیہ سوسائٹی]] دا رکن سی تے اس دور وچ سرحدی لڑائیاں عام سن خاس طور اُتے [[ہائی سان خفیہ سوسائٹی|ہائی سان]] تے گھی ہن گروہاں دے درمیان جو کہ [[کانچینگ آبشاراں|کانچینگ]] تے [[راوانگ، سلنگور|راوانگ]] دے علاقےآں تو‏ں سن ۔
[[1870ء]] یاپ اہ سزے (کوالا لمپور دے ابتدائی سرخیل) نو‏‏ں یاپ اہ لوئے دا خاص دوست کل قتل ہو گیا جو ممکنہ طور اُتے چونگ چونگ نے کیتا جو [[کانچینگ آبشاراں|کانچینگ]] دا سردار سی تے کوالا لمپور دا [[کاپیتان سینا]] بننا چاہندا سی {{sfn|Gullick|2000|pages=10–11}}

[[فائل:KITLV - 79958 - Kleingrothe, C.J. - Medan - European tin mine at Sungai Besi near Kuala Lumpur - circa 1910.tif|thumb|[[سونگائی بیسی]] وچ [[قلع]] دی کان کنی، 1910ء|right]]

کوالا لمپور [[سلنگور خانہ جنگی]] دا حصہ سی جو [[سلنگور]] دے شہزاداں دے درمیان سیاسی اقتدار تے [[قلع]] دی سرنگاں دی آمدنی دے بارے وچ سی۔ چونگ چونگ نے راجا مہدی دا نال دتا جدو‏ں کہ [[یاپ اہ لوئے]] نے راجہ عبد اللہ تے تینگکو کودین دا نال دتا۔ یاپ نے کوالا لمپور اُتے راجہ مہدی تے چونگ چونگ دی افواج دے حملےآں نو‏‏ں ناکم بنایا۔ [[1872ء]] وچ راجا اسال تے سلطان پواسا جو [[ماندایلینگ قوم]] تو‏ں تعلق رکھدے سن راجا مہدی دے حمایندی بن گئے، نے تینگکو کودین دے علاقے [[بوکیت ناناس]] دا محاصر کر لیا۔ تینگکو کودین دے جواناں بشمول یورپی کرائے دے سپاہیاں نے فرار ہونے دی کوشش کيتی لیکن اوہ [[ضلع پیٹلنگ|پیٹلنگ]] وچ پکڑے گئے تے قتل کر دے گئے۔ کوالا لمپور نو‏‏ں جلا کر خاک کر دتا گیا۔ یاپ [[کلانگ]] نو‏‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہويا جتھ‏ے اس نے اک لڑاکا قوت نو‏‏ں دوبارہ اکھٹا کیتا۔ یاپ تے تینگکو کودین نے [[1873ء]] وچ [[پاہانگ]] مالے لوگاں دی مدد تو‏ں کوالا لمپور نو‏‏ں دوبارہ حاصل کیتا۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=21–23}}

خانہ جنگی دے دوران شہر دی تباہی دے باوجود یاپ نو‏‏ں کوالا لمپور نے دوبارہ تعمیر تے آباد کیتا۔ یاپ نے شہر نو‏‏ں مشکل دور دے دوران وی برقرار رکھیا جدو‏ں [[قلع]] دی قیمت [[1870ء]] دی دہائی دے وسط وچ کافی کم ہو گئی۔ اسنو‏ں اس صورت حال تو‏ں شدید نقصان اٹھانا پیتا، اُتے [[1879ء]] وچ [[قلع]] دی قیمت وچ دوبارہ اضافے نے کوالا لمپور دا مستقبل محفوظ کر دتا۔ {{sfn|Gullick|2000|pages=18–24}}

=== برطانوی انتظامیہ ===
[[1874ء]] وچ [[سلطنت سلنگور]] دے [[عبد الصمد بن عبداللہ|سلطان عبد الصمد]] نے اک برطانوی رہائشی نظام دی اجازت دی جس وچ سلطان سربراہ ریاست رہیاں گے۔ [[1880ء]] وچ کوالا لمپور [[سلنگور]] دا [[دار الحکومت]] بنا تے برطانوی نوآبادیاندی انتظامیہ [[کلانگ]] تو‏ں کوالا لمپور منتقل ہو گئی، تے تب دے برطانوی رہائشی منتظم [[ولیم بلوم فیلڈ ڈگلس]] نے فیصلہ کیتا کہ حکومتی عمارتاں تے رہائش گانيں [[دریا]] دے مغرب وچ واقع ہونا چاہئے، جو کہ [[دریائے کلانگ]] مشرقی کنارے اُتے موجود چینی تے مالیائی بستیاں تو‏ں الگ ہاں۔ سرکاری دفاتر تے اک نواں [[شاہی ملائیشیا پولیس|پولیس ہیڈکوارٹر]] بوکیت امان اُتے تعمیر کیتے گئے تے [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|پادانگ]] ابتدائی طور اُتے پولیس دی تربیت دے لئے تیار کیتا گیا۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=35–36}}
برطانوی انتظامیہ دی طرف تو‏ں دو سو تو‏ں تن سو افراد اُتے مشتمل اک پولیس فورس قائم کيتی گئی، انہاں وچو‏ں اکثر مالے سن جو دایہی [[ملاکا]] تو‏ں سن بھرتی کیتے گئے۔ اس دے علاوہ کچھ [[سکھ]] تے [[پنجابی لوگ|پنجابی]] وی اس وچ شامل سن جنہاں نو‏ں انہاں دے خانداناں سمیت ایتھ‏ے لیایا گیا
تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوگ اپنے خاندان نو‏‏ں ایتھ‏ے لیایا تے ایہ کوالا لمپور دے ابتدائی آبادی دا اک اہ‏م حصہ بنے۔ {{sfn|Gullick|2000|page=43}}
سرکاری دفاتر بعد وچ بوکیت امان تو‏ں اک بہندے جگہ اُتے [[سلطان عبد الصمد عمارت]] وچ منتقل ہو گئے جس دا رخ پادانگ دی طرف سی جو کہ ہن [[مردیکا چوک، کوالا لمپور| مردیکا چوک]] (آزادی چوک) اے۔ ایہ برطانوی نوآبادیاندی انتظامیہ دا مرکز بن گیا۔ &lt;ref name=virtual&gt;{{cite web|publisher=Virtual Malaysia Magazine|accessdate=18 دسمبر 2007|title=Old-World Charm|url=http://magazine.virtualmalaysia.com/content.cfm/ID/17AD5478-79E7-4E6F-B76E41D642B3F579|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080101150055/http://magazine.virtualmalaysia.com/content.cfm/ID/17AD5478-79E7-4E6F-B76E41D642B3F579 &lt;!-- Added by H3llBot --&gt;|archivedate=1 جنوری 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gullick 1992&quot;&gt;{{cite journal |jstor=41493197  |last= Gullick |first= J.M. |date=1992|title= The Bangunan Sultan Abdul Samad|journal= Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society |volume= 65 |issue=1|pages= 27–38}}&lt;/ref&gt;

{{وسیع تصویر|KITLV - 105897 - Lambert &amp; Co., G.R. - Singapore - Mosque at Kuala Lumpur - circa 1900 - small.jpg|900px|[[سلطان عبد الصمد عمارت]] تے [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]]، کوالا لمپور، سنہ 1900۔ پیش منظر وچ قدیم [[شاہی سلنگور کلب]]، بعد وچ دوبارہ تعمیر کیتا گیا}}

[[فرینک سویٹنہیم]] جو [[1882ء]] وچ رہائشی منتظم مقرر ہوئے انہاں نو‏ں کوالا لمپور دی تیزی تو‏ں ترقی تے قبصے دی اک اہ‏م شہری مرکز وچ تبدیلی دا مرکزی کردار تسلیم کیتا جاندا اے۔ &lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web|title=Kuala Lumpur|url=http://www.britannica.com/eb/article-9046321/Kuala-Lumpur|work=Encyclopædia Britannica|accessdate=6 دسمبر 2007}}&lt;/ref&gt;
ابتدائی کوالا لمپور اک چھوٹا سا قصبہ سی جس دے بوہت سارے سماجی تے سیاسی مسائل سن ۔ عمارتاں لکڑی تے پرال تو‏ں بنائی گئياں جس دی وجہ تو‏ں پورا قصبہ آسانی تو‏ں اگ دا شکار ہو سکدا سی، غیر مناسب نکاسی آب تے مناسب حفظان صحت دی کمی دی وجہ تو‏ں شہر بیماریاں تو‏ں دوچار سی، تے اسنو‏ں مسلسل [[سیلاب]] دا خطرہ رہندا سی [[1870ء]] دی دہائی دے اواخر وچ [[ہیضہ]] دی وبا پھیلنے تو‏ں شہر اک وڈی تباہی تو‏ں دوچار ہويا تے بوہت سارے لوگ شہر تو‏ں نقل مکانی کر گئے۔ [[4 جنوری]] [[1881ء]] نو‏‏ں پورا شہر جل گیا تے اسی سال بعد وچ شہر اک وڈے سیلاب تو‏ں دوچار ہويا۔ [[فرینک سویٹنہیم]] نے برطانوی رہائشی منتظم بننے اُتے شہر نو‏‏ں گلیاں دی صفائی تو‏ں بہتر بنانا شروع کیتا۔ اس نے ایسی شرائط مقرر کيتیاں کہ عمارتاں دی تعمیر [[اینٹ|اینٹاں]] تے ٹائلاں تو‏ں دی جائے تا کہ اوہ آسانی تو‏ں جلنے تو‏ں محفوظ رہیاں۔ &lt;ref name=&quot;Britannica&quot; /&gt;{{sfn|Gullick|1983|pages=42–43}}
اس نے کوالا لمپور دی وسیع سڑکاں دے نال دوبارہ تعمیر تے سڑک با سڑک گھراں نو‏‏ں اینٹاں تے ٹائلاں تو‏ں بنی عمارتاں وچ تبدیل کرنے دا حکم جاری کیتا۔ ایہ تعمیراندی پروگرام تقریباً پنج سال تک جاری رہیا۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=42–43}}

[[کاپیتان سینا]] [[یاپ اہ لوئے]] نے کوالا لمپور دی تعمیر نو دے لئی اک وڈا وسیع علاقہ خریدا جتھ‏ے اس نے [[اینٹ|اینٹاں]] بنانے دی صنعت قائم دی ایہ علاقہ [[برک فیلڈز]] اج وی اسی نام تو‏ں موسوم اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://yapahloy.tripod.com/yap_ah_loy%27s_administration.htm |title=Yap Ah Loy's Administration |publisher=Yapahloy.tripod.com |date=12 ستمبر 2000 |accessdate=5 اکتوبر 2011}}&lt;/ref&gt;
پرال تو‏ں بنی تباہ شدہ عمارتاں دی دوبارہ تعمیر اینٹاں تے ٹائلاں تو‏ں کيتی گئی، تے نويں اینٹاں تو‏ں بنی عمارتاں وچو‏ں اکثر &quot;پنج پاآں راستے&quot; دے نال نال چینی [[بڑھئی]] دے کم تو‏ں خاص طور اُتے آراستہ سن۔ اس دے نتیجے وچ اس علاقے وچ مخصوص طرز تعمیر دی دکان-گھر دی تعمیرات سامنے آئیاں ۔

[[فائل:Kuala Lumpur railway station (Rawang-Seremban &amp; Sentul-Port Klang Line) (frontal facade), Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن]] شہر دی تیزی تو‏ں ترقی کرنے دی اک علامت تھی]]

[[فرینک سویٹنہیم]] نے [[کلانگ]] تے کوالا لمپور دے درمیان [[ریلوے لائن]] دی تعمیر دا آغاز کیتا جس دا افتتاح [[1886ء]] وچ ہويا۔ اوہدی وجہ تو‏ں کوالا لمپور تک رسائی وچ اضافہ ہويا تے شہر نے تیز رفتاری تو‏ں ترقی کيتی۔ آبادی جو [[1884ء]] وچ 4،500 سی [[1890ء]] وچ ودھ نو‏‏ں 20,000 ہو گئی۔ &lt;ref name=ooi&gt;{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=QKgraWbb7yoC&amp;pg=PA746#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1 |editor= Keat Gin Ooi |page= |publisher=ABC-CLIO |year= 2004 |isbn=978-1-57607-770-2}}&lt;/ref&gt;
[[1896ء]] وچ [[وفاقی مالے ریاستاں]] وی [[فرینک سویٹنہیم]] دے نال شامل ہو گئياں تے سویٹنہیم نواں رہائشی جنرل بنا۔ اس دے بعد اس نے کوالا لمپور نو‏‏ں [[دار الحکومت]] بنایا۔

جداں کہ زیادہ تر مرکزی کوالا لمپور ابتدائی برساں وچ یک نامیاندی انداز وچ بغیر اہ‏م منصوبہ بندی دے بنا اس لئی شہر دے پرانے حصےآں وچ سڑکاں تنگ، منحنی تے پیچیدہ نيں۔ اس حصے وچ فن تعمیر اک منفرد نوآبادیاندی قسم دا اے جو کہ یورپی تے چینی طرز تعمیر دا اک امتزاج اے۔ آبادی وچ اضافے دے نال حفظان صحت، کچرے دے ضائع کرنے تے ہور صحت دے معاملات دے انتظام اُتے گہرا دباؤ آیا۔ اسی وجہ تو‏ں [[14 مئی]] [[1890ء]] نو‏‏ں اک صحت کاری بورڈ بنایا گیا جو شہر وچ حفظان صحت، سڑکاں دی دیکھ بھال، سڑکاں دی روشنی، منصوبہ بندی تے ہور افعال دا ذمہ دار سی ایہ آخر کار &quot;کوالا لمپور میونسپل کونسل&quot; بن گیا۔ &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&amp;dat=19900513&amp;id=9GJPAAAAIBAJ&amp;sjid=bZADAAAAIBAJ&amp;pg=7010,3214969&amp;hl=en |title=Kuala Lumpur: From a Sanitary Board to City Hall |author=Chiang Siew Lee |work=New Straits Times |date=13 May 1990}}&lt;/ref&gt;

=== ویہويں صدی وچ توسیع ===
[[فائل:KITLV - 79940 - Kleingrothe, C.J. - Medan - Tapping of a 23-year-old rubber tree on a plantation in Malaysia - circa 1910.tif|thumb|1910ء وچ ملیایا وچ [[ربڑ]] دے درختاں دی کاشت|150px]]
[[فائل:An arcade of shops with a road sweeper at work in the street of Kuala Lumpur, 1915-1925.jpg|thumb|ویہويں صدی وچ دکان-گھر طرز تعمیر نے ترقی پائی|right]]

کوالا لمپور [[ویہويں صدی]] وچ اک چھوٹی آبادی تو‏ں [[ملائیشیا]] دا سب تو‏ں وڈا [[شہر]] بنا۔ کوالا لمپور دا رقبہ [[1895ء]] وچ صرف 0.65 مربع کلو میٹر سی جو [[1903ء]] وچ ودھ کر 20 مربع کلومیٹر تک پہنچ گیا۔ [[1948ء]] وچ جدو‏ں ایہ بلدیہ بنا تو ایہ 93 مربع کلومیٹر تک پھیل چکيا سی تے آزادی دے بعد تو‏ں [[1974ء]] وچ بطور [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] اس دا رقبہ 243 مربع کلومیٹر اے۔ &lt;ref name=&quot;reassessment&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=p6XUOGEvEcgC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Reassessment of Urban Planning and Development Regulations in Asian Cities |page=35|year=1999|publisher= UN-HABITAT|isbn=92-1-131419-4}}&lt;/ref&gt;
[[ویہويں صدی]] دی ابتدا وچ گاڑیاں دے پہیاں دی بے انتہا طلب دی وجہ تو‏ں [[سلنگور]] [[ربڑ]] دی صنعت وچ ترقی ہوئی جس دا براہ راست اثر شہر اُتے وی پیتا۔ کوالا لمپور دی آبادی جو کہ [[1900ء]] وچ 30,000 سی [[1920ء]] ودھ کر 80,000، {{sfn|Gullick|1983|pages=111–119}} تے [[1931ء]] وچ 110,000 تو‏ں ودھ ہو گئی۔ &lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.co.uk/books?id=9XXJVXSHZgIC&amp;pg=PA84#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Asian and Pacific Cities: Development Patterns |editors= Ian F. Shirley, Carol Neill |publisher= Routledge|year= 2015 |isbn=978-1-138-81442-4 |page=84}}&lt;/ref&gt;
[[انیسواں صدی]] دے آخر تے [[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ تجارتی سرگرمیاں بنیادی طور اُتے چینی تاجراں دے ہتھ وچ سن جو کہ کوالا لمپور دی امیر ترین اورمؤثر شخصیتاں سن۔
[[ربڑ]] دی صنعت دی ترقی دی وجہ تو‏ں غیر ملکی سرمایہ دی آمد وچ اضافہ ہويا کوالا لمپور وچ کئی غیر ملکی نويں کمپنیاں تے صنعت قائم ہوئی۔
کئی کمپنیاں جو قریبی علاقےآں مثلاً [[سنگاپور]] وچ قائم سن انہاں نے ایتھ‏ے قیام دی راہ تلاش کرنا شروع کر دت‏ی۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=111–119}}
اُتے [[ربڑ]] دی صنعت دی نوعیت دی وجہ تو‏ں – ربڑ دے درختاں دی کاشت دے کچھ سال بعد ہی ربڑ حاصل کیتا جا سکدا اے، زیادہ درختاں تو‏ں ربڑ حاصل ہونے مدت وچ صنعت وچ تیزی آ جاندی سی اُتے ہور سالاں وچ جدو‏ں پیدتے کم ہوندی سی تو صنعت وچ مندی دا رجحان ہوندا سی، اس تیزی تے مندی دی وجہ تو‏ں [[1920ء]] دی دہائی دے آغاز وچ بے روزگاری وچ وسیع پیمنے اُتے اضافہ ہويا۔ {{sfn|Gullick|1983|page=259}}

[[1926ء]] وچ اک وڈے سیلاب دے بعد [[دریائے گومباک|گومباک]]-[[دریائے کلانگ|کلانگ]] [[سنگم (آبی)|سنگم]] نو‏‏ں سیدھا کیتا گیا تا کہ [[سیلاب]] دے خطرے نو‏‏ں کم کیتا جائے۔
سیلاب تو‏ں بچاو دے لئی اک نہر وی بنائی گئی تا کہ اجافی پانی نو‏‏ں دریا تو‏ں منتقل کیتا جا سکے، ایہ [[1932ء]] وچ مکمل ہوئی۔ {{sfn|Gullick|1983|pages=252–253}}

=== جاپانی قبضہ ===
[[فائل:General F W Messervy receives the sword of General Itagaki.jpg|thumb|1946ء وچ کوالا لمپور وچ جاپانی افواج دے ہتھیار ڈالنے دی رسمی تقریب]]
[[فائل:Japanese troops mopping up in Kuala Lumpur.jpg|thumb|جاپانی افواج کوالا لمپور وچ|right]]

کوالا لمپور [[11 جنوری]] [[1942ء]] تو‏ں [[15 اگست]] [[1945ء]] تک جاپانی قبضے وچ رہیا، اس دور نو‏‏ں &quot;3 سال تے 8 ماہ&quot; کہیا جاندا اے۔ کوالا لمپور دی معیشت اس دور وچ تقریباً رک گئی۔ شہر اُتے قبضے دے نتیجے وچ بہت زیادہ جانی نقصان ہويا، جاپانی افواج دے قبضے دے چند ہفتاں وچ کوالا لمپور وچ کم تو‏ں کم 5،000 چینی ہلاک ہوئے تے ہزاراں بھارتیاں نو‏‏ں زبردستی برما ریلوے اُتے کم کرنے دے لئے بھیج دتا گیا جتھ‏ے اوہ وڈی تعداد وچ ہلاک ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;rough guide&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=cFnZCQAAQBAJ&amp;pg=PT8&amp;lpg=PT8 |title=Rough Guides Snapshot Malaysia: Kuala Lumpur|publisher= Rough Guides|date=3 August 2015 |isbn=978-0-241-24195-0}}&lt;/ref&gt;
جاپانی قبضے دے دوران فوج نے مخنتخب پالیسیاں بنائی جنہاں وچ کئی خاص طور اُتے نسلی چینی لوگاں دے لئی سن جنہاں وچ انہاں تو‏ں بہت ناروا سلوک کیتا جاندا سی کیونکہ انہاں نے [[1895ء]] وچ [[پہلی چین جاپانی جنگ]] تے [[1937ء]] وچ [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] دے دوران چینی حکومت دی حمایت دی سی۔ دوسری طرف نسلی مالے لوگاں تو‏ں اچھا سلوک کیتا جاندا سی تے جنگ دے بعد آزادی دے وعدہ وی کیتا گیا سی تاکہ اوہ کوالا لمپور وچ جاپانی انتظامیہ تو‏ں تعاون کریئے۔ &lt;ref name=&quot;rough guide&quot; /&gt;
جاپانی فوجی انتظامیہ دے دوران جاپانی سماجی پالیسی نافذ کيتی گئی سی، اس پالیسی وچ تمام انگریزی تے چینی اسکولاں نو‏‏ں بند کر دتا گیا تے ہور اسکولاں وچ ہر صبح [[کی می گائیو]] (جاپان دا قومی ترانہ) کانے دا حکم جاری کیتا گیا تا کہ جاپانی شہنشاہ تو‏ں وفاداری دا اظہار کیتا جائے۔

جاپانی فوجی دے کوالا لمپور اُتے قبضہ دے دوران جاپانی فوجی ین یا جنہاں نو‏ں عام طور اُتے &quot;بنانا نوٹ&quot; (Banana notes) کہیا جاندا سی متعارف کرایا گیا۔ جاپانی شاہی فوجی انتظامیہ دی طرف تو‏ں بغیر ذخائر دے جاری جاپانی فوجی ین تے اضافی کرنسی پرنٹنگ دی وجہ تو‏ں افراط زر وچ انتہائی اضافہ ہويا تے خوراک دی راشننگ روز مرہ زندگی دا معمول بن گیا.

ریاستہائے متحدہ فوجی فضائیہ نے [[18 فروری]] تے [[10 مارچ]] [[1945ء]] نو‏‏ں مرکزی ریلوے دی ورکشاپ اُتے شدید بمباری کيتی۔ [[اگست]] [[1945ء]] وچ [[ہیروشیما تے ناگاساکی وچ ایٹمی بمباری]] دے بعد 29 واں فوج دے کمانڈر نے [[13 ستمبر]] [[1945ء]] نو‏‏ں برطانوی فوج دے سامنے ہتھار ڈال دتے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.colonialfilm.org.uk/node/2822|title=Japanese Surrender of 29the Army in Kuala Lumper (13/9/1945)|publisher=Imperial War Museum}}&lt;/ref&gt;
[[22 فروری]] [[1946ء]] نو‏‏ں کوالا لمپور وچ اک رسمی تقریب منعقد کيتی گئی جس وچ جاپانی ستويں فوج دے کمانڈر انہاں چیف [[سئیشیرو ایتاگاکی]] نے شہر برطانوی انتظامیہ دے حوالے کر دتا۔

=== اتحاد ملیایا ===
[[فائل:Flag of the Federated Malay States (1895–1946).svg|thumb|[[اتحاد ملیایا]] دا پرچم]]
{{اصل مضمون|اتحاد ملایا}}
جاپان دے ہتھیار ڈالنے دے بعد، برطانوی فوجی انتظامیہ کوالا لمپور وچ واپس آ گئی۔ [[1 اپریل]] [[1946ء]] وچ برطانیہ نے سرکاری طور اُتے [[اتحاد ملیایا]] دا اعلان &quot;شاہی گھر&quot; ([[کارکوسا سری نگارا]]) وچ کیتا۔

[[ملایائی ہنگامی حالات]] دے دوران جدو‏ں ملیایا دی نوآبادیاندی حکومت [[اشتمالیت|اشتمالی]] شورش تو‏ں نمٹنے وچ مصروف سی، [[1950ء]] دے دہائی وچ شہر دے مضافات وچ نويں پنڈ قائم کیتے گئے جو کہ [[گوریلا جنگ]] نو‏‏ں کنٹرول کرنے دی خفیہ کوشش سی۔ &lt;ref name=&quot;Britannica&quot;/&gt;
انہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا کوالا لمپور دے شمال وچ [[کیپونگ]] وچ [[جنجانگ]] سی
جداں جداں لوگ [[اولو کلانگ]] تے [[امپانگ، سلنگور|زیراں امپانگ]] تو‏ں نويں [[پنڈ]] وچ منتقل ہونے لگے اس پالیسی نے کوالا لمپور دی آبادی وی بڑھا دت‏ی۔

=== قبل از آزادی انتخابات ===
کوالا لمپور ملیایا پہلے شہراں وچو‏ں سی جتھ‏ے انتخابات منعقد ہوئے۔ سب تو‏ں پہلے بلدیاندی انتخابات [[16 فروری]] [[1952]] نو‏‏ں منعقد ہوئے۔ [[متحد مالے قومی تنظیم]] تے [[ملائیشیائی چینی ایسوسی ایشن]] نے انتخابات دے لئے اک مشترکہ اتحاد قائم کیتا تے 12 نشستاں وچو‏ں 9 نشستاں جیتاں۔

=== یوم آزادی ===
[[فائل:Dataran Merdeka 1.jpg|thumb|[[مردیکا چوک، کوالا لمپور|میدان آزادی کوالا لمپور]]|150px]]
کوالا لمپور نو‏‏ں [[1957ء]] وچ اک بار پھر تاریخی اہمیت حاصل ہوئی جدو‏ں ملائیشیا دا پرچم پہلی بار کرکٹ میدان ([[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]]) وچ بلند کیتا گیا جو کہ برطانوی حکومت تو‏ں ملک دی آزادی دی علامت اے۔ [[1974ء]] وچ کوالا لمپور نو‏‏ں اوہدی ریاست [[سلنگور]] تو‏ں الگ کرکے اسنو‏ں [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] دا درجہ دتا گیا، تے [[شاہ عالم، ملائیشیا|شاہ عالم]] ریاست [[سلنگور]] دا نواں [[دار الحکومت]] بنا۔ [[14 مئی]] [[1990ء]] نو‏‏ں کوالا لمپور نے مقامی کونسل دا 100 سال دا جشن منایا۔ نويں وفاقی علاقے کوالا لمپور دا پرچم تے ترانہ وی بنایا گیا۔
[[1 فروری]]، [[2001ء]] نو‏‏ں [[پتراجایا]] وی [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] بنا تے اسنو‏ں وفاقی حکومت دی نشست ہونے دا اعلان کیتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.malaysianbar.org.my/content/view/7524/2/|title=PJC turns focus on maintenance issues|author=Geetha Krishnan|publisher=The Malaysian Bar|accessdate=14 December 2007}}&lt;/ref&gt;
حکومت دے انتظامی تے عدالتی افعال نو‏‏ں کوالا لمپور تو‏ں [[پتراجایا]] منتقل کردتا گیا، اُتے کوالالمپور ہن وی قانون سازی افعال نو‏‏ں برقرار رکھے ہوئے اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.issti.gov.my/attractions.htm|title=Attractions|publisher=Ministry of Science Technology and Innovation|accessdate=11 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071030121747/http://www.issti.gov.my/attractions.htm|archivedate=30 October 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ایہ [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (آئینی بادشاہ) دی سرکاری رہائش گاہ کوالا لمپور وچ ہی موجود اے۔

=== بعد از آزادی دور (1957ء-1990ء) ===
[[فائل:Tugu Negara.jpg|thumb|ملائیشیا دے آزادی وچ مرنے ہونے والےآں دی [[قومی یادگار (ملائیشیا)|قومی یادگار]]]]

[[1957ء]] وچ آزادی دے بعد کوالا لمپور [[وفاق ملیایا]] دا [[دار الحکومت]] بنا تے [[1963ء]] وچ ایہ ہور وڈے [[ملائیشیا|وفاق ملائیشیا]] دا [[دار الحکومت]] بنا۔ آزادی دے موقع دے لئے اک وڈا [[اسٹیڈیم]] [[مردیکا اسٹیڈیم]] (آزادی اسٹیڈیم) تعمیر کیتا گیا جتھ‏ے پہلے [[وزیر اعظم]] [[تونکو عبدالرحمان]] نے اک وڈے ہجوم دے سامنے وچ ملیایا دی آزادی دا اعلان کیتا سی یونین جیک نو‏‏ں [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]] (آزادی چوک) وچ علم چوب تو‏ں اتارا گیا تے مالیائی پرچم بلند کیتا گیا۔
[[13 مئی]] [[1969ء]] نو‏‏ں [[ملائیشیا]] دی تاریخ دے بدترین نسلی فسادات وچ شہر دے اک حصے نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا۔ تشدد دی بنیادی وجہ ملائیشیا وچ مالے لوگاں دا انہاں دی سماجی، سیاسی حیثیت تو‏ں غیر مطمئن ہونا سی فسادات وچ 196 افراد ہلاکت ہوئے انہاں وچو‏ں اکثر چینی سن ۔ &lt;ref name=iht&gt;Official figure,{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/16/asia/AS-GEN-Malaysia-Race-Riot-Book.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011030700/http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/16/asia/AS-GEN-Malaysia-Race-Riot-Book.php |archivedate=11 October 2007 |title=New book on 1969 race riots in Malaysia may be banned, officials warn |accessdate=23 February 2013}}&lt;/ref&gt;
[[پارلیمان ملائیشیا]] [[1971ء]] تک دو سال لے لئی معطل رہی تے اس دے نتیجے وچ مالے لوگاں نو‏‏ں ہور قوماں دے مقابلے وچ اقتصادی تے معاشی پالیسی وچ ترجیح دتی گئی۔

[[1 فروری]] [[1972ء]] نو‏‏ں کوالا لمپور نو‏‏ں شہر دی حیثیت دتی گئی۔
[[1 فروری]] [[1974ء]] نو‏‏ں کوالا لمپور نو‏‏ں [[ملائیشیا]] دی ریاست [[سلنگور]] تو‏ں الگ کرکے [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] بنایا گیا، جدو‏ں کہ [[شاہ عالم، ملائیشیا|شاہ عالم]] کوالا لمپور دی جگہ سلنگور دا نواں [[دار الحکومت]] بنا۔

[[5 اگست]] [[1975ء]] نو‏‏ں &quot;جاپانی سرخ فوج&quot; نامی دہشت گرد تنظیم نے اے آئی اے عمارت جس وچ کئی سفارت خانے واقع سن، وچ 50 تو‏ں زیادہ لوگاں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ یرغمالیاں وچ [[ریاستہائے متحدہ]] تے [[سویڈن]] دے قونصل خانے دے افراد شامل سن ۔ مسلح افراد نے 5 قیدی ساتھیاں دی رہائی حاصل کيتی تے انہاں دے نال [[لیبیا]] نو‏‏ں پرواز کر گئے۔
اس تنظیم نے [[1970ء]] دے دہائی وچ دنیا وچ بوہت سارے حملے تے قتل عام کیتا، جس تن برس قبل [[تل ابیب]] وچ [[لد]] [[ہوائی اڈا|ہوائی اڈے]] اُتے قتل عام وی شامل اے۔ &lt;ref&gt;&quot;Those named by Lebanese officials as having been arrested included at least three Red Army members who have been wanted for years by Japanese authorities, most notably Kōzō Okamoto, 49, the only member of the attacking group who survived the Lod Airport massacre.&quot; [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02E6DF1F3FF93AA25751C0A961958260 &quot;Lebanon Seizes Japanese Radicals Sought in Terror Attacks&quot;], ''[[The New York Times]]'', 19 February 1997.&lt;/ref&gt;

=== معاصر دور (1990-تاحال) ===
[[فائل:Petronas Twin Towers and the KL Tower.jpg|thumb|[[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] تے [[کوالا لمپور ٹتے]]]]
[[فائل:Malaysia Masjid Negara.jpg|thumb|[[ملائیشیا دی قومی مسجد]]، کوالا لمپور|right]]

[[1990ء]] دی دہائی دے آغاز تو‏ں ایشیائی اقتصادی تیزی دی وجہ تو‏ں کوالا لمپور دی معیشت (معاشی ترقی دی شرح 10٪ تو‏ں زیادہ تھی) نے وی تیزی تو‏ں ترقی کيتی۔ [[عالمگیریت]] دی طرف وزیر اعظم [[مہاتیر محمد]] اقدامات دی وجہ تو‏ں [[وادی کلانگ]] کہ شہری ترقی دی وجہ تو‏ں [[کوالا لمپور عظمی]] وجود وچ آیا۔ &lt;ref&gt;{{cite journal |title=Counter-global Cases for Place: Contesting Displacement in Globalising Kuala Lumpur Metropolitan Area |first1=Tim |last1=Bunnell |first2= Alice M.|last2= Nah|journal=Urban Studies|volume= 41|number= 12|date= 2004|pages= 2447–2467 |jstor=43197066}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hyjtCwAAQBAJ&amp;pg=PA88#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title= Architecture and Urban Form in Kuala Lumpur | author=Yat Ming Loo |page=88 |isbn=978-1-4094-4597-5 |publisher=Routledge}}&lt;/ref&gt;
یہ علاقہ مغرب دی طرف [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] کوالا لمپور تو‏ں [[کلانگ بندرگاہ]] تک، مشرق وچ [[سلسلہ کوہ تیتیوانگسا]] تک، شمال تے جنوب وچ ہور علیحدہ انتظامی قصبے تے شہر مثلاً [[کلانگ]]، [[شاہ عالم، ملائیشیا|شاہ عالم]] تے [[پتراجایا]] وی شامل نيں جنہاں نو‏ں مجموعی طور اُتے [[کوالا لمپور عظمی]] کہیا جاندا اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newgeography.com/content/003395-the-evolving-urban-form-kuala-lumpur |title=The Evolving Urban Form: Kuala Lumpur|first= Wendell |last=Cox |date= 12 جنوری 2013|work=New Geography}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3HrxBQAAQBAJ&amp;pg=PA378#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Taiwan in Transformation: Retrospect and Prosepct |last= Chun-chieh |first=Huang |page=378|isbn=9789863500155}}&lt;/ref&gt;

کوالا لمپور دے اندر کئی قابل ذکر منصوبے شروع ہوئے کس وچو‏ں اک [[کوالا لمپور سٹی سینٹر]] اے جو کہ [[جالان امپانگ]] کر ارد گرد دا علاقہ اے۔ کوالا لمپور وچ بے شمار [[فلک بوس عمارت|فلک بوس عمارتاں]] تعمیر ہوئی نيں، تے اک [[نوآبادی]] دور دا اک سرحدی قصبہ [[جنوب مشرقی ایشیا]] دے سب تو‏ں جدید تے تیزی تو‏ں ترقی کرنے والا شہر بن گیا اے۔
ٹریفک جام اک روز مرہ دا معمول اے جسنو‏ں مسافر روزانہ برداشت کردے نيں، حالانکہ شہر بھر وچ 6 لین ہائی ویز (بشمول دو مرتفع ہائی ویز) وی تعمیر کیتے گئے نيں۔ بس سروس کافی بدنام، بے قاعدہ تے ناکافی اے۔ [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] دے تحت شہر بھر وچ میٹرو ریل دا جال بچھا ہويا اے جو کہ عام لوگاں دی پسندیدہ سواری اے۔

[[فائل:2016 Kuala Lumpur, Kuala Lumpur City Centre (03).jpg|thumb|[[کوالا لمپور سٹی سینٹر]]]]
[[فائل:Kuala Lumpur City Centre.jpg|thumb|[[کوالا لمپور سٹی سینٹر]]|right]]

[[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]] دے سامنے دی سڑک غالباً کوالا لمپور دی سب تو‏ں مشہور سڑک اے۔ [[موری طرز تعمیر]] دی [[سلطان عبد الصمد عمارت]] دے عالی شاہ [[تانبا|تانبے]] دے [[گنبد]] ینيں واقع نيں، اس دے علاوہ دنیا دے بلند ترین علم چوباں وچو‏ں اک وی اس جگہ [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]] وچ واقع اے۔ [[2004ء]] تک وفاق دی اعلیٰ عدالتاں (اپیل دی عدالت تے وفاقی عدالت) [[سلطان عبد الصمد عمارت]] وچ واقع سن، اُتے اس دے بعد اپیل دی عدالت تے وفاقی عدالت [[پتراجایا]] وچ انصاف محل وچ منتقل کر دتی گئی نيں۔ [[دیابومی کمپلیکس]] وی اسی سڑک تو‏ں نظر آندا اے۔ ایہ علاقے وچ [[ملائیشیا]] دے [[ہاری مردیکا|یوم آزادی]] دے دن دی پریڈ دا مرکزی نقطہ ہوندا سی جو پورے ملائیشیا وچ ٹیلی ویژن اُتے دکھایا جاندا سی، اُتے [[2003ء]] وچ ایہ پریڈ [[پتراجایا]] بلیوارڈ اُتے منتقل کر دتی گئی اے جو کہ ملائیشیا دا نواں انتظامی دار الحکومت اے۔ [[شاہی ملائیشیا پولیس|بوکیت امان]] (لفظی &quot;امن دا پہاڑ&quot;) دا مرکزی دفتر وی ینيں واقع اے۔

ہور ممالک [[دار الحکومت]] شہراں دی طرح، شہر دا باقی زیادہ تر حصہ معیاری انداز بنایا گیا اے۔ اوہدی قابل ذکر مثالاں [[دیابومی کمپلیکس|دیابومی عمارت]]، کوالا لمپور دی پہلی [[فلک بوس عمارت]]، تابونگ حاجی عمارت، [[برج ٹیلیکوم]]، [[کوالا لمپور ٹتے]] تے [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]] نيں۔
شہر دی تیز رفتار ترقی نے شہر دے کئی قدیم ڈھانچاں نو‏‏ں یا تو مسمار کر دتا یا انہاں وچ تبدیلی کيتی گئی اے تا کہ جدید طرز دے شاپنگ مراکز، دفاتر تے رہائش گانيں بنائی جا سکيتیاں ۔ شہر وچ ورثہ عمارتاں نو‏‏ں بچانے دے لئے کوششاں موجود تو نيں اُتے ایہ کافی محدود نيں۔ اُتے کوالا لمپور دی اہ‏م نشانیاں دے طور اُتے جانی جانے والی عمارتاں مثلاً [[سلطان عبد الصمد عمارت]]، [[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن]]، [[کارکوسا سری نگارا]]، [[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ]] تے انہاں جیسی چند عمارتاں محفوظ نيں۔
[[1990ء]] تے [[2000ء]] دی دہائیاں وچ علاقے دی قبل از آزادی دور دی کئی عمارتاں غیر توجہ، غلط استعمال، نظر انداز یا اگ لگنے تو‏ں تباہ ہو چکيتیاں نيں۔ حالیہ تنازع (منصوبہ متروک) اس وقت سامنے آیا جدو‏ں حکومت نے وسط [[2006ء]] وچ [[کولیسیم تھیٹر (کوالا لمپور)|کولیسیم تھیٹر]] نو‏‏ں اک ثقافتی ورثہ مرکز وچ تبدیل کرنے دی تجویز دتی، اس دے علاوہ [[2006ء]] دے آخر وچ حکومت دا [[بوک ہاؤس]] نو‏‏ں منہدم ہونے تو‏ں بچانے وچ سستی اک قابل ذکر امر اے۔

نومبر [[2007ء]] وچ [[1998ء]] دے بعد شہر وچ دو وڈی سیاسی ریلیاں منعقد ہوئیاں، [[10 نومبر]] نو‏‏ں برسیہ ریلی تے [[25 نومبر]] نو‏‏ں ہندراف ریلی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/11/10/malaysia.protests/index.html|title=Teargas used on rare Malaysia demo|publisher=CNN|date=10 نومبر 2007|accessdate=8 دسمبر 2007|archivedate=2007-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071115161322/http://edition.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/11/10/malaysia.protests/index.html}}&lt;/ref&gt;
کوالالمپور نو‏‏ں ایشیا ویک میگزین وچ ایشیا دے دس بہترین شہراں وچو‏ں اک دے طور اُتے ووٹ دتا گیا سی &lt;ref&gt;''[[Asiaweek]]''۔ [http://www.asiaweek.com/asiaweek/asiacities/topten.html The Top Ten]۔ Retrieved 23 فروری 2007.&lt;/ref&gt;

== جغرافیہ ==
[[فائل:Kuala Lumpur, Malaysia Astronaut Imagery.JPG|thumb|کوالا لمپور دا مصنوعی سیارے تو‏ں نظارہ]]

کوالا لمپور دی جغرافیائی خصوصیات وڈی [[وادی کلانگ]] دے لئی مشہور نيں۔ وادی دے مشرق وچ [[سلسلہ کوہ تیتیوانگسا]]، شمال تے جنوب وچ کئی معمولی [[سلسلہ کوہ|سلاسل کوہ]] تے مغرب وچ [[آبنائے ملاکا]] واقع اے۔
[[مالے بولی]] وچ کوالا لمپور دے معنی &quot;گدلا سنگم&quot; دے نيں کیونکہ ایہ [[دریائے کلانگ]] تے [[دریائے گومباک]] دا [[سنگم (آبی)|سنگم]] اے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|publisher=Asiaweek|work=Asia's Best Cities 2000|title=Kuala Lumpur: Growing Pains|url=http://www.asiaweek.com/asiaweek/asiacities/kualalumpur.html|accessdate=4 December 2007}}&lt;/ref&gt;

کوالا لمپور ملائیشیا [[ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں|ریاست]] [[سلنگور]] دے وسط وچ واقع اے تے ایہ ریاست دا اک علاقہ سی [[1974ء]] وچ کوالا لمپور نو‏‏ں [[سلنگور]] تو‏ں علیحدہ کیتا گیا تاکہ اسنو‏ں پہلا [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی علاقہ]] بنایا جائے جو کہ براہ راست ملائیشیا دی [[حکومت ملائیشیا|وفاقی حکومت]] دے زیر انتظام ہوئے۔ اس دا مقام [[جزیرہ نما ملائیشیا]] دے مغربی ساحل اُتے سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ ریاست دے اندر اے، جو کہ مشرقی ساحل دے مقابلے وچ وسیع مسطح زمین اے۔ اسی وجہ تو‏ں اسنو‏ں ملائیشیا دے دوسرے شہراں دے مقابلے وچ تیزی تو‏ں ترقی وچ مدد ملی اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ejournal.ukm.my/akademika/article/viewFile/3084/1971|title=Risk, Exposure and Vulnerability to Flood Hazards in a Rapidly Developing Country: The Case of Peninsular Malaysia|author=Chan Ngai Weng|publisher=[[National University of Malaysia]]|year=1996|accessdate=29 April 2015|pages=107–137|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429135518/http://ejournal.ukm.my/akademika/article/viewFile/3084/1971|archivedate=29 April 2015|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
شہر دی بلدیہ دا رقبہ 243 مربع کلومیٹر (94 مربع میٹر) اُتے مشتمل اے، &lt;ref name=&quot;Laporan Kiraan Permulaan 2010&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |accessdate=24 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708202650/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archivedate= 8 July 2011 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
جدو‏ں کہ اوہدی اوسط بلندی 81.95 میٹر (268.9 فٹ) اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.malaysiatravel.org.uk/tourist-attraction/kuala-lumpur/location.html|title=Kuala Lumpur Location|publisher=Malaysia Travel|accessdate=18 September 2010}}&lt;/ref&gt;

=== موسم تے آب و ہويا ===
[[فائل:Jalan Ampang (Ampang Road) (between Jalan Munshi Abdullah and Jalan Melaka), City Centre and Golden Triangle, Kuala Lumpur.jpg|thumb|کوالا لمپور وچ [[بارش]] روگٹھ دا معمول ہے]]

کوالا لمپور دے مشرق وچ [[سلسلہ کوہ تیتیوانگسا]] تے مغرب وچ جزیرہ [[سماٹرا]] واقع اے۔ کوالا لمپور تیز ہواآں تو‏ں محفوظ تے [[استوائی برساندی جنگل آب و ہويا]] ([[کوپن موسمی گٹھ بندی]]) رکھدا اے جو گرمی تے دھوپ دے نال زیادہ بارش والا علاقہ جے خاص طور اُتے [[مانسون|شمال مشرقی مون سون]] وچ جو کہ [[اکتوبر]] تو‏ں [[مارچ]] تک ہوندا اے۔ کوالا لمپور وچ [[درجہ حرارت]] عموماؑ اک جداں ریندا ہے- زیادہ تو‏ں زیادہ درجہ حرارت عموماؑ 32 تے 35 ° س (90 تے 95 ° ف) دے درمیان وچ ہوندا اے، کدی کبھار ایہ 40 °س (104.0 °ف) تک جا پہنچدا اے، جدو‏ں کہ کم تو‏ں کم درجہ حرارت عموماؑ 23.4 تے 24.6 °س (74.1 تے 76.3 °ف)کے درمیان وچ ہوندا اے، کدی کبھار ایہ 14.4 °س (57.9 °ف) تک وی کم ہو جاندا اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.mherrera.org/temp.htm|title=Extreme Temperatures Around the World|publisher=Maximiliano Herrera|accessdate=18 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.welcome-kl.com/kl-info/weather-in-kl/|title=Weather in KL|publisher=Welcome-KL|accessdate=10 July 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://archive.is/20130209110431/http://www.welcome-kl.com/kl-info/weather-in-kl/|archivedate=9 February 2013}}&lt;/ref&gt;
کوالالمپور وچ عام طور اُتے سالانہ گھٹ تاں گھٹ 2،600 ملی میٹر (100 انچ) بارش ہوندی اے۔ [[جون]] تے [[جولیائی]] نسبتاً خشک ہوندے نيں، لیکن پھر وی ہر ماہ بارش 131 ملی میٹر (5.2 انچ) تو‏ں زیادہ ہوندی اے۔

شدید بارشاں دے بعد کوالا لمپور وچ سیلاب اک متواتر واقعہ اے، خاص طور اُتے شہر دے مرکز وچ کیونکہ شہر وچ معماری نکاسی دے نظام دا فقدان اے۔ &lt;ref name='Kuala Lumpur Environment'&gt;{{cite web|publisher=Kuala Lumpur City Hall|url=http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/environment/index.htm|title=Kuala Lumpur Environment|accessdate=12 December 2007|archive-date=1 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501122136/http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/environment/index.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
قریبی [[سماٹرا]] دے جنگلاں وچ لگنے والی اگ تو‏ں اٹھنے والا دھواں بعض اوقات خطے وچ دی فضا وچ دھندلا پن پیدا کردا اے۔ ایہ کھلی فضا وچ جلانے دے عمل، موٹر گاڑیاں تے تعمیراندی کاماں تو‏ں دھواں دے اخراج دے نال شہر وچ آلودگی دا اک بہت وڈا سبب اے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Hazardous haze shrouds Kuala Lumpur|url=http://www.msnbc.msn.com/id/8908221/|publisher=MSNBC|date=11 August 2005|accessdate=13 December 2007|archivedate=4 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071204144711/http://www.msnbc.msn.com/id/8908221/}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox weather
|location = کوالا لمپور
|metric first = Yes
|single line = Yes
|Jan record high C = 38.0
|Feb record high C = 36.2
|Mar record high C = 36.7
|Apr record high C = 37.2
|May record high C = 38.5
|Jun record high C = 36.6
|Jul record high C = 36.3
|Aug record high C = 38.0
|Sep record high C = 35.8
|Oct record high C = 37.0
|Nov record high C = 36.0
|Dec record high C = 35.5
|year record high C = 38.5
|Jan high C = 32.0
|Feb high C = 32.8
|Mar high C = 33.1
|Apr high C = 33.1
|May high C = 33.0
|Jun high C = 32.8
|Jul high C = 32.8
|Aug high C = 32.3
|Sep high C = 32.1
|Oct high C = 32.0
|Nov high C = 31.7
|Dec high C = 31.5
|year high C = 32.4
|Jan mean C = 27.7
|Feb mean C = 28.2
|Mar mean C = 28.6
|Apr mean C = 28.7
|May mean C = 28.8
|Jun mean C = 28.6
|Jul mean C = 28.1
|Aug mean C = 28.1
|Sep mean C = 28.0
|Oct mean C = 28.0
|Nov mean C = 27.8
|Dec mean C = 27.6
|year mean C = 28.2
|Jan low C = 23.4
|Feb low C = 23.6
|Mar low C = 24.0
|Apr low C = 24.3
|May low C = 24.6
|Jun low C = 24.3
|Jul low C = 23.8
|Aug low C = 23.9
|Sep low C = 23.8
|Oct low C = 24.0
|Nov low C = 23.8
|Dec low C = 23.6
|year low C = 23.9
|Jan record low C = 17.8
|Feb record low C = 18.0
|Mar record low C = 18.9
|Apr record low C = 20.6
|May record low C = 20.5
|Jun record low C = 19.1
|Jul record low C = 20.1
|Aug record low C = 20.0
|Sep record low C = 21.0
|Oct record low C = 20.0
|Nov record low C = 20.7
|Dec record low C = 19.0
|year record low C =
|precipitation colour = green
|Jan precipitation mm = 193
|Feb precipitation mm = 198
|Mar precipitation mm = 257
|Apr precipitation mm = 290
|May precipitation mm = 197
|Jun precipitation mm = 131
|Jul precipitation mm = 148
|Aug precipitation mm = 162
|Sep precipitation mm = 214
|Oct precipitation mm = 265
|Nov precipitation mm = 321
|Dec precipitation mm = 252
|year precipitation mm =
|Jan rain days = 17
|Feb rain days = 17
|Mar rain days = 19
|Apr rain days = 20
|May rain days = 18
|Jun rain days = 14
|Jul rain days = 16
|Aug rain days = 16
|Sep rain days = 19
|Oct rain days = 21
|Nov rain days = 24
|Dec rain days = 22
|year rain days =
|Jan humidity = 80
|Feb humidity = 80
|Mar humidity = 80
|Apr humidity = 82
|May humidity = 81
|Jun humidity = 80
|Jul humidity = 79
|Aug humidity = 79
|Sep humidity = 81
|Oct humidity = 82
|Nov humidity = 84
|Dec humidity = 83
|year humidity = 81
|Jan sun = 185.0
|Feb sun = 192.4
|Mar sun = 207.9
|Apr sun = 198.8
|May sun = 206.8
|Jun sun = 194.4
|Jul sun = 200.2
|Aug sun = 189.0
|Sep sun = 163.8
|Oct sun = 169.1
|Nov sun = 152.3
|Dec sun = 162.6
|year sun = 2222.3
|source 1 = Pogodaiklimat.ru&lt;ref name=&quot;pogodaiklimat&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.pogodaiklimat.ru/climate2/48647.htm
| title = Climate of Kuala lumpur
| accessdate = 8 اکتوبر 2013
| publisher = Weather and Climate (Погода и климат)
| language = Russian}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = NOAA (دھوپ گھنٹے، 1961–1990)&lt;ref name = NOAA&gt;{{cite web
| url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG__V/MS/48647.TXT
| title = Kuala Lumpur Climate Normals 1961–1990
| publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
| accessdate = 24 اپریل 2015}}&lt;/ref&gt;
|date=اکتوبر 2014
}}

{|style=&quot;width:100%;text-align:center;line-height:1.2em;margin-left:auto;margin-right:auto&quot; class=&quot;wikitable mw-collapsible&quot;
|-
!Colspan=14|کوالالمپور دے موسمیاندی اعداد و شمار
|-
!ماہ
!جنوری
!فروری
!مارچ
!اپریل
!مئی
!جون
!جولیائی
!اگست
!ستمبر
!اکتوبر
!نومبر
!دسمبر
!style=&quot;border-left-width:medium&quot;|سال
|-
!روزانہ دن دی روشنی دے اوقات
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;&quot;|12.0
|style=&quot;background:#FFFF33;color:#000000;border-left-width:medium&quot;|12.0
|-
!اوسط بالیائے بنفشی انڈیکس
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;&quot;|11+
|style=&quot;background:#6b49c8;color:#000000;border-left-width:medium&quot;|11
|-
!Colspan=14 style=&quot;background:#f8f9fa;font-weight:normal;font-size:95%;&quot;|ماخذ: موسم اٹلس&lt;ref name=&quot;Weather Atlas&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.weather-atlas.com/en/malaysia/kuala-lumpur-climate |title=Kuala Lumpur, Malaysia – Climate data |publisher=Weather Atlas |access-date=29 مارچ 2017}}&lt;/ref&gt;
|}

== حکومت ==
[[فائل:Kuala Lumpur Malaysia Dewan-Bandaraya-Kuala-Lumpur-01.jpg|thumb|[[کوالا لمپور سٹی ہال]]|150px]]

کوالا لمپور [[1 اپریل]] [[1961ء]] نو‏‏ں وفاقی دار الحکومت کمشنر نامی اک وحدانی کارپوریشن دے زیر انتظام سی، ایتھ‏ے تک کہ [[1972ء]] وچ اسنو‏ں شہر دا درجہ ملیا، جس دے بعد ایگزیکٹو پتے نو‏‏ں لارڈ میئر (داتوک بندر) نو‏‏ں منتقل کر دتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;KWP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dbkl.gov.my/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=39&amp;Itemid=174&amp;lang=en|title=DBKL History|publisher=Kuala Lumpur City Hall|accessdate=29 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429151114/http://www.dbkl.gov.my/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=39&amp;Itemid=174&amp;lang=en|archivedate=29 April 2015|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
اس دے بعد نو میئرز دا تقرر کیتا گیا اے۔ موجودہ میئر نور ہشام احمد دہلان نيں جو [[18 جولیائی]] [[2015ء]] تو‏ں عہدے اُتے فائز نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dbkl.gov.my/v6/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=123&amp;Itemid=29&amp;lang=en |title=About KL City Hall&amp;nbsp;– History |publisher=Kuala Lumpur City Hall |accessdate=18 September 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100831204248/http://www.dbkl.gov.my/v6/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=123&amp;Itemid=29&amp;lang=en |archivedate=31 August 2010 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== مقامی حکومت ===
مقامی انتظامیہ [[کوالا لمپور سٹی ہال]] تو‏ں افعال سر انجام دیندی اے جو کہ [[وزارت علاقہ جات (ملائیشیا)|وزارت علاقہ جات]] دے تحت اک محکمہ اے۔ &lt;ref name=&quot;KWP&quot; /&gt;
یہ صحت عامہ تے صفائی ستھرائی ، کچرے نو‏‏ں ہٹانے تے انتظام، شہر دی منصوبہ بندی، ماحولیاندی تحفظ تے بلڈنگ کنٹرول، سماجی تے معاشی ترقی تے شہری بنیادی ڈھانچے دے عمومی بحالی دے کاماں دے لئے ذمہ دار اے۔ ایگزیکٹو پتے سٹی ہال دے میئر دے پاس اے جسنو‏ں [[وزارت علاقہ جات (ملائیشیا)|وفاقی وزیر علاقہ جات]] تن سال دے لئے مقرر کردا اے۔ میئر دی تقرری دا ایہ نظام [[1970ء]] وچ بلدیاندی انتخابات معطل ہونے دے بعد تو‏ں نافذ اے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.citymayors.com/government/malaysia_government.html|title=Malaysia's towns and cities are governed by appointed mayors|year=2006|publisher=City Mayors|accessdate=9 October 2006}}&lt;/ref&gt;

=== اضلاع ===
کوالا لمپور دے گیارہ اضلاع تے تخمینہ آبادی مع فیصد مندرجہ ذیل اے۔ [[کوالا لمپور سٹی ہال]] دے ماتحت ایہ انتظامی ذیلی تقسیمات نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dbkl.gov.my/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=131&amp;Itemid=182&amp;lang=en|title=Organisation Chart|publisher=Kuala Lumpur City Hall|accessdate=6 April 2018|archive-date=17 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817115822/http://www.dbkl.gov.my/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=131&amp;Itemid=182&amp;lang=en|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

[[File:Kuala Lumpur constituencies map.svg|thumb|left|upright=0.9|کوالا لمپور دے اضلاع]]
{{Columns-list|colwidth=30em|# [[بوکیت بینتانگ]] (103,820 – 5.8%)
# [[تیتیوانگسا]] (198,690 – 11.1%)
# [[سیتیاوانگسا]] (179,000 – 10.0%)
# [[وانگسا ماجو]] (227,330 – 12.7%)
# [[باتو، کوالا لمپور|باتو]] (91,290 – 5.1%)
# [[کیپونگ]] (10,740 – 0.6%)
# [[سیگامبوت]] (125,300 – 7%)
# [[لیمباہ پانتای]] (189,740 – 10.6%)
# [[سیپوتیہ (وفاقی انتخابی حلقہ)|سیپوتیہ]] (230,910 – 12.9%)
# [[بندر تن رزاق]] (273,870 – 15.3%)
# [[چیراس، کوالا لمپور|چیراس]] (159,310 – 8.9%)}}

=== سیاست ===
{{Infobox political party
|name = [[Members of the Dewan Rakyat, 14th Malaysian Parliament#Federal Territory of Kuala Lumpur|کوالا لمپور پارلیمان دے ارکان]]&lt;br /&gt;{{صغیر|[[ملائیشیائی عام انتخابات 2018ء]]}}&lt;br /&gt;[[File:2018年联邦直辖区选区地图.png|100px]]
|colorcode = {{Pakatan Harapan/meta/color}}
|seats1_title = [[ڈیموکریٹک ایکشن پارٹی]]
|seats1 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|5|11|hex={{Democratic Action Party/meta/color}}}}
|seats2_title = [[پیپلز جسٹس پارٹی (ملائیشیا)|پیپلز جسٹس پارٹی]]
|seats2 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|5|11|hex={{People's Justice Party (Malaysia)/meta/color}}}}
|seats3_title = [[ملائیشیائی متحدہ دیسی پارٹی]]
|seats3 = {{خانہ معلومات سیاسی جماعت/نشستاں|1|11|hex={{Malaysian United Indigenous Party/meta/color}}}}
}}

کوالا لمپور [[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]] دا گھر اے [[ملائیشیا]] وچ اتھارٹی دی درجہ بندی وفاقی آئین دے مطابق تن شاخاں وچ منقسم اے۔
[[حکومت ملائیشیا]] دی ایہ تن شاخاں ایگزیکٹو ، عدلیہ تے مقننہ اُتے مشتمل نيں۔

==== پارلیمان ملائیشیا ====
[[فائل:Kuala Lumpur Malaysia Bangunan Parlimen Malaysia-02.jpg|thumb|[[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]]]]
{{اصل مضمون|پارلیمان ملائیشیا}}
[[پارلیمان ملائیشیا]] [[ملائیشیا]] دی قومی مقننہ اے۔ [[دو ایوانیت|دو ایوانی]] پارلیمان [[دیوان رعیت]] (ایوان نمائندگان - [[ایوان زیراں]]) تے [[دیوان نگارا]] (سینیٹ - [[ایوان بالا]]) اُتے مشتمل اے۔ [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (بادشاہ) سربراہ ریاست پارلیمان دے تیسرا جزو اے۔
پارلیمان دا اجلاس [[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]] وچ ہوندا اے جو کہ [[کوالا لمپور]] وچ واقع اے۔

===== ملائیشیائی ایوان پارلیمان =====
{{اصل مضمون|ملائیشیائی ایوان پارلیمان}}
[[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]] [[ملائیشیا|ملائیشیائی]] [[پارلیمان ملائیشیا|پارلیمان]] دی عمارت اے۔ ایہ دو حصےآں اُتے مشتمل اے۔ اک 3 منزلہ مرکزی عمارت تے اک 20 منزلہ 77 میٹر لمبا ٹتے۔ &lt;ref&gt;http://www.emporis.com/building/bangunanparlimen-kualalumpur-malaysia {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140605052905/http://www.emporis.com/building/bangunanparlimen-kualalumpur-malaysia |date=2014-06-05 }}&lt;/ref&gt;
[[مرکزی]] عمارت وچ [[دیوان رعیت]] ([[ایوان زیراں]]) تے [[دیوان نگارا]] ([[ایوان بالا]]) دے اجلاس ہوندے نيں۔ جدو‏ں کہ [[رکن پارلیمان|ارکان پارلیمان]] دے دفاتر ٹتے وچ واقع نيں۔

===== دیوان رعیت =====
[[فائل:Insidedewanrakyat.jpg|thumb|[[دیوان رعیت]]]]
{{اصل مضمون|دیوان رعیت}}
[[دیوان رعیت]] [[پارلیمان ملائیشیا]] دا [[ایوان زیراں]] اے۔
دیوان رعیت عام طور اُتے اک مسودہ دے ذریعے قانون سازی دی تجویز پیش کردا اے جسنو‏ں 'بل' کہیا جاندا اے۔ بل شاہی فرمان دے لئی [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (بادشاہ) بھیجے جانے تو‏ں قبل دونے [[دیوان رعیت]] تے '''[[دیوان نگارا]]''' تو‏ں منظور ہونا ضروری ہوندا اے۔

===== دیوان نگارا =====
{{اصل مضمون|دیوان نگارا}}
[[دیوان نگارا]] [[پارلیمان ملائیشیا]] دا [[ایوان بالا]] اے۔
[[دیوان رعیت]] عام طور اُتے اک مسودہ دے ذریعے قانون سازی دی تجویز پیش کردا اے جسنو‏ں 'بل' کہیا جاندا اے۔ بل شاہی فرمان دے لئی [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (بادشاہ) بھیجے جانے تو‏ں قبل دونے '''[[دیوان رعیت]]''' تے '''دیوان نگارا''' تو‏ں منظور ہونا ضروری ہوندا اے۔

===== ریاستی قانون ساز اسمبلیاں =====
{{اصل مضمون|ملائیشیا دی ریاستی قانون ساز اسمبلیاں}}
[[ملائیشیا دی ریاستی قانون ساز اسمبلیاں]] [[ملائیشیا]] دی تیرہ [[ملائیشیا دے وفاقی علاقے تے ریاستاں|ریاستاں]] وچو‏ں ہر اک دے لئی [[حکومت ملائیشیا]] دی قانون ساز شاخاں نيں۔

== معیشت ==
[[فائل:The Petronas Twin Towers &amp; KLCC Park.jpg|thumb|[[کے ایل سی سی پارک]] تے [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]]|150px]]
[[فائل:KL-CentralMarket pedmall.JPG|thumb|[[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ]] کوالا لمپور دے قدیم ترین خریداری مراکز وچو‏ں اک ہے|150px|right]]

کوالا لمپور تے اس دے آس پاس دے شہری علاقے ملائشیا وچ سب تو‏ں زیادہ ترقی پانے والا، صنعتی تے معاشی طور ترقی یافتہ خطہ نيں۔ &lt;ref name=metro&gt;{{cite web|url=http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/8/13/business/18553100&amp;sec=business |title=New growth corridors added |author=Ng, Angie |publisher=The Star |date=13 اگست 2007 |accessdate=14 دسمبر 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070615223303/http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F8%2F13%2Fbusiness%2F18553100&amp;sec=business |archivedate=15 جون 2007 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt;
وفاقی حکومت دی انتظامیہ [[پتراجایا]] منتقل ہونے دے باوجود کئی حکومتی ادارے مثلاً [[بینک نگارا ملائیشیا]]، ملائیشیا دا کمپنیاں کمیشن تے سیکورٹیز کمیشن تے اس دے علاوہ بوہت سارے سفارت خانے تے سفارتی مشنز ہن وی شہر وچ موجود نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.embassiesabroad.com/embassies-in/Malaysia|title=Foreign Embassies and Consulates Directory in Malaysia|accessdate=14 جنوری 2015|publisher=GoAbroad.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100509080619/http://www.embassiesabroad.com/embassies-in/Malaysia|archive-date=9 مئی 2010|dead-url=yes|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
شہر ملک دا معاشی تے کاروباری مرکز اے۔ کوالا لمپور مالیات، انشورنس، ریل اسٹیٹ ، میڈیا تے ملائیشیا دے فنون دا مرکز اے۔ کوالا لمپور [[عالمی شہر]] وچ الفا درجہ بندی کيتی گئی اے تے ایہ عالمگیریت تے عالمی شہراں دے مطالعاندی گروپ تے نیٹ ورک دے مطابق [[ملائیشیا]] دا واحد عالمی شہر اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html|title=The World According to GaWC 2008|work=Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC)|publisher=[[Loughborough University]]|accessdate=16 مئی 2009|archive-date=2016-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html}}&lt;/ref&gt;
کوالا لمپور دے ارد گرد دے علاقےآں وچ بنیادی ڈھانچے دی ترقی مثلاً [[سیپانگ (قصبہ)|سیپانگ]] وچ [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]]،
[[بورسا ملائیشیا|ملٹی میڈیا ساُتے کوریڈور]] دی تشکیل تے [[کلانگ بندرگاہ]] دی توسیع نے شہر دی معاشی اہمیت نو‏‏ں ہور تقویت بخشی اے۔

کوالا لمپور دی [[خام ملکی پیداوار]] (جی ڈی پی) دا تخمینہ 2008ء وچ 73،536 ملین [[ملائیشیائی رنگٹ]] لگایا گیا سی جس دی اوسط سالانہ شرح نمو 5.9 فیصد اے۔ &lt;ref name=DSM&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=450%3Agross-domestic-product-gdp-by-state-2008-updated-17052010&amp;catid=40%3Agross-domestic-product-by-state&amp;Itemid=61&amp;lang=en|title=Gross Domestic Product (GDP) by State, 2008|publisher=Department of Statistics Malaysia|accessdate=15 ستمبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113173426/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=450%3Agross-domestic-product-gdp-by-state-2008-updated-17052010&amp;catid=40%3Agross-domestic-product-by-state&amp;Itemid=61&amp;lang=en|archivedate=13 نومبر 2010|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/gdp/Jadual1_2008.pdf|title=GDP by State and Kind of Economic Activity, 2008|publisher=Department of Statistics Malaysia|accessdate=15 ستمبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113173457/http://www.statistics.gov.my/portal/images/stories/files/LatestReleases/gdp/Jadual1_2008.pdf|archivedate=13 نومبر 2010|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
[[2015ء]] تک ، [[خام ملکی پیداوار]] 160،388 ملین [[ملائیشیائی رنگٹ]] تک پہنچ چک‏ی سی جو کہ ملائیشیا دی مجموعی [[خام ملکی پیداوار]] دے 15.1٪ دی نمائندگی کردی اے۔ &lt;ref name=&quot;gdp by state&quot;&gt;{{cite web|url=https://newss.statistics.gov.my/newss-portalx/ep/epFreeDownloadContentSearch.seam?cid=27735|title= GDP By State – National Accounts – 2010–2015|last=|first=|date=30 ستمبر 2016|website=Department of Statistics, Malaysia|publisher=Department of Statistics, Malaysia|accessdate=3 مئی 2017 |pages =10, 22}} – Select &quot;Publication GDP by State 2010–2015.pdf&quot; to download and view data&lt;/ref&gt;
[[2013ء]] وچ کوالا لمپور دی فی کس [[خام ملکی پیداوار]] 79،752 تے 2015ء وچ 94,722 [[ملائیشیائی رنگٹ]] سی &lt;ref name=&quot;gdp by state&quot; /&gt; تے اوسط سالانہ شرح نمو 5.6 فیصد سی۔ &lt;ref&gt;{{cite web|title=GDP by State|url=https://www.statistics.gov.my/images/stories/files/LatestReleases/gdp%20negeri/GDP_State2005-2013BI.pdf|publisher=Department of Statistics, Malaysia|accessdate=13 جون 2015|archive-date=2015-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616042516/https://www.statistics.gov.my/images/stories/files/LatestReleases/gdp%20negeri/GDP_State2005-2013BI.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
اک خانوادہ دی اوسط ماہانہ آمدنی 2016ء دے مطابق 9،073 [[ملائیشیائی رنگٹ]] ([[امریکی ڈالر]] 2،200) سی جو سالانہ تقریباً 6٪ دی اوسط تو‏ں ودھ رہی اے۔ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Median monthly household income for Malaysians has increased to RM5,228 |url=https://www.humanresourcesonline.net/median-monthly-household-income-for-malaysians-has-increased-to-rm5228/ |work=Human Resources}}&lt;/ref&gt;
شعبہ خدمات وچ مالیات، انشورنس، ریل اسٹیٹ، کاروباری خدمات، تھوک تے خوردہ تجارت، ریستوراں تے ہوٹل، نقل و حمل، اسٹوریج تے مواصلات، ذا‏تی خدمات تے سرکاری ملازمت اس دا سب تو‏ں وڈا جزو تشکیل دیندے نيں جو کل دا تقریباً 83.0 فیصد نمائندگی کردا اے۔ &lt;ref name=KEB&gt;{{cite web|publisher=Kuala Lumpur City Hall|url=http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/economic_base_and_population/index.htm|title=Kuala Lumpur Economic Base|accessdate=10 December 2007|archive-date=20 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820013851/http://www.dbkl.gov.my/pskl2020/english/economic_base_and_population/index.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
باقی 17 فیصد [[صنعت]] تے تعمیرات تو‏ں آندا اے۔

[[فائل:Jalan Sultan Sulaiman cluster, Kuala Lumpur.jpg|thumb|جالان سلطان سلیمان اُتے بینکاں دے صدر دفاتر|150px]]
[[فائل:Exchange 106 (5-6-2018).jpg|thumb|تکمیل اُتے [[ایکسچینج 106]] [[ملائیشیا]] تے [[جنوب مشرقی ایشیا]] دی سب تو‏ں بلند عمارت ہوئے گی۔|right|150px]]

وسیع شعبہ خدمات دی علاقے وچ موجودگی مقامی تے غیر ملکی بینکاں تے شہر وچ کم دی انشورنس کمپنیاں دی تعداد تو‏ں واضح اے کہ کوالا لمپور عالمی اسلامی مالیاتی مرکز بننے دے لئے پراعتماد اے &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2007/CAR0919A.htm|author=Sy, Amadou|accessdate=12 December 2007|date=18 September 2007|publisher=International Monetary Fund|work=Survey Magazine|title=Malaysia: An Islamic Capital Market Hub}}&lt;/ref&gt;
اسلامی مالی اعانت فراہ‏م کرنے والے مالیاتی اداراں دی ودھدی ہوئی تعداد تے خلیج دے مالیاتی اداراں جداں کہ دنیا دا سب تو‏ں وڈے اسلامی بینک، [[بینک الراجحی]] &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.clickpress.com/releases/Detailed/9053005cp.shtml|title=World Largest Islamic Bank opens branch in Malaysia|publisher=ClickPress|date=13 February 2006|accessdate=12 December 2007|archivedate=18 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071218190809/http://www.clickpress.com/releases/Detailed/9053005cp.shtml}}&lt;/ref&gt; تے کویت فنانس ہاؤس دی موجودگی اوہدی اہ‏م نشانی اے۔ اس دے علاوہ &quot;ڈاؤ جونز اینڈ کمپنی&quot; [[بورسا ملائیشیا]] دے نال اسلامی ایکسچینج ٹریڈ فنڈز دے قیام دے لئے کم کرنے دی خواہشمند اے، جس تو‏ں [[خلیج فارس|خلیج]] وچ [[ملائیشیا]] دا مالیاتی خاکہ بلند کرنے وچ مدد ملے گی۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/4/10/business/17319333&amp;sec=business |title=Malaysia needs to look beyond being hub for Islamic finance |author=Tam, Susan |publisher=The Star |date=10 April 2007 |accessdate=12 December 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220185124/http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F4%2F10%2Fbusiness%2F17319333&amp;sec=business |archivedate=20 February 2009 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt;
اس شہر وچ غیرملکی کارپوریشناں دی اک وڈی تعداد موجود اے تے ایہ کئی کثیر قومی کمپنیاں دے علاقائی دفاتر یا امدادی مراکز دا میبولی وی اے، خاص طور اُتے مالیات، اکاؤنٹنگ ، تے انفارمیشن ٹکنالوجی دے افعال دے لئی۔ ملک دی بیشتر وڈی کمپنیاں دے صدر دفتر ایتھ‏ے واقع نيں تے [[دسمبر]] [[2007ء]] دے مطابق [[پیٹروناس]] نو‏‏ں چھڈ کے، کوالا لمپور وچ واقع 14 کمپنیاں فوربس 2000 وچ درج نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.forbes.com/lists/2007/18/biz_07forbes2000_The-Global-2000-Malaysia_10Rank.html|title=The Global 2000 (Malaysia)|magazine=Forbes|accessdate=15 September 2010}}&lt;/ref&gt;

شہر دی ہور اہ‏م معاشی سرگرمیاں وچ تعلیم تے صحت دی خدمات شامل نيں۔ کوالا لمپور وچ تعلیمی اداراں دا اعلیٰ ارتکاز اے جو وسیع پیمنے اُتے مختلف کورسز مہیا کردے نيں۔ شہر وچ متعدد سرکاری تے نجی طبی مراکز تے [[ہسپتال]] صحت عامہ دی خدمات پیش کردے نيں، تے ماہر [[جراحت]] تے علاج دی اک وسیع رینج جو مقامی لوگاں تے سیاحاں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردی اے۔

[[فائل:Börse Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[بورسا ملائیشیا]]، [[ملائیشیا]] دی [[اسٹاک ایکسچینج]]|150px]]
[[فائل:Central Bank of Malaysia headquarters, Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[بینک نگارا ملائیشیا]]، کوالا لمپور|150px]]

شہر دے معاشی دائرہ نو‏‏ں خدمات دے ہور افعال وچ بڑھانے اُتے زور دتا جارہیا اے جداں کہ تحقیق تے ترقی جو [[ملائیشیا]] دی باقی معیشت نو‏‏ں وی سہارا فراہ‏م کردی اے۔ کوالالمپور کئی سالاں تو‏ں ملائیشیا دے اہ‏م تحقیقی مراکز جداں کہ &quot;ربڑ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ&quot;، &quot;فارسٹ ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ملائیشیا&quot; تے &quot;انسٹی ٹیوٹ آف میڈیکل ریسرچ&quot; دا میبولی اے &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imr.gov.my/|title=Main page|publisher=Institute for Medical Research, Malaysia|accessdate=12 December 2007}}&lt;/ref&gt;
تے آنے والے برساں وچ ہور تحقیقی مراکز دے قیام دی توقع دی جارہی اے۔

=== اسٹاک ایکسچینج ===

{{اصل مضمون|بورسا ملائیشیا}}
[[بورسا ملائیشیا]] [[ملائیشیا]] دی [[اسٹاک ایکسچینج]] اے۔ ایہ [[کوالا لمپور]] وچ واقع اے۔ اس پہلے &quot;کوالا لمپور اسٹاک ایکسچینج&quot; ہويا کردی سی۔ [[بورسا ملائیشیا]] یا ملائشیا ایکسچینج شہر وچ واقع اک بنیادی معاشی سرگرمی اے۔ [[5 جولیائی]] [[2013ء]] تک اوہدی مارکیٹ کیپٹلائزیشن 505.67 بلین امریکی ڈالر رہی۔ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com|publisher=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Auto4Z-1&quot;&gt;{{cite web|title=Tun Mohamed Dzaiddin Abdullah stepped down as Bursa Malaysia chairman in 1 مارچ 2015|url=http://www.bursamalaysia.com/corporate/media-centre/media-releases/3097|publisher=[[Bursa Malaysia Berhad]]|accessdate=9 جنوری 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Auto4Z-2&quot;&gt;{{cite web|title=Bursa Malaysia appoints Datuk Seri Tajuddin Atan as new CEO|url=http://www.bursamalaysia.com/corporate/media-centre/media-releases/721|publisher=[[Bursa Malaysia Berhad]]|accessdate=1 اپریل 2011}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|title=South East Asian Capital Market Leaders Pursue Sustainable Business Agenda|url=http://www.sseinitiative.org/home-slider/south-east-asian-capital-market-leaders-pursue-sustainable-business-agenda/|website=SSE Initiative|publisher=SSE Initiative|accessdate=23 مئی 2015|archive-date=2019-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830081403/https://sseinitiative.org/home-slider/south-east-asian-capital-market-leaders-pursue-sustainable-business-agenda/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bursa Malaysia history |url=http://www.klse.com.my/website/bm/about_us/the_organisation/history.html |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070419190041/http://www.klse.com.my/website/bm/about_us/the_organisation/history.html |archivedate=19 اپریل 2007 |df=dmy}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atimes.com/se-asia/BI02Ae05.html|title=INVESTMENT IN MALAYSIA|publisher=Asia Times|accessdate=10 دسمبر 2012|archive-date=2018-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929064526/http://www.atimes.com/se-asia/BI02Ae05.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/01/01/business/international-business-malaysia-extends-deadline-in-singapore-exchange-dispute.html|title=INTERNATIONAL BUSINESS; Malaysia Extends Deadline in Singapore Exchange Dispute|work=[[The New York Times]]|accessdate=10 دسمبر 2012|date=1 جنوری 2000}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/221572|title=Malaysia's stockmarket; Daylight Robbery|publisher=[[The Economist]]|accessdate=10 دسمبر 2012|date=10 جولیائی 1999}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web| title= Bursa Malaysia Securities Trading Sessions| url= http://www.bursamalaysia.com/market/securities/equities/trading/trading-sessions/| access-date= 2019-09-30| archive-date= 2019-05-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20190516013709/http://www.bursamalaysia.com/market/securities/equities/trading/trading-sessions| dead-url= yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web| title= Bursa Malaysia Derivatives Trading Sessions| url= http://www.bursamalaysia.com/market/derivatives/trading/trading-sessions/| access-date= 2019-09-30| archive-date= 2019-05-12| archive-url= https://web.archive.org/web/20190512054415/http://www.bursamalaysia.com/market/derivatives/trading/trading-sessions| dead-url= yes}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trading on Bursa suspended |publisher=Business Times |author= |url=http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/Monday/Latest/20080310155236/Article/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20080411200941/http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/Monday/Latest/20080310155236/Article/ |dead-url=yes |archive-date=11 اپریل 2008 |accessdate=2019-09-30 |archivedate=2008-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411200941/http://www.btimes.com.my/Current_News/BTIMES/Monday/Latest/20080310155236/Article/ }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news| author=Surin Murugiah| title=KLCI best performer among regional indices at midday| publisher=The Edge| url=http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_9c3e82e0-cb73c03a-9db99200-678c2fc2| access-date=11 مارچ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080312233256/http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_9c3e82e0-cb73c03a-9db99200-678c2fc2#| archive-date=12 مارچ 2008| dead-url=yes| df=dmy-all| accessdate=2019-09-30| archivedate=2008-03-12| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312233256/http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_9c3e82e0-cb73c03a-9db99200-678c2fc2}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news| title=Bursa Malaysia announce &quot;surprise and rare&quot; trading halt | url = http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_e69a7de1-cb73c03a-c8c7d600-f86fa74d| author= Cindy Yeap| date=3 جولیائی 2008| accessdate=3 جولیائی 2008| publisher=The Edge |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080706083903/http://www.theedgedaily.com/cms/content.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_e69a7de1-cb73c03a-c8c7d600-f86fa74d &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archivedate = 6 جولیائی 2008}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.klse.com.my/website/bm/products_and_services/derivative_resources/downloads/FCPO_Aug08.pdf Palm Oil Futures Trading in Malaysia] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081120094524/http://www.klse.com.my/website/bm/products_and_services/derivative_resources/downloads/FCPO_Aug08.pdf |date=20 نومبر 2008}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.theedgemalaysia.com/business-news/146052-syariah-commodities-trading-platform-to-be-launched-next-month.html Syariah commodities trading platform to be launched] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110807080747/http://www.theedgemalaysia.com/business-news/146052-syariah-commodities-trading-platform-to-be-launched-next-month.html |date=7 اگست 2011}} The Edge, 29 جولیائی 2009&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.ft.com/cms/s/0/8b581b9e-8660-11de-9e8e-0144feabdc0,dwp_uuid=a6dfcf08-9c79-11da-8762-0000779e2340.html?nclick_check=1 CME and Bursa Malaysia to launch palm oil contract]{{deadurl|date=May 2018}} Financial Times, 11 اگست 2009&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUSKLR35309220090811 Bursa Malaysia, CME in palm oil futures deal] Reuters, 11 اگست 2009&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.chicagotribune.com/business/chi-biz-cme-group-bursa-malaysia-aug11,0,4943165.story CME Group to take stake in Bursa Malaysia derivatives unit] Chicago Tribune 11 اگست 2009&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/9/17/business/20090917151931&amp;sec=business CME to acquire 25% stake in Bursa's derivatives business] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714150454/http://biz.thestar.com.my/news/story.asp?file=/2009/9/17/business/20090917151931&amp;sec=business |date=2014-07-14 }} The Star, 17 ستمبر 2009&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.theedgemalaysia.com/business-news/149572-flash-cme-to-take-25-stake-in-bursas-derivatives.html CME to take 25% stake in Bursa's derivatives for RM55m] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090923142009/http://www.theedgemalaysia.com/business-news/149572-flash-cme-to-take-25-stake-in-bursas-derivatives.html |date=23 ستمبر 2009}} The Edge Malaysia, 17 ستمبر 2009&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.theedgemalaysia.com/features/17960-jakartas-cpo-contract-not-a-threat.html Jakarta's CPO contract not a threat] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111007041601/http://www.theedgemalaysia.com/features/17960-jakartas-cpo-contract-not-a-threat.html |date=7 اکتوبر 2011}} The Edge Malaysia, 29 جون 2009&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://www.ft.com/cms/s/0/dfc1e440-82a4-11de-ab4a-00144feabdc0,dwp_uuid=fc1ed142-a0ec-11dd-82fd-000077b07658.html Jakarta plans palm oil exchange] Financial Times, 6 اگست 2009&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/feeds/afx/2007/05/03/afx3680505.html Singapore's JADE to launch crude palm oil futures on جون 6] Forbes, 3 مئی 2007&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[http://in.reuters.com/article/asiaCompanyAndMarkets/idINSGC00137820071109 Singapore Exchange buys CME's stake in JADE market] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126130903/https://in.reuters.com/article/singapore-exchange-jade/singapore-exchange-buys-cmes-stake-in-jade-market-idINSGC00137820071109 |date=2020-01-26 }} Reuters, 9 نومبر 2007&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/companyNewsAndPR/idUSN0755484420071107 JADE palm oil, rubber futures to shift to SGX] Reuters, 7 نومبر 2007&lt;/ref&gt;

=== بینک نگارا ملائیشیا ===
{{اصل مضمون|بینک نگارا ملائیشیا}}
[[بینک نگارا ملائیشیا]] [[ملائیشیا]] دا [[مرکزی بینک]] اے۔ اس دا قیام [[26 جنوری]] [[1959ء]] نو‏‏ں '''ملیایا مرکزی بینک''' دے طور اُتے قائم کیتا گیا۔ اس دا بنیادی مقصد [[کرنسی]] جاری کرنا اے، [[حکومت ملائیشیا]] دے بینکر تے مشیر دی حیثیت تو‏ں ملک دے مالیاتی اداراں نو‏‏ں منظم کرنا، قرض دے نظام تے مالیاتی پالیسی بنانا اے۔ اس دا صدر دفتر [[ملائیشیا]] دے وفاقی [[دار الحکومت]] کوالا لمپور وچ واقع اے۔

=== سیاحت ===
[[فائل:Kuala Lumpur Masjid Jamek.jpg|thumb|[[سلطان عبد الصمد جامع مسجد]]|150px|right]]
[[فائل:Kuala-Lumpur-Bird-Park-Inside.JPG|thumb|[[کوالا لمپور برڈ پارک]]|150px]]
[[فائل:Central Market, KL, Malaysia.jpg|thumb|[[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ]]|150px|right]]
[[فائل:Underwater tunnel in Aquaria KLCC.jpg|thumb|[[اکویریا دے ایل سی سی]]|150px]]

کوالا لمپور دے سیاحتی مقامات وچ مندرجہ ذیل قابل ذکر نيں:

{{colbegin|2}}
* [[پیٹروناس ٹوئن ٹاورز]]
* [[بوکیت بینتانگ]] (شاپنگ ڈسٹرکٹ)
* [[کوالا لمپور ٹتے]]
* [[پیٹلنگ اسٹریٹ]] (چائنہ ٹاؤن)
* [[مردیکا چوک، کوالا لمپور|مردیکا چوک]] (آزادی چوک)
* [[ملائیشیائی ایوان پارلیمان]]
* [[استانا نگارا، جالان توانکو عبد الحلیم|استانا نگارا]] (''قومی محل'')
* [[قومی عجائب گھر (ملائیشیا)|قومی عجائب گھر]]
* [[اسلامی فنون عجائب گھر ملائیشیا|اسلامی فنون عجائب گھر]]
* [[سنٹرل مارکیٹ، کوالا لمپور|سنٹرل مارکیٹ]]
* [[کوالا لمپور برڈ پارک]]
* [[اکویریا دے ایل سی سی]] (مچھلی گھر)
* [[قومی یادگار (ملائیشیا)|قومی یادگار]]
* [[جامع مسجد کوالا لمپور]] &lt;ref&gt;{{cite web|title=Kuala Lumpur Travel |url=http://all.talkmalaysia.com/kuala-lumpur/kuala-lumpur-travel/ |accessdate=15 September 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090827185613/http://all.talkmalaysia.com/kuala-lumpur/kuala-lumpur-travel/ |archivedate=27 August 2009 |df=}}&lt;/ref&gt;
{{colend}}

=== خریداری ===

== آبادیات ==
=== تاریخی آبادیات ===
{{Bar box
|title=Ethnicities of Kuala Lumpur – 2010 Census&lt;ref name=&quot;Department of Statistics, Malaysia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|title= 2010 Population and Housing Census of Malaysia|language=Malay, English|publisher=Department of Statistics, Malaysia|accessdate=17 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130205104835/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/census2010/Taburan_Penduduk_dan_Ciri-ciri_Asas_Demografi.pdf|archivedate=5 February 2013|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|titlebar=
|left1=Ethnic group
|right1=Percent
|float=right
|bars=
{{Bar percent|[[Malaysian Malay|Malay]]|Green|44.7}}
{{Bar percent|[[Malaysian Chinese|Chinese]]|#FFA07A|43.2}}
{{Bar percent|[[Malaysian Indian|Indians]]|#FFCBA4|10.3}}
{{Bar percent|[[Bumiputera (Malaysia)|Other Bumiputras]]|#89CFF0|1.2}}
{{Bar percent|Others|DarkGray|0.6}}
}}
{{bar box
|title=Religion in Kuala Lumpur – 2010 Census&lt;ref name=&quot;Department of Statistics, Malaysia&quot; /&gt;
|titlebar=
|left1=Religion
|right1=Percent
|float=right
|bars=
{{Bar percent|[[اسلام]]|Green|46.4}}
{{Bar percent|[[بدھ مت]]|Yellow|35.7}}
{{Bar percent|[[ہندو مت]]|Orange|8.5}}
{{Bar percent|[[مسیحیت]]|Blue|5.8}}
{{Bar percent|Unknown / None|Brown|1.4}}
{{Bar percent|[[چینی لوک مذہب]]|Magenta|1.1}}
{{Bar percent|Others|Gray|0.6}}
{{Bar percent|[[لادینیت]]|Black|0.5}}
}}
{{-}}

=== زباناں تے مذاہب ===
[[File:Places of worship in KL.png|thumb|upright=1.2|گھڑی وار اواُتے بائاں سے: [[ملائیشیا دی قومی مسجد|قومی مسجد]]، [[تھیئن ہؤ مندر]]، [[سری مہاماریامن مندر، کوالا لمپور|سری مہاماریامن مندر]]، [[سینٹ جانز کتھیڈرل (کوالا لمپور)|سینٹ جانز کتھیڈرل]]]]
{{-}}

== شہر دا منظر ==
{{wide image|KL Night Scene 301015.jpg|900px|کوالا لمپور}}
{{wide image|Moonrise over kuala lumpur.jpg|900px|کوالا لمپور}}
=== فن تعمیرات ===
=== پارک ===
{{وسیع تصویر|Kuala Lumpur - Titiwangsa - Panorama 0002.JPG|1100px| [[تیتیوانگسا جھیل باغات]] تو‏ں کوالا لمپور دا نطارہ}}

== تعلیم ==

== ثقافت ==
=== فن ===
=== کھیل تے تفریح ===
=== میڈیا ===

== نقل و حمل ==
[[فائل:Klsentral.jpg|thumb|[[کے ایل سینٹرال اسٹیشن|کے ایل سینٹرال]] [[جنوب مشرقی ایشیا]] دا سب تو‏ں وڈا [[ریلوے اسٹیشن]] اے۔|200px]]

کوالا لمپور وچ [[نقل و حمل]] [[وادی کلانگ]] وچ انتہائی ترقی یافتہ بنیادی ڈھانچے اُتے مشتمل اے۔ کوالا لمپور، [[ملائیشیا]] دا [[دار الحکومت]] ہونے دی وجہ تو‏ں [[ملائیشیا]] دا بے مثال نقل و حمل نظام اے جس وچ اک مربوط ریلوے نیٹ ورک وی شامل اے، تے ہور ایہ کہ دنیا دی سب تو‏ں طویل خود کار بغیر ڈرائیورر میٹرو نظام [[کیلانا جایا لائن]] وی اس دا حصہ اے۔

=== فضائی ===
==== سمپانگ ہوائی اڈا ====
{{اصل مضمون|سمپانگ ہوائی اڈا}}
[[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] دا پہلا [[ہوائی اڈا]] [[سمپانگ ہوائی اڈا]] سی ایہ [[1952ء]] تو‏ں [[1965ء]] تک کوالا لمپور دا مرکزی ہوائی اڈا سی جسنو‏ں تب '''کوالا لمپور بین الاقوامی ہوائی اڈا''' کہیا جاندا سی، اُتے [[سوبانگ بین الاقوامی ہوائی اڈا]] دی تعمیر دے بعد اوہدی ایہ حیثیت ختم ہو گئی۔ ہن ایہ ہوائی اڈا غیر فعال اے۔

==== سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا ====
[[فائل:Subang airport.jpg|thumb|[[سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا]]|150px]]
{{اصل مضمون|سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا}}
[[سلطان عبد العزیز شاہ ہوائی اڈا]] جس دا سابقہ نام [[سوبانگ بین الاقوامی ہوائی اڈا]] سی [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] وچ [[ہوائی اڈا]] اے جسنو‏ں [[سمپانگ ہوائی اڈا|سمپانگ ہوائی اڈے]] دے متبادل دے طور اُتے بنایا گیا۔
یہ [[سوبانگ، سلنگور| سوبانگ]]، [[ضلع پیٹلنگ]]، [[سلنگور]]، [[ملائیشیا]] وچ واقع اے۔ ایہ [[سیپانگ (قصبہ)|سیپانگ]] وچ [[کوالا لمپور]] دے مرکزی ہوائی اڈے [[کوالالمپور بین الاقوامی ہوائی اڈا]] دی تعمیر تو‏ں قبل کوالا لمپور دا [[بین الاقوامی ہوائی اڈا]] سی اُتے ہن اوہدی حیثیت ثانوی اے تے اس اُتے محدود آمد و رفت ہوندی اے۔

==== کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ ====
[[فائل:KLIA MTB&amp;Tower.jpg|thumb|[[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]]|150px]]
{{اصل مضمون|کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ}}
[[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] [[ملائیشیا]] دا اہ‏م بین الاقوامی [[ہوائی اڈا]] تے [[جنوب مشرقی ایشیا]] دے وڈے ہوائی اڈاں وچو‏ں اک اے۔ ایہ [[سلنگور]] دے [[سیپانگ ضلع]] وچ 3.5 ملین [[امریکی ڈالر]] &lt;ref name=&quot;KLIA History&quot;&gt;{{cite web|title=History of KLIA|year=1998|url=http://www.dcaklia.gov.my/EnglishPages/MENU/MainFrame.htm|access-date=2019-09-30|archive-date=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305010314/http://www.dcaklia.gov.my/EnglishPages/MENU/MainFrame.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; دی لاگت تو‏ں تیار کیتا گیا۔

==== ملائیشیا ائیرلائنز ====
[[فائل:MalaysiaA350.jpg|thumb|[[ملائیشیا ائیرلائنز]]|150px]]
{{اصل مضمون|ملائیشیا ائیرلائنز}}
[[ملائیشیا ائیرلائنز]] [[ملائیشیا]] دی [[ہوائی کمپنی]] اے ۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ائیرپورٹس ڈیٹا بیس |url=http://ourairports.com/airlines |access-date=2019-09-30 |archive-date=2015-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120205837/http://ourairports.com/airlines/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ملائیشیا ائیرلائنز دا مرکزی دفتر [[ملائیشیا]] دے ائیر پورٹ [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] اُتے واقع اے۔
[[ملائیشیا ائیرلائنز]] دی دو ذیلی [[ایئرلائن|ایئرلائناں]] وی موجود نيں جو کہ [[فائرفلیائی (ایئرلائن)|فائرفلیائی]] تے [[ایم اے ایس ونگز]] نيں۔

===== کوڈ شراکت معاہدے =====
[[ملائیشیا ائیرلائنز]] مندرجہ ذیل [[ایئرلائن|ایئرلائناں]] دے نال کوڈ شراکت معاہدہ رکھدی اے۔ &lt;ref name=&quot;CAPA Malaysia Airlines profile&quot;&gt;{{cite web|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/malaysia-airlines-mh |title=Profile on Malaysia Airlines |website=CAPA|publisher=Centre for Aviation|access-date=2016-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029185429/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/malaysia-airlines-mh |archive-date=2016-10-29|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

{{colbegin|4}}
* [[ایئر ماریشش]]
* [[امریکن ایئر لائنز]]
* [[بینکاک ائیرویز]]
* [[ڈریگن ائیر]]
* [[کیتھے پیسیفک ائیر ویز]]
* [[چائنا ائیر لائنز]]&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/269810/china-airlines-malaysia-airlines-proposes-codeshare-service-from-nov-2016/ | title=China Airlines / Malaysia Airlines proposes codeshare service from Nov 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[امارات (ائیر لائن)]]
* [[ایتھوپین ایئر لائنز]]
* [[اتحاد ائیر ویز]]
* [[فن ائیر]]
* [[فائرفلیائی (ایئرلائن)]] &lt;small&gt;(ذیلی ادارہ)&lt;/small&gt;
* [[گارودا انڈونیشیا]]
* [[جاپان ایئر لائنز انٹرنیشنل]]
* [[کے ایل ایم]]
* [[کوریا ایئر]]
* [[ایم اے ایس ونگز]] &lt;small&gt;(ذیلی ادارہ)&lt;/small&gt;
* [[میانمار ائیرویز انٹرنیشنل]]
* [[عمان ایئر]]
* [[فلپائن ایئر لائنز]]
* [[قطر ائیرویز]]
* [[رائل برونی ائیرلائنز]]
* [[رائل جورڈینین]]
* [[سلک ائیر]]
* [[سنگاپور ایئر لائنز]]
* [[سری لنکن ائیرلائنز]]
* [[تھائی ائیرویز انٹرنیشنل]]
* [[ازبکستان ائیرویز]]&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=Uzbekistan Airways / Malaysia Airlines expands codeshare routes from April 2018|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/277935/uzbekistan-airways-malaysia-airlines-expands-codeshare-routes-from-april-2018/|accessdate=3 April 2018|work=Routesonline|date=3 April 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[شیامین ایئر]]
{{colend}}

=== تیز رفتار عوامی نقل و حمل ===
[[File:Klang Valley Rail Transit System Timeline - 2018.gif|وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام دا [[خط زمنی]]|alt=|left|200px]]
{{اصل مضمون|وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام}}

[[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] [[کوالا لمپور عظمی]] تے [[وادی کلانگ]] وچ اک [[عاجلانہ نقل و حمل]] نظام اے، جو کہ 4 آپریٹرز دا 6 میٹرو لائناں اُتے مشتمل اے۔ انہاں 4 آپریٹرز وچ [[ریپڈ ریل]] تے [[کے ٹی ایم کومیوٹر]] کوالا لمپور وچ اہ‏م ترین نيں، [[کریتاپی تانہ ملایو]] تو‏ں سال 2005 وچ 30،934،651 مسافراں نے سفر کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=KTMB Statistics on ridership |url=http://www.ktmb.com.my/images/default/2006/statistic/041306comtraffic.pdf |access-date=2019-09-30 |archive-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227103440/http://www.ktmb.com.my/images/default/2006/statistic/041306comtraffic.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
کوالا لمپور وچ میٹرو لائناں مختلف اقسام وچ تقسیم کيتیاں جاندیاں ناں: [[عاجلانہ نقل و حمل|ریپڈ ٹرانزٹ]]، [[کومیوٹر ریل]] تے [[مونو ریل]]۔
ہور جداں بین-شہر ریل تے [[کے ایل آئی اے ایکسپریس]] دراصل میٹرو نظام نئيں نيں۔

==== مختلف اسلوب نقل و حمل مرکز ====

{{اصل مضمون|کوالا لمپور سینٹرال اسٹیشن}}
[[کوالا لمپور سینٹرال اسٹیشن]] یا مخفف '''کے ایل سینٹرال اسٹیشن''' لیکن عام بول چال وچ صرف '''سینٹرال''' ہی کہیا جاندا اے۔

==== کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن ====
[[فائل:Kuala Lumpur railway station (Rawang-Seremban &amp; Sentul-Port Klang Line) (frontal facade), Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن]]|150px]]
{{اصل مضمون|کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن}}
[[کوالا لمپور ریلوے اسٹیشن]]

==== ریل نقل و حمل ====
[[کوالا لمپور عظمی]] تے [[وادی کلانگ]] وچ مختلف اقسام دا [[ریل]] [[نقل و حمل]] نطام موجود اے جس تفصیل مندرجہ ذیل اے:

===== لائٹ ریل ٹرانزٹ (ایل آر ٹی) =====
{{اصل مضمون|ریپڈ دے ایل}}
کوالا لمپور وچ تن مکمل مختلف گریڈ نظام نيں، جو کہ [[کیلانا جایا لائن]]، [[امپانگ تے سری پیٹلنگ لائناں|امپانگ لائن]] تے [[امپانگ تے سری پیٹلنگ لائناں|سری پیٹلنگ لائن]] نيں۔ ایہ تیناں [[ریپڈ ریل]] دے زیر انتظام نيں۔

====== کیلانا جایا لائن ======
[[فائل:Kelana Jaya Line.jpg|thumb|[[کیلانا جایا لائن]]|150px]]
{{اصل مضمون|کیلانا جایا لائن}}
[[کیلانا جایا لائن]] کوالا لمپور وچ سب تو‏ں اہ‏م میٹرو لائن اے۔ ایہ [[کوالا لمپور سٹی سینٹر]] نو‏‏ں [[سوبانگ جایا]]، [[پیتالنیگ جایا]] تے [[ضلع گومباک|گومباک]] تو‏ں ملاندی اے۔ فی الحال اس تو‏ں 170،000 مسافر روزانہ سفر کردے نيں جدو‏ں کہ قومی دناں وچ ایہ تعداد 350،000 تو‏ں زیادہ ہو جاندی اے۔

====== امپانگ لائن ======
[[فائل:170607 KL city centre from PWTC.jpg|thumb|[[امپانگ تے سری پیٹلنگ لائناں]]|150px]]
{{اصل مضمون|امپانگ لائن}}

[[ریپڈ ریل]] دا اک تے تیز رفتار ٹرانزٹ نطام اے۔

====== سری پیٹلنگ لائن ======
{{اصل مضمون|سری پیٹلنگ لائن}}

[[ریپڈ ریل]] دا اک تے تیز رفتار ٹرانزٹ نطام اے۔

===== [[کومیوٹر ریل]] =====
[[فائل:Class 83 KTM Komuter train, Kuala Lumpur.jpg|thumb|[[کے ٹی ایم کومیوٹر]]|150px]]
{{اصل مضمون|کے ٹی ایم کومیوٹر|کے ایل آئی اے ٹرانزٹ}}

کوالا لمپور وچ [[ملائیشیا]] وچ مسافر ریلوے دا سب تو‏ں وڈا نظام اے۔ کوالالمپور وچ [[کومیوٹر ریل]] جے دو آپریٹرز نيں جو کہ [[کے ٹی ایم کومیوٹر]] تے [[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]] نيں۔ ایہ دو آپریٹر کوالا لمپور وچ 4 مسافر ریل لائنز چلاندے نيں جو کہ [[سرمبان لائن]]، [[سرمبان لائن|تانجونگ مالیم شٹل سروس]]، [[پورٹ کلانگ لائن]] تے [[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]] ہین۔

====== کریتاپی تانہ ملایو ======
[[فائل:Normal KTMB.jpg|thumb|[[کریتاپی تانہ ملایو]] بین شہر ریل|150px]]
{{اصل مضمون|کریتاپی تانہ ملایو}}
[[کریتاپی تانہ ملایو]] [[جزیرہ نما ملائیشیا]] دا بنیادی ریل نطام اے۔ ایہ ریلوے نظام برطانوی نوآبادیاندی دور وچ قائم کیتا گیا جو کہ جزیرے دا پہلا ریل نظام سی اس دا پرانا نام '''فیڈرل مالے اسٹیٹس ریلوے''' تے '''مالایان ریلوے ایڈمنسٹریشن''' سی [[1962ء]] وچ اس موجودہ نام [[کریتاپی تانہ ملایو]] اختیار کیتا گیا۔ &lt;ref&gt;http://landasan.info/services/ktmb/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413135224/http://www.landasan.info/services/ktmb/ |date=2016-04-13 }}&lt;/ref&gt;

====== ایکسپریس ریل لنک ======
[[ایکسپریس ریل لنک]] اک کمپنی اے جو ائیر پورٹ ریل لنک دی مالک تے منتظم اے۔ ایہ [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] نو‏‏ں [[کے ایل سینٹرال اسٹیشن]] تو‏ں ملاندی اے جنہاں دا باہمی فاصلہ 57 کلو میٹر اے۔ کمپنی دی دو مختلف ٹرین خدمات نيں: [[کے ایل آئی اے ایکسپریس]] تے [[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]] نيں۔

====== دے ایل آئی اے ٹرانزٹ ======
[[فائل:Bandar Tasik Selatan station (KLIA Transit), Klang Valley.jpg|thumb|[[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]]/[[کے ایل آئی اے ایکسپریس]]|150px]]
[[کے ایل آئی اے ٹرانزٹ]] [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] وچ اک مسافر ریل اے جو [[کوالا لمپور سینٹرل اسٹیشن]] ([[کے ایل سینٹرال اسٹیشن|کے ایل سینٹرال]]) تے [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] (کے ایل آئی اے) تے (کے ایل آئی اے 2) دے درمیان چلتی اے۔ &lt;ref name=&quot;KLIA&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kliaekspres.com/plan-buy/our-services/ |title=Our Services |publisher=Express Rail Link Sdn Bhd |accessdate=12 June 2014}}&lt;/ref&gt;
یہ انہاں دو خدامات وچو‏ں اک اے جو [[ایکسپریس ریل لنک]] [[کے ایل آئی اے ایکسپریس]] دی لائن استعمال کردے ہوئے ہی فراہ‏م کردی اے۔ ایہ [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] دا حصہ اے۔

===== ایئر پورٹ ایکسپریس =====
{{اصل مضمون|کے ایل آئی اے ایکسپریس}}
[[کے ایل آئی اے ایکسپریس]] [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] (کے ایل آئی اے) تو‏ں [[کوالا لمپور]] شہر دے لئی اک براہ راست ریل نظام اے۔

===== مونوریل =====
[[فائل:SCOMI Sutra for Rapid Rail.jpg|thumb|[[کے ایل مونوریل]]|150px]]
{{اصل مضمون|کے ایل مونوریل}}
[[کے ایل مونوریل]] [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] وچ اٹھ ریل ٹرانسمیشن لائن دا واحد فعال [[مونوریل]] نظام اے۔ ایہ [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] دا اک جزو اے۔

==== بساں ====

===== ریپڈ بس =====
[[فائل:MAN-18-280-RapidKL.JPG|thumb|[[ریپڈ بس]]|150px]]
{{اصل مضمون|ریپڈ بس}}
[[ریپڈ بس]] [[ملائیشیا]] وچ سب تو‏ں وڈا بس آپریٹر اے۔ ایہ بنیادی طور اُتے [[وادی کلانگ]]، [[پینانگ]] تے [[کوانتان]] نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا اے۔
[[2011ء]] تو‏ں [[ریپڈ دے ایل]] دے سروس برانڈز یونٹ 167 راستاں اُتے چلیائے جا رہے نيں جنہاں وچ 1،400 بساں 980 رہائشی علاقےآں نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کر رہی نيں جس تو‏ں روزانہ تقریباً 400،000 لوگ سفر کردے نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite news | title=RM4.9b to boost urban,rail transport systems | url=http://www.theedgedaily.com/cms/contentPrint.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_c810b93f-cb73c03a-c8c7d600-360bce9e&amp;paging=0 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112032/http://www.theedgedaily.com/cms/contentPrint.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_c810b93f-cb73c03a-c8c7d600-360bce9e&amp;paging=0 | dead-url=yes | archive-date=2 اپریل 2015 | author=Surin Murugiah | date=27 جون 2008 | accessdate=28 جون 2008 | archivedate=2015-04-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402112032/http://www.theedgedaily.com/cms/contentPrint.jsp?id=com.tms.cms.article.Article_c810b93f-cb73c03a-c8c7d600-360bce9e&amp;paging=0 }}&lt;/ref&gt;

===== بی آر ٹی سن وے لائن =====
[[فائل:BRT Sunway ebus.JPG|thumb|[[بی آر ٹی سن وے لائن]]|150px]]
{{اصل مضمون|بی آر ٹی سن وے لائن}}
[[بی آر ٹی سن وے لائن]] اک [[بس ریپڈ ٹرانزٹ]] (بی آر ٹی) نطام اے جو [[وادی کلانگ مربوط ٹرانزٹ نظام]] دا اک جزو اے۔ ایہ [[کوالا لمپور]] دے مضافاندی علاقہ [[پیتالنیگ جایا]] نو‏‏ں خدمات فراہ‏م کردا اے۔

===== مقامی بساں =====
مقامی بساں ([[ریپڈ دے ایل]] دی مقامی شٹل سروس دے علاوہ) ریپڈ دے ایل مربوط نیٹ ورک بساں تے نجی آپریڑر میٹرو بساں وی موجود نيں جتھ‏ے وچ کازوے لنک، لین سینگ، سلنگور اومنی بس،سیتارا جایا، سٹی لائنر، واواسان سوتیرا، نادی پترا تے سری انداہ شامل نيں۔

===== گو دے ایل سٹی بس =====
{{اصل مضمون|گو دے ایل سٹی بس}}
[[گو دے ایل سٹی بس]] [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] دے [[کوالا لمپور سٹی سینٹر|مرکز شہر]] وچ اک مفت بس سروس اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|last=The Star Online|title=Free city bus service is the way to GO|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2012/09/26/Free-city-bus-service-is-the-way-to-GO/#13486538279636898&amp;if_height=202|publisher=thestar.com.my|accessdate=2 June 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|last=The Star Online|title=New free city bus service a relief to KL residents|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2012/09/24/New-free-city-bus-service-a-relief-to-KL-residents/#13484940756813610&amp;if_height=202|publisher=thestar.com.my|accessdate=24 September 2012}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|last=New Straits Times |title=No stopping GO-KL, says SPAD chief |url=http://www2.nst.com.my/nation/general/no-stopping-go-kl-says-spad-chief-1.152768 |publisher=thestar.com.my |accessdate=5 October 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005014901/http://www.nst.com.my/nation/general/no-stopping-go-kl-says-spad-chief-1.152768 |archivedate=5 October 2012 |df=}}&lt;/ref&gt;

===== پودو سینٹرال =====
[[فائل:Pudu Sentral Bus Terminal (2021).jpg|thumb|[[پودو سینٹرال]]|150px]]
{{اصل مضمون|پودو سینٹرال}}
[[پودو سینٹرال]] [[کوالا لمپور]]، [[ملائیشیا]] وچ مرکزی مقامی بس اڈا اے۔

=== سڑکاں ===
[[فائل:KL- Jalan Ampang-Tun Razak junction.JPG|thumb|[[جالان امپانگ]] تے جالان تن رزاق دا جنکشن|150px]]
سڑکاں کوالا لمپور دی نقل و حمل نیٹ ورک دی اہ‏م شریاناں نيں۔ کوالالمپور وچ روڈ نیٹ ورک دا نظام وڈے چینی شہراں دے روڈ نیٹ ورک دے نظام دی طرح اے، جتھ‏ے اک رنگ روڈ وی موجود نيں۔ کوالا لمپور دی اہ‏م رنگ روڈ [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 1]] تے [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 2]] نيں. کوالالمپور وچ سڑکاں عام طور اُتے ہر سمت وچ تن رویہ نيں، جدو‏ں کہ چند مخصوص سڑکاں جالان سلطان اسماعیل تے جالان بوکیت بینتانگ اک طرفہ نيں۔ &lt;ref&gt;[http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/4/23/central/17519384&amp;sec=central One Way Streets in Golden Triangle]&lt;/ref&gt;

==== ایکسپریس وے ====
ذیل وچ [[وادی کلانگ]] علاقے دی خدمت کرنے والے ایکسپریس وے دی اک نا مکمل فہرست اے:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! روٹ نمبر !! ایکسپریس وے دا نام !! علاقہ جات خدمت !! ہور ایکسپریس وے کنکشن
|-
| {{MES-E|1}} || [[نويں وادی کلانگ ایکسپریس وے]] || [[سوبانگ جایا]]، [[کلانگ]]، [[دامانسارا، کوالا لمپور]] || [[شمال-جنوب ایکسپریس وے (ملائیشیا)]]، [[شمال-جنوب ایکسپریس وے سینٹرل لنک]]، [[اسپرنٹ ایکسپریس وے]]
|-
| {{MES-E|5}} || [[شاہ عالم ایکسپریس وے]]|| [[شاہ عالم، ملائیشیا]]، [[یوپ سوبنگ یایا]]، [[کلانگ]]، [[کوندا کیمونینگ]]، [[بوکیت جلیل]]، [[سری پیٹلنگ]] || [[ماجو ایکسپریس وے]]، [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]]
|-
| {{MES-E|6}} || [[شمال-جنوب ایکسپریس وے سینٹرل لنک]] || [[پتراجایا]]، [[سائبر جایا]]، [[کوالالمپور انٹرنیشنل ایئرپورٹ]]، [[ساوجانا پترا]]، [[شاہ عالم، ملائیشیا]]، [[نیلای]]|| [[نويں وادی کلانگ ایکسپریس وے]]، [[شمال-جنوب ایکسپریس وے (ملائیشیا)]]
|-
| {{MES-E|7}}&lt;br /&gt;({{JKR|1}}) || [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]|| [[چیراس، کوالا لمپور]]، [[کاجانگ]] || [[چیراس ہائی وے]]، [[کاجانگ–سرمبان ہائی وے]]، [[کاجانگ ڈسپرسل لنک ایکسپریس وے]]، [[اسمارٹ سرنگ]]
|-
| {{MES-E|9}} || [[بیسرایا ایکسپریس وے]] || [[سونگائی بیسی]]، [[بندر تاسک سیلاتان]] || [[کاجانگ ڈسپرسل لنک ایکسپریس وے]]، [[شمال-جنوب ایکسپریس وے (ملائیشیا)]]
|-
| {{MES-E|10}} || [[نويں پانتای ایکسپریس وے]] || [[سوبانگ جایا]] || [[وفاقی ہائی وے، ملائیشیا]]، [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]]
|-
| {{MES-E|18}} || [[کاجانگ ڈسپرسل لنک ایکسپریس وے]] || [[کاجانگ]]، [[چیراس، کوالا لمپور]]، [[سونگائی لونگ]] || [[جنوبی وادی کلانگ ایکسپریس وے]]، [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]، [[بیسرایا ایکسپریس وے]]
|-
| {{MES-E|20}} || [[ماجو ایکسپریس وے]] || [[پتراجایا]]، [[سائبر جایا]] || [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]]، [[شاہ عالم ایکسپریس وے]]
|-
| {{MES-E|21}} || [[کاجانگ–سرمبان ہائی وے]] || [[کاجانگ]]، [[سیمینئیہ]]، [[سرمبان]] || [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]، [[چیراس ہائی وے]]
|-
| {{MES-E|23}} || [[اسپرنٹ ایکسپریس وے]] || [[دامانسارا، کوالا لمپور]]، [[تامان دوندا]] || [[نويں وادی کلانگ ایکسپریس وے]]، [[وفاقی ہائی وے، ملائیشیا]]
|-
| {{MES-E|33}} || [[دوتا–اولو کلانگ ایکسپریس وے]] || [[تامان دوندا]]، [[اولو کلانگ]]، [[ضلع گومباک]] || [[نويں وادی کلانگ ایکسپریس وے]]، [[کوالا لمپور-راوانگ ہائی وے]]، [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 2]]، [[کوالا لمپور-کاراک ایکسپریس وے]]
|-
| {{MES-E|37}} || [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]] || [[کوالا لمپور]]، [[سرمبان]]، [[کاجانگ]]، [[بانگی، ملائیشیا|بانگی]]، [[نیلای]] || [[شمال-جنوب ایکسپریس وے سینٹرل لنک]]، [[شمال-جنوب ایکسپریس وے (ملائیشیا)]]، [[اسمارٹ سرنگ]]، [[ماجو ایکسپریس وے]]
|-
| {{MES-E|37}} || [[مشرق–مغرب لنک ایکسپریس وے]]|| [[تامان کوگہناوت]]، [[سونگائی بیسی]]|| [[چیراس ہائی وے]]، [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]، [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]]، [[اسمارٹ سرنگ]]
|-
| {{MES-E|38}} || [[اسمارٹ سرنگ]] || جالان سلطان اسماعیل، جالان تن رزاق || [[وفاقی ہائی وے، ملائیشیا]]، [[کوالا لمپور-سرمبان ایکسپریس وے]]، [[چیراس ہائی وے]]
|-
| {{JKR|1}} || [[چیراس ہائی وے]] || [[چیراس، کوالا لمپور]]، [[سونگائی بیسی]] | [[چیراس-کاجانگ ایکسپریس وے]]، [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 1]]، [[کوالا لمپور مڈل رنگ روڈ 2]]، [[مشرق–مغرب لنک ایکسپریس وے]]
|-
| {{JKR|2}} || [[وفاقی ہائی وے، ملائیشیا]] || [[کلانگ]]، [[پیتالنیگ جایا]]، [[سوبانگ جایا]]، [[کیلانا جایا]] تے [[شاہ عالم، ملائیشیا]] || [[نويں پانتای ایکسپریس وے]]، [[اسپرنٹ ایکسپریس وے]]
|}

=== ٹیکسی ===
[[فائل:2010-2013 Proton Persona (CM) 1.6 sedan, Teksi (2014-01-03).jpg|thumb|ٹیکسی|150px]]

میٹر والی ٹیکسیاں شہر بھر وچ با آسانی دستیاب نيں۔ اُتے ٹریفک جام، خاص طور اُتے رش دے اوقات وچ ٹیکسی حاصل کرنا مشکل ہوسکدا اے یا رش وچ پھنس جانے دی صورت وچ آپ وقت اُتے اپنی منزل اُتے نئيں پہنچ پاندے۔ ایسے بوہت سارے واقعات سامنے آئے نيں جتھ‏ے ٹیکسی ڈرائیوراں نے بہت زیادہ کرایہ موصول کیتا، خاص طور اُتے سیاحاں تاں، اسی لئی سیاحاں نو‏‏ں مشورہ دتا جاندا اے صرف اوہ ٹیکس استعمال کریئے جو میٹر دے مطابق کرایہ چارج کردے نيں، یا میٹر دا استعمال کرنے اُتے اصرار کیتا جائے۔

ٹیکسی اسٹینڈ شہر بھر وچ دستیاب نيں تے زیادہ تر ٹیکسیاں ٹیکسی اسٹینڈ اُتے ہی کھڑی ہوندی نيں۔ کوالا لمپور وچ ٹیکسیاں مختلف رنگاں کيتیاں نيں جداں لال سفید، سرخ، پیلا-نیلا ، سبز یا پیلا رنگ۔ اُتے، ٹیکسیاں نو‏‏ں باآسانی انہاں دی نمبر پلیٹ تو‏ں شناخت کیتا جا سکدا اے کیونکہ ٹیکسیاں دا رجسٹریشن پلیٹ نمبر ایچ (H) تے ہوائی اڈے دی لیموزین دا نمبر لیمو (LIMO) تو‏ں شروع ہوندا اے۔

=== سائیکل ===
[[فائل:Kuala Lumpur KL Car Free Day (October 18th, 2015).jpg|thumb|کوالا لمپور سائیکل ریس|150px]]
[[فائل:Southwest Dedicated Bicycle Highway, viewing from north.jpg|thumb|سائیکل راہ|150px|right]]

کوالا لمپور وچ سائکلنگ سفر، تفریحی، کم اُتے جانے دے لئی نقل و حرکت دے لئے کوالا لمپور، [[ملائیشیا]] وچ سائیکل دا استعمال اے۔ پہلی سڑک سائیکلنگ ریس [[1938ء]] وچ کوالا لمپور وچ شروع کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;Bike race 1&quot;&gt;{{cite web
| url        = http://www.mncf.org.my/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=80:short-history-of-bicycle-racing-in-malaysia&amp;catid=3:newsflash&amp;Itemid=97
| title      = SHORT HISTORY OF BICYCLE RACING IN MALAYSIA
                  |accessdate = 22 September 2015
                  |publisher  = [[Malaysian National Cycling Federation]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bike race 2&quot;&gt;{{cite web
                  |url        = http://kl98.thecgf.com/sports/cycling/history.html
                  |title        = Cycling: HISTORY
                  |accessdate        = 22 September 2015
                  |publisher        = [[Commonwealth Games Federation]]
                  |archive-date        = 23 July 2019
                  |archive-url        = https://web.archive.org/web/20190723070515/http://kl98.thecgf.com/sports/cycling/history.html
                  |dead-url        = yes
                  }}&lt;/ref&gt;
موجودہ کوالا لمپور وچ سائیکل طالب علماں تے درمیانی طبعاں دے شہریاں دے لئے پسندیدہ سواری اے۔ &lt;ref name=&quot;students 1&quot;&gt;Jegathesan, M. [https://books.google.com.my/books?id=TPwiAAAAMAAJ&amp;q=bicycle+cycling+kuala+lumpur&amp;dq=bicycle+cycling+kuala+lumpur&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ''A Decade on Cinders'']. [[Federal Publications]], 1984, p. 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1980s&quot;&gt;Hilling, D. [https://books.google.com.my/books?id=6ICGAgAAQBAJ&amp;pg=PA206&amp;dq=bicycle+cycling+kuala+lumpur&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=bicycle%20cycling%20kuala%20lumpur&amp;f=false ''Transport and Developing Countries'']. [[Routledge]], 1996, p. 206. {{ISBN|9781134777242}}&lt;/ref&gt;

کوالا لمپور وچ سائیکل دے استعمال وچ حالیہ برساں وچ شہریاں دی مختلف قسم دی دلچسپیاں دے نال تیزی تو‏ں ترقی ہوئی اے، خاص طور تو‏ں [[2012ء]] وچ کوالا لمپور وچ سائیکل سیاحت دا آغاز آغاز ہويا اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web
                  |url        = http://www.wonderfulmalaysia.com/news/interest-in-cycling-tourism-increases.htm
                  |title      = Interest in cycling tourism increases
                  |accessdate = 15 September 2015
                  |publisher  = Wonderful Malaysia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
                  |url        = http://www.slideshare.net/SpectrumWorldwide/ocbc-cycle-malaysia-info-booklet
                  |title      = OCBC Cycle Malaysia Info Booklet (Section &quot;A Word from our partners&quot; by Khairy Jamaluddin
                  |accessdate = 15 September 2015
                  |publisher  = [[Oversea-Chinese Banking Corporation|OCBC]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
                  |url        = http://www.sww.com.sg/news-item/kl-mayor-and-ocbc-cycle-malaysia-announce-new-route-join-hands-to-raise-funds-for-charity/
                  |title      = KL Mayor and Cycle Malaysia announce new route, join hands to raise funds for charity.
                  |accessdate = 15 September 2015
                  |publisher  = Spectrum Worldwide}}&lt;/ref&gt;{{-}}

=== بحری ===

==== کلانگ بندرگاہ ====
[[فائل:Northport Malaysia Wharve.JPG|thumb|[[کلانگ بندرگاہ]]|150px]]
{{اصل مضمون|کلانگ بندرگاہ}}
[[کلانگ بندرگاہ]] [[ملائیشیا]] دی اک [[بندرگاہ]] اے جو [[کلانگ]] دے جنوب مغرب وچ تقریباً 6 کلو میٹر (3.7 میل)، تے کوالا لمپور دے جنوب مغرب وچ 38 کلو میٹر (24 میل) دے فاصلے اُتے واقع اے۔ &lt;ref&gt;{{cite web |author =انگریزی ویکیپیڈیا دے مشارکین |url =https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Port_Klang&amp;redirect=no&amp;oldid=905098943 |title =Port Klang|date =}}&lt;/ref&gt;
اسنو‏ں [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|برطقنوی]] نوآبادی دور وچ [[1893ء]] وچ تعمیر کیتا گیا تے [[کلانگ بندرگاہ]] دا پرانا نام '''پورٹ سویٹنہیم''' جو تب ریاست مالے دے برطانوی رہائشی ہائی کمشنر [[فرینک سویٹنہیم|سر فرینک سویٹنہیم]] دے نام اُتے سی
[[بندرگاہ]] دا سرکاری افتتاح [[15 ستمبر]] [[1901ء]] نو‏‏ں ہويا۔ اوہدی ترقی وچ ہور اضافہ اس وقت ہويا جدو‏ں بندرگاہ نو‏‏ں کوالا لمپور تو‏ں ریلوے لائن تو‏ں ملیا دتا گیا۔

== بین الاقوامی تعلقات ==
=== جڑواں شہر ===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[چینائی]]، بھارت&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://hindu.com/2010/11/26/stories/2010112661760300.htm |title=Chennai, Kuala Lumpur sign sister city pact |accessdate=26 نومبر 2010 |location=Chennai, India |work=The Hindu |date=26 نومبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129155307/http://www.hindu.com/2010/11/26/stories/2010112661760300.htm|archivedate=29 نومبر 2010|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* [[اصفہان]]، ایران&lt;ref&gt;{{cite web |year=2005 |url=http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx |title=Sisterhoods|work=Isfahan Islamic Council |accessdate=4 دسمبر 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012171031/http://council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx |archivedate = 12 اکتوبر 2007}}&lt;/ref&gt;
* [[مشہد]]، ایران&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://eurasia.ro/?p=2687 |title=Mashhad-Kuala Lumpur Become Sister Cities |work=Mircea Birca |publisher=Eurasia Press and News |date=14 اکتوبر 2006}}&lt;/ref&gt;
||
* [[شیراز]]، ایران&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eshiraz.ir/main/en/scity,97102 |title=Sister Cities of Shiraz |publisher=Shiraz Municipality |date=12 جون 2010 |accessdate=30 اپریل 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927113859/http://www.shiraz.ir/main/en/scity%2C97102 |archivedate=27 ستمبر 2011 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt;
* [[اوساکا]]، جاپان&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.city.osaka.lg.jp/seisakukikakushitsu/page/0000040993.html|title=ビジネスパートナー都市(BPC)|language=Japanese|publisher=Osaka Policy Planning Office|date=19 ستمبر 2012|accessdate=1 دسمبر 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120230641/http://www.city.osaka.lg.jp/seisakukikakushitsu/page/0000040993.html|archivedate=20 جنوری 2013|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* [[ملاکا شہر]]، ملائیشیا&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://library.perdana.org.my/Digital_Content/Prominent_Leaders/Mahathir/News_1968-2004/1989-1992/1989/00008175.pdf|title=Bandar Kembar Melaka, Hoorne|language=Malay|work=[[Bernama]]|publisher=[[National Library of Malaysia]]|date=7 جولیائی 1989|accessdate=25 ستمبر 2015|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925091437/http://library.perdana.org.my/Digital_Content/Prominent_Leaders/Mahathir/News_1968-2004/1989-1992/1989/00008175.pdf|archivedate=25 ستمبر 2015|deadurl=yes|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
||
* [[کراچی]]، پاکستان&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=139385|title=Eight Pakistani cities have 47 sister cities around the world|agency=Associated Press of Pakistan|date=16 مئی 2011|accessdate=1 دسمبر 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151220134359/http://app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=139385|archivedate=20 دسمبر 2015|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* [[انقرہ]]، ترکی&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=Kardeş Kentleri Listesi ve 5 مئیıs Avrupa Günü Kutlaması ''[via WaybackMachine.com]''|publisher= Ankara Büyükşehir Belediyesi&amp;nbsp;– Tüm Hakları Saklıdır|archivedate=14 جنوری 2009|accessdate=21 جولیائی 2013|language=Turkish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-malaysia.en.mfa |title=Relations between Turkey and Malaysia |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Turkey)]] |accessdate=1 جولیائی 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630225011/http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-malaysia.en.mfa |archivedate=30 جون 2015 |deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* [[دبئی]]، متحدہ عرب امارات&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://poskod.my/features/kls-sister-cities/|title=KL's Sister Cities – Poskod Malaysia|date=21 اکتوبر 2010|newspaper=Poskod Malaysia|access-date=13 فروری 2017|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/|archive-date=30 اگست 2013|dead-url=yes|accessdate=2019-09-30|archivedate=2013-08-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/}}&lt;/ref&gt;
|}

== ہور دیکھیے ==
* [[کوالا لمپور عظمی]]
* [[پتراجایا]]
* [[وفاقی علاقہ جات (ملائیشیا)]]

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.dbkl.gov.my/ کوالا لمپور سٹی ہال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110320022700/http://www.dbkl.gov.my/ |date=2011-03-20 }}
* [http://www.itis.com.my/ ITIS کوالا لمپور آئی ٹی آئی ایس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201217193145/http://www.itis.com.my/ |date=2020-12-17 }}
* [http://www.got.my/KualaLumpur/ کوالا لمپور ڈیلز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402173803/http://www.got.my/KualaLumpur/ |date=2012-04-02 }}
* [http://www.geographia.com/malaysia/kualalumpur.html کوالا لمپور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130331154412/http://www.geographia.com/malaysia/kualalumpur.html |date=2013-03-31 }}
* [http://www.klia.com.my/ کوالا لمپور بین الاقوامی ہوائی اڈا]
* [http://www.panoramio.com/user/5982849/tags/Malaysia%20-%20KL پینورامیو]

{{جغرافیائی مقام
| North = [[راوانگ، سلنگور|راوانگ]]
| West = [[پیتالنیگ جایا]]
| Centre = کوالا لمپور
| East = [[امپانگ، کوالا لمپور|امپانگ]]
| South = [[پتراجایا]]
}}

== مورتاں==

&lt;gallery&gt;
تصویر:KL full view.JPG|
تصویر:Masjid Jamek confluence.jpg|
تصویر:Old Market Square, Kuala Lumpur.jpg|
تصویر:ColonialShoplots.jpg|
تصویر:Mosque Jamek.jpg|
تصویر:Petaling Street Gate.jpg|
تصویر:Bukit bintang from kl monorail 2009.jpg|
تصویر:Suria KLCC 2012.JPG|
تصویر:St. John's Cathedral, Kuala Lumpur.jpg|
تصویر:Sri Mahamariamman Temple 2, central Kuala Lumpur.jpg|
تصویر:Petronas Twin Towers, Kuala Lumpur.jpg|
تصویر:KLCCpark-fountain.JPG|
تصویر:Stadium nasional bukit jalil.JPG|
تصویر:KLCC park at night.jpg|
تصویر:KualaLumpurTower.jpg|
تصویر:Menara telekom.jpg|
تصویر:Kuala Lumpur railway station (Rawang-Seremban &amp; Sentul-Port Klang Line) (frontal facade), Kuala Lumpur.jpg|

تصویر:Kelana Jaya Line KLCC.jpg|
تصویر:View on KL.JPG|
تصویر:KL-Tune Hotel Jalan Tuanku Abdul Rahman.JPG|
تصویر:KL-national library.JPG|
تصویر:Merdeka square kuala lumpur.jpg|
تصویر:Jlntuankuabdulrahman.jpg|
تصویر:KL-Bangunan Sultan Abdul Samad at street level.JPG|
تصویر:KLCC twin towers1.JPG|
تصویر:View on Petronas Towers.JPG|
تصویر:20060105EyeOnMsia.jpg|
تصویر:Central Market, KL, Malaysia.jpg|
تصویر:Berjaya Time Square in the afternoon, Kuala Lumpur (Dec 2006).jpg|
تصویر:KL-Mid Valley.JPG|
تصویر:Midvalleymegamall.jpg|
تصویر:SuriaKLCC-Park.JPG|
تصویر:KLCC inside1.JPG|
تصویر:YosriKompleksPutraPlace3.jpg|
تصویر:KLChinatown.JPG|
تصویر:Klsentral.jpg|
تصویر:KLMonoRail-Top.JPG|
تصویر:LDP-Sunway stretch.JPG|
تصویر:KL-SMARTtunnelentrance.JPG|
تصویر::KL-Jalan Tuanku Abdul Rahman Maju Junction.JPG|
تصویر:KL Seremban Highway and Jalan Istana.JPG|
تصویر:Bukit Bintang Road.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== کتابیات ==
* {{cite journal|url=http://myrepositori.pnm.gov.my/bitstream/123456789/2265/1/JB1865_MBRA.pdf|title=Kuala Lumpur 1880–1895|first=J.M. |last=Gullick|journal=Journal of the Malayan Branch of the Royal Asiatic Society|volume=24|issue=4|pages=10–11|year=1955|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150528182107/http://myrepositori.pnm.gov.my/bitstream/123456789/2265/1/JB1865_MBRA.pdf|archivedate=28 May 2015|deadurl=yes|ref=harv}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=L_hwAAAAMAAJ|title=A History of Kuala Lumpur 1856–1939|first=J.M. |last=Gullick|publisher=The Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society|year=2000|ref=harv}}

== باہرلے جوڑ ==
{{گٹھ کومنز|Kuala Lumpur}}
{{ویکی سفر|Kuala Lumpur}}
* [http://www.dbkl.gov.my/index.php?lang=en Official Portal of Kuala Lumpur City Hall]
* [https://web.archive.org/web/20170330182707/http://www.malaysia.travel/en/int Official Website of Tourism Malaysia]
* [http://pathfindercity.com/kuala-lumpur/ An Insider's Guide to Kuala Lumpur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118163200/http://pathfindercity.com/kuala-lumpur/ |date=2016-11-18 }} – [http://pathfindercity.com/ Pathfinder City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118163200/http://pathfindercity.com/ |date=2016-11-18 }}

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{ایشیائ دیساں دے دارالحکومت}}
{{ملائیشیا دیاں ریاستاں تے وفاقی علاقے}}
{{ملائیشیا دے زیادہ آبادی والے شہر}}
{{ملائشیا دے شہر}}
{{فہرست ایشیائی دارالحکومت بلحاظ خطہ}}
{{دنیا دے سب تو‏ں زیادہ آبادی والے شہری علاقہ جات}}
{{دولت مشترکہ کھیلاں دے میبولی شہر}}
{{عالمی کتاب دار الحکومت}}
{{Navboxes
| title = کوالا لمپور تو‏ں متعلق مضامین
| list = 
{{جنوب مشرقی ایشیا دے وڈے شہر}}
{{ملائیشیا دے وڈے شہر}}
}}

[[گٹھ:1857ء وچ آباد ہونے والے مقامات]]
[[گٹھ:ایشیا وچ 1857ء دی تاسیست]]
[[گٹھ:ایشیائی دارالحکومت]]
[[گٹھ:جزیرہ نما ملائیشیا]]
[[گٹھ:دارالحکومت]]
[[گٹھ:کوالا لمپور|کوالا لمپور]]
[[گٹھ:ملائشیا دے شہر]]
[[گٹھ:ملائیشیا]]
[[گٹھ:ملائیشیا دے آباد مقامات]]
[[گٹھ:ملائیشیا دے وفاقی علاقے]]
[[گٹھ:وادی کلانگ]]
[[گٹھ:وفاقی اضلاع تے علاقہ جات]]


[[گٹھ:ایشیا]]
[[گٹھ:ملائیشیا]]</text>
      <sha1>d81vlg427orx6s5lp9q4zs3u2epbowu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماتسوو باشو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49228</id>
    <revision>
      <id>711898</id>
      <parentid>710497</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17876" sha1="mvx79wugf6mcvla12s0oc45rmt6vzk9" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name = ماتسوؤ باشو
| image =
| image_size = 220px
| caption  = ہیرائزومی وچ باشو دا بت 
| اپنام = 
| birth_date = 1644
| جنم_تھاں = 
| death_date = 28 نومبر 1694
| death_place = [[اوساکا]] 
| کارج_کھیتر = 
| nationality = جاپانی 
| language =[[جاپانی]] 
| period= ستارویں صدی 
| genr= ہائیکو 
| وشا = 
| اندولن = 
| مکھ_کریا = 
| پربھاو = &lt;!--ایہہ لیکھک کس نال پربھاوت ہندا ہے--&gt; 
| پربھاوت = &lt;!--ایہہ لیکھک کسکو پربھاوت کردا ہے--&gt; 
| دستخط = 
| جال_پنہ = 
| ٹیکا-ٹپنی = 
| مکھ_کم = 
}}
'''ماتسوؤ باشو''' (1644 - 28 نومبر 1694)، جم ویلے ماتسوؤ کنساکو (松尾 金作؟)، فیر ماتسوؤ چیومون منفوسا (松尾 忠右衛門 宗房؟)&lt;ref&gt;{{cite web | title=松尾芭蕉 | url=http://kotobank.jp/word/٪E6٪9D٪BE٪E5٪B0٪BE٪E8٪8A٪AD٪E8٪95٪89 | publisher=The Asahi Shimbun Company | accessdate=2010-11-22}}{{ja icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=芭蕉と伊賀上野 | url=http://www.ict.ne.jp/~basho/country/bashotoiga.html | publisher=芭蕉と伊賀 Igaueno Cable Television | accessdate=2010-11-22}}{{ja icon}}&lt;/ref&gt; ایڈو ویلہ (1603 توں 1868) دا سبھ توں مشہور [[جاپان|جاپانی]] شاعر سی۔ اپنے جیون  ویلے دوران، باشو مل کے جوڑے جاندے رینکو (اس ویلے ہیکائی نو رینگا کہندے سن)شعری  روپ وچّ اپنے کم لئی منیا گیا سی۔ اج، صدیاں توں چلدی چرچہ دے بعد، اوہ [[ہائیکو]] دا سبھ توں وڈا ماسٹر (اس ویلے  ہوکو کیہا جاندا سی) منیا جا رہا اے۔ اس دی شاعری قومانتری پدھر اتے مشہور اے، اتے [[جاپان]] وچّ اوہدے شعر کئی یادگاراں اتے روایتی تھانواں اتے اکریاں ہوئیاں نیں۔

باشو چھوٹی عمر وچّ کویتا نال جڑ گیا سی، اتے ایدو (اج دا [[ٹوکیو]]) دے بودھی درش وچّ گھل مل جان دے بعد، اوہ جلدی ہی جاپان بھر وچّ مشہور ہو گیا سی۔ اوہ اک استاد وجوں اپنی روزی کماؤندا سی، لیکن جلدی ہی اسنے ساہتی حلقیاں دے سماجی، شہری جیون نوں تیاگ دتا اتے اپنی لیکھنی لئی فکر حاصل کرن واسطے دیس بھر وچّ - لہندے ، چڑھدے اتے دور اتری جنگل وچّ گھمن والا گھمکڑ بن گیا۔ اس دیاں کویتاواں کجھ سرل تے آسان تتاں راہیں اکثر اپنے آسپاس دی دنیا دے بارے وچّ اس دے اصل تجربے نوں اتے منظر دے احساس نوں شعر-بند کر لیندیاں سن۔
==مڈھلا جیون==
[[Image:MatsuoBasyoSeika.jpg|thumb|left| ایگا صوبے وچّ باشو دا منیا جاندا جم تھاں]]
باشو دا جم 1644 نوں  ایگا صوبے وچّ  یئینو  دے نیڑے ہویا سی۔&lt;ref name=&quot;Kokusai 1948، p. 246&quot;&gt;Kokusai 1948، p. 246&lt;/ref&gt; اس دا پیؤ نمانا جیہا سمرائی سی، جس کر کے باشو نوں فوج وچّ چاکری مل سکن دی امید سی، پر نامی جیون جی سکن دے کوئی آثار نہیں سی۔ جیونیکاراں دا متّ اے کہ اوہ رسوئیے دا کم کردا ہندا سی۔&lt;ref&gt;Carter 1997، p. 62&lt;/ref&gt; پر بچپن وچّ ہی، باشو {{نہونگو|تودو یوشیتادا|藤堂 良忠}} دا سیوادار بن گیا سی، جس نال باشو دی مل کے جوڑے جاندے رینکو (جس نوں اس ویلے'' ہیکائی نو رینگا '' کہندے ہندے سن) پرتی پیار دی سانجھ سی۔&lt;ref&gt;Ueda 1982، p.20&lt;/ref&gt; واک 5-7-5 [[مورا]] دے فارمیٹ وچّ شروع ہندے سن؛ اس تنّ ستری اکائی نوں '' ہوکو '' کیہا جاندا سی، اتے صدیاں بعد اسے نوں شعری صنف بن جان تے ''ہائکو'' سدیا جان لگّ پیا۔ باشو اتے یوشیتادا دوناں نے اپنے {{نہونگو|''ہیگو''|俳号|}}، جاں ''ہیکائی ''  قلمی ناں  رکھ لئے؛ باشو نے {{نہونگو|سوبو|宗房}}، جو اس دے بالغ ناں {{نہونگو|'''ماتسوؤ منیفیوسا '''|松尾 宗房}} دا چینی-جاپانی اچارن سی۔ 1662 وچّ باشو دی پہلی عامَ ورتی جاندی کویتا چھپی؛ 1664 وچّ اس دے دو ہوکو اک چونوینیاں کویتاواں دے شعری مجموعے وچّ چھپے، اتے 1665 وچّ باشو اتے یوشیتادا نے اپنے کجھ دوستاں نال ملکے اک سو شعراں والے '' رینکو '' دی رچنا کیتی۔

1666 وچّ یوشیتادا دی اچانک موت نے سیوادار وجوں باشو دے پرامن جیون دا خاتمہ کر دتا۔ اس ویلے دے کوئی ریکارڈ ویروے نہیں ملدے، پر ایہہ کیہا جاندا اے کہ باشو نے سمرائی بنن دی امید اتے گھر دا تیاگ کر دتا۔&lt;ref&gt;Ueda 1982، p. 21.&lt;/ref&gt; کارناں اتے اگلیاں منزلاں بارے جیونیکاراں دے متّ وکھ وکھ نیں۔ باشو دے اک ''[[میکو]]'' (جاپانی مذہبی زنانی سیوادار) کڑی، {{نہونگو|جتیئی|寿貞|}} نال پریم دی وی چرچہ ملدی اے جسدے سچا ہون دی کوئی شکل نظر نہیں آؤندی۔.&lt;ref&gt;Okamura 1956&lt;/ref&gt; اس میلے بارے باشو دیاں سوے ٹپنیاں وی بوہتا چانن نہیں پاؤندیاں۔ اوہ اک تھاں لکھدا اے، &quot;اک وار میں زمین دی مالکی سمیت سرکاری عہدے دی حرص جاگی&quot;، اتے، &quot;اک ویلہ سی جدوں میں سملنگی پریم ولّ الار ہو گیا سی۔&quot;، پر اس گلّ دا کوئی اشارہ نہیں ملدا کہ اوہ اصلی جنون دی گلّ کر رہا جاں ماتر گلپی گلاں دی۔&lt;ref&gt;Ueda 1982، p. 22.&lt;/ref&gt; کل وقتی شاعر بنن بارے اوہ ڈاوانڈول سی؛ اوہدے اپنے شبداں وچّ، &quot;میرے من وچّ وکلپاں دی جنگ چلدی سی اتے اسنے میرا جیون بے قرار کر دتا سی&quot;۔&lt;ref&gt;Ueda 1982، p. 23.&lt;/ref&gt; اس دی ڈاوانڈولتا دا کارن اس ویلے''رینگا'' اتے ''ہیکائی نو رینگا'' نوں گمبھیر کلا گھالنا دی تھاں محض سماجی سرگرمیاں سمجھے جانا ہو سکدا اے۔&lt;ref&gt;Ueda 1982، p. 9.&lt;/ref&gt; کجھ وی ہووے، 1667، 1669، اتے 1671 وچّ اس دیاں کویتاواں شاعری کتاباں وچّ چھپدیاں رہیاں۔ اتے اسنے اپنیاں اتے  ٹیٹوکو  سکول دے ہور لکھاریاں دیاں کویتاواں دا مجموعہ، {{نہونگو|''[[د سیسیلّ گیم]]''|貝おほひ|Kai Ōi}}، 1672 وچّ چھپوایا۔&lt;ref name=&quot;Kokusai 1948، p. 246&quot;/&gt; اس وچّ ہر کویتا دے انت وچّ اس بارے ٹپنی کیتی گئی اے۔ اسے سال دی بسنت رتے اوہ کویتا دے اپنے ادھئن نوں اگے تورن لئی  ایڈو چلیا گیا۔&lt;ref&gt;Ueda 1992، p. 29&lt;/ref&gt; 
==نمونہ==

&lt;poem&gt;پتجھڑی ہوا وچ
پئی، اداسی نال چور
اک شہتوت دی چھٹی (پنجابی ترجمہ)&lt;/poem&gt;
[[File:MatsuoBasho-Haka-M1932.jpg|thumb|ماتسوؤ باشو دی قبر]]
==ایہہ وی دیکھو==
*[[ماساؤکا شکی]]
*[[کوبایاشی ایسا]]
*[[ہائیکو]]

==کماں دی لسٹ==
[[File:Haiseiden.jpg|thumb|Haiseiden ([[:ja:俳聖殿|俳聖殿]], Poet's Memorial Hall) in [[Iga, Mie]], which was built to commemorate the 300th anniversary of Bashō's birth.]]
[[File:Matsuo Basho - Een woedende zee - Rapenburg 75, Leiden.JPG|thumb|[[Wall poems in Leiden]]: Bashō]]

* ''[[The Seashell Game|Kai Ōi]]'' (The Seashell Game) (1672)
* {{nihongo|''Edo Sangin''|江戸三吟}} (1678)
* {{nihongo|''Inaka no Kuawase''|田舎之句合}} (1680)
* {{nihongo|''Tōsei Montei Dokugin Nijū Kasen''|桃青門弟独吟廿歌仙}} (1680)
* {{nihongo|''Tokiwaya no Kuawase''|常盤屋句合}} (1680)
* {{nihongo|''Minashiguri''|虚栗||&quot;A Shriveled Chestnut&quot;}} (1683)
* ''Nozarashi Kikō'' (Record of a Weather-Exposed Skeleton) (1684)
* ''Fuyu no Hi'' ([[Winter Days]]) (1684)*
* ''Haru no Hi'' (Spring Days) (1686)*
* ''Kawazu Awase'' (Frog Contest) (1686)
* ''Kashima Kikō'' (A Visit to Kashima Shrine) (1687)
* ''Oi no Kobumi'', or ''Utatsu Kikō'' (Record of a Travel-Worn Satchel) (1688)
* ''Sarashina Kikō'' (A Visit to Sarashina Village) (1688)
* ''Arano'' (Wasteland) (1689)*
* ''Hisago'' (The Gourd) (1690)*
* {{nihongo|''[[Sarumino]]''|猿蓑||&quot;Monkey's Raincoat&quot;}} (1691)*
* ''Saga Nikki'' (Saga Diary) (1691)
* ''Bashō no Utsusu Kotoba'' (On Transplanting the Banana Tree) (1691)
* ''Heikan no Setsu'' (On Seclusion) (1692)
* ''Fukagawa Shū'' (Fukagawa  Anthology)
* ''Sumidawara'' (A Sack of Charcoal) (1694)*
* ''Betsuzashiki'' (The Detached Room) (1694)
* ''[[Oku no Hosomichi]]'' (Narrow Road to the Interior) (1694)&lt;ref&gt;Kokusai 1948, pp. 248-9&lt;/ref&gt;
* ''Zoku Sarumino'' (The Monkey's Raincoat, Continued) (1698)*

:''*'' Denotes the title is one of the ''Seven Major Anthologies of Bashō (Bashō Shichibu Shū)''&lt;ref&gt;Yuasa 1966, pp30-48&lt;/ref&gt;

===انگریزی ترجمے===
* {{cite book|author= Matsuo, Bashō|others= trans. David Landis Barnhill|title= Bashō’s Journey: Selected Literary Prose by Matsuo Bashō |url= https://archive.org/details/bashosjourneylit0000mats|year=2005 |location=Albany, NY |publisher=State University of New York Press|isbn= 978-0-7914-6414-4}}
* {{cite book |author= Matsuo, Bashō|others=trans. Nobuyuki Yuasa|title=The Narrow Road to the Deep North and Other Travel Sketches|url= https://archive.org/details/narrowroadtodeep008800|year=1966|location=Harmondsworth|publisher=Penguin|isbn=978-0-14-044185-7|oclc=469779524}}
* {{cite book |author= Matsuo, Bashō|others= trans. Sam Hamill |title=Narrow Road to the Interior and Other Writings|url= https://archive.org/details/narrowroadtointe0000mats|year=2000 |location=Boston |publisher=Shambhala|isbn= 978-1-57062-716-3 }}
* {{cite book|author= Matsuo, Bashō|others= trans. Sam Hamill |title=The Essential Bashō |year=1999 |location=Boston | publisher=Shambhala |isbn=978-1-57062-282-3}}
* {{cite book|author= Matsuo, Bashō|others= trans. David Landis Barnhill|title=Bashō's Haiku: Selected Poems of Matsuo Bashō|url= https://archive.org/details/bashoshaikuselec0000mats|year=2004 |location=Albany, NY |publisher=State University of New York Press|isbn= 978-0-7914-6166-2}}
* {{cite book|author= Matsuo, Bashō|others= trans. Donald Keene, illustrated by Masayuki Miyata|title=The Narrow Road to Oku |url= https://archive.org/details/narrowroadtookuo0000mats_m7w2|year=1997 |location=Tokyo |publisher=Kodansha International|isbn= 978-4-7700-2028-4}}
* {{cite book|author= Matsuo, Bashō|others= trans. Maeda Cana|title=Monkey's Raincoat |url= https://archive.org/details/monkeysraincoat0000unse_r2b8|year=1973 |location=New York |publisher=Grossman Publishers. SBN 670-48651-5 |isbn= 0670486515|display-authors=etal}}
* {{cite book|author=Matsuo, Bashō |others= trans. Jane Reichhold |title=Basho: The Complete Haiku |url=https://archive.org/details/bashocompletehai0000mats_b3f1 |year=2008 |location=Tokyo |publisher=Kodansha International |isbn= 978-4-7700-3063-4}}
* {{cite book|author=Matsuo, Bashō|others= trans. Earl Miner and Hiroko Odagiri |title=The Monkey’s Straw Raincoat and Other Poetry of the Basho School |url=https://archive.org/details/monkeysstrawrain0000unse|year=1981|location=Princeton|publisher=Princeton University Press |isbn= 978-0-691-06460-4|display-authors=etal}}
* {{cite book|author=Matsuo, Bashō |others= trans. Lucien Stryk |title=On Love and Barley: Haiku of Basho|url=https://archive.org/details/liang.onlovebarleyhaik0001mats |year=1985|publisher=Penguin Classics|isbn=978-0-14-044459-9 }}

==فکشن وچ==
میجک تھری ہاؤس کتاب ''د ڈریگن آف ریڈ ڈان'' چ باشو دکھیا گیااے ۔


==نوٹس==
{{Reflist|30em}}
{{حوالے}}
==حوالے==
*{{cite journal | last = Carter| first = Steven|year = 1997|title =On a Bare Branch: Bashō and the Haikai Profession| url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1997_117_1/page/57| journal =Journal of the American Oriental Society| volume = 117| issue = 1| pages = 57–69|doi =10.2307/605622 | jstor = 605622}}
* Forbes, Andrew; Henley, David (2014). ''Utagawa Hiroshige's 53 Stations of the Tokaido''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. B00LM4APAI
* {{cite book| author=Lawlor, William| title=Beat Culture: Lifestyles, Icons, and Impact |location=Santa Barbara| publisher= ABC-CLIO |year=2005 |isbn= 978-1-85109-405-9}}
*{{cite book|author=岡村 健三 (Kenzō Okamura)|title=芭蕉と寿貞尼 (Bashō to Jutei-ni)|location=Ōsaka|publisher=芭蕉俳句会 (''Bashō Haiku Kai'')|year=1956}}
* {{cite book|author= Shirane, Haruo |title=Traces of Dreams: Landscape, Cultural Memory, and the Poetry of Basho|url= https://archive.org/details/tracesofdreamsla0000shir | location=Stanford, CA |publisher=Stanford University Press |year=1998|isbn= 0-8047-3099-7}}
* {{cite book|author= Ueda, Makoto |title=The Master Haiku Poet, Matsuo Bashō|url= https://archive.org/details/matsuobasho00ueda |location=Tokyo|publisher=Kodansha International |year=1982
|isbn= 0-87011-553-7}}
* {{cite book|author= Ueda, Makoto |title=Matsuo Bashō |url= https://archive.org/details/matsuobashotwayn0000mako |location=Tokyo|publisher=Twayne Publishers|year=1970}}
* {{cite book|author= Ueda, Makoto |title=Bashō and His Interpreters: Selected Hokku with Commentary|url= https://archive.org/details/liang.bashohisinterpre0000mako_h9c4 | location=Stanford, CA |publisher=Stanford University Press |year=1992|isbn= 0-8047-1916-0}}
* Slawenski, Kenneth. 2010. ''J.D. Salinger: A Life''. New York: Random House, ISBN 978-1-4000-6951-4
* Takarai, Kikaku (2006). ''An Account of Our Master Basho's Last Days'', translated by Nobuyuki Yuasa in ''Springtime in Edo''. Hiroshima, Keisuisha. ISBN 4-87440-920-2
* {{cite book|author=Kokusai Bunka Shinkōkai (国際文化振興会)|title=Introduction to Classic Japanese Literature|year=1948|publisher=Kokusai Bunka Shinkōkai|location=Tokyo}}
*Matsuo, Bashō (1666). &quot;The narrow road to the Deep North&quot;, translated by Nobuyuki Yuasa. Harmondsworth, Penguin. ISBN 0-14-044185-9

==باہرلے جوڑ==
{{wikiquote}}
{{wikisource|Author:Matsuo Bashō|Matsuo Bashō}}
{{commons category|Matsuo Basho}}
* {{Gutenberg author | id=Matsuo,+Bashō}}
* {{Internet Archive author |sname=Matsuo Bashō}} 
* {{Librivox author |id=3181}}
* {{cite web |url=http://carlsensei.com/classical/index.php/author/view/1 |title= Matsuo Bashō (松尾芭蕉) |publisher=Classical Japanese Database | accessdate=2008-05-12}}  Various poems by Bashō, in original and translation.
* {{cite web |url=http://www.haikupoetshut.com/basho1.html |title=Interpretations of Bashō |publisher=Haiku Poets Hut | accessdate=2008-05-12}}  Comparison of translations by R.&amp;nbsp;H. Blyth, Lucien Stryck and Peter Beilenson of several Bashō haiku.
* {{cite web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/2008/02/bashos-trail/bashos-trail-interactive |title=On the Poet's Trail | author= Norman, Howard |publisher=National Geographic Magazine |date=February 2008 | accessdate=2008-05-12}} Interactive Travelogue of Howard Norman's journey in Basho's footsteps, including a map of the route taken.
* {{cite web |url=http://simplyhaiku.com/SHv4n3/features/Nobuyuki.html |title=An Account of Our Master Bashō's Last Days |publisher=Simply Haiku: A Quarterly Journal of Japanese Short Form Poetry |accessdate=2008-06-29 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204034805/http://simplyhaiku.com/SHv4n3/features/Nobuyuki.html |dead-url=yes }}  A translation by Nobuyuki Yuasa of an important manuscript by Takarai Kikaku, also known as Shinshi, one of Bashō’s followers.
* {{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/24996714/Matsuo-Bash%C5%8D-Complete-Haiku-in-Japanese |title=Matsuo Bashō - Complete Haiku in Japanese |publisher=André von Kugland | accessdate=2010-01-09}}
* [http://www2.yamanashi-ken.ac.jp/~itoyo/basho/basho.htm bashoDB]
* {{cite web |url=http://www.geocities.com/dr_phinaes/haikaitranslation.html  |title=Phinaes' Haikai Linked Verse Translations |year=2007 |author=Price, Sean | accessdate=2009-11-02 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071231213310/http://www.geocities.com/dr_phinaes/haikaitranslation.html |archivedate = 2007-12-31}} Translations of renku by Bashō and his disciples, by Sean Price.
* {{cite web |url=http://ngm.nationalgeographic.com/2008/02/bashos-trail/howard-norman-text |title=On the Poet's Trail | author= Norman, Howard |publisher=National Geographic Magazine |date=February 2008 | accessdate=2008-05-12 |authorlink= Howard Norman}} Travels along the path Matsuo Bashō followed for Oku no Hosomichi.  Photography by Mike Yamashita.
* [http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/153737 Bridge of dreams: the Mary Griggs Burke collection of Japanese art], a catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on this artist (see index)


[[گٹھ:جاپانی شاعر]]
[[گٹھ:ہائیکو]]
[[گٹھ:شاعر]]
[[گٹھ:جاپان]]
[[گٹھ:جاپانی شخصیتاں]]

[[en:Matsuo Bashō]]</text>
      <sha1>mvx79wugf6mcvla12s0oc45rmt6vzk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چڑھدا ترکستان اسلامی تحریک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52496</id>
    <revision>
      <id>711843</id>
      <parentid>705117</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10830" sha1="33c80lhsvu53joumdta2esnq5zru7jz" xml:space="preserve">{{Infobox War Faction
|name     = ‎ چڑھدا  ترکستان اسلامی تحریک
|image     = [[فائل:Etim tip logo.JPG|278px]]
|caption  = ‎ چڑھدا  ترکستان اسلامی تحریک
|active    = 1997 – ہن تک
|leaders   = [[حسن ماہسم]] [[لڑائی چ مقتول|†]]&lt;br /&gt; [[عبدالحق (چڑھدا ترکستان اسلامی تحریک)|عبدالحق]]&lt;ref name=&quot;longwarjournal.org&quot;&gt;http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/turkistan-islamic-party-emir-thought-killed-in-2010-reemerged-to-lead-group-in-2014.php&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; [[  عبدالشکور الترکستانی]] [[لڑائی چ مقتول|†]]&lt;br /&gt;[[عبداللہ منصور]]&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.reuters.com/article/2013/11/23/us-china-attack-claim-idUSBRE9AM0B520131123 | work=Reuters | first=William | last=MacLean | title=Islamist group calls Tiananmen attack 'jihadi operation': SITE | date=23 November 2013 | accessdate=31 March 2016 | archivedate=26 December 2018 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226062755/https://www.reuters.com/article/us-china-attack-claim/islamist-group-calls-tiananmen-attack-jihadi-operation-site-idUSBRE9AM0B520131123}}&lt;/ref&gt;
|motives  = An [[East Turkestan|Islamic state]] in [[Xinjiang]]
|headquarters=[[شمالی وزیرستان]], [[پاکستان]]
|area     = [[چین]] ([[سنکیانگ]]) &lt;br /&gt; [[پاکستان]] ([[شمالی وزیرستان]])&lt;br /&gt;  [[افغانستان]]&lt;br /&gt;[[وشکارلا ایشیا]]&lt;br /&gt;[[شام]]&lt;ref name=&quot;turkestan&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.siteintelgroup.com/Jihadist-News/tip-division-in-syria-releases-video-promoting-cause-inciting-for-jihad.html|title=TIP Division in Syria Releases Video Promoting Cause, Inciting for Jihad|publisher=SITE Institute|date=6 June 2014|accessdate=26 June 2014}}&lt;/ref&gt;
|ideology = [[چڑھدا ترکستان آزادی تحریک|ایغور قوم پرستی]] &lt;br /&gt; [[اہل سنت|سنی]] [[اسلام ازم]] &lt;br /&gt; [[اسلامی بنیادپرستی]] &lt;br /&gt; [[اتحاد اسلامیت]]
|allies={{flagicon image|Flag of Tehrik-i-Taliban.svg}} [[تحریک طالبان پاکستان]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[القاعدہ]]&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front.svg}} [[نصرت فرنٹ]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[اسلامی تحریک ازبکستان]]&lt;ref name=&quot;Jamestown Foundation&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=42416&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=13&amp;cHash=3537435877336eb86052d24d34622e98#.VDSR9ek9Imw|title=Beijing, Kunming, Urumqi and Guangzhou: The Changing Landscape of Anti-Chinese Jihadists|publisher=[[Jamestown Foundation]]|date=23 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[East Turkistan Education and Solidarity Association]] (ETESA)&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Zenn|first1=Jacob|title=An Overview of Chinese Fighters and Anti-Chinese Militant Groups in Syria and Iraq|journal=China Brief|date=10 October 2014&lt;!-- 04:11 PM--&gt;|volume=14|issue=19|url=http://www.jamestown.org/regions/middleeast/single/?tx_ttnews[tt_news]=42944&amp;tx_ttnews[backPid]=49&amp;cHash=266cbf52f118868715823bbffd809caf#.VX3kqEZGR9g|accessdate=14 June 2015|publisher=The Jamestown Foundation}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Islamic State of Iraq and the Levant|size=23px}}
|opponents=[[فائل:Flag of China.svg|22px]] [[چین]]&lt;br /&gt;[[فائل:Flag of Pakistan.svg|22px]] [[پاکستان]]&lt;ref&gt;http://tribune.com.pk/story/791954/zarb-e-azb-army-says-90-of-north-waziristan-cleared/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://tribune.com.pk/story/722202/army-launches-operation-in-north-waziristan/&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[فائل:Flag of the United Arab Republic.svg|22px]] [[شام]]&lt;ref name=&quot;turkestan&quot; /&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حزب اللہ]] ([[شام]] چ)&lt;ref name=&quot;The Fiscal Times&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thefiscaltimes.com/latestnews/2015/10/13/Syrian-rebels-pour-men-and-missiles-frontlines|title=Syrian rebels pour men and missiles into frontlines|work=The Fiscal Times|accessdate=17 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon|Iran}} [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|Iranian Revolutionary Guard Corps]] (in Syria)&lt;ref name=&quot;The Fiscal Times&quot; /&gt; &lt;br /&gt;[[فائل:Flag of Afghanistan.svg|22px]] [[افغانستان]]&lt;ref name=&quot;afghanistan24h.appspot.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://afghanistan24h.appspot.com/mps-question-ansf-effectiveness-amid-growing-threats.html |access-date=2016-03-31 |archive-date=2015-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118022514/http://afghanistan24h.appspot.com/mps-question-ansf-effectiveness-amid-growing-threats.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[فائل:Flag of Kazakhstan.svg|22px]] [[قازقستان]]&lt;br /&gt;[[فائل:Flag of Uzbekistan.svg|22px]] [[ازبکستان]]&lt;br /&gt;[[فائل:Flag of Kyrgyzstan.svg|22px]] [[کرغیزستان]]&lt;ref&gt;{{cite news |last= |first= |date=Jan 24, 2014 &lt;!-- 11:05am EST --&gt; |title=Kyrgyzstan says kills 11 Uighur militants near Chinese border |url=http://www.reuters.com/article/2014/01/24/us-kyrgyzstan-uighurs-idUSBREA0N16J20140124 |newspaper=Reuters |location=BISHKEK |access-date= |accessdate=March 31, 2016 |archivedate=December 26, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226062807/https://www.reuters.com/article/us-kyrgyzstan-uighurs/kyrgyzstan-says-kills-11-uighur-militants-near-chinese-border-idUSBREA0N16J20140124 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news  |last=Blanchard  |first=Ben  |date=Feb 14, 2014 &lt;!-- 9:46am EST --&gt;  |title=China says 11 'terrorists' killed in new Xinjiang unrest  |url=http://www.reuters.com/article/2014/02/14/us-china-xinjiang-idUSBREA1D0IE20140214  |newspaper=Reuters  |location=BEIJING  |access-date=  |accessdate=March 31, 2016  |archivedate=December 26, 2018  |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226062745/https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang/china-says-11-terrorists-killed-in-new-xinjiang-unrest-idUSBREA1D0IE20140214 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=XzkR-MuS7XI&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=fbUFt_G1580&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.liveleak.com/view?i=ccb_1390740701&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon|Russia}} [[روس]] (شام چ)
|crimes   =
|attacks  =
|status   = No longer designated as a [[U.S. State Department list of Foreign Terrorist Organizations|Foreign Terrorist Organization]] by the US. It was proscribed by the [[United Nations]] and five other governments ([[#Designation as terrorist organization|see below]])
|size     = About 1000 operatives&lt;ref name=&quot;newface&quot; /&gt;
|revenue  =
|financing=
}}
[[سنکیانگ]] رقبے دے لحاظ نال [[چین]] دا سب توں وڈا صوبہ  اے جتھے [[ایغور]] مسلماناں دی اکثریت اے جو کہ ناراض نیں تے چڑھدا ترکستان مومنٹ انہاں دی نمائندگی دا دعوی کردی اے۔ افغان جہاد دے دوران ایہ لوگ [[ افغانستان]] آگئے سن تے [[طالبان ]]نے  وی اینہاں نوں پناہ دتی۔طالبان حکومت دے خاتمے دے بعد ایہ لوک [[پاکستان]]  دے قبائلی علاقےآں چ منتقل ہوئے جتھے انہاں دا الحاق [[القاعدہ ]] تے [[اسلامی تحریک ازبکستان|اسلامک مومنٹ آف ازبکستان ]]نال ہوئیا۔ انہاں دے کچھ لوک وی فوجی کارروائیواں چ مارے گئے۔

== پس منظر ==

ایہ لوک سمجھدے نیں کہ پہلے  ایتھے [[چڑھدا ترکستان]]   ناں نال   اک اسلامی ملک قائم سی جس اتے [[چین ]]نے قبضہ کر لیا سی۔اوہ سمجھدے نیں کہ چین نے انہاں نوں برابری دے حق  نہیں دتے تے انہاں دے نال کافی زیادتی ہو رہی اے۔ہن انھاں نے مسلح جدوجہد شروع کر دتی اے جس دکا دائرہ کار ہن انھاں نے چین چ [[سنکیانگ]] توں [[بیجنگ]] تک ودھا دتا اے۔انہاں نوں اوتھے اسلحہ نہیں لبھدا لیکن ایہ لوگ چاقوآں دی مدد نال چینی افسراں تے تھانےآں وغیرہ اتے حملہ آور ہوندے نیں۔

== پاک چین تعلقات ==
پاکستانی حکام تے انٹیلیجنس ادارے چینی حکام نال کافی تعاون کر رہے نیں۔ اطلاعواں دے مطابق چینی انٹیلیجنس نوں [[پاکستان]] چ رسائی وبھی حاصل اے تا کہ انہاں لوکاں دا پتہ چلا کے انہاں نوں مار دتیا جائے۔چینی حکام دا دعوی اے کہ انہاں دی گنتی 40 تے 80 دے وچکار اے لیکن کچھ دا خیال اے کہ انہاں شدت پسنداں دی تعداد 230 تک اے۔انہاں لوکاں دی موجودگی دی نشاندہی [[وزیرستان]] دے علاوہ [[افغانستان]] دے علاقےآں کنڑ تے [[صوبہ نورستان|نورستان]] چ وی ہوئی اے۔ تے چین ایہ چاہندا اے کہ پاکستان انہان دے خلاف ہور کارروائی کرے۔

== چین افغانستان تعلقات ==
چین دا خیال اے کہ بین الاقوامی افواج دے نکلن دے بعد [[طالبان]]، [[القاعدہ]] تے چین مخالف مشرقی ترکستان مومنٹ [[افغانستان]] چ اپنے قدم دوبارہ جما سکدے نیں۔ایسٹ ترکستان مومنٹ دی موجودگی دی نشاندہی وزیرستان دے علاوہ افغانستان دے علاقےآں کنڑ تے نورستان چ وی ہوئی اے۔چین نے افغان صدر اشرف غنی دے حالیہ دورہ چین دے موقع اتے وی اپنے تحفظات انہاں دے سامنے رکھے۔چینی حکام کافی پریشان نیں تے اسی لیے افغانستان چ اپنا اثرورسوخ ودھا رہے نیں تے اوتھے سرمایہ کاری وی کر رہے نیں۔سیاسی طور اتے وی تے ہن سکیورٹی دے لحاظ نال وی چین نے افغانستان چ دلچسپی لینا شروع کیتی اے۔ تے چین چاہندا اے کہ پاکستان اس سلسلے چ چین نال تعاون کرے۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

{{القاعدہ دے براہ راست اتحادی}}


[[گٹھ:اسلام نال منسوب دہشت گرد تنظیماں]]
[[گٹھ:امریکہ ولوں دہشت گرد قرار دتیاں تنظیماں]]
[[گٹھ:دہشت گرد تنظیماں]]
[[گٹھ:چین چ دہشت گردی]]
[[گٹھ:ایشیا چ دہشت گرد قرار دتیاں جان والیاں تنظیماں]]
[[گٹھ:چین چ دہشت گردی]]
[[گٹھ:جہادی تنظیماں]]
[[گٹھ:چین]]
[[گٹھ:چین دی تریخ]]
[[گٹھ:طالبان]]</text>
      <sha1>33c80lhsvu53joumdta2esnq5zru7jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ینگلک شناواترا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53213</id>
    <revision>
      <id>711878</id>
      <parentid>693055</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20079" sha1="11iferxqyyc6n47pakfspdrwmnr9npz" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name    = یینگلک شناواتارا&lt;br&gt;{{small|ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร}}
|honorific-suffix = {{small|[[Order of the White Elephant|MPCh]] [[Order of the Crown of Thailand|MWM]]}}
|image   = 9153ri-Yingluck Shinawatra.jpg
|office   = [[List of Prime Ministers of Thailand|28th]] [[Prime Minister of Thailand]]
|monarch   = [[Bhumibol Adulyadej]]
|term_start  = 5 اگست 2011
|term_end   = 7 مئی 2014
|predecessor  = [[Abhisit Vejjajiva]]
|successor  = [[Niwatthamrong Boonsongpaisan]] {{small|(Acting)}}
|office1   = [[List of Defence Ministers of Thailand|Minister of Defence]]
|deputy1   = [[Yuthasak Sasiprapha]]
|term_start1  = 30 جون 2013
|term_end1  = 7 مئی 2014
|predecessor1  = [[Sukampol Suwannathat]]
|successor1  = [[Thanasak Patimaprakorn]]
|birth_date  = {{birth date and age|1967|6|21|df=y}}
|birth_place  = [[San Kamphaeng District|San Kamphaeng]]، [[Thailand]]
|death_date  = 
|death_place  = 
|party   = [[Pheu Thai Party]]
|spouse   = Anusorn Amornchat
|children   = Supasek
|alma_mater  = [[Chiang Mai University]]&lt;br&gt;[[Kentucky State University]]
|religion   = [[Theravada]] [[Buddhism]]
|signature  = Yingluck Shinawatra's Hand.jpg
}}
'''یینگلک شناواتارا''' ([[تھائی بھاشا|Thai]]:&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;th&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร&lt;/span&gt;، rtgs[//en.wikipedia.org/wiki/Royal_Thai_General_System_of_Transcription]&lt;span&gt;:&lt;/span&gt;&amp;nbsp؛یینگلاک چیناوٹ،اچرت&amp;nbsp؛&lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[[مدد:تھائی اتے لاؤ لئی IPA|[j�ŋ.l�k tɕʰīn.n�.w�t]]]&lt;/span&gt;؛ جنم 21 جون1967)، گھر دا نام  '''پو''' ([[تھائی بھاشا|Thai]]:&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;th&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;ปู&lt;/span&gt;، اچرت &lt;span class=&quot;IPA&quot; title=&quot;Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[[مدد:تھائی اتے لاؤ لئی IPA|[pūː]]]&lt;/span&gt;)،&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110723033607/http://www.thairath.co.th/content/pol/184858 &lt;bdi lang=&quot;th&quot;&gt;'ปู'ปัดบินฮ่องกงพบพี่ชาย ไม่รู้'สมศักดิ์'อยากร่วมรบ.&lt;/bdi&gt; ]&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[تھائیلینڈ]] وچّ وپار اتے راجنیتِ نال سنبندھ رکھدی ہے اتے تھائیلینڈ دی [[:en:Pheu Thai Party|پیو تھائیلینڈ پارٹی]]&lt;nowiki/&gt;دی میمبر ہے۔ 28ویں تھائیلینڈ دی پردھانمنتری بنن دا مان اسنوں 2011 دیاں مکھ چوناں وچّ حاصل ہویا. پچھلے 60 سالاں وچّ یینگلک تھائیلینڈ دی پہلی سبھ توں چھوٹی عمر دی عورت پردھانمنتری بنی. راجننیتک شکتی دی درورتوں کرن کر کے  سنویدھانک عدالت نے اس نوں 7 مئی 2014 نوں اس آہدے توں ہٹا دتا۔.&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.bangkokpost.com/news/politics/245126/poll-result-to-be-known-around-10pm &quot;Yingluck، Pheu Thai win in a landslide&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;CNN، [http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/17/ta.abhisit/index.html Talking politics with Thailand's PM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223145940/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/12/17/ta.abhisit/index.html |date=2008-12-23 }}، 18 December 2008&lt;/ref&gt;

اس دا جنم چیانگ مائی صوبہ وچّ ہاکا چائنج بنس دے اک آمیر پریوار وچّ ہویا۔&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://shanghaiist.com/2014/11/01/yingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php &quot;Former Thai leaders Yingluck، Thaksin visit ancestral village in Meizhou، Guangdong&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info٪3Asid٪2Fen.wikipedia.org٪3AYingluck+Shinawatra&amp;rft.btitle=Former+Thai+leaders+Yingluck٪2C+Thaksin+visit+ancestral+village+in+Meizhou٪2C+Guangdong&amp;rft.genre=book&amp;rft_id=http٪3A٪2F٪2Fshanghaiist.com٪2F2014٪2F11٪2F01٪2Fyingluckthaksin_go_on_a_family_trip.php&amp;rft_val_fmt=info٪3Aofi٪2Ffmt٪3Akev٪3Amtx٪3Abook&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BritannicaYingluck&quot;&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1786711/Yingluck-Shinawatra Yingluck Shinawatra (prime minister of Thailand)].&lt;/ref&gt; یینگلک شناواتارا نے لوک پربندھ دی پڑائی دی بیچولر ڈگری چیانگ مائی یونورسٹیں اتے ماسٹر ڈگری کینٹکی سٹیٹ یونورسٹیں توں پراپت کیتی۔&lt;ref name=&quot;ChinaPostYingluck&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/Yingluck-to.htm &quot;Yingluck to be 'clone' of ex-PM brother&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170612094103/http://www.chinapost.com.tw/asia/thailand/2011/07/04/308536/yingluck-to.htm |date=2017-06-12 }}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; اس توں بعد اوہ اپنے بھرا تھکسین شناواتارا  دی مدد نال وپار دے کھیتر وچّ پربندھک بن گئی، اس توں بعد اوہ ایس سی سمپتی دی اساری اتے دیکھریکھ کرن لئی پردھان چنی گئی اتے اس دے نال نال ادھنک سوچنا کھیتر وچّ نردیشک دا آہدا سمبھالیا.

مئی 2011 دیا چوناں وچ پیو تھائیلینڈ پارٹی نے تھکشین تھوڑے جہے فرق نال ہرا کے  یینگلک شناواتارا نوں پردھانمنتری چنیاں۔ اس دی مہم دا مکھ وشا غریبی دا خاتمہ کرنا، سموہک کر نوں گھٹّ کرنا اتے چوناں وچّ بہت وڈے فرق نال جت حاصل کرنا۔

2013 وچّ یینگلک دے خلاف سموہک ورودھ شروع ہو گیا۔9 دسمبر 2013 نوں  یینگلک  دے کہن تے سنسد نوں ورکھاشت کر دتا گیا پر یینگلک  نگران پردھانمنتری وجوں اپنیاں سیواواں دندی رہی۔ 07 مئی 2014 نوں راجننیتک شکتی دی درورتوں کرن دے دوش ہیٹھ سنویدھانک عدالت نے آہدے توں ہٹا دتا۔ یینگلک نوں سابقہ منتریاں دے نال کجھ سمے لئی حراست وچّ رکھیا گیا۔

== اِبتدائی زِندگی تے کاروباری دور ==
یینگلک شناواتارا لوئیٹ اتے یند دے نو بچیاں وچوں سبھ توں چھوٹی سی۔ &lt;ref name=&quot;Pheu Thai picks Yingluck for PM&quot;&gt;Bangkok Post، [http://www.bangkokpost.com/news/local/237309/pheu-thai-picks-yingluck-for-pm Pheu Thai picks Yingluck for PM]، 16 June 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Seth Mydans: [http://www.nytimes.com/2011/06/13/world/asia/13thai.html؟ref=yingluckshinawatra ''Candidate in Thailand Follows Path of Kin''][http://www.nytimes.com/2011/06/13/world/asia/13thai.html؟ref=yingluckshinawatra].&lt;/ref&gt; اس دا پتا چیانگ مائی دی سنسد دا میمبر سی۔&lt;ref&gt;The Economist، [http://www.economist.com/node/21521969 Too hot for the generals]، 15 June 2011&lt;/ref&gt; اوہ دادی دے ساہی پروارک پچھوکڑ کر کے چیانگ دے سابقہ بردشاہ نال سنبندھ رکھدی سی۔،پرنسس چنتھپ چیانگ مائی (گریٹ-گریٹ گرینڈڈاٹر آف راجا مملنگکا، چیانگ مائی)۔ یینگلک شناواتارا چیانگ مائی وچّ وڈی ہوئی اتے ریجینا دے کوئیلی کالج وچّ لڑکیاں دے غیرسرکاری گرلس شکول وچّ داخلہ لیا۔ جتھے اسنے اپنی سروآتی پڑائی پوری کیتی۔ سیکونڈری درجے لئی اسنے یپرج کالج وچّ داخلہ لیا .&lt;ref&gt;[http://www.go6tv.com/2011/07/blog-post_3783.html เส้นทางชีวิตผู้หญิงแกร่ง ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร]، 4 June 2011&lt;/ref&gt; 1988 وچّ راجنیتک شاشتر اتے لوک پربندھ وشے وچّ بیچولر ڈگری اسنے چیانگ مائی یونورسٹی  توں حاصل کیتی  اتے 1991 وچّ لوک پربند (اس دی مکھ وشا مینیجمینٹ انپھورمیشن سسٹمس) دے وشے وچّ ماسٹر ڈگری اسنے  کینٹکی سٹیٹ یونورسٹی توں حاصل کیتی.

== راجنیتک دور ==

=== پیو تھائی پارٹی  دی ستھاپنا ===

=== پیو تھائی پارٹی دی اگوائی ===

=== 2011 دیاں چوناں اتے پردھانمنتری دا عہدہ ===

==== اِنتخابی مہم ====


==== اِنتخابی نتیجے تے اِقتدار وچ آؤنا ====
[[ایگزٹّ پولز|ایکزٹ پولّ]] دے 500 وچوں 310 سیٹاں دا آنمان دس رہے سن پر پارٹی نے پیو پارٹی نے 154 سیٹاں ملیا، کل 75٪ ووٹاں پایا گئیاں جی وچوں 47٪ ووٹ پیو دے حق وچّ پئی۔ تھائیلینڈ دے اتہاس وچّ ایہہ دوجی وار سی جدوں کسے پارٹی نے انی وڈی جت حاصل کر کے سرکار بنائی ہووے۔ 

سنجکت راشٹر دے سکتر-جرنل بان کی-مون نے پارٹی دا نگھا سواگت کیتا  اتے کیہا کے تھائیلینڈ دے لوکاں دے سنکلپ دا سنمان کرنا چاہیدا ہے۔ &quot; [[اؤنگ سین سو چی|انگ سان سو کیی]] نے یینگلک شناواتارا نوں جت لئی مبارکواد دتی اتے اسنے کیہا کی امید کردے ہاں کے میامار اتے تھائیلینڈ وچّ چنگے سنبندھ بننگے.&lt;ref&gt;Reuters، [http://www.reuters.com/article/2011/07/05/us-myanmar-suukyi-idUSTRE7641AG20110705 Myanmar's Suu Kyi keeps low profile on upcountry trip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723223552/http://www.reuters.com/article/2011/07/05/us-myanmar-suukyi-idUSTRE7641AG20110705 |date=2011-07-23 }}، 5 July 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Intathep، Lamphai (6 July 2011). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== تھائی لینڈ دی وزیر اعظم، 2011–2014 ==
[[فائل:Yingluck and Obama.jpg|left|thumb|250x250px|18 Nov 2011 نوں ASEAN سمت دوران نسا دعا، بالی، انڈونیسیاں وچّ یینگلک شناواتارا یو ایس دے صدر باراک اباما نوں ملدی ہوئی]]
[[فائل:Yingluck Shinawatra - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|thumb|250x250px| جنوری 2012 وشو آرتھک وشے تے چل رہی سبھا وچّ یینگلک]]

=== 2011 دے ہڑ ===

=== منتری منڈل دی ادلا بدلی ===
[[فائل:Martin Zeil und Yingluck Shinawatra 3783.JPG|thumb|یینگلک [[میونکھ|مونیچ]] وچّ [[بائیان|باوریان]] دے آرتھک وشے دے منتری مارٹن ذیل نال]]

=== 2013 دا تھائیلینڈ ورودھ ===

=== 2014 دے بھرشٹاچار دی تفتیس ===

== ودیشی دورے دی سوچی ==
یینگلک شناواتارا نے  پردھانمنتری ابدھی دوران 40 دیشاں  دا دورا کیتا،اس دی مکھ کوشش رشتیاں نوں بیہتر بناؤنا، آرتھک پکھوں دیش نوں مضبوط بناؤنا۔ 

=== ایشیاء ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px؛&quot;

!نمبر
!دیش/ پردیش
!نوٹ
|-
|1
|{{IND}}
|Visited as a guest of the government. and attended the ASEAN-India Car Rally at Vigyan Bhawan.
|-
|2
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Cambodia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[کمبوڈیا|Cambodia]]
|Helped support the Cambodian to buy products of Thailand، and met Hun Sen
|-
|3
|{{KOR}}
|Swearing in ceremony was attended by the President Park Geun-hye، Republic of Korea.
|-
|4
|{{CHN}}
|Helped support the Chinese to buy products of Thailand and high-speed rail discussions to develop joint projects. Signed a cooperation agreement on the trade and economic relations between Thailand
|-
|5
|{{BAN}}
|Discuss with the private sector and businessmen. During a dinner party. Organized by the Board of Investment of Thailand (BOI) and the Association of Bangladesh Chambers of Commerce and Industry (FBCCI) at the Radisson Hotel.
|-
|6
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Mongolia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[منگولیا|Mongolia]]
|Attend the Community of Democracies - CD 7th at Mongolia.
|-
|7
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Sri Lanka.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[سری لنکا|Sri Lanka]]
|Visit as a guest of the government. and Join the celebration of 260 years of the founding families Siam Nikaya in Sri Lanka.
|-
|8
|{{TJK}}
|The water management of Tajikistan in cooperation with the United Nations.
|-
|9
|{{PAK}}
|Visit as a guest of the government. and relations with Pakistan in a strong economic partnership.
|-
|10
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Maldives.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[مالدیو|Maldives]]
|Visit the Smart City Education Chancellor and the transition to salt water.
|-
|11
|{{جھنڈا|Bahrain}}
|Met Khalifa bin Salman Al Khalifa and MOU Memorandum of Understanding signed between the two countries aimed at developing relations in education. Health and travel around Thailand and Bahrain.
|-
|12
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Qatar.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[کتر|Qatar]]
|Met Hamad bin Khalifa Al Thani
|-
|13
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Kuwait.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[کویت|Kuwait]]
|Chaired the opening reception to strengthen the confidence of the Kuwaiti political and economic stability of the country.
|}

=== یورپ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px؛&quot;

!نمبر
!دیش /پردیش
!نوٹ
|-
|1
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Germany.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[جرمنی|Germany]]
|Visit as a guest of the government and tight binding partners. The economic crisis، European added value of trade and investment in Thailand.
|-
|2
|{{FRA}}
|Exchange opinions on the economic crisis and the trend of French policy towards solving the problems and reinforce bilateral cooperation between them.
|-
|3
|{{GBR}}
|The bilateral relationship between the Secretary of State؛ Meets Queen of the United Kingdom and the other Commonwealth realms
|-
|4
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Sweden.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[سویڈن|Sweden]]
|Met King Carl XVI Gustaf and Queen Silvia of Sweden
|-
|5
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Belgium (civil).svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[بیلجیئم|Belgium]]
|Visited Belgium in the 130 years anniversary of the establishment of diplomatic relations between them.
|-
|6
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Poland.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[پولینڈ|Poland]]
|Student academic cooperation. Especially medical science، renewable energy، food processing and agricultural privatization of Poland.
|-
|7
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Switzerland.svg|link=|alt=|border|16x16px]]&amp;nbsp؛&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[سوٹزرلینڈ|Switzerland]]
|Meeting 42nd World Economic Forum And Attend a meeting of the UN Human Rights Council's 24th session.
|-
|8
|{{ITA}}
|Seeks Italy's partnership in strengthening South East Asian &amp; South European cooperation&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thailand seeks Italy's partnership in strengthening Asean cooperation - The Nation |url=http://www.nationmultimedia.com/national/Thailand-seeks-Italys-partnership-in-strengthening-30214706.html |access-date=1 June 2016 |archive-date=2 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202035109/http://www.nationmultimedia.com/national/Thailand-seeks-Italys-partnership-in-strengthening-30214706.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|9
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of the Vatican City - 2001 version.svg|link=|alt=|border|16x16px]]&amp;nbsp؛&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[ویٹیکن شہر|Vatican City]]
|Met [[پوپ فرانسس|Pope Francis]] in private audience
|-
|10
|{{TUR}}
|Both sides agreed to free trade agreements (FTA) Thailand–Turkey trade value to increase substantially within the next 5 years.
|-
|11
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Montenegro.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[مونٹینیگرو|Montenegro]]
|Open a new relationship and Special visit as a guest of the government.
|}

=== افریقہ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;

!Num
!Country/Territory
!Note
|-
|1
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Mozambique.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[موزیمبیک|Mozambique]]
|Technologies into the private sector as Mozambique is a country with a high growth rate.
|-
|2
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Tanzania.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[تنزانیا|Tanzania]]
|Knowledge about natural gas، mining، and wildlife conservation.
|-
|3
|{{UGA}}
|Exchange of academic knowledge، both agriculture and fisheries.
|-
|4
|{{NGA}}
|How to manage nation major source of income oil and gas
|}

=== ایشیاء پرشانت مہاساگر ===
{| class=&quot;wikitable&quot;

!نمبر
!دیش/ پردیش
!نوٹ
|-
|1
|{{AUS}}
|سرکاری مہمان وجوں دورا.
|-
|2
|{{NZL}}
|سرکاری مہمان وجوں دورا.
|-
|3
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Papua New Guinea.svg|link=|alt=|border|20x20px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[پاپوآ نیو گنی|Papua New Guinea]]
|سرکاری مہمان وجوں دورا.
|}

=== ASEAN ===
{| class=&quot;wikitable&quot;

!نمبر
!دیش / پردیش
!نوٹ
|-
|1
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Brunei.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[برونائی|Brunei]]
|سرکاری مہمان وجوں
|-
|2
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Cambodia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[کمبوڈیا|Cambodia]]
|سرکاری مہمان وجوں.
|-
|3
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Indonesia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[انڈونیشیا|Indonesia]]
|سرکاری مہمان وجوں
|-
|4
|{{LAO}}
|سرکاری مہمان وجوں
|-
|5
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Myanmar.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[میانمار|Myanmar]]
|سرکاری مہمان وجوں
|-
|6
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Vietnam.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[ویئتنام|Vietnam]]
|سرکاری مہمان وجوں
|-
|7
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Singapore.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[سنگاپور|Singapore]]
|سرکاری مہمان وجوں
|-
|8
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of the Philippines.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[پھلیپینز|Philippines]]
|سرکاری مہمان وجوں
|-
|9
|&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag of Malaysia.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp؛&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;&lt;/span&gt;[[ملیشیا|Malaysia]]
|سرکاری مہمان وجوں
|}


== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:تھائی لینڈ]]
[[گٹھ:تھائی شخصیتاں]]</text>
      <sha1>11iferxqyyc6n47pakfspdrwmnr9npz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اشکانی سلطنت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53386</id>
    <revision>
      <id>711888</id>
      <parentid>656160</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 3 books for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44496" sha1="r2nl2dmy4sgtr4q0p7je31h41ahoccr" xml:space="preserve">{{Infobox Former Country
|native_name = 
|conventional_long_name = سلطنت اشکانیان
|common_name = سلطنت اشکانیان
|
|continent = ایشیا
|region = [[لہندا ایشیا]]
|country = [[ایران]]، [[ترکمانستان]]
|era = [[Classical antiquity]]
|government_type = [[جاگیردارانہ نظام|جاگیردارانہ]] [[monarchy]]&lt;ref name=&quot;sheldon_2010_231&quot;&gt;{{harvnb|Sheldon|2010|p=231}}&lt;/ref&gt;
|
|year_start = 247 قبل مسیح
|year_end = 224 عیسوی
|
|p1 = [[سلوقی سلطنت]]
|flag_p1 = Vergina Sun WIPO.svg
|border_p1 = no
|s1 = &lt;big&gt;[[ساسانی سلطنت]]&lt;/big&gt;
|flag_s1 = Derafsh Kaviani.png
|
|image_map = Parthian Empire at it's greatest extent.png
|image_map_caption = The Parthian Empire at its greatest extent
|
|capital = [[Ctesiphon]],&lt;ref name=IP&gt;{{cite book|last=Fattah|first=Hala Mundhir|title=A Brief History Of Iraq|url=https://archive.org/details/briefhistoryofir0000fatt|year=2009|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0-8160-5767-2|page=[https://archive.org/details/briefhistoryofir0000fatt/page/46 46]|quote=One characteristic of the [[Parthia]]ns that the kings themselves maintained was their [[nomad]]ic urge. The kings built or occupied numerous cities as their capitals, the most important being [[ستیسیپھون]] on the [[دریائے دجلہ]]، which they built from the ancient town of [[اوپس]].}}&lt;/ref&gt; [[اکتبانہ]], [[Hecatompylos]]، [[سوسن (شہر)]]، [[نسا، ترکمانستان]]، [[اشک]]
|common_languages = [[پارتھی بولی|پارتھی]]، [[فارسی]]، [[آرامی بولیاں|آرامی]]،&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chyet|first=Michael L.|authorlink=Michael L. Chyet|editor1-last=Afsaruddin|editor1-first=Asma|editor2-last=Krotkoff|editor2-first=Georg|editor3-last=Zahniser|editor3-first=A. H. Mathias|editor1-link=Asma Afsaruddin|title=Humanism, Culture, and Language in the Near East: Studies in Honor of Georg Krotkoff|url=https://archive.org/details/humanismculturel0000unse|year=1997|publisher=[[Eisenbrauns]]|isbn=978-1-57506-020-0|page=[https://archive.org/details/humanismculturel0000unse/page/284 284]|quote=In the Middle Persian period (Parthian تے [[ساسانی سلطنت|ساسانی سلطنتاں]])، [[آرامی بولیاں|آرامی]] was the medium of everyday writing, and it provided [[آرامی لپی|خط]] for writing [[Middle Persian]], [[Parthian language|Parthian]]، [[Sogdian language|Sogdian]]، and [[Khwarezmian language|Khwarezmian]].}}&lt;/ref&gt; [[اکدی زبان|اکدی]]&lt;ref name=IP/&gt;
|title_leader = [[List of kings of Persia|شہنشاہ]]
|leader1 = [[Arsaces I of Parthia|Arsaces I]] &lt;small&gt;(first)&lt;/small&gt;
|year_leader1 = 247–211 ق-م
|leader2 = [[Artabanus V (of Parthia)|Artabanus V]] &lt;small&gt;(last)&lt;/small&gt;
|year_leader2 = 208–224
|
|legislature = [[Megisthanes]]
|
|religion = [[پارسی|زرتشتیت]]&lt;br&gt;[[Babylonian religion]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Brosius|first=Maria|title=The Persians|url=https://archive.org/details/persiansintroduc0000bros|year=2006|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-203-06815-1|page=[https://archive.org/details/persiansintroduc0000bros/page/125 125]|quote=The Parthians and the peoples of the Parthian empire were [[polytheistic]]. Each ethnic group, each city, and each land or kingdom was able to adhere to its own gods, their respective cults and religious rituals. In [[بابل]] the city-god [[Marduk]] continued to be the main deity alongside the goddesses [[عشتار]] and [[Nanaya|Nanai]], while [[Hatra]]'s main god, the sun-god [[شمش]], was revered alongside a multiplicity of other gods.}}&lt;/ref&gt;
|currency = [[یونانی دراخما]]
|today = {{flag|Afghanistan}}&lt;br&gt;{{flag|Armenia}}&lt;br&gt;{{flag|Azerbaijan}}&lt;br&gt;{{flag|Bahrain}}&lt;br&gt;{{flag|Georgia}}&lt;br&gt;{{flag|Iran}}&lt;br&gt;{{flag|Iraq}}&lt;br&gt;{{flag|Kuwait}}&lt;br&gt;{{flag|Pakistan}}&lt;br&gt;{{flag|Qatar}}&lt;br&gt;{{flag|Saudi Arabia}}&lt;br&gt;{{flag|Syria}}&lt;br&gt;{{flag|Turkey}}&lt;br&gt;{{flag|Turkmenistan}}&lt;br&gt;{{flag|United Arab Emirates}}
|_noautocat = True
}}
{{ایران دی تریخ}}
[[فائل:LocationParthia.JPG|framepx|thumb|left|سلطنت اشکانیان دا نقشہ]]

'''سلطنت اشکانیان''' یا '''سلطنت پارثاوا''' یا '''پارت''' یا '''پارث''' {{ہور ناں|انگریزی=Parthian Empire }} [[فارس]] یا [[ایران]] دی اک قدیم سلطنت جس چ ایران دے موجودہ صوبے [[خراسان]] تے [[گورگان]] تے [[وسطی ایشیا|وچکارلے ایشیا]] دے اک ملک [[ترکمانستان|ترکمنستان]] دا جنوبی علاقہ شامل سی۔ اس نوں آسان &quot;'''پارثی سلطنت' یا پارتھی سلطنت''&quot; وی کہیا جانداا اے جو بعد چ ہور وی وسیع ہوگئی سی-

==مڈھلی تریخ ==
پارتی لوک ماد تے پارس لوکاں وانگ وسط ایشیا توں آئے سن تے انہاں دی طرح [[آریا]] نسل چوں سن ۔ [[پارتھیا]] دا ذکر سب توں پہلے دارا اول دے کتبے چ ملدا اے۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم۔ 75) جسٹین Jasttain دے خیال چ پارتی سیکاتی نسل نال تعلق رکھدے سن۔ اسٹرابو Strabous دا خیال ہے کہ پارتی سیکاتی قبیلے دی اک شاخ نیں جو داہی  چ رہندے سن۔ ایہ لوگ داہی نوں چھڈ  کے  [[خوارزم]] آئے جو کے خراسان دے شمال چ واقع اے۔ فیر اوتھوں ہو کے [[خراسان]] چ  وسوں کرلی۔ (پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تاریخ ایران، جلد اول، 225)

[[سکندر]] نے [[ہخامنشی سلطنت]] دا خاتمہ کیتا تو پارتی وی محکوم ہوگئے۔ سکندر کے جانشین [[سلوکی سلطنت|سلوکی]] Seleucids ہوئے، پر پارت دے ایک سردار اشک Asaak یا ارشک Arsaces نے سیاسی قوت حاصل کرن دے بعد 249 ق م چ سلوکی خاندان دے خلاف بغاوت کرکے [[سمرقند]] توں [[مرو]] تک دا علاقہ آزاد کرالیا تے اک  نویں خاندان دی بنیاد رکھی۔ کچھ عرصہ تک اشکانی حکومت سلوکیاں دے متوازی چلدی رہی تے دوناں دے درمیان جنگ و جدل دا سلسلہ جاری رہیا۔ سلوکس حکمران [[انطیوکس اعظم]] یا انطیوکس سوم Antiochus The Garet Or Antiochus 3ed نے اشکانی فرمانروا ارشک سومArsaces 3ed نوں شکست دے کے اس دے پایہ تخت اتے قبضہ کرلیا۔ مگر ایہ قبضہ زیادہ دیر تک جاری نہ رکھ سکیا تے پارتیاں دی قزاخانہ جنگ توں مجبور ہوکے صلح کر لئی تے ارشک نوں پارتھیا دا بادشاہ تسلیم کرلیا تے ارشک نے انطیوکس نوں [[ہمدان]] دا علاقہ واپس کردتا، جس اتے اس نے قبضہ کرلیا سی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 75۔ 76)

==وادھا تے استحکام==
ارشک ششم یا مہردادا اول Arsaces 6th Mithradates 1th (170۔ 138 [[ق م]]) نے [[سلوقی سلطنت|سلوقی حکمراناں]] دی خانہ جنگی توں فائدہ چکدے ہوئے [[آرمینیا]]، [[خوزستان]]، [[فارس]] تے [[بابل]]  اتے قبضہ کرلیا۔ نیز سلوکی بادشاہ دمیترس دومDemetius 2ed نوں شکست دے کے گرفتار کرلیا۔ اس واقع دے بعد سلوکی حکومت عملی طور اتے ایران توں ختم ہوگئی، فیر وی چھڑپاں دا سلسلہ جاری رہا۔

اس خاندان دا دوسرا نامور بادشاہ ارشک ہفتم یا فرہاد دومArsaces 7th or Phrates 2ed (138۔ 125 ق م) سی جو باپ دی موت دے بعد ایران دے تخت اتے بیٹھیا۔ سلوکیاں دے مکمل اخراج دا سہرا اس دے سر رہیا۔ دمیترس دوم Demetius 2edدی گرفتاری دے بعد سلوکس ہفتم Selecus 7th تخت اتے بیٹھیا۔ 139 ق [[م چ]] اک وڈی فوج دے نال [[ایران]] دی طرف آیا تے تن کامیاب جنگاں دے بعد اس نے [[آرمینا]]، سلوکیہ تے [[بابل]] اتے قبضہ کرلیا۔ ایسا معلوم ہندا سی کہ انطیوکس دی تاریخ دہرائی جائے گی تے اشکانی اطاعت اتے مجبور ہون گے۔ فرہادنے وی اپنی کمزوری محسوس کردے ہوئے مصالحت دی کوشش کیتی۔ مگر انطوکس فتوحات دے نشے چ سرشار سی۔ مصالحت لئی ایسیاں سخت شرطاں پیش کیتیاں کہ فرہاد منظور نہ کرسکیا مجبوراً آمادہ جنگ ہوئیا۔ ہمدان دے قریب سلوکیاں تے اشکانیاں دی آخری فیصلہ کن جنگ ہوئی۔ جس چ انطوکس مارا گیا تے اس دے نال ہی ایران توں یونانی حکومت ہمیشہ لئی ختم ہوگئی۔ سلوکی حکومت شام دے صوبےآں تک محدود ہوکے رہ گئی۔

اس واقعہ دے بعد [[ساکا|سک قبائل]] نے اشکانی علاقےآں چ لوٹ مار کردتی۔ اس لئے فرہاد نوں انہاں دی طرف توجہ کرنی پئی تے فرہاد سھیتیاں نال جنگ کردا ہوئیا ماریا گیا۔ ارشک نہم یا مہر داد دومMithradates 2ed Arsaces 9th or (124۔ 80) چ سک قبائل دی سرکوبی کیتی تے اپنی حدوداں مشرق چ [[پنجاب]] تک وسیع کرلیاں۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 78) '''

==رومیوں نال چبقلش==

فیر مہرداد اس نے آرمینا دے جو علاقے اشکانی حکومت دے قبضہ توں نکل گئے سن دوبارہ فتح کیتے۔ مگر آرمینا تے سلوکیاں دا دعویٰ سی، اس لئی دوناں حکومتاں وچ کشمکش شروع ہو گئی  تے  جدو‏‏ں رومیاں نے شام اُتے قبضہ کیتا تے ایہ کشمکش رومیاں ول منتقل ہو گئی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 79)

80 [[ق م]] وچ مہردادا دی موت واقع ہو گئی  تے  اس دے بعد اشکانیاں دا شیرازہ بکھرنے لگیا۔ اک طرف خانہ جنگی شروع ہو گئی  تے  دوسری طرف رومیاں نال جنگاں دا طویل سلسلہ شروع ہو گیا۔ ارشک سیزدہم Arsaces 13th دے عہد وچ [[حران]] دے مقام اُتے [[رومی سلطنت|رومیاں]] نوں شکست ہوئی  تے  رومی سلار کراسوس Carassus 53 ق م وچ مارا گیا۔ اس واقع دے ستاراں سال دے بعد 36 ق م وچ دوسری جنگ ہوئی، اس وچ وی رومیاں نوں شکست ہوئی  تے  رومی سالار انطونی Antony جان بچا کے بھج نکلیا، مگر رومی آرمینا اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہو گئے۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 79)

انہاں دو شکستاں نے رومیاں دی ایشیا ول پیش قدمی روک دتی، مگر اس کامیابی دے باجود اشکانی حکومت کمزور ہُندی چلی گئی۔ فیر وی ایہ دو سو سال تک قائم رہی۔ اشکانی عہد نوں مسعودی  تے  دوسرے مورخاں نے ملوک الطوف دا دور دسیا اے۔ اس نوں اپنی انحاط دی آخری منزلاں اُتے اک نویں طاقت دا سامنا کرنا پیا۔ جو اسی ایران دی سرزمین توں ابھر رہی سی،  تے  ساسانی دے ناں توں مشہور ہوئی۔ اشکانی حکومت اس دا مقابلہ نئی‏‏ں کرسکی  تے  475 سال دے طویل عہد حکومت دے بعد اشکانیاں نے ساسانیاں دے لئی جگہ خالی کردتی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 80)

==دارلحکومت==
اشکانیاں دا پہلا دارلحکومت ہکاتم پیلس Hecatompylus سی، جس دا صیح تعیین نئی‏‏ں ہو سکیا، غالباََ دامغان دے جنوب وچ [[قومس]] دے قریب واقع سی۔ اس دے بعد کچھ عرصہ تک [[رے]]، فیر [[ہمدان]] انہاں دا دارلحکومت رہیا۔ آخری عہد وچ انہاں نے طیسفون Ctesiphon کو اپنا دارلحکومت بنایا۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 76)

بعض مورخاں انہاں دا دارلحکومت اساک Asaka بتاندے نیں، جسنوں موجودہ قوجان جاں بخیود نال مطابقت دتی جاندی اے۔ بعض مورخاں دے نزدیک انہاں دا [[دارالحکومت]] [[نسا، ترکمانستان|نسا]] سی۔ ایہ ہن [[ترکستان]] وچ اے  تے  [[عشق آباد]]  تے  فیروز دے وچکار واقع سی۔ ایتھے کھدائیاں توں اشکانی عہد دے آثار دریافت ہوئے نیں۔ انہاں آثار توں پتہ چلدا اے کہ ایہ اشکانی دارلحکومت رہے چکیا اے۔ قرن اسلامی دے بعض مورخ  لکھدے نیں کہ انہاں دا دارلحکومت رے سی۔ مگر پیری شا Peerisha دا کہنا اے کہ اشکانی بادشاہاں نے رے وچ کچھ عرصہ تک اقامت اختیار کیتی سی۔ یونانی مورخاں دا کہنا اے کہ اشکانی بادشاہاں دا دربار کسے اک شہر وچ مستقلاََ نئی‏‏ں لگدا سی، بلکہ شہر شہر بدلدا رہندا سی، مگر مرکزیت طیسفون نوں حاصل سی۔ (پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تریخ ایران، جلد اول، 307)

==مذہب==
اشکانی بادشاہاں دے مذہب دے بارے وچ بوہت کم معلومات میسر آئیاں نیں۔ تاریخاں توں اس قدر پتہ چلدا اے کہ اوہ [[پارتھیا|پارت]] وچ وارد ہونے توں پہلے دوسرے آریاں وانگ مناظر فطرت دی پوجا کیتا کر دے ہون گے۔ یعنی آب و آتش، خاک و باد، آفتاب و ماہتاب  تے  برق و رعد وغیرہ دی پرستش کر دے ہون گے۔ خاص کر متھرا یعنی سورج دی نظر و نیاز زیادہ دیندے سن۔ بعد وچ انہاں نے ایرانیاں دے زیر اثر ھرمز Hormuz دی پوجا کرنے لگے  تے  ھرمز انہاں دا سب توں وڈا محافظ بن گیا۔ انہاں دا مذہب بوہت ساریاں باتاں وچ زرتشتی مذہب نال ملدا جلدا سی، گو انہاں نے بعد وچ زرتشتی مذہب وی اختیار کر لیا سی۔ لیکن نال نال دوسرے دیوتاواں دی پوجا وی کر دے سن۔ پارتی زرتشتاں دے برخلاف اپنے مردے نظر آتش کر دے سن۔ (پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تریخ ایران، جلد اول، 310۔ 311) اشکانی فرمانرواواں دے مذہب دی تفصیل نئی‏‏ں معلوم اے، مگر چند ایسے شواہد ملے نیں جنہاں توں ظاہر ہُندا اے کہ واردان دوم دے عہد تک اوہ قدیم آریائی مذہب اُتے قائم رہے  تے  آریائی معبوداں دے علاوہ اوہ اپنے اباء اجداد دی وی پرستش کیتا کر دے سن۔ بلاش اول دے عہد وچ زرتشتی دین نوں سرکاری مذہب قرار دتا گیا، نیز اوستا دی تدوین ثانی دی کوشش کیتی گئی  تے  اس دی تفسیر وی لکھی گئی۔ نال نال آریائی پروہتاں یعنی مغ Mage دی اہمیت کم کردتی گئی  تے  انہاں دی جگہ محافظین آتشکدہ یعنی آوروان Athrawan نے لے لی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 153)

==حکومت و انتظامیہ==
اس عہد دی دوسری حکومتاں وانگ اشکانی باشاہت وی شخصی، موروثی  تے  مطلق العنان سی  تے  بادشاہ تمام طاقتاں دا سرچشمہ سی، اوہی واضع قنون سی  تے  قنون نوں نافذ کرنے والا وی۔ عدالت ہو فوج ہر صیغے دے اعلیٰ اختیارت اسنوں حاصل سن۔ اوہ تمام قانونی  تے  دستوری بندشاں توں آزاد سی۔ اس دی زات رائے زنی و تنقید توں بالاتر سی۔ اوہ اپنے اعمال وچ خود مختار سی  تے  کسے دینوی طاقت دے اوہ جواب دہ نئی‏‏ں سی۔ ملکی مصالح دے پیش نظر اوہ بوقت ضرورت اپنے امراء توں مشورے طلب کیتا کردا سی  تے  ایہ محض اس دی دور بینی  تے  دور اندیشی موقوف سی، ورنہ کوئی فرد جاں مجلس اس دی حاکمانہ حثیت اُتے اثر انداز نئی‏‏ں ہو سکدی سی۔ شاہی احکامات و ہدیات ہرکاریاں دے ذریعے بھیجے جاندے سن  تے  ہر [[[[ساتراپی]]]] وچ ایسے لوک وی متعین سن جو بادشاہ نوں پوشیدہ طور تے خبراں بھیجیا کر دے سن ۔ بادشاہ نوں انہاں اُتے اعتماد سی  تے  انہاں دے ذریعہ اوہ سلطنت دے حالات توں باخبر رہندا سی۔ چونکہ اشکانی مذہب اُتے ایمان رکھدے سن  تے  رعایا دے ہم نسل سن، اس لئی ملکی رسم و رواج  تے  مذہبی قوانین دا وی پاس و لحاظ سی۔ فیر وی مذہبی قوانین نوں اس نافذ کرنے والا کوئی طاقت ور طبقہ نئی‏‏ں سی مذہبی قوانین دی پیشوائی دا وی بادشاہ نوں حق حاصل سی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم،118 ۔ 117 (

انتظامی لحاظ توں مملکت علاقیاں جاں صوبیاں وچ ونڈی ہوئی سی، جس نوں [[[[ساتراپی]]]] Satrapy کہندے سن۔ ہر [[[[ساتراپی]]]] اُتے اک ساتراپ Satrap مقرر سی .۔ اس دی تقریری براہ راست بادشاہ دے ہتھ وچ سی۔ اوہ اپنے حلقہ وچ آزادنہ حکومت کردا سی  تے  صرف بادشاہ نوں جواب دہ سی۔ ہر [[[[ساتراپی]]]] وچ فوجاں وی رہندیاں سن جنہاں دا تعق ساتراپ نال ہُندا سی۔ بوقت ضرورت بادشاہ ہر صوبے توں طلب کرسکدا سی۔ صوبے دی مالیات دا تعلق وی ساتراپ نال سی، اوہ مقرر رقم بادشاہ نوں دتا کردا سی۔ شاہی احکامات و ہدایات ہرکارے دے ذریعہ بھیجی جاندی سن۔ ہر [[[[ساتراپی]]]] وچ ایسے لوک متعین سن جو بادشاہ نوں براہ راست پوشیدہ طور اُتے خبراں بھیجیا کر دے سن۔

==مرکزی انتظامیہ و نیم خود مختار بادشاہ==
ایسے کچھ آثار ظاہر ہُندے نیں کہ اشکانی بادشاہ مختیار کل نئی‏‏ں ہُندے سن۔ اعلیٰ اختیارات دی تن مجلساں کاپتہ چلدا اے، جس توں بادشاہ امور سلطنت وچ مشورہ کرنا ہُندا سی۔ اک مجلس شاہی خاندان دے افراد اُتے مشتمل سی  تے  ہر بالغ شہزادہ خود بخود اس دا رکن بن جادا سی۔ دوسری مجلس دینی رہنماؤں اُتے مشتمل ہُندی سی، جسنوں مجلس مغزان کہندے سن۔ تیسری مجلس دا ناں مجلس سہتان سی، جس وچ پہلی دو مجلساں دے نمائندے شریک ہویا کر دے سن، پر بادشاہ مختارکل ہُندا سی۔ مجلس سہتان جس نوں بادشاہ دا اہل سمجھتی سی اسنوں بادشاہ بنا لیندی سی۔ لیکن بادشاہ دے فوت ہونے اُتے بیٹا نابالغ ہو جاں باشاہت دے لئی ناہل ہو تو مجلس متوفی بادشاہ دے بھائی جاں چچا نوں باشاہ منتخب کر لیندی سی۔ انہاں مجلساں نوں بادشاہاں دے اختیارات اُتے قید وبند عائد کرنے حاصل سی۔ بھر وی انہاں مجلساں دی نوعیت  تے  حقیقت دے بارے وچ پورا علم نہ ہونے دی وجہ توں انہاں اُتے سیر بحث نئی‏‏ں دی جاسکتی اے۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 118۔ 119)

==امراء==
اشکانی عہد وچ اکثر ستراپیاں نے نیم آزادی حاصل کرلی سی۔ بادشاہ انہاں دے داخلی معاملات وچ کم ای دخل دیدا سی۔  تے  انہاں نوں اپنے طور اُتے زندگی بسر کرنے دی آزادی سی، مگر سیاسی معملات وچ اوہ بادشاہ دے ماتحت سن۔ اشکانی بادشاہاں نے انہاں آزادی دے رکھی سی۔ ممکن اے انہاں نے مرکزی حکومت دی کمزوری نوں محسوس کر دے ہوئے اس نظام نوں گوارا کر لیا  تے  اس اُتے اکتفاکیا کہ ماتحت سٹراپیاں انہاں مقرر خراج  تے  وقت ضرورت اُتے فوج فراہم کر دتا کرو۔ ایہی وجہ اے مسعودی نے اشکانیاں دے دور نوں طواف الملوک وچ شمار کیتا اے۔ گبن Gibbon دا خیال اے پارتی نظام یورپ دے جاگیرداری نظام توں بوہت مماثلت رکھتا اے۔ اشکانی عہد وچ صوبہ داراں نوں ویتا کسا Vitaxa کہندے سن

==عسکری==
قدیم ایرانیاں دا فوجی نظام آشوریاں دے عسکری نظام توں ماخوذ سی۔ فوج دے دو حصے سوار  تے  پیادہ ہُندے سن۔ اشکانیاں دی طاقت دا دارو مدار سواراں اُتے سی اس اسی طاقت اُتے مملکت قائم سی۔ پیادہ  تے  سواراں دے علاوہ رتھ وی ہُندے سن جن نوں گھوڑے کھنچدے سن۔ عموماً بادشاہ خود ای لشکر دی قیادت کردا سی جاں کوئی بآثر امیر۔ فوج دے نال نقارے بجدے سن  تے  بادشاہ اپنی کنیزاں دے جھرمٹ وچ میدان جنگ وچ جادا سی۔ لیکن اشکانیاں نے فوجی تنظیم ول توجہ نئی‏‏ں دی، اس لئی انہاں دے دور وچ فوجی تنظیم وچ کوئی خاص ترقی نئی‏‏ں ہوئی بلکہ انہاں دے عہد وچ باضابطہ فوجاں دی تعداد گھٹ کر حفاظتی دستے تک محدود ہو گئی۔ جنگ دے وقت حسب قائدہ بادشاہ مختلف [[ساتراپی]]اں توں فوج طلب کر لیدا سی۔ اس طرح انہاں دے ہتیار وی اوہی رہے جو اس پہلے ہخامنشی  تے  آشوریاں دے دور وچ رہے، یعنی تیر کمان، خنجر، بھالے، برچھے، چھرے تلواراں نیزے کمند ڈھالاں، پوستین، زرہاں  تے  خود شامل نیں۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 128 تا 129) 
==سکے==
اشکانی بادشاہاں دے سکے جو دستیاب ہوئے نیں۔ انہاں دے سکے نقرئی  تے  برنجی سن، انہاں نے وچ کوئی طلائی سکہ جاری نئی‏‏ں کیتا۔ انہاں دے سکاں اُتے انہاں دی شکلاں نقش سن  تے  انہاں تخت اُتے بیٹھے دیکھایا گیا سی، نیر انہاں اُتے ’شاہ بزرگ‘  تے  شاہ شہان‘ جداں القاب سن۔ ایہ سکے مختلف اوزران  تے  قیمتاں دے  تے  انہاں سکاں نوں ’درخم‘ کہندے سن جو عربی وچ درہم بن گیا۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 190) 
'''معاشرہ  تے  ثقافت''' ملبوسات دے حالات کچھ زیادہ معلوم نئی‏‏ں ہوئے نیں۔ لیکن اس قدر پتہ چلدا اے کہ ایہ لوک فوجی ملازمت پسند کر دے سن۔ شکار انہاں دا محبوب مشغلہ سی۔ شکار کیتے ہوئے جانور انہاں دی خوراک دا اہم حصہ سن۔ شراب نوشی دا رواج عام سی۔ شراب عام طور اُتے انگور کھجوراں توں کشید دی جاندی سی۔ بانسری  تے  نقارہ انہاں دا پسندیدہ ساز سن۔ رقص انہاں دی وڈی تقریب سی۔ ایتھے دے لوک لمبے لمبے چوغے پہندے سن، جنہاں دے نال لمبے لمبے جیب ہُندے سن۔ لباس دے رنگ مختلف ہُندے سن۔ بعص دی پوشاکاں اُتے زری دا کم ہُندا سی۔ انہاں دے بال عموماََ گھنگرویالے ہُندے سن  تے  ڈاھاڑھیاں وی رکھدے سن۔ (پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تریخ ایران، جلد اول، 309) ایرانیاں وچ سالانہ جشن منانے دا رواج رہیا اے، خصوصاً موسم بہار وچ [[نوروز]] دا  تے   تے  خزاں وچ قہرگان دا جشن وڈے زور شور توں منایا جادا سی  تے  اک دوسرے نوں تحفہ تحائف بھیجدے سن  تے  اُتے تکلف دعوتاں کر دے سن۔ بیٹیاں دی پیدائش نامبارک خیال دی جاندی سی۔ پانج سال تک دا بچہ ماں دی نگرانی وچ رہدا سی اس دی تعلیم و تربیت دا بار باپ ذمہ ہُندا سی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 167) 
==فن تعمیر==
اشکانی عہد دی تعمیرات دے نشانات بوہت کم دریافت ہوئے نیں۔ یونانی روایات دے مطابق انہاں اک شہر ہیکاتم پیلس آباد سی جو اوئل وچ انہاں دا دارلحکومت سی، مگر ہن تک اس دا تعین نئی‏‏ں ہو سکیا۔ اس دا محل وقوع دا تعین ہوجائے تو اس دی کھدائی توں شاید انہاں دے تعمیرات اُتے کچھ روشنی دالی جاسکتی سی۔ انہاں دی یادگاراں وچ دریائے دجلہ دے کنارے الخصر دے تھاں اُتے محل دے کھنڈر ملے نیں، جنہاں دی بنیاداں تو ایرانی طرز دی نیں لیکن محراباں رومی انداز دی معلوم ہُندی نیں۔ اس طرح کنگادر  تے  ہمدان وچ معبداں دے چھوٹے کمرے نیں، انہاں کمراں دے بعد مربع شکل دے تن کمرے نیں جنہاں دے اُتے بیضاوی قبے نیں۔ انہاں دے علاوہ  تے  وی معتدد کمرے نیں جنہاں دا طول عرض مختلف اے۔ تنرئین دے لئی اس اُتے سرخ پلاسٹر کیتا ہویا اے۔ اس طرح فروز آباد دے قریب سروستان Sarvitan وچ اس طرح دا اک محل اے۔ (ڈاکٹر معین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 180 تا 181)

==تجارت==
ایرانیاں نوں انہاں دے سیاسی عروج دے نال تجارتی اہیت وی حاصل ہوئی، مگر ایرانیاں نے تجارت ول کدی خود اپنا نے دی کوشش نئی‏‏ں دی، انہاں دے ملک دی تجارت غیر ملکی فنیقیاں، یہودیاں، بابلیاں  تے  یونانیاں دے ہاتھ وچ سی۔ اگرچہ اہم  تے  وڈی شاہراہاں انہاں دے ملک توں گرتی سن  تے  مشرق  تے  مغرب دی تجارت ایران دے راستہ توں ہُندی سی، اس لئی ایران نوں اشکانی دور وچ تجارتی اہمیت وی حاصل سی۔ کاروبار دی ہماہمی نے ایرانی شہراں نوں تجارتی اہمیت حاصل ہو گئی سی۔ چینی روایات توں پتہ چلدا اے کہ تجارتی استوار کرنے دے لئی چینی وفود اشکانی دربار وچ آندے رہدے سن  تے  رومی ملکاں توں تجارت کرنے دے لئی اجازت نامے حاصل کر دے رہے۔ 79ء؁ انہاں نے خلیج فارس  تے  خلیج عقبہ دے بحری راستاں نوں استعمال کرنے دی اجازت طلب دی جو شاید منظور نئی‏‏ں ہوئی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 189)

==زبان و ادب==
اشکانیاں دے دور وچ جو زبان وجود وچ آئی اس نوں وسط فارسی جاں پہلوی کہندے نیں۔ اس نوں کتابی پہلوی وی کہندے نیں۔ (سدھیشورورما، آریائی زباناں۔ 74) پہلوی ہخامنشی عہد دی قدیم فرنس توں نکلی سی، مگر اس اُتے دوسری زباناں دے گہرے اثرات پائے جاندے نیں۔ موجودہ فارسی وی اسی پہلوی توں مشتق اے۔ اس وجہ توں اسنوں میانہ فارسی یعنی قدیم فارسی  تے  فارسی دے درمیان دی زبان وی کہندے نیں۔ ایہ کلمہ پرتو توں مشقق اے یعنی پارتاں دی زبان  تے  ایہ زبان ساسانی عہد تک قائم رہی۔ (ڈاکٹر معین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 169 تا 170)

تریخ ایران دے ارمنی ماخذ توں پتہ چلدا اے کہ پارت نوں پہلے پہل شاہستان کہندے سن۔ غالباََ اسی نسبت توں پہلوی جاں پہلوانی کہنے لگے۔ پروفیسربراؤنProf Brown دا خیال اے کہ رفتہ رفتہ پرتو تبدیلی توں پربہاؤ بنا فیر پربہاؤ پہلاوا بنا  تے  اسی نسبت توں ایہ لوک پہلوی کہلانے لگے  تے  اوتھے دی زبان پہلوی کہلانے لگی۔ (پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تریخ ایران، جلد اول، 224)
اشکانی عہد دی کوئی کتاب دستیاب نئی‏‏ں ہوئی اے، پہلوی زبان دی چند کتاباں دستاب نیں۔ محقیقن انہاں مسلم عہد دی بتاندے نیں۔ (ڈاکٹر معین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم،176)
==فہرست شہاہان==

# ارشک اول	ارشک Arsaces	249 ؁ق م تا 247؁ ق م 
# 	 ارشک دوم	تیر داد Tridates 247؁ ق م تا 214؁ ق م
# 	 ارشک سوم	اردوان اول214 Artabanus 1th ؁ق م تا 196؁ ق م 
# 	 ارشک چہارم فری جاں پت Fhriapatus 196 ؁ق م تا 181 ق م 
# 	 ارشک پنجم	فرہاد اول	Phrastes 1th 181؁ ق م تا 170؁ ق م 
# 	 ارشک ششم	 مہر داد اعظمMithradates the Grat 170 ؁ق م تا 138؁ ق م
# 	 ارشک ہفتم	فرہاد دومPhrastes 2ed 138؁ ق م تا 125؁ ق م 
# 	 ارشک ہشتم	اردوان دومArtabanus 2ed 125 ؁ق م تا 124؁ ق م 
# 	 ارشک نہم 	مہر داد دومMithradates 2ed 124؁ ق م تا 80؁ ق م
# 	ارشک دہم	 سندروگSenaruces 80 ؁ق م تا 69 ؁ق م
# 	 ارشک یاز دہم فرہاد سومPhrastes 3ed 69 ؁ق م تا 60؁ ق م
# 	ارشک دواز دہم مہر داد سومMithradates 3ed 60 ؁ق م تا 55؁ ق م
# 	 ارشک سیز دہم ارُدُ اولOrotes 1th 55 ؁ق م تا 37 ؁ق م	
# 	 ارشک چہار دہم فرہاد چہارمPhrastes 4th 37 ؁ق م تا 2 ؁ق م
# 	 ارشک پانز دہم فرہاد پنجمPhrastes 5th 2 ؁ق م تا 2 ء؁ 
# 	 ارشک شانز دہم ارد دومOrotes 2ed ۲ ء؁ تا 2 ء؁ تا 6 ء؁
# 	ارشک ہف دہم وانان اولVonones 1th 6 ء؁ تا 16 ء؁
# 	 ارشک ہژ دہم اردوان سومArtabanus 3ed 16 ء؁ تا 40 ء؁
# 	 ارشک نوز دہم واردان اولVordanes 1th 40 ء؁ تا 51 ء؁ 
# 	 ارشک بیستم گودرزGotarzes 51 ء؁ تا 51 ء؁
# 	 ارشک بسیت و یکم واردان دوم Vordanes 2ed 51 ء؁ تا 51 ء؁ 
# 	 ارشک بسیت و دوم بلاش اول و واردن چہارمVolagases 1th &amp; Vordanes 4th 51 ء؁ تا 77ء؁
# 	طوائف الملوکی  تے  خانہ جنگی 77 ء؁ تا 107ء؁
# ؁	 ارشک بسیت و سوم خسرو Volagases 107ء؁ تا 133ء؁
# 	 ارشک بیست و چہارم بلاش دومVolagases 2ed 133 ء؁ تا 149ء؁
# 	 ارشک بیست و پنجم بلاش سومVolagases 3ed 149 ء؁ تا 191ء؁ء؁
# 	 ارشک بیست و ششم بلاش چہارمVolagases 4th 191 ء؁ تا 207ء؁
# 	 ارشک بیست و ہفتم بلاش پنجمVolagases 5th 207ء؁ تا 217ء؁
# 	 ارشک بیست و ہشتم پنجم اردوانArtabanus 5th 107ء؁ تا 224ء؁
# طوائف الملوکی  تے  خانہ جنگی 224 ء؁ تا 228ء؁

(ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 81 تا 83)

==صنعت و حرفت==
اشکانی عہد دی صنعت و حرفت دے متعلق بوہت کم معلومات ہوسکاں نیں۔ کچھ ایسے شواہد ملے نیں چھوٹے وڈے کارخانے ملک وچ قائم سن، قالین  تے  رنگ برنگے پرداں دے لئی ایران اس وقت وی مشہور سی اس دے بنے ہوئے نقش زردوز  تے  رنگین سوتی  تے  ریشمی کپڑے دوسرے ملکاں وچ بھیجے جادے سن  تے  اوہ ضروف اُتے طرح طرح دے نقش و نگار بنانا جاندے سن۔ اوہ زرگری دے فن توں وی واقف سن۔ فنکاراہ حثیت توں قابل قدر نیں، انہاں اُتے رنگ و روغن دا خوبصورت  تے  پائیدار سی، انہاں نوں دیکھنے توں ظاہر ہُندا اے کہ سفال سازی نے انہاں نے غیر معمولی ترقی دی سی  تے  بوہت پہلے اوہ اس فن توں آگاہ ہو گئے سن۔ اشکانی عہد تک ظروف دے علاوہ رنگین انیٹاں دے وڈے وڈے کارخانے ملک وچ قائم ہوچکے سن۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 187۔ 188)

==زراعت==
تمام پیشاں وچ زراعت دا پیشہ ایرانیاں دے نذدیک سب توں مقبول  تے  محبوب سی۔ ایہ اک مذہبی بیشہ سی، جسنوں زرتشت نے مبارک دسیا سی  تے  لوگاں نوں اس نوں اختیار کرنے دی ہڈایت دی سی۔ چونکہ دین و دنیا دی دولت انحصار اس اُتے سی، اس لئی اس نوں ترقی دینے دی خاطر خواہ کوشش کیتی گئی۔ ملک دریاواں دی کمی سی اس دے لئی کاریزین نہری نظام دے ذریعہ پورا کیتا گیا۔ باوجود اس اہمیت دے اشکانی عہد دا زرعی نظام دوسرے ملکاں توں مختلف نئی‏‏ں سی۔ زمین وڈے وڈے زمیندار  تے  جاگیر داراں دے درمیان بٹی ہوئی سی، جن اُتے انہاں نوں مالکانہ حقوق حاصل سن۔ اوہ حکومت نوں مقرر لگان ادا کرکے تمام امور توں آزاد ہوجاندے سن۔ انہاں زمین نوں آباد کرنے دے لئی غلاماں  تے  ہاریاں دا اک طبقہ موجود سی، جو دائمی طور اُتے انہاں توں وابستہ ہونے دے باوجود اس توں مستفید ہونے دا کوئی حق نئی‏‏ں رکھدا سی، صرف زندہ رہنے دے لئی ای کچھ اندوختہ حاصل ہوجاندا سی۔ (ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم، 186۔ 187)

==حدود==
ایران دے قدیمی ماخد توں پتہ نئی‏‏ں چلدا اے کہ انہاں دی سلطنت دی حدوداں کہاں توں کہاں تک سن۔ انہاں دی سلطنت دی دی حدود دا پتہ یونانی، ارمنی، رومی  تے  یہودی مورخاں دی تاریخاں توں پتہ چلدا اے کہ اشکانی Arsacids عہد حکومت وچ پارت (خراسان) دامغان، سہنان، ماد بزرگ جاں عراق عجم، ہمدان، گروس، کرمان شاہان، نہاوند، نوسیرکات، عراق، یعنی سلطان آباد، ماد کوچک، قزدین، ری، اصفہان، یزد، خواستار گلپا نبگان، پترہ، کلاہ قدیم، بابل توں خلیج فارس تک، خوزستان، پارس،کرمان، سیستان، ساگارتی، شمالی ہند کاسلسلہ کوہ خراسان توں جیحاں تک دے علاقے شامل سن۔ (پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تریخ ایران، جلد اول، 307) ۔ 


==اشکانی==

پارت دے طوایف نے ارشک دی رہبری وچ سلوکی سرداراں دے خلاف جوقیام کیتا اوہ اصل وچ ایرانیاں دا مغرب دے مقابلہ وچ رد عمل سی جس دے ذریعہ ایران  تے ایران دے لوگاں نوں اک نواں حیات ملی خاندان ارشك كا اصل مقصد استوا (تقريبا موجوده قوچان) كے  علاقه اُتے قبضه كرنا تها ارشک نے یونانی حاکم اُتے استوا دے علاقہ وچ شورش بپا دی  تے  ۲۳۸ ق م وچ پارت  تے فیر گرگان نوں سلوکیاں دے ہاتھ توں لے لیا، اس دے بعد اس دا چھوٹا بھائی ”تیرداد “اس دا جانشین ہویا، تے  اس نے اپنے بھائی دے احترام وچ اپنے آپ نوں ارشک دوم کہلایا جدو‏‏ں ای توں اس خاندان دے دوسرے بادشاہاں نے اپنے آپ نوں ارشک دے ناں توں موسوم کیتا  تے  اسی وجہ توں اس دے جانشین ارشکان جاں اشکانیان کہلائے۔

 
مھرداد اول دے اشکانی(ح۱۷۱ق م) تخت اُتے بیٹھنے توں اس سلسلہ دی تریخ وچ اک اہم موڑ پیش آیا،اس نے پہلے باختر(بلخ) دے علاقہ نوں فتح کیتا، ماد  تے  ہمدان (۱۱۴۸۔یا۱۴۷ق م) نوں فتح کرنے دے بعد بابل  تے  سلوکیہ نوں وی اپنی سرزمین وچ داخل کر لیا (۱۴۱ق م) فیر ایلام دے کچھ حصہ نوں وی فتح کیتا  تے  شوش وچ اپنے ناں دا سکہ جاری کیتا، کچھ دناں بعد پارس نے اس دی حکومت نوں قبول کر لیا  تے  پورا ایلام اس دی حکومت وچ چلا گیا۔ مھرداد نے اوتھے دے سکاں اُتے اپنے آپ نوں ”شاہ بزرگ“ (شہنشاہ) لکھوایا، جس وقت اس دا انتقال ہویا (۱۳۸ ق م) حکومت اشکانیان چھوٹی سی حکومت توں اک بوہت وڈی حکومت وچ بدل چکی سی۔

 
مھرداد اول دے بعد اشکانیان دی حکومت نوں مشرق وچ شکاھا دی دھمکیاں  تے  تجاوزات توں سامنا کرنا پیتا، لیکن انہاں سب پریشانیاں دے باوجود وی سلوکیاں دے آخری بادشاہ فرھاد دوم نوں ایران توں کڈ دتا۔(۱۲۹ق م)اس دے جانشین مھرداد دوم نے حکومت دی داخلی  تے  خارجی پریشانیاں نوں دور کیتا، اس نے بابل(۱۲۱یا۱۲۰) اُتے قبضہ کرنے دے بعد ارمنستان اُتے شورش دی  تے  بین النہرین دے درمیان،دورا  تے  پوس اُتے  وی قبضہ کر لیا (ح ۱۱۳ق م) فیر شکاھا دے غائلہ فرقہ نوں ختم کرنے دی غرض توں مشرق ول لشکر کشی دی، ہرات دے علاقہ نوں دوبارہ واپس لیا  تے  سیستان نوں وی اپنی حکومت وچ شامل کر لیا ظاہرا اس زمانے وچ دریای خزر دے  مشرق دا سرسبز وسیع میدان وی مھرداد  دوم دی حکومت وچ سی، مھرداد دوم دے زمانے وچ ایران  تے  چین نے  باہمی تعلقات بڑھائے  تے اپنے اپنے سفیر وی بھیجے، اوہ ھخامنشیان نوں ”شاہ شاہان ”(شہنشاہ) کہدا سی، اس دی حکومت دے زمانے وچ دفاتر  تے  عدالت دے انتظامات وچ وی اصلاح ہوئی  تے  ملک دے جغرافیائی نقشہ نوں عام کر دتا۔

 
اشکانیان نے جدو‏‏ں اپنی حکومت نوں وسیع کیتا تو پڑوسی ملک روم توں انہاں دوناں ملکاں وچ فرہاد سوم دے زمانے وچ رومی سردارسے اختلاف پیدا ہو گیا لیکن بات جنگ تک پہنچ گئی کیونجے ارد اول دے زمانے وچ رومی سردار کراسوس نے اشکانیان دی سرزمین اُتے حملہ کیتا جس دی وجہ توں دوناں حکومتاں وچ جنگ ہوئی  تے حران (۳۵ق م)دی جنگ وچ کراسوس دے قتل ہونے توں اشکانیان کامیاب ہو گئے۔ کچھ دناں دے بعد فرھاد چہارم دے زمانے وچ وی رومی سردار مارک آنتونی  تے  سوریہ دے حاکم نے اشکانیان دی سرزمین اُتے حملہ کیتا (۳۶ق م) لیکن  تے  بوہت سارے لوگاں دے قتل ہونے دے بعد انہاں لوگاں نے عقب نشینی اختیار کرلی، اشکانیاں دا آخری بادشاہ، بلاش اول سی جس نے ارمنستان ایران وچ سب توں زیادہ حکومت دی اس دے مرنے توں ایران وچ داخلی اختلاف ودھ گئے  تے  رومی سرداراں نے پارت دی سرزمین اُتے قبضہ کرنے دی غرض سےلشکر کچی دی، جس وچ اشکانیان دا پائتخت تیسفون وی رومیاں دے ہاتھاں وچ پہنچ گیا لیکن فیر رومی حملہ کرنے والاں نوں زیادہ توفیق حاصل نئی‏‏ں ہو سکی، اشکانیاں دے آخری بادشاہ اردوان پنجم (جاں دوسری روایت دے مطابق اردوان چہارم) نے روم دی طاقت نوں ختم  ای نئی‏‏ں بلکہ انہاں نوں خسارہ دی تلافی دے لئی وی مجبور کیتا (۲۱۷م) اردشیر بابکان اپنے داخلی دشمن دے سامنے کھڑے ہونے دی تاب نہ لاسکا  تے  انہاں دوناں دے درمیان ہرمزدگان دے میدان وچ جو جنگ ہوئی اس وچ مارا گیا (۲۲۴م)  تے  اشکانی دی بادشاہت ایتھے ای اُتے ختم ہو گئی۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{سلطنتاں|}}
{{قدیم میسوپوٹیمیا|}}
{{قدیم شام و میسوپوٹیمیا}}

[[گٹھ:سلطنت اشکانیان]]
[[گٹھ:سلطنتاں]]
[[گٹھ:وڈیاں سلطنتاں]]
[[گٹھ:ایشیا دیاں سلطنتاں]]
[[گٹھ:ایشیاء دیاں سابقہ سلطنتاں]]
[[گٹھ:247 ق م]]
[[گٹھ:شام دی تریخ]]
[[گٹھ:عالمی طاقتاں]]
[[گٹھ:آرمینیا]]
[[گٹھ:آذربائیجان]]
[[گٹھ:آذربائیجان دی تریخ]]
[[گٹھ:جارجیا]]
[[گٹھ:ایران]]
[[گٹھ:ایران دی تریخ]]
[[گٹھ:ایران ی تریخ]]
[[گٹھ:ترکی]]
[[گٹھ:ترکیہ]]
[[گٹھ:مغربی ایشیا]]
[[گٹھ:قفقاز]]
[[گٹھ:مشرق وسطی]]
[[گٹھ:عراق دی قدیم تریخ]]
[[گٹھ:ایشیا دے سابقہ دیس]]
[[گٹھ:ایشیا دی تریخ]]
[[گٹھ:افغانستان]]
[[گٹھ:پاکستان]]
[[گٹھ:ترکمانستان]]
[[گٹھ:ترکمانستان دی تریخ]]</text>
      <sha1>r2nl2dmy4sgtr4q0p7je31h41ahoccr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرانے مسلسل آباد شہراں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53439</id>
    <revision>
      <id>711832</id>
      <parentid>710540</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79595" sha1="0qzranjqfpa43totkxvr67n0k31hmcf" xml:space="preserve">ایہ اُنہاں شہراں دی لسٹ اے جو لمبے عرصے توں مسلسل آباد نیںَ۔ دنیا دے بوہت سارے شہراں دے شہری قدیم ترین شہر دے باسی ہون دا دعویٰ کردے نیں۔ انہاں چ 
([[بلخ]], [[جبیل]], [[حلب]], [[دمشق]], اور [[اریحا]]) شامل نیں۔ 
==افریقہ, شمالی==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
| [[فیوم]] (as ''Shediet'', ''Crocodilopolis'', ''Ptolemais Euergetis'', ''Arsinoe'')
| [[زیریں مصر]]
| {{Hs|Egypt}}[[محافظہ فیوم]], [[مصر]]
| {{Hs|-4000 ! }} c. 4000 BC&lt;ref&gt;Overy et al. (1999:43); Aldred (1998:42,44)&lt;/ref&gt;
|
|-
|[[الاقصر]] (as ''Waset'', better known by its Greek name ''[[طيبہ|Thebes]]'')||[[قدیم مصر]] || [[مصر]] ||{{Hs|-3200}} c. 3200 BC || First established as capital of [[بالائی مصر]], Thebes later became the religious capital of the nation until its decline in the Roman period.
|-
|[[زیلع|Zeila/Avalite]] || [[Barbara (region)|Bilad al-Barbar]]|| [[صومالیہ]] || {{Hs|-400 !}}c. 9th century BC || Major trading city in the [[قرن افریقہ]]
|-
| [[قرطاج]] || || [[تونس]] || 814 BC || Founded by the [[فونیقی]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/37/ |title=Archaeological Site of Carthage - UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date= |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Yeha]] || [[D'mt]] || [[ایتھوپیا]] || {{Hs|-700 !}}c. 700 BC || One of the oldest site of continuous habitation in [[افریقہ جنوب صحرا]].&lt;ref name=Phillipson-36&gt;David W. Phillipson, ''Ancient Churches of Ethiopia'' (New Haven: Yale University Press, 2009), p. 36&lt;/ref&gt;
|-
|[[Cape Guardafui]] || [[Barbara (region)|Bilad al-Barbar]] || [[صومالیہ]] || {{Hs|-400 !}}c. 500 BC || Referred to as ''Aromata promontorium'' by the [[قدیم یونان]], Guardafui was described as early as the 1st century AD in the ''[[Periplus of the Erythraean Sea]]'', along with other flourishing commercial settlements on the northern Somali littoral.&lt;ref name=&quot;Tuckey&quot;&gt;James Hingston Tuckey, ''Maritime geography and statistics, or A description of the ocean and its coasts, maritime commerce, navigation, &amp;c'', (Printed for Black, Parry, and Co.: 1815), p.30.&lt;/ref&gt;
|-
|[[Axum]] || [[مملکت اکسوم]] || [[ایتھوپیا]] || {{Hs|-400 !}}c. 400 BC || Ancient capital of the Kingdom of Axum
|-
|[[بربرہ]] || [[Barbara (region)|Bilad al-Barbar]] || [[صومالیہ]] || {{Hs|-400 !}}c. 400 BC || The city was described as 800 stadia beyond the city of the Avalites, described in the eighth chapter of the Periplus of the Erythraean Sea, which was written by a Greek merchant in the 1st century AD
|-
| [[اسکندریہ]] || || [[مصر]] || {{Hs|-332 !}}332 BC || Founded by [[سکندر اعظم]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citymayors.com/culture/historic_africa.html |title=Historic cities - Africa |publisher=City Mayors |date= |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Djenné-Jeno]] || || [[مالی]] || {{Hs|-200 !}}c. 200 BC || One of the oldest known cities in [[sub-Saharan Africa]]&lt;ref&gt;{{Cite journal | url=http://anthropology.rice.edu/Content.aspx?id=500 | title=Jenne-jeno, an ancient African city | publisher=Rice University Anthropology | last1=McIntosh | first1=Susan Keech | last2=McIntosh | first2=Roderick J. | postscript=&lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225201058/https://anthropology.rice.edu/Content.aspx?id=500%20 |date=2018-12-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Ghadames]] (as ''Cydamus'') || || [[لیبیا]] || {{Hs|-19 !}}19 BC || Roman town founded in 19 BC but &quot;archaeological evidence shows occupation of the area in the Paleolithic and Neolithic eras&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archnet.org/library/places/one-place.jsp?place_id=1694&amp;order_by=title&amp;showdescription=1 |title=Ghadames |publisher=Archnet.org |date= |accessdate=2013-01-19 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201135/http://archnet.org/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Old Cairo]] || || [[مصر]] || {{Hs|100 !}}c. 100 || Babylon Fortress moved to its current location in the reign of [[تراجان]], forming the core of Old or Coptic Cairo&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.touregypt.net/featurestories/babylon.htm |title=Fort Babylon In Cairo |publisher=Touregypt.net |date= |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[کیسمایو]] ||[[Barbara (region)|Bilad al-Barbar]], after the 14th century part of the [[سلطنت اجوران]]|| [[صومالیہ]] || {{Hs|100 !}} 4th century || The Kismayo area was originally a small fishing settlement and expendad to a major trading city on the Somali coast.&lt;ref name=&quot;Cassanelli&quot;&gt;Lee V. Cassanelli, ''The shaping of Somali society: reconstructing the history of a pastoral people, 1600-1900'', (University of Pennsylvania Press: 1982), p.75.&lt;/ref&gt;
|-
| [[موغادیشو]] ||[[Sultanate of Mogadishu]] || [[صومالیہ]] || {{Hs|900 !}}c. 700 || Successor of the ancient trading power of [[Sarapion]]
|-
| [[Fes]] (as ''[[Fes-al-Bali]]'')|| || [[مراکش]] || {{Hs|789 !}}789 || Founded as the new capital of the [[ادریسی سلطنت]]&lt;ref&gt;&quot;Fes&quot;. Encyclopædia Britannica. 2007. Britannica Concise Encyclopedia. 3 March 2007&lt;/ref&gt;
|-
| [[مراکش (شہر)]] (''Murakuc'')|| || [[مراکش]] || {{Hs|1070 !}}1070 || Founded by the [[دولت مرابطین]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moroccanembassylondon.org.uk/en/Beauty%20Spots%20and%20Monuments.html |title=Embassy of The Kingdom of Morocco in London |publisher=Moroccanembassylondon.org.uk |date= |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
|}

==افریقہ, دکھنی==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[بینن شہر|Igodomigodo]] || [[سلطنت بینن]] || [[نائجیریا]] || {{Hs|-400 !}}c. 400 BC || City of Benin, one of the oldest cities in Nigeria
|-
|[[Ife]] || [[اوسون ریاست]] || {{Hs|Nig}} [[نائجیریا]] || {{Hs|-350 !}}c. 350 BC || Earliest traces of habitation date to the 4th century BC.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/ife/hd_ife.htm |title=Ife (from ca. 350 B.C.) &amp;#124; Thematic Essay &amp;#124; Heilbrunn Timeline of Art History &amp;#124; The Metropolitan Museum of Art |publisher=Metmuseum.org |date= |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt; 
|-
| [[Sofala]] || || [[موزمبیق]] || {{Hs|900 !}}c. 700 || One of the oldest harbours documented in [[جنوبی افریقہ (خطہ)]],
|-
| [[Lamu]] || || [[کینیا]] || {{Hs|1300 !}}c. 1300 || Founded by Swahili settlers some time in the 14th century&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1055 |title=Lamu Old Town - UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date=2001-12-13 |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[کیپ ٹاؤن]] || [[Cape colony]] || [[جنوبی افریقہ]] || 1652 || Founded by Dutch settlers from [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی]] and is the oldest city in South Africa
|-
| [[کوماسی]] || [[Ashanti Empire]] || [[گھانا]] || c. 1680 || Founded as Akan village and capital of the Kumaseman State, later becoming capital of Ashanti Empire,
|}

==امریکہ, وچکارلا==
{{Further|List of cities in the Americas by year of foundation}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[Cholula, Puebla|Cholula]]
|Old [[Cholula (Mesoamerican site)|Cholula]]
|[[میکسیکو]]
| {{Hs|-150 ! }}c. 2nd century BC
|[[Cholula (Mesoamerican site)|Pre-Columbian Cholula]] grew from a small village to a regional center during the 7th century. Oldest still-inhabited city in the Americas.
|-
|[[میکسیکو شہر]]
|[[Mexica|Mexica culture]]
|Mexico
|1325
|Founded as twin cities [[Tenochtitlan|Tenōchtitlān]] (1325) and [[Tlatelolco (altepetl)|Tlāltelōlco]] (1337) by the [[Mexica]]. Named changed to Ciudad de México (Mexico City) after the Spanish conquest of the city in 1521. Several other [[pre-Columbian]] towns such as [[Azcapotzalco]], [[Tlatelolco (altepetl)|Tlatelolco]], [[Xochimilco]] and [[Coyoacán]] have been engulfed by the still growing metropolis and are now part of modern Mexico City. Oldest capital city in the Americas.
|-
|[[سانتو دومنگو]]
|[[ہسپانیولا]]
|[[جمہوریہ ڈومینیکن]]
|1496
|Oldest European settlement in the New World
|-
|[[سان جوآن|San Juan]]
|[[Viceroyalty of New Spain|New Spain]] 
|[[پورٹو ریکو]] [[Puerto Rico#Political status|(US)]]
|1508
|Oldest continuously inhabited city in a [[Unincorporated territories of the United States|US territory]]
|-
|[[Nombre de Dios, Colón]]
|New Granada
|[[پاناما]]
|1510
|Oldest European settlement on the mainlands of the Americas
|-
|[[باراکوا]]
|New Spain
|[[کیوبا]]
|1511
|Oldest European settlement in Cuba
|-
|[[ویراکروز (سٹی)|Vera Cruz]]
|New Spain
|Mexico
|1519
|Oldest continuously inhabited European established settlement continental America.
|-
|[[پاناما شہر]]
|New Granada
|[[پاناما]]
|1519
|Oldest city in the Americas on the Pacific Ocean and oldest European settlement on the Pacific.
|}

==امریکہ, اتلا==
{{Further|List of cities in the Americas by year of foundation}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[Acoma Pueblo]] and [[Taos Pueblo]], [[نیو میکسیکو]]
|[[Pueblo peoples|Pueblo culture]]
|US
|c. 1075 
|Among the oldest continuously inhabited settlements in the US (although not &quot;cities&quot;)
|-
|[[Oraibi, Arizona]]
|[[Hopi people|Hopi culture]]
|US
|c. 1100 
|Among the oldest continuously inhabited settlements in the US (although not a &quot;city&quot;)
|-
|[[سینٹ جانز، نیوفنلینڈ اور لیبراڈار]]
|[[Newfoundland Colony]]
|[[کینیڈا]]
|1540s
|Oldest city in Canada, and oldest English-speaking city in the Americas
|-
|[[سینٹ آگسٹین، فلوریڈا]]
|New Spain
|US
|1565
|Oldest continuously inhabited European-founded city within the United States
|-
|[[جیمز ٹاون، ورجینیا]]
|[[Colony of Virginia]]
|US
|1607
|First permanent English established settlement in the Americas.
|-
|[[سانتا فے، نیو میکسیکو]]
|New Spain
| US
| 1607
| Oldest continuously inhabited state or territorial capital in the continental United States.
|-
|[[کیوبک شہر]]
|[[New France]]
|Canada
|1608
|Second oldest city in Canada and oldest French-speaking city in the Americas.
|-
|[[البانی، نیو یارک]]
|[[New Netherlands]]
|US
|1614
|Followed by [[جرسی شہر، نیو جرسی]] (Communipaw) in 1617 and New York City (as [[New Amsterdam]]) in [[Governors Island|1624]] or 1625. (Note: While there was an abandonment in 1617 or 1618 of the Albany settlement, it was re-established within a few years; also, the Jersey City settlement was a [[factorij]] or trading post in the 1610s and didn't become a &quot;homestead&quot; ([[bouwerij]]) until the 1630s. Settlements in [[New Netherlands]] sometimes moved around in the early years.)
|-
|[[پلایماؤت، میساچوسٹس]]
|[[پلایماؤت کالونی]]
|US
|1620
|Fourth oldest continuously inhabited European-founded city in the United States&lt;ref name = &quot;ContinuousSantaFe&quot;&gt;[[سانتا فے، نیو میکسیکو]], which is sometimes cited for this, was abandoned due to Indian raiding from 1680 to 1692, and its inhabitants did not succeed in living in the area continuously until after 1692.
&lt;/ref&gt;
|-
|[[سینٹ جان، نیو برنسوک|سینٹ جان]]
|نواں فرانس
|[[کینیڈا]]
|1631
|کینیڈا دا تیجا سبتوں پرانا شہر
|-
|[[ترو-ریویائر]]
|New France
|Canada
|1634
|Fourth oldest city in Canada
|-
|[[مانٹریال]]
|New France
|Canada
|1642
|Fifth oldest city in Canada
|-
|[[Sault Ste. Marie, Michigan]]
|New France
|US
|1668
|Oldest European-founded city in the Midwestern United States and third oldest American city west of the Appalachian Mountains.
|-
|[[سان ڈیگو]]
|New Spain
|US
|1769
|Birthplace of [[کیلی فورنیا]] and oldest city on the West Coast of the United States
|}

==امریکہ, دکھنی==
{{Further|List of cities in the Americas by year of foundation}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[Upper Xingu]]
|[[Xingu peoples|Xingu culture]]
|[[برازیل]]
|c. 800 AD 
|A network of settlements continuously inhabited since the late 1st millennium AD. A highly urbanized [[Kuikuro]] settlement was home to upwards of 10,000 people in the densely forested [[Upper Xingu]]. Their numbers declined sharply after contacts with Europeans in the 16th century.
|-
|[[کیٹو]]
|[[Quitu culture]]
|[[ایکواڈور]]
|980 
|Quito's origins date back to 2000 BC,{{Dubious|date=July 2014}} when the [[Quitu]] tribe occupied the area.
|-
|[[کوزکو]]
|[[انکا]]
|[[پیرو]]
|c. 1100 
|The ''[[Killke culture|Killke]]'' occupied the region from 900 to 1200, prior to the arrival of the ''[[انکا]]'' in the 13th century. Carbon-14 dating of [[Saksaywaman]], the walled complex outside Cusco, has demonstrated that the ''Killke'' culture constructed the fortress about 1100.&lt;ref&gt;[http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080331-inca-temple.html Kelly Hearn, &quot;Ancient Temple Discovered Among Inca Ruins&quot;], ''National Geographic News'', 31 March 2008, accessed 12 January 2010&lt;/ref&gt;
|-
|[[سانتا مارتا]]
|[[New Granada]]
|[[کولمبیا]]
|1525
|Oldest still-inhabited city founded by Spaniards in Colombia.
|-
|[[São Vicente, São Paulo]]
|[[Governorate General of Brazil]]
|[[برازیل]]
|1532
|First Portuguese settlement in South America
|-
|[[بوگوتا]]
|[[New Kingdom of Granada|New Granada]]
|[[کولمبیا]]
|1538
|Oldest European-founded capital city in South America.
|-
|[[سانتیاگو دل استرو]]
|[[Viceroyalty of the Río de la Plata|Río de la Plata]]
|[[ارجنٹائن]]
|1553
|Oldest continuously inhabited city in [[ارجنٹائن]]
|}

==ایشیا, وچکارلہ تے دکھنی==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[بلخ]] (as ''Bactra'')
|[[باختر]]
|{{Hs|Afg}}[[صوبہ بلخ]], [[افغانستان]]
| {{Hs|-1500 ! }} 1500 BC
|
|-
|[[بنارس]]
|[[Iron Age India]]
|{{Hs|Ind}}[[اتر پردیش]], India
| {{Hs|-1100 ! }}c. 1200–1100 BC&lt;ref&gt;{{cite book|author=Vidula Jayaswal|title=Ancient Varanasi: an archaeological perspective (excavations at Aktha)|url=http://books.google.com/books?id=mfddjqZGZygC&amp;pg=PA225|accessdate=31 October 2012|year=2009|page=205|quote=&quot;[R]emains of Period I at Aktha which have been dated to circa twelfth/eleventh century BC is [sic] so far the earliest known archaeological horizon of Varanasi area.&quot;|publisher=Aryan Books International|isbn=978-81-7305-355-9}}&lt;/ref&gt;
|[[Iron Age India|Iron Age]] foundation ([[Painted Grey Ware culture]]).
|-
|[[اوجین]] (As [[اوجین|Avanti]]) || [[مالوہ]] || India || {{Hs|-800 ! }} c. 800 BC&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indiasite.com |url=http://www.indiasite.com/madhyapradesh/ujjain/history.html |access-date=2016-06-19 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031237/http://www.indiasite.com/madhyapradesh/ujjain/history.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; || Rose to prominence in ca 700 BC as capital of [[Avanti (India)|Avanti]] during India's second wave of urbanization. Walled in ca 600 BC.
|-
|[[سمرقند]] || [[Sogdiana]] || [[ازبکستان]] || {{Hs|-700 ! }} 700 BC{{citation needed|date=December 2012}} ||
|-
|Rajagriha ([[راجگیر]])|| [[سلطنت مگدھ]]|| {{Hs|Ind}}[[بہار (بھارت)]], India || {{Hs|-600 ! }} 600 BC{{citation needed|date=December 2012}}||
|-
|[[مدورائے]] || [[Pandyan kingdom]] || {{Hs|Ind}}[[تامل ناڈو]], India || {{Hs|-500 ! }} 500 BC{{citation needed|date=December 2012}}|| There are accounts of [[Megasthenes]] (c. 350 – 290 BC) a Greek ethnographer in the Hellenistic period, author of the work Indica, having visited Madurai (then, a bustling city and capital of Pandya Kingdom). [[Mahavamsa]], the Sri Lankan chronicle mentions that King Vijaya married a princess from Madurai, and his period is mentioned to be around 543 BC.
|-
|[[Vaisali]] || [[سلطنت مگدھ]]|| {{Hs|Ind}}[[بہار (بھارت)]], India || {{Hs|-500 ! }} 500 BC&lt;ref name=&quot;irows.ucr.edu&quot;&gt;[http://irows.ucr.edu/cd/courses/compciv/citypops4000.txt Irows.ucr.edu]&lt;/ref&gt; ||
|-
|[[پٹنہ]] || [[سلطنت مگدھ]]|| {{Hs|Ind}}[[بہار (بھارت)]], India || {{Hs|-450 ! }} 5th century BC&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pataliputra|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/446536/Patna#ref268618|publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=30 January 2011}}&lt;/ref&gt;|||As Pataliputra was founded by [[Ajatashatru]].
|-
|[[پشاور]]
|[[گندھارا]]
|{{Hs|Pak}}[[خیبر پختونخوا]], [[پاکستان]]
| {{Hs|-350 ! }}c. 400–300 BC&lt;ref&gt;{{Cite web |title=World-archaeology.com |url=http://www.world-archaeology.com/articles-by-area/article/c/47-pakistan/308-.html |access-date=2016-06-19 |archive-date=2014-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141031145602/http://www.world-archaeology.com/articles-by-area/article/c/47-pakistan/308-.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|Ongoing excavations in the [[Gor Khuttree]] region have given proof of the ancient foundations of the city and have established Peshawar as one of the oldest settlements in Central and South Asia.
|-
|[[Mahasthangarh]], [[بوگرا]]
|[[Pundravardhana]]
|{{Hs|Ban}}[[بوگرا ضلع]], [[بنگلہ دیش]]
|{{Hs|- 300BC ! }} 4th century BC&lt;ref&gt;{{cite web|author=Prof. Sirajul Islam |url=http://www.banglapedia.org/HT/P_0322.HTM |title=Pundranagara |publisher=Banglapedia |date= |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
|Remains of the ancient city of Pundranagara.
|-
|[[تھانجاور]] || [[Early Chola kingdom]] || {{Hs|Ind}}[[تامل ناڈو]], India || {{Hs|-300 ! }} 300 BC ||Some scholars believe that the city has been existing since the [[Sangam Period]]
|-
|[[بامیان|Bamyan]]
|[[باختر]]
|{{Hs|Afg}}[[صوبہ بامیان]], [[افغانستان]]
| {{Hs|- 1st century AD ! }} 1st century AD
|
|-
|[[کھٹمنڈو]]-[[پاٹن، نیپال]] || [[نیپال]] || [[کھٹمنڈو]] valley, [[نیپال]] || {{Hs|- 2nd century AD ! }} c. 2nd century AD
|The epigraphically attested history of Kathmandu valley begins in the 2nd century. Folklore speaks of a hoarier past.
{{citation needed|date=December 2012}}
|}

==ایشیا, چڑھدا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[لوویانگ]] (as ''Zhenxun, Xibo'') || [[شیا خاندان]] || {{Hs|Chi}}[[Henan]], China || {{Hs|-2070 ! }}c. 2070 BC ||
|-
|[[شیان]] (as ''Haojing, Fenghao, Chang'an, Daxing'') || [[چو]] || {{Hs|Chi}}[[Shaanxi]], China || {{Hs|-1100 ! }}c. 1100 BC ||
|-
|[[History of Beijing|Beijing]] ||[[Ji (state)|Ji]], [[Yan (state)|Yan]] || {{Hs|Chi}}[[بیجنگ]], China || {{Hs|-1000 ! }}c. 1045 BC ||
|-
|[[سوژو]] (as ''Gusu, Wu'') || [[State of Wu|Wu]] || {{Hs|Chi}}[[جیانگسو]], China || {{Hs|-514 ! }}514 BC ||
|-
|[[چینگدو]] || [[Shu (state)|Shu]] || {{Hs|Chi}}[[Sichuan]], China || {{Hs|-400 ! }}c. 400 BC || The 9th Kaiming king of the ancient Shu moved his capital to the city's current location from today's nearby Pixian.
|-
|[[نانجنگ]] (as ''Yecheng, Jianye, Jiankang, Jinling'') || [[State of Wu|Wu]] || {{Hs|Chi}}[[جیانگسو]], China || {{Hs|-495 ! }}c. 495 BC || [[Fu Chai]], Lord of the State of Wu, founded a fort named Yecheng (冶城) in today's Nanjing area.
|-
|[[کائفینگ]] (as ''Daling, Bianzhou, Dongjing, Bianjing'') || [[Wei (state)|Wei]] || {{Hs|Chi}}[[Henan]], China || {{Hs|-364 ! }}c. 364 BC || The State of Wei founded a city called Daliang (大梁）as its capital in this area.
|-
| [[گوانگژو]] (as ''Panyu'') || [[چن خاندان]] || {{Hs|Chi}}[[Guangdong]], China || {{Hs|-214 ! }}214 BC{{Citation needed|date=September 2008}} ||
|-
|[[ہانگژو]] (as ''Lin'an'') || [[چن خاندان]] || {{Hs|Chi}}[[ژجیانگ]], China || {{Hs|-200 ! }}c. 200 BC || The city of Hangzhou was founded about 2,200 years ago during the Qin Dynasty.
|-
|[[پیانگ یانگ]] (as ''[[Wanggeom-seong]]'') || [[Gojoseon]] || [[شمالی کوریا]] || 194 BC || Built as the capital city of Gojoseon in 194 BC.
|-
|[[گیونگ جو]] || [[Silla]] || [[جنوبی کوریا]] || 57 BC || Built as the capital city of Silla in 57 BC.
|-
|[[سیول]] (as ''[[Wiryeseong]]'') || [[Baekjae]] || [[جنوبی کوریا]] || 18 BC || Built as the capital city of Baekjae in 18 BC.
|-
|[[اوساکا]] (as ''Naniwa'') || [[جاپان]] || [[جاپان]] || c. 400 AD || It was inhabited as early at the 6th-5th centuries BC, and became a port city during the [[Kofun period]]. It temporarily served as the capital of Japan from 645 to 655.
|-
|[[Nara, Nara|Nara]] (as ''[[Heijō-kyō]]'') || [[جاپان]] || [[جاپان]] || 710 AD || Built as a new capital city in 710.
|-
|[[کیوٹو]] (as ''[[Heian-kyō]]'', and sometimes known in the west as ''Miyako'') || [[جاپان]] || [[جاپان]] || 794 AD || [[Shimogamo Shrine]] was built in the 6th century, but the city was officially founded as Heian-kyō when it became the capital in 794.
|}

==ایشیا, دکھن چڑھدا==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[ہنوئی]] ||[[Jiaozhou (region)|Jiaozhou]] || [[ویتنام]] || 454 AD || First mentioned as Tống Bình in 454 AD, the Đại La citadel was built in 767 during the reign of [[Emperor Daizong of Tang]]; [[Ly Cong Uan]] renamed it Thăng Long in 1010.
|-
|[[پالمبانگ]] || [[Srivijaya]] || [[انڈونیشیا]] || {{Hs|600 ! }}c. 600 AD || Oldest city in the Malay Archipelago, capital of the [[Srivijaya]] empire.
|-
|[[لوانگ پرابانگ]] || [[Muang Sua]] || [[لاؤس]] || {{Hs|600 ! }} 698 AD{{citation needed|date=December 2013}}||
|-
|[[Siem Reap]] || [[سلطنت خمیر]] || [[کمبوڈیا]] || {{Hs|800 ! }} 801 AD&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://angkornationalmuseum.com/ |title=Angkor National Museum website |publisher=Angkornationalmuseum.com |date= |accessdate=2011-01-31}}&lt;/ref&gt;|| Capital of the [[سلطنت خمیر]].
|-
|[[Bagan]] || [[Kingdom of Pagan]] || [[میانمار]] || {{Hs|800 ! }} 849 AD&lt;ref&gt;http://www.economist.com/news/special-report/21578171-why-investors-still-need-proceed-caution-promiseand-pitfalls Business: The promise—and the pitfalls&lt;/ref&gt; || 
|-
|[[منیلا]] || [[Kingdom of Tondo]] and [[Kingdom of Maynila]] || [[فلپائن]] || {{Hs|900 ! }}900 AD&lt;ref name=pdi&gt;{{cite news |first=|last=|title=Expert on past dies; 82 |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20081021-167699/Expert-on-past-dies-82 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|publisher=|date=2008-10-21 |accessdate=2008-11-17}}&lt;/ref&gt; || Oldest known settlement in the Philippines as documented by the [[Laguna Copperplate Inscription]]; when the [[Spanish people|Spanish]], led by [[Miguel Lopez de Legazpi]], arrived, it was still inhabited and led by at least one [[Rajah Lakan Dula|datu]].
|-
|[[بندر سری بگاوان]] || Kingdom of Po-ni || [[برونائی دار السلام]] || {{Hs|900 ! }} 977 AD&lt;ref&gt;{{Cite book
|last=History for Brunei
|title=History for Brunei Darussalam: Sharing our Past
|year=2009|publisher=Curriculum Development Department, Ministry of Education
|isbn=99917-2-372-2
|ref=harv
}}&lt;/ref&gt; || Oldest city in [[بورنیو]].
|-
|[[بوتوان]] || [[Kingdom of Butuan]] || [[فلپائن]] || {{Hs|1000 ! }} 1001 AD&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Timeline of history|url=http://valoable1.webs.com/timelineofhistory.htm|accessdate=2009-10-09|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201122/https://valoable1.webs.com/timelineofhistory.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[William Henry Scott (historian)|Scott, William]] ''Prehispanic Source Materials: For the Study of Philippine History'', p. 66&lt;/ref&gt; || Oldest city in [[مینداناؤ]].
|-
|[[کیدیری، مشرقی جاوا|Kediri]] || [[Kediri Kingdom]] || [[انڈونیشیا]] || {{Hs|600 ! }} 1042 AD&lt;ref&gt;{{cite book | last =Bullough | first =Nigel| title =Historic East Java: Remains in Stone| publisher =ADLine Communications| date =Indonesian 50th independence day commemorative edition&amp;nbsp;– 1995 | location =Jakarta| page =19 | editor= Mujiyono PH }}&lt;/ref&gt; || Along with changes in name, it is essentially a union of the two capitals of [[Kediri Kingdom|Panjalu]] Kingdom and [[Janggala]] Kingdom. The settlements are always interspersed along both banks of [[Brantas]] River. Administratively, the Government of [[انڈونیشیا]] divides Kediri into two political entities, [[Kediri Regency]] and the Town of [[کیدیری، مشرقی جاوا|Kediri]] which is located in the middle of the regency. Nevertheless, archaeological remains exist beyond administrative boundaries and settlements often spread disregarding administrative boundaries between both entities.
|-
|[[سنگاپور]] || [[مملکت سنگاپورہ]] || [[سنگاپور]] || {{Hs|1100 ! }} 1170 AD&lt;ref&gt;{{citation
 | last1 = Abdul Rahman
 | first1 = Haji Ismail
 | last2 = Abdullah Zakaria
 | first2 = Ghazali
 | last3 = Zulkanain
 | first3 = Abdul Rahman
 | title = A New Date on the Establishment of Melaka Malay Sultanate Discovered
 | url = http://www.iksep.gov.my/images/pdf/hasil_kajian_penyelidikan_melaka.pdf
 | publisher = Institut Kajian Sejarah dan Patriotisme ( Institute of Historical Research and Patriotism )
 | year = 2011
 | accessdate = 2012-11-04
 | archive-date = 2018-10-01
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181001135152/http://www.iksep.gov.my/images/pdf/hasil_kajian_penyelidikan_melaka.pdf
 | dead-url = yes
 }}&lt;/ref&gt; || 
|}

==ایشیا, لہندا==
Continuous habitation since the [[Chalcolithic]] (or [[Copper Age]]) is vaguely possible but highly problematic to prove archaeologically for several [[سرزمین شام]]ine cities ([[اریحا]], [[جبیل]], [[حلب]], [[دمشق]], [[صیدا]] and [[بیروت]]).

Cities became more common outside the [[زرخیز ہلال]] with the [[آہنی دور]] from about 1100 BC. The foundation of Rome in 753 BC is conventionally taken as one of the dates initiating [[Classical Antiquity]].{{Citation needed|date=April 2010}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
| [[اربیل]]
| [[بین النہرین]]
| {{Hs|Iraq}}[[عراقی کردستان]], [[عراق]]
| {{Hs|-2300 ! }} 6000 BC or earlier&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lexic Orient |url=http://lexicorient.com/e.o/irbil.htm |access-date=2016-06-19 |archive-date=2016-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527001803/http://lexicorient.com/e.o/irbil.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.unesco.org/new/en/iraq-office/culture/erbil-citadel/|title = Revitalization Project of Erbil Citadel|date = |accessdate = 2014-10-16|website = UNESCO|publisher = UNESCO|last = |first = }}&lt;/ref&gt;
|The Citadel of Arbil is a fortified settlement in Erbil, Iraqi Kurdistan. The city corresponds to ancient Arbela. Urban life at Erbil ([[کردی زبان|kurdish]]: Hewlêr) can be dated back to at least 6000 BC, and it is one of the oldest continuously inhabited cities in the world.
|-
| [[جبیل]] (Jubayl)
| [[سرزمین شام]]
| [[لبنان]]
| {{Hs|-5000 ! }} [[Chalcolithic]] (5000 BC or earlier)&lt;ref name=&quot;byblos1&quot;&gt;{{cite book |title=Cities of the Middle East and North Africa |last1=Dumper |first1=Michael |last2=Stanley |first2=Bruce E. |last3= Abu-Lughod |first3=Janet L. |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=1-57607-919-8 |page=104 |quote=Archaeological excavations at Byblos indicate that the site has been continually inhabited since at least 5000 B.C. |url=http://books.google.com/?id=3SapTk5iGDkC&amp;pg=PA104&amp;dq=byblos+continually+inhabited |accessdate=2009-07-22}}&lt;/ref&gt;
| Settled from the Neolithic (carbon-dating tests have set the age of earliest settlement around 7000&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Ciasca
 | first = Antonia
 | editor= Sabatino Moscati
 | title = The Phoenicians
 | year = 2001
 | publisher = I.B.Tauris
 | isbn = 1-85043-533-2
 | page = 170
 | chapter = Phoenicia
}}&lt;/ref&gt;), a city since the 3rd millennium BC.&lt;ref name=&quot;byblos1&quot;/&gt; Byblos had a reputation as the &quot;oldest city in the world&quot; in Antiquity (according to [[Philo of Byblos]]).
|-
| [[حلب]]
| [[سرزمین شام]]
| [[شام]]
| {{Hs|-4,300 BC ! }} [[Chalcolithic]] (4,300 BC or earlier)&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140418234317/http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=17 |date=2014-04-18 }}, Aleppo - telegraph.co.uk&lt;/ref&gt;
| Evidence of habitation at the current site of Aleppo dates to about c. 8,000 years ago, although excavations at [[Tell Qaramel]], 25 kilometers north of the city show the area was inhabited about 13,000 years ago,&lt;ref&gt;[http://www.mnn.com/lifestyle/eco-tourism/photos/12-oldest-continuously-inhabited-cities/aleppo-syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716032948/http://www.mnn.com/lifestyle/eco-tourism/photos/12-oldest-continuously-inhabited-cities/aleppo-syria |date=2015-07-16 }}, tell qaramel&lt;/ref&gt; the Temple of [[Hadad]] inside the [[Citadel of Aleppo|Citadel]] date to c. 2400 BC.&lt;ref&gt;[http://archive.archaeology.org/0911/features/syria_aleppo_temple_storm_god_citadel.html], hadad temple&lt;/ref&gt;
|-
| [[دمشق]]
| [[سرزمین شام]]
| [[شام]]
| {{Hs|-3000 ! }}[[Chalcolithic]]
| Damascus is often claimed to be the oldest continuously inhabited city in the world, and evidence exists of a settlement in the wider Barada basin dating back to 9000 BC. However, within the area of Damascus, there is no evidence for large-scale settlement until the 2nd millennium BC.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Burns|first=Ross|title=Damascus: A History|year=2007|edition=New|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-41317-6|url=http://books.google.com/?id=xTs77Ft6FXQC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Damascus+inhabited+continuously#v=onepage&amp;q=continuously&amp;f=false|page=2}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[سوسن (شہر)|Susa (Shush)]]
| [[صوبہ خوزستان]]
| [[ایران]]
| {{Hs|-4200 ! }} 4200 BC
| Archaeological excavations indicate that the site has been inhabited since at least 5000 BC.&lt;ref name=&quot;liviussusa&quot;&gt;{{cite web|author=Jona Lendering|title=Susa|url=http://www.livius.org/su-sz/susa/susa00.html|date=2009-07-24|work=Livius|location=Amsterdam|access-date=2016-06-19|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201113/http://www.livius.org/articles/place/susa/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; The emergence of [[acropolis]] in [[سوسن (شہر)]] is determined by C14 dating from 4395-3955 BC,&lt;ref&gt;{{cite book|author=Daniel T. Potts|title=Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State|url=http://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&amp;pg=PA45|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge; New York|pages=45–46|isbn=9780521564960|oclc=51240487}}&lt;/ref&gt; roughly dated about 4200 BC as time of foundation.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Paul A. Tucci, Mathew T. Rosenberg|title=Handy Geography Answer Book|url=http://books.google.hr/books?id=AzUpZd_D1cUC&amp;pg=PA92|year=2009|pages=92|publisher=Visible Ink Press|location=Detroit|isbn=9781578592159|oclc=262886502}}&lt;/ref&gt; Susa was a large city during Ancient and Medieval periods, but marginalized in 13th century&lt;ref name=&quot;liviussusa&quot;/&gt; due to Mongol invasion. The city further degraded from 15th century when a majority of its population moved to [[دزفول]] and it remained as a [[Shush, Iran|small settlement]] until the 20th century.&lt;ref&gt;{{cite book|author=M. Streck, [[Clifford Edmund Bosworth]]|title=[[دائرۃ المعارف الاسلامیہ]], San-Sze|volume=IX|year=1997|pages=898–899|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=9789004104228}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[صیدا]]
| [[سرزمین شام]]
| [[لبنان]]
| {{Hs|-4000 ! }} 4000 BC&lt;ref name=&quot;middleeast_sidon&quot;&gt;[http://www.middleeast.com/sidon.htm Sidon]&lt;/ref&gt;
| There is evidence that Sidon was inhabited from as long ago as 4000 BC, and perhaps, as early as Neolithic times (6000 – 4000 BC).
|-
| [[غازی انتپ]]
| [[اناطولیہ]]
| {{Hs|Turkey}}[[Southeastern Anatolia Region|Southeastern Anatolia]], [[ترکی]]
| {{Hs|-3650 ! }} c. 3650 BC&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=11 The world's oldest cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425103810/http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=11 |date=2014-04-25 }}, telegraph.co.uk&lt;/ref&gt;
| Although most modern scholars place the Classical [[Antiochia ad Taurum]] at Gaziantep, some maintain that it was located at Aleppo. Furthermore, that the two cities occupy the same site is far from established fact.&lt;ref&gt;[http://www.allaboutturkey.com/gaziantep.htm Gaziantep]&lt;/ref&gt; Assuming this to be the case, the founding date of the present site would be about 1000 BC.&lt;ref&gt;[http://lexicorient.com/e.o/gaziantp.htm Gaziantep]&lt;/ref&gt;
|-
| [[اریحا]]
| [[سرزمین شام]]
| [[مغربی کنارہ]]
| {{Hs|-3000 ! }} [[Chalcolithic]] (3000 BC or earlier)
| Traces of habitation from 9000 BC.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Gates
 | first = Charles
 | title = Ancient Cities: The Archaeology of Urban Life in the Ancient Near East and Egypt, Greece and Rome
 | url = https://archive.org/details/ancientcitiesarc0000gate
 | year = 2003
 | publisher = Routledge
 | isbn = 0-415-01895-1
 | page = [https://archive.org/details/ancientcitiesarc0000gate/page/18 18]
 | chapter = Near Eastern, Egyptian, and Aegean Cities
 | quote = Jericho, in the Jordan River Valley in Israel, inhabited from ca. 9000 BC to the present day, offers important evidence for the earliest permanent settlements in the Near East.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Martell
 | first = Hazel Mary
 | title = The Kingfisher Book of the Ancient World: From the Ice Age to the Fall of Rome
 | url = https://archive.org/details/kingfisherbookof0000mart_f8s8
 | year = 2001
 | publisher = Kingfisher Publications
 | isbn = 0-7534-5397-5
 | page = [https://archive.org/details/kingfisherbookof0000mart_f8s8/page/18 18]
 | chapter = The Fertile Crescent
 | quote = People first settled there from around 9000 B.C., and by 8000 B.C., the community was organized enough to build a stone wall to defend the city.
}}&lt;/ref&gt; Fortifications date to 6800 BC (or earlier), making Jericho the earliest known walled city.&lt;ref&gt;Michal Strutin, ''Discovering Natural Israel'' (2001), p. 4.&lt;/ref&gt;
Archaeological evidence indicates that the city was destroyed and abandoned several times (sometimes remaining uninhabited for hundreds of years at a time), with later rebuilding and expansion.&lt;ref&gt;{{cite book
 | last = Ryan
 | first = Donald P.
 | title = The Complete Idiot's Guide to Lost Civilizations
 | year = 1999
 | publisher = Alpha Books
 | isbn = 0-02-862954-X
 | page = 137
 | chapter = Digging up the Bible
 | quote = The city was walled during much of its history and the evidence indicates that it was abandoned several times, and later expanded and rebuilt several times.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kenneth Kitchen, &quot;On the Reliability of the Old Testament&quot; (Eerdmans 2003), pp.187&lt;/ref&gt;
|-
| [[رے]]
| [[Median Empire|Media]]
| [[ایران]]
| {{Hs|-3000 ! }} 3000 BC&lt;ref name=&quot;Rayy&quot;&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/492588/Rayy &quot;Rayy&quot;, ''Encyclopædia Britannica'']&lt;/ref&gt;
| A settlement at the site goes back to the 3rd millennium BC. Rey (also Ray or Rayy) is mentioned in the [[اوستا]] (an important text of prayers in [[زرتشتیت]]) as a sacred place, and it is also featured in the [[book of Tobit]].&lt;ref name=&quot;Rayy&quot;/&gt;
|-
| [[بیروت]]
| [[سرزمین شام]]
| [[لبنان]]
| {{Hs|-3000 ! }} 3000 BC&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9404E2D9103EF930A15751C0A961958260 Under Beirut's Rubble, Remnants of 5,000 Years of Civilization]&lt;/ref&gt;
|
|-
| [[قدیم شہر (یروشلم)|Jerusalem (Old City)]]
| [[سرزمین شام]]
| [[مغربی کنارہ]]
| {{Hs|-2800 ! }} 2800 BC&lt;ref name=freedman2000&gt;{{cite book|title=Eerdmans Dictionary of the Bible |url=https://archive.org/details/eerdmansdictiona0000unse_b1y6 |last=Freedman |first=David Noel |publisher= Wm B. Eerdmans Publishing |isbn=0-8028-2400-5 |date=2000-01-01 |accessdate=2007-08-07 |pages=[https://archive.org/details/eerdmansdictiona0000unse_b1y6/page/694 694]–695}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| [[صور]]
| [[سرزمین شام]]
| [[لبنان]]
| {{Hs|-2750 ! }} 2750 BC&lt;ref&gt;[http://tyros.leb.net/tyre/ Tyre City, Lebanon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701222648/http://tyros.leb.net/tyre/ |date=2017-07-01 }}&lt;/ref&gt;
|
|-
| [[جنین، مغربی کنارہ]]
| [[سرزمین شام]]
| [[مغربی کنارہ]]
| {{Hs|-2450 ! }} c. 2450 BC&lt;ref&gt;[http://www.google.com/search?hl=ar&amp;rlz=1T4GGLJ_arJO412JO412&amp;sa=X&amp;ei=7sH8TbPjIMqZ8QOzmfSpCQ&amp;ved=0CBYQBSgA&amp;q=for+about+years&amp;spell=1&amp;biw=1259&amp;bih=795 Jenin Governorate.]&lt;/ref&gt;
| Jenin's history goes back to 2450 BC, when it was built by the [[کنعان]]. After 1244, Jenin flourished economically because of its location on the trade route, until a major earthquake completely destroyed the city.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.google.com/search?hl=ar&amp;rlz=1T4GGLJ_arJO412JO412&amp;sa=X&amp;ei=7sH8TbPjIMqZ8QOzmfSpCQ&amp;ved=0CBYQBSgA&amp;q=for+about+years&amp;spell=1&amp;biw=1259&amp;bih=795 |title=for about years - ČÍË Googleţ |publisher=Google.com |date= |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[کرکوک]] (as [[Arrapha]])
| [[بین النہرین]]
| {{Hs|Iraq}}[[محافظہ کرکوک]], Iraq
| {{Hs|-2200 ! }} 3000–2200 BC&lt;ref&gt;either [http://www.knn.u-net.com/kirkuk.htm The destruction of the Kirkuk Castle by the Iraqi regime.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504150112/http://www.knn.u-net.com/kirkuk.htm |date=2006-05-04 }} or [http://www.thehistorychannel.co.uk/site/search/search.php?word=KIRKUK&amp;enc=26253 History Channel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403094534/http://www.thehistorychannel.co.uk/site/search/search.php?word=KIRKUK&amp;enc=26253 |date=2013-04-03 }} for the earlier date&lt;/ref&gt;
|
|-
| [[یافا]]
| [[سرزمین شام]]
| [[اسرائیل]]
| {{Hs|-2000 ! }} c. 2000 BC
| Archaeological evidence shows habitation from 7500 BC.&lt;ref&gt;Excavations at Ancient Jaffa (Joppa). Tel Aviv University.&lt;/ref&gt;
|-
| [[الخلیل]]
| [[سرزمین شام]]
| [[مغربی کنارہ]]
| {{Hs|-1500 ! }} c. 1500 BC
| &quot;Hebron is considered one of the oldest cities and has been continuously inhabited for nearly 3500 years.&quot;&lt;ref name=Museum&gt;{{Cite book|title=Pilgrimage, sciences and Sufism: Islamic art in the West Bank and Gaza|url=https://archive.org/details/pilgrimagescienc0000unse|author=Museum With No Frontiers|publisher=Museum With No Frontiers|year=2004|isbn=&lt;!--9953-36-064-2, --&gt;9789953360645|page=253}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[غزہ|Gaza]]
| [[سرزمین شام]]
| [[غزہ کی پٹی]]
| {{Hs|-1000 ! }} c. 1000 BC
| While evidence of habitation dates back at least 5,000 years, it is said to be continuously inhabited for a little more than 3,000 years.&lt;ref name=Dumper&gt;{{Cite book|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse|first1=Michael|last1=Dumper|first2=Bruce E.|last2=Stanley|first3=Janet L.|last3=Abu-Lughod|publisher=ABC-CLIO|year=2007|isbn=&lt;!--1-57607-919-8, --&gt;9781576079195|page=[https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse/page/155 155]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Rimal&gt;{{cite web|url=http://www.rimalbooks.com/life-the-crossroads-new-edition-p-559.html|title=Life at the Crossroads [New Edition]: A History of Gaza|publisher=Rimal Books|accessdate=2009-01-24|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201138/https://rimalbooks.com/life-the-crossroads-new-edition-p-559.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Hamadan]] (as [[Ecbatana]])
| [[Median Empire]]
| [[ایران]]
| {{Hs|-800 ! }} c. 800 BC&lt;ref&gt;International dictionary of historic places By Trudy Ring, Robert M. Salkin, K. A. Berney, Paul E. Schellinger&lt;/ref&gt;
|
|-
| [[نابلوس]] (as [[Shechem]])
| [[سرزمین شام]]
| [[مغربی کنارہ]]
| {{Hs|-100 ! }} c. 100
| Nablus is a [[کنعان]]ite city. It was inhabited since the 4th millennium BC. In 724 BC it has been ruined by Assyria and after revival in the 3rd and 2nd centuries, it has been finally destroyed by the Hasmonean Hyrcanus in 128 BC. 200 years later the new Roman city was founded next to the ruined settlement.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/search?hl=ar&amp;rlz=1T4GGLJ_arJO412JO412&amp;sa=X&amp;ei=7sH8TbPjIMqZ8QOzmfSpCQ&amp;ved=0CBYQBSgA&amp;q=for+about+years&amp;spell=1&amp;biw=1259&amp;bih=795 Nablus Municipality.]&lt;/ref&gt;
|-
| [[عمان (شہر)]] &lt;br/&gt; (as [[عمان (شہر)]])
| [[سرزمین شام]]
| [[اردن]]
| {{Hs|1878 ! }} c. 1878
| Amman has been inhabited by several civilizations. The first civilization on record is during the [[جدید زمانہ پتھر]] period, around 7500 BC, when archaeological discoveries in [['Ain Ghazal]]. It was then destroyed by several earthquakes and natural disasters in the Middle Ages, and remained a small village and a pile of ruins for about 500 years, until the [[Circassia]]n settlement in 1878.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Amman Centennial, From the end of the Ummayad era till 1878 |url=http://www.ammancity100.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 |access-date=2016-06-19 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://archive.is/20131230125738/http://www.ammancity100.jo/en/content/story-amman/end-ummayad-era-till-1878 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

==یورپ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | Notes

&lt;!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[Amesbury]]||[[نواں پتھر ویلہ]], [[Great Britain|Britain]]||UK (England)|| {{Hs|-8000 ! }}8th millennium BC.||Continuously inhabited settlement, for the past 10,800 years,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-wiltshire-27238503}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theguardian.com/science/2014/may/01/oldest-britain-settlement-amesbury-wiltshire-stonehenge|title=Britain's oldest settlement is Amesbury not Thatcham, say scientists|last=Brown|first=Mark|date=1 May 2014|accessdate=2 May 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Provadia]]||[[جدید زمانہ پتھر]], [[Danubian Plain (Bulgaria)|Danubian Plain]]||Bulgaria|| {{Hs|-4700 ! }}4700 BC.||[[Solnitsata]], the oldest town in Europe was estabilished in 4700 BC&lt;ref name=Maugh&gt;{{cite news |title=Bulgarians find oldest European town, a salt production center |first=Thomas H. |last=Maugh II |url=http://www.latimes.com/news/science/sciencenow/la-sci-sn-oldest-european-town-20121101,0,3214695.story |newspaper=[[The Los Angeles Times]] |date=1 November 2012 |accessdate=1 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Survival of Information: the earliest prehistoric town in Europe |url=http://www.historyofinformation.com/expanded.php?category=Survival+of+Information |access-date=2016-06-19 |archive-date=2012-07-02 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120702232530/http://www.historyofinformation.com/expanded.php?category=Survival+of+Information |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://naim.bg/contentFiles/ARH_2012_1_res1.pdf |title=Salt, early complex society, urbanization: Provadia-Solnitsata (5500-4200 BC) (Abstract) |format=PDF |first=Vassil |last=Nikolov |publisher=[[Bulgarian Academy of Sciences]] |accessdate=1 November 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[آرگوس]]||[[جدید زمانہ پتھر]], [[Mycenaean Greece]]||Greece|| {{Hs|-5000 ! }}5th millennium BC.||Continuously inhabited mostly as an urban settlement, for the past 7,000 years,&lt;ref name=&quot;Bolender2010&quot;&gt;{{cite book|last=Bolender|first=Douglas J.|title=Eventful Archaeologies: New Approaches to Social Transformation in the Archaeological Record|url=http://books.google.com/?id=TSLeX0GRNqwC&amp;pg=PA121&amp;dq=Argos+%2B7,000#v=onepage&amp;q=Argos%20%2B7%2C000&amp;f=false|accessdate=1 January 2011|date=2010-09-17|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-3423-0|pages=129–}}&lt;/ref&gt; historical, recorded history since second half of 1st millennium BC.
|-
|[[ایتھنز]]
| Neolithic, Mycenaean Greece
|{{Hs|Gre}}[[Attica]], Greece
| {{Hs|-4500 ! }}5th–4th Millennium BC&lt;ref&gt;S. Immerwahr, The Athenian Agora XII: the Neolithic and Bronze Ages, Princeton 1971&lt;/ref&gt;{{Page needed|date=November 2010}}
|Earliest human presence 11th–7th millennium BC,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&amp;subid=2&amp;tag=8796&amp;pubid=2530782 |title=v4.ethnos.gr – Οι πρώτοι... Αθηναίοι – τεχνες , πολιτισμος |publisher=Ethnos.gr |date= |accessdate=2010-01-25}}&lt;/ref&gt; recorded history begins in 1400 BC.
|-
| [[پلوودیف]]
| [[تھریس]]
| {{Hs|Bul}}[[پلوودیف صوبہ]], [[بلغاریہ]]
| {{Hs|-3000 ! }}3000&lt;ref&gt;[http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=12 The World's Oldest Cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316043057/http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=12 |date=2014-03-16 }}, [[روزنامہ ٹیلی گراف]]&lt;/ref&gt; – 4000 BC&lt;ref&gt;Детев, П. ''Разкопки на Небет тепе в Пловдив'', ГПАМ, 5, 1963, pp. 27–30&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ботушарова, Л. ''Стратиграфски проучвания на Небет тепе'', ГПАМ, 5, 1963, pp. 66–70&lt;/ref&gt;
| [[تھریس|Thracian]] foundation. Earliest evidence of a settlement dates back to 6000 BC.&lt;ref name=&quot;Rodwell&quot;&gt;{{cite book | last =Rodwell | first =Dennis | title =Conservation and Sustainability in Historic cities | url =https://archive.org/details/conservationsust0000rodw | publisher =Blackwell Publishing| year =2007 | isbn =1-4051-2656-6 | page =[https://archive.org/details/conservationsust0000rodw/page/19 19] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.acp-eucourier.info/Plovdiv-New-venture.1034.0.html Plovdiv: New ventures for Europe’s oldest inhabited city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511233048/http://www.acp-eucourier.info/Plovdiv-New-venture.1034.0.html |date=2011-05-11 }}, The Courier, January/February 2010&lt;/ref&gt;
|-
| [[کوتائیسی]]
| [[Colchis]]
| [[ایمرتی]] province, [[جارجیا]]
| {{Hs|-2000 ! }}c. 2000 BC
| Founded as Aia. Archeological evidence indicates that the city functioned as the capital of the kingdom of [[Colchis]] as early as the 2nd millennium BC. It is widely believed by historians that when [[Apollonius Rhodius]] was writing about [[Jason]] and the [[Argonauts]] and their legendary journey to [[Colchis]], Kutaisi/Aia was the final destination of the Argonauts and the residence of King [[Aeëtes]].
|-
| [[Chania]]
| [[کریٹ]]
| {{Hs|Gre}}[[کریٹ]], یونان
| {{Hs|-1400 ! }}c. 1400 BC
| [[Minoan civilization|Minoan]] foundation as [[Kydonia]]
|-
| [[لرکانا]]
| [[الاشیا]]
| [[قبرص]]
| {{Hs|-1400 ! }}c. 1400 BC
| [[Mycenaean Greece|Mycenaean]], then [[فونیقی]]n colony
|-
| [[Thebes, Greece|Thebes]]
| Mycenaean Greece
| {{Hs|Gre}}[[Boeotia]], Greece
| {{Hs|-1400 ! }}c. 1400 BC
| [[Mycenaean Greece|Mycenaean]] foundation
|-
|[[تریکالا]]||Mycenaean Greece||{{Hs|Gre}}[[ثیسالیا]], Greece|| {{Hs|-1201 ! }}before 1200 BC|| founded as ''Trikke''
|-
|[[خالسیس]]||Mycenaean Greece||Greece|| {{Hs|-1201 ! }}before 1200 BC||mentioned by [[Homer]]
|-
|[[لزبن]]
|[[Prehistoric Iberia#Iron Age|Iron Age Iberia]]
|Portugal
| {{Hs|-1200 ! }}c. 1200 BC
|A settlement since the [[جدید زمانہ پتھر]]. ''Allis Ubbo'', arguably a [[فونیقی]]n name, became ''Olissipo(-nis)'' in Greek and [[لاطینی زبان]] (also ''Felicitas Julia'' after Roman conquest in 205 BC).
|-
|[[کادیز]]
|[[Prehistoric Iberia#Iron Age|Iron Age Iberia]]
|{{Hs|Spa}}[[اندلوسیا]], Spain
| {{Hs|-1100 ! }}1100 BC
|founded as [[فونیقی]]n ''Gadir'', &quot;Europe's oldest city&quot;&lt;ref&gt;[http://www.andalucia.com/cities/cadiz.htm andalucia.com];&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/europes-oldest-city-is-found-394505.html The0 BC or earlier)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925190210/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/europes-oldest-city-is-found-394505.html |date=2015-09-25 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پاتراس]]||[[Mycenaean Greece]]||Greece|| {{Hs|-1100 ! }}c. 1100 BC||founded by [[Patreus]]
|-
|[[متسختا]] || [[Caucasian Iberia]] || [[جارجیا|Georgia]] || {{Hs|1000 ! }}c. 1000 BC || Remains of towns at this location have been dated to earlier than the year 1000 BC, and Mtskheta was capital of the early Georgian Kingdom of [[Caucasian Iberia|Iberia]] during the 3rd century BC – 5th century AD. It was the site of early [[مسیحیت|Christian]] activity, and the location where Christianity was proclaimed the [[state religion]] of Georgia in 337.
|-
|[[Mytilene]] || [[لزبوس|Lesbos]] || {{Hs|Gre}}[[شمالی ایجیئن]], Greece || {{Hs|-950 ! }}10th century BC ||
|-
|[[Chios (town)|Chios]] || [[خیوس]] || {{Hs|Gre}}[[شمالی ایجیئن]], Greece || {{Hs|-1100 ! }}c. 1100 BC ||
|-
| [[یریوان]] || [[Urartu]] || [[آرمینیا]] || {{Hs|-800 ! }} 782 BC &lt;ref name=&quot;SAE&quot;&gt;{{hy icon}} Baghdasaryan A., Simonyan A, et al. ''«Երևան»'' (Yerevan). [[Soviet Armenian Encyclopedia]]. vol. iii. Yerevan, Armenian SSR: [[Armenian Academy of Sciences]], 1977, pp. 548–564.&lt;/ref&gt; ||Founded as ''Erebuni''. The [[Shengavit Settlement]] in the southwestern district of Yerevan was founded in the late 4th millennium BC, during the [[Calcolithic]] period.
|-
| [[اشبیلیہ]]
| [[Prehistoric Iberia#Iron Age|Iron Age Iberia]]
|{{Hs|Spa}} [[اندلوسیا]], Spain
|{{Hs|-750 !}} 8th century BC
| founded as [[Tartessos|Tartessian]] ''Spal''.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Manuel Jesús Roldán Salgueiro|title=Historia de Sevilla|url=http://books.google.com/books?id=zZXEGgAACAAJ|accessdate=9 February 2013|year=2007|publisher=Almuzara|isbn=978-84-88586-24-7}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[مالقہ]]
| [[Prehistoric Iberia#Iron Age|Iron Age Iberia]]
|{{Hs|Spa}} [[اندلوسیا]], Spain
|{{Hs|-750 !}} 8th century BC
| founded as [[فونیقی]]n ''Malaka''.&lt;ref&gt;[http://books.google.es/books?id=B7SLWT2vpNcC&amp;lpg=PA310&amp;ots=wVS21ior7W&amp;dq=Phoenician%20Malaka&amp;pg=PA305#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''The Phoenicians and the West: politics, colonies and trade''. María Eugenia Aubet]&lt;/ref&gt;
|-
| [[کالیاری]] || [[Sardinia]] || {{Hs|Ita}}[[ساردینیا]], Italy ||{{Hs|-750 !}} 8th century BC
| Founded by [[فونیقی]]ns from [[صور|Tyre]] as Krly, Caralis in roman times, Callaris in middle ages.
|-
|[[روم]] || [[Latium]] || {{Hs|Ita}}[[Lazio]], Italy || {{Hs|-753 ! }}753 BC || Continuous habitation since approximately 1000 BC.; pastoral village on the northern part of the [[Palatine Hill]] dated to the 9th century BC; see also [[History of Rome]] and [[Founding of Rome]].
|-
|[[میسینا]] (as Zancle) || [[صقلیہ]] || {{Hs|Ita}}[[صقلیہ]] || {{Hs|-750 ! }}8th century BC ||
|-
|[[Reggio di Calabria]] (as Rhégion) || [[Magna Graecia]] || {{Hs|Ita}}[[Calabria]], Italy || {{Hs|-743 ! }}743 BC&lt;ref name=&quot;Bolani1857&quot;&gt;{{cite book|author=Domenico Spanò Bolani |title=Storia di Reggio di Calabria ... sino all'anno ... 1797 |url=http://books.google.com/books?id=H6IBAAAAQAAJ |language=Italian |accessdate=19 January 2013 |year=1857}}&lt;/ref&gt; || Continuous habitation since approximately 1500 BC, as we have notice about the Ausonian-Italic pre-Greek settlement and about the sculptor Léarchos of Reggio (early 15th century BC)&lt;ref name=&quot;Bolani1857&quot;/&gt; and King Iokastos (late 13th century BC).&lt;ref name=&quot;Bolani1857&quot;/&gt;
|-
|[[سرقوسہ، صقلیہ|Syracuse]] || [[صقلیہ]] || {{Hs|Ita}}[[صقلیہ]], Italy || {{Hs|-734 ! }}734 BC || A colony of the Greek city of [[کورینتھ]]
|-
|[[Volterra]] || [[Tuscany]] || {{Hs|Ita}}[[Tuscany]], Italy || {{Hs|-725 ! }}c. 725 BC || An [[اتروسک تہذیب|Etruscan]] mining settlement &lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5006/ Unesco history of Volterra]&lt;/ref&gt;
|-
|[[کروتونے]] (as Kroton) || [[Calabria]] || {{Hs|Ita}}[[Magna Graecia]], Italy || {{Hs|-710 ! }}710 BC ||
|-
|[[تارانتو]] (as Taras) || [[Magna Graecia]] || {{Hs|Ita}}[[Puglia]], Italy || {{Hs|-706 ! }}706 BC ||
|-
|[[کورفو (شہر)|Corfu]], ''Kerkyra'' || [[کورفو]] || {{Hs|Gre}}[[ایونی جزائر]], Greece || {{Hs|-700 ! }}700 BC ||
|-
|[[نیپلز|ناپولی]] 
|[[Magna Graecia]] 
|Italy 
| {{Hs|-680 ! }}c. 680 BC&lt;ref name=&quot;greeknaples&quot;&gt;{{cite news|url=http://faculty.ed.umuc.edu/~jmatthew/naples/Greek_Naples.html|publisher=Faculty.ed.umuc.edu|title=Greek Naples|date=8 January 2008}}&lt;/ref&gt;
|Actually the date at which an older settlement close by, called ''Parthenope'', was founded by settlers from [[Cumae]]. This eventually merged with Neapolis proper, which was founded c. 470 BC.
|-
| [[استمبول]]/[[Byzantion]]
| [[تھریس]] [[اناطولیہ]]
| [[ترکی]]
| {{Hs|-667 ! }} 685 BC Anatolia &lt;br/&gt; 667 BC Thrace
| Neolithic site dated to 6400 BC, over port of Lygos by Thracians c. 1150 BC
|-
|[[دراج]] || [[Illyria]] || [[البانیا]] || {{Hs|-627 ! }}627 BC|| Founded&lt;ref&gt;An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation by Mogens Herman Hansen, 2005, page 330,&quot;Epidamnos was founded in either 627 or 625 (Hieron. Chron&quot;&lt;/ref&gt; by settlers from [[کورفو]] &amp; [[کورینتھ]] as [[Epidamnos]]
|-
|[[Kerch]] || [[جزیرہ نما کریمیا]] || [[روس]]/[[یوکرین]] || {{Hs|-600 ! }}7th century BC || 
|-
|[[Feodosiya]] (as Theodosia) || [[جزیرہ نما کریمیا]] || [[روس]]/[[یوکرین]] ||| {{Hs|-600 ! }}7th century BC || 
|-
|[[ایدیسا، یونان]]||[[مقدونیہ (قدیم مملکت)|Macedonia]]|| Greece|| {{Hs|-601 ! }}before the 6th century BC|| capital of Macedonia up to 6th century BC
|-
|[[مارسیلز]] (as Massilia) || [[Gaul]] || France || {{Hs|-600 ! }}600 BC || A colony of the Greek city of [[Phocaea]]
|-
|[[وارنا]] || [[تھریس]] || {{Hs|Bul}}[[Bulgarian Black Sea Coast]], [[بلغاریہ]] || {{Hs|-570 ! }}585 BC – 570 BC || founded&lt;ref&gt;An Inventory of Archaic and Classical Poleis: An Investigation Conducted by The Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation by Mogens Herman Hansen,2005,page 936,&lt;/ref&gt; as [[وارنا|Odessos]] by settlers from [[Miletus]]
|-
|[[Sant Martí d'Empúries]] (as Emporion) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || [[کاتالونیا]], Spain || {{Hs|-575 ! }}ca. 575 BC || A colony of the Greek city of [[Phocaea]]. Present Sant Martí is on the ancient Palaiopolis of Emporion, in an island next to the coast; in 550 BC, the inhabitants moved to the mainland, creating the Neapolis: Palaiapolis remained as a small neighbourhood.
|-
|[[کاوالا]] || [[مقدونیہ (قدیم مملکت)|Macedonia]] || Greece || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || founded as '''''Neapolis'''''
|-
|[[Mangalia]] || [[Dacia]] || [[رومانیہ]] || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || founded as '''''Callatis'''''
|-
|[[کونستانتسا]] || [[Dacia]] || [[رومانیہ]] || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || founded as '''''Tomis'''''
|-
|[[مانتووا]] || [[Po Valley]] || {{Hs|Ita}}[[Lombardy]], Italy || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || Village settlement since c. 2000 BC; became an [[اتروسک تہذیب|Etruscan]] city in the 6th century BC.
|-
|[[Bilhorod-Dnistrovskyi]] || [[Bessarabia]] || [[یوکرین]] || {{Hs|-550 ! }}6th century BC || founded as [[Tyras]]
|-
|[[سیرس]] || [[مقدونیہ (قدیم مملکت)|Macedonia]]|| Greece || {{Hs|-450 ! }}5th century BC || first mentioned in the 5th century BC as '''''Siris'''''
|-
|[[لامیا (شہر)|Lamia]]||Greece||Greece|| {{Hs|-501 ! }}before the 5th century BC|| first mentioned 424 BC
|-
|[[ویروئا]] || [[مقدونیہ (قدیم مملکت)|Macedonia]]|| Greece || {{Hs|-432 ! }}c. 432 BC|| first mentioned by [[تھوسی ڈائڈز]] in 432 BC
|-
|[[روڈس (شہر)|Rhodes]] || [[Rhodes]], [[بحیرہ ایجیئن]] || {{Hs|Gre}}[[Dodecanese]], Greece || {{Hs|-408 ! }}c. 408 BC||
|-
|[[صوفیہ]] || [[Moesia]] || {{Hs|Bul}}[[Sofia Valley]], [[بلغاریہ]] || {{Hs|-350 ! }}4th century BC || [[Celts|Celtic]] foundation as ''Serdica''.&lt;ref&gt;The Cambridge Ancient History, Volume 3, Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries BC by John Boardman, I. E. S. Edwards, E. Sollberger, and N. G. L. Hammond, ISBN 0-521-22717-8, 1992, page 600: &quot;In the place of the vanished Treres and Tilataei we find the Serdi for whom there is no evidence before the first century BC. It has for long being supposed on convincing linguistic and archeological grounds that this tribe was of Celtic origin.&quot;&lt;/ref&gt;
|-
|[[میتز]] || [[Gaul]] || France || {{Hs|-350 ! }}4th century BC || founded as the [[oppidum]] of [[celts|Celtic]] [[Mediomatrici]]. However, Human permanent presence has been established in the site since 2500 BC.
|-
|[[Roses, Girona|Roses]] (as Rhode) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || {{Hs|Spa}}[[کاتالونیا]], Spain || {{Hs|-350 ! }}4th century BC || The exactly origin of the city is unknown, but there are remains of a [[قدیم یونان|Greek]] colony from the 4th century BC, although some historians consider the foundation earlier, at the 8th century BC. However, permanent human presence has been established in the site since 3000 BC as evidenced by the different [[megalithic]] monuments surrounding the city.
|-
|[[قابالا]] (as Kabalaka) || [[Caucasian Albania]] || [[آذربائیجان]] || {{Hs|-350 ! }}4th century BC || Archeological evidence indicates that the city functioned as the capital of the Caucasian Albania as early as the 4th century BC.&lt;ref&gt;[http://azer.com/aiweb/categories/magazine/62_folder/62_articles/62_revisit_history.html Revisiting History]&lt;/ref&gt; 
|-
|[[ستارا زاگورا]] || [[تھریس]] || [[بلغاریہ]] || {{Hs|-342 ! }}342 BC || It was called Beroe in ancient times and was founded by [[فلپ دوم مقدونی]]&lt;ref&gt;Women and slaves in Greco-Roman culture: differential equations by Sandra Rae Joshel, Sheila Murnaghan,1998,page 214,&quot;Philip II founded cities at Beroe, Kabyle, and Philippopolis in 342/1, and Aegean-style urban life began to penetrate Thrace.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Late Roman villas in the Danube-Balkan region by Lynda Mulvin,2002,page 19,&quot;Other roads went through Beroe (founded by Philip II of Macedon)&quot;,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Philip of Macedon by Louïza D. Loukopoulou,1980,page 98, &quot;Upriver in the valley between the Rhodope and Haimos Philip founded Beroe (Stara Zagora) and Philippolis (Plovdiv).&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The cities in Thrace and Dacia in late antiquity: (studies and materials) by Velizar Iv Velkov,1977,page 128, &quot;Founded by Philipp 11 on the site of an old Thracian settlement, it has existed without interruption from that time.&quot;&lt;/ref&gt; although a Thracian settlement neolithic inhabitation have been discovered as well.
|-
|[[تھیسالونیکی]] ||[[مقدونیہ (قدیم مملکت)]]||Greece|| {{Hs|-315 ! }}315 BC||founded as a new city in the same place of the older city [[Therma|Therme]].
|-
|[[بیرات]] || [[مقدونیہ (قدیم مملکت)]] || [[البانیا]] || {{Hs|-314 ! }}314 BC || Founded&lt;ref&gt;Epirus: the geography, the ancient remains, the history and topography of ... by Nicholas Geoffrey Lemprière Hammond,&quot;founded Antipatreia in Illyria at c. 314 BC&quot;&lt;/ref&gt; by [[Cassander]] as [[بیرات]]
|-
|[[ووکووار]] || [[Illyria]] || [[کروشیا]] || {{Hs|3500 BC}}3500 BC || [[Vučedol culture]]
|-
|[[زاغرب]] || [[Illyria]] || [[کروشیا]] || {{Hs|1 st century}}1 st century || In the region of today's Zagreb, Romans founded the city '''[[Andautonia]]'''.
|-
|[[بلغراد]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|-279 ! }}279 BC || [[Vinča culture]] prospered around Belgrade in the 6th millennium BC. Founded as '''[[Singidunum]]'''.
|-
|[[نیش]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|-279 ! }}279 BC || Founded as '''Navissos'''. Neolithic settlements date to 5000–2000 BC.
|-
|[[Cartagena, Spain|Cartagena]] (as Carthago Nova) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || Spain || {{Hs|-228 ! }}228 BC || Carthaginian colony, founded by [[Hasdrubal (Barcid)|Hasdrubal Barca]]
|-
|[[بارسلونا]] (as Barcino) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || {{Hs|Spa}}[[کاتالونیا]], Spain || {{Hs|-250 ! }}3rd century BC || Unknown origin. Several neolithics tombs (5000-4500 BC) and remains from the [[Iberian]] period have been found, as well as several [[یونانی دراخما|drachma]] coins inscribed with the word &quot;Barkeno&quot;. There is also a hypothesis about a small Greek settlement called ''Kallípolis'' to have existed in the area. However, the first archaeological remains of buildings are from the Roman period.
|-
|[[تاریگؤنا]] (as Tarraco) || [[جزیرہ نما آئبیریا]] || {{Hs|Spa}}[[کاتالونیا]], Spain || {{Hs|-250 ! }}218 BC || Roman colony, founded by [[Gnaeus Cornelius Scipio Calvus|Gnaeus]] and [[Publius Cornelius Scipio]]
|-
| [[Stobi]]/[[Gradsko, Republic of Macedonia|Gradsko]] || [[Macedonia (Roman province)|Macedonia]] || [[جمہوریہ مقدونیہ]] || {{Hs|-217 ! }}217 BC || founded as [[Stobi]] by [[Philip V of Macedon]]
|-
|[[سرمسکا میترووتسا]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|-50 ! }}1st century BC || Founded as '''Sirmium'''. Neolithic settlements date to 5000 BC and are with other archeological findings evidence to continuous habitation.
|-
|[[سمیدیریوو]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|-50 ! }}1st century BC || Founded as '''Semendria'''.
|-
|[[لیوبلیانا]] || [[اطالیہ]] || [[سلووینیا]] || {{Hs|50 BC ! }}50 BC || Area first settled by people living in [[pile dwellings]] around 2000 BC. Around 50 BC, the Romans built a military encampment that later became a permanent settlement called '''[[Emona|Iulia Aemona]]'''.
|-
|[[Ptuj]] || [[Pannonia]] || [[سلووینیا]] || {{Hs|1st century BC ! }}1st century BC || Ptuj is the oldest city in Slovenia. There is evidence that the area was settled in the Stone Age. In the Late Iron Age it was settled by Celts. By the 1st century BC, the settlement was controlled by Ancient Rome.
|-
| [[Évora]] || [[Lusitania]] || Portugal || {{Hs|-53 ! }}53 BC (Roman conquest) || Evidence of [[Lusitanians|Lusitanian]] settlement prior to Roman occupation.
|-
| [[پیرس]] ||[[Lutetia]]||France|| {{Hs|-52 ! }}52 BC|| Archaeological evidence indicates human habitation as early as 4200 BC.&lt;ref&gt;[http://www.paris.culture.fr/en/ow_chrono.htm Pars.culture.fr]&lt;/ref&gt; During the Gallic Wars, Caesar's armies set fire to Lutetia &quot;a town of the Parisii, situated on an island on the river Seine.&quot;&lt;ref&gt;[http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=CaeComm.sgm&amp;images=images/modeng&amp;data=/texts/english/modeng/parsed&amp;tag=public&amp;part=7&amp;division=div2 Caesar's Commentaries on the Gallic Wars], book 7&lt;/ref&gt; While only a garrison at best on the [[Île de la Cité]] during some periods after 1st and 2nd century, was renamed Paris in 360 AD&lt;ref&gt;[http://en.parisinfo.com/museums-monuments-paris/special-reports-1/paris-through-the-ages/guide/paris-through-the-ages_the-city-of-antiquity Parisinfo.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=c_cPAAAAYAAJ Classical Antiquities], by Johann Joachim Eschenburg, 1860, p 6&lt;/ref&gt;
|-
| [[زیورخ]] ([[Lindenhof]]) || [[Gaul]] || Switzerland || {{Hs|-50 ! }}c. 50 BC || lakeside settlement traces dating to the Neolithic.
|-
| [[Trier]] || [[Gallia Belgica]] || Germany || {{Hs|-30 ! }}30 BC || [[:de:Älteste Stadt Deutschlands|Oldest city in Germany]].
|-
| [[نیمیخن]] || [[Germania Inferior]] || Netherlands || {{Hs|-19 ! }}19 BC || [[:nl:Oudste stad van Nederland|Oldest city in the Netherlands]].
|-
| [[کؤر]] || [[Raetia Prima]] || {{Hs|Swi}}[[گراوبوندن]], Switzerland || {{Hs|-15 ! }}15 BC || habitation since the 4th millennium BC ([[Pfyn culture]]).
|-
| [[Worms, Germany|Worms]] || [[Germania Superior]] || Germany || {{Hs|-14 ! }} 14 BC|| The name of the city derives from the Latin designation ''Borbetomagus'' which is of Celtic origin.
|-
| [[Tongeren]] || [[Germania Inferior]] || Belgium || {{Hs|-10 ! }}10 BC || [[:nl:Oudste stad van België|Oldest city in Belgium]].
|-
| [[زولوتورن]] || [[Gaul]] || Switzerland || {{Hs|20 ! }}c. 20 AD|| Evidence of pre-Roman, Celtic settlement; newly founded by the Romans between 14 and 37 AD, called the &quot;oldest city in Gaul besides Trier&quot; in a verse on the city's clock tower.
|-
| [[لندن]] (as [[لوندینیوم]])|| [[Roman Britain|Britannia]] || UK (England) || {{Hs|43 ! }}43 AD ||Archaeological evidence near [[Vauxhall Bridge]] indicates that the wider area has been occupied for at least 3,500 years.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ancientcraft.co.uk/News/2012/Vauxhall%20Bridge%20Survey%20Report%20%28270112%29%20-%20James%20Dilley.pdf|title=Vauxhall Bridge Survey Report|publisher=James Dilley|accessdate=2013-12-09|archive-date=2016-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609225810/http://www.ancientcraft.co.uk/News/2012/Vauxhall%20Bridge%20Survey%20Report%20(270112)%20-%20James%20Dilley.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[باتھ، سومرسیٹ|Bath]] (as [[Aquae Sulis]]) || [[Roman Britain|Britannia]] || UK (England) || {{Hs|43 ! }}43 AD ||The city was established as a spa town by the [[Ancient Rome|Romans]] in 43 AD&lt;ref&gt;Visit Bath, History and Heritage | http://visitbath.co.uk/site/media/information-sheets/history-and-heritage&lt;/ref&gt;
|-
| [[کولون (علاقہ)]] || [[Germania Inferior]] || Germany || {{Hs|50 ! }} 50 AD || Founded in 38 BC by the [[Ubii]], a [[Germanic peoples|Germanic tribe]], as ''[[Oppidum]] Ubiorum''. In 50 AD, the Romans adopted the location as ''[[Colonia Claudia Ara Agrippinensium]]'' and the city became in 85 AD the capital of the Roman province.
|-
| [[ونچیسٹر]] (as [[Venta Belgarum]]) || [[Roman Britain|Britannia]] || UK (England)|| {{Hs|70 ! }}c. 70 AD || Winchester was built as a Roman town in c. 70 AD.&lt;ref&gt;Lambert T., A SHORT HISTORY OF WINCHESTER, HAMPSHIRE, ENGLAND, http://www.localhistories.org/winchester.html&lt;/ref&gt;
|-
| [[یورک]] (as [[Eboracum]]) || [[Roman Britain|Britannia]] || UK (England)|| {{Hs|72 ! }}c. 72 AD || The city was founded in or around AD 72 when the [[Legio IX Hispana|9th Roman Legion]] set up camp there.&lt;ref&gt;York Museums Trust, History of York.org.uk , Roman, http://www.historyofyork.org.uk/themes/roman&lt;/ref&gt;
|-
|[[سکوپیے]] || [[Macedonia (Roman province)]] || [[جمہوریہ مقدونیہ]] || {{Hs|96 ! }}81–96 AD || Founded in the time of [[Domitian]] as [[Scupi]].
|-
|[[نووی ساد]] || [[Illyria]] || [[سربیا]] || {{Hs|50 ! }}1st century AD || Founded as '''''Cusum'''''.
|-
| [[باکو]]
| [[آذربائیجان]]
| [[Absheron peninsula]]
| The 1st century AD.
| The first written evidence for Baku dates to the 1st century AD.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://worldheritage.heindorffhus.dk/frame-AzerbaijanBaku.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102011734/http://worldheritage.heindorffhus.dk/frame-AzerbaijanBaku.htm|archivedate=2 January 2008|title=Azerbaijan – Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace...|accessdate=14 October 2007|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[وردون]]||[[Lotharingia]]||France|| {{Hs|350 ! }}4th century||seat of the bishop of Verdun from the 4th century, but populated earlier.
|-
|[[کیف]] || Medieval East Slavic civilization || [[یوکرین]] || {{Hs|482 ! }}482 AD ||Founded by [[East Slavs|Slavic tribe]] leader Kyi. Some sources suggest Kiev was founded in 640 BC.
|-
| [[تبلیسی]]
| [[Caucasian Iberia]]
| [[کارتلی]] province, [[جارجیا]]
| {{Hs|500 ! }}c. 500
| According to the widely accepted legend the city was founded by King [[Vakhtang I Gorgasali]] of [[جارجیا|Georgia]]. New archaeological studies of the region have revealed that the territory of Tbilisi was settled by humans as early as the 4th millennium BC. The earliest actual (recorded) accounts of settlement of the location come from the 4th century, when a fortress was built during King [[Varaz-Bakur]]'s reign.

|-
|[[ابرڈین]]||[[Pictland]]||UK (Scotland)|| {{Hs|580 ! }}c. 580|| A settlement was established by c. 580 when records show the city's first church was built then. However, there is archaeological evidence of settlements in the area dating back to 6000BC.&lt;ref&gt;City of Aberdeen, http://www.scottishaccommodationindex.com/aberdeenpics.htm&lt;/ref&gt;
|-
|[[ایڈنبرا]] as Din Eidyn||[[Gododdin]]||UK (Scotland)|| {{Hs|580 ! }}c. 580|| Edinburgh is mention as a settlement in the poem [[Y Gododdin]], traditionally dated to the around the late 6th and early 7th century.&lt;ref&gt;Hurlstone K., and Jackson, A, (1969), [http://books.google.co.uk/books?ei=CXr7Te7xMMqV8QPPo7yqCQ&amp;ct=result&amp;id=gJdiAAAAMAAJ&amp;dq=The+Gododdin%3A+The+Oldest+Scottish+Poem+%281969%29+by+Kenneth+Hurlstone+Jackson%3B&amp;q=Din+Eidyn#search_anchor The Gododdin: the oldest Scottish poem], Edinburgh University Press, Edinburgh. P. 4 – ISBN 978-0-85224-049-6&lt;/ref&gt; The Poem uses The Brythonic name Din Eidyn (Fort of Eidyn) for Edinburgh and describes it as the capital of [[Gododdin]]. It is not until around 638 that the city starts being referred to as Edin-burh or Edinburgh, after the city was conquered by the [[Angles]] of [[Bernicia]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/britannia/saxonadvent/edinburgh.html |title=Y Gododdin |publisher=Penelope.uchicago.edu |date= |accessdate=2013-01-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[پراگ]] || [[بوہیمیا]] || Czech Republic || {{Hs|550 ! }}c. 6th century || The first written record dates back to the 10th century.
|-
|[[اینورنس]]||[[Pictland]]||UK (Scotland)|| {{Hs|550 ! }}c. 6th century||A settlement was established by the 6th century when [[St Columba]] visited the Pictish [[Bridei I of the Picts|King Brude]] at his fortress there.&lt;ref&gt;Lambert, T., A BRIEF HISTORY OF INVERNESS, SCOTLAND, http://www.localhistories.org/inverness.html&lt;/ref&gt;
|-
|[[گلاسگو]]||[[Dál Riata]] or [[Alt Clut]]||UK (Scotland)|| {{Hs|550 ! }}c. 6th century||A settlement was founded in the 6th century&lt;ref&gt;Glasgows-timeline |(http://www.seeglasgow.com/seeglasgow/about-glasgow/glasgows-timeline {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125011525/http://www.seeglasgow.com/seeglasgow/about-glasgow/glasgows-timeline |date=2012-01-25 }}&lt;/ref&gt; by St Mungo, who is the city's patron Saint.&lt;ref&gt;Saint Mungo | http://dspace.dial.pipex.com/town/plaza/aaj50/mungo.htm&lt;/ref&gt;
|-
|[[ایونیا]]||[[بازنطینی سلطنت]]||Greece|| {{Hs|565 ! }}527–565||founded by emperor [[جسٹینین اول]]
|-
|[[کراکوف]] ([[Wawel Hill]]) || [[Lesser Poland]] || Poland || {{Hs|650 ! }}7th century&lt;ref&gt;[http://www.wawel.krakow.pl/en/druk.php?op=3 wawel.krakow.pl]&lt;/ref&gt; || The first written record dates back to the 10th century.
|-
|[[آرہس]] || || Denmark || {{Hs|700 ! }}c. 770{{citation needed|date=August 2012}} || 
|-
|[[Ribe]] || [[Jutland]] || [[ڈنمارک]] || {{Hs|710 ! }} 704–710 &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archaeology.about.com/od/rterms/g/ribe.htm |work=About.com Archaeology |author=K. Kris Hirst |title=Ribe – What is Ribe |publisher=The About Group |accessdate=22 August 2012 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201124/http://archaeology.about.com/od/rterms/g/ribe.htm%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|| Oldest town in Denmark
|-
|[[Staraya Ladoga]] || || Russia || {{Hs|753 ! }}753 ||
|-
|[[ایراکلیون]]||[[کریٹ]]||Greece|| {{Hs|824 ! }}824||founded by the [[Saracens]]
|-
|[[ڈبلن]] || Ireland || {{Hs|Ire}}[[جمہوریہ آئرستان|Ireland]] || {{Hs|841 ! }}841 || Dublin was founded as a city by the [[وائى كنگ]] in the 9th century, but there were two older Irish settlements which existed on the same spot several centuries before they arrived; ''Áth Cliath'' (&quot;ford of hurdles&quot;) and ''Duiblinn'' (&quot;Black Pool&quot;).
|-
|[[ویلیکی نووگورود]] || || Russia || {{Hs|859 ! }}859 ||
|-
|[[Polatsk]] || || Belarus || {{Hs|862 ! }}862 ||
|-
|[[ریکیاوک]] || [[آئس لینڈ]] || [[آئس لینڈ]] || {{Hs|871 ! }}c. 871&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Reykjavik871.is |url=http://www.reykjavik871.is/ |access-date=2016-06-19 |archive-date=2017-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708163418/http://www.reykjavik871.is/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ||
|-
|[[کسانتھی]] || [[تھریس]] || Greece || {{Hs|878 ! }}before 879|| first medieval reference as '''Xantheia'''
|-
|[[ویٹبسک]] || || Belarus || {{Hs|947 ! }}947 ||
|-
|[[Skara]] || || Sweden || {{Hs|988 ! }}988 ||
|-
|[[لونڈ]] || Denmark || Sweden || {{Hs|990 ! }}c. 990&lt;ref&gt;[http://www.lund.se/templates/Page____21316.aspx Lund.se]&lt;/ref&gt; ||
|-
|[[ترونہائیم]] || [[ناروے]] || [[ناروے]] || {{Hs|997 !}}997 || Founded by king [[Olaf I of Norway|Olav Tryggvason]]. Archaeological findings of city settlement back to the 8th century.
|}

==اوشیانہ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%&quot;
|-
! ناں
! تریخی علاوقہ
! مقام
! جدوں توں مسلسل آباد اے
! class=&quot;unsortable&quot; | نوٹس

&lt;!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --&gt;
|- style=&quot;display:none;&quot;
|!a||!a||!a||−9e99
|- style=&quot;display:none;&quot;
|~z||~z||~z||9e99
|-
|[[Ternate]] || [[Sultanate of Ternate]] || [[انڈونیشیا]] || {{Hs|1100 ! }} 1109 AD&lt;ref name=&quot;LP&quot; &gt;{{Cite book| last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | url =https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4 | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =[https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4/page/827 827]–828| isbn=1-74059-154-2 }}&lt;/ref&gt; || Twin of Tidore, oldest surviving [[پاپوائی زبانیں|Papuan]] cities.
|-
|[[تیدور]] || [[Sultanate of Tidore]] || [[انڈونیشیا]] || {{Hs|1100 ! }} 1109 AD&lt;ref name=&quot;LP&quot;/&gt; || Twin of Ternate, oldest surviving [[پاپوائی زبانیں|Papuan]] cities.
|-
|[[سڈنی]]
|[[نیو ساؤتھ ویلز]]
|[[آسٹریلیا]]
|1788
|آسٹریلیا تے اوشیانہ دا قدیم ترین شہر،آسٹریلیا دا دارالحکومت
|-
|[[ہوبارٹ]]
|[[تسمانیا]]
|Australia
|1803
|Second oldest city in Australia, State Capital
|-
|[[نیو کیسل، نیو ساؤتھ ویلز|Newcastle]]
|New South Wales
|Australia
|1804
|Third oldest city in Australia
|-
|[[لانسسٹن، تسمانیا]]
|Tasmania
|Australia
|1806
|Fourth oldest city in Australia
|-
|[[کیریکیری]]
|[[نارتھ لینڈ علاقہ]]
|[[نیوزی لینڈ]]
| {{Hs|1818 ! }}c. 1818
|Oldest European settlement in New Zealand
|-
|[[برسبین]]
|[[کوئنزلینڈ]]
|Australia
|1825
|Fifth oldest city in Australia, State Capital
|-
|[[البانی، آسٹریلیا]]
|[[مغربی آسٹریلیا]]
|Australia
|1827
|Oldest city in the West Coast of Australia
|-
|[[پرتھ]]
|Western Australia
|Australia
|1829
|State Capital
|-
|[[ملبورن]]
|[[وکٹوریہ (آسٹریلیا)]]
|Australia
|1835
|State Capital
|-
|[[ایڈیلیڈ]]
|[[جنوبی آسٹریلیا]]
|Australia
|1836
|State Capital
|-
|[[ڈارون, شمالی علاقہ]]
|[[شمالی علاقہ (آسٹریلیا)]]
|Australia
|1869
|State Capital
|-
|[[کینبرا]]
|[[آسٹریلوی دارالحکومت علاقہ]]
|Australia
|1913
|Capital city of Australia
|}

==ہور ویکھو==
*[[Cities of the ancient Near East]]
*[[Historical cities]]
*[[Historical urban community sizes]]
*[[List of American cities by year of foundation]] (includes ancient native sites)

== حوالے==
{{حوالے|2}}

*Aldred, Cyril (1998). ''The Egyptians''. Thames and Hudson: London.
*Overy et al. (1999). ''The Times History of The World: New Edition''. Times Books/Harper-Collins: London.

[[گٹھ:تریخ نال متعلقہ لسٹاں]]
[[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]]
[[گٹھ:لسٹاں]]</text>
      <sha1>0qzranjqfpa43totkxvr67n0k31hmcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کونلون پہاڑ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56974</id>
    <revision>
      <id>711859</id>
      <parentid>641366</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="oiueuadv2wnb5niyx2eydmd2j87t78z" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات پہاڑ}}'''کونلون پہاڑ''' (چینی : 昆仑山, کنلن شان ؛ منگولیائی : Хөндлөн Уулс, کھوندلون اولس)  [[وسطی ایشیا]] وچّ واقع اک پہاڑاں دی لڑی ہے۔ 3,000 [[کلومیٹر]] توں زیادہ چلن والی ایہہ لڑی [[ایشیا]] دی سبھ ولوں لمبی پربت مالاواں وچوں اک گنی جاندی ہے۔ کونلون پہاڑ [[تبت]] دے پٹھار(سطح مرتفع) دے شمال وچّ واقع ہن اتے اسدے اتے [[تارم طاس]] دے وچّ اک دیوار بنکے کھڑے ہن۔  چڑھدے وچّ ایہہ اتلے [[چین]] دے میداناں وچّ ویئی ندی دے دکھن-چڑھدے وچّ جاکے ختم ہو جاندے ہن۔ کونلون پہاڑ [[کشمیر]] دے [[چین]] کول علاقے [[اکسائی چن]] علاقے نوں وی تارم بیسن توں وکھ کردے ہن، حالانکہ ہن وچّ اکسائی چن علاقہ[[چین]] دے قبضے وچّ ہے۔ اس پربت-مالا وچّ کجھ آتش فشاں وی واقع ہن۔&lt;ref name=&quot;ref39yepud&quot;&gt;{{cite web | title=Radar remote sensing applications in China | author=Huadong Guo | publisher=CRC Press, 2001 | isbn=9780415256766 | url=http://books.google.com/books?id=63JzRswj178C | quote=''... A group of volcanoes northeast of Aksayqin Lake in the western Kunlun Mountains have been identified on SIR-C/X-SAR imagery acquired on April 17, 1994. The volcanoes are at an elevation over 5300m ...''}}&lt;/ref&gt;کونلون پہاڑ [[تاجکستان]] دی پامیر پربت-مالا توں شروع ہو کے چڑھدے  نوں چلدے ہن، جتھے ایہہ چین دے [[تبت]] اتے [[سنکیانگ]] دے علاقےآں دی سرحد دے نال-نال چلکے چڑھدے وچّ چنگ ای صوبے  وچّ ختم ہندے ہن۔ ایہہ تارم بیسن، [[تکلامکان]] ریگستان اتے [[گوبی ریگستان]] دی دکھن سرحد نوں وی بناؤندے ہن۔ کونلون پہاڑاں توں کجھ اہم دریا شروع ہندے ہن، جویں کہ [[کاراکاش دریا]]اتے [[یرنگکاش دریا]]، جو [[خوتان]] دے مردیان توں لے کے [[تکلامکان ریگستان]] دیاں ریتاں وچّ غائب ہو جاندے ہن۔ کونلون پہاڑاں وچوں بہت زیادہ اچی چوٹی والا 7,167 میٹر اچا کونلون دیوی پہاڑ ہے۔ لہندے دے ولّ دو اس توں وی اچے پہاڑ ہن -[[کونگر تاغ]] (7, 689 میٹر)  اتے مجتاگ مہربانی (7, 586 میٹر)-حالانکہ بہت سارے جغرافیہ دان ایہناں نوں کونلون دی بجائے پامیر پربتاں دا حصہ مندے ہن۔ کونلون پربتاں توں بہت ہی گھٹّ سڑکاں نکلدیاں ہن -  اک تاں نیشنل ہائیوے219 ہے جو [[سنکیانگ]] دے ییچینگ شہر توں [[تبت]] دے [[لہاسا]] شہر تکّ جاندا ہے۔ اس توں چڑھدے  وچّ ہائیوے109 ہے جو تبت دے [[راجگڑھ]][[لہاسا]] توں چنگ حئی صوبے دے گولمد شہر تکّ جاندا ہے۔

==حوالے==
{{حوالے}}
==باہرلے جوڑ==
*[https://web.archive.org/web/20070930160947/http://zt.tibet.cn/english/zt/unspoiled-land/20040200451790521.htm China Tibet Information Centre]
*[http://www.chinaculture.org/gb/en_travel/2003-09/24/content_34924.htm Chinaculture.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070408033219/http://www.chinaculture.org/gb/en_travel/2003-09/24/content_34924.htm |date=2007-04-08 }}

[[گٹھ:چین]]
[[گٹھ:پہاڑ]]
[[گٹھ:پہاڑی سلسلے]]</text>
      <sha1>oiueuadv2wnb5niyx2eydmd2j87t78z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ٹوینکل کھنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56980</id>
    <revision>
      <id>711826</id>
      <parentid>566715</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T11:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8057" sha1="2nzz8z4q012ckwo4tl1omzoaidtb6ry" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ٹوینکل کھنا
| image = Photograph of Twinkle Khanna.jpg
| caption = Khanna in 2010
| birth_name = ٹینا جتن کھنا
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|12|29}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Happy Birthday Twinkle Khanna, Sprinkling Stardust @41|url=http://movies.ndtv.com/photos/happy-birthday-twinkle-khanna-sprinkling-stardust-41-21212|publisher=[[NDTV]]|accessdate=6 June 2016|date=28 December 2015}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[ممبئی]]، [[مہاراشٹر]]، بھارت
| other_names= Tina
| nationality = [[پنجابی]]
| occupation = اداکارہ، انٹیریئر ڈزائینر، فلم پروڈیوسر، اخباری کالمنسٹ، لکھاری
| years_active = 1995–2001
| height =
| spouse = {{marriage|[[اکشے کمار]]|2001}}
| children = 2 (1 دھی, 1 پُتر)
| parents = [[راجیش کھنا]] (پیؤ)&lt;br /&gt; [[ڈمپل کپاڈیہ]] (ماں)
| relatives = [[ رینکی کھنا]] (بھیݨ)&lt;br /&gt; [[سمپل کپاڈیا]] (خالا)
| awards = [[Filmfare Award for Best Female Debut]] 
Outlook Award 2016- Inspiring Woman Of the Year&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|title=Archive copy|accessdate=2016-12-04|archivedate=2016-10-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011112445/http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966}}&lt;/ref&gt;
Crossword Book Award 2016&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/Celebrating-writing-at-the-14th-Raymond-Crossword-Book-Award/articleshow/55706315.cms}}&lt;/ref&gt; 
}}
'''ٹوینکل کھنا''' (ٹینا جتن کھنا دے نام نال وی جانی جاندی اے، 29 دسمبر 1974 جنم ) [[پنجابی]] اوریجن انٹیریئر ڈزائینر، اخباری کالم لکھاری، فلم پروڈیوسر،  [[لکھاری]] تے فلم اداکارہ اے۔ ٹوینکل دی پہلی کتاب دی اک لکھ تو ودھ کاپیاں دی وکری ہوئی۔ جیہدے نال اوہ 2015 وچ [[بھارت]]  دی سبھ تو ودھ وکن والی عورت لکھاری بن گئی۔ ٹوینکل نے 2016 وچ سال دی سبھ تو ودھ ہولناک (انسپارنگ) عورت ہون دا  آؤٹ لک دا اوارڈ وی جتیا &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/i-am-living-in-the-world-i-always-dreamed-of/297966|title=Outlook|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}&lt;/ref&gt; اس نے سنّ 1995 وچّ  رومانٹک فلم برسات وچ شاندار شروات واسطے سبھ تو ودھیا فیمیل اداکارہ دا فلم فیئر اوارڈ وی جتیا سی۔ 1999 وچّ اوہنا نے [[تیلگو]] فلم شینو وچّ مکھ اداکارہ دے طور تے کم کیتا سی. اوہ  اداکارہ ڈمپل کپاڈیا اتے راجیش کھنہ دی لڑکی ہے۔ لوَ کے لیئے کچھ بھی کریگا (2011) وچ اس دی آخری مکھ اداکاری والی فلم سی۔ ٹونکل کھنہ نے [[بوبی دیول]]، [[اجے دیوگن]]،[[سیف علی خان]]، عامر خان، سلمان خان، دگابتی ویکیٹش، گووندا اتے اکشے کمار نال فلما وچّ کم کیتا اے۔

اپنا اداکاری دا کیریئر چھڈ کے اسے سال توں ہی اوہنے انٹیریئر ڈزائینر دا کم شروع کیتا، اس واسطے اسنے [[ممبئی]] وچّ انٹیریئر ڈزائینر چین سٹور “دا وائٹ ونڈو” سہِ ملکیت (کو اونر) نال شروع کیتی۔ اس دے کول کوئی پروفیشنل ڈگری نہی سی پر اس نے دو سال تکّ اک آرٹیٹیکٹ نال کم کرکے اس نوں سکھیا اوہ گریزنگ گوٹ پکچر نام دی فلم کمپنی دی سہِ سسنتھاپک وی ہن جس ہیٹھ اہناں نے چھ فلماں اتے مراٹھی ڈرامہ 72 مائیلج دا نرمان وی کیتا ہے۔ اوہنا نے سنّ 2010 وچ فلم تیس مار خان وچّ مہمان کلاکار دے طور تے وی کم کیتا سی۔

==کیریئر==

===ایکٹنگ کیریئر===

ٹوینکل کھنا نے اپنے فلمی کیریئر دا اغاز بوبی دیول دے نال راج کمار سنتوشی دی فلم برسات توں 1995 وچ کیتا سی۔ اوہناں دا فلم وچ چون مشہور اداکار دھرمندر نے کیتا سی اتے فلم دی رلیج تو پہلاں ہی کھنہ نوں دو ہور پروجیکٹس واسطے سائن کیتا گیا سی.&lt;ref&gt;{{cite news|title=More On Amitabh|url=https://news.google.com/newspapers?id=cUw5AAAAIBAJ&amp;sjid=XyYMAAAAIBAJ&amp;pg=496%2C3784687|accessdate=10 March 2015|work=Stabroek News|date=23 October 1994|location=Guyana|page=28|via=[[Google News Archive]]}}&lt;/ref&gt; اس فلم نے باکس آفس تے کافی ودھیا بزنس کیتا سی تے اس سال دی چھیویں سبھ تو ودھ کمائی کرن والی فلم بن گئی سی۔ اس فلم وچّ اپنی اداکاری واسطے کھنا نوں فلم فیئر دا سبھ تو ودھیا اداکارہ دا اوارڈ ملیا.&lt;ref name=&quot;Debut&quot;&gt;{{cite news|last1=Pacheco|first1=Sunitra |editor-last=Sharma |editor-first=Sarika|title=Twinkle Khanna: From Bollywood stardom to becoming Mrs Funny Bones|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/twinkle-khanna-from-bollywood-stardom-to-becoming-mrs-funny-bones/|accessdate=25 February 2015|work=The Indian Express|publisher=Indian Express Limited|date=18 February 2015|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; اس تو اگلے سال اوہنا نے راج کمار کنور دی ایکشن فلم جان وچّ اجے دیوگن نال اتے لاورینس ڈیسوزا دی فلم دل تیرا دیوانہ وچّ سیف علی خان نال اداکاری کیتی۔ 

===غیر فلمی جیون===

1996 وچ ٹوینکل کھنا نے [[نویں دلی]] علاقے توں اپنے پیؤ دے لوک سبھا الیکشن واسطے پرچار وی کیتا.&lt;ref name=&quot;Roy1996&quot;&gt;{{cite book|last=Roy|first=Meenu|title=India Votes, Elections 1996: A Critical Analysis|url=https://books.google.com/books?id=Wm2dVWi-2I4C&amp;pg=PA152|date=1 January 1996|publisher=Deep &amp; Deep Publications|isbn=978-81-7100-900-8|page=152}}&lt;/ref&gt; 2000 وچّ اوہ فیمنا مس انڈیا دے جج پینل دا حصہ بنی.&lt;ref name=&quot;Pathak2006&quot;&gt;{{cite book|last=Pathak|first=Jayshree|title=The Crowning Secrets of Beauty Queens|url=https://books.google.com/books?id=21SnTDjs4QQC&amp;pg=PA35|date=1 January 2006|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-7992-603-1|page=35}}&lt;/ref&gt; ٹونکل کھنہ نے فروری 2001 وچ فیروز خان دی آل دا بیسٹ وچ مکھ اداکارہ دے طور تے تھئیٹر دی شروعات کیتی سی.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Chopra|first1=Anupama|title=Twinkle toes|url=http://indiatoday.intoday.in/story/twinkle-khanna-makes-her-stage-debut-in-feroze-khans-all-the-best/1/232766.html|accessdate=2 August 2016|work=India Today|date=19 March 2001}}&lt;/ref&gt;

2002 وچ کھنا نے کرافورڈ مارکیٹ اپنی پرانی دوست گرلین منچندا دے نال ملکے، ممبئی وچّ اپنے انٹیریئر ڈزائینر سٹور “دا وائٹ ونڈو’ دی شروات کیتی. ٹونکل کھنا دے سٹور “دا وائٹ ونڈو’ نوں ایلی شنگار انٹرنیشنل ڈزائین ایوارڈ حاصل ہویا اے.&lt;ref name=&quot;Galaxy&quot;&gt;{{cite news|last=Kumar|first=Anuj|title=In a new galaxy|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/in-a-new-galaxy/article3195487.ece|accessdate=23 February 2015|work=[[The Hindu]]|publisher=The Hindu Group|date=1 July 2006}}&lt;/ref&gt;

==حوالے==

[[گٹھ:بھارتی فلمی اداکاراواں]]
[[گٹھ:فلمی اداکار]]
[[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]]
[[گٹھ:پنجابی لوک]]</text>
      <sha1>2nzz8z4q012ckwo4tl1omzoaidtb6ry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہرش مندر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59820</id>
    <revision>
      <id>711869</id>
      <parentid>641699</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="l5dgk3kcfmvp5bs6nebfbpwhh80phi9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ہرش مندر
| image = Harsh Mander.jpg
| caption = ہرش مندر
| birth_date =  1955 
| birth_place = 
| occupation = سماجی ورکر، لکھاری
| salary = 
| networth = 
| spouse = ڈمپل
| children = 
| website = 
| footnotes =
}}
'''ہرش مندر''' اک سماجی ورکر اتے لکھاری ہے، جو تشدد اتے بھکھ دے پیڑتاں لئی، اتے بے گھر لوکاں اتے گلی دے بچیاں دے لئی کم کردا ہے۔ اوہ سینٹر فار اکئٹی سٹڈیز دا ڈائریکٹر اتے خوراک دے حق دے معاملے وچ بھارت دی سپریم کورٹ دا اک خاص کمیشنر ہے۔&lt;ref&gt;http://www.penguinbooksindia.com/en/content/harsh-mander&lt;/ref&gt;
==جیون ویروے==
اس دی بیوی ڈمپل مطابق ، اوہ سکھ دھرم وچ پیدا ہویا سی، پر ہن اوہ کسے وی دھرم وچ یعقین نہی کردا۔ اوہ 1980 وچ بھارتی پربندھکی سیوا وچّ آ گیا سی۔ شروع وچ اس نوں مدھ پردیش وچ کم کرن لئی بھیجیا گیا سی، اتے بعد وچّ چھتیسگڑھ بھیج دتا گیا۔ 1999 'چ، اس نوں  بریٹیش چیرٹی ایکشنئیڈ (ایئے) دے بھارت لئی دیس-ڈائریکٹر دے طور تے ڈیپوٹیشن تے تعینات کیتا گیا سی۔ بھارت سرکار نے چھیتی ہی اس نوں ڈیپوٹیشن توں واپس بلاؤن دا فیصلہ کر لیا، پر اس نے ایکشنئیڈ چ بھارت دی نمائندگی کرنا جاری رکھیا۔ 1984 وچ، ہرش اندور دا اڈیشنل کلیکٹر سی اتے کلیکٹر سی اجیت جوگی، جو بعد وچّ چھتیسگڑھ دا مکھ منتری بنیا سی۔ اسے سال، اندور سکھ بھائیچارے دے خلاف دنگے ہوئے اتے ہرش مندر نے اندور دا چارج لیا اتے شروع ہون توں کجھ گھنٹیاں دے اندر-اندر دنگے کنٹرول کر لئے۔ گجرات تشدد سمیں اتھے دے لوکاں نوں جدوں مدد دی لوڑ سمیں راج سرکار نے اوہناں دا ساتھ نہ دتا، تاں اس نوں اتھاہ پیڑ ہوئی سی، اتے نوکرشاہی دی پکھپاتی ہون دی مجبوری دے خلاف اس نے 2002 وچّ مندر نے استعفٰی دے دتا۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.in.com/harsh-mander/biography-114701.html |access-date=2017-03-24 |archive-date=2017-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422073527/http://www.in.com/harsh-mander/biography-114701.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ہرش نے مصوری وکھے آئییئیس اکیڈمی دے ڈپٹی ڈائریکٹر دے طور تے وی سیوا کیتی ہے۔ پہلاں اوہ ضلع کلیکٹر اتے ایسسی/ایسٹی وتّ کارپوریشن دا مینیجنگ ڈائریکٹر وی رہا ہے۔ ہن اوہ اک کالمنویس، لیکھک اتے کارکنّ دے طور تے کم کردا آ رہا ہے۔ اس نوں وجل انڈیا اندولن لئی 2002دے ایم اے تھامس انسانی حقوق انعام نال نوازیا  جا چکا ہے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.pucl.org/Topics/Religion-communalism/2002/mander.htm |access-date=2017-03-24 |archive-date=2012-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316135438/http://www.pucl.org/Topics/Religion-communalism/2002/mander.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==باہرلے لنک==
*[http://www.thehindu.com/opinion/columns/Harsh_Mander/ Harsh Mander's column in The Hindu]
*[[Articles by Harsh Mander in Dainik Bhaskar]]
*[https://web.archive.org/web/20030524234202/http://www.outlookindia.com/full.asp?fodname=20020415&amp;fname=Cover+Stories&amp;sid=3 'Obedience Pushes You To Fascism'] Harsh Mander interview, ''Outlook'', Apr 15, 2002

==حوالے==
{{حوالے}}

[[گٹھ:جم 1956]]
[[گٹھ:زندہ لوک]]
[[گٹھ:بھارتی لوک]][[گٹھ:بھارتی شخصیتاں]]
[[گٹھ:۱۹۵۶ دے جم]]</text>
      <sha1>l5dgk3kcfmvp5bs6nebfbpwhh80phi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گھاہ کھانے مرد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63228</id>
    <revision>
      <id>711866</id>
      <parentid>699699</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="0fczlw4l4ufehhcx350mjytfr4r03qf" xml:space="preserve">[[تصویر:Herbivore_Man.jpg|thumb|گھاہ-کھانے مرد عامَ طور تے فیشنیبل پہراوے دے شوقین اتے تکنیک-پریمی ہندے ہن]]
'''شاکاہاری مرد'''&lt;ref name=&quot;From carnivores&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.japantoday.com/category/lifestyle/view/from-carnivores-to-herbivores-how-men-are-defined-in-japan|title=From carnivores to herbivores: how men are defined in Japan|date=16 فروری 2012|publisher=japantoday.com|accessdate=31 مارچ 2015}}&lt;/ref&gt; جاں {{نہونگو|'''گھاہ-کھانے مرد'''|草食(系)男子|Sōshoku(-kei) danshi}}&amp;#x20;(&lt;span class=&quot;t_nihongo_kanji&quot; lang=&quot;ja&quot;&gt;草食(系)男子&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;t_nihongo_comma&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;،&lt;/span&gt;&amp;#x20;''Sōshoku(-kei) danshi''&lt;span class=&quot;t_nihongo_help noprint&quot;&gt;&lt;sup&gt;[[مدد:Installing Japanese character sets|&lt;span class=&quot;t_nihongo_icon&quot; style=&quot;color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 ۔1em;&quot;&gt;?&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;)&amp;#x20;(&lt;span class=&quot;t_nihongo_kanji&quot; lang=&quot;ja&quot;&gt;草食(系)男子&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;t_nihongo_comma&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;،&lt;/span&gt;&amp;#x20;''Sōshoku(-kei) danshi''&lt;span class=&quot;t_nihongo_help noprint&quot;&gt;&lt;sup&gt;[[مدد:Installing Japanese character sets|&lt;span class=&quot;t_nihongo_icon&quot; style=&quot;color: #00e; font: bold 80% sans-serif; text-decoration: none; padding: 0 ۔1em;&quot;&gt;?&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt;) اک خطاب اے جو [[جاپان]] دے وچ اوہناں مرداں دا ذکر کرن لئی ورتیا جاندا اے، جو ویاہ کرواؤن جاں اک محبوبہ  لبھن وچ کوئی دلچسپی نہیں رکھدے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=After the end of the world|work=[[San Francisco Chronicle]]|date=23 مارچ 2011|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2011/03/23/apop032311.DTL&amp;ao=2|accessdate=15 جنوری 2012|first=Jeff|last=Yang|archivedate=2012-09-13|archiveurl=https://archive.today/20120913043044/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2011/03/23/apop032311.DTL&amp;ao=2}}&lt;/ref&gt; شاکاہاری مرد ناں مردانگی گوا چکے نوجواناں لئی وی ورتیا جاندا اے&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|title=A Phenomenological Study of &quot;Herbivore Men&quot;|journal=The Review of Life Studies|volume=4}}&lt;/ref&gt; اک شاکاہاری مرد دی دکھ نوں بیان کرنا امریکی پچھان میٹروسیکسوئل دے برابر اے۔ &lt;ref name=&quot;NYT St John&quot;&gt;{{cite news|last1=St John|first1=Warren|title=Metrosexuals come out|url=http://www.nytimes.com/2003/06/22/fashion/22METR.html?scp=1&amp;sq=metrosexuals%20come%20out&amp;st=cse|accessdate=30 جولائی 2014|publisher=The New York Times|date=22 جون 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;simpson&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.marksimpson.com/here-come-the-mirror-men/|title=Here come the mirror men: why the future is metrosexual|website=marksimpson.com|last1=Simpson|first1=Mark|accessdate=30 جولائی 2014}}&lt;/ref&gt; اک شاکاہاری مرد دی دکھ دے وچ ہلکے رنگ نال رنگے وال شامل اے۔ اک شاکاہاری آدمی دے برابر ڈزائنر دے چھلے اتے بالیاں جاں سٹڈ ورگیاں گہنیاں دیاں آئٹماں شامل ہن۔ وکھن وچ ایہہ رجھان 20ویں صدی دے انت وچ واپرنے شروع ہوئے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ایہہ نان لکھاری میکی فکاساوا نے 13 اکتوبر 2006 وچ شائع اک لیکھ وچ ورتیا سی۔ &lt;ref&gt;lifestudies.org [http://www.lifestudies.org/specialreport04.html Special Report: Herbivore Men]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Japan's &quot;herbivore&quot; men shun corporate life, sex|work=[[Reuters]]|date=27 جولائی 2009|url=http://www.reuters.com/article/2009/07/27/us-japan-herbivores-idUSTRE56Q0C220090727|accessdate=15 جنوری 2012|archivedate=2012-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120214211219/http://www.reuters.com/article/2009/07/27/us-japan-herbivores-idUSTRE56Q0C220090727}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Blurring the boundaries|work=[[The Japan Times]]|date=|url=http://www.japantimes.co.jp/text/fl20090510x1.html|accessdate=15 جنوری 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dude Looks Like a Lady in Our Recessionary Times: William Pesek|work=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|date=|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&amp;sid=aEMEP10Ama6g|accessdate=15 جنوری 2012}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

[[گٹھ:لوک بلحاظ دیس]]
[[گٹھ:لوک]]</text>
      <sha1>0fczlw4l4ufehhcx350mjytfr4r03qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہیتھ لیجر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65543</id>
    <revision>
      <id>711874</id>
      <parentid>676622</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11182" sha1="65duida6ycctjkvunpty227losprdpd" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name            = ہیتھ لیجر
| image           = File:Heath Ledger.jpg
| caption         = 56ویں برلن قومانتری فلم فیسٹیول دوران فروری 2006 وچ ہیتھ لیجر
| birth_name      = ہیتھکلف اینڈریو لیجر
| birth_date      = {{birth date|1979|4|4|df=yes}}
| birth_place     = [[پرتھ]]، مغربی آسٹریلیا
| death_date      = {{death date and age|2008|1|22|1979|4|4|df=yes}}
| death_place     = [[نیو یارک شہر]]، [[نیو یارک]]، [[امریکہ]]
| death_cause     = زہریلی دوائی دی مقدار کرکے
| resting_place   = کراکٹا سیمیٹری
| occupation      = [[اداکار]]، سنگیتک ویڈیو ڈریکٹر
| years_active    = 1993–2008
| domesticpartner = مچیل ولیئمس (2004–07)
| children        = 1
}}


'''ہیتھکلف اینڈریو لیجر''' (4 اپریل 1979 -22 جنوری 2008) اک آسٹریلیائی ٹیلیوژن اتے فلمی اداکار سی۔ 1990 دے دہاکے دوران آسٹریلیائی ٹیوی اتے فلماں وچ کم کرن توں بعد لیجر 1998 وچ اپنے فلمی جیون نوں نکھیرن لئی [[[[امریکہ]] امریکہ]] چلا گیا سی۔ اسدے کم وچ 19 فلماں شامل ہن جس وچ ''10 تھنگس آئی ہیٹ اباؤٹ یو'' (1999)، ''د پیٹریؤٹ'' (2000)، ''مونسٹرج بال'' (2001)، ''ا نائیٹس ٹیل'' (2001)، ''بروکبیک ماؤنٹین'' (2005) اتے ''[[دی ڈارک نائیٹ]]'' (2008) شامل ہن۔&lt;ref name=&quot;filmography&quot;&gt;{{cite web |title=Heath Ledger – Credits |accessdate=2009-10-16 |url=http://www.variety.com/profiles/people/CreditsByRole/Actor/28390/Heath%20Ledger.html?dataSet=1 |work=Variety}}&lt;/ref&gt; اداکاری توں علاوہ اسنے کئی سنگیتک ویڈیو دا اساری اتے ڈریکشن وی کیتا اتے لیجر اک [[فلم ڈریکٹر]] بننا چاہندا سی۔&lt;ref name=&quot;Dawtrey&quot;&gt;{{cite news |first=Adam |last=Dawtrey |title='Parnassus' Team Faces Dilemma |work=Variety |url=http://www.variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&amp;cs=1 |date=2008-01-23 |accessdate=2008-01-23 |archivedate=2010-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100104230214/http://www.variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&amp;cs=1}}&lt;/ref&gt;

''بروکبیک ماؤنٹین'' وچ اینیس ڈیل مار دے کردار لئی لیجر نوں 2005 وچ سبھ توں ودھیا اداکار دا نیویارک فلم نقاد دائرہ انعام اتے 2006 وچ آسٹریلیا فلم انسٹیچیوٹ دا سبھ توں ودھیا انعام دتا گیا سی اتے 2005 دے سبھ توں ودھیا اداکار دے اکیڈمی اوارڈ دے نال ہی نال اسدے کردار لئی سبھ توں ودھیا اداکار لئی 2006 2006 BAFTA انعام لئی وی نامزد کیتا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;bafta&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Heath+Ledger |title=Awards Database |publisher=British Academy of Film and Television Awards |accessdate=2009-10-16 |archive-date=2012-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128100720/http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Heath+Ledger }}&lt;/ref&gt; ہیتھ لیجر نوں مرن توں بعد 2007 دا انڈپینڈینٹ سکرپٹ رابرٹ الٹمین انعام سانجھے طور اُتے فلم ''[[آئی ایم ناٹ دیئر]]'' دے ہور کلاکاراں، ڈریکٹر اتے فلم دے کاسٹنگ ڈریکٹر نوں دتا گیا سی، جو امریکی گائک-گیت کار [[بوب ڈلن]] دے جیون اتے گیتاں توں راغب سی۔ فلم وچ لیجر نے اک خیالی اداکار روبی کلارک دا کردار نبھایا اے، جو ڈلن دے جیون اتے ویکتیتو دے چھ پہلوآں دا متحد روپ اے۔&lt;ref name=&quot;ETOnline&quot;&gt;{{cite news |title=Heath Ledger Honored at Independent Spirit Awards |url=http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ |work=ET Online |date=2008-02-23 |accessdate=2008-08-08 |archivedate=2009-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090725161943/http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ }}&lt;/ref&gt; فلم ''د ڈارک نائیٹ'' وچ [[جوکر]] دے کردار لئی اسنوں نامزد کیتا گیا اتے اسنے ایہہ انعام وی جتیا، جسدے وچ سبھ توں ودھیا معاون اداکار دا اکیڈمی انعام، سبھ توں ودھیا اداکار دا اک قومانتری انعام اتے پہلی وار کسے نوں دتا جان والا مرن-اپرنت &lt;ref name=&quot;abc.net.au&quot;&gt;{{cite web |title=Ledger Honoured at AFI Awards |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/12/07/2439750.htm?section=entertainment |work=ABC Online |accessdate=2008-12-06}}&lt;/ref&gt; آسٹریلیا فلم انسٹیچیوٹ انعام، 2008 وچ سبھ توں ودھیا معاون اداکار لاس اینجلس فلم نقاد ایسوسی ایشن انعام، 2009 وچ سبھ توں ودھیا معاون اداکار لئی گولڈن گلوب انعام، سبھ توں ودھیا معاون اداکار دا 2009 دا ''BAFTA انعام'' شامل ہن۔

اسدی موت 28 سال دی عمر&lt;ref name=&quot;Timesobit&quot;&gt;{{cite news |title=Heath Ledger: The Times Obituary |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3237974.ece |work=The Times |date=2008-01-23 |accessdate=2008-04-27 |archivedate=2010-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100524061030/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3237974.ece }}&lt;/ref&gt; وچ انشنچت دوائیاں دے زہریلے سیون نال ہو گئی سی۔&lt;ref name=&quot;Chan&quot;&gt;{{cite news |author=Chan, Sewell and James Barron (contributing) |title=City Room: Heath Ledger's Death Is Ruled an Accident |url=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/02/06/heath-ledgers-death-is-ruled-an-accident/ |work=[[دِ نیو یارک ٹائیمس]] |date=2008-02-06 |accessdate=2008-08-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNNLedger&quot;&gt;{{cite news |title=Ledger's Death Caused by Accidental Overdose |url=http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/02/06/heath.ledger/index.html |work=CNN |date=2008-02-06 |accessdate=2008-08-17 |archivedate=2010-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100110062154/http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/02/06/heath.ledger/index.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;APMSNBC&quot;&gt;{{cite news |title=Heath Ledger Died of Accidental Overdose: 28-Year-Old Actor Had Oxycodone, Anti-Anxiety, Sleep Aids in His System |url=http://www.msnbc.msn.com/id/23029566/ |publisher=msnbc.com |date=2008-02-06 |accessdate=2008-03-17 |archivedate=2008-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080209110521/http://www.msnbc.msn.com/id/23029566/}}&lt;/ref&gt; لیجر دی موت ''د ڈارک نائیٹ'' دے اڈیٹنگ دوران ہوئی، جسدا اثر اسدی 180 ملیان ڈالر دی لاگت والی فلم دے پرموشن اُتے وی پیا۔&lt;ref name=&quot;Halbfinger2&quot;&gt;{{cite news |first=David M. |last=Halbfinger |title=Batman's Burden: A Director Confronts Darkness and Death |url=http://www.nytimes.com/2008/03/09/movies/09halb.htm|work=[[دِ نیو یارک ٹائیمس]] |date=2008-03-09 |pages=1, 16 |accessdate=2008-03-10}}&lt;/ref&gt; اپنی موت ویلے 22 جنوری 2008 نوں اوہ ٹونی دے طور اُتے اپنی کردار دا لگبھگ ادھا کم پورا کر چکیا سی، جو ٹیری گلیئم دی آؤن والی فلم ''د ایماگنارئم آف ڈاکٹر پنرسلم'' وچ سی۔

== فلموگرافی ==
=== فلم ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 17em;&quot; | سرلیکھ
! scope=&quot;col&quot; | سال
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 15em;&quot; | کردار
! scope=&quot;col&quot; | نوٹ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''بلیکروک''
| rowspan=&quot;2&quot; | 1997
| ٹوبی ایکلینڈ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''پائس''
| اوبران
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''10 تھنگس آئی ہیٹ اباؤٹ یو''
| rowspan=&quot;2&quot; | 1999
| پیٹرک ویرونا
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ٹو ہینڈس''
| جمی
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''د پیٹریئیٹ''
| 2000
| گیبریئل مارٹن
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ا نائیٹس ٹیل''
| rowspan=&quot;2&quot; | 2001
| ولیئم تھیچر
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''مونسٹرس بال''
| سونی گروتووسکی
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''د پھور پھیدرس''
| 2002
| ہیری پھیورشیم
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''نیڈّ کیلی''
| rowspan=&quot;2&quot; | 2003
| نیڈّ کیلی
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''د آرڈر''
| ایلیکس بیرنئر
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''لارڈس آف ڈوگٹاؤن''
| rowspan=&quot;4&quot; | 2005
| سکپ اینگبلوم
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''د بردرج''
| جیکب گرم
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''بروکبیک ماؤننٹین''
| ایننس ڈیل مار
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''کاسانووا''
| گیاکومو کاسانووا
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''کینڈی''
| 2006
| ڈان کارٹر
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''آئی ایم ناٹ دیئر''
| 2007
| روبی کلارک ([[بوب ڈلن]])
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[د ڈارک نائیٹ]]''
| 2008
| [[د جوکر (د ڈارک نائیٹ)|د جوکر]]
| rowspan=&quot;2&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''د امیجینیریئم آف ڈاکٹر پرناسس''
| 2009
| ٹونی شیپرڈ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''آئی ایم ہیتھ لیجر''
| 2017
| خود
| دستاویزی فلم
|}

=== ٹیلیوژن ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 17em;&quot; | سرلیکھ
! scope=&quot;col&quot; | سال
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 15em;&quot; | کردار
! scope=&quot;col&quot; | نوٹ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''شپ ٹو شور''
| 1993
| سائکلسٹ
| 3 حصہ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''سویٹّ''
| 1996
| سنوئی بولس
| 26 حصہ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ہوم اینڈ اوے''
| rowspan=&quot;2&quot; | 1997
| سکاٹ ارون
| 9 حصہ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''رور''
| کونور
| 13 حصہ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''سٹوم ہائکس''
| 2007
| سائکلونیئن تالون
| آواز؛ اک حصہ
|}

=== سنگیتک ویڈیو ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 17em;&quot;| سرلیکھ
! scope=&quot;col&quot; | سال
! scope=&quot;col&quot; | پیشکرتا
! scope=&quot;col&quot; | نوٹس
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;کوج اینڈ اپھیکٹ&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; | 2006
| rowspan=&quot;2&quot; | 1200 تکنیکاں
| rowspan=&quot;3&quot; | لیجر ولوں ڈاریکٹ
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;سیڈکشن اج ایول (شی اج ہوٹ)&quot;
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;مورننگ ییئرننگ&quot;
| [[بینّ ہارپر]]
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;بلیک آئیڈ ڈوگ&quot;
| 2007
| [[نک ڈریک]]
| لیجر ولوں ڈاریکٹ اتے فیچرڈ
|-
! scope=&quot;row&quot; | &quot;کنگ ریٹ&quot;
| 2009
| موڈیسٹ چوہا
| اینیمیٹڈ ویڈیو؛ لیجر ولوں بنائی
|}
== حوالے ==
{{حوالے}}
== باہری کڑیاں ==
* {{Find a Grave|24102296}}
* {{IMDb name|0005132}}

[[گٹھ:جم 1979]]
[[گٹھ:موت 2008]]
[[گٹھ:فلمی اداکار]]
[[گٹھ:آسٹریلیا]]
[[گٹھ:۱۹۷۹ دے جم]]</text>
      <sha1>65duida6ycctjkvunpty227losprdpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہانگ کانگ ایئرلائنز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66574</id>
    <revision>
      <id>711868</id>
      <parentid>691871</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16555" sha1="mfnebgh7hk07faa9am0f7mzo6w8ykto" xml:space="preserve">{{Infobox airline
| airline = ہانگ کانگ ائیرلائنز &lt;br/&gt; Hong Kong Airlines
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| IATA = HX
| ICAO = 
| callsign = 
| founded = 
| commenced = 
| ceased = 
| aoc = 
| bases = 
| hubs = 
| secondary_hubs = 
| focus_cities = 
| frequent_flyer = 
| lounge = 
| alliance = 
| subsidiaries = 
| fleet_size = 
| destinations = 
| company_slogan = 
| parent = 
| headquarters = [[Chek Lap Kok International Airport]], [[ہانگ کانگ]]
| key_people = 
| revenue = 
| operating_income = 
| net_income = 
| profit = 
| assets = 
| equity = 
| num_employees = 
| website = 
| notes = 
}}

'''[[ہانگ کانگ]] ایئر لائینز لمٹیڈ (چینی: 香港 航空公司)، '''آئی ٹی اے: ایچئیکس، ہانگ کانگ وچ واقع اک ایئرلائین اے، جسدا ٹنگ چنگ ضلعے دے ہیڈکوارٹر اتے ہانگ کانگ انٹرنیشنل ایئرپورٹ تے مکھ ہب اے۔ ایہہ HNA گروہ دے اک میمبر دے طور تے 2006 وچ قائم کیتا گیا سی۔

ہانگ کانگ ایئرلائینز دی ودھ رہی نیٹورک حال وچ 2017 وچ گولڈ کوسٹ، [[اؤکلینڈ]]، [[بیجنگ]]، [[شنگھائی]]، [[بنکاک]]، [[بالی]]، [[تائیپیئی]]، [[سیول]]، [[ٹوکیؤ]]، [[ساؤپورو]] اتے [[اوکیناوا]] سمیت نویاؤنیوگ نویں [[وینکوور]] اتے [[لاس اینجلس]] روٹس سمیت 30 شہراں وچ مقامی اے۔ ایئرلائین دے 35 جہازاں دی اک متحد فلیٹ اے موجودہ مسافر فلیٹ کول 31 جہاز ہن جنہاں دی عمر لگبھگ 5 سال ستمبر 2017 تک اے۔

== مقام==

=== کوڈشیئر سمجھوتے ===
ہانگ کانگ ایئرلائینز دیاں ایئرلائینز ہیٹھاں دتے ایئرلائینز دے نال شیئر کردے ہن:&lt;ref name=&quot;CAPA Hong Kong Airlines profile&quot;&gt;{{Cite web|url=http://centreforaviation.com/profiles/airlines/hong-kong-airlines-hx|title=Profile on Hong Kong Airlines|website=CAPA|publisher=Centre for Aviation|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029210455/http://centreforaviation.com/profiles/airlines/hong-kong-airlines-hx|archive-date=2016-10-29|dead-url=no|access-date=2016-10-29}}&lt;/ref&gt;

* ایسیانا ایئرلائینز
* ایئر آسٹانا
* ایئر انڈیا
* ایئر ماریشس
* بینکاک ایئرویز
* چین ایران ایئرلائینز
* Etihad Airways
* ایویئے ایئر
* پھجی ایئرویز
* گرڈا انڈونیشیا
* گرینڈ چائینا ایئر
* ہینان ایئرلائینز
* جیٹّ ایئرویز
* کینیا ایئرویز
* رائل برونیئی ایئرلائینز
* شنگھائی ایئرلائینز
* ورجین آسٹریلیا

=== جہازاں دے آرڈر ===
20 دسمبر 2005 نوں، ایئرلائیس نے 30 بوئنگ 737-800 اتے 10 بوئنگ 787 جہازاں دی خرید لئی بوئنگ دے نال اک سمجھوتہ  (ایمؤیو) اتے دستخط کیتے سن۔ حالانکہ، ایئرلائین دی ویبسائیٹ مطابق بوئنگ 787 جہازاں لئی فرم آرڈر دا کوئی ذکر نہیں، چار بوئنگ 737-800 جہازاں دا صرف اک حکم اے۔&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Boeing Issues Statement on CR Airways' MOU with Boeing for 787s, 737s|url=http://www.boeing.com/news/releases/2005/q4/051220b_nr.html|publisher=[[Boeing Commercial Airplanes|Boeing]]|date=20 دسمبر 2005|accessdate=2009-07-30|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100421143329/http://www.boeing.com/news/releases/2005/q4/051220b_nr.html|archivedate=21 اپریل 2010|df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fleet&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hkairlines.com/web/eng/AboutUs/profile2_e.php|title=Our Fleet|publisher=Hong Kong Airlines|archive-url=https://web.archive.org/web/20080731000851/http://www.hkairlines.com/web/eng/AboutUs/profile2_e.php|archive-date=جولائی 31, 2008|access-date=جولائی 30, 2009}}&lt;/ref&gt;

21 جون 2007 نوں، ایئرلائیس نے 30 ایئربسّ اے 320, 20 ایئربسّ اے -330-200س نوں رولس-رائس ٹرینٹ 700 انجناں اتے اک ایئربسّ کارپوریٹ جیٹ ولوں چلا ئے جان لئی ایئربس نال سمجھوتہ سہیبند کیتا۔ بعد وچ 12 ستمبر 2007 نوں ایئربسّ دے نال فرم کنٹریکٹ تے ہستاکھر کرکے اس حکم دی تصدیق کیتی گئی سی اتے اسنوں ایئرلائین اتے اس دی بھین دی ایئرلائین ہونگ کانگ ایکسپریس ایئرویز دے وچکار سانجھا کیتا جاویگا۔ دسمبر 2008 وچ، 20 اے -330-200 دے تن مول آرڈر اے -330 -300 وچ بدل دتے گئے اتے ہانگ کانگ قومانتری ایویئیشن لیزنگ نوں ٹرانسفر کر دتا گیا۔ اوہ ہانگ کانگ ایئرلائینز ولوں چلا ئے جانگے۔&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Hong Kong Airlines selects Rolls-Royce Trent 700 for new A330 fleet|url=http://www.rolls-royce.com/civil/news/2008/hong_kong_airlines_selects_rr.jsp|publisher=[[Rolls-Royce plc|Rolls-Royce]]|date=جنوری 24, 2008|accessdate=جون 12, 2010|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210050716/http://www.rolls-royce.com/civil/news/2008/hong_kong_airlines_selects_rr.jsp|archivedate=فروری 10, 2009|df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Hainan looks to buy more aircraft leasing assets beyond Allco|url=http://www.flightglobal.com/articles/2010/01/08/336890/hainan-looks-to-buy-more-aircraft-leasing-assets-beyond.html|publisher=[[Flightglobal]]|date=جنوری 8, 2010|accessdate=جون 12, 2010}}&lt;/ref&gt;

4 فروری 2010 نوں، ایئربسّ نے ہانگ کانگ ایئرلائینز نال 6 ہور ایئربسّ اے -330-200 دی خرید لئی اک ہور سمجھوتہ کیتا۔ ایہناں وچ پریٹ اتے وٹنی PW4000 انجن ہونگے اتے مول روپ وچ گروپو منگنسز ولوں حکم دتے گئے سن۔ اسے ویلے، آرڈر اُتے A330-243 دی اک -343 وچ تبدیل کیتا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Airbus announces Chinese MOU, delivery|url=http://blog.seattlepi.com/aerospace/archives/193401.asp?from=blog_last3|publisher=[[Seattle Pi Blogs]]|date=فروری 4, 2010|accessdate=فروری 9, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Hong Kong Airlines Selects Pratt &amp; Whitney PW4000 Advantage70 Engines in $470 Million Deal|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/hong-kong-airlines-selects-pratt--whitney-pw4000-advantage70tm-engines-in-470-million-deal-83630367.html|publisher=PR Newswire|date=فروری 5, 2010|accessdate=جون 12, 2010}}&lt;/ref&gt;

جولائی 2010 وچ فارنبورو ایئر شو وچ، ایئربسّ نے اعلان کیتی سی کہ ہانگ کانگ ایئرلائینز نے 15 اے -330 توں اے -350 دے آدیساں نوں بدلن اتے 10 اے -330-200 دے لئی اک وادھو آرڈر رکھن لئی اک سمجھوتہ کیتا سی۔ ایئرلائیس نے 15 اے -330 دے اک موجودہ آرڈر نوں اے -350 ایکسڈبلیو بی وچ بدل دتا جو کہ 2018 وچ حاصل کیتا جاویگا۔ وادھو اے -330 لئی کوئی انجن دی چون نہیں کیتی گئی سی۔&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Hong Kong Airlines signs MOU for 15 A350s and 10 more A330s|publisher=[[Airbus]]|date=جولائی 20, 2010}}&lt;/ref&gt;

2011 دے شروع وچ، افواہاں سن کہ ہانگ کانگ ایئرلائینز نے 15 بیو ۔747-8 جہازاں دا حکم دتا سی، پر اجیہا حکم کدے وی لاگوُ نہیں ہویا۔&lt;ref&gt;{{cite press release|url=http://www.flightglobal.com/blogs/flight-international/2011/03/boeings-website-gives-away-hon.html|title=Boeing's website gives away Hong Kong Airlines order for 747-8I?|publisher=[[Flightglobal]]|date=مارچ 31, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.businesstraveller.com/news/hong-kong-airlines-orders-b747-8-and-a380-aircraft{{cite press release|title=Hong Kong Airlines to fly Boeing's 747-8 Intercontinental?|publisher=[[Business Traveller]|date=جون 22, 2011}} http://www.businesstraveller.com/news/hong-kong-airlines-orders-b747-8-and-a380-aircraft%22Hong+Kong+Airlines+to+fly+Boeing's+747-8+Intercontinental?%22+(Press+release)۔+Business+Traveller.+جون+22,+2011.]&lt;/ref&gt;

جون 2011 وچ پیرس ایئر شو وچ، ہانگ کانگ ایئرلائیز نے 10 ایئربسّ اے 380 دے لئی اقرارنامے اُتے دستخط کیتے جان دی اعلان کیتی سی، حالانکہ، یورپیئن یونین دے نال چین دے غصے دے کارن ساریاں ایئرلائینز نوں اپنی کاربن وپار سکیم وچ حصہ لین دی نظام دی سکیم اے، چینی سرکار 10 اے 380 دے ایئربسّ دی وکری تے ہانگ کانگ ایئرلائینز نوں رکاوٹ روک دتی۔ عامَ طور اُتے، ہانگ کانگ وچ ایئرلائیناں نوں جہازاں دے آدیساں نال اگے ودھن لئی چینی سرکار توں منظوری لین دی لوڑ نہیں پیندی۔ اے 380 دا ریٹ اک مدعا بن گیا سی کیونکہ ہانگ کانگ ایئرلائینز دے ماپے، ہینان ایئرلائینج مکھ زمین چین وچ درج اے، ہانگ کانگ توں نہیں۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2011/06/23/airshow-airbus-hongkong-idUSLDE75M0H820110623|title=AIRSHOW-Hong Kong Airlines behind A380 order-source|access-date=جولائی 12, 2011|publisher=[[Reuters]]|accessdate=2018-04-15|archivedate=2011-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110626161015/http://www.reuters.com/article/2011/06/23/airshow-airbus-hongkong-idUSLDE75M0H820110623}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://blogs.wsj.com/hong-kong/2011/06/14/hong-kong-airlines-to-order-superjumbo-jets/?mod=google_news_blog|title=Hong Kong Airlines to Order Superjumbo Jets|last=Joanne Chiu|date=جون 14, 2011|access-date=جولائی 12, 2011|publisher=[[The Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://atwonline.com/aircraft-engines-components/news/chinese-government-reportedly-blocks-a380-order-over-eu-ets-0627|title=Chinese government reportedly blocks A380 order over EU ETS|last=Cantle|first=Katie|date=جون 28, 2011|publisher=ATWOnline|access-date=جولائی 12, 2011}}&lt;/ref&gt;

جنوری 2012 دی شروعات وچ، HKA دے کارپوریٹ پرشاشن پردھان کینیتھ تھونگ نے اک ٹی وی انٹرویو وچ کیہا کہ ایہہ حکم اگے جا رہا سی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-16452171|title=Hong Kong Airlines places $3.8bn Airbus A380 order|date=جنوری 7, 2012|work=BBC|access-date=جنوری 7, 2012|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

دسمبر 2012 وچ، سی ای او یانگ جیانہونگ نے بلومبرگ نوں دسیا کہ &quot;اسیں تھوڑے ویلے وچ لمبے ڈھون والے روٹاں نوں دوبارہ نہیں شروع کراںگے۔ کیریئر گھٹو-گھٹو کجھ 10 وچوں آنّ آکرم اے -380 دے اے -330 دے بدلاء دی چرچہ کر رہا اے، اتے ڈلیور وچ دیری کر رہا اے۔&quot;
&lt;ref&gt;[https://www.bloomberg.com/news/2012-12-05/hong-kong-air-seeks-a380-order-swap-for-smaller-aircraft.html]{{cite press release|title=Hong Kong Air Seeks A380 Order Swap for Smaller Aircraft|publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|date=دسمبر 5, 2012}}&lt;/ref&gt;

15 ستمبر 2016 نوں، ہانگ کانگ ایئرلائینز نے مستقبل دے روٹ دے پھلار لئی ودھیک 9 اے -330-300 دے حکم دتے سن۔ ہانگ کونگ ایئرلائینز نے 4 بوئنگ 787-9 دے حکم دتے سن۔&lt;ref&gt;{{cite press release|url=http://www.airbus.com/newsevents/news-events-single/detail/hong-kong-airlines-confirms-order-for-9-more-a330s/|publisher=[[Airbus]]|date=ستمبر 15, 2016}}Missing or empty &lt;code style=&quot;color:inherit; border:inherit; padding:inherit;&quot;&gt;&amp;#x7C;title=&lt;/code&gt; ([[:en:Help:CS1 errors#citation missing title|help]]){{cite press release|url=http://www.airbus.com/newsevents/news-events-single/detail/hong-kong-airlines-confirms-order-for-9-more-a330s/|publisher=[[Airbus]]|date=ستمبر 15, 2016}}&lt;/ref&gt;

== کارپوریٹ چتر اتے معاملے ==
ایئرلائین دا مکھ دفتر اس ویلے ٹونگ چنگ، لنتو جزیرہ تے اک سٹی گیٹ دے ستویں منزل تے واقع اے۔
&lt;ref&gt;&quot;[http://www.hongkongairlines.com/en_HK/contactus Contact Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018064935/http://hongkongairlines.com/en_HK/contactus |date=2018-10-18 }}۔&quot; Hong Kong Airlines. Retrieved on 16 مئی 2013. &quot;Headquarters / Tung Chung Office Address: 7th Floor, One Citygate, 20 Tat Tung Road, Tung Chung, Lantau, Hong Kong&quot; – [http://www.hongkongairlines.com/zh_HK/contactus Chinese address] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612184439/https://www.hongkongairlines.com/zh_HK/contactus |date=2018-06-12 }}: &quot;總公司 / 東涌辦事處 地址: 香港大嶼山東涌達東路20號東薈城一座7樓&quot;&lt;/ref&gt;

ایئرلائین دا مکھ دفتر سیئینئیسی ہاؤس (چین دے 航 大廈) دے لیول 2 تے سی، ہانگ کانگ دے لنتو وچ ہانگ کانگ قومانتری ہوائی اڈے دی جائداد تے سی۔
&lt;ref&gt;&quot;[http://www.hongkongairlines.com/cms/language!dispatchModule.action?menuId=299&amp;country_code=HK&amp;request_locale=en_GB Contact Us &gt; Hong Kong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811025618/http://www.hongkongairlines.com/cms/language!dispatchModule.action?menuId=299&amp;country_code=HK&amp;request_locale=en_GB |date=2016-08-11 }}۔&quot; Hong Kong Airlines. Retrieved on 7 نومبر 2011. &quot;Headquarter Office Address: L2 CNAC House, 12 Tung Fai Road, Hong Kong International Airport, Lantau, Hong Kong&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.hongkongairlines.com/cms/language!dispatchModule.action?menuId=299&amp;country_code=HK&amp;request_locale=zh_TW 聯繫我們 &gt; 香港辦事處] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612162459/https://www.hongkongairlines.com/cms/language!dispatchModule.action?menuId=299&amp;country_code=HK&amp;request_locale=zh_TW |date=2018-06-12 }}۔&quot; Hong Kong Airlines. Retrieved on 7 نومبر 2011. &quot;地址: 香港大嶼山香港國際機場東輝路12號中航大廈2樓&quot;&lt;/ref&gt;

=== کارپوریٹ لوگو ===
ہانگ کانگ ایئرلائین لال اتے جامنی رنگ نوں پرمکھ رنگ دے طور تے اپناؤندی اے اتے اسدیاں وردیاں اتے یاتری کیبن تے ورتدی اے۔

=== پروموشن ===
&quot;تازہ اتے بہت ہانگ کانگ&quot; دے برانڈ دی حالت دے تحت، ہانگ کانگ ایئرلائینس نے پرچار مہماں دی لڑی کیتی:

=== TVC ===
2013: ٹی وی وپاری &quot;ودھیا سکائی ہائی لاؤنا&quot;

=== کھیڈاں ===
ہانگ کانگ ایئرلائینز نوں ہپھ کینال پیرالیمپک کمیٹی اتے جسمانی طور تے اپاہج لئی سپورٹس ایسوسی ایشن لئی ادھکارک کیریئر وجوں چنیا گیا اے۔
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hongkongairlines.com/en_CN/news/detail?id=10001082274|title=Hong Kong Airlines – Hong Kong to Worldwide Air tickets, Online Special Air fares and Airline Reservation|last=Hong Kong Airlines – Hong Kong to Worldwide Air tickets, Online Special Air fares and Airline Reservation|access-date=10 جولائی 2015|archive-date=2015-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711042255/http://www.hongkongairlines.com/en_CN/news/detail?id=10001082274|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

=== کیبن سیوا ===
فلیٹ دے بہتے ہوائی جہاز ایویئیڈّ ان-پھلائیٹ منورنجن نظام نال لیس ہن۔ اک ان-پھلائیٹ میگزین &quot;اسپری&quot; سفر اتے جیون سٹائل دے لیکھاں نال یاتریاں لئی مہیا اے۔
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cinmedia.com/eng/magazine/magazine_main.aspx?mid=18&amp;sid=1|title=Cinmedia – Inflight Magazine Production &amp; Advertising Agent – ASPIRE About the magazine|access-date=10 جولائی 2015}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|40em}}
==باہرلےجوڑ==
[[گٹھ:ہوابازی]]
[[گٹھ:ہوائی کمپنیاں]]</text>
      <sha1>mfnebgh7hk07faa9am0f7mzo6w8ykto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرسپولیس ایف سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66645</id>
    <revision>
      <id>711833</id>
      <parentid>699210</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2309" sha1="o3t2igqesgsrxjxcdj9qvruxj62eefu" xml:space="preserve">{{Infobox football club|clubname=پرسپولیس|image=|fullname=پرسپولیس فٹ بال کلب|nickname=''سرخها'' &lt;br /&gt; ''ارتش سرخ''|motto=|founded=1963|ground=[[آزادی استادیوم]]&lt;br /&gt; [[تهران]]|capacity=78,116|chrtitle=|chairman=|manager=|league=| pattern_la1   = _whiteborder
| pattern_b1    = _Perspolis_1404_red
| pattern_ra1   = _whiteborder
| pattern_sh1   = 
| pattern_so1   = 
| leftarm1      = E50000
| body1         = E50000
| rightarm1     = E50000
| shorts1       = E50000
| socks1        = E50000
| pattern_la2 = _Perspolis_1404_black
| pattern_b2 = _Persepolis_black_1404
| pattern_ra2 = _Perspolis_1404_black
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = 000000
| body2 = 000000
| rightarm2 = 000000
| shorts2 = 000000
| socks2 = 000000|website=http://www.fc-perspolis.com}}
[[فائل:FC_Persepolis_in_ACL_2018.jpg|thumb]]
[[فائل:Persepolis_Championship_Celebration_2017-18_(6).jpg|thumb]]
'''پرسپولیس فٹ بال کلب''' ([[فارسی]]: باشگاه فوتبال پرسپولیس) اک مشہور ایرانی [[فٹ بال|فٹ بال کلب]] اے، ایہہ [[تہران|تهران]]، [[ایران|ایران]] وکھے واقع اے۔ ایہہ آزادی.&lt;ref&gt;[http://www.fifa.com/live-scores/clubs/club=iran-perspolis-44293/index.html FIFA.Com/Persepolis (Iran) Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514212832/http://www.fifa.com/live-scores/clubs/club=iran-perspolis-44293/index.html |date=2018-05-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://us.soccerway.com/teams/iran/perspolis/1168/ Soccerway/Persepolis FC]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.varzesh3.com/news/1520776/جالب-ترین-قاب-پرسپولیس-چهره-های-گمنام-عکس جالب‌ترین قاب پرسپولیس؛ چهره‌های گمنام (عکس) - (فارسی)]&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;

== باہری کڑیاں ==

* [http://fc-perspolis.com پرسپولیس ویبسائیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129174816/http://fc-perspolis.com/ |date=2010-01-29 }}
* [http://www.iranleague.ir/league/ClubProfile/71 IranLeague.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126071821/http://www.iranleague.ir/League/ClubProfile/71 |date=2018-01-26 }}

[[گٹھ:فٹبال کلب]]
[[گٹھ:فٹ بال]]</text>
      <sha1>o3t2igqesgsrxjxcdj9qvruxj62eefu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہمام خلیل ابو ملال البلوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67012</id>
    <revision>
      <id>711873</id>
      <parentid>641751</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4352" sha1="ro59kdql3a2nfza4cubai1kbu09t16g" xml:space="preserve">ہمام خلیل ابو-ملال البلوی ( 25 دسمبر 1977-30 دسمبر 2009) اک [[اردن]] دا اک [[ڈاکٹر]] سی۔ اوہ اسلامی شدت پسندی نال متعلق خودکش بمب حملہ آور بنیا جس نے 30 دسمبر 2009 نوں [[افغانستان]] دے صوبے خوست دے سی آئی اے دے بیس کیمپ تے خودکش  حملہ کیتا۔&lt;ref name=&quot;National Triple&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100106/FOREIGN/701059866/1133/MAGAZINE3|title=CIA suicide bomber was a triple agent|last=Ma'ayeh|first=Suha Philip|date=جنوری 5, 2010|journal=The National|accessdate=5 جنوری 2010|archivedate=2010-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100325113016/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20100106%2FFOREIGN%2F701059866%2F1133%2FMAGAZINE3}}&lt;/ref&gt;

== جیونی ==
البلوی دا جم 25 دسمبر 1977 نوں [[کویت]] وچ ہویا۔ اوہ جس پروار وچ وڈا ہویا اس وچ نوں ہور بچے سن ۔ اوہ کویت وچ عراقی قبضے تک 1990 تائیں رہے ۔ پھر سارا خاندان [[اردن]] ول پرواس کر گیا۔اس نے امان دے ہائی سکول توں آنر وچ ڈگری کیتی۔&lt;ref name=&quot;National Triple2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100106/FOREIGN/701059866/1133/MAGAZINE3|title=CIA suicide bomber was a triple agent|last=Ma'ayeh|first=Suha Philip|date=جنوری 5, 2010|journal=The National|accessdate=5 جنوری 2010|archivedate=2010-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100325113016/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20100106%2FFOREIGN%2F701059866%2F1133%2FMAGAZINE3}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref name=&quot;National Triple3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AP Coerced&quot;&gt;{{cite news|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=9480958|title=CIA Bomber Coerced to Work for Jordan Spy Agency|date=5 جنوری 2010|accessdate=5 جنوری 2010|publisher=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

البلوی نے [[ترکی]] وچ چھ سال میڈیکل دی سکھیا لئی۔

البلوی دے تعلقات دہشت گرد تنظیماں نال سی ۔ [[اردن]] وچ اس دی گرفتاری توں بعد اس نوں اسلامی جہاد خلاف ورتن لئی یوگ سمجھیا گیا۔کیونکہ اوہ کئی ویبسائیٹاں اتے کٹرپنتھی بلوگ چلاؤندا سی۔ پر اس نے اخیر وچ اسلامی جتھیبندیاں نال مل کے سی آئی اے دے کیمپ وچ دھماکہ کر دتا ۔

== حوالے ==
{{حوالے|3}} 

== باہری لنک ==

* [http://therealnews.com/t2/component/seyret/?task=videodirectlink&amp;id=5428 Posthumous video statement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002123142/http://therealnews.com/t2/component/seyret/?task=videodirectlink&amp;id=5428 |date=2011-10-02 }} by Humam Khalil Abu-Mulal al-Balawi
* Book review: {{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol.-55-no.-3/the-triple-agent-the-al-qaeda-mole-who-infiltrated-the-cia.html|title=Intelligence in Public Literature. The Triple Agent: The Al-Qaeda Mole Who Infiltrated the CIA. Joby Warrick, New York: Doubleday, 2011.|last=Stephen J. Garber|access-date=2018-10-15|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930120437/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol.-55-no.-3/the-triple-agent-the-al-qaeda-mole-who-infiltrated-the-cia.html|dead-url=yes}}
* [http://worldanalysis.net/modules/newbbex/viewtopic.php?viewmode=thread&amp;topic_id=151&amp;forum=3&amp;post_id=376 A message on the night of the Martyrdom Operation] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130814190126/http://worldanalysis.net/modules/newbbex/viewtopic.php?viewmode=thread&amp;topic_id=151&amp;forum=3&amp;post_id=376 |date=2013-08-14 }}
* [http://worldanalysis.net/modules/newbbex/viewtopic.php?viewmode=thread&amp;topic_id=151&amp;forum=3&amp;post_id=323#323 Transcript of the English video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006180455/http://worldanalysis.net/modules/newbbex/viewtopic.php?viewmode=thread&amp;topic_id=151&amp;forum=3&amp;post_id=323#323 |date=2016-10-06 }}
[[گٹھ:جم 1977]]
[[گٹھ:موت 2009]]
[[گٹھ:عرب شخصیتاں]]</text>
      <sha1>ro59kdql3a2nfza4cubai1kbu09t16g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بھارت دا انتخابی کمیشن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67450</id>
    <revision>
      <id>711887</id>
      <parentid>676049</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37969" sha1="2i0l2at67clmt3tmjp1wrwa3990hl1f" xml:space="preserve">{{Infobox government agency
|agency_name =بھارتی چون کمیشن
|nativename = 
|nativename_a =
|nativename_r =
|logo = تصویر:ECI Logo.png
|logo_width = 80
|logo_caption = بھارتی چون کمیشن
|seal =
|seal_width =
|seal_caption =
|formed = 25 جنوری 1950 (بعد وچ نیشنل ووٹر دن دے طور تے منایا جان لگا)
|preceding1 =
|preceding2 =
|dissolved =
|superseding =
|jurisdiction = [[بھارت]]
|headquarters = نویں دلی
|employees =
|budget =
|minister1_name
|minister1_pfo =
|minister2_name =
|minister2_pfo =
|chief1_name = [[وی۔ سندرم سنپت]]
|chief1_position = [[بھارت دا چون کمیشنر|چون کمیشنر]]
|chief2_name = [[ہریشنکر برہما]]
|chief2_position = [[بھارت دا چون کمیشنر|چون کمیشنر]]
|chief3_name = [[سید نسیم احمد زیدی]]
|chief3_position =  [[بھارت دا چون کمیشنر|چون کمیشنر]]&lt;ref&gt;{{cite news| url= http://www.thehindu.com/news/national/article3723367.ece|title= Zaidi is new Election Commissioner| date= 4 اگست 2012}}&lt;/ref&gt;
|parent_agency =
|child1_agency =
|child2_agency =
|website = {{URL|eci.nic.in}}
|footnotes =
}}
'''بھارتی چون کمیشن''' ([[انگریزی]]: Election Commission of India، [[ہندی]]: بھارت نرواچن آیوگ) اک خدمختیار اتے [[بھارت دا آئین|آئینی]] طور اُتے قائم سنگھی اتھارٹی اے جسدا گٹھن بھارت وچ آزاد اتے نرپکھّ طور اُتے بھارت دے وکھ-وکھ نمائندہ اداریاں وچ نمائندہ چنن لئی کیتا گیا سی۔ بھارتی چون کمیشن دا قیام 25 جنوری 1950 نوں کیتا گیا سی۔ ایہہ آئین دے ماتحت کم کردا اے۔ [[بھارتی سپریم کورٹ|بھارت دے سپریم کورٹ]] مطابق جدوں کسے حالت وچ بھارتی قانون شانت ہندا اے تاں آئین ماتحت چون کمیشن اپنے واجب فیصلے لے سکدا اے۔


'''بھارتی الیکشن کمیشن ''' {{ہور نام|ہندی=भारत निर्वाचन आयोग}} اک خود مختار ادارہ اے جو [[بھارتی انتخابات]] د‏‏ی ذمہ داری نبھاندا ا‏‏ے۔ ایہ اک انتظامی ادارہ اے تے [[لوک سبھا]]، [[راجیہ سبھا]]، صوبائی اسمبلی انتخابات، [[صدر بھارت]] تے [[نائب صدر بھارت]] دے انتخابات ايس‏ے دے زیر انتظام منعقد ہُندے نيں۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/HandBooks/The_Presidential_and_Vice-Presidential_Elections_Act-1952.pdf|title=The Presidential and Vice-Presidential Elections Act, 1952 (Act No. 31 of 1952)|last=|first=|date=14 March 1952|website=Election Commission of India|dead-url=No|accessdate=9 ستمبر 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107232151/https://eci.gov.in/|archivedate=2019-01-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بھارتی الیشکن کمیشن [[دستور ہند]] د‏‏ی دفعہ 324 دے تحت کم کردا اے،&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(21).pdf|title=Part XV of the Constitution of India – Elections – Article 324|last=|first=|date=|website=[[وزارت قانون و انصاف، حکومت ہند]], [[حکومت ہند]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052957/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/Const.Pock%202Pg.Rom8Fsss(21).pdf|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; تے [[عوام د‏‏ی نمائندگی ایکٹ]] نو‏‏ں نافذ وی کردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%201/representation%20of%20the%20people%20act,%201951.pdf|title=The Representation of the People Act, 1951|last=|first=|date=|website=[[وزارت قانون و انصاف، حکومت ہند]], [[حکومت ہند]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053004/http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%201/representation%20of%20the%20people%20act,%201951.pdf|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;۔ + جے الیکشن دے نفاذ وچ قانون کوئی ناکافی پروویژن بناندا اے تاں [[دستور ہند]] الیکشن کمیشن نو‏‏ں انہاں حالات تو‏ں نمٹنے د‏‏ی طاقت فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ اک آئینی ادارہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں الیکشن کمیشن [[بھارتی سپریم کورٹ]]، [[یونین پبلک سروس کمیشن]] تے [[بھارتی ناظر حسابات و محاسب عام]] دے عام نال انہاں ادارےآں وچ شامل اے جو اپنا کم [[خود مختاری]] تے مکمل آزادی تو‏ں کردا ا‏‏ے۔


== ڈھانچہ ==
1950ای وچ جدوں پہلی وار چون کمیشن بنایا گیا تاں اس وچ صرف اک مکھ چون کمیشنر ہی سی۔ 16 اکتوبر 1989 نوں اسدے نال دو ہور کمیشنر تعینات کیتے گئے، پر ایہہ بالکل تھوڑے ویلے لئی سن۔ ایہناں نوں 1 جنوری 1990 وچ ہٹا دتا گیا۔ چون کمیشنر سدھار ایکٹ،1993 نے اسنوں اک بہو-میمبر اکائی بنا دتا۔ اس ویلے توں ہی تن میمبری کمیشن بنایا گیا اے۔ ایہہ اپنا فیصلہ اکثریت نال لیندے ہن۔
ابتدائی طور اُتے سنہ 1950ء وچ کمیشن وچ صرف اک [[چیف الیکشن کمشنر]] ہُندا سی۔ 16 اکتوبر سنہ 1989ء نو‏‏ں دو ہور کمشنر نامزد کیتے گئے مگر بوہت گھٹ مدت دے بعد انہاں نو‏‏ں جنوری 1990ء وچ معزول کر دتا گیا۔ الیکشن کمشنر ترمیم ایکٹ 1989ء دے تحت الیکشن کمیشن نو‏‏ں کثیر رکنی ادارہ بنایا گیا۔ ايس‏ے وقت تو‏ں الیشکن کمیشن سہ رکنی ادارہ ا‏‏ے۔ ایہ فیصلہ اکثریت‏ی ووٹ د‏‏ی بنا اُتے کيتا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; چیف الیکشن کمشنر تے ہور دو کمشنر جو زیادہ تر سبکدوش آئی ایس آفیسر ہُندے نيں، اپنی تنخواہ تے دوسرے بھدے [[بھارتی سپریم کورٹ]] دے جج دے برابر پاندے نيں چیف الیکشن کمشنر تے ہور دو کمشنر (شرائط خدمات) ایکٹ، 1992-۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lawmin.nic.in/ld/P-ACT/1991/The%20Election%20Commission%20(Conditions%20of%20Service%20of%20Election%20Commissioners%20and%20Transaction%20of%20Business)%20Act,%201991.pdf|title=The Election Commission (Conditions of Service of Election Commissioners and Transaction of Business) Act, 1991 (Act No. 11 of 1991)|last=|first=|date=25 January 1991|website=[[وزارت قانون و انصاف، حکومت ہند]], [[حکومت ہند]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053025/http://lawmin.nic.in/ld/P-ACT/1991/The%20Election%20Commission%20(Conditions%20of%20Service%20of%20Election%20Commissioners%20and%20Transaction%20of%20Business)%20Act,%201991.pdf|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
الیکشن کمیشن [[نويں دہلی]] وچ واقع سیکریٹریٹ د‏‏ی طرف تو‏ں خدمات انجام دیندی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main1/the_setup.aspx|title=About ECI|last=|first=|date=|website=Election Commission of India|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053029/http://eci.nic.in/error.html?aspxerrorpath=%2Feci_main1%2Fthe_setup.aspx|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ڈپٹی الیکشن کمشنر-جو زیادہ تر [[آئی آفیسر]] ہُندے نيں - چیف الیکشن کمشنر د‏‏ی مدد کردے نيں۔ فیر انہاں دے تھلے ڈائیریکٹر جنرل، پرنسپل سکریٹری تے انہاں دے تابع دار سکریٹری انہاں د‏‏ی مدد نو‏‏ں موجود رہندے نيں۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Indian Polity|url=https://archive.org/details/indianpolityforc0000mlax|last=Laxmikanth|first=M|publisher=McGraw Hill|year=2017|isbn=9789352603633|location=|pages=42.5}}&lt;/ref&gt;
صوبائی سطح اُتے پرنسپل درجے دے آئی ایس ایس آفیسر جنہاں دا عہدہ چیف الیکٹورل آفیسر دا ہُندا اے اوہ الیکشن کمیشن د‏‏ی مدد کردے نيں۔ ضلع تے انتخابی حلقہ د‏‏ی سطح اُتے اس د‏ی مدد [[ڈسٹکرکٹ میجسٹریٹ]] (اپنی وسعت دے بقدر) ، الیکٹورل رجسٹریشن آفیسر تے رٹرننگ آفیسر الیکشن کروانے وچ مدد کردے نيں۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== دفتر تو‏ں معزولی ==
عدم صلاحیت تے غلط برتاؤ د‏‏ی بنیاد اُتے چیف الیکشن کمشنر نو‏‏ں بھارتی سپریم کورٹ دے جج د‏‏ی طرح[[بھارتی پارلیمان]] تو‏ں اک قرارداد منظور (دو تہائی اکثریت لوک سبھا تے راجیہ سبھا وچ ) ہوئے نے دے بعد معزول کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اس طریقہ عمل نو‏‏ں امپیچمینٹ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ہور الیکشن کمشنر نو‏‏ں چیف الیکشن کمشنر د‏‏ی درخواست اُتے بھارت دا صدر معزول کر سکدا ا‏‏ے۔ حالے کوئی وی چیف الیشکن کمشنر معزول نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ البتہ سنہ 2009 وچ انتخابات تو‏ں پہلے چیف الکشن کمشنر [[این۔ گوپال سوامی]] نے صدر بھارت [[پرتیبھا پاٹل]] نو‏‏ں الیکشن کمشنر [[نوین چاولا]] نو‏‏ں اک مخصوص سیاسی جماعت د‏‏ی طرفداری دا حوالہ دیندے ہوئے ہٹانے د‏‏ی سفارش بھیجی۔ حالانکہ اوہ حال ہی وچ اس عہدہ اُتے فائز ہوئے سن تے لوک سبھا انتخاگل کيتی نگرانی کرنے والے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/Chief-Election-Commissioner-Gopalaswami-lsquorecommendsrsquo-removal-of-Navin-Chawla/article16363593.ece|title=Chief Election Commissioner Gopalaswami ‘recommends’ removal of Navin Chawla|last=Ram|first=N.|date=31 January 2009|website=[[دی ہندو]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052938/https://www.thehindu.com/todays-paper/Chief-Election-Commissioner-Gopalaswami-lsquorecommendsrsquo-removal-of-Navin-Chawla/article16363593.ece|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; صدر نے رائے دتی کہ ایہ سفارش انہاں دے ذریعے واجب العمل نئيں اے لہذا اوہ سفارش مسترد کر دتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/President-rejects-Gopalaswamirsquos-report-against-Navin-Chawla/article16628274.ece|title=President rejects Gopalaswami’s report against Navin Chawla|last=|first=|date=2 March 2009|website=[[دی ہندو]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053030/https://www.thehindu.com/todays-paper/President-rejects-Gopalaswamirsquos-report-against-Navin-Chawla/article16628274.ece|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اس واقعہ بعدکے اگلے ماہ گوپال سوامی رٹائر ہوئے تے چاولہ چیف الیکشن کمشنر بنے تے 2009 لوک سبھا انتخابات انہاں د‏‏ی ہی نگرانی وچ ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/A-job-well-done/article16596673.ece|title=A job well done|last=|first=|date=15 May 2009|website=[[دی ہندو]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053032/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/A-job-well-done/article16596673.ece|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== کم کاج ==

جمہورت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبیاں وچ اک انتخابات دا اک طے شدہ اُتے وقت اُتے بار بار ہونا ا‏‏ے۔ صاف ستھرا الیکشن جمہوری طرز حکومت دا اک ناگزیز حصہ اے تے اور دستور دا اک بنیادی ڈھانچہ بھی۔ الیکشن کمیشن ریاست وچ انتخاگل کيتی زمہ دار و نگہبان ا‏‏ے۔ ہر انتخابات وچ ایہ سیاسی جماعتاں تے امیدواراں دے لئی [[طرز عمل دا ماڈل کوڈ]] جاری کردا اے تاکہ انتخابات صاف و شفاف طریقے تو‏ں اختتام پزیر ہوئے۔ کمیشن نے سب تو‏ں پہلے سنہ 1971 ء وچ [[5واں لوک سبھا انتخابات]] وچ طرز عمل دا ماڈل کوڈ جاری کيتا تے اس دے بعد وقتا فوقتا اس مین ترمیم ہُندی رہی۔ حالانکہ مختلف سیاسی جماعتاں دے ذریعے الیکشن کمیشن دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی وی ہُندی رہی تے اپنے عہدے تے حکومت کیت‏‏ی مشینری دے غلط تے ناجائز استعمال کیت‏‏ی شکایات وی موصول ہوئیاں۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/explained/model-code-is-only-moral-code-but-carries-weight/|title=Model Code is only moral code, but carries weight|last=Chhibber|first=Maneesh|date=5 November 2015|website=[[دی انڈین ایکسپریس]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053020/https://indianexpress.com/article/explained/model-code-is-only-moral-code-but-carries-weight/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.prsindia.org/theprsblog/?p=3146|title=Model Code of Conduct and the 2014 General Elections|last=|first=|authors=Joyita|date=14 April 2014|website=[[PRS Legislative Research]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053016/https://www.prsindia.org/theprsblog/?p=3146|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; حالانکہ الیکشن کمیشن دے کوڈ کسی خاص قوانین د‏‏ی بنیاد اُتے نئيں نيں لیکن اطمینان بخش ضرور نيں۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; اس دے قوانین دراصل ضابطہ اخلاق د‏‏ی پابندیاں نيں۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;۔ البتہ قانونی بنیاد د‏‏ی عدم موجودگی الیشکن کمیشن نو‏‏ں کوڈ دے نفاذ تو‏ں نئيں رکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india.com/news/india/uttar-pradesh-assembly-election-2017-dates-announced-by-election-commission-get-schedule-of-polling-and-results-of-up-state-elections-2017-1737457/|title=UP poll dates announced, results on March 11|last=Iqbal|first=Aadil Ikram Zaki|date=4 January 2017|website=India|publisher=[[Essel Group]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053034/https://www.india.com/news/india/uttar-pradesh-assembly-election-2017-dates-announced-by-election-commission-get-schedule-of-polling-and-results-of-up-state-elections-2017-1737457/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/election-commission-enforces-model-code-of-conduct-in-manipur/story-aIc1xuwpRIrzlcAE9gqrwM.html|title=Election Commission enforces model code of conduct in Manipur|last=|first=|date=5 January 2017|website=[[ہندوستان ٹائمز]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052944/https://www.hindustantimes.com/india-news/election-commission-enforces-model-code-of-conduct-in-manipur/story-aIc1xuwpRIrzlcAE9gqrwM.html|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.news18.com/news/politics/gujarat-himachal-get-dates-for-assembly-polls-274363.html|title=Gujarat, Himachal get dates for Assembly polls|last=Sharma|first=Test|date=10 October 2007|website=[[سی این این نیوز 18]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053047/https://www.news18.com/news/politics/gujarat-himachal-get-dates-for-assembly-polls-274363.html|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
سیاسی جماعتاں نو‏‏ں رجسٹر کرنے دا قانون سنہ 1989 وچ نافذ ہويا تے متعدد قومی، صوبائی تے علاقائی جماعتاں رجسٹر ہوئیاں۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/Registration_of_Political_Party.pdf|title=Registration of political parties under section 29A of the Representation of the People Act, 1951|last=|first=|date=23 March 1992|website=Election Commission of India|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106015448/https://eci.gov.in/|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
سیاسی جماعتاں نو‏‏ں نشان فراہ‏م کرنے دا اختیاد الیشن کمیشن نو‏‏ں ہُندا اے ۔کمیشن ہی قومی، صوبائی و علاقائی جماعتاں نو‏‏ں شناخت دیندا اے ۔ تے انتخابی خرچاں اُتے حد متعین کردا ا‏‏ے۔ نامزدگی دا پرچہ بھروانا، انتخاب د‏‏ی تاریخاں دا اعلان کرنا، الیکٹرورل رول د‏‏ی تیاری، ووٹراں د‏‏ی لسٹ تیار کرنا، وغیرہ سب کمیشن دے ذریعے انجام پاندے نيں۔ ایہ گل قابل ذکر اے کہ کمیشن دو جماعتاں نو‏‏ں یکساں نشان نئيں دے سکدی گرچہ کہ اوہ دونے وکھ وکھ صوبےآں تو‏ں ہون۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/HandBooks/HANDBOOK%20OF%20SYMBOLS.pdf|title=Handbook of Symbols, 2004|last=|first=|date=2004|website=Election Commission of India|at=Clause 9|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110081004/https://eci.gov.in/|archivedate=2019-01-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

کمیشن نو‏‏ں استصواب رائے تے ایکژٹ پول اُتے پابندی لگانے دا پورا اختیار اے تاکہ اوہ انتخابی نتائج نو‏‏ں متاثر نہ کرن۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eci.nic.in/archive/instruction/recent/media/pnxitpoll_FINAL.html|title=Subject – Guidelines for Publication and Dissemination of Results of Opinion Polls/Exit Polls.|last=|first=|date=20 January 1998|website=Election Commission of India|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106015453/http://eci.nic.in/archive/instruction/recent/media/pnxitpoll_FINAL.html|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/election-commission-bans-exit-polls-in-election-bound-states/articleshow/56856902.cms|title=Election Commission bans exit polls in election-bound states|last=|first=|date=29 January 2017|website=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052946/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/election-commission-bans-exit-polls-in-election-bound-states/articleshow/56856902.cms|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/explained/exit-polls-and-why-they-are-restricted-by-the-panel-dainik-jagran-editor-arrest-4527055/|title=Exit polls and why they are restricted by the panel: All your questions answered|last=Chopra|first=Ritika|date=16 February 2017|website=[[دی انڈین ایکسپریس]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053038/https://indianexpress.com/article/explained/exit-polls-and-why-they-are-restricted-by-the-panel-dainik-jagran-editor-arrest-4527055/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

انتخابات وچ پیسےآں دے اثر نو‏‏ں کم کرنے دے لئی کمیشن د‏‏ی کچھ تجاویز تیار کيت‏یاں نيں۔ کمیشن نے آئی آر ایس افسران نو‏‏ں تمام انتخابات دے خرچاں دا نگہبان بنایا تے اک امیدوار اپنی انتخابی مہم وچ کِنّی رقم خرچ کر سکدا اے اس اُتے وی اک حد متعین د‏‏ی تے وقتا فوقتا ااس حد وچ تبدیلی وی ہُندی رہی۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/rk-nagar-byelection-observers-appointed/articleshow/57796448.cms|title=RK Nagar byelection: Observers appointed|last=Kumar|first=Pradeep|date=23 March 2017|website=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053105/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/rk-nagar-byelection-observers-appointed/articleshow/57796448.cms|archive-date=2018-12-25|archiveurl=http://web.archive.org/web/20190107232145/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/rk-nagar-byelection-observers-appointed/articleshow/57796448.cms|archivedate=7 جنوری 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2017/mar/31/deployment-of-observers-in-rk-nagar-a-new-national-record-election-commission-1588080.html|title=Deployment of observers in RK Nagar a new national record: Election Commission|last=|first=|date=31 March 2017|website=[[The New Indian Express]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053044/http://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2017/mar/31/deployment-of-observers-in-rk-nagar-a-new-national-record-election-commission-1588080.html|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; کمیشن نامزدگی دے وقت امیدوار دے اثاثےآں د‏‏ی تفصیل اک ایفیڈیوٹ اُتے لیندی اے نال ہی امیدواراں نو‏‏ں نتیجہ آنے دے بعد 30 دناں دے اندر انہاں نو‏‏ں تمام اخراجات د‏‏ی تفصیل وی جمع کرنی پڑدی ا‏‏ے۔ انتخابی اخراجات وچ کمی کرنے دے لئی کمیشن نے لوک سبھا تے اسمبلی انتخابات دے ایام وچ کمی کردے ہوئے 21 دن تو‏ں 14 دن کر دتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.legalservicesindia.com/article/article/role-of-election-commission-108-1.html|title=Role Of Election Commission|last=Chandrakant|first=Nagnath|date=29 April 2010|website=Legal Services India|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053042/http://www.legalservicesindia.com/article/article/role-of-election-commission-108-1.html|archivedate=2018-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main1/the_function.aspx#campaign|title=The Function (Electoral System)|last=|first=|date=|website=Election Commission of India|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053027/http://eci.nic.in/error.html?aspxerrorpath=%2Feci_main1%2Fthe_function.aspx#campaign|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
انتخابات وچ جرائم نو‏‏ں کم کرنے دے لئی کمیشن نے سپریم کورٹ تو‏ں درخواست کيتی کہ جنہاں امیدواراں اُتے جرم ثابت ہوئے گیا ہوئے انہاں اُتے زندگی بھر د‏‏ی پابندی لگادی جائے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/ec-supports-lifetime-ban-on-convicts-from-contesting-4577960/|title=Election Commission supports lifetime ban on convicts from contesting|last=Anand|first=Utkarsh|date=21 March 2017|work=[[دی انڈین ایکسپریس]]|access-date=9 September 2017|dead-url=No|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052952/https://indianexpress.com/article/india/ec-supports-lifetime-ban-on-convicts-from-contesting-4577960/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/lifetime-ban-on-convicted-netas-supreme-court-seeks-center-election-commissions-views/articleshow/54338187.cms|title=Lifetime ban on convicted netas: Supreme Court seeks Center, Election Commission's views|last=Rautray|first=Samanwaya|date=15 September 2016|work=[[دی اکنامک ٹائمز]]|access-date=9 September 2017|dead-url=No|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053049/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/lifetime-ban-on-convicted-netas-supreme-court-seeks-center-election-commissions-views/articleshow/54338187.cms|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== جدید کاری ==
الیکشن کمیشن نے انتخابی کارروائیاں نو‏‏ں ہور بہتر بنانے دے لئی [[الیکٹرانک ووٹنگ مشین]] متعارف کروایا۔ خیال سی کہ اس د‏ی مدد تو‏ں انتخابات وچ بے ضابطگی تے بد عنوانی وچ کمی آئے گی تے حسن کارکردگی وچ وادھا ہوئے گا۔ اس دا سب تو‏ں پہلا تجربہ [[کیرالا]] دے 1982ء دے اسمبلی انتخابات وچ کیہ گیا۔ اس کامیاب تجربہ تے قانونی چارہ جوئی دے بعد کمیشن نے انہاں مشیناں دے استعمال دا حتمی فیصلہ کيتا۔&lt;ref name=&quot;ECI-The setup&quot;&gt;{{cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main1/the_setup.aspx |title=A Constitutional Body |publisher=Election Commission of India |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052950/https://eci.gov.in/ |archivedate=2018-12-25 |access-date=2018-07-16 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; کمیشن نے درست معلومات مہیا کروانے، انتظام تے انتظامیہ نو‏‏ں سدھارنے تے انتخابات دے نتائج دے اعلان دے لئی 20 فروری 1998ء نو‏‏ں اپنی [[ویب سائٹ]] دا اجرا کيتا۔ دھوکھا دہی تو‏ں بچنے دے لئی کمیشن نے 1993 وچ ووٹر آئی ڈی کارڈ جاری کيتا جسنو‏ں [[2004 انتخابات]] تو‏ں لازمی قرار دتا گیا۔ حالانکہ کچھ انتخابات وچ ووٹر آئی ڈی کارڈ د‏‏ی جگہ [[راشن کارڈ (بھارت)|راشن کارڈ]] د‏‏ی وی اجازت دتی گئی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/when-using-ration-card-as-identity-proof-entire-family-should-vote/|title=When using ration card as identity proof,entire family should vote|last=|first=|date=8 October 2009|work=[[دی انڈین ایکسپریس]]|access-date=9 September 2017|dead-url=No|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052956/https://indianexpress.com/article/cities/pune/when-using-ration-card-as-identity-proof-entire-family-should-vote/|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; سنہ 1998ء وچ اک اجلاس وچ کمیشن نے انتخابی کردار نو‏‏ں کمپیوٹرازڈ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 2014ء دے عام انتخابات وچ 8 انتخابی حلفےآں وچ [[ووٹر ویریفائڈ پیپر آڈٹ ٹرایل]] نو‏‏ں متعارف کروانا الیکشن کمیشن د‏‏ی اک اہ‏م کامیابی سی۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/473723-india-devises-flawless-ballot-mechanism|title=India devises flawless ballot mechanism|last=|first=|date=19 December 2013|website=[[دی نیوز]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053023/https://www.thenews.com.pk/archive/print/473723-india-devises-flawless-ballot-mechanism|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; اس مشین دا پہلی دفعہ استعمال ستمبر 2013ء دے [[ناگالینڈ]] دے اک انتخابی حلقہ [[نوکسین (اسمبلی انتخابی حلقہ)|نوکسین]] دے وسط مدتی انتخاب وچ کیہ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-09-04/news/41765831_1_npf-verifiable-paper-audit-trail-vvpat|title=VVPAT used or the first time in Noksen bypolls|last=Singh|first=Bikash|date=4 September 2013|website=[[دی اکنامک ٹائمز]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412002416/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-09-04/news/41765831_1_npf-verifiable-paper-audit-trail-vvpat|archive-date=12 April 2016|dead-url=|access-date=9 September 2017}}&lt;/ref&gt; تے تمام انتخابات وچ سمتبر 2013ء وچ ہی متعدد اسبملی انتخابات وچ اس دا استعمال ہويا۔

سنہ 2014ء وچ [[انہاں وچو‏ں کوئی نئيں (نوٹا)]] متعارف کروایا گیا جو ہن تمام ووٹنگ مشیناں وچ لازمی طور اُتے موجود رہندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/election-commission-okays-nota-option/article5231871.ece|title=Election Commission okays NOTA option|last=Joshua|first=Anita|date=13 October 2013|website=[[دی ہندو]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052954/https://www.thehindu.com/news/national/election-commission-okays-nota-option/article5231871.ece|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/NOTA-to-be-provided-in-general-elections/articleshow/31469556.cms|title=NOTA to be provided in general elections|last=|first=|date=5 March 2014|website=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106015505/https://timesofindia.indiatimes.com/india/NOTA-to-be-provided-in-general-elections/articleshow/31469556.cms|archive-date=2019-01-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 [[فائل:NOTA Option Logo.svg|thumb|NOTA symbol in India]]In 2014, [[None of the above]]
نوٹا دے نشان نو‏‏ں [[نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ڈیزائی]]، [[احمدآباد]] نے ڈیزائن کيتا۔&lt;ref name=&quot;dna 2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-now-nota-has-a-political-symbol-too-2126476|title=Now, 'NOTA' has an electoral symbol too|last=|first=|date=18 September 2015|website=[[زی نیوز]]|dead-url=|accessdate=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053012/https://www.dnaindia.com/india/report-now-nota-has-an-electoral-symbol-too-2126476|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jain 2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/None-of-the-Above-option-on-EVMS-to-carry-its-own-symbol-from-Bihar-polls/articleshow/49017516.cms|title='None of the Above' option on EVMS to carry its own symbol from Bihar polls|last=Jain|first=Bharti|date=18 September 2015|website=[[دی ٹائمز آف انڈیا]]|dead-url=|accessdate=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052940/https://timesofindia.indiatimes.com/india/None-of-the-Above-option-on-EVMS-to-carry-its-own-symbol-from-Bihar-polls/articleshow/49017516.cms|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;۔ [[بہار اسمبلی انتخابات، 2015]] دے دوران وچ بہار اوہ پہلا صوبہ بنا جتھ‏ے تصویر والی ووٹنگ مشین استعمال ہوئی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Now-photos-of-candidates-on-EVMs-to-weed-out-dummies/articleshow/46739479.cms|title=Now, photos of candidates on EVMs to weed out 'dummies'|last=Shivadekar|first=Sanjeev|date=30 March 2015|website=[[ٹائمز آف انڈیا]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053043/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Now-photos-of-candidates-on-EVMs-to-weed-out-dummies/articleshow/46739479.cms|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thequint.com/news/politics/contesting-the-bihar-polls-dummy-candidates-are-no-more-a-worry|title=Contesting the Bihar Polls? Dummy Candidates Beware|last=Virk|first=Aviral|date=21 September 2015|website=[[دی کوینٹ]]|dead-url=No|access-date=9 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052947/https://www.thequint.com/news/politics/contesting-the-bihar-polls-dummy-candidates-are-no-more-a-worry|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== تنقید ==
بھارتی الیکشن کمیشن اس وقت تنقید دا نشانہ بنی جدو‏ں [[ڈاکٹر ستیندر سنگھ]] نے [[قانون حق معلومات، 2005ء]] نو‏‏ں اک درخواست دتی جس وچ معلوم ہويا کہ 2014 دے لوک سبھا انتخابات مین کمیشن نے کافی غیر ذمہدارانہ کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Polls-near-but-no-data-of-voters-with-disabilities/articleshow/29432418.cms|title=Polls near, but no data of voters with disabilities|last=Gohain|first=Manash Pratim|date=27 January 2014|newspaper=[[ٹائمز آف انڈیا]]|access-date=9 September 2017|dead-url=No|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053101/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Polls-near-but-no-data-of-voters-with-disabilities/articleshow/29432418.cms|archive-date=2018-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106015501/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Polls-near-but-no-data-of-voters-with-disabilities/articleshow/29432418.cms|archivedate=6 January 2019|url-status=live|accessdate=19 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== 2017 ھیکاتھون ==
3 جون 2017 نو‏‏ں دن دے 10 بجے الیکشن کمیشن نے مختلف انتخابات وچ استعمال شدہ ووٹنگ مشین نو‏‏ں ہیک کرنے دے لئی اک پروگرام( ھیکاتھون ) دا انعقاد کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/aap-calls-ecs-evm-challenge-farce-begins-registration-for-its-hackathon/articleshow/58975280.cms|title=AAP calls EC's EVM challenge 'farce', begins registration for its hackathon|date=3 June 2017|work=[[دی اکنامک ٹائمز]]|access-date=9 September 2017|dead-url=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225053039/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/aap-calls-ecs-evm-challenge-farce-begins-registration-for-its-hackathon/articleshow/58975280.cms|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/india-news/election-commission-evm-challenge-today-aap-hackathon-too-10-points-1707370|title=The EVM (Vote Machine) 'Hackathons' That Weren't: 10 Points|last=Prabhu|first=Sunil|date=3 June 2017|work=[[این ڈی ٹی وی]]|access-date=9 September 2017|dead-url=No|editor-last=Tikku|editor-first=Aloke|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225052942/https://www.ndtv.com/india-news/election-commission-evm-challenge-today-aap-hackathon-too-10-points-1707370|archivedate=2018-12-25|url-status=live}}&lt;/ref&gt; صرف [[راشٹروادی کانگریس پارٹی]] تے [[بھارتیہ مارکسوادی کمیونسٹ پارٹی]] نے خود نو‏‏ں رجسٹر کروایا باقی جماعتاں نے دلچسپی نئيں دکھادی مختلف ٹیماں دے [[ای وی ایم]] تے [[وی وی پیٹ]] دے فنکشن دا مظاہرہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[بھارتی انتخابات]]
* [[بھارتی چیف الیکشن کمشنر]]
* [[بھارتی الیکشن کمشنر]]
* [[انڈین انٹرنیشنل انسٹی ٹیوٹ آف ڈیموکریسی اینڈ الیکشن مینجمینٹ]]
* [[بھارت وچ قانون سازی]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== باہرلے جوڑ ==
٭ [http://kikforpcmessenger.com/ KIK Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160501210202/http://www.kikforpcmessenger.com/ |date=2016-05-01 }}
٭ [http://www.e-aadhaarcard.in/2015/10/fake-aadhar-card-in-india-news-and-case.html Fake Aadhaar Card] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507032050/http://www.e-aadhaarcard.in/2015/10/fake-aadhar-card-in-india-news-and-case.html |date=2016-05-07 }}


* {{دفتری ویب سائٹ|http://eci.nic.in}}
* [http://www.eci.nic.in/Links/28 صوبہ جات دے چیف الیکشن کمیشن د‏‏ی ویبسائٹ دے روابط]
* [http://search.eci.gov.in/ آن لائن رائے دہندگان د‏‏ی لسٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210022158/http://search.eci.gov.in/ |date=2007-02-10 }}

{{بھارتی کمیشن}}
{{Chief Election Commissioners of India}}
{{بھارتی انتخابات}}
{{National election commissions}}

[[گٹھ:بھارتی الیکشن کمیشن]]
[[گٹھ:1950ء وچ قائم ہونے والی حکومت‏ی ایجنسیاں]]
[[گٹھ:الیکشن کمیشن]]
[[گٹھ:بھارت وچ 1950ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:بھارتی کمیشن تے تحقیقات]]

[[گٹھ:سرکار]]
[[گٹھ:بھارتی قانون]]
[[گٹھ:بھارت سرکار]]</text>
      <sha1>2i0l2at67clmt3tmjp1wrwa3990hl1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان سپر لیگ 2019</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76517</id>
    <revision>
      <id>711828</id>
      <parentid>662744</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46140" sha1="7hm8kuhh9o5wktrt31y1qpggbz7ylhq" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = پاکستان سپر لیگ 4 &lt;br /&gt; Pakistan Super League 4
| image = 
| imagesize = 170px
| fromdate = 
| todate = فروری 22 تا مارچ 25، 2018ء
| administrator = [[پاکستان کرکٹ بورڈ]]
| cricket format = [[ٹی ٹوئینٹی]]
| tournament format = [[دوہرا راؤنڈ روبن]] اور [[پلے آفز]]
|host ={{flagcountry|United Arab Emirates}}&lt;br /&gt;{{flagcountry|Pakistan}}
| defending champions =  [[اسلام آباد یونائیٹڈ]]
| champions = {{Cr-PSL|qta}}
| runner up = {{Cr-PSL|pesh}}
| count =
| participants = [[#ٹیمیں اور شریک کھلاڑی|6]]
| matches = 34
| attendance = 
| player of the series = [[شین واٹسن]]
| most runs =
| most wickets =
| website = [http://www.psl-t20.com/ psl-t20.com]
| previous_year = 2018ء
| previous_tournament = پاکستان سپر لیگ 2018ء
| next_tournament = پاکستان سپر لیگ 2020ء
| next_year = 2020ء
| drs = 
}}
پاکستان سپر لیگ 2019ء ایہ پاکستان سپر لیگ دا چوتھا دور اے، ایہ ٹوئنٹی/20 کرکٹ فرنچائز 2018ءوچ پاکستان کرکٹ بورڈ نے منظور کیتی۔ اس چ کل 6 ٹیماں کھید راہیاں نے۔ اس دا فائنل میچ نیشنل اسٹیڈیم، کراچی چ ہویا۔


'''پاکستان سپر لیگ 2019ء''' (مشہور بہ '''پی ایس ایل 4'''; اس دا تشہیری ناں [[ایچ بی ایل پاکستان|ایچ بی ایل]] پی ایس ایل2019ء اے بوجہ اشتہار) ایہ [[پاکستان سپر لیگ]] دا چوتھا دور سی۔ ایہ [[ٹوئنٹی/20]] [[کرکٹ]] فرنچائز 2015ء وچ [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] نے قائم کيتی۔ اس وچ کل 6 ٹیماں نے شرکت کيتی۔ 15 ستمبر 2018ء نو‏‏ں [[پاکستان کرکٹ بورڈ]] نے اک بیٹھک د‏‏ی جس وچ '''پاکستان سپر لیگ 2019ء''' تو‏ں متعلق کچھ فیصلے کیتے گئے تے طے پایا کہ ایہ 14 فروری 2019ء تو‏ں 17 مارچ 2019ء دے درمیان وچ کھیلا جائے گا۔ اس دے آخری 8 میچ [[پاکستان]] وچ تے فائنل میچ [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|کراچی]] ہويا۔ جدو‏ں کہ بقیہ میچ سابقہ سالاں د‏‏ی طرح [[متحدہ عرب امارات]] وچ ہی کھیلے گے۔
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pakistansuperleaguepsl.com/psl-schedule/|title=PSL 4 will kickoff on 14th فروری 2019 in UAE|last=|first=|date=|website=Pakistan Super League PSL|dead-url=|access-date=15 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226143414/http://pakistansuperleaguepsl.com/psl-schedule/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.psl-t20.com/pakistan-super-league-governing-council-meeting-psl-2019-returns-to-action-on-14-فروری-2019/|title=Final to be played in Karachi on 17th مارچ 2019|last=|first=|date=|work=PSL Official Website|dead-url=|accessdate=15 ستمبر 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226143412/https://www.psl-t20.com/pakistan-super-league-governing-council-meeting-psl-2019-returns-to-action-on-14-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-2019/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ٹیماں تے شریک کھلاڑی ==
[[فائل:PSL Map of Participating Nations.png|thumb|شرکت کرنے والی اقوام دا پی ایس ایل نقشہ]]
ہر فرنچائز نے 29 ستمبر تو‏ں شروع ہونے والے مرحلہ تقرر وچ 10 کھلاڑیاں نو‏‏ں زیر غور رکھیا۔ فیر 20 نومبر نو‏‏ں اسلام آباد وچ 16 کھلاڑیاں دا انتخاب کيتا گیا جس وچ 4 اضافی کھلاڑی وی شامل سن ۔ 16 دسمبر 2018 نو‏‏ں پی ایس ایل نے اعلان کيتا کہ ہر ٹیم دے پاس21 اراکین دے انتخاب دے لئی اضافی بجٹ ہونا چاہیے۔ متبادل چناؤ دا مرحلہ 24 جنوری نو‏‏ں لاہور وچ ہويا۔

{| class=&quot;wikitable&quot;
! {{Cr-PSL|isb}}
! {{Cr-PSL|khi}}
! {{Cr-PSL|lhr}}
! {{Cr-PSL|mul}}
! {{Cr-PSL|pesh}}
! {{Cr-PSL|qta}}
|-
|valign=top|
* [[محمد سمیع]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[شاداب خان]] ([[کپتان (کرکٹ)#نائب کپتان|ن ک]])
* [[فہیم اشرف]]
* [[آصف علی (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1991ء)|آصف علی]]
* [[لیوک رونچی]]
* [[رومان رئیس]]
* [[حسین طلعت]]
* [[صاحبزادہ فرحان]]
* [[Ian Bell]]
* [[سمت پٹیل]]
* [[وقاص مقصود]]
* [[ظفر گوہر]]
* [[Wayne Parnell]]
* [[فل سالٹ]]
* [[کیمرون ڈیلپورٹ]]
* [[محمد موسی]]
* [[ناصر نواز]]
* [[Zahir Khan (Afghan cricketer)|Zahir Khan]]
* [[احمد بٹ]]
* [[رضوان حسین|رضوان حسین]]
|valign=top|
* [[عماد وسیم]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[کولن منرو]]
* [[محمد عامر (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عامر]]
* [[بابر اعظم]]
* [[کولن انگرام]]
* [[عثمان خان شنواری]]
* [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1992ء)]]
* [[روی بوپارا]]
* [[سکندر رضا بٹ]]
* [[اویس ضیاء]]
* [[اسامہ میر]]
* [[Aaron Summers (cricketer)|Aaron Summers]]
* [[سہیل خان، کرکٹ کھلاڑی]]
* [[افتخار احمد (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1990)]]
* [[Ali Imran (cricketer, born 1998)|علی عمران]]
* [[ابرار احمد ( کرکٹر )|ابرار احمد]]
* [[عامر یامین]]
* [[بین ڈنک]]
* [[لیام لیونگ اسٹون]]
* [[جاہد علی]]
* [[عمر خان]]
|valign=top|
* [[محمد حفیظ]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[فخر زمان (کرکٹر)]]
* [[ابراہام بنجامن ڈیویلیئرز]]
* [[کارلوس بریتھویٹ]]
* [[کوری اینڈرسن]]
* [[حارث سہیل]]
* [[حسن خان (کرکٹ کھلاڑی)]]
* [[راحت علی]]
* [[یاسر شاہ]]
* [[شاہین آفریدی]]
* [[Anton Devcich]]
* [[آغا سلمان]]
* [[سہیل اختر]]
* [[سندیپ لامیچانی]]
* [[محمد عمران (کرکٹر، پیدائش 1996ء)]]
* [[عمیر مسعود]]
* [[برینڈن ٹیلر]]
* [[گوہر علی]]
* [[اعزاز چیمہ]]
* [[حارث رؤف]]
* [[ہارڈس ویلون]]
* [[ڈیوڈ ویئس]]
* [[سعد علی]]
|valign=top|
* [[شعیب ملک]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* {{strike|[[سٹیو سمتھ (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1989ء)]]}}
* [[شاہد آفریدی]]
* {{strike|[[Joe Denly]]}}
* [[جنید خان]]
* [[محمد عرفان (کرکٹ کھلاڑی)|محمد عرفان]]
* [[شان مسعود]]
* [[محمد عباس (کرکٹ کھلاڑی)]]
* [[Mohammad Irfan (cricketer, born 1995)|Mohammad Irfan]]
* [[عمر صدیق]]
* [[محمد جنید]]
* [[Qais Ahmad]]
* {{strike|[[Nicolas Pooran]]}}
* [[Chris Green (cricketer)|کhris Green]]
* [[Laurie Evans (cricketer)|Laurie Evans]]
* [[نعمان علی]]
* [[Mohammad Ilyas (cricketer, born 1996)|Mohammad Ilyas]]
* [[Daniel Christian]]
* [[Tom Moores]]
* [[علی رفیق]]
* [[شکیل عنصر]]
* [[Andre Russell]]
* [[جیمز ونس]]
* [[حماد اعظم]]
* [[Johnson Charles]]
|valign=top|
* [[ڈیرن سیمی]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[وہاب ریاض]]
* [[حسن علی (کرکٹر)]]
* [[کامران اکمل]]
* [[کیرون پولارڈ]]
* [[لیام ڈاؤسن]]
* [[عمید آصف]]
* [[Khalid Usman]]
* [[Sameen Gul]]
* [[مصباح الحق]]
* [[Dawid Malan]]
* [[عمر امین]]
* [[Wayne Madsen (cricketer)|Wayne Madsen]]
* [[صہیب مقصود]]
* [[Jamal Anwar]]
* [[Nabi Gul]]
* [[کرس جورڈن (کرکٹ کھلاڑی)|کhris Jordan]]
* {{strike|[[Waqar Salamkheil]]}}
* [[ابتسام شیخ]]
* [[Samiullah Afridi]]
* [[Andre Fletcher]]
|valign=top|
* [[سرفراز احمد]] ([[کپتان (کرکٹ)|ک]])
* [[شین واٹسن]]
* [[Sunil Narine]]
* [[ڈوین براوو]]
* [[عمر اکمل]]
* [[محمد نواز (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1994ء)]]
* [[ریلی روسو]]
* [[سہیل تنویر]]
* [[انور علی (1987ء کرکٹ کھلاڑی)]]
* [[سعود شکیل]]
* [[فواد احمد]]
* [[محمد اصغر (کرکٹ کھلاڑی)]]
* [[دانش عزیز]]
* [[احسن علی (کرکٹر)]]
* [[غلام مدثر]]
* {{strike|[[نسیم شاہ]]}}
* [[Harry Gurney]]
* [[احمد شہزاد]]
* [[اعظم خان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1998ء)]]
* [[Jalat Khan]]
* [[Dwayne Smith]]
* [[Mohammad Irfan (cricketer, born 1995)|Mohammad Irfan]]
* [[محمد حسنین (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 2000ء)]]
|}
== پوائنٹس ٹیبل ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;width:17! style=&quot;width:170px;&quot;|ٹیم
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  کھیڈے}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  جیتے}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  ہارے}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  برابر}}
! style=&quot;width:60px;&quot;|{{Tooltip | کوئی نتیجہ نیں}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip | پوائنٹس}}
! style=&quot;width:50px;&quot;|{{Tooltip | نیٹ رن ریٹ}}
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|pesh}}
|10
|7
|3
|0
|0
! 14
| +0.828 
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|qta}}
|10
|7
|3
|0
|0
! 14
| +0.376
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|isb}}
|10
|5
|5
|0
|0
! 10
| 0.127
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|khi}}
|10
|5
|5
|0
|0
! 10
| –0.673
|-
|-style=&quot;background:#fbb&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|mul}}
|10
|3
|7
|0
|0
! 6
| –0.173
|-style=&quot;background:#fbb&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|lhr}}
|10
|3
|7
|0
|0
! 6
| –0.837
|}

* ماخذ: [https://web.archive.org/web/20190216035725/http://www.espncricinfo.com/table/series/18898 ای ایس پی این کرک انفا]، آخری وار 28 فروری 2019ء نوں تجدید کیتا گیا{{efn|name=PST|وقت [[متناسق عالمی وقت+05:00]] کے مطابق}}
*اوتے الی چار ٹیماں  [[#پلے آف|پلے آف]] دے واسطے کوالیفائی کر جان گی۔
*{{Color box|#fbb|border=darkgray}} پلے آف دے واسطے کوالیفائی نہ کر سکیاں
*{{Color box|#bfc|border=darkgray}} [[#کوالیفائر|کوالیفائر]] وچ آپڈ گئیاں۔
*{{Color box|#efc|border=darkgray}} اگلے مرحلے وچ  آپڈ  گئیاں۔


==  تھ‏‏اںو‏اں  ==
&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |{{پرچم تصویر|متحدہ عرب امارات|size=15px}} متحدہ عرب امارات
!colspan=2|{{پرچم تصویر|پاکستان|size=15px}} پاکستان
|-
![[دبئی]]
![[شارجہ]]
![[ابوظبی (شہر)|ابوظبی]]
! {{strike|[[لاہور]]}}
![[کراچی]]
|-
|[[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]
|[[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]
|[[شیخ زاید کرکٹ اسٹیڈیم]]
|{{strike|[[قذافی اسٹیڈیم]]}}
|[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]]
|-
|گنجائش: 25,000
|گنجائش: 17,000&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://gulfnews.com/1.61885305|title=Sharjah stadium increase capacity before PSL|date=5 فروری 2019|accessdate=5 فروری 2019|author=K.R. Nayar|work=Gulf News}}&lt;/ref&gt;
|گنجائش: 20,000
|{{strike|گنجائش: 27,000}}
|گنجائش: 34,228
|-
|
|[[فائل:SharjahCricket.JPG|125px]]
||{{strike|[[File:Gaddafi stadium lahore.jpg|125px]]}}
|[[فائل:National Cricket Stadium, Karachi 01.jpg|125px]]
|-
! colspan=3 |
{{Location map+|United Arab Emirates|float=center|width=270 |caption= |places=
{{Location map~|United Arab Emirates|lat_deg=25|lat_min=2|lon_deg=55|lon_min=13|position=left|background=|label=[[دبئی]]}}
{{Location map~|United Arab Emirates|lat_deg=25|lat_min=19|lon_deg=55|lon_min=25|position=left|background=|label=[[شارجہ]]}}
{{Location map~|United Arab Emirates|lat_deg=24|lat_min=28|lon_deg=54|lon_min=22|position=left|background=|label=[[ابوظبی (شہر)|ابوظبی]]}}
}}
! colspan=2 |
{{Location map+|Pakistan|width=300|float=right|caption= |places= 
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=31|lat_min=33|lon_deg=74|lon_min=20|position=left|background=|label={{strike|[[لاہور]]}}}}
{{Location map~|Pakistan|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=0|position=left|background=|label=[[کراچی]]}}
}}
|}&lt;/center&gt;

== فارمیٹ ==
6 ٹیماں گروپ مرحلہ وچ 10 میچ کھیلاں گی۔ ہر جیت اُتے 2 پوائنٹ، ہارنے اُتے کوئی نئيں تے کوئی نتیجہ نئيں اُتے 1 پوائنٹ دتا جائے گا۔ گروپ مرحلہ د‏‏ی پہلی 4 درجے د‏‏ی ٹیماں پلے آفز دے لئی کوالیفائی کرن گی۔

== پوائنٹس ٹیبل ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! style=&quot;width:17! style=&quot;width:170px;&quot;|ٹیم
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  کھیلے}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  جیتے}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  ہارے}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip |  برابر}}
! style=&quot;width:60px;&quot;|{{Tooltip | کوئی نتیجہ ننيں}}
! style=&quot;width:35px;&quot;|{{Tooltip | پوائنٹس}}
! style=&quot;width:50px;&quot;|{{Tooltip | نیٹ رن ریٹ}}
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|pesh}}
|10
|7
|3
|0
|0
! 14
| +0.828
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|qta}}
|10
|7
|3
|0
|0
! 14
| +0.376
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|isb}}
|10
|5
|5
|0
|0
! 10
| 0.127
|-
|-style=&quot;background:#bfc&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot; |'''{{Cr-PSL|khi}}
|10
|5
|5
|0
|0
! 10
| –0.673
|-
|-style=&quot;background:#fbb&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|mul}}
|10
|3
|7
|0
|0
! 6
| –0.173
|-style=&quot;background:#fbb&quot;
| style=&quot;text-align:right&quot;|'''{{Cr-PSL|lhr}}
|10
|3
|7
|0
|0
! 6
| –0.837
|}

* ماخذ: [https://web.archive.org/web/20190216035725/http://www.espncricinfo.com/table/series/18898 ای ایس پی این کرک انفا]، آخری بار 28 فروری 2019ء نو‏‏ں تجدید کيتا گیا{{efn|name=PST|وقت [[متناسق عالمی وقت+05:00]] دے مطابق}}
* اُتے والی چار ٹیماں [[#پلے آف|پلے آف]] دے لئی کوالیفائی کر جاواں گی۔
* {{Color box|#fbb|border=darkgray}} پلے آف دے لئی کوالیفائی نہ کر سکن
* {{Color box|#bfc|border=darkgray}} [[#کوالیفائر|کوالیفائر]] وچ پہچ گئياں۔
* {{Color box|#efc|border=darkgray}} اگلے مرحلے وچ پہنچ گئياں۔

== مقابلے ==
شیڈول 13 دسمبر، 2018ء نو‏‏ں جاری کيتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1451409|title=8 matches of PSL 2019 to be played in Pakistan, final to be held in Karachi|work=Dawn|accessdate=14 دسمبر 2018|author=Abdul Ghaffar|date=13 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt;{{Efn|name=PST}}

{{محدود اوور میچ
| date = 14 فروری 2019{{لنگر|match1}}
| time=22:45|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr|L}}
| score1 = 171/8 (20 overs)
| score2 = 177/5 (19.2 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb}}
| runs1 = [[فخر زمان (کرکٹر)]] 65 (44)
| wickets1 = [[فہیم اشرف]] 2/24 (4 overs)
| runs2 = [[حسین طلعت]] 37 (30)
| wickets2 = [[راحت علی]] 4/29 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb-r}} won by 5 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168820 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[Rashid Riaz]] (Pak)
| motm = [[فہیم اشرف]] (Islamabad United)
| toss = Islamabad United won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 15 فروری 2019{{لنگر|match2}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi|L}}
| score1 = 183/6 (20 overs)
| score2 = 176/9 (20 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul}}
| runs1 = [[لیام لیونگ اسٹون]] 82 (43)
| wickets1 = [[Chris Green (cricketer)|Chris Green]] 3/32 (4 overs)
| runs2 = [[شعیب ملک]] 52 (28)
| wickets2 = [[محمد عامر (کرکٹ کھلاڑی)]] 4/25 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi-r}} won by 7 runs
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168821 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Michael Gough (cricketer)|Michael Gough]] (Eng) and [[Ranmore Martinesz]] (SL)
| motm = [[لیام لیونگ اسٹون]] (Karachi Kings)
| toss = Karachi Kings won the toss and elected to bat.
| notes = [[عمیر خان]] (Karachi Kings) and [[Mohammad Ilyas (cricketer, born 1996)|Mohammad Ilyas]] (Multan Sultans) both made their T20 debuts.
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 15 فروری 2019{{لنگر|match3}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh|L}}
| score1 = 155/4 (20 overs)
| score2 = 161/4 (19.4 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = [[مصباح الحق]] 49[[not out|*]] (32)
| wickets1 = [[محمد نواز (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1994ء)]] 2/25 (4 overs)
| runs2 = [[عمر اکمل]] 75[[not out|*]] (50)
| wickets2 = [[وہاب ریاض]] 2/18 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta-r}} won by 6 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168822 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[Shozab Raza]] (Pak)
| motm = [[عمر اکمل]] (Quetta Gladiators)
| toss = Quetta Gladiators won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 16 فروری 2019{{لنگر|match4}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|L}}
| score1 = 125/7 (20 overs)
| score2 = 126/5 (18.4 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul}}
| runs1 = [[لیوک رونچی]] 51 (33)
| wickets1 = [[علی شفیق]] 2/11 (4 overs)
| runs2 = [[شعیب ملک]] 31[[not out|*]] (29)
| wickets2 = [[شاداب خان]] 2/20 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul-r}} won by 5 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168823 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Ranmore Martinesz]] (SL) and [[Asif Yaqoob]] (Pak)
| motm = [[علی شفیق]] (Multan Sultans)
| toss = Multan Sultans won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 16 فروری 2019{{لنگر|match5}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr|L}}
| score1 = 138/6 (20 overs)
| score2 = 116 (19.5 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi}}
| runs1 = [[سہیل اختر]] 39 (25)
| wickets1 = [[عمیر خان]] 2/25 (4 overs)
| runs2 = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1992ء)]] 34 (33)
| wickets2 = [[حارث رؤف]] 4/23 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr-r}} won by 22 runs
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168824 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[Shozab Raza]] (Pak)
| motm = [[حارث رؤف]] (Lahore Qalandars)
| toss = Karachi Kings won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 17 فروری 2019{{لنگر|match6}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|L}}
| score1 = 157/8 (20 overs)
| score2 = 161/3 (18.2 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = [[Wayne Parnell]] 41 (20)
| wickets1 = [[سہیل تنویر]] 4/21 (4 overs)
| runs2 = [[شین واٹسن]] 81[[not out|*]] (55)
| wickets2 = [[سمت پٹیل]] 1/15 (3 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta-r}} won by 7 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168825 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Ranmore Martinesz]] (SL) and [[Asif Yaqoob]] (Pak)
| motm = [[شین واٹسن]] (Quetta Gladiators)
| toss = Quetta Gladiators won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 17 فروری 2019{{لنگر|match7}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr|L}}
| score1 = 78 (15.1 overs)
| score2 = 81/3 (10.1 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}}
| runs1 = [[Anton Devcich]] 18 (19)
| wickets1 = [[حسن علی (کرکٹر)]] 4/15 (4 overs)
| runs2 = [[عمر امین]] 61[[not out|*]] (39)
| wickets2 = [[راحت علی]] 1/9 (2 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh-r}} won by 7 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168826 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[Rashid Riaz]] (Pak)
| motm = [[حسن علی (کرکٹر)]] (Peshawar Zalmi)
| toss = Peshawar Zalmi won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 20 فروری 2019{{لنگر|match8}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul|L}}
| score1 = 160/9 (20 overs)
| score2 = 161/2 (18.2 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = [[شعیب ملک]] 53 (37)
| wickets1 = [[Mohammad Irfan (cricketer, born 1995)|Mohammad Irfan Jr.]] 2/32 (4 overs)
| runs2 = [[ریلی روسو]] 67[[not out|*]] (45)
| wickets2 = [[محمد عرفان (کرکٹ کھلاڑی)]] 1/26 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta-r}} won by 8 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168827 Scorecard]
| venue = [[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]، [[شارجہ (شہر)]]
| umpires = [[Shozab Raza]] (Pak) and [[Asif Yaqoob]] (Pak)
| motm = [[شین واٹسن]] (Quetta Gladiators)
| toss = Quetta Gladiators won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 21 فروری 2019{{لنگر|match9}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh|L}}
| score1 = 153/8 (20 overs)
| score2 = 109/9 (20 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi}}
| runs1 = [[امام الحق]] 56 (43)
| wickets1 = [[سکندر رضا بٹ]] 2/23 (4 overs)
| runs2 = [[محمد رضوان (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1992ء)]] 32[[not out|*]] (27)
| wickets2 = [[حسن علی (کرکٹر)]] 4/15 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh-r}} won by 44 runs
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168828 Scorecard]
| venue = [[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]، [[شارجہ (شہر)]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[Rashid Riaz]] (Pak)
| motm = [[امام الحق]] (Peshawar Zalmi)
| toss = Karachi Kings won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 22 فروری 2019{{لنگر|match10}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul|L}}
| score1 = 200/6 (20 overs)
| score2 = 204/4 (20 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr}}
| runs1 = [[جیمز ونس]] 84 (41)
| wickets1 = [[سندیپ لامیچانی]] 3/46 (4 overs)
| runs2 = [[فخر زمان (کرکٹر)]] 63 (35)
| wickets2 = [[جنید خان]] 3/39 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr-r}} won by 6 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168829 Scorecard]
| venue = [[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]، [[شارجہ (شہر)]]
| umpires = [[Ranmore Martinesz]] (SL) and [[Shozab Raza]] (Pak)
| motm = [[ابراہام بنجامن ڈیویلیئرز]] (Lahore Qalandars)
| toss = Lahore Qalandars won the toss and elected to field.
| notes =
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 22 فروری 2019{{لنگر|match11}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|L}}
| score1 = 158/9 (20 overs)
| score2 = 146 (19.4 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}}
| runs1 = [[Ian Bell]] 54 (46)
| wickets1 = [[Sameen Gul]] 3/29 (4 overs)
| runs2 = [[کیرون پولارڈ]] 51 (22)
| wickets2 = [[محمد سمیع]] 3/22 (3.4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb-r}} won by 12 runs
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168830 Scorecard]
| venue = [[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]، [[شارجہ (شہر)]]
| umpires = [[Michael Gough (cricketer)|Michael Gough]] (Eng) and [[Richard Illingworth]] (Eng)
| motm = [[محمد سمیع]] (Islamabad United)
| toss = Peshawar Zalmi won the toss and elected to field.
| notes = [[محمد موسی]] (Islamabad United) made his T20 debut.
* ''[[محمد سمیع]] (Islamabad United) became the first player in the team, and fourth overall in [[List of Pakistan Super League bowling records|PSL history to take a hat-trick]]۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://gulfnews.com/1.1550895042345|title=Sami's hat-trick gives Islamabad a 12-runs win over Peshawar|work=Gulf News|accessdate=23 فروری 2019|date=23 فروری 2019|author=K.R. Nayar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.samaa.tv/sports/2019/02/psl4-islamabad-united-vs-peshawar-zalmi-live-updates/|title=Islamabad United captain Sami takes hat-trick to finish off Peshawar Zalmi|publisher=Samaa TV|date=22 فروری 2019|accessdate=23 فروری 2019}}&lt;/ref&gt;
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 23 فروری 2019{{لنگر|match12}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr|L}}
| score1 = 143/7 (20 overs)
| score2 = 148/7 (20 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = [[ابراہام بنجامن ڈیویلیئرز]] 45[[not out|*]] (40)
| wickets1 = [[غلام مدثر]] 3/21 (4 overs)
| runs2 = [[سرفراز احمد]] 52[[not out|*]] (36)
| wickets2 = [[حارث رؤف]] 2/25 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta-r}} won by 3 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168831 Scorecard]
| venue = [[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]، [[شارجہ (شہر)]]
| umpires = [[Ranmore Martinesz]] (SL) and [[Shozab Raza]] (Pak)
| motm = [[سرفراز احمد]] (Quetta Gladiators)
| toss = Quetta Gladiators won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 23 فروری 2019{{لنگر|match13}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi|L}}
| score1 = 143/6 (20 overs)
| score2 = 147/3 (16.1 over)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb}}
| runs1 = [[بین ڈنک]] 49[[not out|*]] (32)
| wickets1 = [[فہیم اشرف]] 3/26 (4 overs)
| runs2 = [[لیوک رونچی]] 67[[not out|*]] (35)
| wickets2 = [[عماد وسیم]] 2/27 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb-r}} won by 7 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168832 Scorecard]
| venue = [[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]، [[شارجہ (شہر)]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[Asif Yaqoob]] (Pak)
| motm = [[لیوک رونچی]] (Islamabad United)
| toss = Islamabad United won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 24 فروری 2019{{لنگر|match14}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul|L}}
| score1 = 145 (20 overs)
| score2 = 146/5 (19.4 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}}
| runs1 = [[Johnson Charles]] 53 (34)
| wickets1 = [[حسن علی (کرکٹر)]] 4/17 (4 overs)
| runs2 = [[امام الحق]] 52 (44)
| wickets2 = [[Dan Christian]] 2/22 (3 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh-r}} won by 5 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168833 Scorecard]
| venue = [[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]، [[شارجہ (شہر)]]
| umpires = [[Ranmore Martinesz]] (SL) and [[Shozab Raza]] (Pak)
| motm = [[حسن علی (کرکٹر)]] (Peshawar Zalmi)
| toss = Peshawar Zalmi won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 24 فروری 2019{{لنگر|match15}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta|L}}
| score1 = 186/5 (20 overs)
| score2 = 188/4 (18.4 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi}}
| runs1 = [[عمر اکمل]] 55 (37)
| wickets1 = [[عامر یامین]] 3/37 (4 overs)
| runs2 = [[کولن انگرام]] 127[[Not Out|*]] (59)
| wickets2 = [[سہیل تنویر]] 2/21 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi-r}} won by 6 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168834 Scorecard]
| venue = [[شارجہ کرکٹ ایسوسی ایشن اسٹیڈیم]]، [[شارجہ (شہر)]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[احسن رضا]] (Pak)
| motm = [[کولن انگرام]] (Karachi Kings)
| toss = Karachi Kings won the toss and elected to field.
| notes = [[کولن انگرام]] (Karachi Kings) became the first player in the team and the first overseas player to score a century, and the highest individual scorer in the [[پاکستان سپر لیگ سنچریاں د‏‏ی لسٹ]] at that time.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1465779|title=Swashbuckling Ingram's record-breaking knock powers Kings to victory over Gladiators|work=Dawn News|accessdate=26 فروری 2019}}&lt;/ref&gt;
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 26 فروری 2019{{لنگر|match16}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|L}}
| score1 = 121 (17.4 overs)
| score2 = 122/4 (18.1 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul}}
| runs1 = [[لیوک رونچی]] 32 (16)
| wickets1 = [[Dan Christian]] 3/19 (1.4 overs)
| runs2 = [[Umar Siddiq]] 46 (45)
| wickets2 = [[شاداب خان]] 1/16 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul-r}} won by 6 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168835 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[احسن رضا]] (Pak)
| motm = [[Dan Christian]] (Multan Sultans)
| toss = Multan Sultans won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 27 فروری 2019{{لنگر|match17}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta|L}}
| score1 = 106 (19.1 overs)
| score2 = 107/2 (16.3 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr}}
| runs1 = [[احسن علی (کرکٹر)]] 33 (25)
| wickets1 = [[سندیپ لامیچانی]] 4/10 (4 overs)
| runs2 = [[ابراہام بنجامن ڈیویلیئرز]] 47[[not out|*]] (38)
| wickets2 = [[Harry Gurney]] 1/13 (2 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr-r}} won by 8 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168836 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Ranmore Martinesz]] (SL) and [[Shozab Raza]] (Pak)
| motm = [[سندیپ لامیچانی]] (Lahore Qalandars)
| toss = Lahore Qalandars won the toss and elected to field.
| notes = [[محمد حسنین (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 2000ء)]] (Quetta Gladiators) made his T20 debut.
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 27 فروری 2019{{لنگر|match18}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi|L}}
| score1 = 168/8 (20 overs)
| score2 = 169/5 (19.2 overs)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb}}
| runs1 = [[بابر اعظم]] 68 (50)
| wickets1 = [[رومان رئیس]] 3/27 (4 overs)
| runs2 = [[آصف علی (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1991ء)]] 70 (38)
| wickets2 = [[عمیر خان]] 2/29 (4 overs)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb-r}} won by 5 wickets
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168837 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[احسن رضا]] (Pak)
| motm = [[آصف علی (کرکٹ کھلاڑی، پیدائش 1991ء)]] (Islamabad United)
| toss = Islamabad United won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 28 فروری 2019{{لنگر|match19}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168838 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Ranmore Martinesz]] (SL) and [[Asif Yaqoob]] (Pak)
| motm = 
| toss = Peshawar Zalmi won the toss and elected to field.
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 28 فروری 2019{{لنگر|match20}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168839 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = [[Richard Illingworth]] (Eng) and [[Rashid Riaz]] (Pak)
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 1 مارچ 2019{{لنگر|match21}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168840 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 1 مارچ 2019{{لنگر|match22}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168841 Scorecard]
| venue = [[دبئی بین الاقوامی کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[دبئی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 4 مارچ 2019{{لنگر|match23}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168842 Scorecard]
| venue = [[شیخ زاید کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ابوظبی (شہر)]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 4 مارچ 2019{{لنگر|match24}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168843 Scorecard]
| venue = [[شیخ زاید کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ابوظبی (شہر)]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 5 مارچ 2019{{لنگر|match25}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168844 Scorecard]
| venue = [[شیخ زاید کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ابوظبی (شہر)]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 5 مارچ 2019{{لنگر|match26}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168845 Scorecard]
| venue = [[شیخ زاید کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[ابوظبی (شہر)]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 7 مارچ 2019{{لنگر|match27}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168846 Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 9 مارچ 2019{{لنگر|match28}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168847 Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 10 مارچ 2019{{لنگر|match29}}
| time=16:30
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168848 Scorecard]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}
----
{{محدود اوور میچ
| date = 10 مارچ 2019{{لنگر|match30}}
| time=21:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|lhr|L}}
| score1 = 
| score2 = 
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|mul}}
| runs1 = 
| wickets1 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168849 Scorecard]
| venue = [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| notes = 
| stack = y
}}

== پلے آفز ==
{{Efn|name=PST}}
{{پی ایس ایل حتمی مقابلے
|P1Date=13 مارچ|P1Venue=[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|کراچی]]
| P1Seed1 = '''2'''
| P1Team1 = qta
| P1Score1 = '''186/6 (20 اوور)'''
| P1Seed2 = 1
| P1Team2 = pesh
| P1Score2 = 176/7 (20 اوور)
| P1Winner = qta
| P1Margin = '''10 runs'''
| P1Matchno = 31
| P1Special =
|P2Date=14 مارچ|P2Venue=[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|کراچی]]
| P2Seed1 = '''3'''
| P2Team1 = isb
| P2Score1 = '''164/6 (19.3 اوور)'''
| P2Seed2 = 4
| P2Team2 = khi
| P2Score2 = 161/9 (20 اوور)
| P2Winner = isb
| P2Margin = '''4 wickets'''
| P2Matchno = 32
| P2Special =
|P3Date=15 مارچ|P3Venue=[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|کراچی]]
| P3Seed1 = '''1'''
| P3Team1 = pesh
| P3Score1 = '''214/5 (20 اوور)'''
| P3Seed2 = 3
| P3Team2 = isb
| P3Score2 = 166/9 (20 اوور)
| P3Winner = pesh
| P3Margin = '''48 runs'''
| P3Matchno = 33
| P3Special =
|FinalDate=17 مارچ|FinalVenue=[[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|کراچی]]
| FinalSeed1 = '''2'''
| FinalTeam1 = qta
| FinalScore1 = '''139/2 (17.5 اوور)'''
| FinalSeed2 = 1
| FinalTeam2 = pesh
| FinalScore2 = 138/8 (20 اوور)
| FinalWinner = qta
| FinalMargin = '''8 wickets'''
| FinalMatchno = 34
| FinalSpecial =
}}

=== ایلیمینیٹر 1 ===
{{محدود اوور میچ
| date = 14 مارچ 2019{{لنگر|match31}}
| time=19:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|L}}
| score1 = 164/6 (19.3 اوور)
| score2 = 161/9 (20 اوور)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi}}
| runs1 = [[ایلیکس ہیلز]] 41 (42)
| wickets1 = [[محمد موسی]] 3/42 (4 اوور)
| runs2 = [[بابر اعظم]] 42 (32)
| wickets2 = [[عامر یامین]] 2/27 (4 اوور)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb|r}} 4 وکٹاں تو‏ں جیت گئ۔
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168850 اسکور کارڈ]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|khi}} نے ٹاس جیت کر پہلے بیٹنگ کيتی۔
| notes = 
| stack = y
}}

=== کوالیفائیر ===
{{محدود اوور میچ
| date = 13 مارچ 2019{{لنگر|match32}}
| time=19:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh|L}}
| score1 = 176/7 (20 اوور)
| score2 = 186/6 (20 اوور)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}}
| runs1 = [[ڈیرن سیمی]] 46 (21)
| wickets1 = [[وہاب ریاض]] 2/26 (4 اوور)
| runs2 = [[شین واٹسن]] 71 (43)
| wickets2 = [[محمد حسنین]] 2/28 (4 اوور)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta}} 10 رنز تو‏ں جیت گئ۔
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168851 اسکور کارڈ]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}} نے ٹاس جیت کر پہلے فیلڈنگ کرنے دا فیصلہ کيتا۔
| notes = 
| stack = y
}}

=== ایلیمینیٹر 2 ===
{{محدود اوور میچ
| date = 15 مارچ 2019{{لنگر|match33}}
| time=19:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh|L}}
| score1 = 214/5 (20 اوور)
| score2 = 166/9 (20 اوور)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb}}
| runs1 = [[کا مان اکمل]] 74 (43)
| wickets1 = [[کرس جورڈن]] 3/26 (4 اوور)
| runs2 = [[والٹن]] 48 (29)
| wickets2 = [[ڈیلپورٹ]] 2/24 (3 اوور)
| result = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh|r}} 48 رنز تو‏ں جیت گئ۔
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168852 اسکور کارڈ]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|isb}} نے ٹاس جیت کر پہلے فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔
| notes = 
| stack = y
}}

=== فائنل ===
{{محدود اوور میچ
| date = 17 مارچ، 2019ء
{{لنگر|match34}}
| time=19:00|daynight=y
| team1 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|qta|L}}
| score1 = 139/2 (17.5 اوور)
| score2 = 138/8 (20 اوور)
| team2 = {{پاکستان سپر لیگ ٹیماں|pesh}}
| runs1 = [[احمد شہزاد]] 58 (51)
| wickets1 = [[محمد حسنین]] 3/30 (4 اوور)
| runs2 = [[عمر امین]] 38 (33)
| wickets2 = [[وہاب ریاض]] 1/19 (4 اوور)
| result = {{Cr-PSL|qta}} 8 وکٹاں تو‏ں جیت گئ۔
| report = [http://www.espncricinfo.com/series/18898/game/1168853 اسکور کارڈ]
| venue = [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = {{Cr-PSL|qta}} نے ٹاس جیت کر پہلے فیلڈنگ دا فیصلہ کيتا۔
| notes = 
| stack = y
}}

== حوالے ==
&lt;ref&gt;{{cite web| title=PSL Schedule, Fixture, Time Table| url=https://www.zerocric.com/psl-5-schedule-fixture-time-table-and-teams/| website=www.Zerocric.com| accessdate=1 January 2019| archive-date=24 December 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20191224094513/https://www.zerocric.com/psl-5-schedule-fixture-time-table-and-teams/| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
{{حوالے}}

== حواشی ==
{{notes}}

== باہرلے جوڑ ==
* {{دفتری ویب سائٹ|psl-t20.com}}
{{پاکستان سپر لیگ|state=autocollapse}}
{{پاکستان-نامکمل}}

[[گٹھ:پاکستان سپر لیگ 2019ء|پاکستان سپر لیگ 2019ء]]
[[گٹھ:پاکستان سپر لیگ]]
[[گٹھ:پاکستان وچ پیشہ ورانہ کھیلاں د‏‏ی لیگاں]]
[[گٹھ:پاکستان وچ کرکٹ لیگاں]]
[[گٹھ:پاکستانی کرکٹ وچ 2019ء]]
[[گٹھ:کراچی وچ کرکٹ]]
[[گٹھ:ابوظہبی وچ اکیہويں صدی]]
[[گٹھ:اماراندی کرکٹ وچ 2019ء]]
[[گٹھ:سندھ وچ 2019ء]]
[[گٹھ:کراچی 2010ء د‏‏ی دہائی]]

==حوالے ==</text>
      <sha1>7hm8kuhh9o5wktrt31y1qpggbz7ylhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شروڈنگر مساوات</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76931</id>
    <revision>
      <id>711897</id>
      <parentid>709462</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 8 books for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132616" sha1="r8yssx80yrhp7xnj27k9ia1y6v97jvs" xml:space="preserve">{{Hatnote|ٹوپک متعلق انک ہور زیادہ سرو-عام جان-پچھان لئی, دیکھو [[کوانٹم مکینکس نال جان-پچھان#شروڈنجر ویو اکئیشن|کوانٹم مکینکس نال جان-پچھان]]۔}}
 
{{کوانٹم مکینکس|cTopic=سمیکرناں}}
[[File:Warszawa Centrum Nowych Technologii UW-6.jpg|thumb|left|[[وارسا یونیورسٹی]] دے سینٹر آف نیو ٹیکنولیجیز دے ساہمنے اک یادگار دے حصے دے روپ وچ شروڈنگر اکیوئیشن  ]]
[[کوانٹم مکینکس]] وچ, [[شروڈنگر اکیوئیشن  ]] اک اجیہی [[اکیوئیشن  |ریاضیاتی مساوات]] ہندی اے جو کسے اجیاے بھوتکی سسٹم دیاں وقت بیتن مگروں تبدیلیاں نوں درساؤندی اے, جہناں وچ کوانٹم اثر, جویں [[ویو-پارٹیکل ڈیولٹی]], اہم ہو جاندے ہن۔ ایہہ اکیوئیشن  کوانٹم مکینیکل سسٹماں دا مطالعہ کرن لئی اک گنتک فارمولا ویونتبندی اے۔ ایہہ کوانٹم سسٹماں دے مطالعہ لئی اک مرکزی نتیجہ منی جاندی اے اتے اسدی ویونتبندی [[کوانٹم مکینکس]] دی تھیوری ترقی یافتہ کرن وچ اک اہم میلپتھر رہی سی۔ اسدا نام [[ایرون شروڈنگر]] دے نام توں رکھیا گیا سی, جسنے 1925 وچ مساوات ویونتبند کیتی سی اتے 1933 وچ [[فزکس وچ نوبل انعام]] جتن دا نتیجہ دین والے اسدے کم دا ادھار رچدے ہوئے 1926 وچ چھاپی سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Physicist Erwin Schrdinger's Google doodle marks quantum mechanics work|url=https://www.theguardian.com/technology/2013/aug/12/erwin-schrodinger-google-doodle|accessdate=25 اگست 2013|newspaper=[[The Guardian]]|date=13 اگست 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = sch&gt;{{cite journal
| last = Schrdinger
| first = E.
| title = An Undulatory Theory of the Mechanics of Atoms and Molecules
| url = http://home.tiscali.nl/physis/HistoricPaper/Schroedinger/Schroedinger1926c.pdf
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20081217040121/http://home.tiscali.nl/physis/HistoricPaper/Schroedinger/Schroedinger1926c.pdf
| archivedate = 17 دسمبر 2008
| journal = [[Physical Review]]
| volume = 28
| issue = 6
| pages = 1049–1070
| year = 1926
| doi = 10.1103/PhysRev.28.1049
| bibcode = 1926PhRv.۔.28.1049S
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217040121/http://home.tiscali.nl/physis/HistoricPaper/Schroedinger/Schroedinger1926c.pdf |date=2008-12-17 }}&lt;/ref&gt;
ایہہ اکیوئیشن  کسے [[ویو مساوات]] دے طور تے جانی جاندی اک قسم دی ڈفرینشیئل اکیوئیشن  اے, جو ترنگاں دی ہلجلّ دے اک گنتک ماڈل دے طور تے کم کردی اے۔

[[کلاسیکل مکینکس]] اندر, [[نیوٹن دے چلن دے قنون|نیوٹن دا دوجا قنون]] ({{math|'''F''' {{=}} ''m'''''a'''}}) کوئی گنتک اندازا لگاؤن لئی ورتیا جاندا اے کہ معلوم شروع شرطاں دا کوئی سیٹ اپناؤناں ہویا کوئی دتا ہویا سسٹم کہڑا رستہ اپنائیگا۔ [[کوانٹم مکینکس]] اندر, کسے کوانٹم سسٹم (عامطور تے ایٹم, مولیکولر, اتے سبئیٹومک کن, چااے آزاد ہون, چااے بنے ہوئے جاں ستھانبدھّ کیتے ہوئے ہون) واسطے شروڈنگر اکیوئیشن  , نیوٹن دے نیم دا تلّ ([[اینالوگ]]) ہندی اے۔ ایہہ کوئی آسان الجبرک اکیوئیشن  نہیں ہندی, سگوں عامطور تے اک [[ریکھک ڈفرینشیئل اکیوئیشن|ریکھک]] [[انشک ڈفرینشیئل مساوات]] ہندی اے, جو سسٹم دے [[ویو فنکشن]] (جسنوں حالت فنکشن وی کیہا جاندا اے) دی سماں-اتپتی نوں درسا رہی ہندی اے۔&lt;ref name=Griffiths2004&gt;{{citation| author=Griffiths, David J.|title=Introduction to Quantum Mechanics (2nd ed.) | publisher=Prentice Hall |year=2004 |isbn= 0-13-111892-7}}&lt;/ref&gt;{{rp|1–2}}

[[ویو فنکشن]] دی دھارنا اک بنیادی [[کوانٹم مکینکس دی گنتک فارمولا ویونتبندی|کوانٹم مکینکس دا سوے-سدھ اصول]] اے۔ ایہناں سوے-سدھ نظریات دی ورتوں نال, شروڈنگر اکیوئیشن   نوں اس حقیقت توں ویونتبند کیتا جا سکدا اے کہ سماں-اتپتی [[اوپریٹر]] ضرور ہی یونائٹری ہونے چاہیدے ہن اتے لازمی طور تے اسے کرکے کسے سوے-اڈجوآئنٹ اوپریٹر دے ایکپونینشیئل ولوں پیدا ہونے چاہیدے ہن, جو [[کوانٹم ہیملٹونیئن]] ہندا اے۔ ویونتبندی نوں ہیٹھاں سمجھایا گیا اے۔

[[کوانٹم مکینکس]] دی [[کوپنہاگن وضاحت]] اندر, [[ویو فنکشن]] سبھ توں زیادہ مکمل ویروا ہندا اے جو کسے فیزیکل سسٹم بارے دتا جا سکدا اے۔ [[شروڈنگر اکیوئیشن  ]] پرتِ حل نہ صرف [[ مولیکیولر]], [[ایٹم|ایٹومک]], اتے [[سبئیٹومک پارٹیکل|اپّ-ایٹمی]] سسٹم ہی درساؤندی اے, سگوں [[میکروسکوپک سکیل|میکروسکوپک سسٹم]] وی درساؤندی اے, ممکن طور تے سارا [[کائنات]] وی درساؤندی اے۔&lt;ref name=Laloe&gt;{{citation|last=Laloe|first=Franck|title=Do We Really Understand Quantum Mechanics| publisher=Cambridge University Press|year=2012| isbn = 978-1-107-02501-1}}&lt;/ref&gt;{{rp|292ff}} شروڈنگر اکیوئیشن   [[کوانٹم فیلڈ تھیوری]] سمیت [[کوانٹم مکینکس]] دیاں سبھ ایپلیکیشناں پرتِی مرکزی اے, جو [[سپیشل رلیٹیوٹی]] نوں [[کوانٹم مکینکس]] نال میلدی اے۔ [[سٹرنگ تھیوری]] ورگیاں [[کوانٹم گریوٹی]] دیاں [[تھیوری]]آں وی [[شروڈنگر اکیوئیشن  ]] نوں سدھاردیاں نہیں ہن۔

[[کوانٹم مکینکس]] وچ شروڈنگر مساوات سانوں ایہہ دسدی اے کہ کسے پھجکل سسٹم دی کوانٹم سمت ویلے دے مطابق کویں بدلدی اے۔ ایہہ 1925 وچ تیار اتے 1926 وچ آسٹریا دے [[طبعیاتی سائنسدان]] [[ارون شروڈنگر]] ولوں شائع کیتی گئی۔&lt;ref name = sch/&gt; [[کلاسیکل مکینکس]] وچ [[رفتار دی مساوات]] [[نیوٹن]] دے دوجے قنون ({{math|'''F''' {{=}} ''m'''''a'''}}) وچ جاں [[آئلر لگرانجی مساوات]] دے روپ وچ سانوں دسدی اے کہ اوہ کہڑا رستہ اے جو اک دتا ہویا سسٹم ارمبھک حالتاں دے اک سیٹ ہیٹھ لے لویگا۔ پر [[کوانٹم مکینکس]] دی معیاری وضاحت وچ [[ویوفنکشن]] سانوں [[فزیکل سٹیٹ]] دی ساری جانکاری دندا اے۔ [[شروڈنگر مساوات]] نہ صرف [[ایٹمی]], ذرے, اتے [[سب -ایٹمی]] کناں دی سمت دی جانکاری دندی اے سگوں [[میکرو سسٹم]], شاید پورے [[کائنات]] دی جانکاری وی دندی اے۔

شروڈنگر اکیوئیشن   نہ صرف کوانٹم مکینیکل سسٹماں دا مطالعہ کرن اتے اندازا لگاؤن دا اکو اک طریقہ نہیں اے, کیونکہ ہور کوانٹم مکینیکل فارمولا ویونتبندیاں وی ہن, جویں [[ورنر ہیزنبرگ]] راہیں پیش کیتا [[میٹرکس مکینکس]], اتے مکھ طور تے [[رچرڈ فائنمن]] ولوں ترقی یافتہ کیتی گئی [[پاتھ انٹگرل فارمولا ویونتبندی]]۔ [[پول ڈیراک]] نے میٹرک مکینکس اتے شروڈنگر اکیوئیشن   نوں اکو سنگل فارمولا ویونتبندی وچ شامل کیتا۔

{{TOC limit|3}}

== مساوات ==
=== وقت-انحصار اکیوئیشن  ===
شروڈنگر اکیوئیشن   دا روپ بھوتکی پرحالت اتے انحصار کردا اے (خاص معاملیاں لئی تھلے دیکھو)۔ سبھ توں زیادہ عامَ قسم [[شروڈنگر اکیوئیشن  #ویلے تے انحصار|ویلے تے انحصار شروڈنگر اکیوئیشن  ]] ہندی اے, جو وقت نال اتپن ہو راے کسے سسٹم دا اک تذکرہ دندی اے۔:&lt;ref name=Shankar1994&gt;{{cite book
 |last=Shankar |first=R.
 |year=1994
 |title=Principles of Quantum Mechanics
 |url=https://archive.org/details/principlesofquan0000shan_x3c9 |edition=2nd
 |publisher=[[Kluwer Academic]]/[[Plenum Publishers]]
 |isbn=978-0-306-44790-7
}}&lt;/ref&gt;{{rp|143}}
[[File:Wave packet (dispersion).gif|thumb|200px|اک [[ویو فنکشن]] جو {{math|''V'' {{=}} 0}} نال غیر-ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) شروڈنگر اکیوئیشن   نوں مطمعن کردا اے۔ دوجے شبداں وچ, ایہہ خالی سپیس راہیں آزاد طور تے سفر کر راے کسے کن نال متعلق ہندا اے۔ [[ویو فنکشن]] دا [[اصلی حصہ]] اتھے واہیا گیا اے۔]]
{{Equation box 1
|indent=:
|title='''ویلے تے انحصار شروڈنگر اکیوئیشن  ''' ''(عامَ)''
|equation=&lt;math&gt;i \hbar \frac{\partial}{\partial t}\Psi(\mathbf{r},t) = \hat H \Psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt;
|cellpadding
|border
|border colour = #50C878
|background colour = #ECFCF4}}
جتھے
*{{math|''i''}} [[خیالی اکائی]] اے,
*{{math|''ħ''}} گھٹایا ہویا [[پلینک ستھرانک]] اے جو ایہہ ہندا اے :&lt;math&gt;\hbar = \frac{h}{2 \pi}&lt;/math&gt;,
*چنہ {{math|{{sfrac|∂|∂''t''}}}}, [[ٹائم]] {{math|''t''}} دے حوالہ وچ اک [[پارشل ڈیریویٹو]] ول اشارہ کردا اے,
*{{math|''Ψ''}} (گریک اکھر [[سائی (اکھر)|سائی]]) [[کوانٹم سسٹم]] دا [[ویو فنکشن]] ہندا اے,
*{{math|'''r'''}} اتے {{math|''t''}} ترتیب وار, [[ویکٹر]] اتے ٹائم ہن, اتے
*{{math|''Ĥ''}} [[ہیملٹونیئن (کوانٹم مکینکس)|ہیملٹونیئن]] [[اوپریٹر (فزکس)|اوپریٹر]] [[فنکشن]] ہندا اے (جو پرحالت اتے انحصار کردیاں ہوئیاں وکھریاں قسماں لیندا ہویا کسے دتے ہوئے ویو فنکشن دی کل توانائی نوں لچھنبدھّ کردا اے)۔

[[File:StationaryStatesAnimation.gif|300px|thumb|left|ایہناں تنے قطاراں وچوں ہریک اک ویو فنکشن ہندی اے جو کسے [[کوانٹم ہارمونک اؤسیلیٹر|ہارمونک اؤسیلیٹر]] لئی سمیں-تے-انحصار شروڈنگر اکیوئیشن   نوں مطمعن کردا اے۔ کھبے: [[ویو فنکشن]] دا اصلی حصہ (نیلے رنگ وچ) اتے خیالی حصہ (لال رنگ وچ)۔ سجے: کسے دتی ہوئی پوزیشن اتے اس [[ویو فنکشن]] والے کن نوں کھوجن دی [[پروبیبلٹی ڈسٹریبیوشن]]۔ شکھرلیاں دو قطاراں [[سٹیشنری حالت]]واں دیاں اداہرناں ہن, جو [[سٹینڈنگ ترنگ]]اں نال تعلق رکھدیاں ہن۔ تل والی قطار اک اجیہی حالت دی اک اداہرن اے جو کوئی سٹیشنری حالت نہیں ہندی۔ سجا کالم سمجھاؤندا اے کہ کیوں سٹیشنری حالتاں نوں سٹیشنری ہی کیہا جاندا اے۔]]

سبھ توں زیادہ مشہور اداہرن کسے [[الیکٹرک فیلڈ]] وچ (پر کسے [[چمبکی فیلڈ]] وچ نہیں: [[پولی اکویئیشن]] دیکھو) رفتار شیل کسے سنگل کن واسطے [[ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) کوانٹم مکینکس|غیر-ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک)]] شروڈنگر اکیوئیشن   اے؛&lt;ref&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/quantum/scheq.html &quot;Schrodinger equation&quot;]۔ ''hyperphysics.phy-astr.gsu.edu''۔&lt;/ref&gt;

{{Equation box 1
|indent=:
|title='''ویلے تے انحصار شروڈنگر اکیوئیشن  '''&lt;br /&gt;''(سنگل [[ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) کوانٹم مکینکس|غیر-ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک)]] کن)''
|equation=&lt;math&gt;i\hbar\frac{\partial}{\partial t} \Psi(\mathbf{r},t) = \left [ \frac{-\hbar^2}{2\mu}\nabla^2 + V(\mathbf{r},t)\right ] \Psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt;
|cellpadding
|border
|border colour = #0073CF
|background colour=#F5FFFA}}

جتھے
*{{math|''μ''}} کن دا [[گھٹایا ہویا پنج]] ہندا اے,
*{{math|''V''}} [[پٹینشل توانائی]] ہندی اے,
*{{math|∇&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} [[لیپلاسیئن]] (اک ڈفرینشیئل اوپریٹر) اے, اتے
*{{math|''Ψ''}} [[ویو فنکشن]] اے (ہور خالص طور تے, اس حوالہ وچ, اسنوں پجیشن-سپیس ویو فنکشن کیہا جاندا اے)۔ عام بولی وچ, اسدا مطلب اے کل [[توانائی]] برابر اے [[کائنیٹک اینرجی]] پلسّ [[پٹینشل اینرجی]], پر ہیٹھاں سمجھائے کارناں کرکے رقماں بے پچھان روپ لے لیندیاں ہن۔

شامل ہندے خاص ڈفرینشیئل اوپریٹر دتے ہون تے, ایہہ اک [[لینیئر ڈفرینشیئل اکیوئیشن|لینیئر]] [[پارشل ڈفرینشیئل اکویئیشن]] ہو جاندی اے۔ ایہہ اک [[ڈفیوزن اکویئیشن]] وی ہندی اے, پر [[ہیٹ اکویئیشن]] توں الٹ, ایہہ ٹرانزیئینٹ رقم اندر حاضر [[خیالی یونٹ]] دتے ہون تے اک ویو اکیوئیشن  وی ہندی اے۔

شبد [[شروڈنگر اکیوئیشن  ]] عامَ اکیوئیشن  (اپرلا پہلا بوکس) ول وی اشارہ کر سکدی اے, جاں خاص غیر-ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) ورژن (اپرلا دوجا بوکس اتے اسدیاں ویریئیشناں) ول وی۔ عامَ اکیوئیشن  سچ مچّ کافی عامَ اکیوئیشن  اے, جو سارے کوانٹم مکینکس وچ ہیملٹونیئن لئی وکھ وکھ گنجھل دار سمیکرناں وچ بھر کے [[ڈیراک اکویئیشن]] توں لے کے [[کوانٹم فیلڈ تھیوری]] تک ہریک چیز واسطے ورتی جاندی اے۔ خاص غیر-ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) ورژن واستوکتا پرتِ اک سنکھیپاتمک لگپگتا اے, جو کئی پرحالات وچ بہت صحیح ہندی اے, پر ہوراں اندر بہت غلط رہندی اے (دیکھو [[ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) کوانٹم مکینکس]] اتے [[ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) کوانٹم فیلڈ تھیوری]])۔

شروڈنگر اکیوئیشن   اپلائی کرن لئی, سسٹم واسطے اے اوپریٹر سیٹ کیتا جاندا اے, جو سسٹم دے رچنہارے کناں دی کائنیٹک اتے پٹینشل توانائی لئی جمیوار ہندا اے, پھیر شروڈنگر اکیوئیشن   وچ پا دتا جاندا اے۔ نتیجن پارشل ڈفرینشیئل اکیوئیشن  ویو فنکشن لئی حل کیتی جاندی اے, جو سسٹم بابت اطلاع رکھدی ہندی اے۔

=== وقت-آزاد اکیوئیشن  ===
اپر درسائی سمیں-تے-انحصار شروڈنگر اکیوئیشن   انومانت کردی اے کہ ویو فنکشن [[سٹینڈنگ ترنگ]]اں رچ سکدے ہن, جہناں نوں [[سٹیشنری حالت]]واں (اؤربٹل وی کیہا جاندا اے, جویں [[ایٹومک اؤربٹل]]اں جاں [[مولیکیولر اؤربٹل]]اں وچ) کیہا جاندا اے۔ ایہہ حالتاں اپنے آپ وچ اہم ہندیاں ہن اتے جیکر سٹیشنری حالتاں نوں شرینیبدھّ کرکے سمجھیا جاوے, تاں کسے وی حالت لئی سمیں-تے-انحصار شروڈنگر اکیوئیشن   نوں حل کرنا اسان ہو جاندا اے۔ سٹیشنری حالتاں نوں شروڈنگر اکیوئیشن   دی اک آسان قسم راہیں وی درسایا جا سکدا اے جسنوں سماں-آزاد شروڈنگر اکیوئیشن   کہندے ہن۔ (ایہہ صرف تاں ورتی جاندی اے جدوں [[ہیملٹونیئن (کوانٹم مکینکس)|ہیملٹونیئن]] خود ہی ویلے اتے واضع روپ وچ انحصار نہ کردا ہووے۔ پھیر وی, اس معاملے وچ وی, کل ویو فنکشن اجے وی اک سماں نربھرتا رکھدا ہندا اے۔)

{{Equation box 1
|indent=:
|title='''سماں-آزاد شروڈنگر اکیوئیشن  ''' (''سرو عام'')
|equation=&lt;math&gt;\operatorname{\hat H}\Psi=E\Psi&lt;/math&gt;
|cellpadding
|border
|border colour = #50C878
|background colour = #ECFCF4}}
شبداں وچ, اکیوئیشن  بیان کردی اے کہ:
::''جدوں ہیملٹونیئن اوپریٹر کسے ویو فنکشن {{math|&amp;Psi؛}} اتے کریا کردا اے, اتے نتیجہ اوسے ویو فنکشن {{math|Ψ}} دے انوپاتی (پروپوشنل) رہندا اے, تاں {{math|Ψ}} اک [[سٹیشنری حالت]] ہندی اے, اتے انپاتک ستھرانک {{math|E}}, حالت {{math|Ψ}} دی توانائی ہندی اے۔''

سماں-آزاد شروڈنگر اکیوئیشن   ہور [[#سماں-آزاد|تھلے]] چرچت کیتی گئی اے۔ [[لینیئر الجبرا]] نیماولی اندر, ایہہ اکیوئیشن  اک [[آئیگنویلیؤ اتے آئیگنویکٹر|آئیگن-ملّ اکویئیشن]] ہندی اے۔

پہلاں وانگ, سبھ توں زیادہ مشہور پرگٹائ کسے الیکٹرک فیلڈ (پر کوئی چمبکی فیلڈ وچ نہیں) وچ رفتار شیل کسے سنگل کن واسطے [[ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) کوانٹم مکینکس|غیر-ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک)]] شروڈنگر اکیوئیشن   ہندی اے:

{{Equation box 1
|indent=:
|title='''سماں-آزاد شروڈنگر اکیوئیشن  ''' (''سنگل غیر-ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) کن'')
|equation=&lt;math&gt;\left[ \frac{-\hbar^2}{2\mu}\nabla^2 + V(\mathbf{r}) \right] \Psi(\mathbf{r}) = E \Psi(\mathbf{r})&lt;/math&gt;
|cellpadding
|border
|border colour = #0073CF
|background colour=#F5FFFA}}
جسدیاں اپر وانگ پربولیاں ہندیاں ہن۔

== ویونتبندی ==
کوانٹم مکینکس دی اجوکی سمجھ وچ, شروڈنگر اکیوئیشن   نوں اسطراں ویونتبند کیتا جا سکدا اے۔&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Sakurai|first1=J. J.|title=Modern Quantum Mechanics|date=1995|publisher=Addison-Wesley|location=Reading, Massachusetts|page=68}}&lt;/ref&gt; جیکر ویلے t اتے ویو فنکشن &lt;math&gt;\Psi(t)&lt;/math&gt; راہیں دتا جاندا ہووے, تاں [[کوانٹم مکینکس]] دی [[لینیئرٹی]] صدقہ, ویلے t’ اتے ویو فنکشن ضرور ہی &lt;math&gt; \Psi(t')=U(t',t) \Psi(t) &lt;/math&gt; راہیں دتا جانا چاہیدا اے, جتھے &lt;math&gt;U(t', t)&lt;/math&gt; اک لینیئر اوپریٹر ہندا اے۔ کیونکہ سماں-اتپتی ضرور ہی ویو فنکشن دے نورم نوں سرکھات کردی ہونی چاہیدی اے, اس توں پتہ چلدا اے کہ &lt;math&gt; U(t',t) &lt;/math&gt; لازمی طور تے ویو فنکشناں اتے کریا کر راے اوپریٹراں دے [[یونائٹری گروپ]] دا کوئی میمبر ہونا چاہیدا اے۔ اسیں ایہہ وی جاندے ہاں کہ جدوں &lt;math&gt; t' = t &lt;/math&gt; ہندا اے, تاں ساڈے کول ضرور ہی &lt;math&gt; U(t,t) = 1 &lt;/math&gt; ہونا چاہیدا اے۔ اسطراں, t دے بہت نزدیک t’ لئی, اوپریٹر &lt;math&gt; U(t',t) &lt;/math&gt; دا پھلار کردے ہوئے, اسیں &lt;math&gt; U(t',t) = 1 - i H (t' - t) &lt;/math&gt; لکھ سکدے ہاں جتھے H اک [[ہرمشن اوپریٹر]] ہندا اے۔ ایہہ اس حقیقت توں پتہ چلدا اے کہ [[یونائٹری گروپ]] نال متعلق [[لائی الجبرا]] [[ہرمشن اوپریٹر]]اں نوں شامل کردا اے۔ سماں-انتر &lt;math&gt;t' - t &lt;/math&gt; نوں بہت سوخم حد تک لیندے ہوئے, اسیں شروڈنگر اکیوئیشن   حاصل کردے ہاں۔

ہن تک, H صرف اک امورت ہرمشن اوپریٹر ہی ہندا اے۔ پھیر وی, [[کورسپونڈینس پرنسپل]] ورتدے ہوئے, ایہہ دکھاؤنا ممکن اے کہ, کلاسیکل حد وچ, H دی [[ایکسپیکٹیشن ویلیؤ]] سچ مچّ ہی کلاسیکل توانائی ہندی اے۔ کورسپونڈینس پرنسپل [[انسرٹنٹی پرنسپل]] کرکے کوانٹم ہیملٹونیئن دی قسم نوں پوری طرحاں پھکس نہیں کردا, اتے اس کرکے, کوانٹم ہیملٹونیئن دی خالص قسم ضرور ہی انوبھوَ-سدھ طور تے پھکس کیتی جانی چاہیدی اے۔ و

== نتیجے ==
شروڈنگر اکیوئیشن   اتے اسدے ہلاں نے [[فزکس]] بارے سوچنی وچ اک درار داخل کیتی اے۔ شروڈنگر اکیوئیشن   اپنی قسم دی پہلی اکیوئیشن  سی, اتے اسدے ہلاں نے اجیاے نتیجیاں ول پریرنا دتی جو وقت لئی بہت ہی اعام اتے بے امید سن۔

=== کل کائینیٹک اتے [[ستھتک توانائی]] ===
[[اکویئیشن]] دی ساری دی ساری قسم اعام جاں امید توں پرے نہیں ہندی, کیونکہ ایہہ [[توانائی دی سرکھئتا]] دا پرنسپل ورتدی اے۔ غیر-ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) شروڈنگر اکیوئیشن   دیاں رقماں نوں سسٹم دی کل توانائی دے طور تے ویاکھیابدھّ کیتا جا سکدا اے, جو سسٹم [[کائینیٹک توانائی]] جماں سسٹم [[ستھتک توانائی]] برابر ہندی اے۔ اس حوالہ وچ, ایہہ [[کلاسیکل فزکس]] اندرلی توانائی وانگ ہی رہندی اے۔

=== [[نردھاریکرن]] ===
شروڈنگر اکیوئیشن   اندازا لگاؤندی اے کہ جیکر کسے سسٹم دیاں کجھ خاصیتاں ناپیاں جاندیاں ہن, تاں نتیجہ [[کوانٹائزیشن|نردھاریکرت]] ہو سکدا اے, جسدا مطلب اے کہ صرف خاص اجاری ملّ ہی موجود ہو سکدے ہن۔ اک اداہرن [[توانائی کوانٹائزیشن]] اے: کسے [[الیکٹرون]] دی [[توانائی]] کسے [[ایٹم]] اندر ہمیشاں ہی [[اینرجی لیول|کوانٹائزڈ توانائی لیولاں]] وچوں اک لیول ہندی اے, جو [[ایٹومک سپیکٹروسکوپی]] راہیں کھوجیا اک حقیقت اے۔ (توانائی کوانٹائزیشن نوں [[#سماں آزاد|تھلے]] چرچت کیتا گیا اے۔ اک ہور اداہرن [[اینگلر مومینٹم اوپریٹر|اینگلر مومینٹم دی کوانٹائزیشن]] اے۔ ایہہ شروعاتی [[بوہر ماڈل|ایٹم دے بوہر ماڈل]] وچ اک مانتا سی, پر شروڈنگر اکیوئیشن   وچ ایہہ اک اندازا ہندا اے۔

شروڈنگر اکیوئیشن   دا اک ہور نتیجہ ایہہ ہندا اے کہ ہریک ناپ [[کوانٹم مکینکس]] اندر کوئی کوانٹائز کیتا نتیجہ نہیں دندا۔ اداہرن دے طور تے, [[پوزیٹرون]], [[مومینٹم]], [[ٹائم]], اتے (کجھ پرحالات وچ) توانائی کسے جاری رینج دے آرپار کوئی ملّ رکھدی ہو سکدی اے۔&lt;ref name=&quot;Zettili2009&quot;&gt;{{cite book|author=Nouredine Zettili|title=Quantum Mechanics: Concepts and Applications|date=17 فروری 2009|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-02678-6}}&lt;/ref&gt;{{rp|165–167}}

=== ناپ اتے انشچتتا ===
{{Main|کوانٹم مکینکس وچ ناپ|ہیزنبرگ انسرٹنٹی پرنسپل|کوانٹم مکینکس دیاں ویاکھیاواں}}
[[کلاسیکل مکینکس]] اندر, اک کن, ہریک پل اتے, اک صحیح صحیح [[پوزیشن]] اتے اک صحیح صحیح [[مومینٹم]] رکھدا اے۔ ایہہ ملّ [[ڈٹرمینزم|نردھارتمک]] طور تے بدل جاندیاں ہن جویں ہی کن [[نیوٹن دے نیم]]اں مطابق رفتار کردا اے۔ [[کوانٹم مکینکس]] دی [[کوپنہاگن وضاحت]] ماتحت, کن صحیح صحیح نردھارتمک خاصیتاں نہیں رکھدے ہندے, اتے جدوں ایہہ خاصیتاں ناپیاں جاندیاں ہن, تاں نتیجہ کسے [[پروبیبلٹی ڈسٹریبیوشن]] توں منچااے طور تے کڈھ لیا جاندا اے۔ شروڈنگر اکیوئیشن   اندازا لگاؤندی اے کہ پروبیبلٹی وستھار-ونڈاں کی ہندیاں ہن, پر مڈھلے طور تے ہریک ناپ دے صحیح صحیح نتیجے نوں انومانت نہیں کر سکدی۔

[[ہیزنبرگ دا انسرٹنٹی پرنسپل]] [[کوانٹم مکینکس]] اندر جنمجات ناپ انشچتتا دا کتھن اے۔ ایہہ بیان کردا اے کہ کسے کن دی پوزیشن جنی خالص طور تے معلوم ہندی اے, انی ہی گھٹ خالص طور تے اسدا مومینٹم معلوم ہندا اے, اتے اسدا الٹ وی سچ اے۔

شروڈنگر اکیوئیشن   کسے کن دے [[ویو فنکشن]] دی (نردھارتمک) اتپتی نوں درساؤندی اے۔ پھیر وی, بھاویں چااے ویو فنکشن خالص طور تے معلوم وی ہووے, تاں وی ویو فنکشن اتے کسے خاص ناپ دا نتیجہ امقررہ رہندا اے۔

=== کوانٹم ٹنلنگ ===
{{Main|کوانٹم ٹنلنگ}}
[[File:TunnelEffektKling1.svg|width = 300px|thumb|کسے بیریئر راہیں [[کوانٹم ٹنلنگ]]۔ کھبے پاسیوں آ رہا کوئی کن بیریئر ٹپن لئی لوڑیندی توانائی نہیں رکھدا۔ پھیر وی, ایہہ کدے کپھدے دوجے پاسے جان لئی سرنگ بنا لیندا اے۔]]
[[کلاسیکل فزکس]] اندر, جدوں کوئی گیند کسے وڈے پہاڑ دے اتے ہولی ہولی روڑی جاندی اے, تاں ایہہ رک جاندی اے اتے تھلے آؤن لگدی اے, کیونکہ پہاڑ دے دوجے پاسے جان لئی پہاڑ دے شکھر تک چڑن واسطے اس کول لوڑیندی توانائی نہیں ہندی۔ پھیر وی, شروڈنگر اکیوئیشن   اندازا لگاؤندی اے کہ اک سوخم پروبیبلٹی ہندی اے کہ گیند پہاڑ دے دوجے پاسے چلی جائیگی, بھاویں شکھر تک جان لئی اس کول بہت ہی گھٹ توانائی ہندی اے جو لوڑیندی توانائی توں بہت گھٹ ہندی اے۔ اسنوں [[کوانٹم ٹنلنگ]] کیہا جاندا اے۔ ایہہ توانائی دی ڈسٹریبیوشن نال متعلق اے: بھاویں دی کلپت پوزیشن پہاڑ دے اک پاسے اتے ہندی دسدی اے, پھیر وی اسنوں دوجے پاسے کھوجن دا اک چانس (موقع) ہندا اے۔

=== ترنگاں دے طور تے کن ===
{{Main|مادہ ترنگ|ترنگ-کن دوہراپن|ڈبل-سلٹ پریوگ}}
[[File:Double-slit experiment results Tonomura 2.jpg|175px|thumb|وقت بیتن نال کسے سکرین اتے الیکٹروناں دے جماوڑے نوں دکھا رہا ڈبل سلٹ ایکسپیریمینٹ]]
غیر-ساپیکھک (غیر-ریلیٹیوسٹک) شروڈنگر اکیوئیشن   اکیوئیشن  کسے [[ویو فنکشن]] نامک [[پارشل ڈفرینشیئل اکویئیشن]] دی اک قسم ہندی اے۔ اسلئی, اکثر ایہہ کیہا جاندا اے کہ کن ترنگاں ورگیاں خاصیتاں ورگا ورتاؤ عامطور تے دکھاؤندے ہن۔ کجھ اجوکیاں ویاکھیاواں وچ ایہہ ویروا الٹا دتا گیا ہے- کوانٹم حالت, یانِ کہ, ترنگ, ہی اکو اک اصلی بھوتکی واستوکتا ہندی اے, اتے ڈھشاعراں شرطاں ماتحت ایہہ کن-ورگے ورتاؤ دے لچھن دکھا سکدی اے۔ پھیر وی, بیلینٹین&lt;ref name=Ballentine&gt;{{citation|last=Ballentine|first=Leslie|title=Quantum Mechanics: A Modern Development | publisher=World Scientific Publishing Co.|year=1998| isbn = 9810241054}}&lt;/ref&gt;{{rp|Chapter 4, p.99}} دکھاؤندا اے کہ اجیہی کوئی وضاحت سمسیاواں-یکت ہندی اے۔ بینلینٹین اشارہ کردا اے کہ جدونکھ کسے بھوتکی ترنگ نوں کسے سنگل کن نال جوڑنا (متعلق کرنا) ترکیوگ ہندا اے, تاں اجے وی صرف اکو شروڈنجر ترنگ مساوات کئی کناں لئی ہندی اے۔ اوہ اشارہ کردا اے کہ:
:''&quot;جیکر کسے بھوتکی ترنگ فیلڈ نوں کسے کن نال متعلق کیتا جاندا اے, جاں کسے کن نوں کسے ویو-پیکٹ نال پچھانیا جاندا اے, تاں پرسپر کریاواں کردے N کناں نال متعلق پرسپر کریاواں کردیاں N ترنگاں وی عام تنّ-ایامی سپیس اندر ضرور ہونیاں چاہیدیاں ہن۔ پر (4.6) مطابق, اجیہا معاملہ نہیں اے؛ اسدے ستھان تے کسے امورت 3N-ایامی رچنا سپیس اندر اکو ویو فنکشن ہندا اے۔ سائی دی کسے بھوتکی ترنگ دے طور تے گلت-وضاحت عام سپیس وچ صرف تاں ممکن ہندی اے کیونکہ کوانٹم مکینکس دے زیادہتر سانجھے ورتوں اک-کنک حالتاں پرتِ ہندے ہن, جہناں لئی رچنا سپیس اتے عام سپیس [[آئسومرپھک]] ہندیاں ہن۔&quot;''

[[ڈبل-سلٹ ایکسپیریمینٹ|دو-سلٹ ڈپھریکشن]] اوہناں عجیب ورتاواں دی مشہور اداہرن اے جو اجہیاں ترنگاں نیمت طور تے پردرشت کردیاں رہندیاں ہن, جو کناں نال سہج سمجھ دے طور تے متعلق نہیں ہندیاں ہن۔ دوویں سلٹاں توں (اک دوجے دے) اؤورلیپنگ (اپر چڑن والیاں) ترنگاں کجھ ستھاناں وچ پرسپر طور تے ردّ ہو جاندیاں ہن, اتے دوجے ستھاناں (لوکیشناں) تے اک کمپلیکس نمونہ پیدا کرن لئی اک دوجی وچ جڑ جاندیاں ہن۔ سہج سمجھ دے طور تے, سلٹاں اتے کسے سنگل کن نوں فائر کرن توں اس نمونے دی امید کیتی جانی نہیں ہونی چاہیدی, کیونکہ کن اک سلٹ وچ نوں جاں دوجی سلٹ راہیں لنگھنا چاہیدا اے, نہ کہ دوہاں سلٹاں دے کسے کمپلیکس اوورلیپ وچ نوں ہی لنگھنا چاہیدا اے۔

کویں نہ کویں, کیونکہ شروڈنگر اکیوئیشن   اک [[ویو اکویئیشن]] ہی ہندی اے, اسلئی کوئی سنگل کن جدوں کسے ڈبل-سلٹّ راہیں لنگھن لئی فائر کیتا جاندا اے تاں ایہی نمونہ پردرشت کردا اے (سجے پاسے چتر وچ دیکھو)۔ دھیان دیؤ کہ: استعمال ضرور ہی کئی وار دوہرایا جانا چاہیدا اے تاں جو کمپلیکس نمونہ پیدا ہو سکے۔ بھاویں ایہہ سہج سمجھ ورتکنیک اے, پھیر وی اندازا صحیح رہندا اے؛ خاص کرکے, [[الیکٹرون ڈپھریکشن]] اتے [[نیوٹرون ڈپھریکشن]] چنگی طرحاں سمجھیاں گئیاں ہن اتے [[سائنس]] اتے [[انجنیئرنگ]] وچ وڈے پدھر تے ورتیاں گئیاں ہن۔

[[ڈپھریکشن]] نال متعلق, کن [[سپرپجیشن پرنسپل#ترنگاں پرتِ ایپلیکیشناں|سپرپجیشن]] اتے [[انٹرپھیرینس (ترنگ کمیونیکیشن|انٹرپھیرینس]] وی دکھاؤندے ہن۔

سپرپجیشن خاصیت کسے کن نوں دو جاں زیادہ [[کوانٹم حالت]]واں دی کسے [[کوانٹم سپرپجیشن]] وچ اکو ویلے ہون دی آگیا ددی اے۔ پھیر وی, ایہہ نوٹ کیتا گیا اے کہ [[کوانٹم مکینکس]] اندر کوئی [[کوانٹم حالت]] دا مطلب اے اوہ [[پروبیبلٹی]], جو کوئی [[سسٹم]], اداہرن دے طور تے, کسے پوزیشن {{math|''x''}} تے ہو سکدا ہووےگا, نہ کہ سسٹم سچ مچّ ہی پوزیشن {{math|''x''}} اتے ہووےگا۔ اسدا مطلب ایہہ نہیں اے کہ کن خود ہی اکو ویلے دو کلاسیکل حالتاں وچ ہو سکدا اے۔ سچ مچّ, [[کوانٹم مکینکس]] عامطور تے پوری طرحاں ناپ توں پہلاں دیاں خاصیتاں واسطے ملّ حاصل کرن پرتِ ایوگ رہندا اے۔

=== مینی-ورلڈ وضاحت ===
ڈبلن وکھے 1952 وچ, [[ایرون شروڈنجر]] نے اک لکچر دتا سی, جس وچ اک گل اتے اسنے مذاق دے لہجے وچ اپنے سروتیاں نوں ساودھان کیتا کہ اوہ جو کہن والا اے پگلپن لگ سکدا اے۔ ایہہ اوہ سماں سی, جدوں اسدیاں اتم سمیکرناں وکھ وکھ وکھرے اتہاساں نوں درساؤندیاں دسدیاں سن, جو اک دوجے دا بدل نہیں سن, پر سبھ سچ مچّ ہی اکٹھے واپردے ہن۔ ایہہ [[کوانٹم مکینکس]] دی [[مینی-ورلڈ انٹرپریٹیشن]] پرتِ ارمبھکاتمک معلوم حوالہ سی۔&lt;ref&gt;David Deutsch, The Beginning of infinity, page 310&lt;/ref&gt;

== ویو فنکشن دی وضاحت ==
{{Main|کوانٹم مکینکس دی ویاکھیا}}

شروڈنگر اکیوئیشن   کسے سسٹم دے ویو فنکشن نوں کیلکلیٹ کرن اتے کویں کوئی سسٹم وقت وچ رفتار شیل طور تے بدلدا اے, نوں کیلکلیٹ کرن پرتِ اک رستہ مہیا کرواؤندی اے۔ پھیر وی, شروڈنگر اکیوئیشن   سدھے طور تے نہیں کہندی کہ [[ویو فنکشن]] اصل وچ کی ہندا اے۔ [[کوانٹم مکینکس دیاں ویاکھیاواں]] سوالاں دی گل کردیاں ہن جویں ویو فنکشن, جو واستوکتا لئی جمیوار ہندا اے, اتے پریوگک ناپاں درمیان کی تعلق ہندا اے۔

اک اہم پہلو شروڈنگر اکیوئیشن   اتے [[ویو فنکشن کولیپس]] درمیان تعلق اے۔ پراتناتمک [[کوپنہاگن وضاحت]] اندر, کن ویو فنکشن کولیپس دوران, جس وچ اوہ پوری طرحاں الگ ہی ورتاؤ کردے ہن, نوں چھڈّ کے شروڈنگر اکیوئیشن   دی پالنا کردے ہن۔ [[کوانٹم ڈیکوہرنس|کوانٹم ڈیکوہرنس تھیوری]] دی کھوج نے بدلویں درشٹیکوناں (جویں [[ایوریٹ مینی-ورلڈز وضاحت]] اتے [[مطابق اتہاس]]اں) نوں آگیا دتی, جتھے کہ شروڈنگر اکیوئیشن   ہمیشاں ہی کھری اتردی اے, اتے ویو فنکشن کولیپس شروڈنگر اکیوئیشن   دے کسے نتیجے دے طور تے ویاکھئت کیتا جانا چاہیدا اے۔

== تریخی پچھوکڑ اتے ترقی ==
[[File:Erwin Schrodinger2.jpg|right|thumb|[[ایرون شروڈنجر]]]]
{{Main|شروڈنگر اکیوئیشن   لئی اصولی اتے پریوگک پشٹیکرن}}
پرکاش دی [[میکس پلینک]] دی [[کوانٹائزیشن]] ([[بلیک بوڈی ریڈیئیشن]] دیکھو) دی پالنا کردے ہوئے, [[البرٹ آئینسٹائین]] نے پلینک دے [[کوانٹم|کوانٹا]] نوں [[پھوٹون]]اں دے ہون وجوں ویاکھئت کیتا, جو [[پرکاش دی کورپسکیولر تھیوری|پرکاشی کن]] ہندے ہن, اتے پیش کیتا کہ [[پلینک تعلق|کسے پھوٹون دی توانائی اسدی پھریکئینسی دے انوپاتی ہندی اے]], جو [[ترنگ-کن ڈیولٹی]] دے پہلے لچھناں وچوں اک سی۔ کیونکہ توانائی اتے [[مومینٹم]] اسے طریقے نال متعلق ہندے ہن جویں [[پھریکئینسی]] اتے [[ویونمبر]], [[سپیشل رلیٹیوٹی]] وچ متعلق ہندے ہن, تاں استوں پتہ چلدا اے کہ, کسے [[پھوٹون]] دا مومینٹم {{math|''p''}} اسدی [[ویولینتھ]] {{math|''λ''}} دے انوپاتی ہندا اے, جاں اسدے [[ویونمبر]] {{math|''k''}} دے انوپاتی (پروپوشنل) ہندا اے:

:&lt;math&gt;p = \frac{h}{\lambda} = \hbar k,&lt;/math&gt;

جتھے {{math|''h''}} [[پلینک دا ستھرانک]] اے۔ [[لئس ڈی بروگلِ]] نے نظریاتی کیتا کہ سارے کناں لئی ایہہ سچ رہندا اے, بھاویں الیکٹروناں ورگے پنج والے کن ہی کیوں نہ ہون۔ اسنے دکھایا کہ, ایہہ مندے ہوئے کہ پدارتھک ترنگاں اپنے کن ورودھیساتھیاں دے نال نال سنچارت ہندیاں ہن, [[الیکٹرون]], [[سٹینڈنگ ترنگ]]اں رچدے ہن, جسدا مطلب اے کہ صرف کجھ اجاری روٹیشنل پھریکئینسیاں ہی [[نیوکلیئس]] دوآلے کسے [[ایٹم]] لئی پروانت ہندیاں ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last=de Broglie |first=L.
 |year=1925
 |title=Recherches sur la thorie des quanta
 |trans_title=On the Theory of Quanta
 |url=http://tel.archives-ouvertes.fr/docs/00/04/70/78/PDF/tel-00006807.pdf
 |journal=[[Annales de Physique]]
 |volume=10 |issue=3 |pages=22–128
 |doi=
}} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090509012910/http://www.ensmp.fr/aflb/LDB-oeuvres/De_Broglie_Kracklauer.pdf |date=9 مئی 2009 |title=Translated version}}۔&lt;/ref&gt;

ایہہ کوانٹائزڈ [[اؤربٹ]] [[ڈسکریٹ]] (اجاری) [[توانائی پدھر]]اں نال متعلق ہندے ہن, اتے ڈی بروگلی نے اینرجی لیولاں لئی [[بوہر ماڈل]] نوں دوبارہ پیدا کیتا۔ بوہر ماڈل اس اکیوئیشن  مطابق اینگلر مومینٹم {{math|''L''}} دی منی ہوئی [[کوانٹائزیشن]] اتے مشتمل سی:
:&lt;math&gt; L = n{h \over 2\pi} = n\hbar&lt;/math&gt;
ڈی بروگلی مطابق [[الیکٹرون]] نوں کسے [[ترنگ]] راہیں درسایا جاندا اے اتے [[ترنگ-لمبائی]]آں دا اک مکمل نمبر ضرور ہی [[الیکٹرون]] دے [[اؤربٹ]] دے [[گھیرا|گھیرے]] دے نال نال فٹ ہونا چاہیدا اے:
:&lt;math&gt;n \lambda = 2 \pi r.\,&lt;/math&gt;
 
ایہہ نظریہ [[اردھ-ویاس]] ([[ریڈیئس]]) {{math|''r''}} والے کسے چکری [[اؤربٹ]] دے نال نال, لازمی طور تے اک ایام وچ الیکٹرون ترنگ نوں محدود رکھدا اے۔

1921 وچ, ڈی بروگلی توں پہلاں, ارتھر چی لنّ نے شیکاگو دی یونیورسٹی وکھے, ہن ڈی بروگلی تعلق کاے جان والے تعلق نوں ویونتبند کرن لئی ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) اورجا-مومینٹم [[پھور-ویکٹر|4-ویکٹر]] دی تکمیل اتے مشتمل اوہی ترک ورتیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Weissman|first=M.B. |author2=V. V. Iliev |author3=I. Gutman|title=A pioneer remembered: biographical notes about Arthur Constant Lunn|journal=Communications in Mathematical and in Computer Chemistry|year=2008|volume=59|issue=3|pages=687–708}}&lt;/ref&gt; برگولِ توں الٹ, لنّ اجیہی ڈفرینشیئل اکیوئیشن  فارمولا ویونتبند کرن گیا جسنوں ہن شروڈنگر اکیوئیشن   دے طور تے جانیا جاندا اے, اتے [[ہائیڈروجن]] [[ایٹم]] لئی اسدے [[توانائی]] [[آئیگن-ملّ]]اں نوں حل کرن تک گیا۔ بدقسمتی نال, اسدا پیپر فزیکل ریویؤ&lt;!-- ایہہ اک خاص نام اے, اسلئی اسنوں ایڈٹ کرکے بھوتکی تجزیہ نہ لکھیا جاوے --&gt; راہیں ردّ کر دتا گیا, جویں کیمن راہیں دوبارہ گنیا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kamen|first=Martin D.|title=Radiant Science, Dark Politics|url=https://archive.org/details/radiantscienceda00kame|year=1985|publisher=University of California Press|location=Berkeley and Los Angeles, CA|isbn=0-520-04929-2|pages=[https://archive.org/details/radiantscienceda00kame/page/29 29]–32}}&lt;/ref&gt;

ڈی بروگلِ دے وچاراں دی پالنا کردے ہوئے, [[بھوتک سائنسدان]] [[پیٹر ڈبائ]] نے اک اکدم ٹپنی کیتی کہ جیکر کن ترنگاں دی طرحاں ورتاؤ کردے ہون, تاں اوہ اسانی نال کسے قسم دی ویو اکیوئیشن  دی پالنا کردے ہونے چاہیدے ہن۔ ڈیبائ دی ٹپنی توں پریرنا لے کے شروڈنجر نے [[الیکٹرون]] لئی اک ڈھکویں 3-ڈائمینشنل [[ویو اکویئیشن]] کھوجن دا فیصلہ کر لیا۔ اسدا مرگ فلسفہ [[ولیئم روون ہیملٹن]] دی [[مکینکس]] اتے [[اؤپٹکس]] درمیان تلتا ([[اینالوگی]]) نے کیتا, جس دے معائنہ وچ ایہہ سکینتبدھّ کیتا ہویا سی کہ, اؤپٹکس دی زیرِ-ترنگلمبائی سیما کسے مکینیکل سسٹم نال ملدی جلدی ہے- [[پرکاش کرن]]اں دے وکرت پتھ تکھے بن جاندے ہن جو [[پھارمٹ دا اصول|پھارمٹ دے پرنسپل]] دی پالنا کردے ہن, جو [[لیسٹ ایکشن اصول]] دا اک تلّ ([[اینالوگ]]) اے۔&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last=Schrodinger |first=E.
 |year=1984
 |title=Collected papers
 |publisher=[[Friedrich Vieweg und Sohn]]
 |isbn=3-7001-0573-8
}} See introduction to first 1926 paper.&lt;/ref&gt;&lt;!--
--- Is the non-formulation by Hamilton really relevant؟

Hamilton believed that mechanics was the zero-wavelength limit of wave propagation, but did not formulate an equation for those waves.&lt;ref&gt;{{cite web
 |last=Michon |first=G.P.
 |year=2009
 |title=Hamilton's Analogy: Paths to the Schrdinger Equation
 |url=http://home.att.net/~numericana/answer/schrodinger.htm#1928
 |work=Final Answers: The Schrdinger Equation
 |accessdate=28 فروری 2010
}}&lt;/ref&gt;

----&gt;اسدے ترک دا اک اجوکا ورژن تھلے پھیر توں پیدا کیتا گیا اے۔ اسدے ولوں کھوجی گئی اکیوئیشن  ایہہ اے:&lt;ref name=&quot;verlagsgesellschaft1991&quot;&gt;Encyclopaedia of Physics (2nd Edition), R.G. Lerner, G.L. Trigg, VHC publishers, 1991, (Verlagsgesellschaft) 3-527-26954-1, (VHC Inc.) {{isbn|0-89573-752-3}}&lt;/ref&gt;

 
:&lt;math&gt;i\hbar \frac{\partial}{\partial t}\Psi(\mathbf{r},\,t)=-\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2\Psi(\mathbf{r},\,t) + V(\mathbf{r})\Psi(\mathbf{r},\,t).&lt;/math&gt;
پھیر وی, اوس وقت تک, [[ارنالڈ سومرفیلڈ]] نے [[فائین سٹرکچر|ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) سدھاراں]] صدقہ [[سومرپھیلڈ-ولسن کوانٹائزیشن|بوہر ماڈل نوں سدھار دتا سی۔]]&lt;ref&gt;{{Cite book
 |last=Sommerfeld |first=A.
 |year=1919
 |title=Atombau und Spektrallinien
 |publisher=[[Friedrich Vieweg und Sohn]]
 |location=Braunschweig
 |isbn=3-87144-484-7
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For an English source, see {{Cite journal
 |last=Haar |first=T.
 |title=The Old Quantum Theory
 |year=1967 |url=https://archive.org/details/oldquantumtheory0000haar
 |publisher=
 |pages=
 |isbn=
}}&lt;/ref&gt; شروڈنجر نے ([[قدرتی یونٹاں]] وچ) کسے [[کولومب پٹینشل]] اندر [[کلیئن-جورڈن اکویئیشن]] دے طور تے ہن جانی جاندی اکیوئیشن  نوں کھوجن لئی ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) مومینٹم تعلق دی ورتوں کیتی سی:

:&lt;math&gt;\left(E + {e^2\over r} \right)^2 \psi(x) = - \nabla^2\psi(x) + m^2 \psi(x).&lt;/math&gt;
&lt;!-- &lt;math&gt;\frac{1}{c^2}\left(E + {e^2\over 4 \pi \varepsilon_0 r} \right)^2 \psi(x) = -\hbar^2 \nabla^2\psi(x) + \frac{m^2c^2}{\hbar^2} \psi(x).&lt;/math&gt; ؟--&gt;
اسنے اس ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) اکیوئیشن  دیاں سٹینڈنگ ترنگاں کھوجیاں, پر ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) سدھار سومرفیلڈ دے فارمولے نال اسہمت راے۔ مایوس ہو کے, اسنے اپنے حساب –کتاباں نوں پرے رکھ دتا اتے اپنے آپ نوں دسمبر 1925 وچ اک بند پہاڑی کیبن وچ تنہا کر لیا۔&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Rhodes |first=R.
 |year=1986
 |title=Making of the Atomic Bomb
 |url=https://archive.org/details/makingofatomicbo00rich |publisher=[[Touchstone Books|Touchstone]]
 |pages=
 |isbn=0-671-44133-7
}}&lt;/ref&gt;
جدونکھ اس کیبن اتے, شروڈنگر اکیوئیشن   نے فیصلہ کیتا کہ اسدیاں شروعاتی غیر-ساپیکھک کیلکلیشناں چھپن لئی اتم ہون یوگ ہن, اتے مستقبل لئی ساپیکھک سدھاراں دی مسئلہ نوں چھڈّ دتا ہائیڈروجن واسطے ڈفرینشیئل مساوات حل کرن وچ پیش آؤندیاں کٹھنائیاں دے باو جود (اسنے اپنے دوست گنتشعورت [[حرمن ویئل]] توں مدد منگی سی)&lt;ref name=&quot;Schrdinger1982&quot; /&gt;{{rp|3}}) شروڈنجر نے دکھایا کہ ویو اکیوئیشن  دے اسدے غیر-ساپیکھک ورژن نے1926 وچ چھپے اک پیپر وچ ہائیڈروجن دیاں صحیح سپیکٹرل اورجاواں پیدا کیتیاں سن۔&lt;ref name=&quot;Schrdinger1982&quot;&gt;{{cite book|author=Erwin Schrdinger|title=Collected Papers on Wave Mechanics: Third Edition|url=https://archive.org/details/collectedpaperso0000schr|year=1982|publisher=American Mathematical Soc.|isbn=978-0-8218-3524-1}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}}&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Schrdinger |first=E.
 |year=1926
 |title=Quantisierung als Eigenwertproblem؛ von Erwin Schrdinger
 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k153811.image.langFR.f373.pagination
 |journal=[[Annalen der Physik]]
 |volume= 384|issue= |pages=361–377
 |doi=10.1002/andp.19263840404
|bibcode = 1926AnP.۔.384.۔361S }}&lt;/ref&gt; اکیوئیشن  وچ, شروڈنجر نے [[پروٹون]] راہیں بنائی کسے [[پٹینشل ویلّ]] {{math|''V''}} وچ رفتار شیل کسے ترنگ {{math|''Ψ''(''x'', ''t'')}} دے طور تے کسے [[ہائیڈروجن ایٹم]] دے [[الیکٹرون]] نوں ٹریٹ کرکے [[ہائیڈروجن سپیکٹرل سیریز]] دا حساب لگایا سی۔ اس حساب-کتاب نے خالص طور تے [[بوہر ماڈل]] دے توانائی لیولاں نوں دوبارہ پیدا کیتا سی۔ اک پیپر وچ, شروڈنجر نے خود اس مساوات نوں اسطراں سمجھایا سی:

{{cquote|پہلاں توں ہی … نام لیا گیا سائی-فنکشن ۔.۔. ہن ناپ نتیجیاں دی پروبیبلٹی انمات کرن لئی مطلب رکھدا اے۔ اس وچ مستقبل دیاں امیداں تے اصولی طور تے مشتمل پربھر لئی حاصل جوڑ جڑے ہندے ہن۔ |20px|20px|ایرون شروڈنجر&lt;ref&gt;Erwin Schrdinger, &quot;The Present situation in Quantum Mechanics,&quot; p. 9 of 22. The English version was translated by John D. Trimmer. The translation first appeared first in ''Proceedings of the American Philosophical Society'', 124, 323–38. It later appeared as Section I.11 of Part I of ''Quantum Theory and Measurement'' by J.A. Wheeler and W.H. Zurek, eds., Princeton University Press, New Jersey 1983.&lt;/ref&gt;}}
اس 1926 دے پیپر نوں اتشاہپوروج آئینسٹائین راہیں حمایت ملیا, جسنے پدارتھک-ترنگاں نوں قدرت دے اک سہج-سمجھ والی تصویر دے طور تے دیکھیا, جو ہیزنبرگ دے [[میٹرکس مکینکس]] توں الٹ سی, جسنوں اسنے ضرورت توں زیادہ رسمی منیا۔&lt;ref&gt;{{Cite journal
 |last=Einstein |first=A.
 |author2=''et. al''۔
 |title=Letters on Wave Mechanics: Schrodinger–Planck–Einstein–Lorentz
 |url=
}}&lt;/ref&gt;

شروڈنگر اکیوئیشن   {{math|''Ψ''}} دے سبھاء دا ویروا دندی اے پر اسدی [[فطرت]] بارے کجھ نہیں دسدی۔ شروڈنجر نے اپنے چوتھے پیپر وچ اک چارج ڈینسٹی دے طور تے اسدی وضاحت کرن دی کوشش کیتی, پر ناکام رہا۔&lt;ref name=Moore1992&gt;{{cite book
 |last=Moore |first=W.J.
 |year=1992
 |title=Schrdinger: Life and Thought
 |publisher=[[Cambridge University Press]]
 |isbn=0-521-43767-9
}}&lt;/ref&gt;{{rp|219}}

1926 وچ, شروڈنجر دے چوتھے اتے آخری پیپر دے چھپن توں صرف کجھ دناں بعد ہی, [[میکس بورن]] نے سپھلتاپوروک [[پروبیبلٹی اینپلیٹیوڈ]] دے طور تے {{math|''Ψ''}} دی وضاحت کیتی, جسدا خالص سکئیئر [[پروبیبلٹی ڈینسٹی فنکشن|پروبیبلٹی ڈینسٹی]] برابر ہندا اے۔&lt;ref name=Moore1992 /&gt;{{rp|220}} شروڈنجر, بھاویں, ہمیشاں ہی- زیادہتر آئینسٹائین وانگر- کسے سٹیٹسٹیکل جاں پروبیبلسٹک نظریہ دا اسدے نال متعلق [[ویو فنکشن کولیپس|انرنتراواں]] سمیت خلاف کردا رہا سی, جسدا (آئینسٹائین دا) یعقین سی کہ کوانٹم مکینکس کسے پچھے چھپی [[ڈٹرمینزم|ڈٹرمنسٹک تھیوری]] پرتِ اک سٹیٹسٹیکل سنکھیپیؤ ہے- اتے کدے وی [[کوپنہاگن وضاحت]] نال میل ملاپ نہ کیتا۔{{#tag:ref |It is clear that even in his last year of life, as shown in a letter to Max Born, that Schrdinger never accepted the Copenhagen interpretation.&lt;ref name=Moore1992 /&gt;{{rp|220}}}}

لئس ڈی بروگلی نے اپنے بعد دے سالاں وچ [[ڈی بروگلو-بوہم تھیوری]] ترقی یافتہ کردے ہوئے, کسے انوپاتی ستھرانک راہیں کمپلیکس ویو فنکشن نال جڑیا اک اصلی ملّ والا [[ویو فنکشن]] پیش کیتا۔

== کناں لئی ترنگ مساوات ==
{{Main|ویو-پارٹیکل ڈیولٹی}}
شروڈنگر اکیوئیشن   اک [[ڈفیوزن مساوات]] ہندی اے,&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Takahisa Okino|title=Correlation between Diffusion Equation and Schrdinger Equation|url=https://dx.doi.org/10.4236/jmp.2013.45088|journal=Journal of Modern Physics|year=2013|issue=4|pages=612–615}}&lt;/ref&gt; جسدے حل اجیاے فنکشن ہندے ہن جو ترنگ-ورگیاں گتیاں درساؤندے ہن۔ فزکس اندرلیاں ترنگ سمیکرناں ([[ویو اکئیشن]]اں) عامطور تیہور بھوتکی اصولاں توں ویونتبند ہندیاں ہن- سٹرنگاں اتے اتے مادہ وچ [[کمپن|مکینیکل کمپناں]] لئی ویو اکیوئیشن  نوں [[نیوٹن دے نیم]]اں توں ویونتبند کیتا جا سکدا اے, جتھے ویو فنکشن مادہ دا [[ڈسپلیسمینٹ (ویکٹر)|وستھاپن]] پرسعنصر کردا اے, اتے [[میکسویلّ اکئیشناں]] توں [[الیکٹرومیگنیٹک ترنگاں]] ویونتبند کیتیاں جا سکدیاں ہن, جتھے [[ویو فنکشن]] [[الیکٹرک فیلڈ|الیکٹرک]] اتے [[چمبکی فیلڈ]]اں ہندے ہن۔ دوجے پاسے, شروڈنگر اکیوئیشن   لئی ادھار, سسٹم دی توانائی ہندی اے اتے اک وکھری [[کوانٹم مکینکس دی گنتک فارمولا ویونتبندی#ک مکینکس دے سوے-سدھ اصول|کوانٹم مکینکس دا سوے-سدھ اصول]] ہندا اے: [[ویو فنکشن]] [[سسٹم]] دا اک ویروا ہندا اے۔&lt;ref name=&quot;Quantum Chemistry 1977&quot;&gt;Molecular Quantum Mechanics Parts I and II: An Introduction to Quantum Chemistry (Volume 1), P.W. Atkins, Oxford University Press, 1977, {{isbn|0-19-855129-0}}&lt;/ref&gt; اسطراں شروڈنگر اکیوئیشن   اپنے آپ وچ اک نویں دھارنا ہندی اے؛ جویں پھیئنمن اس بارے کہندا اے:
{{cquote|اسیں اوہ (مساوات) کتھوں حاصل کیتی؟ کتوں وی نہیں۔ اسنوں کتوں اجیہی چیز توں ویونتبند کرنا ممکن ہی نہیں اے جو چیز وی تسیں جاندے ہووو۔ ایہہ شروڈنجر دے دماغ دی اپج اے۔|20px|20px|رچرڈ پھیئنمن&lt;ref&gt;دی نیو کوانٹم یونیورس, T.Hey, P.Walters, Cambridge University Press, 2009, {{isbn|978-0-521-56457-1}}&lt;/ref&gt;}}
اکیوئیشن  دی بنیاد کلاسیکل توانائی سرکھئتا اتے مشتمل کسے ریکھک ڈفرینشیئل اکیوئیشن  ہون پرتِ رچی گئی اے, اتے ایہہ ڈی بروگلی تعلقاں دے مطابق اے۔ حل ویو فنکشن {{math|''ψ''}} اے, جو اوہ ساری جانکاری رکھدا اے جو وی سسٹم بابت جانیا جا سکدا ہووے۔ [[کوپنہاگن وضاحت]] اندر, {{math|''ψ''}} دا [[موڈولس]] اجیاے کناں دی [[پروبیبلٹی]] نال متعلق ہندا اے جو, وقت دے کسے پل اتے کسے سپیشیئل (مقامی) بنتر وچ ہدے ہن۔ {{math|''ψ''}} لئی اکیوئیشن  نوں حل کرن دی ورتوں ایہہ انومانت کرن لئی کیتی جا سکدی اے کہ اک دوجے نال اتے خاص پٹینشل دے اثر ماتحت کن کویں ورتاؤ کرنگے۔

شروڈنگر اکیوئیشن   اصولی طور تے [[ڈی بروگلی پرسوچ]] توں ترقی یافتہ کیتی گئی سی, جو اک اجیہی ویو اکیوئیشن  اے جو کناں نوں درسا سکدی اے,&lt;ref name=&quot;Quanta 1974&quot;&gt;Quanta: A handbook of concepts, P.W. Atkins, Oxford University Press, 1974, {{isbn|0-19-855493-1}}&lt;/ref&gt; اتے غیر-رسمی طور تے اگے لکھے حصیاں وچ دکھائے وانگ رچی جا سکدی اے۔&lt;ref name=&quot;Molecules, B.H. Bransden 1983&quot;&gt;Physics of Atoms and Molecules, B.H. Bransden, C.J.Joachain, Longman, 1983, {{isbn|0-582-44401-2}}&lt;/ref&gt; شروڈنگر اکیوئیشن   دے اک ہور زیادہ ٹھوس تذکرہ لئی Resnick ''et al''۔&lt;ref name=&quot;Atoms, Molecules 1985&quot; /&gt; وی دیکھو۔
=== توانائی سرکھئتا نال انوکولتا ===
کسے کن دی کل توانائی {{math|''E''}} [[کائینیٹک توانائی]] {{math|''T''}} اتے [[ستھتک توانائی]] {{math|''V''}} دے جوڑ برابر ہندی اے, ایہہ جوڑپھل [[کلاسیکل مکینکس]] اندر [[ہیملٹونیئن مکینکس#بنیادی بھوتکی وضاحت|ہیملٹونیئن]] {{math|''H''}} لئی اکثر ورتی جاندی مساوات وی اے:
:&lt;math&gt;E = T + V =H \,\!&lt;/math&gt;
واضع روپ وچ, اک [[ایام]] وچ [[پوزیشن]] {{math|''x''}}, [[پنج]] {{math|''m''}} اتے [[مومینٹم]] {{math|''p''}} اتے [[پٹینشل توانائی]] {{math|''V''}} والے کسے کن لئی, جو عامطور تے [[ہارمونک فنکشن|پوزیشن]] اتے [[ٹائم]] {{math|''t''}} نال بدلدا رہندا اے:
:&lt;math&gt; E = \frac{p^2}{2m}+V(x,t)=H.&lt;/math&gt;
تن ایاماں لئی, [[پوزیشن ویکٹر]] {{math|'''r'''}} اتے مومینٹم [[ویکٹر]] {{math|'''p'''}} ضرور ہی ورتے جانے چاہیدے ہن:
:&lt;math&gt;E = \frac{\mathbf{p}\cdot\mathbf{p}}{2m}+V(\mathbf{r},t)=H&lt;/math&gt;
ایہہ فارمولا ویونتبندی کناں دے کسے وی پھکس کیتے نمبر تک ودھائی جا سکدی اے: سسٹم دی کل توانائی پھیر کناں دیاں کل کائینیٹک اورجاواں اتے کل پٹینشل اورجاواں دا جوڑ ہندا اے, جو پھیر توں [[ہیملٹونیئن]] بن جاندا اے۔ پھیر وی, کناں درمیان [[پرسپر کریاواں#فزکس|پرسپر کریاواں]] ہو سکدیاں ہن (اک [[مینی بوڈی پروبلم|{{math|''N''}}-بوڈی مسئلہ]]), تاں جو پٹینشل توانائی {{math|''V''}} کناں دی سپیشیئل بنتر بدلن نال بدل جاندی اے, اتے ممکن طور تے ویلے دے بدلن نال وی بدل جاندی اے۔ پٹینشل توانائی, عامطور تے, ہریک کن لئی وکھریاں پٹینشل اورجاواں دا جوڑ نہیں ہندی, سگوں ایہہ کناں دیاں ساریاں [[سپیشیئل]] [[پوزیشن]]اں دا اک [[فنکشن]] ہندی اے۔ واضع روپ وچ:
:&lt;math&gt;E=\sum_{n=1}^N \frac{\mathbf{p}_n\cdot\mathbf{p}_n}{2m_n} + V(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2\cdots\mathbf{r}_N,t) = H \,\!&lt;/math&gt;

=== ریکھکتا (لینیئرٹی) ===
آسان ترین [[ویو فنکشن]] اس قسم دی اک [[پلین ویو]] ہندا اے:
:&lt;math&gt; \Psi(\mathbf{r},t) = A e^{i(\mathbf{k}\cdot\mathbf{r}-\omega t)} \,\!&lt;/math&gt;
جتھے؛
*{{math|''A''}} [[اینپلیٹیوڈ]] ہندا اے,
*{{math|'''k'''}} [[ویو-ویکٹر]] ہندا اے, اتے
*{{math|''ω''}} [[پلین ویو]] دی اینگلر [[پھریکئینسی]] ہندی اے۔
عامطور تے, بھوتکی پرحالات پلین ترنگاں راہیں خالص طور تے نہیں درسائیاں جاندیاں, اسلئی سرو سدھاریکرن لئی [[سپرپجیشن پرنسپل]] دی لوڑ پیندی اے؛ سائینسوآئڈل پلین ترنگاں دی سپرپجیشن راہیں کوئی وی ترنگ بنائی جا سکدی اے۔ اسلئی جیکر اکیوئیشن  لینیئر ہووے, تاں پلین ترنگاں دا اک [[لینیئر میل]] وی اک پروانت حل ہندا اے۔ اسے کرکے اک لازمی اتے وکھری لوڑ ایہہ رہندی اے کہ شروڈنگر اکیوئیشن   اک [[لینیئر ڈفرینشیئل اکویئیشن]] راے۔

اجاری {{math|'''k'''}} لئی, جوڑ, پلین ترنگاں دی اک [[سپرپجیشن اصول#ترنگاں پرتِ ورتوں|سپرپجیشن]] ہندا اے:
:&lt;math&gt; \Psi(\mathbf{r},t) = \sum_{n=1}^\infty A_n e^{i(\mathbf{k}_n\cdot\mathbf{r}-\omega_n t)} \,\!&lt;/math&gt;
کجھ اصلی اینپلیٹیوڈ گنانکاں {{math|''A&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;''}} لئی, اتے جاری {{math|'''k'''}} لئی, جوڑ اک انٹگرل بن جاندا اے, جو کسے [[مومینٹم]] [[سپیس]] [[ویو فنکشن]] دا [[پھوریئر ٹرانسپھورم]] ہندا اے:&lt;ref name=&quot;Quantum Mechanics Demystified 2006&quot;&gt;Quantum Mechanics Demystified, D. McMahon, Mc Graw Hill (USA), 2006, {{isbn|0-07-145546-9}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt; \Psi(\mathbf{r},t) = \frac{1}{(\sqrt{2\pi})^3}\int\Phi(\mathbf{k})e^{i(\mathbf{k}\cdot\mathbf{r}-\omega t)}d^3\mathbf{k} \,\!&lt;/math&gt;
جتھے {{math|''d''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;'''k''' {{=}} ''dk&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;dk&lt;sub&gt;y&lt;/sub&gt;dk&lt;sub&gt;z&lt;/sub&gt;''}} [[مومینٹم سپیس|{{math|'''k'''}}-سپیس]] وچ ڈفرینشیئل وولیؤم ایلیمینٹ ہندا اے, اتے انٹگرل ساری {{math|'''k'''}}-سپیس تے قبضہ کر لیندے ہن۔ مومینٹم ویو فنکشن {{math|''Φ''('''k''')}} انٹیگرینڈ وچ پیدا ہو جاندے ہن کیونکہ پوزیشن اتے مومینٹم سپیس ویو فنکشن اک دوجے دے [[پھوریئر ٹرانسپھورم]] ہی ہندے ہن۔

=== ڈی-برگولِ تعلقاں نال انوکولتا ===
[[File:Wavefunction values.svg|300px|&quot;300px&quot;|thumb|[[ویو فنکشن]] نال متعلق ماتراواں دا اک چتراتمک سارانش, جویں ڈی بروگلی دی پرسوچ اتے شروڈنگر اکیوئیشن   دے ترقی وچ ورتیا گیا اے۔&lt;ref name=&quot;Quanta 1974&quot; /&gt;]]
[[فوٹو-الیکٹرک اثر|اکیوئیشن  دی لائیٹ کوانٹا پرسوچ]] (1905) بیان کردی اے کہ کسے [[فوٹون]] دی [[توانائی]] {{math|''E''}} متعلق پرکاش دے کوانٹم [[ویو-پیکٹ]] دی [[فریکیوئینسی]] {{math|''ν''}} (جاں [[اینگلر فریکیوئینسی]], {{math|''ω'' {{=}} 2{{pi}}''ν''}}) دے انوپاتی ہندا اے:
:&lt;math&gt;E = h\nu = \hbar \omega \,\!&lt;/math&gt;
اسیتراں [[مادہ ترنگ|ڈی بروگلی دی پرسوچ]] (1924) بیان کردی اے کہ کوئی وی کن کسے ترنگ نال جوڑیا (سبدھت کیتا) جا سکدا اے, اتے کن دا مومینٹم {{math|''p''}} اک ایام وچ اجیہی کسے ترنگ دی [[ترنگ-لمبائی]] {{math|''λ''}} دے اس راہیں الٹ-انپاتی ہندا اے (جاں [[ویو-نمبر]], {{math|''k'' {{=}} {{sfrac|2π|''λ''}}}} دے انوپاتی ہندا اے):
:&lt;math&gt;p = \frac{h}{\lambda} =  \hbar k\;,&lt;/math&gt;
جدونکھ تن ایاماں اندر, [[ویولینتھ]] {{math|''λ''}} [[ویو-ویکٹر]] {{math|'''k'''}} دے ملّ نال متعلق ہندی اے:
:&lt;math&gt;\mathbf{p} = \hbar \mathbf{k}\,,\quad |\mathbf{k}| = \frac{2\pi}{\lambda} \,. &lt;/math&gt;
پلینک-آئینسٹائین اتے ڈی بروگلِ تعلق توانائی دے ویلے نال, اتے سپیس دے مومینٹم نال, درمیان گہرے سمپرکاں تے روشنی پاؤندے ہن, اتے [[ویو-پارٹیکل ڈیولٹی]] سمیکرنبدھّ کردے ہن۔ مشق وچ, {{math|''ħ'' {{=}} 1}} والیاں [[قدرتی یونٹاں]] ورتیاں جاندیاں ہن, کیونکہ ڈی بروگلی سمیکرناں آئڈینٹٹیاں تک گھٹ جاندیاں ہن: تے مومینٹم, ویو-آبادی, توانائی اتے پھریکئینسی نوں آپس وچ وٹا کے ورت ہون دی آگیا دندیاں ہن, تاں جو ماتراواں دی نقل (ڈپلیکیشن) روکی جا سکے, اتے متعلق ماتراواں دے ایاماں دی گنتی گھٹ سکے۔ جان-پچھان لئی اس لیکھ وچ اجے وی SI یونٹاں ورتیاں گئیاں ہن۔

شروڈنجر دی گہری سمجھ,{{citation needed|date=جنوری 2014}} نے 1925 دے اخیر وچ, ایہناں تعلقاں نوں ورتدے ہوئے اک [[کمپلیکس نمبر|کمپلیکس]] [[فیز پھیکٹر]] دے طور تے لوسے [[پلین ویو]] دے [[فیز (ترنگاں)|فیز]] نوں سمیکرنبدھّ کرنا سی:
:&lt;math&gt;\Psi = Ae^{i(\mathbf{k}\cdot\mathbf{r}-\omega t)} = Ae^{i(\mathbf{p}\cdot\mathbf{r}-Et)/\hbar} &lt;/math&gt;
اتے ایہہ محسوس کرنا سی۔ کہ پہلے درجے دے [[انشک ڈیریوٹو]] ایہہ سن:
سپیس دے حوالہ وچ:
:&lt;math&gt; \nabla\Psi = \dfrac{i}{\hbar}\mathbf{p}Ae^{i(\mathbf{p}\cdot\mathbf{r}-Et)/\hbar} = \dfrac{i}{\hbar}\mathbf{p}\Psi &lt;/math&gt;
ویلے دے حوالہ وچ:
:&lt;math&gt; \dfrac{\partial \Psi}{\partial t} = -\dfrac{i E}{\hbar} Ae^{i(\mathbf{p}\cdot\mathbf{r}-Et)/\hbar} = -\dfrac{i E}{\hbar} \Psi &lt;/math&gt;

[[کوانٹم مکینکس]] دا اک ہور سوے-سدھ اصول ایہہ اے کہ سارے [[اؤبزرویبل]]اں نوں [[ریکھک اوپریٹر|لینیئر]] [[سیلپھ-اڈجوآئنٹ اوپریٹر|ہرمشن اوپریٹراں]] نال پرسعنصر کیتا جاندا اے جو [[ویو فنکشن]] اتے کریا کردے ہن, اتے [[اوپریٹر]] دے [[آئیگن-ملّ]] اوہ ملّ ہندے ہن جو اؤبزرویبل لیندے ہن۔ پچھلے ڈیریوٹو, سماں ڈیریویٹو نال متعلق ہندے ہوئے [[توانائی اوپریٹر]] دے مطابق ہندے ہن,
:&lt;math&gt;\hat{E} \Psi = i\hbar\dfrac{\partial}{\partial t}\Psi = E\Psi  &lt;/math&gt;
جتھے {{math|''E''}} توانائی [[آئیگنملّ]] ہندے ہن, اتے ہیٹھاں دتے سپیشیئل ڈیریویٹواں ([[ڈیل|گریڈیئنٹ]] {{math|∇}}) نال متعلق [[مومینٹم اوپریٹر]] ہندے ہن, جتھے {{math|'''p'''}} مومینٹم آئیگنملاں دا اک ویکٹر ہندا اے۔
:&lt;math&gt;\hat{\mathbf{p}} \Psi = -i\hbar\nabla \Psi = \mathbf{p} \Psi &lt;/math&gt;
جتھے {{math|'''p'''}}, [[مومینٹم آئیگن-ملّ]]اں دا اک [[ویکٹر]] ہندا اے۔ اپروکت وچ, &quot;[[سرکیومپھلیکس|ہیٹ]]&quot; ( {{math|ˆ}} ) اشارہ کردا اے کہ ایہہ [[اؤبزرویبل]] [[اوپریٹر]] ہندے ہن, آسان طور تے عام سنکھیاواں جاں ویکٹر نہیں ہندے۔ توانائی اتے مومینٹم اوپریٹر [[ڈفرینشیئل اوپریٹر]] ہندے ہن, جدونکھ پٹینشل توانائی فنکشن {{math|''V''}} صرف اک گناتمک حصہ ہی ہندا اے۔

[[کلاسیکل]] [[توانائی]] سرکھئتا اکیوئیشن  وچ توانائی اتے مومینٹم اوپریٹراں نوں بھردے ہوئے ایہہ اوپریٹر حاصل ہندا اے:
:&lt;math&gt;E= \dfrac{\mathbf{p}\cdot\mathbf{p}}{2m}+V \quad \rightarrow \quad \hat{E} = \dfrac{\hat{\mathbf{p}}\cdot\hat{\mathbf{p}}}{2m}  + V &lt;/math&gt;
اسلئی ٹائم اتے سپیس دے حوالہ وچ ڈیریویٹواں دے اصولاں وچ, [[ویو فنکشن]] {{math|''Ψ''}} اتے اس اوپریٹر دی کریا نے شروڈنجر نوں ترنت ہی اسدی اکیوئیشن  پرتِ پریرنا دتی:{{citation needed|date=جنوری 2014}}
:&lt;math&gt;i\hbar\dfrac{\partial \Psi}{\partial t}= -\dfrac{\hbar^2}{2m}\nabla^2\Psi +V\Psi&lt;/math&gt;
ترنگ-کن دوہریپن نوں ایہناں اکئیشناں توں اگے لکھے طریقے نال اکٹھا کیتا جا سکدا اے۔ [[کائینیٹک توانائی]] {{math|''T''}} مومینٹم {{math|'''p'''}} دے طبقہ نال متعلق ہندی اے۔ جویں ہی کن دا مومینٹم ودھ جاندا اے, اوویں ہی کائینیٹک توانائی ہور تیزی نال ودھ جاندی اے, پر کیونکہ ویو-نمبر {{math|{{!}}'''k'''{{!}}}} ودھ جاندا اے, اسلئی نال ترنگ-لمبائی {{math|''λ''}} گھٹ جاندی اے۔

عام سکیلر اتے ویکٹر ماتراواں (اوپریٹر نہیں) دی بولی وچ:
:&lt;math&gt; \mathbf{p}\cdot\mathbf{p} \propto \mathbf{k}\cdot\mathbf{k} \propto T \propto \dfrac{1}{\lambda^2}&lt;/math&gt;
کائینیٹک توانائی دوجی سپیشیئل ڈیریویٹواں دے انوپاتی وی ہندی اے, اسلئی ایہہ ایہناں اوپریٹراں دے اصولاں وچ, ترنگ دے [[کرویچر]] دے میگنیٹیوڈ دے وی انوپاتی ہندی اے:
:&lt;math&gt; \hat{T} \Psi = \frac{-\hbar^2}{2m}\nabla\cdot\nabla  \Psi \, \propto \, \nabla^2 \Psi \,.&lt;/math&gt;
جویں جویں کرویچر ودھدا جاندا اے, ترنگ دا اینپلیٹیوڈ پوزٹو اتے نیگٹو درمیان ہور تیزی نال تبدیل ہندا جاندا اے, اتے ترنگ-لمبائی نوں وی گھٹاؤندا جاندا اے۔ اسلئی مومینٹم اتے ترنگ-لمبائی درمیان الٹ تعلق, کن ولوں رکھی جاندی توانائی دے مطابق ہندا اے, اتے اسلئی کن دی توانائی کسے ترنگ, نال اسے گنتک فارمولا ویونتبندی وچ سارا رابطہ رکھدی اے۔&lt;ref name=&quot;Quanta 1974&quot; /&gt;

=== ترنگ اتے کن رفتار ===
{{multiple image
   | align = right
   | direction = horizontal
   | image1    = Quantum mechanics travelling wavefunctions.svg
   | caption1  = [[ویوپیکٹ]] لوکلائزیشن دے ودھ راے لیول, جہناں دا مطلب اے کہ کن اک ہور زیادہ ستھانبدھّ پوزیشن رکھدا اے۔
   | width1     = 400
   | image2    = Perfect localization.svg
   | caption2  = حد ''ħ'' → 0 وچ, کن دی پوزیشن اتے مومینٹم خالص طور تے معلوم بن جاندے ہن۔ ایہہ کلاسیکل کن دے سامان اے۔
   | width2     = 150
 }}
شروڈنجر نے منگ کیتی کہ پوزیشن {{math|'''r'''}} دے نیڑے,{{math|'''k'''}} نزدیک ویو-ویکٹر نال, اک [[ویو-پیکٹ]] حل, کلاسیکل مکینکس راہیں مقرر وکرت رستے دے نال نال رفتار کرنگے جو {{math|'''k'''}} وچ پھلار لئی گھٹ ویلے واسطے ہندے ہن (اتے اسے کرکے ولوسٹی وچ) جو {{math|'''r'''}} وچ پھیلے پھلار نوں کافی حد تک ودھاؤن لئی نہیں ہندے۔ کیونکہ, {{math|'''k'''}} وچ کسے دتے ہوئے پھلار لئی, ولوسٹی وچ پھلار پلینک دے ستھرانک {{math|''ħ''}} پرتِ انوپاتی ہندے ہن, تاں ایہہ کدے کدے کیہا جاندا اے کہ {{math|''ħ''}} دے صفر تک پہنچن تک دی حد وچ, کلاسیکل مکینکس دیاں اکئیشناں [[کوانٹم مکینکس]] توں دوبارہ سٹور ہو جاندیاں ہن۔&lt;ref name=&quot;Analytical Mechanics 2008&quot;&gt;Analytical Mechanics, L.N. Hand, J.D. Finch, Cambridge University Press, 2008, {{isbn|978-0-521-57572-0}}&lt;/ref&gt; ایہہ حد کویں اتے کہڑے معاملیاں وچ لینی چاہیدی اے, بہت ساودھانی منگدی اے۔

محدود چھوٹی ترنگلمبائی صفر ہو راے {{math|''ħ''}} سامان ہندی اے کیونکہ ایہہ کن دی مقررہ پوزیشن پرتِ ویو-پیکٹ لوکلائزیشن ودھاؤن دا محدود معاملہ ہندا اے (سجے پاسے والی تصویر دیکھو)۔ پوزیشن اتے مومینٹم لئی [[ہیزنبرگ انشچتتا اصول[[ ورتدے ہوئے, پوزیشن اتے مومینٹم وچ انشچتتا زیرو بن جاندی اے جیوں ہی {{math|''ħ'' → 0}} پہنچدا اے:
:&lt;math&gt; \sigma(x) \sigma(p_x) \geqslant \frac{\hbar}{2} \quad \rightarrow \quad \sigma(x) \sigma(p_x) \geqslant 0 \,\!&lt;/math&gt;
جتھے {{math|''σ''}}, {{math|''x''}} اتے {{math|''p&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;''}} (اتے اسیتراں {{math|''y''}} اتے {{math|''z''}}-سمتاں واسطے وی) وچ (روٹ مین سکئیئر) [[ناپ انشچتتا]] درساؤندا اے, جسدا مطلب اے پوزیشن اتے مومینٹم اس حد وچ صرف کسے منچاہی شدھتا تک ہی معلوم ہو سکدے ہن۔

شروڈنگر اکیوئیشن   اپنی جنرل قسم,
:&lt;math&gt; i\hbar \frac{\partial}{\partial t} \Psi\left(\mathbf{r},t\right) = \hat{H} \Psi\left(\mathbf{r},t\right) \,\!&lt;/math&gt;
وچ [[ہیملٹن-جیکبی اکویئیشن]] (HJE) نال نزدیکی طور تے متعلق ہندی اے؛
:&lt;math&gt; \frac{\partial}{\partial t} S(q_i,t) = H\left(q_i,\frac{\partial S}{\partial q_i},t \right) \,\!&lt;/math&gt;
جتھے؛
*{{math|''S''}} [[ایکشن (فزکس)|ایکشن]] ہندا اے, اتے
*{{math|''H''}} [[ہیملٹونیئن مکینکس|ہیملٹونیئن فنکشن]] ہندا اے (اوپریٹر نہیں ہندا)۔
اتھے [[سرو عام کیتے ہوئے نردیشانک]] {{math|''q&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;''}}, {{math|''i'' {{=}} 1, 2, 3}} لئی (ہیملٹن-جیکبی اکیوئیشن  دے حوالہ وچ ورتے جاندے) کارٹیزیئن نردیشانکاں (کوآرڈینیٹاں) وچ {{math|'''r''' {{=}} (''q''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''q''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ''q''&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) {{=}} (''x'', ''y'', ''z'')}}&lt;ref name=&quot;Analytical Mechanics 2008&quot; /&gt; دے طور تے پوزیشن پرتِ سیٹ کیتے جا سکدے ہن۔
:&lt;math&gt; \Psi = \sqrt{\rho(\mathbf{r},t)} e^{iS(\mathbf{r},t)/\hbar}\,\!&lt;/math&gt; نوں شروڈنگر اکیوئیشن   وچ بھردے ہوئے,
جتھے {{math|''ρ''}} پروبیبلٹی ڈینسٹی ہندی اے, اتے نتیجن اکیوئیشن  وچ {{math|''ħ'' → 0}} والی حد لیندے ہوئے, ہیملٹن-جیکبی اکیوئیشن  ملدی اے۔

نتیجے ایہہ رہندے ہن:
* کسے کن دی رفتار, جو شروڈنگر اکیوئیشن   پرتِ (گھٹ ترنگ لمبائی والے) ویو پیکٹ ہلاں راہیں درسائی جاندی ہووے, رفتار دی ہیملٹن-جیکبی اکیوئیشن  راہیں وی درسائی جاندی اے۔
* شروڈنگر اکیوئیشن   [[ویو فنکشن]] شامل کردی اے, اسلئی اسدے ویو پیکٹ حل توں مطلب اے کہ کسے (کوانٹم) کن دی پوزیشن ترنگ پھرنٹاں وچ دھندلے طور تے پھیلی ہندی اے۔ اسدے برخلاف, ہیملٹن-جیکبی اکیوئیشن  مقررہ پوزیشن اتے مومینٹم والے کسے (کلاسیکل) کن اتے لاگوُ ہندی اے, نہ کہ سارے سمیاں (وکرت رستیاں) اتے پوزیشن اتے مومینٹم نردھارتمک ہون اتے اکٹھے معلوم ہو سکن والے ہون۔

== غیر-ساپیکھک کوانٹم مکینکس ==
[[سپیشل رلیٹیوٹی]] دے اثراں نوں لئے بگیر کناں دا [[کوانٹم مکینکس]], اداہرن دے طور تے, [[پرکاش دی سپیڈ]] توں بہت گھٹ سپیڈاں اتے سنچارت ہو راے کناں دا کوانٹم مکینکس, [[غیر-ساپیکھک کوانٹم مکینکس]] کیہا جاندا جاندا اے۔ وکھریاں پرحالات لئی اس حوالہ وچ شروڈنگر اکیوئیشن   دیاں کئی قسماں اگے لکھیاں ہن: سماں-آزاد اتے سماں-انحصار, اک اتے تن سپیشیئل ایام, اتے اک اتے {{math|''N''}} کن۔

اصلی وچ, سسٹم رچن والے کن تھیوری وچ سنکھئک نام نہیں رکھدے۔ گنت دی بولی سانوں کناں دی پوزیشن دا اک جاں دوجے طریقے نال نامکرن کرن لئی مجبور کردی اے, نہیں تاں کہڑے کن واسطے کہڑے استھرانک پرسعنصر کرن والے چنہ ہندے ہن, درمیان, گلتوہمی ہو سکدی اے۔&lt;ref name=&quot;Atoms, Molecules 1985&quot;&gt;Quantum Physics of Atoms, Molecules, Solids, Nuclei and Particles (2nd Edition), R. Resnick, R. Eisberg, John Wiley &amp; Sons, 1985, {{isbn|978-0-471-87373-0}}&lt;/ref&gt;

=== وقت آزاد ===
جیکر [[ہیملٹونیئن]] وقت دا کوئی واضع فنکشن نہ ہووے, تاں مساوات سپیشیئل اتے [[ٹینپورل]] حصیاں وچ [[استھرانکاں دا نکھیڑ|نکھیڑنیوگ]] ہندی اے۔ عامطور تے, [[ویو فنکشن]] ایہہ روپ لے لیندا اے:
:&lt;math&gt;\Psi(\text{space coords},t)=\psi(\text{space coords})\tau(t)\,.&lt;/math&gt;
جتھے {{math|''ψ''(سپیس نردیشانک)}} صرف سسٹم نوں رچن والے کناں دے سارے سپیشیئل نردیشانکاں (کوآرڈینیٹاں) دا اک [[فنکشن]] ہندا اے, اتے {{math|''τ''(''t'')}} صرف وقت دا ہی اک فنکشن ہندا اے۔
{{math|''&amp;psi؛''}} نوں شروڈنگر اکیوئیشن   وچ متعلق ایاماں دی آبادی وچ کناں دی متعلق آبادی لئی بھردے ہوئے, [[استھرانکاں دے نکھیڑ]] راہیں حل کرن توں مطلب اے سماں-انحصار مساوات دا عامَ حل ایہہ قسم دا ہندا ہندا اے:&lt;ref name=&quot;verlagsgesellschaft1991&quot; /&gt;
:&lt;math&gt; \Psi(\text{space coords},t) = \psi(\text{space coords}) e^{-i{E t/\hbar}} \,.&lt;/math&gt;
کیونکہ سماں-انحصار فیز پھیکٹر ہمیشاں ہی اوہی رہندا اے, اسلئی صرف سپیشیئل حصیاں نوں ہی سماں-آزاد سمسیاواں لئی حل کرن دی لوڑ پیندی اے۔ اسدے نال ہی, توانائی اوپریٹر {{math|'''' {{=}} ''iħ''{{sfrac|∂|∂''t''}}}} ہمیشاں ہی توانائی آئیگن-ملّ {{math|''E''}} ولوں بدل دتے جانے چاہیدے ہن, جس کارن سماں-آزاد شروڈنگر اکیوئیشن   [[ہیملٹونیئن اوپریٹر]] لئی اک [[آئیگن-ملّ]] اکیوئیشن  ہندی اے:&lt;ref name=Shankar1994 /&gt;{{rp|143ff}}
:&lt;math&gt;\hat{H} \psi = E \psi &lt;/math&gt;
ایہہ کسے گنتی دے ایاماں (کسے سماں-آزاد پٹینشل وچ) وچ کسے گنتی دے کناں لئی سچ اے۔ ایہہ معاملہ سماں-انحصار اکیوئیشن  دے [[سٹینڈنگ ترنگ]] ہلاں نوں درساؤندا اے, جو (وکھریاں اورجاواں دی کسے پروبیبلٹی وستھار-ونڈ دی بجائے) مقررہ توانائی والیاں حالتاں ہندیاں ہن۔ [[فزکس]] وچ, ایہناں سٹینڈنگ ترنگاں نوں [[سٹیشنری حالت]]واں جاں [[توانائی آئیگن-حالت]]واں کیہا جاندا اے؛ [[کیمیا وگیاب]] وچ ایہناں نوں [[ایٹومک اؤربٹل]] جاں [[مولیکیولر اؤربٹل]] کیہا جاندا اے۔ توانائی آئیگن-حالتاں دیاں سپرپجیشناں ایہناں دیاں خاصیتاں نوں توانائی لیولاں درمیان ساپیکھک پھیزاں مطابق بدل دندیاں ہن۔

اس اکیوئیشن  توں توانائی آئیگن-ملّ قیمتاں دا اک اجاری [[سپیکٹرم (فنکشنل تجزیہ)|سپیکٹرم]] رچدے ہن, اسلئی گنتک طور تے, توانائی ضرور ہی کوانٹائز ہونی چاہیدی اے۔ ہور خاص طور تے, توانائی آئیگن-حالتاں اک بیسس رچدیاں ہن- کوئی وی ویو فنکشن اجاری توانائی حالتاں اپر کسے جوڑ دے طور تے جاں جاری توانائی حالتاں اپر کسے انٹگرل دے طور تے لکھیا جا سکدا اے, جاں ہور سرو عام طور تے, کسے ناپ اپر کسے انٹگرل دے طور تے لکھیا جا سکدا اے۔ ایہہ [[گنت]] وچ [[سپیکٹرل تھیورم]] ہندی اے, اتے کسے محدود حالت سپیس اندر, ایہہ صرف [[ہرمشن میٹرکس]] دے آئیگن-ویکٹراں دی سمپورنتا دی اک سٹیٹمینٹ ہندی اے۔

=== اک-ایامی اداہرن ===
اک ایام اندرلے کسے کن لئی, ہیملٹونیئن ایہہ ہندا اے:
:&lt;math&gt; \hat{H} = \frac{\hat{p}^2}{2m} + V(x) \,, \quad \hat{p} = -i\hbar \frac{d}{d x}  &lt;/math&gt;
اتے اسنوں سرو عام شروڈنگر اکیوئیشن   وچ بھرن تے ایہہ ملدا اے:
:&lt;math&gt; -\frac{\hbar^2}{2m}\frac{d^2}{d x^2}\psi(x) + V(x)\psi(x) = E\psi(x) &lt;/math&gt;
ایہہ اکو اک معاملہ ہی ہندا اے جس وچ شروڈنگر اکیوئیشن   اک [[اشک ڈیریویٹو|انشک]] ڈفرینشیئل اکیوئیشن  ہون نالوں, اک [[عام ڈیریویٹو|عام]] ڈفرینشیئل اکیوئیشن  ہندی اے۔ جنرل حل ہمیشاں ہی اس قسم دے ہندے ہن:
:&lt;math&gt; \Psi(x,t)=\psi(x) e^{-iEt/\hbar} \, . &lt;/math&gt;
اک ایام اندرلے {{math|''N''}} کناں لئی, ہیملٹونیئن ایہہ ہندا اے:
:&lt;math&gt; \hat{H} = \sum_{n=1}^{N}\frac{\hat{p}_n^2}{2m_n} + V(x_1,x_2,\cdots x_N) \,,\quad \hat{p}_n = -i\hbar \frac{\partial}{\partial x_n}&lt;/math&gt;
جتھے کن {{math|''n''}} دی [[پوزیشن]] {{math|''x&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;''}} ہندی اے۔ متعلق شروڈنگر اکیوئیشن   ایہہ ہندی اے:
:&lt;math&gt; -\frac{\hbar^2}{2}\sum_{n=1}^{N}\frac{1}{m_n}\frac{\partial^2}{\partial x_n^2}\psi(x_1,x_2,\cdots x_N) + V(x_1,x_2,\cdots x_N)\psi(x_1,x_2,\cdots x_N) = E\psi(x_1,x_2,\cdots x_N) \, .&lt;/math&gt;
اسلئی عامَ حل اس قسم دے ہندے ہن:
:&lt;math&gt; \Psi(x_1,x_2,\cdots x_N,t) = e^{-iEt/\hbar}\psi(x_1,x_2\cdots x_N) &lt;/math&gt;
غیر-پرسپر کریاواں کردے نکھیڑنیوگ کناں لئی,&lt;ref&gt;{{cite book|author=N. Zettili|title=Quantum Mechanics: Concepts and Applications|edition=2nd|page=458|isbn=978-0-470-02679-3}}&lt;/ref&gt; سسٹم دا پٹینشل صرف ہریک کن نوں وکھرے طور تے متاثر کردا اے, اسلئی کل پٹینشل توانائی ہریک کن لئی پٹینشل اورجاواں دا جوڑ ہندی اے:
:&lt;math&gt; V(x_1,x_2,\cdots x_N) = \sum_{n=1}^N V(x_n) \, .&lt;/math&gt;
اتے [[ویو فنکشن]] نوں ہریک [[کن]] لئی ویو فنکشناں دے کسے گننپھل دے روپ وچ لکھیا جا سکدا اے:
:&lt;math&gt; \Psi(x_1,x_2,\cdots x_N,t) = e^{-i{E t/\hbar}}\prod_{n=1}^N\psi(x_n) \, ,&lt;/math&gt;
غیر-پرسپر کریاواں کردے [[اکو جاے کن]]اں لئی, پٹینشل, اجے وی اک جوڑ ہی رہندا اے, پر [[ویو فنکشن]] ذرا ہور زیادہ گنجھل دار ہندا ہے- ایہہ کن وٹاندرے لئی جمیوار ہندا ہویا, وکھرے ویو فنکشناں دے گننپھل دیاں [[پرمیوٹیشن]]اں اپر اک جوڑ ہو جاندا اے۔ عامطور وچ, پرسپر کریاواں کردے کناں لئی, اپروکت ویوجن ممکن نہیں ہندے۔

==== آزاد کن ====
زیرو پٹینشل لئی, {{math|''V'' {{=}} 0}} ہندا اے, اسلئی کن آزاد ہندا اے اتے اکیوئیشن  انجھ پڑدی اے:&lt;ref name=Shankar1994 /&gt;{{rp|151ff}}
:&lt;math&gt; - E \psi = \frac{\hbar^2}{2m}{d^2 \psi \over d x^2}\,&lt;/math&gt;
جو {{math|''E'' &gt; 0}} ({{math|''C''&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;}} منچااے ستھرانک ہندے ہن) لئی ڈولدے (اؤسیلیٹ کردے) ہلاں والی ہندی اے:
:&lt;math&gt;\psi_E(x) = C_1 e^{i\sqrt{2mE/\hbar^2}\,x} + C_2 e^{-i\sqrt{2mE/\hbar^2}\,x}\,&lt;/math&gt;
اتے {{math|''E'' &lt; 0}} لئی [[ایکپونینشیئل]] حل,
:&lt;math&gt;\psi_{-|E|}(x) = C_1 e^{\sqrt{2m|E|/\hbar^2}\,x} + C_2 e^{-\sqrt{2m|E|/\hbar^2}\,x}.\,&lt;/math&gt;
ایکپونینشیئل طور تے ودھ راے حل اک اننت نورم رکھدے ہن, اتے بھوتکی نہیں ہندے۔ ایہہ پیریؤڈک جاں پھکس کیتیاں ہوئیاں سیماواں دیاں شرطاں والے کسے محدود حجم وچ پروانت نہیں ہندے۔

آزاد کن اتے ہور زیادہ چرچہ لئی [[آزاد کن]] اتے [[ویوپیکٹ]] دیکھو۔

==== ستھر پٹینشل ====
[[File:EffetTunnel.gif|left|کسے بیریئر اتے سٹی کسے ڈی بروگلِ ترنگ دی اینیمیشن]]
کسے ستھر پٹینشل لئی,
*{{math|''V'' {{=}} ''V''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;}} ہندا اے,
*{{math|''E'' &gt; ''V''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;}} لئی, حل, اؤسیلیٹری ہدے ہن, اتے
*{{math|''E'' &lt; ''V''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;}} لئی ایکپونینشیئل ہندے ہن,
جو اوہناں اورجاواں نال متعلق ہندے ہن جو [[کلاسیکل مکینکس]] وچ پروانت جاں اپروانت ہندیاں ہن۔ اؤسیلیٹری حل اک کلاسیکل طور تے پروانت توانائی والے ہندے ہن اتے اصلی کلاسیکل گتیاں نال سبدھّ رکھدے ہن, جدونکھ, ایکپونینشیئل حل اک اپروانت توانائی والے ہندے ہن اتے [[کوانٹم ٹنلنگ]] صدقہ, کلاسیکل طور تے اپروانت کھیتر وچ, کوانٹم بلیڈنگ دی اک چھوٹی مقدار نوں درساؤندے ہن۔ جیکر پٹینشل {{math|''V''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;}} اننت تک ودھ جاندا اے, تاں رفتار کلاسیکل طور تے کسے محدود کھیتر تک محدود ہو جاندی اے۔ بہت دور توں دیکھن تے, ہریک حل کسے ایکپونینشیئل تک گھٹ جاندا اے؛ حالت کہ ایکپونینشیئل گھٹدا جاندا اے, توانائی لیولاں نوں کسے اجاری سیٹ تک روک دندی اے, جہناں نوں پروانت اورجاواں کیہا جاندا اے۔&lt;ref name=&quot;Quantum Mechanics Demystified 2006&quot; /&gt;
{{Clear}}

==== ہارمونک اؤسیلیٹر ====
[[File:QuantumHarmonicOscillatorAnimation.gif|300px|thumb|right|[[کلاسیکل مکینکس]] (A-B) اتے [[کوانٹم مکینکس]] (C-H) اندر اک [[ہارمونک اؤسیلیٹر]], اک گیند, جو کسے [[ہکّ دا نیم|سپرنگ]] نال جڑی اے, پچھے اتے اگے ڈولدی اے۔ (C–H) اس پرحالت لئی [[شروڈنگر اکیوئیشن  ]] دے چھ حل ہن۔ ہوریزونٹل دھرا پوزیشن اے, ورٹیکل دھرا [[ویو فنکشن]] دا اصلی حصہ (نیلا) جاں خیالی حصہ (لال) اے۔ [[سٹیشنری حالت]]واں, جاں توانائی آئیگن-حالتاں, جو سماں-آزاد شروڈنگر اکیوئیشن   پرتِ حل ہن, C, D, E, F وچ دکھائیاں گئیاں ہن, پر G جاں H وچ نہیں دکھائیاں گئیاں۔]]
{{Main|کوانٹم ہارمونک اؤسیلیٹر}}
اس پرحالت لئی شروڈنگر اکیوئیشن   ایہہ ہندی اے؛
:&lt;math&gt; E\psi = -\frac{\hbar^2}{2m}\frac{d^2}{d x^2}\psi + \frac{1}{2}m\omega^2x^2\psi &lt;/math&gt;
حل کرن لئی ایہہ اک دھیان یوگ کوانٹم سسٹم ہندا اے؛ کیونکہ حل صحیح (پر گنجھلدار- [[ہرمائیٹ پولینومیئل]]اں دی بولی وچ) ہندے ہن, اتے ایہہ [[مولیکیولر کمپن|کمپن کر راے ایٹماں, انوآں]] سمیت, ہور سسٹماں دی اک وڈا ویرائٹی نوں درسا سکدا اے جاں گھٹو-گھٹو مختصر کر سکدا اے&lt;ref&gt;Physical chemistry, P.W. Atkins, Oxford University Press, 1978, {{isbn|0-19-855148-7}}&lt;/ref&gt; اتے لیٹساں وچ ایٹماں جاں آئناں نوں,&lt;ref&gt;Solid State Physics (2nd Edition), J.R. Hook, H.E. Hall, Manchester Physics Series, John Wiley &amp; Sons, 2010, {{isbn|978-0-471-92804-1}}&lt;/ref&gt; اتے سنتلن نقطےآں نزدیک ہور پٹینشلاں نوں مختصر کر سکدا اے۔ ایہہ [[کوانٹم مکینکس]] وچ [[پرچربیشن تھیوری (کوانٹم مکینکس)#پرچربیشن تھیوری دیاں ایپلیکیشناں|پرچربیشن طریقیاں دا ادھار]] وی ہندا اے۔
ہلاں دی اک پھیملی ہی ہندی ہے- پوزیشن بیسس وچ ایہہ حل ایہہ ہندے ہن؛
:&lt;math&gt;  \psi_n(x) = \sqrt{\frac{1}{2^n\,n!}} \cdot \left(\frac{m\omega}{\pi \hbar}\right)^{1/4} \cdot e^{
- \frac{m\omega x^2}{2 \hbar}} \cdot H_n\left(\sqrt{\frac{m\omega}{\hbar}} x \right) &lt;/math&gt;
جتھے
*{{math|''n'' {{=}} 0,1,2,۔.۔}} اے, اتے
*فنکشن {{math|''H&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;''}} [[ہرمائیٹ پولینومیئل]] ہندے ہن۔

=== تنّ-ایامی اداہرناں ===
اک ایام توں تنّ-ایاماں تک دا پھلار سدھا ہی ہو جاندا اے, سارے پوزیشن اتے مومینٹم اوپریٹر اوہناں دیاں تنّ-ایامی سمیکرناں راہیں بدل دتیاں جاندیاں ہن اتے سپیس دے حوالہ وچ پارشل ڈیریویٹو [[گریڈیئنٹ]] اوپریٹر راہیں بدل دتا جاندا اے۔

تنّ-ایاماں وچ اک کن لئی [[ہیملٹونیئن]] ایہہ ہندا اے:
:&lt;math&gt; \hat{H} = \frac{\hat{\mathbf{p}}\cdot\hat{\mathbf{p}}}{2m} + V(\mathbf{r}) \,, \quad \hat{\mathbf{p}} = -i\hbar \nabla  &lt;/math&gt;
جو ایہہ اکیوئیشن  پیدا کردا اے:
:&lt;math&gt; -\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2\psi(\mathbf{r}) + V(\mathbf{r})\psi(\mathbf{r}) = E\psi(\mathbf{r}) &lt;/math&gt;
جو اس قسم دے سٹیشنری حالت ہلاں والی ہندی اے:
:&lt;math&gt; \Psi(\mathbf{r},t) = \psi(\mathbf{r}) e^{-iEt/\hbar} &lt;/math&gt;
جتھے کن دی پوزیشن {{math|'''r'''}} ہندی اے۔ شروڈنگر اکیوئیشن   حل کرن لئی دو لابھکاری “کو-آرڈینیٹ سسٹم” ایہہ ہن؛
*[[کارٹیزیئن نردیشانک]] جہناں وچ {{math|'''r''' {{=}} (''x'', ''y'', ''z'')}} رہندا اے, اتے
*[[سپھیریکل پولر نردیشانکا]], جہناں وچ {{math|'''r''' {{=}} (''r'', ''θ'', ''φ'')}} ہندا اے۔
بے شکّ, ہور [[اؤرتھوگنل نردیشانک]] کجھ جیؤمیٹرک سمروپتاواں والے سسٹماں لئی اکیوئیشن  نوں حل کرن لئی لابھکاری رہندے ہن۔
تن ایاماں اندر, {{math|''N''}} کناں لئی, ہیملٹونیئن ایہہ ہندا اے:
:&lt;math&gt; \hat{H} = \sum_{n=1}^{N}\frac{\hat{\mathbf{p}}_n\cdot\hat{\mathbf{p}}_n}{2m_n} + V(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N) \,,\quad \hat{\mathbf{p}}_n = -i\hbar \nabla_n &lt;/math&gt;
جتھے؛
*کن {{math|''n''}} دی پوزیشن {{math|'''r'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;}} ہندی اے, اتے
*گریڈیئنٹ اوپریٹر کن دی پوزیشن دے نردیشانکاں (کوآرڈینیٹاں) پرتِ حوالہ وچ [[پارشل ڈیریوٹو]] ہندے ہن۔
کارٹیزیئن نردیشانکاں (کوآرڈینیٹاں) اندر, کن {{math|''n''}} لئی, پوزیشن ویکٹر {{math|'''r'''''&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'' {{=}} (''x&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'', ''y&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'', ''z&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;'')}} ہندا اے۔ جدونکھ, [[گریڈیئنٹ]] اتے [[لیپلاسیئن اوپریٹر]] ترتیب وار ایہہ ہندے ہن:
:&lt;math&gt;\nabla_n = \mathbf{e}_x \frac{\partial}{\partial x_n} + \mathbf{e}_y\frac{\partial}{\partial y_n} + \mathbf{e}_z\frac{\partial}{\partial z_n}\,,\quad \nabla_n^2 = \nabla_n\cdot\nabla_n = \frac{\partial^2}{{\partial x_n}^2} + \frac{\partial^2}{{\partial y_n}^2} + \frac{\partial^2}{{\partial z_n}^2}&lt;/math&gt;
شروڈنگر اکیوئیشن   ایہہ ہندی اے:
:&lt;math&gt; -\frac{\hbar^2}{2}\sum_{n=1}^{N}\frac{1}{m_n}\nabla_n^2\Psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N) + V(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N)\Psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N) = E\Psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N) &lt;/math&gt;
جو ایہناں سٹیشنری حالت ہلاں والی ہندی اے:
:&lt;math&gt; \Psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2\cdots \mathbf{r}_N,t) = e^{-iEt/\hbar}\psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2\cdots \mathbf{r}_N) &lt;/math&gt;
پھیر توں, غیر-پرسپر کریاواں کردے نکھیڑنیوگ کناں لئی, پٹینشل, کن پٹینشلاں دا جوڑ ہندا اے؛
:&lt;math&gt; V(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots \mathbf{r}_N) = \sum_{n=1}^N V(\mathbf{r}_n) &lt;/math&gt;
اتے [[ویو فنکشن]] کن [[ویو فنکشن]]اں دا اک گننپھل ہندا اے؛
:&lt;math&gt; \Psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2\cdots \mathbf{r}_N,t) = e^{-i{E t/\hbar}}\prod_{n=1}^N\psi(\mathbf{r}_n) \, . &lt;/math&gt;
غیر-پرسپر کریاواں کردے اکو جاے کناں لئی, پٹینشل, اک جوڑ ہندا اے, پر ویو فنکشن, گننپھلاں دیاں پرمیوٹیشناں اپر اک جوڑ ہندا اے۔ پچھلیاں دو سمیکرناں پرسپر کریاواں کردے کناں تے لاگوُ نہیں ہندیاں ہن۔

اگے, اوہ اداہرناں ہن جتھے صحیح حل معلوم ہندے ہن۔ ہور وورناں لئی مکھ لیکھاں نوں دیکھو۔

==== ہائیڈروجن ایٹم ====
شروڈنگر اکیوئیشن   دی اس قسم نوں [[ہائیڈروجن ایٹم]] تے لاگوُ کیتا جا سکدا اے:&lt;ref name=&quot;Quantum Chemistry 1977&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Quanta 1974&quot; /&gt;
:&lt;math&gt; E \psi = -\frac{\hbar^2}{2\mu}\nabla^2\psi - \frac{e^2}{4\pi\varepsilon_0 r}\psi &lt;/math&gt;
جتھے؛
*{{math|''e''}} [[الیکٹرون]] [[چارج]] ہندا اے,
*{{math|'''r'''}} [[الیکٹرون]] دی [[پوزیشن]] ہندی اے ({{math|''r'' {{=}} {{abs|'''r'''}}}} پوزیشن دا خالص ملّ ہندا اے),
*پٹینشل رقم [[کولومب دا نیم|کولومب پرسپر کریا]] کارن ہندی اے, جتھے کہ
*{{math|''ε''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;}} [[الیکٹرک ستھرانک]] (آزاد سپیس دی پرمٹیوٹی) ہندا اے اتے
*:&lt;math&gt; \mu = \frac{m_em_p}{m_e+m_p} &lt;/math&gt;, پنج {{math|''m''&lt;sub&gt;p&lt;/sub&gt;}} والے [[ہائیڈروجن]] [[نیوکلیئس (ایٹمی بنتر)|نیوکلیئس]] (صرف اک [[پروٹون]]) اتے {{math|''m''&lt;sub&gt;e&lt;/sub&gt;}} پنج والے اک الیکٹرون دا 2-باڈی [[گھٹیا ہویا پنج]] ہندا اے۔ نیگٹو چنہ پٹینشل رقم وچ آ جاندا اے کیونکہ پروٹون اتے الیکٹرون الٹ چارج والے ہندے ہن۔ الیکٹرون پنج دی جگہ گھٹیا ہویا پنج ورتیا جاندا اے کیونکہ الیکٹرون اتے پروٹون اکٹھیاں, اک سانجھے پنج دے مرکز دوالے اک دوجے نال چکر لگاؤندے ہن, اتے حل کرن لئی اک ٹو-باڈی مسئلہ رچدے ہن۔ الیکٹرون دی رفتار اتھے دلچسپی دا مکھ مرکز اے, اسلئی سامان اک-باڈی مسئلہ گھٹے ہوئے پنج نوں ورت کے الیکٹرون دی رفتار ہندی اے۔

ہائیڈروجن لئی [[ویو فنکشن]] الیکٹرون دے نردیشانکاں (کوآرڈینیٹاں) دا اک [[فنکشن]] ہندا اے, اتے اصلی وچ, ہریک نردیشانک دے فنکشناں وچ الگ کیتا جا سکدا اے۔&lt;ref&gt;Physics for Scientists and Engineers – with Modern Physics (6th Edition), P. A. Tipler, G. Mosca, Freeman, 2008, {{isbn|0-7167-8964-7}}&lt;/ref&gt; عامطور تے اسطراں [[سپھیریکل پولر نردیشانک]]اں وچ کیتا جاندا اے:
:&lt;math&gt; \psi(r,\theta,\phi) = R(r)Y_\ell^m(\theta, \phi) = R(r)\Theta(\theta)\Phi(\phi)&lt;/math&gt;
جتھے؛
*{{math|''R''}} ریڈیئل فنکشن کاے جاندے ہن اتے
*{{math|''Y''{{su|p=''m''|b=''ℓ''}}(''θ'', ''φ'')}} ڈگری {{math|''ℓ''}} اتے اؤرڈر {{math|''m''}} والے [[سپھیریکل ہارمونک]] ہندے ہن۔
ایہہ اکو اک اجیہا ایٹم ہندا اے جس لئی شروڈنگر اکیوئیشن   صحیح طور تے حل کیتی گئی اے۔ ملٹی-الیکٹرون ایٹم سنکھیپیؤ ودھیاں منگدے ہن۔ ہلاں دی پھیملی ایہہ اے:&lt;ref&gt;{{cite book|author=David Griffiths|title=Introduction to elementary particles|url=https://books.google.com/books؟id=w9Dz56myXm8C&amp;pg=PA162|accessdate=27 جون 2011|year=2008|publisher=Wiley-VCH|isbn=978-3-527-40601-2|pages=162–}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt; \psi_{n\ell m}(r,\theta,\phi) = \sqrt {{\left (  \frac{2}{n a_0} \right )}^3\frac{(n-\ell-1)!}{2n[(n+\ell)!]} } e^{- r/na_0} \left(\frac{2r}{na_0}\right)^{\ell} L_{n-\ell-1}^{2\ell+1}\left(\frac{2r}{na_0}\right) \cdot Y_{\ell}^{m}(\theta, \phi ) &lt;/math&gt;
جتھے:
*&lt;math&gt; a_0 = \frac{4 \pi \varepsilon_0 \hbar^2}{m_e e^2} &lt;/math&gt; [[بوہر دا ریڈیئس]] اے,
*&lt;math&gt; L_{n-\ell-1}^{2\ell+1}(\cdots) &lt;/math&gt; ڈگری {{math|''n'' − ''ℓ'' − 1}} دے [[لیگئرے پولینومیئل#سروعام کیتے ہوئے پولینمیئل|سرو عام کیتے ہوئے پولینومیئل]] ہندے ہن۔
*{{math|''n'', ''ℓ'', ''m''}} ترتیب وار, [[پرنسپل کوانٹم نمبر|مکھ]], [[ایزیمیوتھل کوانٹم نمبر|ایزیمیوتھل]], اتے [[میگنیٹک کوانٹم نمبر|چمبکی]] [[کوانٹم نمبر]] ہندے ہن: جو ایہہ ملّ لیندے ہن:
:&lt;math&gt;
\begin{align}
n &amp; = 1,2,3, \dots \\
\ell &amp; = 0,1,2, \dots, n-1 \\
m &amp; = -\ell,\dots,\ell \\
\end{align}
&lt;/math&gt;
NB: [[لیگئرے پولینومیئل#سروعام کیتے ہوئے پولینمیئل|سرو عام کیتے ہوئے پولینومیئل]] وکھرے ودواناں راہیں وکھرے طور تے متاثر کیتے گئے ہن- ایہناں اتے مکھ لیکھ دیکھو اتے [[ہائیڈوجن ایٹم]] دیکھو۔

==== دو-الیکٹرون ایٹم جاں آئن ====
کسے دو-الیکٹرون سسٹم لئی اکئیشن, جویں نیوٹرل [[ہیلیئم ایٹم]] (He, {{math|''Z'' {{=}} 2}}), نیگٹو [[ہائیڈروجن]] [[آئن]] (H&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;, {{math|''Z'' {{=}} 1}}), جاں پوزٹو [[لیتھیئم]] ائن (Li&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, {{math|''Z'' {{=}} 3}}) ایہہ ہندی اے:&lt;ref name=&quot;Molecules, B.H. Bransden 1983&quot; /&gt;
:&lt;math&gt; E\psi = -\hbar^2\left[\frac{1}{2\mu}\left(\nabla_1^2 +\nabla_2^2 \right) + \frac{1}{M}\nabla_1\cdot\nabla_2\right] \psi + \frac{e^2}{4\pi\varepsilon_0}\left[ \frac{1}{r_{12}} -Z\left( \frac{1}{r_1}+\frac{1}{r_2} \right) \right] \psi &lt;/math&gt;
جتھے؛
*{{math|'''r'''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;}} الیکٹرون دی پوزیشن ہندی اے ({{math|''r''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; {{=}} {{abs|'''r'''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;}}}} اسدا میگنیٹیوڈ ہدا اے),
*{{math|'''r'''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;}} دوجے الیکٹرون دی پوزیشن ہندی اے ({{math|''r''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; {{=}} {{!}}'''r'''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;{{!}}}} میگنیٹیوڈ ہندا اے),
*{{math|''r''&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt; {{=}} {{!}}'''r'''&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;{{!}}}} ایہناں درمیان دوری دا میگنیٹیوڈ ہندا اے جو اس راہیں ملدا اے؛
:&lt;math&gt; |\mathbf{r}_{12}| = |\mathbf{r}_2 - \mathbf{r}_1 | \,\!&lt;/math&gt;
*{{math|''μ''}}, پھیر توں, پنج {{math|''M''}} والے نیوکلیئس دے حوالہ وچ کسے الیکٹرون دا ٹو-باڈی گھٹیا ہویا پنج ہندا اے, اسلئی ٹائم
:&lt;math&gt; \mu = \frac{m_e M}{m_e+M} \,\!&lt;/math&gt;
اتے
*{{math|''Z''}}, تتّ لئی [[ایٹومک نمبر]] ہندا اے ([[کوانٹم نمبر]] نہیں ہندا)۔
دوویں لیپلاسیئناں دی کروس-رقم؛
:&lt;math&gt;\frac{1}{M}\nabla_1\cdot\nabla_2\,\!&lt;/math&gt;
نوں پنج پولرائزیشن رقم دے طور تے جانیا جاندا اے, جو [[ایٹومک نیوکلیئس|ایٹومک نیوکلیائی]] دی رفتار کرکے پیدا ہندی اے۔ [[ویو فنکشن]], دوویں الیکٹروناں دیاں پزیشناں دا اک [[فنکشن]] ہندا اے۔
:&lt;math&gt; \psi = \psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2). &lt;/math&gt;
اس اکیوئیشن  لئی کوئی بند قسم دا حل نہیں ہندا۔

=== وقت انحصار ===
ایہہ [[کوانٹم حالت]] لئی رفتار دی مساوات ہدی اے۔ سبھ توں زیادہ سرو عام روپ وچ, اسنوں انجھ لکھیا جاندا اے:&lt;ref name=Shankar1994 /&gt;{{rp|143ff}}
:&lt;math&gt;i \hbar \frac{\partial}{\partial t}\Psi = \hat H \Psi.&lt;/math&gt;
اتے حل, ویو فنکشن, [[سسٹم]] اتے [[ٹائم]] دے سارے کن نردیشانکاں (کوآرڈینیٹاں) دا اک فنکشن ہندا اے۔ خاص معاملے اگے لکھے گئے ہن۔

اک ایام اندر اک کن لئی, ہیملٹونیئن؛
:&lt;math&gt; \hat{H} = \frac{\hat{p}^2}{2m} + V(x,t) \,,\quad \hat{p} = -i\hbar \frac{\partial}{\partial x} &lt;/math&gt;
ایہہ اکیوئیشن  پیدا کردا اے:
:&lt;math&gt; i\hbar\frac{\partial}{\partial t}\Psi(x,t) = -\frac{\hbar^2}{2m}\frac{\partial^2}{\partial x^2}\Psi(x,t) + V(x,t)\Psi(x,t) &lt;/math&gt;
اک ایام اندرلے {{math|''N''}} کناں لئی, ہیملٹونیئن ایہہ ہندا اے:
:&lt;math&gt; \hat{H} = \sum_{n=1}^{N}\frac{\hat{p}_n^2}{2m_n} + V(x_1,x_2,\cdots x_N,t) \,,\quad \hat{p}_n = -i\hbar \frac{\partial}{\partial x_n} &lt;/math&gt;
جتھے کن {{math|''n''}} دی [[پوزیشن]] {{math|''x&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;''}} ہندی اے, جو ایہہ اکیوئیشن  پیدا کر رہی ہندی اے:
:&lt;math&gt; i\hbar\frac{\partial}{\partial t}\Psi(x_1,x_2\cdots x_N,t) = -\frac{\hbar^2}{2}\sum_{n=1}^{N}\frac{1}{m_n}\frac{\partial^2}{\partial x_n^2}\Psi(x_1,x_2\cdots x_N,t) + V(x_1,x_2\cdots x_N,t)\Psi(x_1,x_2\cdots x_N,t) \, .&lt;/math&gt;

تن ایاماں اندرلے اک کن لئی, ہیملٹونیئن ایہہ ہندا اے:
:&lt;math&gt; \hat{H} = \frac{\hat{\mathbf{p}}\cdot\hat{\mathbf{p}}}{2m} + V(\mathbf{r},t) \,,\quad \hat{\mathbf{p}} = -i\hbar \nabla &lt;/math&gt;
جو ایہہ اکیوئیشن  پیدا کردا اے:
:&lt;math&gt; i\hbar\frac{\partial}{\partial t}\Psi(\mathbf{r},t) = -\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2\Psi(\mathbf{r},t) + V(\mathbf{r},t)\Psi(\mathbf{r},t) &lt;/math&gt;
تنّ-ایاماں اندرلے {{math|''N''}} کناں لئی, ہیملٹونیئن ایہہ ہندا اے:
:&lt;math&gt;  \hat{H} = \sum_{n=1}^{N}\frac{\hat{\mathbf{p}}_n\cdot\hat{\mathbf{p}}_n}{2m_n} + V(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N,t)\,,\quad \hat{\mathbf{p}}_n = -i\hbar \nabla_n &lt;/math&gt;
جتھے کن {{math|''n''}} دی پوزیشن {{math|'''r'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;}} ہندی اے, جو ایہہ اکیوئیشن  پیدا کردی اے:&lt;ref name=Shankar1994 /&gt;{{rp|141}}
:&lt;math&gt; i\hbar\frac{\partial}{\partial t}\Psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N,t) = -\frac{\hbar^2}{2}\sum_{n=1}^{N}\frac{1}{m_n}\nabla_n^2\Psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N,t) + V(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N,t)\Psi(\mathbf{r}_1,\mathbf{r}_2,\cdots\mathbf{r}_N,t) &lt;/math&gt;
ایہہ آخری اکیوئیشن  اک بہت اچے ایام وچ ہندی اے, اسلئی اسدے حل دیکھنے اسان نہیں ہن۔

== حل ودھیاں ==
{{prose|date=اکتوبر 2016}}
{{Col-begin}}
{{Col-break}}
عامَ تکنیکاں:
* [[پرچربیشن تھیوری (کوانٹم مکینکس)|پرچربیشن تھیوری]]
* [[ویریئیشنل تکنیک]]
* [[کوانٹم مونٹے کارلو]] تکنیک
* [[ڈینسٹی فنکشنل تھیوری]]
* [[WKB سنکھیپیؤ]]اعتے اردھ-کلاسیکل پھلار
{{Col-break}}
خاص ماملاں واسطے ودھیاں:
*[[اینالٹیکل ہلاں والے کوانٹم-مکینیکل سسٹماں دی لسٹ]]
*[[ہارٹی-پھوک]] تکنیک اتے [[پوسٹ ہارٹی-پھوک]] ودھیاں
{{col-end}}

== خاصیتاں ==
شروڈنگر اکیوئیشن   اگے لکھیاں خاصیتاں رکھدی اے: کجھ لابھکاری ہن, پر کمیاں بچدیاں ہن۔ انت نوں, ایہہ خاصیتاں ورتے جاندے [[ہیملٹونیئن]] توں پیدا ہندیاں ہن, اتے اکیوئیشن  پرتِ ہلاں توں پیدا ہندیاں ہن۔

=== ریکھکتا ===
{{See also|لینیئر ڈفرینشیئل اکئیشن}}
اوپروکت ترقی اندر, شروڈنگر اکیوئیشن   سرو سدھارنتا لئی ریکھک بنائی گئی سی, بھاویں اسدے ہور اثر پیندے ہن۔ جیکر دو [[ویو فنکشن]] {{math|''ψ''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;}} اتے {{math|''ψ''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;}} حل ہون, تاں پھیر ایہناں دوواں دا کوئی وی [[ریکھک میل]] وی اک حل ہی ہندا اے:
:&lt;math&gt;\displaystyle \psi = a\psi_1 + b \psi_2 &lt;/math&gt;
جتھے {{math|''a''}} اتے {{math|''b''}} کوئی وی کمپلیکس نمبر ہو سکدے ہن (جوڑپھل نوں ویو فنکشناں دی کسے وی گنتی تک ودھایا جا سکدا اے)۔ ایہہ [[خاصیت]] ([[خاصیت]]) [[کوانٹم سپرپجیشن|کوانٹم حالتاں دیاں سپرپجیشناں]] نوں شروڈنگر اکیوئیشن   دے حل ہون دی آگیا دندی اے۔ ہور وی سرو عام طور تے, ایہہ لاگوُ رہندا اے کہ شروڈنگر اکیوئیشن   پرتِ سرو عام ہلاں نوں سارے سنگل حالت حاصل کیتے جان یوگ ہلاں اپر اک حاصل کیتے جوڑ نوں لین صدقہ کھوجیا جا سکدا اے۔ اداہرن دے طور تے, اک ویو فنکشن {{math|''Ψ''(''x'', ''t'')}} تے وچار کرو کہ ایہہ ویو فنکشن دو فنکشناں دا اک گننپھل راے: اک سماں-آزاد فنکشن, اتے اک سماں-انحصار فنکشن۔ جیکر سماں-آزاد شروڈنجر مساوات ورت کے کھوجیاں مقررہ توانائی دیاں حالتاں اینپلیٹیوڈ {{math|''A&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;''}} والے {{math|''ψ&lt;sub&gt;E&lt;/sub&gt;''(''x'')}} نال دتیاں جاندیاں ہون, اتے سماں انحصار فیز پھیکٹر اس طرحاں دتا جاندا ہووے,
:&lt;math&gt;e^{{-iE_n t}/\hbar}, &lt;/math&gt;
تاں اک مصدقہ سرو عام حل ایہہ ہندا اے؛
:&lt;math&gt;\displaystyle \Psi(x,t) = \sum\limits_{n} A_n \psi_{E_n}(x) e^{{-iE_n t}/\hbar}. &lt;/math&gt;
اسدے نال ہی, ہلاں نوں ناپن دی اہلیت کسے ویو فنکشن نوں پہلاں نورملائز کیتے بغیر ہی اسدے لئی حل دی آگیا دندی اے۔ جیکر نورملائز کیتے ہوئے ہلاں دا اک سیٹ {{math|''ψ&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;''}} ہووے, تاں پھیر؛
:&lt;math&gt;\displaystyle \Psi = \sum\limits_{n} A_n \psi_n &lt;/math&gt;
نوں ایہہ یقینی بنا کے نورملائز کیتا جا سکدا اے؛
:&lt;math&gt;\displaystyle \sum\limits_{n}|A_n|^2 = 1 &lt;/math&gt;
ایہہ اسنوں ثابت کرن نالوں کتے زیادہ سودھاجنک رہندا اے کہ؛
:&lt;math&gt;\displaystyle \int\limits_{-\infty}^{\infty}|\Psi(x)|^2\,dx = \int\limits_{-\infty}^{\infty}\Psi(x)\Psi^{*}(x)\,dx = 1. &lt;/math&gt;

=== اصلی ارجا آئیگن-حالتاں ===
سماں-آزاد اکیوئیشن  لئی, ریکھکتا دا اک وادھو لچھن انجھ اے: جیکر دو ویو فنکشن {{math|''ψ''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;}} اتے {{math|''&amp;psi؛''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;}}, سماں-آزاد اکیوئیشن  دے اوسے توانائی {{math|''E''}} سمیت حل ہون, تاں ایہناں دا کوئی وی ریکھک میل وی اک حل ہی ہندا اے:
:&lt;math&gt; \hat H (a\psi_1 + b \psi_2 ) = a \hat H \psi_1 + b \hat H \psi_2 = E (a \psi_1 + b\psi_2). &lt;/math&gt;
اکو توانائی والے دو وکھرے ہلاں نوں [[ڈیجنریٹ]] کیہا جاندا اے۔&lt;ref name=&quot;Quantum Mechanics Demystified 2006&quot; /&gt;

کسے منچااے پٹینشل اندر, جیکر کوئی ویو فنکشن {{math|''ψ''}} سماں-آزاد اکیوئیشن  نوں حل کردا اے, تاں اسدا [[کمپلیکس کنجوگیٹ]], جو {{math|''ψ''*}} نال درسایا جاندا اے, وی اجیہا ہی کردا اے۔ ریکھک میل لے کے, {{math|''ψ''}} دے اصلی اتے خیالی حصے, دوویں ہی حل ہندے ہن۔ جیکر کوئی وی ڈیجنریسی نہ ہووے تاں ایہہ صرف اک پھیکٹر راہیں ہی انتر رکھدے ہندے ہن۔

سماں-انحصار اکیوئیشن  اندر, کمپلیکس کنجوگیٹ ترنگاں الٹ سمتاں وچ رفتار کردیاں ہن۔ جیکر {{math|''Ψ''(''x'', ''t'')}} اک حل ہووے, تاں {{math|''Ψ''*(''x'', –''t'')}} وی اک حل ہی ہندا اے۔ کمپلیکس کنجوگیشن دی سمروپیؤ نوں [[T-سمٹری|ٹائم-رورسل سمروپیؤ]] کیہا جاندا اے۔

=== سپیس اتے ٹائم ڈیریویٹو ===
[[File:Wavefunction continuity space.svg|250px|&quot;250px&quot;|thumb|کسے وقت {{math|''t''}} اتے [[ویو فنکشن]] اتے اسدے پہلے مقامی ڈیریویٹو دی نرنترتا ({{math|''x''}} سمت وچ, {{math|''y''}} اتے {{math|''z''}} نردیشانک نہیں دکھائے گئے ہن]]

سپیس وچ شروڈنگر اکیوئیشن   دوجے اتے وقت وچ پہلے اؤرڈر دی اکیوئیشن  ہندی اے, جو کسے [[کوانٹم حالت]] دی ویلے وچ اتپتی درساؤندی اے (یانِ کہ, ایہہ حال توں مستقبل دا اینپلیٹیوڈ مقرر کردی اے)۔

3-ایامی کارٹیزیئن نردیشانکاں (کوآرڈینیٹاں) اندر واضع طور تے اک کن لئی- اکیوئیشن  ایہہ ہندی اے؛
:&lt;math&gt;i\hbar{\partial \Psi \over \partial t} = - {\hbar^2\over 2m} \left ( {\partial^2 \Psi \over \partial x^2} + {\partial^2 \Psi \over \partial y^2} + {\partial^2 \Psi \over \partial z^2} \right ) + V(x,y,z,t)\Psi.\,\!&lt;/math&gt;
پہلے ٹائم ڈیریویٹو توں مطلب اے [[ویو فنکشن]] دا ({{math|''t'' {{=}} 0}} اتے) شروعاتی ملّ

:&lt;math&gt; \Psi(x,y,z,0) \,\!&lt;/math&gt;
کوئی منچاہا ستھرانک ہندا اے۔ اسیتراں- سپیس دے حوالہ وچ دوجے اؤرڈر دے ڈیریویٹواں توں مطلب اے ویو فنکشن اتے اسدے پہلے اؤرڈر دے سپیشیئل ڈیریویٹو
:&lt;math&gt; \begin{align}
&amp; \Psi(x_b,y_b,z_b,t) \\
&amp; \frac{\partial}{\partial x}\Psi(x_b,y_b,z_b,t) \quad \frac{\partial}{\partial y}\Psi(x_b,y_b,z_b,t) \quad \frac{\partial}{\partial z}\Psi(x_b,y_b,z_b,t)
\end{align} \,\!&lt;/math&gt;
سارے ہی نقطےآں دے کسے دتے ہوئے سیٹ اتے منچااے ستھرانک ہندے ہن, جتھے {{math|''x&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;''}}, {{math|''y&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;''}}, {{math|''z&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;''}} اجیاے نقطےآں دا اک سیٹ ہندے ہن جو سیما {{math|''b''}} نوں درسا راے ہندے ہن (ڈیریویٹو حداں اتے لئے جاندے ہن)۔ کھاستور تے, اک جاں دو حداں ہندیاں ہن, جویں ترتیب وار, [[سٹیپّ پٹینشل]] اتے [[کسے بوکس وچ کن]]۔

جویں پہلے اؤرڈر والے ڈیریویٹو منچااے ہندے ہن, اسیتراں [[ویو فنکشن]] وی سپیس دا اک [[سچارو فنکشن|جاری طور تے ڈپھرینشیئیبل فنکشن]] ہندا اے کیونکہ کسے وی سیما اتے, [[ویو فنکشن]] دا [[گریڈیئنٹ]] میچ کیتا جا سکدا اے۔

استوں الٹ, فزکس وچ [[ویو فنکشن]] عامطور تے وقت وچ دوجے اؤرڈر والے ہندے ہن, [[کلاسیکل]] [[ویو اکئیشن]]اں اتے [[کوانٹم]] [[کلیئن-جورڈن اکویئیشن]] نوٹ کرن یوگ ہن۔

=== پروبیبلٹی دی مقامی سرکھئتا ===
{{Main|پروبیبلٹی کرنٹ|کنٹینیوٹی اکئیشن}}
شروڈنگر اکیوئیشن   [[پروبیبلٹی دی سرکھئتا|پروبیبلٹی کنزرویشن]] دے مطابق ہندی اے۔ شروڈنگر اکیوئیشن   دے سجے پاسے کمپلیکس کنجوگیٹ ویو فنکشن نال گننپھل کرن تے, اتے ویو فنکشن دے کھبے پاسے شروڈنگر اکیوئیشن   دے کمپلیکس کنجوگیٹ نال گننپھل کرن تے, اتے پھیر دوواں دا گھٹاؤ کرن تے, [[پروبیبلٹی]] لئی [[نرنترتا مساوات#کوانٹم مکینکس|نرنترتا مساوات]] ملدی اے:&lt;ref name=&quot;Quantum Mechanics 2004&quot;&gt;Quantum Mechanics, E. Abers, Pearson Ed., Addison Wesley, Prentice Hall Inc, 2004, {{isbn|978-0-13-146100-0}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;{ \partial \over \partial t} \rho\left(\mathbf{r},t\right) + \nabla \cdot \mathbf{j} = 0, &lt;/math&gt;
جتھے؛
:&lt;math&gt;\rho=|\Psi|^2=\Psi^*(\mathbf{r},t)\Psi(\mathbf{r},t)\,\!&lt;/math&gt;
[[پروبیبلٹی ڈینسٹی فنکشن|پروبیبلٹی کثافت]] (پروبیبلٹی پرتِ یونٹ وولیؤم, , {{math|*}} [[کمپلیکس کنجوگیٹ]] نوں درساؤندا اے) ہندی اے, اتے
:&lt;math&gt; \mathbf{j} = {1 \over 2m} \left( \Psi^*\hat{\mathbf{p}}\Psi  - \Psi\hat{\mathbf{p}}\Psi^* \right)\,\!&lt;/math&gt;
[[پروبیبلٹی کرنٹ]] (جو پرتِ یونٹ کھیترپھل وہندا اے) ہندا اے۔

اسطراں شروڈنگر اکیوئیشن   توں اندازا, پروبیبلٹی سرکھئتا دی النگھنا نہیں کردے۔

=== پوزٹو اینرجی ===
جیکر پٹینشل ہیٹھاں توں بنیا ہویا ہووے, یانِ کہ, پٹینشل توانائی دی کوئی نیونتم قیمت ہندی ہووے, تاں شروڈنگر اکیوئیشن   دے [[آئیگن-فنکشن]] اجیہی توانائی والے ہندے ہن جو تھلے توں بنی ہندی اے۔ اس نوں ہیٹھاں لکھے مطابق, [[ویریئیشنل پرنسپل]] ورتدے ہوئے سبھ توں زیادہ اسانی نال دیکھیا جا سکدا اے۔ (تھلے وی دیکھو)
تھلے توں [[باؤنڈڈ اوپریٹر|بنے ہوئے]] کسے وی [[لینیئر]] [[اوپریٹر]] {{math|''''}} لئی, گھٹ توں گھٹ آئیگن-ملّ والا [[آئیگن-ویکٹر]], [[ویکٹر]] {{math|''ψ''}} ہندا اے جو اس مقدار نوں سارے {{math|''ψ''}} اتے منیمائیز (گھٹ توں گھٹ) کردا اے:
:&lt;math&gt; \langle \psi |\hat{A}|\psi \rangle &lt;/math&gt;
جو [[نورملائزیبل ویو فنکشن|مانکیکرت]] ہندے ہن۔&lt;ref name=&quot;Quantum Mechanics 2004&quot; /&gt; اسطراں, نیونتم آئیگن-ملّ نوں [[ویریئیشنل اصول]] راہیں لکھیا جاندا اے۔ تھلے توں باؤنڈ کیتے (بنے ہوئے) شروڈنجر ہیملٹونیئن {{math|''Ĥ''}} لئی, نیونتم آئیگن-ملّ نوں [[ادھار حالت]] توانائی کیہا جاندا اے۔ اوہ توانائی؛
:&lt;math&gt;\langle \psi|\hat{H}|\psi\rangle = \int \psi^*(\mathbf{r}) \left[ - \frac{\hbar^2}{2m} \nabla^2\psi(\mathbf{r}) + V(\mathbf{r})\psi(\mathbf{r})\right] d^3\mathbf{r} = \int \left[ \frac{\hbar^2}{2m}|\nabla\psi|^2 + V(\mathbf{r}) |\psi|^2 \right] d^3\mathbf{r} = \langle \hat{H}\rangle &lt;/math&gt;
دا نیونتم ملّ ہندا اے ([[حصیاں راہیں انٹیگریشن]] ورتدے ہوئے)۔ {{math|''ψ''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} دے [[خالص ملّ#کمپلیکس نمبر|کمپلیکس موڈولس]] (جو مقررہ طور تے پوزٹو ہندا اے) صدقہ, سجا پاسہ ہمیشاں ہی {{math|''V''(''x'')}} دے نیونتم ملّ توں زیادہ رہندا اے۔ خاص طور وچ, گراؤنڈ سٹیٹ اینرجی اودوں پوزٹو رہندی اے جدوں {{math|''V''(''x'')}} سبھ جگہ پوزٹو ہووے۔

جہڑے پٹینشل تھلے توں بنے ہندے ہن اتے کسے کھیتر اپر اننت نہیں ہندے, اوہناں لئی, اک اجیہی ادھار حالت ہندی اے جو انٹگرل نوں اپر توں منیمائیز کردی اے۔ ایہہ نیونتم توانائی ویو فنکشن اصلی اتے مقررہ طور تے پوزٹو ہندا ہے- جسدا مطلب اے کہ ویو فنکشن ودھ اتے گھٹ سکدا اے, پر ساریاں [[پوزیشن]]اں لئی پوزٹو ہی رہندا اے۔ ایہہ بھوتکی طور تے نیگٹو نہیں ہو سکدا: جیکر اجیہا ہندا, تاں چنہ تبدیلی ویلے موڑاں نوں (ویو فنکشن نوں منیمائیز کرن لئی) سچارو کرن نال تیزی نال [[انٹگرل]] پرتِ [[گریڈیئنٹ]] یوگدان گھٹ جاندا اتے اسے کارن [[کائنیٹک اینرجی]] وی گھٹ جاندی, جدونکھ [[پٹینشل توانائی]] ریکھک طور تے اتے گھٹ تیزی نال بدلدی۔ کائینیٹک اتے ستھتک توانائی دوویں ہی وکھریاں دراں نال تبدیل ہندیاں, تاں جو کل توانائی ستھر نہ رہندی, جو واپر نہیں سکدا (سرکھئتا)۔ حل, شروڈنگر اکیوئیشن   نال تاں مطابق رہندے ہن جیکر ایہہ ویو فنکشن مقررہ طور تے پوزٹو رہندا ہووے۔

چنہ تبدیلیاں دی کمی ایہہ وی ثابت کردی اے کہ ادھار حالت غیر-ڈجنریٹ ہندی اے, کیونکہ جیکر سانجھی توانائی {{math|''E''}} والیاں دو ادھار حالتاں ہندیاں, جو اک-دوجی دے انوپاتی نہ ہندیاں ہون, تاں دوواں دا اک اجیہا ریکھک میل وی ہونا چاہیدا اے جو کسے زیرو حل وچ نتیجہ دین والی اک ادھار حالت وی ہندا۔

=== ڈفیوزن پرتِ وشلیشناتمک نرنترتا ===
{{See also|پاتھ انٹگرل فارمولا ویونتبندی#شروڈنگر اکیوئیشن  |label 1=پاتھ انٹگرل فارمولا ویونتبندی (شروڈنگر اکیوئیشن  )}}
اوپروکت خاصیت (توانائی دی پوزٹو نشچتتا) شروڈنگر اکیوئیشن   دے کوئی [[سٹوکاسٹک پروسیسّ]] ہون دی [[وشلیشناتمک نرنترتا]] نوں آگیا دندی اے۔ اسدی وضاحت ڈی بروگلِ ترنگاں پرتِ لاگوُ کیتے جان والے [[ہوئیجینس-پھریسنل اصول]] دے طور تے کیتی جا سکدی اے؛ پھیل راے ویوفرنٹ, گھلمل راے پروبیبلٹی اینپلیٹیوڈ ہندے ہن۔&lt;ref name=&quot;Quantum Mechanics 2004&quot; /&gt;

کوئی [[منچاہی سیر]] کر راے کسے آزاد کن (جو کسے پٹینشل دا ساہمنا نہیں کر رہا ہندا) لئی, سماں-انحصار شروڈنگر اکیوئیشن   وچ {{math|''τ'' {{=}} ''it''}} بھردے ہوئے, ایہہ حاصل ہندا اے:&lt;ref&gt;http://www.stt.msu.edu/~mcubed/Relativistic.pdf&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt; {\partial \over \partial \tau} X(\mathbf{r},\tau) = \frac{\hbar}{2m} \nabla ^2 X(\mathbf{r},\tau) \, , \quad X(\mathbf{r},\tau) = \Psi(\mathbf{r},\tau/i)&lt;/math&gt;
جو [[ڈفیوزن اکویئیشن]] دی قسم ورگی قسم دا ہی ہندا اے, جسدے ڈفیوزن گنانک {{math|{{sfrac|''ħ''|2''m''}}}} ہندے ہن۔ اوس معاملے وچ, گھلملتا (ڈپھیوزیوٹی), [[مارکوو پروسیسّ]] مطابق ڈی بروگلی تعلق پیدا کردی اے۔ &lt;ref&gt;{{cite journal|author=Takahisa Okino|title=Mathematical Physics in Diffusion Problems|url=https://dx.doi.org/10.4236/jmp.2015.614217| journal=Journal of Modern Physics|year=2015|issue=6|pages=2109–2144}}&lt;/ref&gt;

=== نیمتتا ===
سکئیئر-انٹیگریبل ڈینسٹیاں دی سپیس &lt;math&gt;L^2&lt;/math&gt; اتے, شروڈنجر اردھ-گروہ (سیمی-گروپ) &lt;math&gt;e^{it\hat{H}}&lt;/math&gt;, اک [[یونائٹری]] اوتپتی ہندی اے, اتے اسے لئی ایہہ وشاتمک ہندی اے۔ پرواہ, شروڈنگر اکیوئیشن   &lt;math&gt;i\partial_t u = \widehat{H}u&lt;/math&gt; دی پالنا کردے ہن, جتھے ڈیریویٹو نوں [[ڈسٹریبیوشن (گنت)|وستھار-ونڈ]] مطلب وچ لیا جاندا اے۔ پھیر وی, کیونکہ سبھ توں زیادہ ڈھکویں ہیملٹونیئناں (جویں, کسے پٹینشل راہیں ممکن طور تے سودھیا ہویا [[لیپلیس اوپریٹر]]) لئی &lt;math&gt;\widehat{H}&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;L^2&lt;/math&gt;, اندر بنیا نہیں ہندا, ایہہ ثابت کردا اے کہ اردھ-گروہ پرواہ عامطور وچ سوبوللیو نیمتتا دی کمی والے ہندے ہن۔ اسدی جگہ, شروڈنگر اکیوئیشن   دے حل کسے [[سٹرچارٹز اندازا]] تے کھرے اتردے ہن۔

== ساپیکھک کوانٹم مکینکس ==
[[ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) کوانٹم مکینکس]] اتھے حاصل کیتا جاندا اے, جتھے [[کوانٹم مکینکس]] اتے [[سپیشل رلیٹیوٹی]] اکٹھے لاگوُ ہندے ہون۔ عامطور وچ, [[کلاسیکل]] [[توانائی]] [[اکئیشن]]اں دی بجائے, ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) [[اورجا-مومینٹم تعلق]] توں [[ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) ویو اکئیشناں]] بناؤنیاں پسند کیتیاں جاندیاں ہن۔
:&lt;math&gt;E^2 = (pc)^2 + (m_0c^2)^2 \, , &lt;/math&gt;
[[کلیئن-جورڈن اکویئیشن]] اتے [[ڈیراک اکویئیشن]] دو اجہیاں سمیکرناں ہن۔ کلیئن-گورڈن اکئیشن,
:&lt;math&gt; \frac {1}{c^2} \frac{\partial^2}{\partial t^2} \psi - \nabla^2 \psi + \frac {m^2 c^2}{\hbar^2} \psi = 0. &lt;/math&gt;,
حاصل کیتی جان والی اجیہی پہلی مساوات سی۔, جو غیر-ساپیکھک (نون-ریلیٹیوسٹک) اکیوئیشن  توں وی پہلاں حاصل کر لئی گئی سی, اتے ایہہ پنج-یکت سپنّ-ہین کناں تے لاگوُ ہندی اے۔ ڈیراک اکئیشن, دو اجیاے اوپریٹراں دے کسے گننپھل وچ سارے دے سارے ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) ویو اوپریٹر نوں پھیکٹرائز کرن نال کلیئن-گورڈن اکیوئیشن  دا طبقہ مول لیندے ہوئے, پیدا ہندی ہے- جہناں وچوں اک اوپریٹر ساری دی ساری ڈیراک اکیوئیشن  لئی اوپریٹر ہندا اے۔

رلیٹیوٹی وچ شروڈنگر اکیوئیشن   دی سرو عام قسم سچ رہندی اے, پر ہیملٹونیئن دی سپشٹتا گھٹ جاندی اے۔ اداہرن دے طور تے, کسے پنج {{math|''m''}} اتے الیکٹرک چارج {{math|''q''}} والے کسے کن لئی, کسے [[الیکٹرومیگنیٹک فیلڈ]] ([[الیکٹرومیگنٹزم پٹینشل]]اں {{math|''φ''}} اتے {{math|'''A'''}} راہیں درسائی جاندی) اندر, ڈیراک ہیملٹونیئن ایہہ ہندا اے:
:&lt;math&gt;\hat{H}_{\text{Dirac}}= \gamma^0 \left[c  \boldsymbol{\gamma}\cdot\left(\hat{\mathbf{p}} - q \mathbf{A}\right) + mc^2 + \gamma^0q \phi \right]\,, &lt;/math&gt;
جس وچ, {{math|'''γ''' {{=}} (''γ''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;, ''γ''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, ''γ''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;)}} اتے {{math|''γ''&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;}}, کن دے [[سپنّ]] نال متعلق ڈیراک [[گاما میٹرکس]] ہندے ہن۔ ڈیراک اکیوئیشن  سارے {{nobreak|[[سپنّ-1/2|سپنّ-{{frac|2}}]]}} کناں لئی سچ رہندی اے, اتے اکیوئیشن  پرتِ حل, {{nobreak|4-کمپونینٹ}} [[سپنور فیلڈ]]اں ہندیاں ہن, جہناں دے دو کمپونینٹ کن نال تعلق رکھن والے ہندے ہن اتے باقی دے دو کمپونینٹ [[اینٹی-پارٹیکل]] نال متعلق ہندے ہن۔

کلیئن-گورڈن اکیوئیشن  لئی, شروڈنگر اکیوئیشن   دی سرو عام قسم ورتنی سودھاجنک رہندی اے, اتے مشق وچ, ہیملٹونیئن ڈیراک ہیملٹونیئن پرتِ کسے تلّ طریقے وچ سمیکرنبدھّ نہیں کیتا جاندا۔ ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) کوانٹم پھیلڈاں واسطے سمیکرناں نوں ہور طریقیاں نال حاصل کیتا جا سکدا اے, جویں کسے [[لگرانجیئن (فیلڈ تھیوری)|لگرانجیئن کثافت]] توں شروع کرکے اتے پھیلڈاں لئی [[الر-لگرانج اکئیشن]]اں ورتدے ہوئے, جاں [[لورنٹز گروپ دی پرستتی تھیوری]] ورت کے, جس وچ کجھ پرستتیاں نوں دتے ہوئے سپنّ (اتے پنج) والے کسے آزاد کن لئی اکیوئیشن  نوں حل کرن لئی ورتیا جا سکدا اے۔

عامطور وچ, سرو عام شروڈنگر اکیوئیشن   وچ بھریا جان والا ہیملٹونیئن صرف پوزیشن اتے مومینٹم اوپریٹراں (اتے ممکن طور تے ویلے) دا ہی اک فنکشن نہیں ہندا, سگوں سپنّ میٹرکساں دا وی اک فنکشن ہندا اے۔ اسدے نال ہی, {{math|''s''}} سپنّ والے, کسے پنج-یکت کن لئی, کسے ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) ترنگ مساوات پرتِ حل, کمپلیکس ملاں والیاں {{nobreak|{{math|2(2''s'' + 1)}}-کمپونینٹ}} [[سپنور فیلڈ]]اں ہندیاں ہن۔

== کوانٹم فیلڈ تھیوری ==
سرو عام (شروڈنجر) اکیوئیشن  [[کوانٹم فیلڈ تھیوری]] وچ وی ورتی جاندی اے, اتے مصدقہ رہندی اے, جو ساپیکھک (ریلیٹیوسٹک) اتے غیر-ساپیکھک (غیر-ریلیٹیوسٹک) دوویں قسم دے ہلاں لئی اجیہا ہندی اے۔ پھیر وی, حل {{math|''ψ''}} کسے [[ترنگ]] دے طور
تے ویاکھئت نہیں کیتا جاندا, سگوں کسے [[پھوک سپیس]] اندر موجود حالتاں اتے کریا کرن والے کسے [[اوپریٹر]] دے طور تے ویاکھئت ہونا چاہیدا اے۔{{Citation needed|date=ستمبر 2015}}
== پہلی گھات والی قسم ==

شروڈنگر اکیوئیشن   نوں اوسے انداز وچ اک پہلے درجے&lt;ref name=&quot;one&quot;&gt;{{cite journal|last1=Ajaib|first1=Muhammad Adeel|title=A Fundamental Form of the Schrdinger Equation|journal=Found.Phys. 45 (2015) no.12, 1586–1598|doi=10.1007/s10701-015-9944-z|url=https://link.springer.com/article/10.1007٪2Fs10701-015-9944-z|year=2015|bibcode=2015FoPh.۔.45.1586A}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;two&quot;&gt;{{cite journal|last1=Ajaib|first1=Muhammad Adeel|title=Non-Relativistic Limit of the Dirac Equation|journal=International Journal of Quantum Foundations|url=http://www.ijqf.org/archives/3574|year=2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;three&quot;&gt;{{cite journal|last1=Lvy-Leblond|first1=J-۔M.|title=Nonrelativistic particles and wave equations|journal=Comm. Math. Pays.|volume=6 |number=4 |pages=286–311|year=1967|url=https://projecteuclid.org/euclid.cmp/1103840281}}&lt;/ref&gt; دی قسم توں وی ویونتبند کیتا جا سکدا اے, جس وچ [[کلیئن-جورڈن اکویئیشن]] نوں [[ڈیراک اکویئیشن]] توں ویونتبند کیتا جا سکدا اے۔ 1 D وچ پہلے درجے دی اکیوئیشن  ایہہ ہندی اے؛
:&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;
\begin{align}
-i \partial_z \psi = (i  \eta \partial_t  + \eta^\dagger m) \psi
\end{align}
&lt;/math&gt;
ایہہ اکیوئیشن  غیر-ساپیکھک کوانٹم مکینکس اندر [[سپنّ]] نوں شامل کرن دی آگیا دندی اے۔ اپروکت اکیوئیشن  دا طبقہ کرن نال 1 D وچ شروڈنگر اکیوئیشن   حاصل ہندی اے۔ میٹرکس &lt;math&gt; \eta &lt;/math&gt; اگے لکھیاں خاصیتاں دا پالن کردے ہن؛
:&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;
\begin{align}
\eta^2=0  \\
(\eta^\dagger)^2=0  \\
\left\lbrace \eta, \eta^\dagger \right\rbrace= 2 I
\end{align}
&lt;/math&gt;
اکیوئیشن  دا 3-ایامی ورژن اسطراں حاصل ہندا اے؛
:&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;
\begin{align}
-i \gamma_i \partial_i \psi = (i  \eta \partial_t  + \eta^\dagger m) \psi
\end{align}
&lt;/math&gt;
اتھے
*&lt;math&gt; \eta=(\gamma_0+i \gamma_5)/\sqrt{2} &lt;/math&gt; اک &lt;math&gt;4 \times 4&lt;/math&gt; [[نلپوٹینٹ میٹرکس]] ہندا اے, اتے
*&lt;math&gt; \gamma_i &lt;/math&gt; ڈیراک [[گاما میٹرکس]] (&lt;math&gt;i=1,2,3&lt;/math&gt;) ہندے ہن۔
3 D اندر شروڈنگر اکیوئیشن   نوں اپروکت اکیوئیشن  نوں سکئیئر (طبقہ) کرکے حاصل کیتا جا سکدا اے۔

غیر-ساپیکھک (نون-ریلیٹیوسٹک) حد &lt;math&gt;E-m \simeq E'&lt;/math&gt; اتے &lt;math&gt;E+m \simeq 2m&lt;/math&gt; وچ, اوپروکت اکیوئیشن  نوں ڈیراک اکیوئیشن  توں ویونتبدّ کیتا جا سکدا اے۔&lt;ref name=&quot;two&quot; /&gt;

== ایہہ وی دیکھو ==
{{div col}}
*[[اکھاؤس اکئیشن]]
*[[پھریکشنل شروڈنگر اکیوئیشن  ]]
*[[اینالٹیکل ہلاں والے کوانٹم-مکینیکل سسٹماں دی لسٹ]]
*[[لوگرتھمک شروڈنگر اکیوئیشن  ]]
*[[غیر-ریکھک شروڈنگر اکیوئیشن  ]]
*[[کوانٹم کارپیٹ]]
*[[کوانٹم ریوائیول]]
*[[شروڈنگر اکیوئیشن   اتے کوانٹم مکینکس دی فارمولا ویونتبندی درمیان تعلق]]
*[[شروڈنجر فیلڈ]]
*[[شروڈنجر تصویر]]
*[[شروڈنجرز کیٹ]]
*[[شروڈنگر اکیوئیشن   لئی اصولی اتے پریوگک تائید]]
{{div col end}}

== نوٹس ==
{{حوالے|30em}}

== حوالے ==
* {{cite book | author= P. A. M. Dirac |author-link=Paul Dirac |title= [[Principles of Quantum Mechanics|The Principles of Quantum Mechanics]]  | edition = 4th | publisher= Oxford University Press |year=1958}}
* {{cite book |author1=B.H. Bransden  |author2=C.J. Joachain  |lastauthoramp=yes |title= Quantum Mechanics |url=https://archive.org/details/quantummechanics0000bran_d9m1  | edition = 2nd | publisher= Prentice Hall PTR |year=2000 | isbn = 0-582-35691-1}}
* {{cite book | author = [[David J. Griffiths]] |  title = Introduction to Quantum Mechanics  | edition = 2nd | year = 2004 | publisher = Benjamin Cummings |  isbn = 0-13-124405-1}}
* {{cite book | author = [[Richard Liboff]] | title = Introductory Quantum Mechanics | url = https://archive.org/details/introductoryquan0004libo | edition = 4th | year = 2002 | publisher = Addison Wesley | isbn = 0-8053-8714-5}}
* {{cite book | author = David Halliday | title = Fundamentals of Physics | url = https://archive.org/details/fundamentalsofph0000davi_k1y0 | edition = 8th | year = 2007 | publisher =  Wiley | isbn = 0-471-15950-6}}
* {{cite book | author = Serway, Moses, and Moyer | title = Modern Physics | edition = 3rd | year = 2004 | publisher = Brooks Cole | isbn = 0-534-49340-8}}
* {{cite journal | author = Schrdinger, Erwin |date=دسمبر 1926 | title = An Undulatory Theory of the Mechanics of Atoms and Molecules | url = https://archive.org/details/sim_physical-review_1926-12_28_6/page/1049 | journal = Phys. Rev. | pages = 1049–1070 | doi = 10.1103/PhysRev.28.1049 | volume = 28 |bibcode = 1926PhRv.۔.28.1049S | issue = 6}}
* {{cite book| last = Teschl| given = Gerald|authorlink=Gerald Teschl| title=Mathematical Methods in Quantum Mechanics؛ With Applications to Schrdinger Operators| publisher=[[American Mathematical Society]]| place = [[Providence, Rhode Island|Providence]]| year=2009 |url=http://www.mat.univie.ac.at/~gerald/ftp/book-schroe/ |isbn=978-0-8218-4660-5}}

== باہری لنک ==
* {{springer|title=Schrdinger equation|id=p/s083410}}
* [http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch13/ch13.html Quantum Physics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307041005/http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch13/ch13.html |date=2012-03-07 }} – textbook by Benjamin Crowell with a treatment of the time-independent Schrdinger equation
* [http://eqworld.ipmnet.ru/en/solutions/lpde/lpde108.pdf Linear Schrdinger Equation] at EqWorld: The World of Mathematical Equations.
* [http://eqworld.ipmnet.ru/en/solutions/npde/npde1403.pdf Nonlinear Schrdinger Equation] at EqWorld: The World of Mathematical Equations.
* [http://www.colorado.edu/UCB/AcademicAffairs/ArtsSciences/physics/TZD/PageProofs1/TAYL07-203-247.I.pdf The Schrdinger Equation in One Dimension] as well as the [http://www.colorado.edu/UCB/AcademicAffairs/ArtsSciences/physics/TZD/PageProofs1/ directory of the book]۔
* [http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/hframe.html All about 3D Schrdinger Equation]
*Mathematical aspects of Schrdinger equations are discussed on the [http://wiki.math.toronto.edu/DispersiveWiki/index.php/Main_Page Dispersive PDE Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170723091053/http://wiki.math.toronto.edu/DispersiveWiki/index.php/Main_Page |date=2017-07-23 }}۔
* [http://www.nanotechnology.hu/online/web-schroedinger/index.html Web-Schrdinger: Interactive solution of the 2D time-dependent and stationary Schrdinger equation]
* [http://behindtheguesses.blogspot.com/2009/06/schrodinger-equation-corrections.html An alternate reasoning behind the Schrdinger Equation]
* Online software-[http://nanohub.org/resources/3847 Periodic Potential Lab] Solves the time-independent Schrdinger equation for arbitrary periodic potentials.
*[http://www.felderbooks.com/papers/psi.html What Do You Do With a Wavefunction؟]
*[http://www.felderbooks.com/papers/quantum.html The Young Double-Slit Experiment]

{{کوانٹم مکینکس ٹوپک}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:شروڈنگر اکیوئیشن  }}
[[گٹھ:شروڈنگر اکیوئیشن  | ]]
[[گٹھ:ویو مکینکس]]
[[گٹھ:آسٹریئن کھوجاں]]
[[گٹھ:سپیس اتے ویلے دے فنکشن]]
[[گٹھ:فزکس]]</text>
      <sha1>r8yssx80yrhp7xnj27k9ia1y6v97jvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرنم ملیشوَری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77145</id>
    <revision>
      <id>711854</id>
      <parentid>647620</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="sd8fdk6avpazxa79iw2cjrz7mudjutf" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
|name           = کرنم ملیشوَری
|image          = Karanam malleshwari.png
|fullname       = Karnam Malleswari
|birth_date     = {{birth date and age|1975|6|1|df=yes}}
|birth_place    = [[Amadalavalasa]], [[آندھرا پردیش]], [[بھارت]]
|death_date     =
|death_place    =
|residence      =
|country        = [[بھارت]]
|sport          = [[Olympic weightlifting|Weightlifting]]
|event          =
|coach          = [[Leonid Taranenko]]&lt;ref name=bio1/&gt;
|medaltemplates = {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[Weightlifting at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} [[File:Olympic rings.svg|center|80px]] {{MedalBronze | [[2000 Summer Olympics|2000 Sydney]] | [[Weightlifting at the 2000 Summer Olympics – Women's 69 kg| 69 kg]]}} {{MedalWorldChampionships}} {{MedalBronze|[[1993 World Weightlifting Championships|1993 Melbourne]]| 54 kg}} {{MedalGold|[[1994 World Weightlifting Championships|1994 Istanbul]]| 54 kg}} {{MedalGold|[[1995 World Weightlifting Championships|1995 Guangzhou]]| 54 kg}} {{MedalBronze|[[1996 World Weightlifting Championships|1996 Guangzhou]]| 54 kg}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver| [[1994 Asian Games|1994 Hiroshima]] | [[Weightlifting at the 1994 Asian Games – Women's 54 kg| 54 kg]]}} {{MedalSilver| [[1998 Asian Games|1998 Bangkok]] | [[Weightlifting at the 1998 Asian Games – Women's 63 kg| 63 kg]]}}
|height         =163 cm
|hometown       =
|training       =
 
}}

 
'''کرنم ملیشوری''' (جم 1 جون 1975) اک سیوامکت بھارتی ویٹلفٹر اے۔ اوہ تمغہ جتن لئی بھارتی اولمپک دے اتہاس وچ پہلی خواتین اے۔1995 وچ اوہناں نوں [[راجیو گاندھی کھیل رتن اوارڈ]] ملیا۔ &lt;ref&gt;[http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/tview3.asp؟link_temp_id=553 List of Rajiv Gandhi Khel Ratna Awardees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190620045200/http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/tview3.asp%25D8%259Flink_temp_id%3D553 |date=2019-06-20 }}۔ sportsauthorityofindia.nic.in&lt;/ref&gt;بھارت دا سبھ توں وڈا کھیڈ اعزاز، اتے 1999 وچ شہری [[پدم شری]] انعام۔&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs، Government of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archivedate=2017-10-19|deadurl=yes|accessdate=21 جولائی 2015|df=}}&lt;/ref&gt;

== نجی زندگی ==
ملیسوری دا جم آندھرا پردیش دے اک چھوٹے جاے پنڈ ووسوانپیٹا وچ ہویا۔ اس دیاں چار بھیناں ہن اتے ساریاں نوں ویٹ لفٹنگ وچ سکھلائی دتی گئی اے۔ اسنے 12 سال دی عمر وچ اپنا کریئر شروع کیتا سی اتے اس نوں کوچ نیلمشیتی اپپاں سی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/Karnam-Malleswari-The-woman-who-lifted-a-nation/article14504833.ece|title=Karnam Malleswari: The woman who lifted a nation|work=The Hindu|access-date=2017-08-25|language=en}}&lt;/ref&gt;۔

اوہ اپنی بھین نال [[دلی]] چلی گئی اتے جلدی ہی سپورٹس اتھارٹی آف انڈیا پھر 1999 وچ، ملیشوری قومی کیمپ وچ شامل ہوئی اتے چار سال بعد، اوہ 54 کلوگرام کلاس وچ اک عالمی چیمپیئن شپ وجیتا سی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/bronze-woman/210135|title=Bronze Woman|last=|first=|date=|work=outlookindia|access-date=2017-08-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2019-06-20|archivedate=2019-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328231346/https://www.outlookindia.com/magazine/story/bronze-woman/210135}}&lt;/ref&gt;۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:جم 1975]]
[[گٹھ:زندہ لوک]]</text>
      <sha1>sd8fdk6avpazxa79iw2cjrz7mudjutf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کلوئی جونز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77147</id>
    <revision>
      <id>711855</id>
      <parentid>641255</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8197" sha1="6mzwiyjh9o2h5lkwgxewr03me80ln6a" xml:space="preserve">{{Infobox adult biography
| name                      = کلو جونس
| image                     = 229373ChloeJones2 lg.jpg
| caption                   = 
| birth_name                = ملنڈا دی جونس&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books؟id=0gTdiowLJhYC&amp;lpg=PA22&amp;dq=٪22chloe٪20jones٪22&amp;pg=PA23#v=onepage&amp;q=٪22chloe٪20jones٪22&amp;f=false |title=Texas Confidential: Sex، Scandal، Murder، and Mayhem in the Lone Star State|publisher=Clerisy Press|year=2011|accessdate=نومبر 13، 2013|author=Varhola، Michael|page=21-23}}&lt;/ref&gt;
| birth_date                = {{birth date|1975|06|17|mf=yes}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/21522.html |title=Chloe Jones Passes Away |accessdate=جولائی 11، 2008 |date=جون 7، 2005 |publisher=''[[ایویئین (میگزین)|ایویئین]]'' |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090612055553/http://business.avn.com:80/articles/21522.html |archivedate=جون 12، 2009 |df=mdy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=iafd /&gt;&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
| birth_place               = [[سلسبی، ٹیکساس]]، یو۔ایس۔
| death_date                = {{Death date and age|mf=yes|2005|06|04|1975|06|17}}&lt;ref name=iafd /&gt;&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
| death_place               = [[ہاؤسٹن]]، ٹیکساس، یو۔ایس۔&lt;ref name=iafd /&gt;
| resting_place             = [[وڈلان گارڈن آف میمریز سیمیٹری]]
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --&gt;
| nationality               = امریکی&lt;ref name=iafd /&gt;
| alias                     = ملنڈا دی ٹائلر&lt;ref name=&quot;adultfilmdatabase1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.adultfilmdatabase.com/actor/chloe-jones-26086/ |title=Chloe Jones at Adult Film Database|publisher=Adultfilmdatabase.com|accessdate=2015-09-15}}&lt;/ref&gt;
| occupation                = اڈلٹ ماڈل، [[پورنوگرافک اداکارہ]]&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
| height                    = {{height|ft=5|in=6}}&lt;ref name=AVNVivid&gt;{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/10291.html |archive-url=https://archive.is/20130101232248/http://business.avn.com/articles/10291.html |dead-url=yes |archive-date=جنوری 1، 2013 |title=Chloe Jones Goes Vivid |accessdate=جولائی 11، 2008 |author=Gram Ponante |date=فروری 4، 2003 |publisher=''[[ایویئین (میگزین)|ایویئین]]''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=iafd /&gt;&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
| weight                    = {{convert|114|lb|kg st|abbr=on}}&lt;ref name=iafd /&gt;
| spouse                    = مائکل ٹائلر&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
| children                  = 3&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
| number_of_films           = 27 (per [[IAFD]])&lt;ref name=iafd /&gt;
| website                   = 
}}
'''کلوئے جونس''' ('''میلنڈا دی جونس'''، 17 جون، 1975 – 4 جون، 2005) اک امریکی پورنوگرافک اداکارہ اے۔&lt;ref name=&quot;TheAge&quot;&gt;[http://blogs.theage.com.au/thedailytruth/archives/2006/08/a_girl_called_j.html &quot;A girl called Jones&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031105711/http://blogs.theage.com.au/thedailytruth/archives/2006/08/a_girl_called_j.html |date=2016-10-31 }}، Jack Marx، ''[[:en:The Age|The Age]]''، اگست 9، 2006، Retrieved نومبر 6، 2007&lt;/ref&gt;

== مڈھلے جیون اتے کیریئر ==
میلنڈا دی جونس دا جم اتے پالن پوشن سلسبی، ٹیکساس وچ ہویا۔ اسنے 1994 وچ سلسبی ہائی سکول توں گریجئیشن توں بعد ایہہ اپنے کیلیفورنیا اپنی جیب وچ $400 لے کے اپنا اداکاری کیریئر دی شروعات کرن لئی پہنچی۔ اسنے بیئواچ، کامیڈی شو، اینا نکولے سمتھ نال اک فلم، اتے کئی ہور فلماں وچ کم کیتا۔ اس نے بعد وچ بن گیا اے، اک ''Playboy'' ماڈل اتے وچ ظاہر ہویا اے، ''بیکار پھیئر''، ''Hustler''، اتے ''Swank''۔ جونس سی ''چوبارا میگزین'' پالتو دے مہینے وچ اپریل 1998، اتے اس نے ارچی پار وچ ودھ بالغ مووی 2001 وچ۔ جونس ' تے دستخط کیتے بنا ٹھیکہ دے نال بالغ فلم کمپنی نیو Sensations، اک ہور دے بعد ٹھیکہ دے نال روچک منورنجن فروری 2003 وچ۔ دونو سنگت سن مختصر (اس دے ٹھیکے دے نال روچک پنج مہینے چلی اے)۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://business.avn.com/articles/8884.html|title=Chloe Jones No Longer a Vivid Girl|date=جولائی 21، 2003|publisher=''[[AVN (magazine)|AVN]]''|archive-url=https://archive.is/20120713065706/http://business.avn.com/articles/8884.html|archive-date=جولائی 13، 2012|dead-url=yes|access-date=جولائی 11، 2008}}&lt;/ref&gt; اس نے سیوامکت تک بالغ صنعت وچ 2004. جونس وچ کیتی آلے-دوآلے دے 18 فلم اس وار دے دوران۔&lt;ref name=&quot;iafd&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=ChloeJones/gender=f|title=Chloe Jones at IAFD|date=جون 4، 2005|publisher=IAFD|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314061459/http://www.iafd.com:80/person.rme/perfid=ChloeJones/gender=f|archive-date=مارچ 14، 2010|dead-url=yes|access-date=اپریل 25، 2010}}&lt;/ref&gt; اتے مارچ وچ، 2005، جونس وچ ظاہر ہویا اک کہانی وچ ''قومی Enquirer'' اے، جو کہ دعوہ چارلی چمک سی اک آپس وچ اس نوں دے چکا وچ فروری، 2005.&lt;ref name=&quot;AZCentral&quot;&gt;[http://www.azcentral.com/ent/celeb/articles/0325sheen.html &quot;Charlie Sheen fights back&quot;]، ''[[:en:Arizona Republic|Arizona Republic]]''، مارچ 25، 2005، Retrieved نومبر 6، 2007{{مردہ کڑی|date=ستمبر 2015}}&lt;/ref&gt; چمک دا ایجنٹ اے، اختلاف، دعوہ، جو کہ جانکاری دندے چمک ویکھیا اے، نہ سی جونس 1996، اس لئی۔&lt;ref name=&quot;NYDailyNews2005&quot;&gt;[http://www.nydailynews.com/gossip/2005/03/24/2005-03-24_gatecrasher.html Gatecrasher] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080401001434/http://www.nydailynews.com/gossip/2005/03/24/2005-03-24_gatecrasher.html|date=اپریل 1، 2008}}، مارچ 24، 2005، ''[[:en:New York Daily News|New York Daily News]]''، Retrieved نومبر 6، 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WENN&quot;&gt;[http://www.imdb.com/news/wenn/2005-03-25#celeb2 &quot;Sheen Fighting Call Girl's Claims&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160920113533/http://www.imdb.com/news/wenn/2005-03-25#celeb2 |date=2016-09-20 }}، 2005-03-25، [[:en:World Entertainment News Network|World Entertainment News Network]]، Online at IMDb، Retrieved نومبر 6، 2007&lt;/ref&gt;

== موت ==
جونس دی موت 2005 وچ، اسدے 30ویں جم دن توں پہلاں ہوئی۔ نشیلے مادےآں اتے شراب دی درورتوں کرکے جگر دی اسپھلتا کارن اسدی موت دا ذمہ وار دسیا گیا۔

== حوالے ==
{{حوالے|33em}}

== باہری لنک ==
* {{IMDb name|1169826|Chloe Jones}}
* {{iafd name|id=ChloeJones|gender=female|name=Chloe Jones}}انٹرنیٹّ بالغ فلم ڈاٹابیس
* {{afdb name|id=26086|gender=female|name=Chloe Jones}}بالغ فلم ڈاٹابیس
* {{Find a Grave|11132277}}اک قبر دا پتہ{{Find a Grave|11132277}}
* [https://web.archive.org/web/20090612055553/http://business.avn.com:80/articles/21522.html &quot;کلوئے جونس دور کر دندا اے&quot;]
* [http://www.locatetv.com/tv/current-affair/2049069 &quot;گھٹنا: 68 - اچانک موت دے بالغ فلم تارہ کلوئے جونس&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160628143948/http://www.locatetv.com/tv/current-affair/2049069 |date=2016-06-28 }} اُتے ''اک موجودہ معاملے''
* [http://www.upi.com/Entertainment_News/2005/06/21/Husband-Porn-star-Chloe-Jones-was-raped/89771119405311/ &quot;پتی: پورن سٹار کلوئے جونس بلاتکار کیتا گیا سی،&quot;]
[[گٹھ:جم 1975]]
[[گٹھ:موت 2005]]
[[گٹھ:امریکی پورنوگرافک فلم اداکاراواں]]
[[گٹھ:۱۹۷۵ دے جم]]</text>
      <sha1>6mzwiyjh9o2h5lkwgxewr03me80ln6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چترنگدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77301</id>
    <revision>
      <id>711889</id>
      <parentid>533078</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6010" sha1="despandc32ju2ub4k4wuqvsy5d6792o" xml:space="preserve">{{گیانسندوک پاتر|image=Arjuna asks King of Manipura for his Daughter.jpg|alt=چترنگدا|caption=[[ارجن]] چترنگدا نوں اپنی بیوی بنن بارے پچھدے ہوئے|spouse=[[ارجن]]|children=[[ببرواہن]]|name=|series=|first=|last=|creator=|portrayer=|voice=|color=Orange}}

'''چترنگدا''' (Sanskrit، چترانگدا)، [[ہندو دھرم|ہندو]] مہانکاوِ [[مہابھارت]] وچ، راجا چترنواہنا دی دھی سی اتے [[ارجن]] دی پتنیاں وچوں اک اے۔ اس نال اس نے اک پتر نوں جم دتا جس دا ناں ببھروواہنا رکھیا سی۔&lt;ref&gt;Shastri Chitrao (1964)، p. 213&lt;/ref&gt;

== آرنبھک جیون ==
منلور مہابھارت دور دوران بھارت دے دکھنی کھیتر وچ اک راج سی۔ اس اتے چترواہن نام دے راجے نے راج کیتا سی۔ اس دی اک بیٹی سی جسدا ناں چترنگدا سی، جس دا نام اس نے مدھلکا پھلّ اُتے رکھیا سی۔ کئی پیڑھیاں تک، خاندان دے اک توں ودھ وارث نہیں سن۔ چترواہن تک کوئی ہور وارث نہیں سی، اس لئی اس نے چترنگدا نوں لڑائی اتے راج دی سکھلائی دتی۔ چترنگدا لڑائی لڑن دی چنگی طرحاں جانچ رکھدی سی اتے اس نے اپنی دھرتی دے لوکاں دی رکھیا کرن دے ہنر حاصل کیتے سن۔&lt;ref name=&quot;B&quot;&gt;{{Cite book|title=Myths and Legends from India – Great Women|last=Bhanu|first=Sharada|publisher=Macmillan India Limited|year=1997|isbn=0-333-93076-2|location=Chennai|pages=7-9}}&lt;/ref&gt;

== ارجن نال ویاہ ==
[[مہابھارت]] وچ اس گل دا ذکر نہیں ملدا اے کہ پانڈو شہزادہ ارجن دی چترنگدا نال ملاقات کس طرحاں ہوئی۔ اس ذکر دا ذکر [[ربندرناتھ ٹیگور]] دے ناٹک ''چترا'' &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Chitra – A Play in One Act|last=Tagore|first=Rabindranath|publisher=Read Books Ltd|year=2015|isbn=978-1-4733-7426-3|page=1}}&lt;/ref&gt; وچ ملدا اے جس وچ ٹیگور نے چترنگدا نوں اک جنگجو دے روپ وچ درسایا اے۔ اس ناٹک وچ ٹیگور نے اس نوں اک نر پوشاک وچ پیش کیتا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The 100 Most Influential Writers of All Time|year=2010|url=https://archive.org/details/100mostinfluenti0000unse_e3x0|publisher=The Rosen Publishing Group، Inc|isbn=978-1-61530-005-1|editor-last=J. E. Luebering|page=[https://archive.org/details/100mostinfluenti0000unse_e3x0/page/242 242]}}&lt;/ref&gt; اس دی امان داری اتے حوصلے کارن ارجن نوں اس نال پیار ہو گیا۔&lt;ref name=&quot;B&quot;&gt;{{Cite book|title=Myths and Legends from India – Great Women|last=Bhanu|first=Sharada|publisher=Macmillan India Limited|year=1997|isbn=0-333-93076-2|location=Chennai|pages=7-9}}&lt;/ref&gt; ارجن دی بھٹکنا، اس دے غلامی دے ویلے دوران، اس نوں منیپرا دے پرانے راج وچ وی لے جایا گیا۔ منیپرا دے حکمران راجا چترواہن دا دورہ کردیاں، اسنے اپنی سندر بیٹی چترنگدا نوں ویکھیا اتے اسدے نال پیار ہو گیا۔ جدوں اوہ راجے کول ویاہ لئی اس دا ہتھ منگن لئی آیا، تاں راجے نے اس نوں اپنے پوروج پربھنجنا دی کہانی سنائی جو بے اولاد سی اتے اولاد حاصل کرن لئی سخت تپ کردے راے۔ اخیر وچ، [[شو|مہاں دیوَ]] پربھنجنا کول ظاہر ہوئے، اس نوں ایہہ وردان دتا گیا کہ اس دی جاتی دے ہریک جانشین دے بچے ہونے چاہیدے ہن۔ جویں کہ چترواہن، اس دے پوروجاں دے الٹ، اس دے اک پتر نہیں، بلکہ اک دھی سی، اس نے اپنے لوکاں دے رواجاں مطابق اسنوں &quot;پترکا&quot; بنایا۔ اس دا مطلب ایہہ ہویا کہ اس دا جم لین والا اک پتر اسدا جانشین ہووےگا، کوئی ہور نہیں ہووےگا۔ ارجن آسانی نال اس شرط نال سہمت ہو گیا۔ چترنگدا نال ویاہ کرواکے، اوہ اس نال تن سال رہا۔ جدوں چترنگدا نے اک پتر نوں جم دتا سی، ارجن نے اس نوں پیار نال گلے لگا لیا اتے اس توں اتے اس دے پیؤ توں وداع لے کے پھر بھٹکنا مڑ شروع کر دتا۔&lt;ref&gt;Ganguli (1883)، Book I، Section 218&lt;/ref&gt;

= سنیاس =
[[کلھ یگ|کلیگ]] دی شروعات توں بعد، [[پانڈو]] [[دروپدی]] نال سنیاس لے گئے اتے گدی نوں اپنے اکلوتے وارث ارجن دے پوتے، [[پریکشت]] لئی چھڈّ دتا۔ اس نے کتے دے ساتھ نال ہمالیا ول اپنی آخری سفر کیتی۔ چترنگدا واپس اپنے راج منیپر چلی گئی۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.sacred-texts.com/hin/m17/m17001.htm|title=The Mahabharata: Book 17: Mahaprasthanika Parva|last=Ganguli|first=Kisari Mohan|date=1883–1896|publisher=[[Internet Sacred Text Archive]]|chapter=SECTION 1|access-date=3 اپریل 2016}}&lt;/ref&gt;

== ساہت ==

* ''Citrāngadā'' in: M.M.S. Shastri Chitrao، ''Bharatavarshiya Prachin Charitrakosha'' (Dictionary of Ancient Indian Biography، in Hindi)، Pune 1964، p. 213
* ''The Mahabharata of Krishna Dvaipayana Vyasa''، trl. from the original Sanskrit by Kisari Mohan Ganguli، Calcutta 1883–1896
* ''Chitrangada'' in: Wilfried Huchzermeyer، ''Studies in the Mahabharata''، edition sawitri 2018، p. 17-19. [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;nbsp;؛[[Special:BookSources/978-3-931172-32-9|978-3-931172-32-9]] (also as E-Book)

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:مہابھارت وچ پاتر]]</text>
      <sha1>despandc32ju2ub4k4wuqvsy5d6792o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جان اور لورینا بابیٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78745</id>
    <revision>
      <id>711900</id>
      <parentid>644718</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28745" sha1="nkbovbfvxgmel119omqzn82455ertgp" xml:space="preserve">[[فائل:John Bobbitt DB.jpg|thumb|کبھے|جان بابیٹ]]

'''جان ویئین بابیٹ''' (پیدائش: [[23 مارچ]]، [[1967ء]]، [[بفیلو، نیو یارک]]) تے '''لورینا بابیٹ''' (''پہلے از شادی'': گالو، پیدائش [[31 اکتوبر]]، [[1970ء]]، [[بوکے، ایکواڈور]]) اک سابق امریکی زوجین سن، جنہاں د‏‏ی شادی [[18 جون]]، [[1989ء]] نو‏‏ں ہوئی سی۔ ایہ جوڑا [[1993ء]] وچ سرخیاں وچ چھا گیا سی جدو‏ں لورینا نے اپنے شوہر دے ذَکر نو‏‏ں اک چھری تو‏ں اس وقت [[ذکر دا تقطع|کٹ دتا]] جدو‏ں اوہ محو خواب سی ۔ ایہ ذَکر بعد وچ جراحی دے ذریعے دوبارہ جوڑ دتا گیا۔

== واقعہ ==

یہ واقعہ [[23 جون]]، [[1993ء]] نو‏‏ں [[ماناساس، ورجینیا]] وچ پیش آیا تے اس تو‏ں متصلہ قانونی مقدمہ 1993{{ndash}}94 دے اختتام تک رواں رہیا۔

لورینا نے عدالتی سماعت دے دوران دعوٰی کیتا کہ واقعے دے دن اس دے شوہر نے اوہدی [[ازدواجی آبروریزی|عصمت دری]] د‏‏ی سی۔ جان دے گھر پہنچنے تے محو خواب ہونے دے کسی لمحے دے دوران لورینا پلنگ تو‏ں اٹھ کے مطبخ گئی۔ اک تیز دھار والی چھری نو‏‏ں ہتھ وچ لے ک‏ے اوہ خواب گاہ واپس پہنچی جتھ‏ے جان گہری نیند سو رہیا سی تے فیر ایہ خاتون نے شوہر دے عضو تناسل نو‏‏ں جڑ تو‏ں مکمل طور اُتے کٹ ڈالا۔&lt;ref name=crimelibrary&gt;{{cite web|url=http://www.crimelibrary.com/criminal_mind/sexual_assault/severed_penis/index.html|title=Crimes Below the Belt: Penile Removal and Castration (Chapter 1)|last=Bell|first=Rachael|accessdate=15 مئی 2017}}&lt;/ref&gt;

اس دے بعد لورینا اپنی قیام گاہ تو‏ں مقطوعہ جسم دے حصے نو‏‏ں لے ک‏ے نکل پئی۔ اوہ اپنی کار چلیانے لگی۔ کچھ وقت گزرنے دے بعد اوہ کار د‏‏ی کھڑکی کھولی تے جان دے عضو تناسل نو‏‏ں میدان وچ سُٹ دتا۔ جرم د‏‏ی سنگینی دا احساس کردے ہوئے، اوہ رک گئی تے [[9-1-1]] نو‏‏ں فون کیتا۔ ایہ ذَکر کافی چھان بین دے بعد دستیاب ہويا تے اسی اسپتال ایہ جان تو‏ں دوبارہ منسلک کیتا گیا جتھ‏ے اوہ زیر علاج سی ۔ ایہ جراحی (آپریشن) ساڈھے نو گھینٹے جاری رہی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/72192851.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Oct+7,+1993&amp;author=Joel+Achenbach&amp;pub=The+Washington+Post+(pre-1997+Fulltext)&amp;edition=&amp;startpage=C.01&amp;desc=A+STITCH+IN+TIME;+`My+Wife+Cut+Me,%27+John+Bobbitt+Said.+For+Two+Doctors,+It+Was+a+Night+To+Remember.|title=A Stitch in Time:'My Wife Cut Me' John Bobbitt Said. For Two Doctors, It Was a Night To Remember.|first=Joel|last=Achenbach|accessdate=15 مئی 2017|date=October 7, 1993}}&lt;/ref&gt;

== گرفتاری تے مقدمہ ==

لورینا نو‏‏ں حراست وچ لے لیا گیا۔ واقعے د‏‏ی رات اس نے پولیس نو‏‏ں دسیا، &quot;وہ ہمیشہ [[اوج لذت جنسی]] رکھدا ا‏‏ے۔.. تے اوہ مینو‏ں اوج لذت جنسی د‏‏ی کیفیت پیدا ہونے دا موقع نئيں دیندا۔ اوہ خودغرض ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=timesswiftsword&gt;{{cite news|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,979640,00.html|title=TIME Magazine-Swift Sword of Justice|author1=Smolowe, Jill|author2=Peterzell, Jay|accessdate=15 مئی 2017|work=Time|date=November 22, 1993|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072511/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,979640,00.html|archivedate=December 25, 2018}}&lt;/ref&gt; تحقیق کار پیٹر ولیم وینٹز تو‏ں کیتا گیا ایہ مکالمہ ٹیپ ریکارڈ کیتا گیا تے اوہدی تحریر دوران مقدمہ میری گریس او برائی این د‏‏ی جانب تو‏ں پڑھی گئی، پرنس ولیم کاؤنٹی د‏‏ی کامن ویلتھ اٹارنی جو لورینا اُتے مقدمہ چلا رہی سی۔&lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1309&amp;dat=19940116&amp;id=WuBOAAAAIBAJ&amp;sjid=0BMEAAAAIBAJ&amp;pg=3218,2274068 Wife cannot recall cutting off man's penis] in January 14, 1994 ''[[:en:New Strait Times|New Strait Times]]''&lt;/ref&gt;

مقدمے دے دوران زوجین نے انہاں دے ہنگامہ خیز رشتاں د‏‏ی تفصیلات پیش د‏‏ی تے انہاں واقعات دا احاطہ کیتا جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ حملہ پیش آیا۔

لورینا نے دسیا کہ جان نے اسنو‏ں جنسی، جسمانی تے جذبات‏ی طور اُتے اس دا شادی دے بعد تو‏ں استحصال کردا آیا ا‏‏ے۔ اس نے دسیا کہ جان نے اپنی [[جنسی خیانت]]اں دا بہ بانگ دہل اظہار کردا آیا اے تے اسنو‏ں اک [[اسقاط حمل]] اُتے وی مجبور کیتا۔ اس دے دفاعی وکلا جنہاں وچ مشہور وکیل بلیر ڈی ہووارڈ شامل سن، دعوٰی کردے رہے کہ جان دا مسقل استحصال اس گل دا مُنتِج ہويا اے کہ لورینا [[مطبی دباؤ]] د‏‏ی وجہ تو‏ں عقلی سوچ وچ پست ہو چک‏ی سی تے غالبًا [[مابعد صدمہ کھنچاؤ د‏‏ی بے اعتدالی]] دا شکار ہو چک‏ی سی۔&lt;ref name=crimelibrary2&gt;{{cite web|url=http://www.crimelibrary.com/criminal_mind/sexual_assault/severed_penis/index.html|title=Crimes Below the Belt: Penile Removal and Castration (Chapter 2)|author=Bell, Rachael|accessdate=15 مئی 2017}}&lt;/ref&gt; جان نے استحصال دے الزامات د‏‏ی تردید کی؛ اُتے قانونی جرح وچ اس دے بیانات مصدقہ بیانات تو‏ں متصادم ہوئے، جس تو‏ں اس دا قانونی موقف کم زور ہو گیا سی ۔&lt;ref name=crimelibrary2 /&gt;

لورینا نے گواہی دتی کہ جان نے اوہدی عصمت دری د‏‏ی تے جسمانی زدوکوب متعدد بار اپنے ذک‏ر ک‏ے کاٹے جانے والی شام تو‏ں وی پہلے د‏‏ی سی۔ اس نے ایہ وی کہیا کہ اوہ لوگ مالیا‏تی استحکا‏م تو‏ں محروم نيں تے جان اس جمع پونجی چراکر خرچ کردا ا‏‏ے۔ ملزم تے دفاع دے قانونی ماہرین نے اس گل نو‏‏ں تسلیم کیتا کہ جان نے لورینا دے خلاف متعدد بار استحصال دا مظاہرہ کے چکيا اے تے ایہ زیادتیاں اس حملے دا سبب بنی نيں۔ دونے جانب دے [[ماہر گواہ]]اں نے ثبوت پیش کیتا کہ جان نے لورینا نو‏‏ں دماغی تے جسمانی زدوکوب دا شکار بنایا۔ ایہ سختیاں ودھ رہی سی تے [[1993ء]] تک اوہ مسلسل اس دے خوف وچ جی رہی سی۔&lt;ref&gt;&quot;His Wife Seized His Prize and Cut It to Size&quot;: Folk and Popular Commentary on Lorena Bobbitt, by Linda Pershing, Masculinity Lessons: Rethinking Men's and Women's Studies, ed. James V. Catano and Daniel A. Novak, p20 1.&lt;/ref&gt; اک ماہر نے گواہی دتی، بہ سلسلہ دفاعی حکمت عملی جس تو‏ں لورینا د‏‏ی حرکت نو‏‏ں تقویت ملی کہ ایہ خود دے دفاع تے عارضی جنون د‏‏ی آمیزش سی جس تو‏ں کہ &quot;ناقابل تسخیر جذبہ عمل&quot; بندا ا‏‏ے۔ اس جذبے دا سبب سختیاں تے عصمت دری د‏‏ی نوعیت سی تے &quot;لورینا ایہ یقین کردی سی تے جان د‏‏ی اس دھمکی تو‏ں غیر متحرک ہو چک‏ی سی کہ 'ماں توانو‏‏ں تلاش کراں گا، چاہے اسيں طلاق شدہ ہاں یا علاحدہ ہون۔ تے جداں ميں توانو‏‏ں لبھ نکالاں گا، وچ تواڈے نال اسيں بستری کراں گا جدو‏ں وی وچ چاہواں گا۔' &quot;&lt;ref&gt;&quot;His Wife Seized His Prize and Cut It to Size&quot;: Folk and Popular Commentary on Lorena Bobbitt, by Linda Pershing, Masculinity Lessons: Rethinking Men's and Women's Studies, ed. James V. Catano and Daniel A. Novak, p 206.&lt;/ref&gt;

جان بابیت نو‏‏ں بعد وچ عصمت دری دے الزام تو‏ں بری کیتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1314&amp;dat=19931111&amp;id=bbsyAAAAIBAJ&amp;sjid=3_ADAAAAIBAJ&amp;pg=4076,10507&amp;hl=en|title=The Spokesman-Review – Google News Archive Search|date=|work=google.com|accessdate=March 15, 2016}}&lt;/ref&gt; اوہ واقعے د‏‏ی شام دے بارے وچ پولیس تے عدالت نو‏‏ں متضاد گلاں بتا رہیا سی ۔ ایہ کہ اس شام اسيں بستری ہوئی ہی نئيں سی، ایہ کہ لورینا نے جنسی پہل د‏‏ی مگر اوہ بہت زیادہ تھکا ہويا سی، ایہ کہ دونے نے اسيں بستری د‏‏ی تاں سی مگر اس عمل دے دوران اوہ سو چکيا سی تے ایہ کہ ایہ اسيں بستری وچ باہمی رضامندی شامل سی۔&lt;ref&gt;&quot;His Wife Seized His Prize and Cut It to Size&quot;: Folk and Popular Commentary on Lorena Bobbitt, by Linda Pershing, Masculinity Lessons: Rethinking Men's and Women's Studies, ed. James V. Catano and Daniel A. Novak, p. 186.&lt;/ref&gt;

ست گھنٹےآں دے مباحثے دے بعد [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا وچ جیوری د‏‏ی نفی|جیوری]] نے یتیجہ اخذ کیتا کہ لورینا [[جنونی دفاع|جناں]] د‏‏ی مجرمہ نئيں اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[ناقابل تسخیر جذبہ عمل]] رونما ہو کہ جان جنسی چوٹ پہنچائی جائے۔ اوہدی وجہ تو‏ں اسنو‏ں اپنے فعل دے لئی [[قانونًا جوابدہ|جوابدہ]] نئيں تسلیم کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.courttv.com/archive/casefiles/verdicts/bobbitt.html Virginia Vs. Lorena Bobbitt, Court TV]. Courttv.com. Retrieved on October 14, 2012. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060104155303/http://www.courttv.com/archive/casefiles/verdicts/bobbitt.html |date=January 4, 2006}}&lt;/ref&gt; ریاستی قانون دے تحت جج نے لورینا نو‏‏ں 45 دن دے لئی [[پیٹرزبرگ، ورجینیا]] دے مرکزی ریاستی اسپتال وچ تجزیا‏‏تی میعاد تو‏ں گزرنے دے لئی کہیا، جس دے بعد اسنو‏ں رہیا کے دین‏ے دے لئی کہیا گیا۔

[[1995ء]] وچ شادی دے چھ سال دے بعد جان تے لورینا وچ طلاق واقع ہو گیا۔

=== جان ===

اس واقعے دے بعد جان نے کوشش کيتی کہ نودریافت شہرت نو‏‏ں بہ روئے کار لاندے ہوئے اوہ اک موسیقی بیانڈ قائم کيتی جائے، جس دا ناں ''The Severed Parts'' یا ''مقطوع اجزا'' رکھیا گیا، تاکہ روزافزاں طبی تے قانونی اخراجات نو‏‏ں ادا کیتا جا سک‏‏ے۔ اُتے ایہ بیانڈ ناکا‏م رہی تے متوقع مالی فائدہ مل نئيں سکیتا۔&lt;ref name=jwbbio&gt;[[انٹرنیٹ مووی ڈیٹابیس]]: [http://www.imdb.com/name/nm0001956/bio John Wayne Bobbitt – Biography]&lt;/ref&gt; [[ستمبر]] [[1994ء]] وچ اوہ اک [[فحش فلم|بالغاں د‏‏ی فلم]]
''John Wayne Bobbitt: Uncut'' (''جان ویئین بابیٹ: بے کم و کاست'') وچ جلوہ گر ہويا، جس دا مقصد دولت بٹورنا سی ۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0122561|title=John Wayne Bobbitt Uncut (Video 1994)|date=September 29, 1994|work=IMDb|accessdate=September 19, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072501/https://www.imdb.com/title/tt0122561/|archivedate=December 25, 2018|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;[[1996ء]] وچ اوہ اک ہور بالغاں د‏‏ی فلم، ''Frankenpenis'' (جسنو‏ں ''جان ویئین بابیٹ دا فرینکین پینس (تباہ کن ذکر)'' وی کہیا جاندا اے ) وچ کم کیتا۔&lt;ref&gt;{{IMDb title|00140058|Frankenpenis}}&lt;/ref&gt;

1994ء وچ جان نو‏‏ں کرسٹینا ایلیٹ نو‏‏ں نامناسب انداز تو‏ں چھونے دا الزام عائد ہويا جو 21 سالہ تفریحی رقاصہ سی جس تو‏ں جان لاس ویگس دے اک تشہیری دورے دے دوران ملیا سی ۔ اسی سال [[31 اگست]] نو‏‏ں اس اُتے [[زدوکوب (جرم)|زدوکوب]] دا الزام عائد ہويا سی تے اسنو‏ں 15 دن جیل بھیجیا گیا سی (اصل 60 روزہ سزا دا 75 فی صد حصہ معطل کے دتا گیا۔ &quot;ميں پرزور یقین رکھدا ہاں کہ آپ دے رویے وچ ہی مسئلہ اے &quot;، امن دے جسٹس ولیم جنسن نے بابیٹ نو‏‏ں دسیا۔ &quot;آپ دے رویے دے مسئلہ آپ د‏‏ی نشہ آوری تو‏ں ا‏‏ے۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/09/01/us/jail-for-john-bobbitt.html|title=Jail for John Bobbitt|publisher=نیو یارک ٹائمز|accessdate=October 14, 2007|date=September 1, 1994|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072519/https://www.nytimes.com/1994/09/01/us/jail-for-john-bobbitt.html|archivedate=December 25, 2018}}&lt;/ref&gt;

[[10 اگست]] [[1998ء]] کو&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.otherarena.com/htm/cgi-bin/history.cgi?1998/raw081098 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061026205324/http://www.otherarena.com/htm/cgi-bin/history.cgi?1998/raw081098 |archivedate=October 26, 2006 |title=Raw is War: August 10, 1998 |publisher=The Other Arena |accessdate=March 31, 2008 |deadurl=yes |df=}}&lt;/ref&gt; اوہ [[ورلڈ ریسلنگ اینٹرٹینمینٹ|ورلڈ ریسلنگ فیڈریشن]] دے ''[[ڈبلیو ڈبلیو ای را|منڈے نائٹ را]]'' ٹیلی ویژن پروگرام وچ [[وال وینس]] دے نال نظر آیا۔&lt;ref&gt;{{cite book|title=Wrestlecrap: The Very Worst of Pro Wrestling|url=https://archive.org/details/wrestlecrapveryw00rdre|last=Reynolds|first=R.D. |year=2003|publisher=[[ECW Press]]|location=[[ٹورانٹو]], [[انٹاریو]]|isbn=1-55022-584-7|pages=[https://archive.org/details/wrestlecrapveryw00rdre/page/223 222]–223}}&lt;/ref&gt;

[[1999ء]] وچ جان [[نیواڈا]] د‏‏ی اک دکان وچ چوری دے دوران اپنی فعالی دے سبب پولیس د‏‏ی پھڑ وچ رہیا۔ [[2003ء]] وچ اس قید تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی پاداش وچ اسنو‏ں سزا ہوئی۔ اس دے اسنو‏ں فیریل تو‏ں مارپیٹ دے سبب [[2004ء]] وچ دہری گرفتاری جھیلنا پيا۔ اسی جان اس نے جان ڈبلیو فیریل دے ناں تو‏ں طلاق د‏‏ی عرضی پیش کيتی۔ ایہ اوہ ناں سی جس دے تحت اوہ اپنی فیریل تو‏ں دوسری شادی دے دوران جانیا جاندا سی ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/nation/2005-09-22-bobbitt-battery_x.htm|title=John Wayne Bobbitt faces new battery charges|publisher=[[USA Today]]|accessdate=May 31, 2015|date=September 22, 2005}}&lt;/ref&gt;

[[2014ء]] وچ بفیلو، نیویارک وچ اک سڑک حادثے وچ شدید زخمی ہو گیا۔ اس دے نتیجے وچ اس دا گلا ٹُٹ گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2832884/John-Wayne-Bobbitt-breaks-neck-car-wreck-driver-jumps-red-light-ploughs-pick-truck.html|title=John Wayne Bobbitt breaks his neck in car wreck after another driver 'jumps red light and ploughs into his pick-up truck'|publisher=[[ڈیلی میل]]|accessdate=May 31, 2015|date=November 13, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072505/https://www.dailymail.co.uk/news/article-2832884/John-Wayne-Bobbitt-breaks-neck-car-wreck-driver-jumps-red-light-ploughs-pick-truck.html|archivedate=December 25, 2018}}&lt;/ref&gt;

=== لورینا ===
مقدمے دے بعد لورینا گوشہ نشینی د‏‏ی زندگی گزارنے لگی تے پہلے از شادی ناں گالو نو‏‏ں اختیار کیتا۔ [[دسمبر]] [[2007ء]] وچ اوہ اس وقت سرخیاں دا حصہ بن گئی جدو‏ں اس اُتے اپنی ماں ایلویا گالو اُتے گھونسا مارکر [[حملہ]] کرنے دا الزام عائد ہويا جدو‏ں دونے ٹیلی ویژن دیکھ رہے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&amp;res=9C00E1DA163CF93BA35751C1A961958260|title=Bobbitt's Ex-Wife Charged in Assault|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|accessdate=October 14, 2007|date=December 8, 1997|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072508/https://www.nytimes.com/1997/12/08/us/bobbitt-s-ex-wife-charged-in-assault.html?sec=health|archivedate=December 25, 2018}}&lt;/ref&gt; بالآخر اسنو‏ں بے قصور پایا گیا تے اوہدی ماں فیر وی اس دے نال ہی رہنے لگی۔ [[2007ء]] وچ اوہ [[واشنگٹن ڈی سی]] وچ اک خواتین دے اصلاح خانے وچ کم کرنے لگی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.biography.com/search/article.do?id=235414|archive-url=https://archive.is/20120730180433/http://www.biography.com/search/article.do?id=235414|dead-url=yes|archive-date=July 30, 2012|title=''Lorena Bobbitt Biography''|author=Biography.com|accessdate=October 14, 2007}}&lt;/ref&gt; اس سال اس نے ناں ہی ناں تو‏ں اک نويں تنظیم ''Lorena's Red Wagon organization'' بنائی جس دا مقصد گھریلو تشدد اُتے خانداناں اُتے مشتمل سرگرمیاں دے ذریعے قابو پانا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Oprah&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.oprah.com/article/oprahshow/20090409-tows-lorena-bobbitt|title=Lorena Bobbitt's Unforgettable Story|publisher=[[اوپرا ونفرے|Oprah.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072514/http://www.oprah.com/world/lorena-bobbitts-unforgettable-story|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-10-14|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

[[2008ء]] وچ اوہ [[سی بی سی نیوز]] دے ''[[دی ارلی شو]]'' وچ پیش ہوئی اورشوہر دے واقے دے بعد اپنی زندگی نو‏‏ں بیان کیتا۔ انٹرویو وچ اس نے دسیا کہ اوہ ڈیو بیلینگر دے نال لمبے عرصے دا رشتہ رکھدی اے تے دونے د‏‏ی اک ڈھائی سالہ لڑکی موجود ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/06/25/earlyshow/leisure/celebspot/main4207517.shtml|title=Lorena Bobbitt, 15 Years Later|accessdate=July 28, 2008|work=CBS News|date=June 25, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072517/https://www.cbsnews.com/news/lorena-bobbitt-15-years-later/|archivedate=December 25, 2018}}&lt;/ref&gt; [[2009ء]] وچ اوہ [[دی اوپراہ ونفرے شو|اوپراہ]] وچ آئی تے اس نے کہیا کہ ماضی د‏‏ی جے کوئی گل اوہ مٹا سک‏‏ے تاں اوہ جان تو‏ں اپنی شادی نو‏‏ں حذف کے دے گی۔

=== مشترکہ عوامی بیٹھک ===

حالانکہ لورینا نے [[اوپراہ ونفرے]] نو‏‏ں [[اپریل]] [[2009ء]] وچ ایہ کہ چک‏ی اے کہ اوہ جان گل کرنے وچ مطلق دل چسپی نئيں رکھدی،&lt;ref name=&quot;Oprah&quot; /&gt; اُتے دونے مشترکہ طور اُتے [[دی انسائڈر (ٹی وی سیریز)|دی اِنسَائڈر]] دے اک شو وچ 2009ء وچ اوہ دونے موجود سن ۔ ایہ طلاق دے بعد پہلا ملنا سی ۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theinsider.com/news/2098643_John_Lorena_The_Shocking_Bobbitt_Reunion |title=John &amp; Lorena: The Shocking Bobbitt Reunion at The Insider |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090714183419/http://www.theinsider.com/news/2098643_John_Lorena_The_Shocking_Bobbitt_Reunion |archivedate=July 14, 2009}}&lt;/ref&gt; اس شو وچ جان نے لورینا نال شادی دے رواں دور وچ اپنے رویے دے لئی معذرت خواہی د‏‏ی تے دعوٰی کیتا کہ اوہ اسنو‏ں ہن وی چاہندا اے کیونکہ اوہ اسنو‏ں [[ویلنٹائن ڈے]] کارڈ تے پھُل گھلدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=John Bobbitt still loves Lorena 16 years after she hacked off his penis |url=http://buzz7.com/world/john-bobbitt-still-loves-lorena-16-yrs-after-she-hacked-off-his-penis.html |date=May 5, 2009 |publisher=[[Asian News International|ANI]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100219102041/http://buzz7.com/world/john-bobbitt-still-loves-lorena-16-yrs-after-she-hacked-off-his-penis.html |archivedate=February 19, 2010}}&lt;/ref&gt;

== امریکی سماج اُتے اثر ==

بابیٹ مقدمہ [[گھریلو تشدد]] نو‏‏ں مرکزی توجہ دینے دا کم کیتا۔ اس واقعے دے کچھ ہی دناں بعد گھریلو تشدد مخالف وکلا تے حقوق نسواں دے گروپاں نے لورینا نو‏‏ں موضوع بحث بنا‏تے ہوئے ریالیاں نکالی، جس وچ جان دے ہتھو‏ں اس دے مسلسل استحصال دا حوالہ دتا گیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں مجبورًا ایہ حملہ انجام دینا پيا، اگرچیکہ ایہ غیر معمولی تے پرتشدد انداز سی ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/11/08/us/battle-of-sexes-joined-in-case-of-a-mutilation.html|title=Battle of Sexes Joined in Case Of a Mutilation|work=[[نیو یارک ٹائمز]]|accessdate=October 14, 2007|date=November 8, 1993|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072509/https://www.nytimes.com/1993/11/08/us/battle-of-sexes-joined-in-case-of-a-mutilation.html|archivedate=December 25, 2018}}&lt;/ref&gt;

اس مقدمے اُتے ذرائع ابلاغ د‏‏ی توجہ قومی مباحثے د‏‏ی شکل وچ تتیجہ خیز ہوئی تے اس تو‏ں طوفانی انداز وچ لطیفے، سڑک چھاپ شاعری، [[نعرہ|ٹی شرٹ نعرے]]، [[اشتہارات|اشتہاری پس منظر]] تے اک من گھڑت [[افواہ]] بولی زد عام ہوئی کہ لورینا بعد وچ اک کار حادثے وچ انتقال کے گئی کیونکہ انگریزی جملے دے مطابق &quot;some prick cut her off&quot; (یعنی کوئی نوکیلی چیز اسنو‏ں کٹ دے گئی)۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.questia.com/googleScholar.qst;jsessionid=HTGXj49B0KjTkC2LLY1JFF2vbGQvTlmp1xBfyjhth1rh4C2JFxzS!-1287907597?docId=96536733|title=His Wife Seized His Prize and Cut It to Size: Folk and Popular Commentary on Lorena Bobbitt|author=Pershing, Linda|accessdate=October 14, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225072536/https://www.questia.com/library/academic-journal-articles/recently-added|archive-date=25 December 2018|archiveurl=http://web.archive.org/web/20190106025905/https://www.questia.com/library/academic-journal-articles/recently-added|archivedate=6 جنوری 2019|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

اس واقعے نو‏‏ں کچھ ترمیم دے نال مزاحیہ انداز وچ اک کم لاگت د‏‏ی [[ہالی وڈ]] فلم ''Attack of the 5'2&quot; Women'' وچ پیش کیتا گیا۔ [[1999ء]] د‏‏ی فلم ''[[فائٹ کلب (فلم)|فائٹ کلب]]'' دا اک کردار ٹائیلر ڈورڈین تبصرہ پیش کردا اے کہ حالانکہ کلیدی کردار دا گھر دھماکے تو‏ں اڑا دتا گیا اے، &quot;تم جاندے ہو یار، ...صورت حال اسنو‏ں بدتر ہوسکدی اے، اک عورت آپ دے عضو تناسل نو‏‏ں کٹ سکدی اے جدو‏ں آپ سو رہے ہاں تے چلدی کار د‏‏ی کھڑکی تو‏ں باہر سُٹ سکدی اے &quot;، جو بابیٹ مقدمے دا حوالہ ا‏‏ے۔ اس واقعے د‏‏ی گونج [[&quot;ویئرڈ ایل&quot; ینکوویک]] دے تنہا نغمے &quot;[[ہیڈلائنز نیوز (نغمہ)|ہیڈلائنز نیوز]]&quot; وچ وی ملد‏ی ا‏‏ے۔ این بی سی [[سٹ کوم]] ''[[نیوز ریڈیو]]'' دے دوسرے ایپی سوڈ وچ اس واقعے نو‏‏ں اصل واقعے دے حصے دے طور اُتے پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔

اس واقعے دے فوری بعد، ''بابیٹی جنون'' یا [[نقل کردہ جرائم]] رپورٹ کیتے گئے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19950110/ai_n9629503|archive-url=https://archive.is/20071021012519/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19950110/ai_n9629503|dead-url=yes|archive-date=October 21, 2007|title=Bobbittmania takes a grip on psyche of Latin lover|author=Gumbel, Andrew|accessdate=October 14, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225072459/http://findarticles.com/?noadc=1|archivedate=December 25, 2018}}&lt;/ref&gt; بالآخر لارینا بابیٹ دا ناں ذکر نو‏‏ں کٹنے تو‏ں جڑ گیا۔ ''بابیٹ زدہ سزا'' یا ''بابیٹی طریقہ کار'' نو‏‏ں سماج وچ تسلیم کیتا جانے لگیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icfmt.org/vol2no3/critical.htm |archive-url=https://archive.is/20070314204014/http://www.icfmt.org/vol2no3/critical.htm |dead-url=yes |archive-date=March 14, 2007 |title=A Critical Review of Post-phase Period of Lorena Bobbitt's Indictment |author=Husain, M., Rizvi, S.J., Usmani, J.A. |accessdate=October 14, 2007 |df=| archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106025859/http://www.icfmt.org/vol2no3/critical.htm%20 | archivedate = 6 جنوری 2019}}&lt;/ref&gt; ''بابیٹ زدہ'' کرنا طبی ادب دا حصہ بن گیا ۔&lt;ref&gt;[https://books.google.ca/books?id=vFNqAAAAMAAJ Current Med Talk: A Dictionary of Medical Terms, Slang &amp; Jargon] Appleton &amp; Lange, 1995 – Medical – 984 pages, by J.C. Segen, &quot;'''bobbittize'''' A highly colloquial term for the performance of an unscheduled [[penectomy]] outside of a hospital or other health care environment, using suboptimal equipment (e.g. 12-inch kitchen knife), and in absence of known medical indications of 100 '''bobbitizations'''' documented&quot; .. &quot;genital mutilation: the destruction or removal of a portion or the entirety of the external genitalia, which may occur in the context of a crime of passion (see '''Bobbittize''') or as part of a religious right (see [[نسوانی ختنہ]])&quot; .. &quot;recovery of sexual function requires microsurgical techniques that allow the sewing of vessels and nerves of 1&amp;nbsp;mm or less; chilled on ice; a severed penis is thought to be capable of surviving up to 18 hours prior to reattachment ([[نیو یارک ٹائمز]] 13 July 1993; C3) see '''Bobbittize'''&quot;&lt;/ref&gt; [[ایونیس ایفروڈیٹوئیس]] (Eunice aphroditois) نو‏‏ں [[بابیٹ کیڑا|بابیٹ کیڑے]] دا ناں دتا گیا جو اپنے شکار نو‏‏ں قینچی د‏‏ی شکل والے جبڑاں تو‏ں حملہ کردا ا‏‏ے۔

== ہور ویکھو ==

{{باب|1990ء دا دہا|جنایات|فلم|لاس ویگاس|طب|ریاستہائے متحدہ امریکا}}
* [[کیتھرین کیو]]
* [[ایونیس ایفروڈیٹوئیس]] (&quot;بابیٹ کیڑا&quot;)
* [[لین تے زیے دا مقدمہ]]
* [[ذکر دا تقطع]]
* [[سادا آبے]]
{{clear}}

== حوالے ==

{{حوالے|2}}
{{حوالے|2}}

== باہرلے جوڑ ==

{{Commons-inline}}
{{wiktionary-inline|Bobbitt}}
* {{IMDb name|id=1061991|name=Lorena Bobbitt}}
* {{IMDb name|id=0001956|name=John Wayne Bobbitt}}
{{authority control}}

[[گٹھ:1967 دے جم]]
[[گٹھ:1970 دے جم]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ 1990ء د‏‏ی دہائی]]
[[گٹھ:ریاستہائے متحدہ وچ خواتین دے خلاف تشدد]]
[[گٹھ:شادی شدہ جوڑے]]
[[گٹھ:شمالی امریک‏‏ا وچ مرداں دے خلاف تشدد بلحاظ]]
[[گٹھ:گھریلو تشدد]]</text>
      <sha1>nkbovbfvxgmel119omqzn82455ertgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کونکاکاف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78869</id>
    <revision>
      <id>711860</id>
      <parentid>690665</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22160" sha1="pj368pxbnz4n6a91ze3l7fw1uxtduds" xml:space="preserve">{{Infobox Organization &lt;!-- START INFOBOX --&gt;
| name = کونکاکاف&lt;br /&gt;CONCACAF
| image = CONCACAF-logo.svg
| type = کھیلاں د‏‏ی تنظیم
| size = 150px
| membership = [[فہرست مرداں د‏‏ی قومی ایسوسی ایشن فٹ بال ٹیماں|41 رکنی ایسوسی ایشنز]]
|languages = انگریزی
| formation = {{Start date and age|1961|09|18|df=y}}
| map = CONCACAF member associations map.svg
| mcaption = 
| headquarters = [[میامی]]، [[فلوریڈا]]،&lt;br /&gt;ریاستہائے متحدہ
| leader_title = [[List of Presidents of CONCACAF|صدر]]
| leader_name = [[Victor Montagliani]]
|parent_organization = [[فیفا]]
| website = {{URL|http://www.concacaf.com/}}
|leader_title2=جنرل سیکرٹری|leader_name2=[[Philippe Moggio]] }}

'''کونکاکاف''' (CONCACAF) '''کنفیڈریشن آف نارتھ، سنٹرل امریک‏‏ا تے کیریبین ایسوسی ایشن فٹ بال''' (The Confederation of North, Central America and Caribbean Association Football) تلفظ: &lt;ref&gt;''The organization shall be called “The Confederation of North, Central America and Caribbean Association Football” or “CONCACAF” and shall be composed of National Associations belonging to North America, Central America and the Caribbean.'' [http://www.concacaf.com/wp-content/uploads/2015/05/CONCACAF-Statutes-Draft-2015-FINAL.pdf STATUTES OF THE CONFEDERATION OF NORTH, CENTRAL AMERICA AND CARIBBEAN ASSOCIATION FOOTBALL. Edition 2015. Article 1, Section 1]. Retrieved January 18, 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{lang-es|Confederación de Fútbol de Norte, Centroamérica y el Caribe}}, {{IPA-es|komfeðeɾaˈsjon de ˈfuðβol de ˈnorte ˈsentɾoaˈmeɾika j el kaˈɾiβe|pron}}; {{lang-fr|Confédération de football d'Amérique du Nord, d'Amérique centrale et des Caraïbes}}, {{IPA-fr|kɔ̃fedeʁasjɔ̃ də futbɔl dameʁik dy nɔʁ dameʁik sɑ̃tʁal e dɛ kaʁaib|pron}}. [[ولندیزی بولی|Dutch]] uses the English name.&lt;/ref&gt; ('''CONCACAF''', {{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|.|k|ə|k|æ|f}} {{Respell|KON|kə-kaf}})
[[شمالی امریک‏‏ا]]، [[وسطی امریک‏‏ا]] تے [[کیریبین]] وچ [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] دا براعظمی انتظامی ادارہ ا‏‏ے۔ [[جنوبی امریک‏‏ا]] د‏‏ی اکائیاں جنہاں وچ خود مختار قوم [[گیانا]]، [[سرینام]] تے [[فرانس]] دا [[فرانس دے محکمہ جات|محکمہ]] [[فرانسیسی گیانا]] وی اس دے رکن نيں۔
== اراکین ==
کونکاکاف 41 رکنی ایسوسی ایشنز اُتے مشتمل ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;concacaf.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.concacaf.com/concacaf|title=CONCACAF|work=CONCACAF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107041048/https://www.concacaf.com/concacaf|archivedate=2019-01-07|access-date=2019-10-16|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
* 27 کیریبین توں
* 7 وسطی امریک‏‏ا توں
* 4 شمالی امریک‏‏ا توں
* 3 جنوبی امریک‏‏ا توں

{|class=&quot;wikitable sortable hlist&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%;&quot;
! [[فہرست فیفا ملکی رموز|{{tooltip|رمز|فیفا ملکی رموز}}]] !! ایسوسی ایشن !! قومی ٹیماں !! قیام !! فیفا &lt;br /&gt; وابستگی !! کونکاکاف &lt;br /&gt; وابستگی !! [[بین الاقوامی اولمپک کمیٹی|آئی او سی]] &lt;br /&gt; رکن
|-
!colspan=&quot;7&quot;|[[شمال امریکی فٹ بال یونین|شمال امریکی زون (این اے ایف یو)]]
|-
|CAN ||style=&quot;text-align:right&quot;|{{flagicon|CAN}} [[Canadian Soccer Association|کینیڈا]]
|([[کینیڈا مرداں د‏‏ی قومی ساکر ٹیم|م]]، [[کینیڈا خواتین قومی ساکر ٹیم|خ]])
|1912
|1913
|1961
|{{yes}}
|-
|MEX ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|MEX}} [[Mexican Federation of Association Football|میکسیکو]]
|([[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[میکسیکو خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1927
|1929
|1961
|{{yes}}
|-
|USA ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} [[ریاستہائے متحدہ Soccer Federation|ریاستہائے متحدہ]]
|([[ریاستہائے متحدہ مرداں د‏‏ی قومی ساکر ٹیم|م]]، [[ریاستہائے متحدہ خواتین قومی ساکر ٹیم|خ]])
|1913
|1914
|1961
|{{yes}}
|-
!colspan=&quot;7&quot;|[[وسط امریکی فٹ بال یونین|وسط امریکی زون (یو این سی اے ایف)]]
|-
|BLZ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|BLZ}} [[Football Federation of بیلیز|بیلیز]]
|([[بیلیز قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[بیلیز خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1980
|1986
|1986
|{{yes}}
|-
|CRC ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|CRC}} [[Federación Costarricense de Fútbol|کوسٹاریکا]]
|([[کوسٹاریکا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[کوسٹاریکا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1921
|1927
|1961
|{{yes}}
|-
|SLV ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|SLV}} [[Federación Salvadoreña de Fútbol|ایل سیلواڈور]]
|([[ایل سیلواڈور قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[ایل سیلواڈور خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1935
|1938
|1961
|{{yes}}
|-
|GUA ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|GUA}} [[Federación Nacional de Fútbol de گواتیمالا|گواتیمالا]]
|([[گواتیمالا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[گواتیمالا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1919
|1946
|1961
|{{yes}}
|-
|HON||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|HON}} [[Federación Nacional Autónoma de Fútbol de ہونڈوراس|ہونڈوراس]]
|([[ہونڈوراس قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[ہونڈوراس خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1951
|1951
|1961
|{{yes}}
|-
|NCA ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|NCA}} [[نکاراگواn Football Federation|نکاراگوا]]
|([[نکاراگوا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[نکاراگوا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1931
|1950
|1961
|{{yes}}
|-
|PAN ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|PAN}} [[پاناماnian Football Federation|پاناما]]
|([[پاناما قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[پاناما خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1937
|1938
|1961
|{{yes}}
|-
!colspan=&quot;7&quot;|[[کیریبین فٹ بال یونین|کیریبین زون (سی ایف یو)]]
|-
|AIA ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|AIA}} [[اینگویلا Football Association|اینگویلا]]
|([[اینگویلا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[اینگویلا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1990
|1996
|1996
|{{no}}
|-
|ATG ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|ATG}} [[اینٹیگوا تے باربوڈا Football Association|اینٹیگوا تے باربوڈا]]
|([[اینٹیگوا تے باربوڈا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[اینٹیگوا تے باربوڈا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1928
|1972
|1973 وچ یا پہلے
|{{yes}}
|-
|ARU ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|ARU}} [[اروباanse Voetbal Bond|اروبا]]
|([[اروبا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[اروبا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1932
|1988
|1986
|{{yes}}
|-
|BAH ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|BAH}} [[بہاماس Football Association|بہاماس]]
|([[بہاماس قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[بہاماس خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1967
|1968
|1973 وچ یا پہلے
|{{yes}}
|-
|BRB ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|BRB}} [[بارباڈوس Football Association|بارباڈوس]]
|([[بارباڈوس قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[بارباڈوس خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1910
|1968
|1967
|{{yes}}
|-
|BER ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|BER}} [[برمودا Football Association|برمودا]]&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
| ([[برمودا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[برمودا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1928
|1962
|1967
|{{yes}}

|-
|BON ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|بونایر}} [[بونایر Football Federation|بونایر]]&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| ([[بونایر قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[بونایر خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1960
|N/A
|2014
|{{no}}

|-
|VGB ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|VGB}} [[برطانوی ورجن جزیرے Football Association|برطانوی ورجن جزیرے]]
|([[برطانوی ورجن جزیرے قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[برطانوی ورجن جزیرے خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1974
|1996
|1996
|{{yes}}
|-
|CAY ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|CAY}} [[کیمین جزیرے Football Association|کیمین جزیرے]]
|([[کیمین جزیرے قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[کیمین جزیرے خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1966
|1992
|1990
|{{yes}}
|-
|CUB ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|CUB}} [[Asociación de Fútbol de کیوبا|کیوبا]]
|([[کیوبا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[کیوبا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1924
|1929
|1961
|{{yes}}
|-
|CUW ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|CUW}} [[کیوراساؤ Football Federation|کیوراساؤ]]
|([[کیوراساؤ قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[کیوراساؤ خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1921
|1932
|1961
|{{no}}
|-
|DMA ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|DMA}} [[ڈومینیکا Football Association|ڈومینیکا]]
|([[ڈومینیکا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[ڈومینیکا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1970
|1994
|1994
|{{yes}}
|-
|DOM ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|DOM}} [[Dominican Football Federation|جمہوریہ ڈومینیکن]]
|([[جمہوریہ ڈومینیکن قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[جمہوریہ ڈومینیکن خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1953
|1958
|1964
|{{yes}}
|-
|GYF ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|فرانسیسی گیانا|football}} [[Ligue de Football de Guyane|فرانسیسی گیانا]]&lt;sup&gt;2,3&lt;/sup&gt;
| ([[فرانسیسی گیانا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[فرانسیسی گیانا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1962
|N/A
|2013
|{{no}}
|-
|GRN ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|GRN}} [[گریناڈا Football Association|گریناڈا]]
|([[گریناڈا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[گریناڈا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1924
|1978
|1978
|{{yes}}
|-
|GPE ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|گواڈیلوپ|local}} [[Ligue Guadeloupéenne de Football|گواڈیلوپ]]&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| ([[گواڈیلوپ قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[گواڈیلوپ خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1958
|N/A
|2013
|{{no}}
|-
|GUY ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|GUY}} [[گیانا Football Federation|گیانا]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| ([[گیانا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[گیانا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1902
|1970
|1969 تے 1971کے درمیان
|{{yes}}
|-
|HAI ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|HAI}} [[Fédération Haïtienne de Football|ہیٹی]]
|([[ہیٹی قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[ہیٹی خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1904
|1934
|1961
|{{yes}}
|-
|JAM ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|JAM}} [[جمیکا Football Federation|جمیکا]]
|([[جمیکا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[جمیکا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1910
|1962
|1963
|{{yes}}
|-
|MTQ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|مارٹینیک|local}} [[Ligue de Football de la مارٹینیک|مارٹینیک]]&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| ([[مارٹینیک قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[مارٹینیک خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1953
|N/A
|2013
|{{no}}
|-
|MSR ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|MSR}} [[مانٹسریٹ Football Association|مانٹسریٹ]]
|([[مانٹسریٹ قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[مانٹسریٹ خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1994
|1996
|1996
|{{no}}
|-
|PUR ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|PUR}} [[Federación Puertorriqueña de Fútbol|پورٹو ریکو]]
|([[پورٹو ریکو قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[پورٹو ریکو خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1940
|1960
|1964
|{{yes}}
|-
|SKN ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|SKN}} [[سینٹ کیٹز Football Association|سینٹ کیٹز]]
|([[سینٹ کیٹز قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[سینٹ کیٹز خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1932
|1992
|1992
|{{yes}}
|-
|LCA ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|LCA}} [[سینٹ لوسیا Football Association|سینٹ لوسیا]]
|([[سینٹ لوسیا قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[سینٹ لوسیا خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1979
|1988
|1986
|{{yes}}
|-
|MAF ||style=&quot;text-align:right;&quot;|[[تصویر:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]] [[Comité de Football des Îles du Nord|سنٹ مارٹن]]&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| ([[سنٹ مارٹن قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[سینٹ مارٹن (فرانس) خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1999
|N/A
|2013
|{{no}}
|-
|VIN ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|SVG}} [[سینٹ وینسینٹ تے گریناڈائنز Football Federation|سینٹ وینسینٹ تے گریناڈائنز]]
|([[سینٹ وینسینٹ تے گریناڈائنز قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[سینٹ وینسینٹ تے گریناڈائنز خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1979
|1988
|1986
|{{yes}}
|-
|SXM ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|SXM}} [[سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز) Soccer Association|سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز)]]&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| ([[سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز) قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[سنٹ مارٹن (نیدرلینڈز) خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1986
|N/A
|2013
|{{no}}
|-
|SUR ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|SUR}} [[Surinaamse Voetbal Bond|سرینام]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| ([[سرینام قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[سرینام خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1920
|1929
|1961
|{{yes}}
|-
|TRI ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|TRI}} [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو Football Federation|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو]]
|([[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1908
|1964
|1964
|{{yes}}
|-
|TCA ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|TCA}} [[جزائر کیکس تے ترکیہ Football Association|جزائر کیکس تے ترکیہ]]
|([[جزائر کیکس تے ترکیہ قومی فٹ بال ٹیم|م]]، [[جزائر کیکس تے ترکیہ خواتین قومی فٹ بال ٹیم|خ]])
|1996
|1998
|1996
|{{no}}
|-
|VIR ||style=&quot;text-align:right;&quot;|{{flagicon|VIR}} [[امریکی ورجن جزیرے Soccer Federation|امریکی ورجن جزیرے]]
|([[امریکی ورجن جزیرے قومی ساکر ٹیم|م]]، [[امریکی ورجن جزیرے خواتین قومی ساکر ٹیم|خ]])
|1992
|1998
|1987
|{{yes}}
|}

== درجہ بندی ==
{{col-begin}}
{{col-4}}
=== مرداں د‏‏ی قومی ٹیماں ===
;درجہ بندی فیفا د‏‏ی طرف سے

{|class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;1&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!کونکاکاف
![[فیفا]]
!ملک
!نقاط
!+/-
|-
|1
|17
|align=right|{{fb|Mexico}}
|1050
|{{decrease}} -1
|-
|2
|19
|align=right|{{fb|Costa Rica}}
|913
|{{increase}} +1
|-
|3
|23
|align=right|{{fb|USA}}
|861
|{{steady}}
|-
|4
|59
|align=right|{{fb|Panama}}
|626
|{{decrease}} -2
|-
|5
|59
|align=right|{{fb|Haiti}}
|554
|{{increase}} +1
|-
|6
|69
|align=right|{{fb|Honduras}}
|517
|{{decrease}} -1
|-
|7
|70
|align=right|{{fb|Curaçao}}
|492
|{{steady}}
|-
|8
|77
|align=right|{{fb|Trinidad and Tobago}}
|436
|{{decrease}} -1
|-
|9
|79
|align=right|{{fb|Jamaica}}
|435
|{{decrease}} -5
|-
|10
|89
|align=right|{{fb|St. Kitts and Nevis}}
|362
|{{increase}} +9
|-
|11
|93
|align=right|{{fb|Antigua and Barbuda}}
|349
|{{steady}}
|-
|12
|95
|align=right|{{fb|Guatemala}}
|344
|{{decrease}} -3
|-
|13
|100
|align=right|{{fb|Nicaragua}}
|331
|{{steady}}
|-
|14
|106
|align=right|{{fb|El Salvador}}
|326
|{{increase}} +1
|-
|15
|109
|align=right|{{fb|Canada}}
|318
|{{decrease}} -1
|-
|16
|119
|align=right|{{fb|Suriname}}
|284
|{{steady}}
|-
|17
|133
|align=right|{{fb|Puerto Rico}}
|232
| rowspan=&quot;2&quot; |{{increase}} +1
|-
|18
|138
|align=right|{{fb|Guyana}}
|194
|-
|19
|141
|align=right|{{fb|Belize}}
|188
|{{increase}} +4
|-
|20
|145
|align=right|{{fb|Dominican Republic}}
|184
|{{increase}} +3
|-
|21
|164
|align=right|{{fb|Grenada}}
|131
|{{increase}} +5
|-
|22
|165
|align=right|{{fb|Cuba}}
|124
|{{decrease}} -2
|-
|23
|169
|align=right|{{fb|Barbados}}
|116
|{{increase}} +4
|-
|24
|171
|align=right|{{fb|Aruba}}
|114
|{{decrease}} -9
|-
|25
|176
|align=right|{{fb|St. Vincent and the Grenadines}}
|104
| rowspan=&quot;2&quot; |{{decrease}} -6
|-
|26
|177
|align=right|{{fb|St. Lucia}}
|102
|-
|27
|185
|align=right|{{fb|Bermuda}}
|75
|{{steady}}
|-
|28
|193
|align=right|{{fb|Dominica}}
|61
|{{decrease}} -7
|-
|29
|199
|align=right|{{fb|US Virgin Islands}}
|26
|{{steady}}
|-
|30
|201
|align=right|{{fb|Turks and Caicos Islands}}
|20
|{{increase}} +1
|-
|31
|201
|align=right|{{fb|Montserrat}}
|20
|{{decrease}} -2
|-
|32
|203
|align=right|{{fb|Cayman Islands}}
|13
| rowspan=&quot;4&quot; |{{steady}}
|-
|33
|205
|align=right|{{fb|British Virgin Islands}}
|5
|-
|34
|206
|align=right|{{fb|Anguilla}}
| rowspan=&quot;2&quot; |0
|-
|35
|206
|align=right|{{fb|Bahamas}}
|-
|}
[https://web.archive.org/web/20170603072907/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/concacaf.html Last updated 9 March 2017]
{{col-4}}

=== مرداں د‏‏ی قومی ٹیماں بلحاظ درجہ بندی ===

&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:150 height:700
PlotArea = left:40 right:0 bottom:5 top:10
DateFormat = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/2000 till:01/04/2017
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2000
TimeAxis = orientation:vertical format:yyyy

Colors =
  id:CRC         value:red
  id:MEX         value:green
  id:USA         value:blue

PlotData= 
  bar:Leaders width:25 mark:(line,black) align:left fontsize:S

  from:01/01/2000 till:24/06/2003 shift:(20,-3) text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:24/06/2003 till:30/07/2003 shift:(20,-5) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:30/07/2003 till:16/12/2005 shift:(20,-4) text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:16/12/2005 till:17/05/2006 shift:(20,-5) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:17/05/2006 till:12/06/2006 shift:(20,-5) text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:12/06/2006 till:16/08/2006 shift:(20,-5) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:16/08/2006 till:16/05/2007 shift:(20,-6) text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:16/05/2007 till:18/07/2007 shift:(20,-3) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:18/07/2007 till:06/08/2008 shift:(20,-5) text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:06/08/2008 till:03/09/2008 shift:(20,-6) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:03/09/2008 till:08/10/2008 shift:(20,-5) text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:08/10/2008 till:03/02/2010 shift:(20,-5) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:03/02/2010 till:31/03/2010 shift:(20,-4)text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:31/03/2010 till:18/05/2011 shift:(20,-4) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:18/05/2011 till:04/07/2013 shift:(20,-4) text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:04/07/2013 till:14/08/2014 shift:(20,-6) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:14/08/2014 till:09/07/2015 shift:(20,-4)  text:&quot;[[کوسٹاریکا قومی فٹ بال ٹیم|Costa Rica]]&quot; color:CRC
  from:09/07/2015 till:06/08/2015 shift:(20,-6) text:&quot;[[ریاستہائے متحدہ مردوں کی قومی ساکر ٹیم|United States]]&quot; color:USA
  from:06/08/2015 till:24/11/2016 shift:(20,-4) text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
  from:24/11/2016 till:09/02/2017 shift:(20,-6)  text:&quot;[[کوسٹاریکا قومی فٹ بال ٹیم|Costa Rica]]&quot; color:CRC
  from:09/02/2017 till:end shift:(20,-6)  text:&quot;[[میکسیکو قومی فٹ بال ٹیم|Mexico]]&quot; color:MEX
&lt;/timeline&gt;
{{col-end}}
{{col-begin}}
{{col-4}}

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
{{گٹھ کومنز|CONCACAF}}
* {{Official website|http://www.concacaf.com/}}
* {{dmoz|Sports/Soccer/CONCACAF|CONCACAF}}
* [http://www.concacaf.com/graphics/stats-regs/pdf/statutes_e.pdf CONCACAF Statutes]
* [http://soccerlens.com/concacaf-confederation-of-north-central-american-and-caribbean-association-football/31200/ Confederation of North Central American &amp; Caribbean Association Football], Soccerlens.com.

{{معلومات کتب خانہ}}

[[گٹھ:کونکاکاف]]
[[گٹھ:فیفا کنفیڈریشنز]]
[[گٹھ:1961ء وچ قائم ہونے والی کھیلاں د‏‏ی تنظیماں]]
[[گٹھ:شمالی امریک‏‏ا وچ 1961ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:کھیڈ تنظیماں]]</text>
      <sha1>pj368pxbnz4n6a91ze3l7fw1uxtduds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سگرادا فیمیلیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79010</id>
    <revision>
      <id>711891</id>
      <parentid>710538</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43115" sha1="3whb7pjm2gthn1zvxxg970z4tffdv04" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| building_name = Sagrada Família &lt;br /&gt; {{small|{{lang|ca|''Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família''}}}}&lt;br /&gt; {{nowrap|{{small|{{lang|en|Basilica and Expiatory Church of the Holy Family}}}}}}
| image = Sagrada Familia 01.jpg
| image_size = 330px
| alt =
| caption = View of the Passion Façade (Western side) in September&amp;nbsp;2009&lt;br /&gt;(cranes digitally removed)
| map_type =
| map_size =
| map_caption =
| location = [[بارسلونا]], [[ہسپانیہ]]
| coordinates = {{Coord|41|24|13|N|2|10|28|E|type:landmark_region:ES-CT_scale:10000|display=inline,title}}
| latitude =
| longitude =
| religious_affiliation = [[رومن کیتھولک]]
| district = [[Roman Catholic Archdiocese of Barcelona|Barcelona]]
| consecration_year = 7 November 2010
&lt;!-- | status = Expiatory church --&gt;
| status = [[Minor basilica]]
| functional_status = Active/incomplete
| heritage_designation = 1969, 1984
| leadership = Archbishop [[Lluís Martínez Sistach]]
| website = {{URL|http://www.sagradafamilia.cat}}
| architecture = yes
| architect = [[Antoni Gaudí]]
| architecture_type =
| architecture_style = [[Modernisme]]
| general_contractor = Construction Board of La Sagrada Família Foundation {{citation needed|date=May 2012}} {{dubious|date=May 2012}}
| facade_direction = Northeast
| groundbreaking = {{start date and age|1882}}
| year_completed = 2026–2028&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sagrada Família gets final completion date&amp;nbsp;– 2026 or 2028 |url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/sep/22/sagrada-familia-final-completion-date |newspaper=The Guardian |date=22 September 2011 |accessdate=2011-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225174741/https://www.theguardian.com/world/2011/sep/22/sagrada-familia-final-completion-date+ |archivedate=2018-12-25 }}&lt;/ref&gt; (estimate)
| construction_cost =
| specifications = yes
| capacity = 9,000
| length = {{convert|90|m|-1|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;gimeno&quot; /&gt;
| width = {{convert|60|m|-1|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;gimeno&quot; /&gt;
| width_nave = {{convert|45|m|-1|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;gimeno&quot; /&gt;
| height_max =
| dome_quantity =
| dome_height_outer =
| dome_height_inner =
| dome_dia_outer =
| dome_dia_inner =
| spire_quantity = 18 (8 already built)
| spire_height = {{convert|170|m|-1|abbr=on}} (planned)
| materials =
| designation1 = WHS
| designation1_offname = Works of Antoni Gaudí
| designation1_date = 1984&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/320/ |title=Unesco, Works of Antoni Gaudí |publisher=Whc.unesco.org |accessdate=7 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225174735/http://whc.unesco.org/en/list/320/%20 |archivedate=25 December 2018 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
| designation1_criteria = i, ii, iv
| designation1_number = 320bis
| designation1_type = Cultural
| designation1_free1name = State Party
| designation1_free1value = Spain
| designation1_free2name = Region
| designation1_free2value = Europe and North America
| designation2 = Spanish Property of Cultural Interest
| designation2_offname = Templo Expiatorio de la Sagrada Familia
| designation2_date = 24-07-1969
| designation2_number = (R.I.)-51-0003813-00000&lt;ref&gt;{{cite web|title=Templo Expiatorio de la Sagrada Familia |url=http://www.mcu.es/bienes/buscarDetalleBienesInmuebles.do?brscgi_DOCN=000011542|work=Patrimonio Historico&amp;nbsp;– Base de datos de bienes inmuebles|publisher=Ministerio de Cultura|accessdate=9 January 2011|language=Spanish}}{{dead link|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;
| designation2_type = [[سپین د‏‏یاں قومی یادگار عمارتاں|Monument]]
}}
'''سگرادا فیمیلیا''' (''کاتالونیا تلفظ'': [səˈɣɾaə fəˈmiɫiə]؛ ا''نگریزی زبان'': Basilica and Expiatory Church of the Holy Family) اک رومن کیتھولک گرجاگھر ا‏‏ے۔ ایہ گرجاگھر بارسلونا اسپین وچ موجود ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انتونی گودی (Antoni Gaud) دے ذریعے تو‏ں (1852–1926) وچ بنانا شروع کیتا گیا سی ۔ حالانکہ ایہ حالے پوری طرح تو‏ں تعمیرشدہ نئيں اے لیکن [[یونیسکو]] نے اسنو‏ں عالمی وراثت دا مقام قرار دتا ا‏‏ے۔ نومبر 2010 وچ پوپ بینی ڈکٹ سولہويں (Pope Benedict XVI) نے اسنو‏ں اک چھوٹے پاکیزہ گرجاگھر (minor basilica) دے روپ وچ تسلیم کیتا سی ۔ ,''&lt;ref&gt;{{cite web |first=Alexander |last=Drummer |url=http://www.zenit.org/article-29981?l=english |title=Pontiff to Proclaim Gaudí's Church a Basilica |publisher=ZENIT |date=23 July 2010 |accessdate=7 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225174737/https://zenit.org/article-29981?l=english%20 |archivedate=25 December 2018 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://press.catholica.va/news_services/press/vis/dinamiche/b2_en.htm | title = The Pope Consecrates The Church Of The Sagrada Familia | publisher = Vatican Information Service | location = [[ویٹیکن سٹی]] | date = 7 November 2010 | accessdate = 11 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100804032420/http://press.catholica.va/news_services/press/vis/dinamiche/b2_en.htm | archivedate = 4 August 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNSvisit&quot;&gt;{{cite web | date=4 March 2010 |title=Pope to visit Santiago de Compostela, Barcelona in November |author=Delaney, Sarah |publisher=[[Catholic News Service]] |url=http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/1000887.htm |accessdate=7 July 2010}}&lt;/ref&gt;

'''ساگرادا فیمیلیا''' [[سپین]] دے [[تھاں]] [[کیتلونیا]] دے شہر [[بارسیلونا]] اک وڈا [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک گرجا]] اے۔ [[انتونی گاڈی]] اک ہسپانوی آرکیٹیکٹ نے ایس گرجے دا نمونہ بنایا سی اے ہلے پورا نئیں ہویا سی تے اینوں یونیسکو نے اینوں جگت ورثے چ لکھ لیا۔ اینوں اسارنا 1882 چ ٹریا۔ 

'''سگرادا فیمیلیا'''  ([[ کاتالونیا]] اچارن: [səˈɣɾaiə fəˈmiɫiə]؛ [[انگریزی]]: Basilica and Expiatory Church of the Holy Family) اک [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک چرچ]] ہے۔ ایہہ [[بارسیلونا]] [[سپین]] وچّ ستھت ہے۔ اسنوں اک کتالن بھون اساری شاستری [[انتونی گودی]] (1852–1926) دوارا ڈزائن کیتا گیا سی۔ حالانکہ ایہہ ادھورا ہے پر اسنوں [[یونیسکو]]&lt;ref&gt;{{cite web|first=Alexander |last=Drummer |url=http://www.zenit.org/article-29981؟l=english |title=Pontiff to Proclaim Gaudi's Church a Basilica |publisher=ZENIT |date=23 July 2010 |accessdate=7 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://press.catholica.va/news_services/press/vis/dinamiche/b2_en.htm | title = The Pope Consecrates The Church Of The Sagrada Familia | publisher = Vatican Information Service | location = [[Vatican City]] | date = 7 November 2010 | accessdate = 11 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100804032420/http://press.catholica.va/news_services/press/vis/dinamiche/b2_en.htm | archivedate = 4 August 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNSvisit&quot;/&gt; ولوں وشو وراثت ٹھکانیاں وچّ شامل کیتا گیا ہے۔

اسدی اساری 1882 وچّ شروع ہوئی پر انتونی گودی اس وچّ 1883 وچّ شامل ہویا۔

==اتہاس==
[[File:Sagradafamilia-model background adj.jpg|thumb|left|گودی انوسار پوری طرحاں تیار گرجاگھر دا نمونہ]]

== پچھوکڑ ==
سگرادا پھمیلیا دا گرجاگھر اصل وچّ اک پستک وکریتا دی پریرنا سی۔ اس پستک وکریتا دا ناں جوسپھ ماریہ بوکالیکا (Josep Maria Bocabella) سی۔ جہڑا ایسوسی ایشن ایسپریچئل دے دیواتاس دے سان کھوسے (Asociaciin Espiritual de Devotos de San Josi) ناں دی دھارمک سنستھا دا سنستھاپک سی۔&lt;ref name=gbc&gt;The Gaudi &amp; Barcelona Club [http://www.gaudiclub.com/ingles/i_vida/i_sagr.html Sagrada Familia]&lt;/ref&gt; 
ویٹیکن شہر دی اک یاترا توں بعد 1872 ای.وچّ بوکابیلا اک گرجاگھر دے اساری دے ارادے دے نال اٹلی توں واپس آئے۔ اوہنا دی پریرنا دا مکھ سروت لوریتے سی۔&lt;ref name=gbc/&gt; اسنوں ڈیجائن کرن دا کم سینر جوسپھ دے تیوہار تے 19 مارچ 1882 نوں شروع ہو گیا سی۔ &lt;ref name= GBC /&gt; شرواتی کم 18 مارچ 1883 نوں سرو ہو گیا سی۔ اسدے پہلے آرکیٹیکٹ پھرانسس دے پولا دیل ولار اے لوزانو سی۔ جہنا دا ارادہ گوتھک کلا وچّ اساری کرن دا سی۔&lt;ref name=gbc/&gt;  1883 ای. تکّ اس سٹائل وچّ اک محراب بنا دتی گئی اتے اودوں ہی گودی نے اساری دا کم اپنے ہتھ وچّ لے لیا۔ &lt;ref name=gbc/&gt; حالانکہ 1883 وچّ گودی اساری وچہ جڑ گئے سن، پر 1884 وچّ اوہنا نے آرکیٹیکٹ ڈریکٹر دا عہدہ سمبھالیا۔

==اساری ==
[[File:Sagrada familia construction differences.jpg|thumb|سگرادا پھیمیلیا حالَ ہی 'چ ہویا پتھر دا کم]]

بہت دیر کم کرن توں بعد گودی نے اسدے اساری بارے ٹپنی کیتی کہ: &quot;میرے گاہک نوں کوئی جلدی نہیں۔'' &lt;ref name=&quot;Time&quot;/&gt; گودی دی جدوں 1926 وچّ موت ہوئی تاں باسیلکا دا کم 15 توں 25 پرتیشت دے وچکار ہویا سی۔&lt;ref name=&quot;nyt1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;&gt;{{cite news | title = ARCHITECTURE: Gaudi's Unfinished Masterpiece Is Virtually Complete | journal=The New York Times|first=Valerie|last= Gladstone|date= 22 August 2004 | url = http://www.nytimes.com/2004/08/22/arts/architecture-gaudi-s-unfinished-masterpiece-is-virtually-complete.html؟scp=10&amp;sq=gaudi٪20sagrada٪20familia&amp;st=cse}}&lt;/ref&gt; گودی دے موت توں بعد دومینیتس سگرانیس (Dominec Sugraies) دی دشا نردیش ادھین جاری رکھی گئی۔ 1936 وچّ سپینی گھریلو جنگ دوران اسدی اساری دے کم دی گتی دھیمی ہو گئی۔ گرجاگھر دے کجھ بھاگ کاتالان الگوادیاں دوارا تباہ کر دتے گئے اتے اسدے اساری دے دستاویزاں نوں وی نقصان پہنچیا۔ 1940 توں بعد آرکیٹیکٹ [[پھرانسیس کیٹانا]](Francesc Quintana)، [[اسدرے پئگ بوآدا]] (Isidre Puig BOADA)، [[لئس بونیٹ اے گاری]] (Lluis Bonet i Gari) اتے [[پھرانسیسک کاردونیر]] (Francesc Cardoner) نے اس کم نوں اگے ودھایا۔ اس یوجنا دے ورتمان نردیشک [[جوردی بونیٹ اے ارمیگول]] (Jordi Bonet i Armengol) سورگواسی [[لئس بونیت اے گاری]] دا پتر ہے۔ نیوزیلینڈ دے مارک بری (Mark Burry) اسدی کارجکاری آرکیٹیکٹ دے روپ وچّ کم کر رہے ہن۔

اسدے مرکزی والٹ دا کم 2000 وچّ پورا ہویا سی۔


سگرادا فیملیا دا تعمیری سلسلہ 1882 وچ شروع ہويا سی ۔ عالمی شہرت یافتہ معمر انتونی گودی اس وچ 1883 وچ شامل ہوئے سن ۔&lt;ref name= UNESCO /&gt; گودی نے اس دے تعمیر تے عمارتی طرز نو‏‏ں گوتھک طرز دے نال نال جدید دور دے گولائیدار لکیری (curvilinear) اطوار دے امتزاج تو‏ں اک نواں زاویہ دتا۔ اس نے اپنی حین حیات دے آخری سال اسی  منصوبہ وچ لگیا دتے تے 73 سال د‏‏ی عمر وچ ميں جدو‏ں 1926 وچ اس دا انتقال ہويا سی تب پاؤ تو‏ں وی کم منصوبہ پورا ہويا سی ۔&lt;ref name=&quot;nyt1&quot; /&gt; سگرادا فیملیا د‏‏ی تعمیر دھیمی رفتار تو‏ں اگے ودھدی گئی کیونکہ اسنو‏ں نجی دان اُتے مبحصر ہونا پڑ رہیا سی تے اک وڈی رکاوٹ اسپین د‏‏ی خانہ جنگی دے روپ وچ ظاہر ہوئی سی۔ 1950 دے دہے تو‏ں کدی تیزی تو‏ں تاں کدی دھیمی رفتار تو‏ں کم بندا گیا۔ 2010 تک ادھی تعمیر ہو چک‏ی سی۔ اندازہ لگایا جا رہیا اے که پوری تعمیر 2026 وچ ختم ہوئے گی جو که گودی دے انتقال دے پورے سو سال بعد دا وقت ا‏‏ے۔

== تریخ ==
اس گرجاگھر دے نال بارسیلونا دے لوکاں نو‏‏ں بانٹنے د‏‏ی لمبی تریخ اے:
# پہلے تاں اندیشے د‏‏ی غلط اُتے که ایہ گرجاگھر ساندا ایلالیا یا بارسیلونا کیتھیڈریل تو‏ں مقابلہ کریگا۔
# فیر گودی د‏‏ی جانب تو‏ں پیش کردہ تعمیری نقشے اُتے آختلافات &lt;ref name=&quot;nyt3&quot; /&gt;
# فیر گودی دے سانحہ ارتحال دے بعد اس مقام اُتے تعمیر دا کم گودی د‏‏ی جانب تو‏ں پیش کردہ منصوبے تو‏ں ہٹ کر ہوئے گا&lt;ref name=&quot;nyt3&quot; /&gt;، فیر حال وچ رکھی گئ اس تجویز اُتے فکر جس دے مطابق [[سپین]] تو‏ں [[فرانس]] تک اک سرنگ وچ ریل راستہ بنانا، جس تو‏ں شائد اس پوری تعمیر دے وجود اُتے سوالیہ نشان اُتے لگ جا رہیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;nyt4&quot;&gt;{{cite news| title = Warning: Trains Coming. A Masterpiece Is at Risk.|work=نیو یارک ٹائمز|first= Victoria |last=Burnett|date= 11 June 2007| url = http://www.nytimes.com/2007/06/11/world/europe/11spain.html?scp=20&amp;sq=gaudi%20sagrada%20familia&amp;st=cse}}&lt;/ref&gt;

فن تعمیر دا دلدادہ رینر زیبست دے مطابق اس گرجاگھر ورگی کوئی عمارت پورے عالم د‏‏ی تریخ وچ شائد نئيں ملے گی۔ &lt;ref name=RZ&gt;Rainer Zerbst, ''Gaudí&amp;nbsp;— a Life Devoted to Architecture.'', pp. 190–215&lt;/ref&gt; اسی طرح تو‏ں پال گولڈبرگر نے اسےقرون وسطیٰ تو‏ں لے ک‏ے ہن تک گوتھک فنّ تعمیر د‏‏ی غیر معمولی انفرادی تجزیہ دسیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Goldberger&quot;&gt;{{cite news
| title = Barcelona
| journal = National Geographic|first= Paul|last= Goldberger|date= 28 Jan 1991
| url = http://www.nationalgeographic.com/traveler/articles/1003barcelona.html}}{{dead link|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

== تریخ ==
[[تصویر:Sagradafamilia-model background adj.jpg|thumb|کبھے|گودی دے مطابق پوری طرح تو‏ں تیار گرجا گھر دا نمونہ]]

== پس منظر ==
سگرادافیملیا دے بیسیلیکا دراصل اک کتاب فروش د‏‏ی جستجو سی۔ اس کتاب فروش دا ناں جوسف ماریا بوکابیلا (Josep Maria Bocabella) سی جو که ایسوسی ایشن ایسپریچوئل دے دیواتاس دے سان ہوزے (Asociacin Espiritual de Devotos de San Jos) نامی مذہبی تنظیم دا بانی رہیا سی ۔ &lt;ref name=gbc/&gt; ویٹکن شہر د‏‏ی اک زیارت دے بعد 1872 وچ بوکابیلا اک چرچ د‏‏ی تعمیر دے ارادے تو‏ں اٹلی تو‏ں لوٹے جس دے عزم مصمم دا اصل سبب لوریٹو سن ۔ &lt;ref name=gbc /&gt; گرجا گھر دے ڈیزائن کرنے دے لئی، سینٹ جوسف دے تیوہار پر، 19 مارچ 1882 کم نو‏‏ں شروع ہو گیا سی ۔ عطایا دے ذریعے اس چرچ دے آپتو‏ں، تہخانہ، جس دا منصوبہ اک معیاری روپ تو‏ں اک گوتھک نشاۃِ ثانیہ چرچ دے لئی سی، شروعا‏تی کم 18 مارچ 1883 نو‏‏ں شروع کیتا گیا۔ اس دے پہلے معمار فرانسس دے پولا دیل ولار ء لوزانو سن جنہاں دا ارادہ گوتھک فنّ تعمیر دا بازاحیاء کرنا سی ۔&lt;ref name=gbc /&gt; 1883 تک اس طرز وچ اک محراب بنا دتی گئی تے تبھی گودی نے اساری د‏‏ی کمان اپنے ہتھ وچ لئی۔ حالانکہ 1883 گودی اساری تو‏ں جڑ گئے، لیکن صرف 1884 تو‏ں انہاں نو‏ں ناظم معمار دا جلیل القدر عہدہ دتا گیا سی ۔

== تعمیرا‏تی کم ==
[[تصویر:Sagrada familia construction differences.jpg|thumb|ماں حال ہی وچ تعمیرکردہ پتھر دا کم جو کہ کئ موسماں نو‏‏ں جھیل چکے نشان زدہ حصّاں دے اپنی چکيا چوند خصوصیات دا مظاہرہ ک‏ے رہے نيں]]

بہت ہی زیادہ تے لمبے عرصے تک چلنے والے تعمیرا‏تی دے موضوع اُتے گودی نے تبصرہ کیتا اے کہ: &quot;میرے گاہک نو‏‏ں کوئی جلدی نئيں ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;Time&quot; /&gt; گودی د‏‏ی جدو‏ں 1926 وچ موت ہو گئی سی تب بیسیلیکا 15 تے 25 فی صد دے بیچ سی پورا ہو چکيا سی ۔ &lt;ref name=&quot;nyt1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;/&gt; گودی د‏‏ی موت دے بعد کم دومینیتس سُگرانیس (Domnec Sugraes) دے رہ نمایانہ خطوط دے مطابق جاری رکھیا گیا۔ 1936 وچ اسپین د‏‏ی [[خانہ جنگی]] تو‏ں ایہ تعمیر اُتے ترقی دھیمی ہو گئی سی۔ گرجاگھر دے کچھ حصّاں دا کاتالان علیحدگی پسنداں دے ذریعے تباہ کر دتے گئے سن تے نال نال تعمیر دے دستاویزاں نو‏‏ں وی نقصان پہنچیا سی ۔ موجودہ ڈیزائن اک اگ دے نال ہی تجدیدکارانہ شکلاں دے نال جلا دتا گیا اے که منصوبہ جات پُرانے نقشاں اُتے نہ بنے ہون۔ 1940 دے بعد تو‏ں مشہور پھرانسیسک کونٹانا (Francesc Quintana)، اسیدیر پئگ بوآدا (Isidre Puig BOADA)، لیوئیس بونیٹ ء گیری (Llus Bonet i Gari) تے پھرانسیسک کاردونیر (Francesc Cardoner) نے کم نو‏‏ں اگے ودھایا ا‏‏ے۔ اس منصوبہ دے برسرخدمت ناظم جاردی بانیٹ ء آرمیگول (Jordi Bonet i Armengol) آں جہانی لیوئیس بونیٹ ء گیری دے فرزند نيں۔ جاردی نے 1980 دے دہے تو‏ں اس عمارت دے ڈزائن تے تعمراندی کم وچ کمپیوٹر تے پروگرامنگ زباناں دے استعمال نو‏‏ں جوڑ دتا ا‏‏ے۔ [[نیوزی لینڈ]] دے مارک بری (Mark Burry) کارگزار معمارتے محقق دے روپ وچ ذمے داری سنبھال رہے نيں۔ جے بسکیٹ (J۔ Busquets) تے ایتسورو سو تاں (Etsuro Sotoo) دے بنائے گئے من نو‏‏ں لبھانے والی مورتیاں تے وواداسپد جوسف سبراچس (Joseph Subirachs) سامنے دے حصے د‏‏ی سجاوٹ دا کم کردے نيں۔

مرکز وچ کھڑے خوشنما والٹ نو‏‏ں 2000 وچ پورا کیتا گیا سی تے تب تو‏ں اہ‏م ترین باب الداخلہ حصّے تے محراب والٹ د‏‏ی تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ 2006 تو‏ں کم اک دوسرے دے آنے والے تے حمایتی ڈھانچیاں اُتے دھیان مرکوز کیتا گیا اے تاکہ یسوع مسیح تے جنوب وچ خیرمقدمی پھاٹک واضح روپ تو‏ں عمارت دے اہ‏م حصّے بنیاں گے تے آنے والےآں دے سامنے اک شان دارتے خوش نما اظہاریہ ہوئے گا۔

=== تعمیرات د‏‏ی موجودہ صورت حال ===

[[تصویر:SagradaFamiliaRoof2.jpg|thumb|سگرادا فیمیلیا د‏‏ی چھت جو حالے زیر تعمیر اے ۔أ (2009)]]
[[تصویر:Sagrada Família (Barcelona) February 2014.jpg|thumb|فروری2014]]
ااک تخمینے دے مطابق 2026 دے آس پاس تعمیر پوری ہونے د‏‏ی امید د‏‏ی جا رہی اے جو که اس دے اہ‏م معمات گودی د‏‏ی موت دے سو سال پورے ہونے دا موقع اے، جدو‏ں کہ منصوبہ د‏‏ی جانکاری دے جریدے دے مطابق 2028 وچ پورا ہونے د‏‏ی تریخ جتائی گئی ا‏‏ے۔ اس منصوبے نو‏‏ں 1992 دے بارسلونا اولمپک کھیل تو‏ں کافی دھن د‏‏ی امداد ہوئی تے کئی سیاحاں نے اس وچ اپنا شخصی تعاون دتا سی ۔

سی اے ڈی / سی اے ایم ئعنی کمپیوٹر ایڈیڈ ڈیزائن ظرزیات نو‏‏ں تعمیر وچ تیزی لیانے دے لئی استعمال کیتا گیا اے جدو‏ں کہ 20 واں صدی دے شروع تو‏ں موجود تعمیری تکنیک دے مطابق پہلے اندازہ لگایا گیا سی که ایہ کئی سو سالاں وچ پورا ہونے والا کم ا‏‏ے۔ {{Citation needed|date=September 2009}} موجودہ ٹیکنالوجی تو‏ں پتھر نو‏‏ں اوہدی اجازت دیندا اے کہ سائنسی طریقے تو‏ں پھوڑا جائے۔ اس دے پہلے 20 واں صدی وچ ، پتھر ہتھ تو‏ں کھودے جاندے سن ۔ &lt;ref&gt;Daniel, Paul ({{Nowrap|January 2009}}). [http://www.idr-online.com/LinkClick.aspx?fileticket=UJzG5idLJyg=&amp;tabid=58&amp;mid=476&amp;language=en-GB Diamond tools help shape the Sagrada Família] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160711001039/http://www.idr-online.com/LinkClick.aspx?fileticket=UJzG5idLJyg=&amp;tabid=58&amp;mid=476&amp;language=en-GB |date=2016-07-11 }}{{dead link|date=November 2010}}(PDF). ''Industrial Diamond Review''. Retrieved 7 July 2010.&lt;/ref&gt;

2008 وچ کچھ مشہور کاتالان معماراں نے تعمیرا‏تی کم اُتے روک لگانے د‏‏ی وکالت د‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{cite web |author=Fancelli, Agustí |date=4 December 2008 |url=http://www.elpais.com/articulo/cultura/parar/Sagrada/Familia/elpepicul/20081204elpepicul_4/Tes |title=¿Por qué no parar la Sagrada Familia? |trans_title=Why not stop the Sagrada Familia? |language=Spanish |accessdate=7 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225174745/https://elpais.com/diario/2008/12/04/cultura/1228345204_850215.html |archivedate=25 December 2018 |dead-url=no }} ([http://translate.google.com/translate?u=http://www.elpais.com/articulo/cultura/parar/Sagrada/Familia/elpepicul/20081204elpepicul_4/Tes&amp;hl=en&amp;langpair=auto|en&amp;tbb=1&amp;ie=ISO-8859-1 English tr.])&lt;/ref&gt; روک لگانے دے پِچھے اک اہ‏م وجہ بتائ گئی که گودی دے اصلی تعمیرا‏تی منصوبے د‏‏ی عزّت د‏‏ی جانا چاہئیے، جو که حالانکہ مکمل تفصیلات دا حامل نئيں سی، تے جزوی طور اُتے نذر آتش وی پوچکيا سی، مگر فیر وی اسنو‏ں حال دے وقتاں وچ فیر تو‏ں جوڑکر اک قابل قبول روپ وچ دنیا دے اگے پیش کیتا گیا سی ۔&lt;ref name=Burry /&gt;

2010 د‏‏ی اک نمائش جو جرمن تعمیرا‏تی عجائب گھر وچ پیس کيتی گئی تھی،اس وچ اک ڈاکیمینٹری &quot;گودی انسین، کمپلیٹنگ لا سگرادا فیمیلیا&quot; (Gaud Unseen، Completing La Sagrada Famlia) وچ موجودہ سگرادا فیملیا تعمیر دے طریقےآں تے مستقبیل دے منصوبےآں دا تذکرہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=Burry&gt;{{cite book |title=Gaudí Unseen |last1=Burry |first1=Mark |last2=Gaudí |first2=Antoni |publisher=Jovis Verlag |location=Berlin |year=2007 |isbn=978-3-939633-78-5}}&lt;/ref&gt;

 
{{Infobox religious building
| building_name           =سگرادافیملیا &lt;br /&gt; {{small|{{lang|ca|''Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família''}}}}&lt;br /&gt; {{nowrap|{{small|{{lang|en|Basilica and Expiatory Church of the Holy Family}}}}}}
| image                   = Sagrada Familia 01.jpg
| image_size              = 330px
| alt                     =
| caption                 = View of the Passion Faiade (Western side) in September&amp;nbsp؛2009&lt;br /&gt;(cranes digitally removed)
| map_type                =
| map_size                =
| map_caption             =
| location                = [[بارسیلونا]]، [[سپین]]
| coordinates             = {{Coord|41|24|13|N|2|10|28|E|type:landmark_region:ES-CT_scale:10000|display=inline،title}}
| latitude                =
| longitude               =
| religious_affiliation   = [[کیتھولک چرچ|رومن کیتھولک چرچ]]
| district                = [[Roman Catholic Archdiocese of Barcelona|بارسیلونا]]
| consecration_year       = 7 نومبر 2010
&lt;!-- | status                = Expiatory church --&gt;
| status                  = [[Minor basilica]]
| functional_status       = کم چل رہا/ادھورا
| heritage_designation    = 1969، 1984
| leadership              = Archbishop [[Lluis Martinez Sistach]]
| website                 = {{URL|http://www.sagradafamilia.cat}}
| architecture            = ہاں
| architect               = [[انتونی گودی]]
| architecture_type       =
| architecture_style      =جدیدیت
| general_contractor      = Construction Board of La Sagrada Familia Foundation {{citation needed|date=May 2012}} {{dubious|date=May 2012}}
| facade_direction        = اترپورب
| groundbreaking          = {{start date and age|1882}}
| year_completed          = 2026-2028&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sagrada Familia gets final completion date&amp;nbsp؛– 2026 or 2028 |url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/sep/22/sagrada-familia-final-completion-date |newspaper=The Guardian |date=22 September 2011 |accessdate=2011-10-13}}&lt;/ref&gt; (estimate)
| construction_cost       =
| specifications          = yes
| capacity                = 9،000
| length                  = {{convert|90|m|-1|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;gimeno&quot;/&gt;
| width                   = {{convert|60|m|-1|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;gimeno&quot;/&gt;
| width_nave              = {{convert|45|m|-1|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;gimeno&quot;/&gt;
| height_max              =
| dome_quantity           =
| dome_height_outer       =
| dome_height_inner       =
| dome_dia_outer          =
| dome_dia_inner          =
| spire_quantity          = 18 (8 already built)
| spire_height            = {{convert|170|m|-1|abbr=on}} (planned)
| materials               =
| designation1            = WHS
| designation1_offname    = انتونی گودی دے کم
| designation1_date       = 1984&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/320/ |title=Unesco، Works of Antoni Gaudi |publisher              = Whc.unesco.org |accessdate=7 November 2010}}&lt;/ref&gt;
| designation1_criteria   = i، ii، iv
| designation1_number     = 320bis
| designation1_type       = رہتل
| designation1_free1name  = State Party
| designation1_free1value = سپین
| designation1_free2name  = کھیتر
| designation1_free2value = یورپ اتے اتلا امریکہ
| designation2            = سبھیاچارک دلچسپی والی سپینش جائداد
| designation2_offname    = Templo Expiatorio de la Sagrada Familia
| designation2_date       = 24-07-1969
| designation2_number     = (R.I.)-51-0003813-00000&lt;ref&gt;{{cite web|title=Templo Expiatorio de la Sagrada Familia |url=http://www.mcu.es/bienes/buscarDetalleBienesInmuebles.do؟brscgi_DOCN=000011542|work=Patrimonio Historico&amp;nbsp؛– Base de datos de bienes inmuebles|publisher=Ministerio de Cultura|accessdate=9 January 2011|language=Spanish}}{{dead link|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;
| designation2_type       = یارگار
}}
|-
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;&quot; cellspacing=&quot;3&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 1em 0; text-align: center;&quot; | [[File:Sagrada Familia 01.jpg|250px]] 
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 1em 0; font-size: 100%; text-align: center;&quot; | '''ساگرادا فیمیلیا'''&lt;/br&gt;Sagrada Família 
|-
|}
 

== مورت نگری ==
&lt;gallery&gt;
File:Sagfampassion.jpg|Passion façade (2010)
File:Sf_gp.jpg|
File:Sagrada Familia 02.jpg|
File:SagradaFamiliaGlorienfassade2008.jpg|
File:Barcelona, Sagrada Familia by night, 2015.jpg|
File:Barcelona Sagrada Familia (2053446134).jpg|
File:Barcelona Temple Expiatori de la Sagrada Fam lia (2050445207).jpg|
File:Catalunya en Miniatura-Sagrada familia 2.JPG|
&lt;/gallery&gt;

{{Gallery
| title = Construction of the Sagrada Familia
| width = 260
|File:Sagrada Familia Construction 1988.jpg|Construction in early 1988
|File:Sagradafamilia-1.jpg|An artist at work in the gypsum workshop
|File:Sagradafamilia-2.jpg|Construction workers and aerial work platforms in the nave
|File:Sagradafamilia-3.jpg|Construction workers in climbing gear on a tower
|File:Sagradafamilia-4.jpg|A crane over a tower of the Nativity faiade
|File:Sagradafamilia-5.jpg|The roof of the nave in scaffolding
}}

 
==باہری لنک==
{{external media | width = 210px | align = right | headerimage=[[File:Sagrada Familia 02.jpg|210px]]
| video1 = [http://smarthistory.khanacademy.org/gaudi-sagrada-familia.html Gaudi، Sagrada Familia]، [[Smarthistory]]
| video2 = [https://www.youtube.com/watch؟v=b25Qsc4iYcc&amp;list=UUtTNeGAcS9oL5DCgkxEdBWw&amp;index=24 Finalization of the Interior (in Catalan)]، Temple Sagrada Familia}}
٭ [http://www.sagradafamilia.cat/sf-eng/index.php Official website of the Construction Board of La Sagrada Familia Foundation]
{{commons|Sagrada Familia}}
{{wikinoticias|Benedicto XVI visitari Espaia en noviembre}}
٭ [http://maps.google.com/maps؟f=q&amp;source=s_q&amp;hl=es&amp;geocode=&amp;q=&amp;ie=UTF8&amp;ll=41.403616،2.174491&amp;spn=0.00105،0.001872&amp;t=h&amp;z=19 Localizaciin en Google Maps]
٭ [http://www.sagradafamilia.cat Web oficial]
٭ [http://www.sagradafamiliabcn.org/ Parroquia de la Sagrada Familia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924073842/http://www.sagradafamiliabcn.org/ |date=2011-09-24 }} (en catalin)
٭ [http://www.seacex.es/documentos/gaudi_indice.pdf Completo anilisis de las formas geomitricas de Gaudi]
٭ [http://www.business.otago.ac.nz/SIRC05/conferences/2001/05_burry.pdf Estructura hiperboloide de la Sagrada Familia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625010337/http://www.business.otago.ac.nz/SIRC05/conferences/2001/05_burry.pdf |date=2008-06-25 }} (en inglis)
٭ [http://whc.unesco.org/fr/list/320 Declaraciin de Patrimonio Mundial de obras de Gaudi، entre ellas la fachada del Nacimiento y la cripta de la Sagrada Familia] (en francis)
٭ [http://www.bcn.es/publicacions/b_mm/ebmm58/bmm58_qc51.htm La Sagrada Familia y el gitico]
٭ [http://www.audioviator.com/es/Audioguia-Barcelona-La-Sagrada-Familia Audioguia educativa sobre La Sagrada Familia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230020015/http://www.audioviator.com/es/Audioguia-Barcelona-La-Sagrada-Familia |date=2014-12-30 }}

==ایہہ وی دیکھو==

٭ {{cite book |last=Zerbst |first=Rainer |others=Trans. from German by Doris Jones and Jeremy Gaines |title=Antoni Gaudi&amp;nbsp؛— A Life Devoted to Architecture|year=1988 |publisher=Taschen |location=Hamburg، Germany |isbn=3-8228-0074-0}}
٭ {{cite book |last=Nonell |first=Juan Bassegoda |title=Antonio Gaudi: Master Architect |url=https://archive.org/details/antoniogaudimast00bass |year=2004 |publisher=Abbeville Press |location=New York|isbn=0-7892-0220-4}}
٭ {{cite book |last=Crippa |first=Maria Antonietta |editor=Peter Gossel |others=Trans. Jeremy Carden |title=Antoni Gaudi، 1852–1926: From Nature to Architecture |url=https://archive.org/details/antonigaudi185210000crip |year=2003 |publisher=Taschen |location= Hamburg، Germany|isbn=3-8228-2518-2}}
٭ {{cite book |last=Schneider |first=Rolf |editor=Manfred Leier |others=Trans. from German by Susan Ghanouni and Rae Walter |title=100 most beautiful cathedrals of the world: A journey through five continents |url=https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9 |year=2004 |publisher=Chartwell Books |location=Edison، New Jersey |page=[https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9/page/33 33] |isbn=978-0-7858-1888-5}}

==کتاب لسٹ==
٭ {{cite book 
| last= AA.VV.
| title = Modernisme i Modernistes
| year= 2001
| editorial = Lunwerg 
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-7782-776-1
}}
٭ {{cite book 
| last= Barral i Altet
| first = Xavier
| enlaceautor = Xavier Barral i Altet
| title = Art de Catalunya. Arquitectura religiosa moderna i contemporinia
| year= 1999
| editorial = L'isard
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-89931-14-3
}}
٭ {{cite book 
| last= Bassegoda i Nonell
| first = Joan
| enlaceautor = Joan Bassegoda i Nonell
| title = El gran Gaudi
| year= 1989
| editorial = Ausa
| ubicaciin = Sabadell
| isbn = 84-86329-44-2
}}
٭ {{cite book 
| last= Bassegoda i Nonell
| first = Joan
| title = Gaudi o espacio، luz y equilibrio
| year= 2002
| editorial = Criterio
| ubicaciin = Madrid
| isbn = 84-95437-10-4
}}
٭ {{cite book 
| last= Bergis i Massi
| first = Joan
| enlaceautor = Joan Bergis i Massi
| title = Gaudi، l'home i l'obra
| url= https://archive.org/details/gaudilhomeilobra0000berg
| year= 1999
| editorial = Lunwerg 
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-7782-617-X
}}
٭ {{cite book 
| last= Bonet i Armengol
| first = Jordi
| enlaceautor = Jordi Bonet i Armengol
| title = L'iltim Gaudi
| year= 2001
| editorial = Pirtic
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-7306-727-4
}}
٭ {{cite book 
| autor = Bonet i Armengol، Jordi
| enlaceautor = Jordi Bonet i Armengol
| capitulo = Construcciin del templo de la Sagrada Familia. Evoluciin y ejecuciin
| title = La Sagrada Familia de Gaudi. El templo expiatorio desde sus origenes hasta hoy
| year= 2010
| editorial = Lunwerg، SL
| ubicaciin = Barcelona
| isbn = 978-84-9785-684-3
}}
٭ {{cite book 
| last= Crippa
| first = Maria Antonietta
| title = Gaudi
| year= 2007
| editorial = Taschen
| ubicaciin = Kiln
| isbn = 978-3-8228-2519-8
}}
٭ {{cite book 
| last= Fargas
| first = Albert
| title = Simbologia del Templo de la Sagrada Familia
| year= 2009
| editorial = Triangle Postals
| ubicaciin = Barcelona
| isbn = 978-84-8478-405-0
}}
٭ {{cite book 
| autor = Fauli، Jordi
| enlaceautor = Jordi Fauli i Oller
| capitulo = Diez claves de la construcciin de las naves de la Sagrada Familia
| title = La Sagrada Familia de Gaudi. El templo expiatorio desde sus origenes hasta hoy
| year= 2010
| editorial = Lunwerg، SL
| ubicaciin = Barcelona 
| isbn = 978-84-9785-684-3
}}
٭ {{cite book 
| last= Firrin
| first = Ana Maria
| title = Gaudi، la huella del genio
| url= https://archive.org/details/gaudilahuelladel0000ferr
| year= 2001
| editorial = Jaraquemada
| ubicaciin = Barcelona
| isbn = 84-932015-1-0
}}
٭ {{cite book 
| last= Flores
| first = Carlos
| enlaceautor = Carlos Flores Lipez
| title = Les lliions de Gaudi
| year= 2002
| editorial = Empiries
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-7596-949-6
}}
٭ {{cite book 
| last= Fontanals
| first = Imma
| title = Subirachs a la Sagrada Familia
| year= 2004
| editorial = Mediterrinia
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-8334-517-X
}}
٭ {{cite book 
| last= Fontbona
| first = Francesc
| apellidos2 = Miralles
| nombre2 = Francesc
| title = Histiria de l'Art Catali. Del modernisme al noucentisme (1888-1917)
| year= 1985
| editorial = 62
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-297-2282-3
}}
٭ {{cite book 
| last= Giralt-Miracle
| first = Daniel
| title = [http://www.seacex.es/documentos/gaudi_creditos.pdf Gaudi، la bisqueda de la forma]
| year= 2002
| editorial = Lunwerg
| isbn = 84-7782-724-9
}}
٭ {{cite book 
| last= Gimez Gimeno
| first = Maria Josi
| title = La Sagrada Familia
| url= https://archive.org/details/guiavisualdeltem0000vvaa
| year= 2006
| editorial = Mundo Flip Ediciones
| isbn = 84-933983-4-9
}}
٭ {{cite book 
| last= Lacuesta
| first = Raquel
| title = Modernisme a l'entorn de Barcelona
| year= 2006
| editorial = Diputacii de Barcelona
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-9803-158-3
}}
٭ {{cite book  | last= Navascuis Palacio | first = Pedro | serie= Summa Artis | volumen=35.2 | titulo=Arquitectura espaiola، 1808-1914 | url=http://oa.upm.es/8833/ | year= 2000 | editorial = Espasa Calpe | ubicaciin= Madrid | isbn=84-239-5477-3 |enlaceautor = Pedro Navascuis Palacio}}
٭ {{cite book 
| last= Permanyer
| first = Lluis
| title = Barcelona modernista
| year= 1993
| editorial = Poligrafa
| ubicaciin = Barcelona
| isbn = 84-343-0723-5
}}
٭ {{cite book 
| last= Puig i Boada
| first = Isidre
| enlaceautor = Isidre Puig i Boada
| title = El temple de la Sagrada Familia
| year= 1986
| editorial = Nou Art Thor
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-7327-135-1
}}
٭ {{cite book 
| last= Puig i Tirrech
| first = Armand
| title = La Sagrada Familia segons Gaudi. Comprendre un simbol
| year= 2010
| editorial = Pirtic
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 978-84-9809-158-8
}}
٭ {{cite book 
| last= Rojo Albarrin
| first = Eduardo
| title = Antonio Gaudi، ese incomprendido: La Cripta de la Colonia Giell
| year= 1988
| editorial = Los libros de la Frontera
| ubicaciin = Sant Cugat del Vallis
| isbn = 84-85709-70-5
}}
٭ {{cite book 
| last= Sotoo
| first = Etsuro
| enlaceautor = Etsuro Sotoo
| title = La libertad vertical. Conversaciones sobre la Sagrada Familia
| year= 2010
| editorial = Encuentro
| ubicaciin = Madrid
| isbn = 978-84-9920-062-0
}}
٭ {{cite book 
| last= Tarragona
| first = Josep Maria
| title = Gaudi، biografia de l'artista
| year= 1999
| editorial = Proa
| ubicaciin = Barcelona
| idioma = catalin
| isbn = 84-8256-726-8
}}
٭ {{cite book 
| last= Van Zandt
| first = Eleanor
| title = La vida y obras de Gaudi
| url= https://archive.org/details/lifeworksofgaudi0000vanz
| year= 1997
| editorial = Asppan
| isbn = 0-7525-1106-8
}}
٭ {{cite book 
| last= Zerbst
| first = Rainer
| title = Gaudi
| year= 1989
| editorial = Taschen
| isbn = 3-8228-0216-6
}}

==اگے پڑو ==
٭ {{cite book |last=Zerbst |first=Rainer |others=Trans. from German by Doris Jones and Jeremy Gaines |title=Antoni Gaudi&amp;nbsp؛— A Life Devoted to Architecture|year=1988 |publisher=Taschen |location=Hamburg، Germany |isbn=3-8228-0074-0}}
٭ {{cite book |last=Nonell |first=Juan Bassegoda |title=Antonio Gaudi: Master Architect |url=https://archive.org/details/antoniogaudimast00bass |year=2004 |publisher=Abbeville Press |location=New York|isbn=0-7892-0220-4}}
٭ {{cite book |last=Crippa |first=Maria Antonietta |editor=Peter Gossel |others=Trans. Jeremy Carden |title=Antoni Gaudi، 1852–1926: From Nature to Architecture |url=https://archive.org/details/antonigaudi185210000crip |year=2003 |publisher=Taschen |location= Hamburg، Germany|isbn=3-8228-2518-2}}
٭ {{cite book |last=Schneider |first=Rolf |editor=Manfred Leier |others=Trans. from German by Susan Ghyearuni and Rae Walter |title=100 most beautiful cathedrals of the world: A journey through five continents |url=https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9 |year=2004 |publisher=Chartwell Books |location=Edison، New Jersey |page=[https://archive.org/details/100mostbeautiful0000unse_g0b9/page/33 33] |isbn=978-0-7858-1888-5}}
٭ {{Cite book
 |last=AA.VV.
 | title=Modernisme i Modernistes
|year=2001
 |editor=Lunwerg، Barcelona
|id=ISBN 84-7782-776-1
}}
٭ {{Cite book
 |last=Barral i Altet
 | first=Javier
 | title=Art de Catalunya. Arquitectura religiosa moderna i contemporinia
|year=2001.
 |editor=L'isard، Barcelona
|id=ISBN 84-89931-14-3
}}
٭ {{Cite book
 |last=Bassegoda i Nonell
 | first=Joan
 | title=El gran Gaudi
|year=1989
 |editor=Ed. Ausa، Sabadell
|id=ISBN 84-86329-44-2
}}
٭ {{Cite book
 |last=Bassegoda i Nonell
 | first=Joan
 | title=Gaudi o espacio، luz y equilibrio
|year=2002
 |editor=Criterio، Madrid
|id=ISBN 84-95437-10-4
}}
٭ {{Cite book
 |last=Bergis i Massi
 | first=Joan
 | title=Gaudi، l'home i l'obra
|year=1999
 |editor=Ed. Lunwerg، Barcelona
|id=ISBN 84-7782-617-X
}}
٭ {{Cite book
 |last=Bonet i Armengol
 | first=Jordi
 | title=L'iltim Gaudi
|year=2001
 |editor=Ed. Pirtic، Barcelona
|id=ISBN 84-7306-727-4
}}
٭ {{Cite book
 |last=Crippa
 | first=Maria Antonietta
 | title=Gaudi
|year=2007
 |editor=Taschen، Kiln
|id=ISBN 978-3-8228-2519-8
}}
٭ {{Cite book
 |last=Flores
 | first=Carlos
 | title=Les lliions de Gaudi
|year=2002
 |editor=Ed. Empiries، Barcelona
|id=ISBN 84-7596-949-6
}}
٭ {{Cite book
 |last=Fontbona، Francesc y Miralles، Francesc
 | title=Histiria de l’Art Catali. Del modernisme al noucentisme (1888-1917)
|year=1985
 |editor=Ed. 62، Barcelona
|id=ISBN 84-297-2282-3
}}
٭ {{Cite book
 |last=Giralt-Miracle
 | first=Daniel
 | title=Gaudi، la busqueda de la forma
|year=2002
 |editor=Lunwerg
|id=ISBN 84-7782-724-9
}}
٭ {{Cite book
 |last=Gimez Gimeno
 | first=Maria Josi
 | title=La Sagrada Familia
|year=2006
 |editor=Mundo Flip Ediciones
|id=ISBN 84-933983-4-9
}}
٭ {{Cite book
 |last=Lacuesta
 | first=Raquele
 | title=Modernisme a l’entorn de Barcelona
|year=2006
 |editor=Diputacii de Barcelona، Barcelona
|id=ISBN 84-9803-158-3
}}
٭ {{Cite book
 |last=Navascuis Palicio
 | first=Pedro
 | title=Summa Artis. Arquitectura espaiola (1808-1914)
|year=2000
 |editor=Espasa Calpe، Madrid
|id=ISBN 84-239-5477-3
}}
٭ {{Cite book
 |last=Permanyer
 | first=Lluis
 | title=Barcelona modernista
|year=1993
 |editor=Ed. Poligrafa، Barcelona
|id=ISBN 84-343-0723-5
}}
٭ {{Cite book
 |last=Puig i Boada
 | first=Isidre
 | title=El temple de la Sagrada Familia
|year=1986
 |editor=Ed. Nou Art Thor، Barcelona
|id=ISBN 84-7327-135-1
}}
٭ {{Cite book
 |last=Tarragona
 | first=Josep Maria
 | title=Gaudi، biografia de l’artista
|year=1999
 |editor=Ed. Proa، Barcelona
|id=ISBN 84-8256-726-8
}}
٭ {{Cite book
 |last=Van Zandt
 | first=Eleyearr
 | title=La vida y obras de Gaudi
|url=https://archive.org/details/lavidayobrasdega0000vanz
 |year=1997
 |editor=Asppan
|id=ISBN 0-7525-1106-8
}}
٭ {{Cite book
 |last=Zerbst
 | first=Rainer
 | title=Gaudi
|year=1989
 |editor=Taschen
|id=ISBN 3-8228-0216-6
}}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== بارلے جوڑ ==
{{Commons|Sagrada Família|ساگرادا فیمیلیا|position=left}}
*[http://www.sagradafamilia.cat/sf-eng/index.php مورتاں]


[[گٹھ:بارسلونا وچ رومن کیتھولک گرجا گھر]]
[[گٹھ:بارسلونا  وچ فلک بوس عمارتاں]]
[[گٹھ:ہسپانیہ]]
[[گٹھ:ہسپانیہ وچ زیر تعمیر عمارتاں و ساخات]]
[[گٹھ:سپین]]
 
[[Category:بارسیلونا]]
[[Category:سپین دے گرجے]]</text>
      <sha1>3whb7pjm2gthn1zvxxg970z4tffdv04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گاسولاس دا گرجاگھر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79241</id>
    <revision>
      <id>711890</id>
      <parentid>641505</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14973" sha1="48g6kf1ei74e0zk1brekjfj5elfo4pb" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات گرجا گھر
| fullname = گاسولاس دا گرجاگھر
| other name = 
| native_name =Iglesia de Nuestra Señora de la Purificación (Gazólaz)
| native_name_lang = 
| image = Iglesia de Gazólaz.jpg
| imagesize = 
| imagelink = 
| imagealt = 
| landscape = 
| caption =
| pushpin map = 
| pushpin label position = 
| pushpin map alt = 
| pushpin mapsize = 
| relief = 
| map caption = سپین
| latd = 
| latm = 
| lats = 
| latNS = 
| longd = 
| longm = 
| longs = 
| longEW = 
| coordinates display = 
| osgraw = &lt;!-- TEXT --&gt;
| osgridref = &lt;!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --&gt;
| location = [[گاسولاس]], [[سپین]]
| country = [[سپین]]

| denomination = 
| previous denomination = 
| churchmanship = 
| membership = 
| attendance = 
| website =

| former name = 
| bull date = 
| founded date = &lt;!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --&gt;
| founder = 
| dedication = 
| dedicated date = 
| consecrated date =
| cult = 
| relics = 
| events = 
| past bishop = 
| people =

| status = یادگار
| functional status = 
| heritage designation = 
| designated date = 
| architect = 
| architectural type = 
| style = 
| years built = 
| groundbreaking = 
| completed date = 
| construction cost = 
| closed date = 
| demolished date =

| capacity = 
| length = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| width = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| width nave = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| height = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| diameter = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| other dimensions = 
| floor count = 
| floor area = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| dome quantity = 
| dome height outer = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| dome height inner = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| dome dia outer = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| dome dia inner = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| spire quantity = 
| spire height = &lt;!-- {{convert|}} --&gt;
| materials = 
| bells = 
| bells hung = 
| bell weight = &lt;!-- {{long ton|0|}} --&gt;

| parish = 
| deanery = 
| archdeaconry = 
| episcopalarea = 
| archdiocese = 
| metropolis = 
| diocese = 
| province = 
| presbytery = 
| synod = 
| circuit = 
| district = 
| division = 
| subdivision =

| archbishop = 
| bishop = 
| dean = 
| provost = 
| provost-rector = 
| viceprovost = 
| subdean = 
| precentor = 
| archpriest = 
| chancellor = 
| canonchancellor = 
| canon = 
| canonmissioner = 
| canonpastor = 
| canontreasurer = 
| succentor = 
| archdeacon = 
| prebendary = 
| rector = 
| vice-rector = 
| vicar = 
| curate = 
| priestincharge = 
| priest = 
| asstpriest = 
| minister = 
| assistant = 
| honpriest = 
| deacon = 
| deaconness = 
| seniorpastor = 
| pastor = 
| abbot = 
| chaplain = 
| sacristan =

| reader = 
| student intern = 
| organistdom = 
| director = 
| organist = 
| organscholar = 
| chapterclerk = 
| laychapter = 
| warden = 
| verger = 
| businessmgr = 
| liturgycoord = 
| reledu = 
| rcia = 
| youthmin = 
| flowerguild = 
| musicgroup = 
| parishadmin = 
| serversguild =

| logo = 
| logosize = 
| logolink = 
| logoalt =

| embedded = 
}}

'''گاسولاس دا گرجاگھر''' [[گاسولاس]] (Gazólaz) پنڈ وچ واقع اے جو سیزور میونسپالٹی وچ سپین دا اک تاریخی گرجاگھر اے - اسنو‏ں [[بین دے اتیریس کلچرل]] دے زمرے وچ جون 1931 وچ شامل کیتا گیا سی-&lt;ref name=&quot;bic&quot;&gt;{{Bien de Interés Cultural}}&lt;/ref&gt;

== تریخ ==

اس گرجا د‏‏ی تعمیر رومنیسک سٹائل وچ ہوئی سی- اس دا تعمیری کم 13 واں صدی وچ شروع ہويا سی&lt;ref name=&quot;turismonavarra&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.turismo.navarra.es/esp/organice-viaje/recurso/Patrimonio/3008/Iglesia-de-Gazolaz.htm?masInf=1&amp;o=3008|title=Turismo Navarra – Iglesia de Gazólaz|fechaacceso=8 de julio|yearacceso=2011|autor=|fecha=|obra=|language=|citation=Levantada en la primera mitad del siglo XIII|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107050214/http://www.turismo.navarra.es/esp/organice-viaje/recurso/Patrimonio/3008/Iglesia-de-Gazolaz.htm?masInf=1&amp;o=3008%20|archivedate=2019-01-07|access-date=2019-10-23|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pedroximgaz&quot;&gt;{{cite book |last=De Lojendio |first=Luis María |enlaceautor= |title=Rutas románicas en Navarra |url= |fechaacceso=15 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1995 |editor=Encuentro |editorial= |ubicación= |isbn=84-749-0378-5 |capítulo= |pages=61 |citation=La iglesia de Gazólaz es obra de entrado ya el siglo XIII. Cuando mediaba este siglo, era obispo de Pamplona Don Pedro Jiménez de Gazólaz, de quien se ha dicho que era hijo de Don Jimeno de Gazólaz, elevado a la categoría de caballero en 1123. Pudo muy bien ser el constructor de esta iglesia en el lugar de su patronímico.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cidep&quot;&gt;{{cite book |autor=Instituto de Estudios Pirenaicos (Spain) |enlaceautor= |title=Actas del séptimo Congreso Internacional de Estudios pirenaicos |url= |fechaacceso=28 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1983 |editor= |editorial= |ubicación= |isbn= |capítulo= |pages=13 |citation=El escultor de Gazólaz está mediatizado por reminiscencias castellanas e influjos cistercienses. Recuerda a Silos y a San Esteban de Gormaz. La iglesia es datable en el siglo XIII. Los capiteles conservan partes rojas, en general bastante perdidas.}}&lt;/ref&gt; اُتے کچھ علما کرام دا ایہ مننا اے ایہ گرجا 11 واں صدی دا اے -&lt;ref&gt;{{cite book |last=Clavería Arza |first=Carlos |enlaceautor= |title=Historia del Reino de Navarra |url= |fechaacceso=15 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1971 |editor=Imprenta Popular |editorial= |ubicación= |isbn=9788470810022 |capítulo= |pages=600 |citation=Muestras del románico del siglo XI son también el santuario de San Miguel de Aralar y la iglesia parroquial de Gazólaz con su pórtico de bellísimas líneas.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=De Madrazo |first=Pedro |enlaceautor= |title=Navarra y Logroño |url=https://archive.org/details/navarraylogrono0002dped|fechaacceso=29 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1886 |editor=D. Cortezo y ca |editorial= |ubicación= |isbn= |capítulo= |pages=[https://archive.org/details/navarraylogrono0002dped/page/508 508] |citation=Esta iglesia, consagrada a la Purificación de Nuestra Señora, es una construcción notable por su antigüedad, que desde el primer aspecto se denuncia como de fines del siglo XI.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Naval |first=Francisco |enlaceautor= |title=Elementos de arqueología y bellas artes para uso de universidades y seminarios |url=https://archive.org/details/elementosdearqu00navagoog|fechaacceso=29 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1904 |editor=J. Sáenz |editorial= |ubicación= |isbn=9788470810022 |capítulo= |pages=[https://archive.org/details/elementosdearqu00navagoog/page/233 233] |citation=Del siglo XI apenas se conserva edificio alguno digno de notarse, si no es la parte principal de la iglesia del monasterio de Leyre, la de San Miguel in Excelsis y la del pueblo de Gazolaz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Biurrun Sótil |first=Tomás |enlaceautor= |title=El arte románico en Navarra: o, Las órdenes monacales, sistemas constructivos y monumentos cluniacenses, sanjuanistas, agustinianos, cistercienses y templarios |url= |fechaacceso=29 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1936 |editor= |editorial=Editorial Aramburu |ubicación= |isbn= |capítulo= |pagess=159, 160 |citation=El Sr. Madrazo (D. P.), en su obra dedicada a Navarra y Logroño, adjudica al siglo XI la construcción de la iglesia de Gázólaz: la ausencia de motivos ornamentales, en unas partes, y la rudeza y dificultad incipiente de varias esculturas, le indujo a creer en un arte y estilo que se formaba antes del siglo XII: las vestiduras de algunos personajes parecían robustecer esta suposición.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lampérez y Romea |first=Vicente |enlaceautor= |title=Historia de la arquitectura cristiana espyearla en la edad media |url= |language= |otros= |edición= |year=1999 |editor= |editorial=Junta de Castilla y León. Consejería de Cultura y Turismo. |ubicación= |isbn=84-7846-905-2 |capítulo= |pages=616 |citation=Bertaux, autoridad en esta materia, da estos capiteles ( y por lo tanto la iglesia) como obra del siglo XI: igual data la asignó Madrazo.}}&lt;/ref&gt; اسنو‏ں نوارے دے اہ‏م گرجا گھراں وچو‏ں اک سمجھیا جاندا اے - &lt;ref&gt;{{cite book |last=Biurrun Sótil |first=Tomás |enlaceautor= |title=El arte románico en Navarra: o, Las órdenes monacales, sistemas constructivos y monumentos cluniacenses, sanjuanistas, agustinianos, cistercienses y templarios |url= |fechaacceso=16 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1936 |editor= |editorial=Editorial Aramburu |ubicación= |isbn= |capítulo= |pages=425 |citation=hállase Gazólaz en una comarca netamente Sanjuanista, y solamente los arquitectos geniales de la Orden de San Juan, pudieron construir esta maravilla}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Biurrun Sótil |first=Tomás |enlaceautor= |title=Inventario de la riqueza artística de la Diócesis de Pamplona |url= |fechaacceso=16 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1928 |editor= |editorial= |ubicación= |isbn= |capítulo= |pages=152 |citation=Un capitel de Gazólaz, en que unos pavos reales pican juguetones sus garras, idéntico en absoluto a otro del coro de Esparza, refuerza la conjetura de ser igualmente sanjuanista la singular construcción del pórtico de Gazólaz: y aunque hubiera de reservarse, por falta absoluta de datos comprobatorios, la adjudicación de las iglesias de Sagüés y Larraya al mismo grupo, siempre podrá quedar la casi absoluta certeza de ser Gazólaz alguna otra de las iglesias sanjuanistas que hasta el presente no se mencionan.}}&lt;/ref&gt; ایہ سنت جان د‏‏ی تعمیر فقیہاں د‏‏ی طرف تو‏ں بنایا گیا سی ۔ امکان اے کہ اسنو‏ں پیدرو ایكسيمناز دے حکم اُتے بنایا گیا سی‘&lt;ref name=&quot;pedroximgaz&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Biurrun Sótil |first=Tomás |enlaceautor= |title=El arte románico en Navarra: o, Las órdenes monacales, sistemas constructivos y monumentos cluniacenses, sanjuanistas, agustinianos, cistercienses y templarios |url= |fechaacceso=29 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1936 |editor= |editorial=Editorial Aramburu |ubicación= |isbn= |capítulo= |pages=160 |citation=Han creido algunos, al observar algún arco ligeramente apuntado, que pueda ser debido a la generosidad de D. Pedro Jiménez de Gazólaz, elegido Obispo de Pamplona en 1243, y fallecido en 25 de octubre de 1266.}}&lt;/ref&gt; یاں فیر اس دے ادار والد دے کہنے اُتے بنایا گیا-&lt;ref&gt;{{cite book |last=Biurrun Sótil |first=Tomás |enlaceautor= |title=El arte románico en Navarra: o, Las órdenes monacales, sistemas constructivos y monumentos cluniacenses, sanjuanistas, agustinianos, cistercienses y templarios |url= |fechaacceso=29 de agosto de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1936 |editor= |editorial=Editorial Aramburu |ubicación= |isbn= |capítulo= |pages=160 |citation=Más bien puede conjeturarse que fue ejecutada en tiempo algo anterior, y merced al desprendimiento de sus padres, que aparecen ocupando lugar elevado entre la nobleza de este Reino. En el year 1223 se nombra a D. Jimeno de Gazólaz, caballero o milite. A no dudarlo, el patronímico Jiménez derivado de Jimeno, y el pueblo Gazólaz , común ambos, como advierte el P. Moret, persuaden de que el esclarecido Obispo de la Sede Iruniense, algunos years más tarde, es hijo de este noble caballero, A juzgar por el tiempo en que el Rey D. Sancho el Fuerte le hacía objeto de esa distinción, puede presumirse que le acompañó, como otros muchos de la nobleza navarra, en la memorable batalla de las Navas de Tolosa: que participó, en grado considerable, de los despojos arrancados al Miramamolín y las huestes agarenas, y no creyó dar mejor empleo a sus bienes que construyendo una iglesia digna, complemento de la relativa hermosura y grandiosidad de su casa señorial.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Galdiano |first=Uranga |enlaceautor= |title=Arte medieval navarro: Arte gótico, Volumen 1; Volumen 4 |url= |fechaacceso=4 de septiembre de 2011 |language= |otros= |edición= |year=1973 |editor=Aranzadi |editorial= |ubicación= |isbn=9788450055863 |capítulo= |pages=134 |citation=Se atribuye su construcción a un Jimeno de Gazólaz, armado caballero en 1123 o a su hijo Pedro Jiménez de Gazólaz, obispo de Pamplona por los primeros years del siglo XIII. Desde luego la fecha raya con esta centuria.}}&lt;/ref&gt;

== نگارخانہ ==
{{Gallery
|title=ریتابلوس
|width=240
|height=280
|lines=2
|align=center
|File:Retablo 1 Iglesia Gazolaz.jpg|Retablo lateral de la [[Virgen del Rosario]].
|File:Retablo Mayor Iglesia Gazolaz.jpg|Retablo mayor.
|File:Retablo 2 Iglesia Gazolaz.jpg|Retablo lateral de [[José de Nazaret|San José]].
}}

== بیرونی ذرایع ==
* [http://books.google.co.in/books?id=g_7pLuUELZUC&amp;pg=PA51&amp;dq=churches+in+spain&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=E4tOVNOxCIPu8gXh7IC4Bw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=churches%20in%20spain&amp;f=false Spain By Zoran Pavlovic, Reuel R. Hanks, Charles F. Gritzner]
* [http://books.google.co.in/books?id=yZ05AAAAcAAJ&amp;pg=PA525&amp;dq=churches+in+spain&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=E4tOVNOxCIPu8gXh7IC4Bw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=churches%20in%20spain&amp;f=false Some Account of Gothic Architecture in SpainBy George Edmund Street]
* [http://books.google.co.in/books?id=nK0YSgAACAAJ&amp;dq=churches+in+spain&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=8YtOVNPTH8HamAWL9ICIBA&amp;redir_esc=y Romanesque Churches of Spain: A Traveller's Guide Including the Earlier Churches of AD 600-1000 Giles de la Mare, 2010 – Architecture, Romanesque – 390 pages]
* [http://books.google.co.in/books?id=7GL8A9vsp2wC&amp;pg=PA123&amp;dq=churches+in+spain&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=8YtOVNPTH8HamAWL9ICIBA&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=churches%20in%20spain&amp;f=false A Hand-Book for Travellers in Spain, and Readers at Home: Describing the ...By Richard Ford]
* [http://books.google.co.in/books?id=GeMY4BGzNiMC&amp;pg=PA95&amp;dq=churches+in+spain&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=8YtOVNPTH8HamAWL9ICIBA&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=churches%20in%20spain&amp;f=false The Rough Guide to Spain]
* [http://books.google.co.in/books?id=U8hAAQAAMAAJ&amp;pg=PA260&amp;dq=&quot;church+architecture+of+spain&quot;&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=-NdQVKHzLOO0mAX88YH4BQ&amp;ved=0CC4Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=&quot;church%20architecture%20of%20spain&quot;&amp;f=false Jenning's Landscape Annual]
* [http://books.google.co.in/books?id=ZgM3AQAAIAAJ&amp;q=&quot;church+architecture+of+spain&quot;&amp;dq=&quot;church+architecture+of+spain&quot;&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=-NdQVKHzLOO0mAX88YH4BQ&amp;ved=0CDMQ6AEwBA European architecture from earliest times to the present day Frank HoarEvans Bros., 1967 – Architecture – 293 pages]

 {{گٹھ کومنز|Church of Nuestra Señora de la Purificación, Gazólaz}}
== حوالے ==
{{حوالے|2}}
[[گٹھ:عبادت گاہاں]]</text>
      <sha1>48g6kf1ei74e0zk1brekjfj5elfo4pb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>عظیم چینی قحط</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79624</id>
    <revision>
      <id>711896</id>
      <parentid>537989</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13255" sha1="s0709rkxdtvga1t6xdh459hw0rskbgm" xml:space="preserve">{{Infobox famine
| famine_name      = &lt;!-- Overrides {{صفحہ}}, do not use without careful consideration) --&gt;
| famine_name_in_local = 三年大饑荒
| image_1        = 
| image_title_1  = 
| image_width_1  = 250&lt;!-- The default image size is 126px or 252px depending on the number of images. You can use this parameter to override the default size. --&gt;
| image_2         = &lt;!-- 2nd image --&gt;
| image_title_2   = &lt;!-- Title for 2nd image --&gt;
| image_width_2   = &lt;!-- The default image size is 126px or 252px depending on the number of images. You can use this parameter to override the default size. --&gt;
| country         = [[چین]]
| location        = [[برعظیم چین]]
| coordinates     = &lt;!-- (use {{Coord}}) --&gt;
| period          = 1959–1961
| excess_mortality= &lt;!-- Deaths directly due to famine starvation --&gt;
| from_disease    = &lt;!-- Indirect famine deaths from subsequent diseases --&gt;
| total_deaths    = {{Plainlist|
* 15 ملین (سرکاری اعداد و شمار)
* 15 تا 30 ملین (علمی تخمینہ)&lt;ref&gt;Holmes, Leslie. ''Communism: A Very Short Introduction'' ([[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]] 2009). {{آئی ایس بی این|978-0-19-955154-5}}. p. 32 &quot;Most estimates of the number of Chinese dead are in the range of 15 to 30 million.&quot;&lt;/ref&gt;
* گھٹ تو‏ں گھٹ 45 ملین (ڈیکوٹر)}}
| death_rate      = &lt;!-- Death rate --&gt;
| observations    = [[فرینک ڈیکوٹر]] دے لحاظ تو‏ں چین دے سب تو‏ں وڈی تباہی۔ [[عظیم پیش قدمی چھلانگ]] تحریک دا حصہ۔
| theory          =
| relief          = 
| food_situation  = 
| demographics    = &lt;!-- Example: population declined by 10% due to mortality or 5% of the people emigrated, etc --&gt;
| consequences    = [[عظیم پیش قدمی چھلانگ]] تحریک نو‏‏ں بند کر دتا گیا۔
| memorial        = &lt;!-- links to website? --&gt;
| preceded        =
| succeeded       =
| footnotes       = &lt;!-- Test footnote --&gt;
}}

'''عظیم چینی قحط''' {{ہور ناں|انگریزی=Great Chinese Famine}}
({{zh|t=三年大饑荒}}, &quot;تین سال دا قحط&quot;) [[عوامی جمہوریہ چین]] وچ [[1959ء]] تے [[1961ء]] دا درمیانی دور سی جدو‏ں چین نو‏‏ں اک وسیع پیمانے اُتے [[قحط]] دا سامنا سی ۔
خشک سالی، خراب موسم، تے حکمران [[ماؤ زے تنگ]] د‏‏ی پالیسیاں قحط د‏‏ی وجہ بنیاں اُتے اس د‏ی بنیادی وجہ متنازع رہی ا‏‏ے۔
اندازً دسیاں ملین افراد بھکھ د‏‏ی وجہ تو‏ں لقمہ اجل بنے۔

== اصطلاحات ==
چین تے بیرون ملک چین دے قحط نو‏‏ں بوہت سارے ناواں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

چین وچ اسنو‏ں '''عظیم قحط دے تن سال''' ({{Lang-en|Three Years of Great Famine}}) ({{zh|s=三年大饥荒|t=三年大饑荒|p=Sānnián dà jīhuāng}}) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ حکومت [[عوامی جمہوریہ چین]] [[1980ء]] د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے اسنو‏ں '''قدرتی آفات دے تن سال''' ({{Lang-en|Three Years of Natural Disasters}})
({{Lang-zh|s=三年自然灾害|t=三年自然災害|p=Sānnián zìrán zāihài}}) کہندی سی جدو‏ں کہ اس دے بعد اسنو‏ں '''مشکلات دے تن سال''' ({{Lang-en|Three Years of Difficulty}})
({{Lang-zh|s=三年困难时期|t=三年困難時期|p=Sānnián kùnnán shíqī}})&lt;ref name=&quot;Songster-2004&quot;&gt;{{cite book|last=Songster|first=Edith Elena |title=A Natural Place for Nationalism: The Wanglang Nature Reserve and the Emergence of the Giant Panda as a National Icon|url=https://books.google.com/books?id=MSyIXwAACAAJ|accessdate=18 January 2018|year=2004|publisher=University of California, San Diego|oclc=607612241 |type=thesis}}&lt;/ref&gt; کہیا جانے لگیا۔ &lt;ref&gt;{{cite web |last1=M. |first1=J. |title=New (approved) assessments The great famine |language=English |url=https://www.economist.com/blogs/analects/2013/09/new-approved-assessments |website=The Economist |date=17 February 2015 |publisher= |location=Beijing |accessdate=18 January 2018}} citing {{cite book |last=Dikötter |first=Frank |title=The Tragedy of Liberation: A History of the Chinese Revolution 1945–1957 |url=https://books.google.com/books?id=JuvlBQAAQBAJ |accessdate=18 January 2018 |date=17 February 2015 |publisher=Bloomsbury Press |location=London |isbn=978-1-62040-349-5 |oclc=881092774}}{{page needed|date=January 2018}}&lt;/ref&gt;

== آغاز ==
[[فائل:Tree-Sparrow-2009-16-02.jpg|thumb|[[چہار حشرات خاتمہ مہم]] وچ [[چڑیا]] نو‏‏ں تقریباً باپید کر دتا گیا]]
[[فائل:Birth rate in China.svg|thumb|شرح پیدائش]]
عظیم [[قحط]] د‏‏ی وجوہات وچ بد ترین موسمی حالات، سماجی دباؤ، اقتصادی بدانتظامی تے سرکاری ادارےآں د‏‏ی طرف تو‏ں نافذ د‏‏ی جانے والی بنیادی زرعی تبدیلیاں سن۔
چینی کمونیست پارٹی دے چیئرمین [[ماؤ زے تنگ]] نے زراعی پالیسی وچ سخت تبدیلیاں نو‏‏ں متعارف کرایا جس وچ کسان نو‏‏ں کھیت د‏‏ی ملکیت تو‏ں منع کر دتا گیا۔ پالیسیاں اُتے عمل نہ کرنے د‏‏ی صورت وچ سزاواں تجویز کيتیاں گئیاں۔ اسی دے نال [[اگے د‏‏ی جانب اک عظیم پھلانگ|عظیم پیش قدمی چھلانگ]] تحریک وی چلا‏ئی گئی جس دے نتیچے وسیع پہامنے اُتے قحط پيا۔ صحافی یانگ جیشینگ دے تجزیہ دے مطابق اس عرصے وچ بھکھ تو‏ں تقریباً 36 ملین افراد ہلاک ہوئے۔ &lt;ref&gt;Jisheng, Yang &quot;Tombstone: The Great Chinese Famine, 1958–1962&quot;. Book Review. ''New York Times''. Dec, 2012. 3 March 2013. https://www.nytimes.com/2012/12/09/books/review/tombstone-the-great-chinese-famine-1958-1962-by-yang-jisheng.html&lt;/ref&gt;

اس دے علاوہ [[چہار حشرات خاتمہ مہم]] جو کہ فصلاں خراب کرنے والے حشرات تے پرندےآں دے خلاف چار سالہ جنگ سی جو عام طور اُتے '''چڑیا مارنے د‏‏ی مہم''' ([[چینی زبان|چینی]]:消灭麻雀运动) دے ناں تو‏ں جانی جاندی ا‏‏ے۔ چینی رہنما دے حکم اُتے [[1958ء]] تو‏ں [[1962ء]] تک چار کیڑاں د‏‏ی مہم نامی مہم دا آغاز کیتا گیا جس دا مقصد مچھراں، مکھیاں، چوہاں تے چڑیا د‏‏ی اک عام قسم نو‏‏ں صفحہ ہستی تو‏ں مٹا دینا سی ۔&lt;ref name=&quot;Summers&quot;&gt;{{cite book|last=Summers-Smith|first=J. Denis|authorlink=J. Denis Summers-Smith|year=1992|title=In Search of Sparrows|url=https://archive.org/details/insearchofsparro0000summ|publisher=Poyser|location=London|isbn=0-85661-073-9|pages=[https://archive.org/details/insearchofsparro0000summ/page/122 122]–124}}&lt;/ref&gt;

ماہرین ماحولیات دا کہنا اے کہ چڑیا د‏‏ی نسل ختم ہونے تو‏ں انہاں کیڑاں تے حشرات نو‏‏ں کھانے والے پرندے نہ رہے جو اصل وچ فصلاں دے لئی سب تو‏ں وڈا خطرہ سن ۔ اس دا نتیجہ ایہ ہويا کہ چین وچ چاول د‏‏ی فصل تباہی دے دہانے اُتے پہنچ گئی جدو‏ں کہ باقی فصلاں نو‏‏ں وی کیڑاں تے حشرات نے بے پناہ نقصان پہنچایا تے پورے ملک وچ قحط دا سماں پیدا ہو گیا جو تقریباً دو کروڑ لوکاں د‏‏ی موت دا سبب بنیا۔ اگرچہ چینی حکومت چڑیاں د‏‏ی نسل ختم کرنے اُتے بہت پچھتائی تے عوام نو‏‏ں احکامات دتے گئے کہ اوہ چڑیا دے خلاف کاروائیاں بند کر دیؤ لیکن اس فیصلے دے اثرات سامنے آنے تک قحط پورے ملک اُتے ناقابل تصور قیامت برپا کرچکيا سی ۔

== ہور ویکھو ==
* [[چہار حشرات خاتمہ مہم]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

=== ماخذ ===
{{Refbegin}}
* Ashton, Basil, Kenneth Hill, Alan Piazza, Robin Zeitz, &quot;Famine in China, 1958–61&quot;, ''Population and Development Review,'' Vol. 10, No. 4. (Dec., 1984), pp.&amp;nbsp;613–645.
* Banister, J. &quot;Analysis of Recent Data on the Population of China&quot;, ''Population and Development,'' Vol. 10, No. 2, 1984.
* {{cite book |last1=Becker |first1=Jasper |authorlink1=Jasper Becker |year=1998 |title=Hungry Ghosts: Mao's Secret Famine |url=https://archive.org/details/hungryghostsmaos0000beck |publisher=[[Henry Holt and Company|Holt]] |series=A Holt paperback : history |isbn=0-8050-5668-8 |oclc=985077206 |ref=harv}}
* Cao Shuji, &quot;The Deaths of China's Population and Its Contributing Factors during 1959–1961&quot;. ''China's Population Science'' (Jan. 2005) (In Chinese).
* ''China Statistical Yearbook'' (1984), edited by State Statistical Bureau. China Statistical Publishing House, 1984. pp.&amp;nbsp;83, 141, 190.
* ''China Statistical Yearbook'' (1991), edited by State Statistical Bureau. China Statistical Publishing House, 1991.
* ''China Population Statistical Yearbook'' (1985), edited by State Statistical Bureau. China Statistical Bureau Publishing House, 1985.
* [[Ansley J. Coale|Coale, Ansley J.]], ''Rapid Population Change in China, 1952–1982'', [[National Academy Press]], Washington, D.C., 1984.
* [[Frank Dikötter|Dikötter, Frank]]. ''[[Mao's Great Famine|Mao's Great Famine: The History of China's Most Devastating Catastrophe, 1958–62]]''. Walker &amp; Company , 2010. {{آئی ایس بی این|0-8027-7768-6}}.
* Gao. Mobo (2007). ''Gao Village: Rural Life in Modern China''. [[University of Hawaii Press]]. {{آئی ایس بی این|978-0-8248-3192-9}}.
* Gao. Mobo (2008). ''The Battle for China's Past''. [[Pluto Press]]. {{آئی ایس بی این|978-0-7453-2780-8}}.
* Jiang Zhenghua (蔣正華)， &quot;Method and Result of China Population Dynamic Estimation&quot;, Academic Report of Xi'a University, 1986(3). pp.&amp;nbsp;46, 84.
* Li Chengrui(李成瑞): Population Change Caused by The Great Leap Movement, Demographic Study, No.1, 1998 pp.&amp;nbsp;97–111
* Li. Minqi (2008). ''The Rise of China and the Demise of the Capitalist World Economy''. [[Monthly Review Press]]. {{آئی ایس بی این|978-1-58367-182-5}}
* Peng Xizhe, &quot;Demographic Consequences of the Great Leap Forward in China's Provinces&quot;, ''Population and Development Review,'' Vol. 13, No. 4. (Dec., 1987), pp.&amp;nbsp;639–670
* Thaxton. Ralph A. Jr (2008). ''Catastrophe and Contention in Rural China: Mao's Great Leap Forward Famine and the Origins of Righteous Resistance in Da Fo Village''. [[Cambridge University Press]]. {{آئی ایس بی این|0-521-72230-6}}
* Yang, Dali. ''Calamity and Reform in China: State, Rural Society and Institutional Change since the Great Leap Famine''. Stanford University Press, 1996.
* [[Yang Jisheng (historian)|Yang Jisheng]]. ''Tombstone (Mu Bei&amp;nbsp;– Zhong Guo Liu Shi Nian Dai Da Ji Huang Ji Shi).'' Cosmos Books (Tian Di Tu Shu), [[ہانگ کانگ]] 2008.
* [[Yang Jisheng (historian)|Yang Jisheng]]. &quot;Tombstone: An Account of Chinese Famine in the 1960s&quot; (墓碑 － 中國六十年代大饑荒紀實 (Mubei – Zhongguo Liushi Niandai Da Jihuang Jishi), Hong Kong: Cosmos Books (Tiandi Tushu), 2008, {{آئی ایس بی این|978-988-211-909-3}} {{Zh icon}}. By 2010, it was appearing under the title: 墓碑: 一九五八-一九六二年中國大饑荒紀實 (Mubei: Yi Jiu Wu Ba – Yi Jiu Liu Er Nian Zhongguo Da Jihuang Shiji) (&quot;Tombstone: An Account of Chinese Famine From 1958–1962&quot;).
* [[Yang Jisheng (historian)|Yang Jisheng]]. Tombstone: The Untold Story of Mao's Great Famine, Yang Jisheng, Translators: Stacy Mosher, Guo Jian, Publisher: Allen Lane (30 Oct 2012), {{آئی ایس بی این|978-184-614-518-6}} (English translation of the above work)
** Translated into English and abridged. Yang Jisheng, ''Tombstone: The Great Chinese Famine, 1958–1962'', Farrar, Straus and Giroux (30 October 2012), hardcover, 656 pp., {{آئی ایس بی این|0374277931}}, {{آئی ایس بی این|978-0374277932}}
* Official Chinese statistics, shown as a graph. {{Citation|url=http://www.iiasa.ac.at/Research/LUC/ChinaFood/data/pop/pop_10.htm |publisher=[[International Institute for Applied Systems Analysis]] (IIASA) |work=Land Use Systems Group (LUC)|location=[[آسٹریا]] |date= |accessdate= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050904001002/http://www.iiasa.ac.at/Research/LUC/ChinaFood/data/pop/pop_10.htm |archivedate=4 September 2005|title=Data – Population Growth}}
{{Refend}}

[[گٹھ:1959ء وچ آفات]]
[[گٹھ:1959ء وچ چین]]
[[گٹھ:1960ء وچ آفات]]
[[گٹھ:1960ء وچ چین]]
[[گٹھ:1961ء وچ آفات]]
[[گٹھ:1961ء وچ چین]]
[[گٹھ:آدم خوری دے واقعات]]
[[گٹھ:چین وچ قحط]]
[[گٹھ:چین]]</text>
      <sha1>s0709rkxdtvga1t6xdh459hw0rskbgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشاور اسکول وچ قتل عام، 2014ء اُتے رد عمل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80169</id>
    <revision>
      <id>711835</id>
      <parentid>640513</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12510" sha1="nh1o6lmvbcldl9uc1al098zqks52ima" xml:space="preserve">{{Rquote|left|یہ میرے بچے نيں تے ایہ میرا نقصان ہويا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hngn.com/articles/52971/20141216/pakistan-prime-minister-nawaz-sharif-children-loss.htm|title=Pakistan Prime Minister Nawaz Sharif: 'These Are My Children And It Is My Loss'|work=Headlines &amp; Global News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109173617/http://www.hngn.com/articles/52971/20141216/pakistan-prime-minister-nawaz-sharif-children-loss.htm|archivedate=2019-01-09|access-date=2019-11-08|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;|[[نواز شریف]]|[[وزیراعظم پاکستان]]}}
[[حکومت پاکستان]] نے تن روز تک سوگ دا اعلان کیتا۔ اس دوران [[پرچم پاکستان|پاکستانی پرچم]] سرنگاں رہے گا&lt;ref name=&quot;ARY News&quot;&gt;{{cite web | url=http://arynews.tv/en/two-children-terrorists-attack-peshawars-army-public-school/ | title=At least 126 dead in Taliban school attack in Peshawar | publisher=ARY News | accessdate=16 December 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109173601/https://arynews.tv/en/%EF%BB%BFtwo-children-terrorists-attack-peshawars-army-public-school/ | archivedate=9 January 2019 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;۔
وزیر اعظم پاکستان نے پاکستان وچ [[پھانسی]] د‏‏ی سزا اُتے عمل درامد د‏‏ی پابندی ختم کرنے دا اعلان کیتا اے، ایہ پابندی صرف دہشت گردی دے مقدمات وچ [[سزائے موت]] پانے والےآں دے لئی ختم کيتی گئی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/12/141217_emergency_meeting_zis?ocid=socialflow_facebook دہشت گرداں نو‏‏ں سزائے موت اُتے عمل درآمد د‏‏ی منظوری - BBC News اردو&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;

[[صدر پاکستان]]، [[ممنون حسین]]، نے مذمت کيتی تے کہیا: &quot;ایداں دے بزدلانہ حملے قوم دے حوصلے تے عزم نو‏‏ں متزلزل نئيں ک‏ر سکدے نيں&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=84 killed, 83 injured as army-run public school attacked in NW Pakistan|url=http://news.xinhuanet.com/english/2014-12/16/c_133859250.htm|publisher=Xinhua|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221455/http://www.xinhuanet.com//english/2014-12/16/c_133859250.htm|archivedate=6 January 2019|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

رہنماء [[متحدہ قومی مومنٹ]] [[الطاف حسین]]، [[پاکستان تحریک انصاف]] دے [[عمران خان]] تے [[پاکستان عوامی تحریک]] دے رہنماء [[محمد طاہر القادری]] نے سانحے د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;500held&quot; /&gt;

[[نوبل امن انعام]] یافتہ پاکستانی، طالبہ [[ملالہ یوسفزئی]] نے مذمت کردے ہوئے کہیا: وچ اس بے حس حرکت اُتے رنجیدہ ہون، اساں اس تو‏ں پہلے پشاو‏ر وچ خون سرد کرنے والا ایسا کوئی واقعہ نئيں دیکھیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Heartbroken by senseless and cold blooded act of terror: Malala Yousafzai|url=http://indiatoday.intoday.in/story/peshawar-massacre-malala-yousafzai-pakistan-taliban-senseless-cold-blooded-act-of-terror/1/407157.html|publisher=India Today|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109173608/https://www.indiatoday.in/world/story/peshawar-massacre-malala-yousafzai-pakistan-taliban-senseless-cold-blooded-act-of-terror-231428-2014-12-16|archivedate=2019-01-09|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;clear:both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

=== بین الاقوامی ===
* {{flagicon|Afghanistan}} [[افغانستان]] – [[صدر افغانستان|صدر]] [[اشرف غنی]] سانحہ د‏‏ی مذمت کيتی تے کہیا: &quot;اسلام معصوم بچےآں دے قتل د‏‏ی اجازت نئيں دیندا۔&quot; &lt;ref&gt;{{cite news|title=Quotes Reacting to Pakistan Attacks|url=http://abcnews.go.com/International/wireStory/quotes-reacting-pakistan-attacks-27630430|accessdate=16 December 2014|publisher=ABC News|date=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221657/https://abcnews.go.com/International|archivedate=6 January 2019}}&lt;/ref&gt; ہور صدر اشرف غنی نے وزیر اعظم نوازشریف نو‏‏ں فون ک‏ر ک‏ے انہاں تو‏ں گل کيتی تے بچےآں دے قتلِ عام دے بے رحمانہ واقعے د‏‏ی مذمت کيتی تے انہاں تو‏ں تعزیت کيتی۔&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/12/141216_army_public_school_attack_taliban_r&lt;/ref&gt; h۔
* {{flagicon|Turkey}} [[ترکی]] - ترکی صدر جناب [[طیب اردگان]] صاحب نے پورے ترکی وچ اک دن یوم سوگ منانے دا اعلبن ک‏ے دتا تے شہداء د‏‏ی تعزیت کيتی۔
* {{flagicon|United Kingdom}} [[برطانیہ]] – [[برطانیہ وزیر اعظم|وزیراعظم]] [[ڈیوڈ کیمرون]] نے اپنے [[ٹوئٹر]] کھاتہ اُتے حملے د‏‏ی مذمت تے سانحہ اُتے گہرے دکھ دا اظہار کیا:پاکستان تو‏ں خبر انتہائی افسوس ناک ا‏‏ے۔ بچے صرف اسکول جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مارے جا رہے نيں۔ ایہ ہولناک ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Taliban Storms School In Peshawar, Pakistan; Kills Over 100, Including 84 Children|url=http://www.ibtimes.com/taliban-storms-school-peshawar-pakistan-kills-over-100-including-84-children-1759319|accessdate=16 December 2014|publisher=International Business Times|date=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221716/https://www.ibtimes.com/taliban-storms-school-peshawar-pakistan-least-126-killed-including-over-100-children-1759319|archivedate=6 January 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Germany}} [[جرمنی]] – [[Foreign Minister of Germany|وزیر خارجہ]] فرینک والٹر سٹینمائر نے اک بیان وچ حملے د‏‏ی مذمت کردے ہوئے کہیا: اسيں پاکستانی عوام دے نال غم دا اظہار کردے نيں، اس خونی دہشت گرد حملے اُتے اسيں دلی طور اُتے متاثرہ خانداناں دے نال نيں ۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pakistan school attack: live updates|url=http://www.dw.de/pakistan-school-attack-live-updates/a-18134374|accessdate=16 December 2014|publisher=Deutsche Welle|date=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221711/https://www.dw.com/en/pakistan-school-attack-live-updates/a-18134374|archivedate=6 January 2019}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|India}} [[بھارت]] – [[وزیراعظم بھارت|وزیراعظم]] [[نریندر مودی]]نے کہیا کہ پشاو‏ر وچ اک اسکول اُتے بزدلانہ حملے د‏‏ی پرزور مذمت کردا ہون۔ ایہ ناقابلِ بیان وحشت اُتے مبنی بے حس حملہ اے جس نے معصوم ترین انساناں د‏‏ی جان لی اے جو اسکول جانے والے بچے نيں۔ مینو‏ں اس واقعے وچ ہلاک ہونے والے لوکاں د‏‏یاں جاناں دے ضیاع اُتے بہت دکھ ہويا۔ اسيں انہاں دا دکھ سمجھدے نيں تے اس وچ برابر دے شریک نيں&lt;ref&gt;{{cite news|title=PM Narendra Modi condemns Peshawar terror attack|url=http://zeenews.india.com/news/india/pm-narendra-modi-condemns-peshawar-terror-attack_1515693.html|accessdate=16 December 2014|publisher=Zee News|date=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106221722/http://zeenews.india.com/news/india/pm-narendra-modi-condemns-peshawar-terror-attack_1515693.html|archivedate=6 January 2019}}&lt;/ref&gt;
** بھارتی وزیر داخلہ راج ناتھ سنگھ:ماں پشاو‏ر وچ اسکول اُتے حملے د‏‏ی سخت مذمت کردا ہون۔ ایہ غیر انسانی حملے دہشت گردی دا اصل چہرہ بے نقاب کردے نيں۔ مینو‏ں انہاں بچےآں دے خانداناں تو‏ں دلی ہمدردی اے جو پشاو‏ر وچ دہشت گرداں دا شکار بنے۔&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/12/141216_army_public_school_attack_taliban_rh آرمی پبلک سکول اُتے حملہ، کدو‏‏ں کیہ ہویا؟ - BBC News اردو&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141229070455/http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/12/141216_army_public_school_attack_taliban_rh |date=2014-12-29 }}&lt;/ref&gt;
** [[بھارت]] دے سبھی تعلیمی ادارےآں وچ پشاو‏ر وچ مرنے والے طلبہ د‏‏ی یاد وچ دو منٹ د‏‏ی خاموشی تے دعائیہ اجتماعات دا اہتمام کیتا گیا جدو‏ں کہ ریاستی اسمبلیاں وچ اظہاریکجہت‏ی د‏‏ی قرارداداں منظور کيتی گئی نيں۔&lt;ref&gt;[http://daily.urdupoint.com/livenews/2014-12-17/news-343782.html بھارت نے پشاو‏ر سکول اُتے حملے دے تناظر وچ اپنے تعلیمی ادارےآں د‏‏ی سکیورٹی ہائی الرٹ کردی‘ سانحے اُتے اظہار ایکجہت‏ی دے لئی سکولاں وچ دو منٹ د‏‏ی خاموشی ‘ تمام صوبائی اسمبلیاں وچ قرار۔..&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|United States}} [[امریک‏‏ا]] – [[امریکی سفیر برائے پاکستان]] [[رچرڈ اولسن]] نے پشاو‏ر وچ دہشت گردی دے واقعے د‏‏ی مذمت کيتی تے اس دے نتیجے وچ ہونے والی ہلاکتےآں اُتے افسوس دا اظہار کیتا۔ اپنے بیان وچ امریکی سفیر نے کہیا کہ اوہ امریکی عوام د‏‏ی جانب تو‏ں متاثرہ خانداناں تو‏ں دلی ہمدردی دا اظہار کردے نيں۔ انہاں دا کہنا اے کہ امریک‏‏ا بے وجہ تے غیر انسانی حملے وچ طالب علماں تے استاداں اُتے حملے د‏‏ی شدید لفظاں وچ مذمت کردا اے تے اوہ پاکستانی عوام دے نال کھڑا اے جو دہشت گردی دے خطرے دا مقابلہ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ رچرڈ اولسن نے اپنے بیان وچ ہور کہیا کہ دنیا وچ کم ہی لوک دہشت گردی تو‏ں اِنّے متاثر ہوئے جِنّے کہ پاکستانی عوام، اس لئی ایہ امریک‏‏ا تے پاکستان دے لئی ضروری اے کہ اوہ خطے دے امن تے استحکا‏م نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی اپنا کم جاری رکھن۔&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|title=Ambassador Olson Extends Condolences to Families of Army Public School Attack Victims|url=http://islamabad.usembassy.gov/sp-121614.html|website=Embassy of United States, Islamabad|publisher=Embassy of United States, Islamabad|accessdate=16 December 2014|archive-date=16 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216121057/http://islamabad.usembassy.gov/sp-121614.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|France}} [[فرانس]] – [[صدر فرانس|صدر]] [[فرانسوا اولاند]]نے اپنے اک بیان وچ حملے د‏‏ی مذمت کيتی:کوئی القاظ نئيں جو اس سانحہ دے لئی استعمال ہون، دہشت گرد رسوا ہوئے نيں۔ تے فرانس دہشت گردی دے خلاف جنگ وچ پاکستان دے نال تے بچےآں دے والدین تو‏ں اظہار یکجہت‏ی کردا ا‏‏ے۔&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;&lt;/div&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|title=Hollande condemns ’vile’ Peshawar school attack|url=http://www.brecorder.com/top-news/1-front-top-news/211363-hollande-condemns-vile-peshawar-school-attack.html|accessdate=16 December 2014|publisher=Business Recorder|date=16 December 2014}}&lt;/ref&gt;
== ہور ویکھو ==
* [[2014 وچ پاکستان]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{2014 پشاو‏ر اسکول حملہ}}
[[گٹھ:پاکستان]]
[[گٹھ:2014 پشاو‏ر اسکول حملہ]]
[[گٹھ:2014ء وچ پاکستان وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:پاکستان دے خارجہ تعلقات]]
[[گٹھ:پاکستان وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:ردعمل]]</text>
      <sha1>nh1o6lmvbcldl9uc1al098zqks52ima</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چینگدو جے-10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81561</id>
    <revision>
      <id>711849</id>
      <parentid>655368</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:06:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11218" sha1="kbgpc11pzapylo9ainzmhlfkqxf3fh7" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات ہوائی جہاز}}
{|{{Infobox aircraft begin
 |name = جے-10 پرجوش ڈریگن&lt;br /&gt;J-10 Vigorous Dragon &lt;br /&gt;ایف-10 ہر اول دستہ&lt;br /&gt;F-10 Vanguard
 |image =
 |caption=چینگدو جے-10 دا اک متغیر طیارہ
}}{{Infobox aircraft type
 |type= [[کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ]]
 |national origin = چین
 |manufacturer= [[چینگدو ہوائی جہاز انڈسٹری گروپ]]
 |first flight= 23 مارچ 1998&lt;ref name=&quot;jczs&quot; /&gt;
 |design group= [[چینگدو ہوائی جہاز ڈیزائن انسٹی ٹیوٹ]]
 |introduced = 2006&lt;ref&gt;{{cite news|title=中国自行研制的歼-10战机正式列装我军航空兵|url=http://news.xinhuanet.com/mil/2006-12/29/content_5547063.htm|publisher=[[شینہويا نیوز ایجنسی]]|language=Chinese|date=29 دسمبر 2006|accessdate=5 جنوری 2012|archivedate=2011-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425184329/http://news.xinhuanet.com/mil/2006-12/29/content_5547063.htm}}&lt;/ref&gt;
 |retired=
 |status= برسرکار
 |primary user= [[پیپلز لبریشن آرمی فضائیہ]]
 |more users=
 |produced= 2002 – تاحال&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/china/j-10.htm |title=Chengdu J-10 (Jian-10, Fighter aircraft-10 / F-10) |publisher=globalsecurity.org}}&lt;/ref&gt;
 |number built=346+&lt;ref name=&quot;IISS2017_p284&quot;&gt;[[International Institute for Strategic Studies]]: The Military Balance 2017, p.284&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IISS2017_p283&quot;&gt;[[International Institute for Strategic Studies]]: The Military Balance 2017, p.283&lt;/ref&gt;
 |unit cost= 190 ملین [[رینمنبی]] (27.84 ملین [[امریکی ڈالر]]; 2010)&lt;ref&gt;{{cite web |last=Hornby |first=Lucy |url=http://in.reuters.com/article/worldNews/idINIndia-47657420100413?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 |title=reuters, China J-10 |publisher=In.reuters.com |date=2010-04-13 |accessdate=2011-05-23 |archive-date=2018-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181031005233/https://in.reuters.com/article/worldNews/idINIndia-47657420100413?pageNumber=1&amp;virtualBrandChannel=0 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
 |program cost= 500 ملین [[رینمنبی]] مختص 1982&lt;ref name=&quot;jczs&quot; /&gt; (پروجیکٹ #10)
 |developed from=
 |variants with their own articles=
}}
|}

'''چینگدو جے-10''' {{ہور ناں|انگریزی=Chengdu J-10}}
([[آسان چینی حروف]]: 歼-10; [[روايتی چینی حروف]]: 殲-10; [[نیٹو رپورٹنگ ناں]]: '''آتشیں پرندہ'''(Firebird) &lt;ref&gt;{{cite report |date=19 دسمبر 2017 |title=Gulf Security after 2020 |url=https://www.iiss.org/-/media//documents/publications/gulf%20security%20after%202020/iran%20pamphlets%20book-text.pdf?la=en |publisher=International Institute for Strategic Studies |page=25 |docket= |access-date=28 اپریل 2018 |quote= |archivedate=2018-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180429093331/https://www.iiss.org/-/media//documents/publications/gulf%20security%20after%202020/iran%20pamphlets%20book-text.pdf?la=en |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;، ''پرجوش ڈریگن'' وی کہیا جاندا اے ({{Lang-zh|s=猛龙|p=Měnglóng}})،&lt;ref name=&quot;VigorousDragon1&quot;&gt;{{cite web |last1= |first1= |url=https://www.airforce-technology.com/projects/j-10/ |title=J-10 (Jian 10) Vigorous Dragon Multirole Tactical Fighter |website=Airforce Technology |date= |accessdate=12 مارچ 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VigorousDragon2&quot;&gt;{{cite web |last1= |first1= |url=https://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=599 |title=Chengdu (AVIC) J-10 (Vigorous Dragon) / F-10 Vanguard |website=Military Factory |date= |accessdate=12 مارچ 2019}}&lt;/ref&gt;
اک ہلکے وزن دا [[کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ|کثیر المقاصد]] [[لڑاکا طیارہ]] اے جو ہر موسم وچ اڑنے د‏‏ی صلاحیت رکھدا اے، جسنو‏ں ڈیلٹا ونگ تے کنرڈ ڈیزائن دے نال ترتیب دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aviationearth.com/Theory/deltawing.html |title=Archived copy |accessdate=2015-10-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705221513/http://aviationearth.com/Theory/deltawing.html |archivedate=5 July 2008 |df=dmy}}&lt;/ref&gt;
تے چینگدو ہوائی جہاز کارپوریشن نے [[پیپلز لبریشن آرمی]] د‏‏ی [[فضائیہ]] دے لئی تیار کیتا ا‏‏ے۔

== تیاری تریخ  ==
[[دنگ شاوپنگ]] نے پروگرام نو‏‏ں شروع کرنے د‏‏ی اجازت دتی تے اس دے لئی 0.5 بلین [[رینمنبی]] نو‏‏ں بجٹ مختص کیتا تا کہ اک مقامی طیارہ تیار کیتا جا سک‏‏ے۔
پراجیکٹ # 10 &lt;ref name=&quot;jczs&quot;&gt;{{Cite news| author = Wang Jieqing | title = J-10 Fighter Test Flight Process Secret Revealed | publisher = Southern Weekend |
url=http://jczs.news.sina.com.cn/p/2007-01-04/1154424536.html}}&lt;/ref&gt; اُتے کم دا آغاز کئی سال بعد [[جنوری]] [[1988ء]] وچ شروع ہويا۔ &lt;ref&gt;{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/china/j-10.htm |title=Chinese Aircraft – J-10 |publisher=Globalsecurity.org |date=2002-06-28 |accessdate=2011-05-23}}&lt;/ref&gt;
یہ منصوبہ [[مگ-29]]، [[سخوئی سو-27]] جو [[سوویت اتحاد]] وچ بنائے گئے تے [[ایف-16]] جو [[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]] وچ پہلے تو‏ں فعال سی دے اک جواب دے طور اُتے بنایا گیا۔
ہوائی جہاز ابتدائی طور اُتے اک مخصوص [[لڑاکا طیارہ|لڑاکا طیارے]] دے طور اُتے ڈیزائن کیتا گیا سی،
لیکن بعد وچ اسنو‏ں ہويا تو‏ں ہويا لڑائی تے زمین اُتے حملے دے مشن دونے دے قابل ہونے والا اک [[کثیر المقاصد لڑاکا طیارہ]] بنایا گیا۔

[[10 جنوری]]، [[2007ء]] نو‏‏ں چینی حکومت نے جے-10 د‏‏ی سرکاری طور اُتے نمائش کی، جدو‏ں اس د‏ی تصاویر [[شینہوا نیوز ایجنسی]] وچ شائع کيتیاں گئیاں۔
طیارے د‏‏ی موجودگی دے بارے وچ اس دے اعلان تو‏ں کافی عرصہ پہلے وی اس دے بارے وچ معلومات سن اُتے رازداری د‏‏ی وجہ تو‏ں صحیح تفصیلات کِس‏ے نو‏‏ں معلوم نئيں سن۔
پرواز د‏‏ی جانچ دے دوران حادثات د‏‏ی افوانيں اصل وچ اے ایل-31 انجنہاں تو‏ں منسلک سن۔ &lt;ref&gt;Rupprecht, Andreas, 2013. ''Dragon's Wings''. Birmingham: Ian Allan Publishing Ltd.&lt;/ref&gt;

پہلا پروٹوٹائپ &quot;جے-10 01&quot; نومبر 1997 وچ مکمل ہويا تے [[23 مارچ]] [[1998ء]] وچ اس نے اپنی پہلی [[انتیس (گنت‏ی)|انتیس]] [[دقیقہ (وقت)|منٹ]] د‏‏ی پرواز کيتی۔ &lt;ref name=&quot;jczs&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| author = Zhang Baoxin | title = CAC J-10 External Design Did Not Receive Foreign Assistance | publisher = Aerospace World magazine | date = 2007-01-01 | url= http://jczs.news.sina.com.cn/p/2007-01-01/1120423919.html}}&lt;/ref&gt;

== فعال تریخ ==
=== چین ===
پہلا طیارہ نو‏‏ں تیرہويں ٹیسٹ ریجمیںٹ نو‏‏ں [[23 فروری]] [[2003ء]] نو‏‏ں دتا گیا۔ ايس‏ے سال دسمبر وچ اس دے &quot;فعال&quot; ہونے دا اعلان کیتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;jczs&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sinodefense&quot;&gt;{{cite web|title=Sinodefence.com: J-10 Multirole Fighter Aircraft |accessdate=2007-04-09 |url=http://www.sinodefence.com/airforce/fighter/j10.asp |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070329052709/http://www.sinodefence.com/airforce/fighter/j10.asp |archivedate=29 March 2007}}&lt;/ref&gt;

جے-10سی [[اپریل]] [[2018ء]] نو‏‏ں لڑائی د‏‏ی خدمت وچ داخل ہويا۔ &lt;ref&gt;{{cite web |editor=ZX |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-04/16/c_137115186.htm |title=China's fighter jet J-10C begins combat duty |publisher=Xinhuanet |date=16 April 2018 |accessdate=28 April 2018 |archive-date=29 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429092230/http://www.xinhuanet.com/english/2018-04/16/c_137115186.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== پاکستان ===
[[فروری]] [[2006ء]] چین دے دورے اُتے اس وقت دے [[صدر پاکستان]] [[پرویز مشرف]] '''جے-10''' تے '''[[جے ایف-17 تھنڈر|جے ایف-17]]''' د‏‏ی تصنیف جگہ دا دورہ وی کیتا۔ 
[[نومبر]] [[2009ء]] وچ [[پاکستان]] نے [[عوامی جمہوریہ چین]] دے نال اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس وچ 36 جے-10بی [[لڑاکا طیارہ|لڑاکا طیاریاں]] دے تقریباً 1.4 بلین ڈالر دے معاہدے اُتے دستخط کیتے گئے۔ &lt;ref name=FGlobal2009&gt;{{cite journal|title=Pakistan signs deal for Chinese J-10 fighters|url=http://www.flightglobal.com/news/articles/pakistan-signs-deal-for-chinese-j-10-fighters-334681/|accessdate=8 September 2013|journal=[[Flight International]]|date=13 November 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bokhari|first=Farhan|title=Pakistan in Chinese fighter jet deal|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/c42d66b0-cdd0-11de-95e7-00144feabdc0.html#axzz2eCUCkZKY|accessdate=8 September 2013|newspaper=[[Financial Times]]|date=10 November 2009}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
[[چینگدو جے-9]]

=== موازنہ کردار، ترتیب تے دور دا ہوائی جہاز ===
[[ایف-16]]

[[داسو رافال]]

[[مگ-29]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

== باہرلے جوڑ ==
{{Commons category|Chengdu J-10}}
* [https://web.archive.org/web/20100917160627/http://airforceworld.com/pla/english/j-10-F-10-fighter-china.htm AirForceWorld.com J-10 article]
* [https://web.archive.org/web/20100916215254/http://www.airforceworld.com/pla/english/j-10b-F-10b-fighter-china.htm J-10B fighter jet article]
* [http://www.globalsecurity.org/military/world/china/j-10.htm GlobalSecurity.org article on the J-10]
* [https://web.archive.org/web/20070329052709/http://www.sinodefence.com/airforce/fighter/j10.asp SinoDefence.com J-10 factsheet and pictures]
* [https://web.archive.org/web/20060413201915/http://www.stormpages.com/jetfight/J-10_J-11_FC-1.htm Chinese Military Aviation at Stormpages.com]
* [http://www.milavia.net/aircraft/j-10/j-10_specs.htm Milavia.com J-10 article and pictures (includes J-10 specifications from Air Forces Monthly magazine)]
* [https://web.archive.org/web/20130921063158/http://www.sinodefence.com/airforce/fighter/j10b.asp SinoDefence.com article on J-10B]
* [http://www.janes.com/article/47815/images-suggest-j-10bs-close-to-entering-chinese-service Jane's Defence article on J-10B]

[[گٹھ:1998ء وچ اولین پرواز کرنے والے طیارے]]
[[گٹھ:اک-انجن والا جیٹ طیارہ]]
[[گٹھ:چینگدو ہوائی جہاز]]
[[گٹھ:چینی لڑاکا طیارہ 2000ء–2009ء]]
[[گٹھ:کنرڈ طیارہ]]
[[گٹھ:جہاز]]
[[گٹھ:ہوائی جہاز]]</text>
      <sha1>kbgpc11pzapylo9ainzmhlfkqxf3fh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کوٹا شیوارام کارناتھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81638</id>
    <revision>
      <id>711861</id>
      <parentid>641373</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6649" sha1="fteqf389w6qxizole3wbdbfg8yt5p22" xml:space="preserve">
'''کوٹا شیوارام کارناتھ''' {{ہور ناں|انگریزی=K. Shivaram Karanth}} (10 اکتوبر 1902ء-9 دسمبر 1997ء) اک بھارتی [[جامع العلوم ]] سن ۔ اوہ [[کنڑ زبان]] دے [[ناول نگار]]، [[ڈراما نویس]] تے محافظ ماحولیات وی سن ۔ [[رامچندر گوہا]] کہندے نيں “وہ عہد جدید دے رابندرناتھ نيں تے آزادی دے بعد دے بہترین ناول نگاراں تے سماجی کارکناں وچو‏ں اک نيں۔“&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/2000/11/26/stories/13260411.htm The Arun Shourie of the left] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020626122257/http://www.thehindu.com/2000/11/26/stories/13260411.htm |date=2002-06-26 }}۔ Thehindu.com (26 نومبر 2000)۔ Retrieved on 2018-11-15.&lt;/ref&gt; اوہ [[کنڑ زبان]] دے تیسرے لکھاری سن جنہاں نو‏ں [[گیان پیٹھ انعام]] تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web
  | last = 
  | first =
  | title = Jnanapeeth Awards
  | url = http://ekavi.org/jnanpeeth.htm
  | publisher = Ekavi
  | accessdate = 31 اکتوبر 2006
  | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060427081930/http://www.ekavi.org/jnanpeeth.htm
  | archivedate=27 اپریل 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jnanpith.net/laureates/index.html |title=Jnanpith Laureates Official listings |publisher=[[گیان پیٹھ انعام]] Website |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013122739/http://jnanpith.net/laureates/index.html |archivedate=13 اکتوبر 2007}}&lt;/ref&gt;

== مڈھلا جیون ==
شیوارام کارناتھ د‏‏ی ولادت 10 اکتوبر 1902ء&lt;ref name=bennur /&gt; نو‏‏ں [[بھارت]] د‏‏ی ریاست [[کرناٹک]] دے [[اڈوپی ضلع]] دے [[اڈوپی]] شہر دے اک [[کنڑ زبان]] بولنے والے خاندان وچ ہوئی۔ والد دا ناں شیشا کارناتھ تے والدہ دا ناں لکشھمما سی ۔ شیوارام والدین د‏‏ی 5واں اولاد سن ۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تعلیم [[کنڈاپور]] تے [[منگلور]] وچ ہوئی۔ اوہ [[گاندھیت]] تو‏ں بہت زیادہ متاثر سن تے انہاں نے گاندھی د‏‏ی [[تحریک آزادی ہند]] وچ حصہ لیا۔ اوہ انہاں دے کالج دا زمانہ سی ۔ [[تحریک عدم تعاون]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کالج د‏‏ی تعلیم مکمل نہ کرسک‏‏ے تے 1922ء وچ تعلیم ترک کردتی۔ اوہ [[کھادی]] پہننے لگے تے [[سودیشی تحریک]] دا حصہ بن گئے۔&lt;ref name=&quot;SER&quot;&gt;{{cite book |last1=Rāmacandran |first1=Si En |title=K. Shivarama Karanth |date=2001 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=9788126010714 |page=7–22 |url=https://books.google.com/books?id=QHAh40PA5k8C |accessdate=4 نومبر 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt; اوہ اس وچ پنج برس تک ملوث رہ‏‏ے۔&lt;ref name=bennur /&gt; ايس‏ے زمانہ وچ انہاں نے لکھنا شروع کر دتی تے کئی ناول تے ڈرامے لکھے۔ ۔&lt;ref name=bennur&gt;{{cite web
 |last         = Guha
 |first        = Ramachandra
 |title        = The Kannada colossus
 |url          = http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2002/10/13/stories/2002101300330300.htm
 |publisher    = The Hindu
 |date         = 13 اکتوبر 2002
 |accessdate   = 24 نومبر 2006
 |archive-date = 2008-04-12
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20080412003408/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2002/10/13/stories/2002101300330300.htm
 |dead-url     = yes
}}&lt;/ref&gt;

== کیرئر ==
کارناتھ نے 1924ء وچ لکھنا شروع کیتا تے بہت جلد اپنی کتاب ''راشٹرگیت سودھاکر'' شائع کردتی۔ ایہ شاعری دا مجموعہ سی ۔ انہاں دا پہلا ناول ''وچتر کوٹ'' سی ۔ اس دے بعد انہاں نے ''نربھاگیہ جنم'' تے ''سولیا سامسرا'' ورگی کتاباں لکھياں جو غربت تے سماج وچ پھیلی غربت د‏‏ی برائیاں اُتے مبنی سی۔ 1928ء وچ انہاں دا شاہکار ''دیودوتارو'' شائع ہويا جو عصری بھارت دا اک تنقیدی جائزہ سی ۔&lt;ref name=&quot;pampa&quot; /&gt;

== وفات ==
انہاں نو‏ں 2 دسمبر 1997ء نو‏‏ں [[کستوربا میڈیکل کالج]]، [[منی پال]] وچ داخل کیتا گیا۔ انہاں نو‏ں [[نزلہ]] د‏‏ی شکایت سی۔ اک دن بعد انہاں نو‏ں حرکت قلب وچ ہریشانی ہوئی تے کومہ وچ چلے گئے۔ 8 دسمبر نو‏‏ں انہاں دے گردے جواب دینے لگے۔ [[بھارتی معیاری وقت]] دے مطابق 11:35 صبح 95 سال د‏‏ی عمر وچ انہاں دا انتقال ہوئے گیا [[حکومت کرناٹک]] نے دو دن دے ماتم دا اعلان کیتا۔ &lt;ref name=&quot;death&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pampa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;{{cite news |title=Literary legend Karanth dead |url=http://www.expressindia.com/ie/daily/19971210/34450563.html |accessdate=4 November 2018 |agency=Press Trust of India |publisher=The Indian Express |date=10 December 1997 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030817172929/http://www.expressindia.com/ie/daily/19971210/34450563.html |archivedate=17 August 2003}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
{{جنان پیٹھ انعام}}
{{ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان}}
{{کرناٹک دے موضوعات}}
{{سنگیت ناٹک اکیڈمی اعزاز یافتگان}}
{{قومی فلم اعزاز (بھارت) برائے بہترین کہانی}}

{{معلومات کتاباں خانہ}}

[[گٹھ:1902 دے جم]]
[[گٹھ:1997 دیاں موتاں]]
[[گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی شاعر]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد مصنفاں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول نگار]]
[[گٹھ:بھارتی ماہرین ماحولیات]]
[[گٹھ:بھارتی مرد ناول نگار]]
[[گٹھ:بھارتی ملحدین]]
[[گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے کنڑ ادب]]
[[گٹھ:ضلع اڈوپی دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:کرناٹک دے شاعر]]
[[گٹھ:کرناٹک دے ناول نگار]]
[[گٹھ:کنڑ شاعر]]
[[گٹھ:کنڑ مصنفاں]]
[[گٹھ:گیان پیٹھ انعام وصول کنندگان]]</text>
      <sha1>fteqf389w6qxizole3wbdbfg8yt5p22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پرتاب گڑھ دی لڑائی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83418</id>
    <revision>
      <id>711893</id>
      <parentid>544241</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6459" sha1="fxyk0jy68ehg5837padf55d4mipk8p2" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
|conflict=معرکہ پرتاپ گڑھ
|partof=
|image=Pratapgad (2).jpg
|image_size=340
|caption= [[پرتاپ گڑھ]] دا قلعہ
|date= 10 نومبر 1659ء
|place=[[پرتاپ گڑھ]]، ضلع ستارا نزد پونہ، [[مہاراشٹر]]، [[بھارت]]
|territory=
|result= [[مرہٹہ سلطنت]] د‏‏ی فیصلہ کن فتح تے مرہٹہ افواج دا وڈے خطے اُتے قبضہ
|status=
|combatant1= [[افضل خان (سالار)|افضل خان]] د‏‏ی قیادت وچ [[بیجاپور سلطنت]] د‏‏ی افواج
|combatant2=[[شیواجی]] د‏‏ی سرکردگی وچ [[مراٹھا|مرہٹہ]] افواج
|commander1=[[افضل خان (سالار)|افضل خان]]{{KIA}}&lt;br /&gt;[[رستم زمان]]&lt;br /&gt;فضل خان&lt;br /&gt;موسی خان&lt;br /&gt;منوجی جگدالے&lt;br /&gt;سردار پانڈھرے&lt;br /&gt;عنبر خان &lt;br /&gt;کرشناجی بھاسکر کلکرنی
|commander2=[[شیواجی]]، [[نیتاجی پالکر]]، [[کانہوجی جیدھے]]، [[رگھوناتھ پنت اترے]]، [[موروپنت تریمبک پنگلے]]، [[راموجی دھمالے دیشمکھ]]، [[ییساجی کنک]]، [[جیوا مہالا]]، [[پنتاجی بوکل]]
|strength1=20,000 [[بیجاپور سلطنت]] [[رسالہ (عسکریہ)|رسالہ]]&lt;br /&gt;15,000 پیدل فوج&lt;br /&gt;10,000 [[افضل خان (سالار)|افضل خان]] [[personnel]] [[رسالہ (عسکریہ)]]&lt;br /&gt;5,000 [[افضل خان (سالار)|افضل خان]] [[personnel]] [[پیدل فوج]]&lt;br /&gt;1,500 [[تفنگ بردار]]s&lt;br /&gt;85 [[ہاتھی]]s&lt;br /&gt;1,200 [[اونٹھ]]s&lt;br /&gt;80-90 [[توپ]] artillery &lt;br /&gt;12,000 reserved infantry at [[وائی، مہاراشٹر]]
|strength2=6,000 [[light cavalry]] headed by [[نیتاجی پالکر]]&lt;br /&gt;3,000 [[light infantry]] headed by [[موروپنت تریمبک پنگلے]]&lt;br /&gt;4,000 reserved infantry headed by [[Kanhoji Jedhe]].
|strength3=
|casualties1=5,000 مقتول&lt;br /&gt;5,000 زخمی&lt;br /&gt;3,000 قید&lt;br /&gt;Loss of [[artillery]], 65 ہاتھی, 4000 گھوڑے, 1200 اونٹھ, jewels worth 300,000 Rupees, 1,000,000 روپئے, heaps of precious cloths, tents to the Marathas.&lt;br /&gt;Loss of money and [[grain]] stored at [[وائی، مہاراشٹر]]
|casualties2=1,734 مقتول&lt;br /&gt;420 زخمی
|casualties3=
|notes=
}}
'''معرکہ پرتاپ گڑھ''' 10 نومبر سنہ 1659ء نو‏‏ں [[مہاراشٹر]] دے شہر [[ستارا (شہر)|ستارا]] دے نیڑے واقع [[پرتاپ گڑھ]] دے قلعہ دے پاس پیش آیا۔ اس معرکہ وچ اک طرف مرہٹہ [[چھترپتی]] [[شیواجی]] مہاراج سن تے دوسری جانب عادل شاہی سالار افضل خان۔ مرہٹاں نے عادل شاہی افواج نو‏‏ں باوجود قلت فوج دے شکست دتی۔ مرہٹاں د‏‏ی کِس‏ے وڈی علاقائی طاقت اُتے ایہ پہلی کامیابی سی جس نے بالآخر [[مرہٹہ سلطنت]] دے قیام د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔

== پس منظر ==
شیواجی نے [[ماول]] دے کچھ حصےآں وچ اپنا مقام بنا لیا سی۔ عادل شاہی دربار انہاں د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں روکنے دا خواہش مند سی۔ [[افضل خان]] جو [[بیجاپور]] دے اک مشہور فوجی سالار سن تے کِس‏ے معردے ميں شیواجی دے بھائی نو‏‏ں قتل وی کر چک‏‏ے سن، د‏‏ی کمان وچ اک لشکر شیواجی د‏‏ی سرکوبی دے لئی روانہ کیتا گیا۔ جنوری 1653ء نو‏‏ں افضل خان نے بیجاپور تو‏ں کوچ کیتا۔ 

== معرکہ ==
افضل خان بیجاپور تو‏ں چلے تاں انہاں د‏‏ی کوشش ایہ سی کہ شیواجی پہاڑی علاقےآں تو‏ں باہر کھلے میدان وچ آئیاں جتھ‏ے انہاں د‏‏ی تربیت یافتہ فوج انہاں د‏‏ی سرکوبی دے لئی تیار سی۔ اس دوران وچ شیواجی پرتاپ گڑھ دے قلعہ وچ مقیم رہے جو اک بلند پہاڑ د‏‏ی چوٹی اُتے واقع تے گوریلا جنگ دے لئی انتہائی موزاں سی۔ چونکہ شیواجی دے پاس فوج کم سی اس لئی اوہ گوریلا جنگ لڑنا چاہندے سن ۔

افضل خان د‏‏ی حرکدیاں شیواجی نو‏‏ں کھلے میدان وچ نہ لاسکن چنانچہ افضل خان زچ ہوئے ک‏ے اپنے لشکر نو‏‏ں پرتاپ گڑھ لے آئے۔ جدو‏ں اوہ [[وئی، مہاراشٹر]] دے [[صوبیدار]] سن اس وقت انہاں نو‏ں اس خطے دے جغرافیے دا تجربہ ہوئے چکيا سی۔ ہور افضل خان نے اس خطے جاگیرداراں تو‏ں وی مدد چاہی تاکہ انہاں د‏‏ی فوج د‏‏ی طاقت وچ ہور اضافہ ہوئے لیکن [[عادل شاہ]] د‏‏ی برتری تسلیم کرنے والے ایہ جاگیردار اس وقت انہاں د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں منحرف ہوئے گئے۔ طاقت ور سردار [[کانہوجی جیدھے]] نے علی الاعلان شیواجی د‏‏ی مدد کيت‏ی تے اس معردے ميں شیواجی دے شانہ بشانہ رہ‏‏ے۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
* {{Cite book|title=Vedh Mahamanavacha {{mr icon}}|author=Dr. S. D. Samant|year=1996|publisher=Deshmukh &amp; Co., Pune, India}}
* {{Cite book|title=History of the Mahrattas, 3 Vols.|url=https://archive.org/details/dli.csl.4848|author=James Grant Duff|year=1826|publisher=Longmans, London, UK}}
* {{Cite book|title=Pratapgadche Yuddha (Battle of Pratapgarh) |language=mr|author=Capt. G. V. Modak|year=c. 1950|publisher= Pune, India}}
* {{Cite book|title=Shivaji The Great, 4 Vols.|author=Dr. BalKrishna|year=1940|publisher=Dr. Balkrishna, Kolhapur, India}}
* Major Joshi Mukund-''Battle of Pratapgarh- a new perspective''
* Commandant Kasar D.B. - ''Rigveda to Raigarh making of Shivaji the great''

{{مرہٹہ سلطنت}}
{{ضلع ستارا دے موضوعات}}

[[گٹھ:1659ء دے تنازعات]]
[[گٹھ:شیواجی]]
[[گٹھ:مرہٹہ سلطنت تو‏ں وابستہ معرکے]]
[[گٹھ:مہابلیشور]]
[[گٹھ:ہندوستان وچ 1659ء]]
[[گٹھ:جنگاں]]</text>
      <sha1>fxyk0jy68ehg5837padf55d4mipk8p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان ہیلی کاپٹر حادثہ 2015ء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84226</id>
    <revision>
      <id>711831</id>
      <parentid>640396</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8449" sha1="38zu032lu6spj2kykdpig9o3potqrib" xml:space="preserve">{{Infobox aircraft occurrence
|name =پاکستان ہیلی کاپٹر حادثہ 2015ء&lt;br /&gt;
 2015 Naltar Mil Mi-17 crash
|occurrence_type = حادثہ
|image = Pakistan Army Mil Mi-17 Asuspine-1.jpg
|image_size = 250px
|alt =
|caption = پاکستانی فوج دا مل می-17 حادثہ والا ہیلی کاپٹر ایسا ہی سی
|date = 8 مئی 2015
|type = زیر تفتیش
|site = [[وادی نلتر|نلتر]]، [[گلگت بلتستان]]، [[پاکستان]]
|coordinates = 
|aircraft_type = [[مل می-17]]
|operator = [[پاکستان آرمی ایوی ایشن کور]]
|tail_number = 
|origin =
|stopover =
|stopover0 =
|stopover1 =
|stopover2 =
|stopover3 =
|last_stopover =
|origin = [[پی اے ایف بیس نور خان]]، راولپنڈی
|destination = گلگت
|passengers = 17
|crew = 3
|injuries = 
|fatalities = 8
|survivors = 
}}

8 مئی 2015ء نو‏‏ں دن دے وقت پاکستانی فوج دا [[مل می-17 ہیلی کاپٹر]] شمالی پاکستان دے علاقہ [[گلگت بلتستان]] د‏‏ی [[وادی نلتر]] وچ حادثہ دا شکار ہويا۔&lt;ref name=&quot;ٹریبون&quot; /&gt; جس وچ دو پائلٹ، [[انڈونیشیا]] تے [[ملائشیا]] دے سفیراں د‏‏ی بیویاں تے [[فلپائن]] تے [[ناروے]] دے پاکستان وچ تعینات سفیر ہلاک ہوئے،&lt;ref&gt;http://www.reuters.com/article/2015/05/08/us-pakistan-crash-idUSKBN0NT0O920150508 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150508190232/http://www.reuters.com/article/2015/05/08/us-pakistan-crash-idUSKBN0NT0O920150508 |date=2015-05-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aljazeera.com&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.aljazeera.com/news/2015/05/pakistan-helicopter-carrying-foreign-diplomats-crashes-150508073528072.html | title=Pakistan helicopter carrying foreign diplomats crashes | publisher=AlJAZEERA | date=May 8, 2015 | accessdate=May 8, 2015 | author=Asad Hashim | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226145043/https://www.aljazeera.com/news/2015/05/pakistan-helicopter-carrying-foreign-diplomats-crashes-150508073528072.html?xif= | archivedate=December 26, 2018 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.theguardian.com/world/2015/may/08/pakistan-helicopter-crashes-on-school-foreign-diplomats-among-dead | title=Pakistan helicopter crash kills foreign ambassadors | publisher=Guardian | work=theguardian.com | date=May 8, 2015 | accessdate=May 8, 2015 | author=Jon Boone | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226145051/https://www.theguardian.com/world/2015/may/08/pakistan-helicopter-crashes-on-school-foreign-diplomats-among-dead+ | archivedate=December 26, 2018 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.bbc.com/news/world-asia-32653359 | title=Pakistan helicopter crash kills foreign envoys | publisher=بی بی سی | work=bbc.com | date=May 8, 2015 | accessdate=May 8, 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226145044/https://www.bbc.com/news/world-asia-32653359 | archivedate=December 26, 2018 | dead-url=no }}&lt;/ref&gt; پرواز وچ 11 غیر ملکی تے 6 پاکستانی سوار سن، جنہاں وچو‏ں 8 ہلاک تے ہور زخمی ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1180757/norway-philippines-ambassadors-among-6-killed-in-gilgit-helicopter-crash|title=At least 6 people die helicopter crash in Pakistan|publisher=DAWN|date=8 مئی 2015|accessdate=8 مئی 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226145035/https://www.dawn.com/news/1180757/norway-philippines-ambassadors-among-6-killed-in-gilgit-helicopter-crash|archivedate=2018-12-26|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; زخمیاں وچ [[ہالینڈ]] تے [[پولینڈ]] دے سفیر وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ حادثہ دا سبب کیتا سی، اس د‏ی تحقیقات جاری نيں، ابتدائی طور اُتے بعض [[ذرائع ابلاغ]] (جداں [[بی بی سی اردو]])&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/urdu/pakistan/2015/05/150508_gilgit_heli_crash_zs [[بی بی سی اردو]]، 8 مئی 1015ء&lt;/ref&gt; دے مطابق ہیلی کاپٹر [[آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج سسٹم|آرمی پبلک اسکول]] وچ اتردے ہوئے عمارت تو‏ں ٹکرایا۔ جس تو‏ں ایہ سانحہ رونما ہويا۔

ایہ اک تخریب کاری دا واقعہ سی جاں فیر حادثہ اس دا حالے تک پتہ نئیں چل سکیا ۔ اوداں تے تحریک طالبان پاکستان نے اس حادثے نوں اپنی کاروائی قرار دتا اے پر طالبان انے جوگے نئیں صرف اپنی اہمیت ودھان لئی اوہ اس حادثے دی زمہ داری اپنے سر لے رہے نیں ۔
== تفصیلات ==
ایہ تمام افراد پاکستان فضائیہ دے '''سکی انگ ریزورٹ''' د‏‏ی افتتاحی تقریب دے لئی [[حکومت پاکستان]] د‏‏ی دعوت اُتے جا رہے سن ۔ ہیلی کاپٹر [[آرمی پبلک اسکول اینڈ کالج سسٹم]] دے اک اسکول د‏‏ی عمارت تو‏ں ٹکرایا، حالے تک زمین اُتے موجود کِس‏ے فرد دے جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ پاکستان وچ فلپائن دے سفیر '''ڈومنگو ڈی۔ لکنارو جونیئر''' تے ناروے دے سفیر '''لیف لارسن''' ہلاک ہوئے نيں ہور وچ انڈونیشا تے [[ملیشیا]] دے سفیر حضرات د‏‏ی بیگمات &lt;ref name=&quot;ٹریبون&quot;&gt;{{cite web| url =http://tribune.com.pk/story/883013/three-injured-as-helicopter-crashes-in-gilgit/| title =LIVE: Norway, Philippines ambassadors among 6 killed in Gilgit helicopter crash| work =[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]| date =8 May 2015| accessdate =8 May 2015| archiveurl =https://web.archive.org/web/20181226145046/https://tribune.com.pk/story/883013/three-injured-as-helicopter-crashes-in-gilgit/| archivedate =26 December 2018| dead-url =no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ڈان&quot;&gt;{{cite web| url =http://www.dawn.com/news/1180757/norway-philippines-envoys-among-6-killed-in-gilgit-helicopter-crash| title =Norway, Philippines ambassadors among 6 killed in Gilgit helicopter crash| work =[[ڈان]]| date =8 May 2015| accessdate =8 May 2015| archiveurl =https://web.archive.org/web/20181226145038/https://www.dawn.com/news/1180757/norway-philippines-envoys-among-6-killed-in-gilgit-helicopter-crash| archivedate =26 December 2018| dead-url =no}}&lt;/ref&gt; تے پاکستان فوج دے دو میجر پائلٹاں سمیت عملہ دے کل 3 ارکان ہلاک شدگان وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;ڈان&quot; /&gt; ہلاکتےآں د‏‏ی تصدیق پاکستان فوج دے ذیلی ادارے [[شعبہ تعلقات عامہ (پاک فوج)|شعبہٴ تعلقات عامہ]] دے ناطم [[عاصم سلیم باجوہ]] نے [[ٹوئٹر]] اُتے ٹوئٹ دے ذریعے نشر کيتی۔&lt;ref name=&quot;ڈان&quot; /&gt; تحریک طالبان پاکستان نے اس واقعہ نو‏‏ں اپنی کاوائی قرار دتا اے،&lt;ref name=&quot;ٹریبون&quot; /&gt; مگر اس اُتے پاکستانی ماہرین نے عدم اتفاق&lt;ref name=&quot;ڈان&quot; /&gt; تے سخت حیرت دا اظہار کیتا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/urdu/pakistan/2015/05/150508_gilgit_heli_crash_zs قومی اسمبلی وچ دفاع دے متعلق قائمہ کمیٹی دے سربراہ شیخ روحیل اصغر د‏‏ی بی بی سی اردو تو‏ں گفتگو&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز]]
* [[پاکستان ایئر فورس]]

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{پاکستان وچ فضائی حادثات}}
{{2015ء دے فضائی حادثات و واقعات}}

[[گٹھ:2015ء دے فضائی حادثات و واقعات]]
[[گٹھ:2015ء وچ پاکستان]]
[[گٹھ:2015ء وچ پاکستان وچ آفات]]
[[گٹھ:انڈونیشیا پاکستان تعلقات]]
[[گٹھ:پاکستان فلپائن تعلقات]]
[[گٹھ:پاکستان وچ ہوائی حادثات و واقعات]]
[[گٹھ:تریخ گلگت بلتستان]]
[[گٹھ:سفارتی واقعات]]
[[گٹھ:افواج پاکستان]]
[[گٹھ:ملائشیا پاکستان تعلقات]]
[[گٹھ:ناروے پاکستان تعلقات]]
[[گٹھ:پاکستان]]</text>
      <sha1>38zu032lu6spj2kykdpig9o3potqrib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اٹلی دا اتحاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84556</id>
    <revision>
      <id>711895</id>
      <parentid>709487</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75444" sha1="sfch1qv3rtnyhkr2cxisjcnz9o3x2vv" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات واقعہ|Event_Name=Italian unification&lt;br /&gt;''Risorgimento''|image_name=Episodio delle cinque giornate (Baldassare Verazzi).jpg|Image_Caption=[[Five Days of Milan]], 18–22 March 1848|participants=[[اطالوی لوک]], [[مملکت ساردینیا]], [[Five Days of Milan|Provisional Government of Milan]], [[Republic of San Marco]], [[Sicilian revolution of 1848|Kingdom of Sicily]], [[Roman Republic (19th century)|Roman Republic]], [[Carbonari|Carboneria]], [[فرانسیسی سلطنت دوم]], [[Expedition of the Thousand#The Red Shirts|Red Shirts]], [[Expedition of the Thousand#The Red Shirts|Hungarian legion]], [[Expedition of the Thousand#The Red Shirts|Southern Army]], [[United Provinces of Central Italy]], [[مملکت اطالیہ]]|Location=[[اطالیہ]]|date=1848–1871|outcome=* [[Revolutions of 1820#Italy|Italian revolutions of 1820]]
* [[Revolutions of 1830|Italian revolutions of 1830]]
* [[Revolutions of 1848 in the Italian states]]
* [[First Italian War of Independence]]
* [[Second Italian War of Independence]]
* [[Expedition of the Thousand]]
* [[Proclamation of the Kingdom of Italy]]
* [[Third Italian War of Independence]]
* [[Capture of Rome]]
* [[روم]] becomes the capital of the Kingdom of Italy}} '''اطالوی اتحاد''' ( {{Lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}} )، وی '''Risorgimento کے''' طور اُتے وی جانیا جاندا اے ( {{IPAc-en|r|ɪ|ˌ|s|ɔːr|dʒ|ɪ|ˈ|m|ɛ|n|t|oʊ}} ، {{IPA-it|risordʒiˈmento|lang}} ؛ &quot;ریروجنسیشن&quot;) ، اوہ سیاسی تے سماجی تحریک سی جس نے 19 واں صدی وچ [[اطالوی جزیرہ نما|اطالوی جزیرہ نما دی]] مختلف ریاستاں نو‏‏ں [[مملکت اطالیہ|مملکت اطالیہ دی]] واحد ریاست وچ متحد کیتا۔ ایہ عمل 1848 کےانقلاباں تو‏ں شروع ہويا ، جو 20 تے 30 د‏‏ی دہائی وچ گذشتہ بغاوتاں تو‏ں متاثر ہوئے سن ، جنہاں نے ویانا د‏‏ی کانگریس دے نتائج دا مقابلہ کیتا سی ، تے ایہ اس وقت مکمل ہويا سی جدو‏ں روم اٹلی د‏‏ی بادشاہی دا راجگڑھ بنا سی۔

یہ اصطلاح ، جو ثقافتی ، سیاسی تے معاشرتی تحریک د‏‏ی وی تعین کردی اے جس نے اتحاد تے انضمام نو‏‏ں فروغ دتا ، اک متحد سیاسی شناخت د‏‏ی فتح دے ذریعے اطالوی نشاۃ ثانیہ دے [[رومانیت|رومانٹک]] ، [[قوم پرستی|قوم پرست]] تے [[حب الوطنی|محب وطن]] نظریات د‏‏ی یاد دلاندی اے جو ، رومی دور دے دوران اپنی قدیم جڑاں دے خاتمے یعنی ، &quot; [[مغربی رومی سلطنت|مغربی رومن سلطنت دے]] خاتمے دے بعد 476 ء وچ اپنے سیاسی اتحاد د‏‏ی اچانک رکاوٹ [یا نقصان] دا سامنا کرنا پيا۔ &lt;ref&gt;[[Massimo L. Salvadori]], ''Enciclopedia dei ragazzi'' Treccani (2005) alla voce &quot;Italia, storia di&quot;&lt;/ref&gt; اُتے ، [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم وچ ]] اٹلی کے[[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا – ہنگری]] نو‏‏ں شکست دینے دے بعد 1918 تک کچھ اطالوی علاقے [[مملکت اطالیہ]] وچ شامل نئيں ہوئے سن ۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں ، کدی کدی اطالوی اتحاد د‏‏ی مدت وچ 19 واں صدی دے آخر تے پہلی جنگ عظیم (1915–1918) نو‏‏ں شامل کیتا جاندا اے ، جدو‏ں تک کہ 4 نومبر 1918 وچ ولا گیوستی دا معاہدہ نئيں ہويا ، جو اتحاد د‏‏ی تکمیل سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Arnaldi, Girolamo : ''Italy and Its Invaders.'' Harvard University Press, 2005. Page 194. {{آئی ایس بی این|0-674-01870-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.risorgimento.it/index.php?section=museo|title=Museo Centrale del Risorgimento di Roma|website=Istituto per la storia del Risorgimento italiano|accessdate=6 July 2018|language=Italian}}&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==
اٹلی نو‏‏ں تیسری صدی [[ق م]] وچ [[روم]] نے متحد کیتا [[روم|تھا]] ۔ 700 سالاں تو‏ں ، ایہ [[رومی جمہوریہ|جمہوریہ روم]] تے [[رومی سلطنت|سلطنت دے]] راجگڑھ کیت‏‏ی اک ''حقیقی'' علاقائی توسیع [[رومی سلطنت|تھی]] ، تے اک طویل عرصے تک اسنو‏ں مراعات یافتہ حیثیت دا سامنا کرنا پيا تے اسنو‏ں کِس‏ے صوبے وچ تبدیل نئيں کیتا گیا۔

مغربی رومی سلطنت دے زوال دے بعد، [[رومی اطالیہ|اٹلی]] آسٹروگوتھک بادشاہت دے ماتحت متحد رہیا برطانیہ تے بعد وچ [[بازنطینی سلطنت|(مشرقی رومی) سلطنت]] لومبارد بادشاہت کےدرمیان متنازعہ بن گیا . [[فرانکیا|فرانک سلطنت دی]] فتح دے بعد ، شاہ روم اٹلی دا لقب مقدس رومن شہنشاہ دے لقب وچ ضم ہوگیا۔ اُتے ، شہنشاہ اک غیر حاضر [[جرمن زبان]] بولنے والا غیر ملکی سی جسنو‏ں ریاست دے طور اُتے اٹلی د‏‏ی حکمرانی دے بارے وچ بوہت گھٹ تشویش سی۔ اس دے نتیجے وچ ، اٹلی آہستہ آہستہ شہری ریاستاں دا نظام بن گیا ۔ اُتے جنوبی اٹلی [[مملکت صقلیہ|بادشاہت سسلی]] یا [[مملکت ناپولی|ناپولی بادشاہت]] دے دیر تک زیر اقتدار رہیا ، جسنو‏ں نورمناں نے قائم کیتا سی۔ وسطی اٹلی اُتے پوپ نے عارضی حیثیت تو‏ں حکومت کیت‏‏ی گئی جو [[پاپائی ریاستاں|پاپائی ریاستاں دے]] ناں تو‏ں مشہور سی۔

یہ صورتحال نشا. [[نشاۃ ثانیہ|ثانیہ دے]] ذریعے برقرار رہی لیکن ابتدائی جدید دور وچ جدید [[قومی ریاست|قومی ریاستاں دے]] عروج دے نال ہی اس د‏ی صورتحال خراب ہُندتی گئی۔ اٹلی ، بشمول پاپل اسٹیٹس ، فیر وڈی طاقتاں ، خاص طور اُتے [[مقدس رومی سلطنت|مقدس رومن سلطنت]] (بشمول [[آسٹریا]] ) ، [[ہسپانیہ|اسپین]] تے [[فرانس|فرانس دے]] وچکار پراکِس‏ے جنگاں دا مرکز بن گیا۔

قومی اتحاد دے ابتدائی بانی اٹالک لیگ دے معاہدے وچ ، 1454 وچ تے کوسومو ڈی میڈسی تے لورینزو ڈی میڈیسی د‏‏ی 15 واں صدی د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ شامل ہوئے۔ نشا. ثانیہ دے معروف اطالوی مصنفاں [[دانتے الیگیری|دانتے]] ، [[فرانسیسکو پیٹرارکا|پیٹرارچ]] ، [[بوکاچیو|بوکاکسیو]] ، [[نکولو مکیاویلی|مکیاویلی]] تے گائسکارینی نے غیر ملکی تسلط د‏‏ی مخالفت دا اظہار کیتا۔ [[فرانسیسکو پیٹرارکا|پیٹرارچ]] نے بیان کیتا کہ ''اٹلی میا'' وچ &quot;اطالوی دلاں وچ قدیم بہادری حالے مردہ نئيں اے &quot; ''۔'' مکیاویلی نے بعدازاں [[دی پرنس]] وچ ''اٹلی میا کے'' چار اشعار نقل کيتے ، جس وچ اوہ اک ایداں دے سیاسی رہنما دا منتظر سی جو اٹلی نو‏‏ں متحد کريں گا &quot;تے اسنو‏ں وحشیاں تو‏ں پاک کريں گا&quot;۔

1648 وچ [[ویسٹ فالن معاہدۂ امن|ویسٹ فالن معاہدہ امن]] نے باضابطہ طور اُتے اٹلی وچ مقدس رومن شہنشاہاں دا خاتمہ کیتا۔ اُتے ، [[خاندان ہیبسبرگ|ہسبرگ خاندان دی]] ہسپانوی شاخ ، اک ہور شاخ جس وچ شہنشاہ ہوئے ، نے ہسپانوی جانشینی د‏‏ی جنگ (1701–14) تک بیشتر اٹلی اُتے حکمرانی جاری رکھی۔

اطالوی قومی شناخت دا احساس جیان رینالڈو کارلی د‏‏ی کتاب ''ڈیلا پیٹریہ ڈگلی اطالانی'' ، &lt;ref&gt;Antonio Trampus, &quot;Gianrinaldo Carli at the centre of the Milanese Enlightenment.&quot; ''History of European ideas'' 32#4 (2006): 456-476.&lt;/ref&gt; وچ نظر آندا اے جو 1764 وچ لکھی گئی۔ اس نے دسیا کہ کس طرح اک اجنبی نے میلان دے اک کیفے وچ داخل ہوک‏ے اس دے رہائشیاں نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے تعجب کیتا کہ اوہ نہ تاں غیر ملکی اے تے نہ ہی میلانی۔ {{Double single}} فیر تسيں کون ہو؟' انہاں نے پُچھیا. 'ماں اک اطالوی ہون،' اس نے وضاحت کيتی. &quot;

=== فرانسیسی انقلاب ===
اٹلی وچ ہیبرگ د‏‏ی حکمرانی دا خاتمہ فرانسیسی انقلابیاں د‏‏ی مہماں دے نال 1792–97 وچ ہويا جدو‏ں مؤکل جمہوریتاں دا اک سلسلہ تشکیل دتا گیا سی۔ 1806 وچ ، آسٹرلٹز د‏‏ی لڑائی وچ نپولین دے ہتھو‏ں شکست کھانے دے بعد ، رومن سلطنت نو‏‏ں آخری بادشاہ فرانسس دوم نے تحلیل کردتا۔ فرانسیسی انقلابی جنگاں د‏‏ی اطالوی مہماں نے اٹلی وچ جاگیرداری دے پرانے ڈھانچے نو‏‏ں ختم کردتا تے جدید خیالات تے موثر قانونی اتھارٹی متعارف کرائی۔ اس نے بہت ساری فکری قوت تے معاشرتی سرمایہ فراہ‏م کیہ جس نے 1814 وچ اس دے خاتمے دے بعد کئی دہائیاں تک اتحاد د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں اکسایا۔ &lt;ref&gt;Raymond Grew, &quot;Finding social capital: the French revolution in Italy.&quot; ''Journal of Interdisciplinary History'' 29#3 (1999): 407-433. [http://www.mitpressjournals.org/doi/abs/10.1162/002219598551760?journalCode=jinh#.WCROKi0rLhs online]&lt;/ref&gt; فرانسیسی جمہوریہ نے جمہوری اصولاں نو‏‏ں پھیلایا ، تے جمہوریہ د‏‏ی حکومتاں دے ادارےآں نے بوربن تے ہیبسبرگ تے ہور خانداناں د‏‏ی حکمرانی اُتے شہریت نو‏‏ں فروغ دتا سی۔ &lt;ref&gt;Anna Maria Rao, &quot; Republicanism in Italy from the eighteenth century to the early Risorgimento,&quot; ''Journal of Modern Italian Studies'' (2012) 17#2 pp 149-167.&lt;/ref&gt; کِس‏ے وی بیرونی کنٹرول دے خلاف ردعمل نے [[نپولین|نپولین بوناپارٹ]] دے حکمراناں دے انتخاب نو‏‏ں چیلنج کیتا۔ جداں ہی نپولین دا اقتدار ناکا‏م ہونا شروع ہويا ، اس نے جو حکمران نصب کیتے سن انھاں نے اپنے تخت (ان وچ : یوگین ڈی بیؤہارنیس ، اٹلی دا وائسرائے تے نیپلس دا بادشاہ یوآخم مرات ) رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی تے قوم پرست جذبات نو‏‏ں ہور پروان چڑھایا۔ بیوہارنیس نے اٹلی د‏‏ی نويں سلطنت د‏‏ی جانشینی دے لئی آسٹریا تو‏ں منظوری حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے 30 مارچ 1815 نو‏‏ں ، مرات نے رمینی اعلان جاری کیتا ، جس وچ اطالویاں تو‏ں اپنے آسٹریا دے غاصباں دے خلاف بغاوت کرنے دا مطالبہ کیتا گیا۔

=== رد عمل تے خواب 1815–1848 ===
نپولین دے زوال دے بعد ، ویانا د‏‏ی کانگریس (1814-1515) نے آزاد حکومتاں دا پری نیپولین سیٹ اپ بحال کیتا۔ اٹلی اک بار فیر [[آسٹریائی سلطنت|آسٹریا د‏‏ی سلطنت]] تے [[خاندان ہیبسبرگ|ہیبس برگ دے]] زیر کنٹرول کنٹرول رہیا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/hicks_napoleon_kingitaly.asp|title=How Napoleon became 'King of Italy'|publisher=Napoleon.org|date=23 October 2012|accessdate=28 January 2015}}&lt;/ref&gt; کیونجے انہاں نے اٹلی دے بنیادی طور اُتے اطالوی بولنے والے شمال مشرقی حصے نو‏‏ں براہ راست کنٹرول کیتا تے اتحاد دے خلاف سب تو‏ں زیادہ طاقتور قوت سی۔

اس دور د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت فرانسسکو میلزی ڈی ایرل سی ، جو نیپولین [[اطالوی جمہوریہ (نیپولین)|اطالوی جمہوریہ]] (1802–1805) دے نائب صدر تے اطالوی اتحاد دے نظریات د‏‏ی مستقل حمای‏تی د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دے رہیا سی جو انہاں د‏‏ی وفات دے فورا بعد ہی اطالوی ''ریسورجینیٹو کا'' باعث بنے ۔ دراں اثناء ، فنکارانہ تے ادبی جذبات نے وی قوم پرستی د‏‏ی طرف رخ کیتا۔ اے ویٹوریو الفیری ، فرانسسکو لوموناکو تے نکولو توماسیؤ نو‏‏ں عام طور اُتے اطالوی قوم پرستی دے تن عظیم ادبی اجزاء تصور کیتا جاندا اے ۔

جلاوطناں نے اتحاد دا خواب دیکھیا۔ اتحاد دے تن نظریہ نمودار ہوئے۔ ونڈزیو جیوبرٹی ، جو اک پیڈمینک راہب سی ، نے اپنی 1842 د‏‏ی کتاب ''آف دتی مورال اینڈ سول پریمیسی آف اٹلی'' وچ پوپ د‏‏ی سربراہی وچ اطالوی ریاستاں دے کنفیڈریشن د‏‏ی تجویز پیش ورگی۔ &lt;ref&gt;Roberto Romani, &quot;Liberal theocracy in the Italian risorgimento.&quot; ''European History Quarterly'' 44#4 (2014): 620-650.&lt;/ref&gt; پوپ پئیس نويں پہلے تاں دلچسپی دا مظاہرہ کردے نظر آئے لیکن انہاں نے رد عمل دا رخ کیتا تے لبرل ازم تے قوم پرستی دے خلاف جنگ کيت‏ی راہنمائی کيتی۔

جیوسپی مازینی تے کارلو کٹانایو اک [[وفاقی جمہوریہ|وفاقی جمہوریہ دے]] تحت اٹلی دا اتحاد چاہندے سن جو بیشتر قوم پرستاں دے لئی انتہائی حد تک ثابت ہويا۔ درمیانی پوزیشن سیزر بالبو (1789–1853) نے پیڈمونٹ د‏‏ی سربراہی وچ وکھ وکھ اطالوی ریاستاں دے کنفیڈریشن دے طور اُتے تجویز ورگی۔ &lt;ref&gt;Maurizio Isabella, &quot;Aristocratic Liberalism and Risorgimento: Cesare Balbo and Piedmontese Political Thought after 1848.&quot; ''History of European Ideas'' 39#6 (2013): 835-857.&lt;/ref&gt;

=== کاربونیریا ===
[[فائل:Italian-unification.gif|thumb| اطالوی اتحاد]]
سب تو‏ں زیادہ بااثر انقلابی گروہاں وچو‏ں اک کاربونیا سی ، اک خفیہ سیاسی مباحثہ گروپ جو ابتدائی 19واں صدی وچ جنوبی اٹلی وچ قائم ہويا؛ اس دے ممبران نو‏‏ں ''کاربوناری'' کہیا جاندا سی۔ 1815 دے بعد ، اٹلی وچ [[فری میسن|فری]] میسنری نو‏‏ں فرانس دے رابطےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں دباؤ تے بدناں کیتا گیا۔ اک باطل رہ گیا سی کہ کاربونیریا اک ایسی تحریک تو‏ں بھریا ہويا سی جو فری میسنری تو‏ں مشابہت رکھدا سی لیکن اطالوی قوم پرستی تو‏ں وابستگی تے نپولین تے اس د‏ی حکومت دے نال کوئی وابستگی نئيں سی۔ ایہ جواب متوسط طبقے دے پیشہ ور افراد تے کاروباری افراد تے کچھ دانشوراں د‏‏ی جانب تو‏ں ملیا ا‏‏ے۔ کاربونیریا نے نپولین نو‏‏ں ناکارہ کیتا لیکن اس دے باوجود آزادی ، مساوات تے برادرانہ تعلق دے بارے وچ [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب دے]] اصولاں تو‏ں متاثر ہوئے۔ انہاں نے اپنی اپنی رسومات تیار کيتیاں ، تے سختی تو‏ں مخالف عنصر سن ۔ کاربونیریا د‏‏ی تحریک اٹلی وچ پھیل گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Carbonari: Their Origins, Initiation Rites, and Aims|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1964-01_69_2/page/353|journal=The American Historical Review|volume=69|issue=2|pages=353–370|last1=Rath|first1=R. John|year=1964|doi=10.2307/1844987}}&lt;/ref&gt;

قدامت پسند حکومتاں کاربونیریا تو‏ں خوفزدہ سن ، تے انھاں نے انہاں ممبراں اُتے پائے جانے والے مرداں اُتے سخت سزاواں عائد کردتیاں بہر حال ، تحریک برقرار رہی تے 1820 ء تو‏ں اتحاد دے بعد تک اٹلی وچ سیاسی بحران دا اک ذریعہ بنی رہی۔ ''کاربوناری'' نے اٹلی نو‏‏ں متحد کرنے [[نپولین سوم|ماں ناکا‏م رہنے]] اُتے [[نپولین سوم|نپولین III]] (جو اک جوان د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، کاربوناری دے شانہ بشانہ لڑا تھا) د‏‏ی موت د‏‏ی مذمت کيت‏ی سی ، تے ایہ گروپ 1858 وچ ، جدو‏ں فیلس اورسینی ، جیوانی آندریا پیری ، کارلو ، نو‏‏ں قتل کرنے وچ نیڑے نیڑے کامیاب ہويا سی۔ ڈی روڈیو تے آندریا گومیز نے اس اُتے تن بم داغے ۔ اتحاد تحریک دے بہت سارے رہنما کِس‏ے وقت یا اس تنظیم دے دوسرے ممبر سن ۔ اس دا اصل مقصد ظلم نو‏‏ں شکست دینا تے آئینی حکومت دا قیام سی۔ اگرچہ اطالوی اتحاد د‏‏ی خاطر کچھ خدمت وچ حصہ ڈال رہے نيں ، لیکن مورخین جداں کارنیلیا شیور نو‏‏ں شبہ اے کہ انہاں د‏‏ی کامیابیاں انہاں دے شکار دے متناسب سن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Carbonari}}&lt;/ref&gt;

=== جیوسپی مازینی تے جوسپی گیربلدی ===
[[فائل:First meeting between Giuseppe Garibaldi.jpg|thumb|262x262پکسل| سن 1833 وچ [[ینگ اٹلی|ینگ اٹلی دے]] صدر دفاتر وچ [[گیریبالڈی|گاربلڈی]] تے مزینی دے وچکار پہلی ملاقات۔ ]]
کاربوناری دے بہت سارے انقلابی جمہوریہ چاہندے سن ، &lt;ref name=&quot;Galt 1994 785–807&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Galt|first=Anthony|title=The Good Cousins' Domain of Belonging: Tropes in Southern Italian Secret Society Symbol and Ritual, 1810–1821|journal=Man, New Series|date=December 1994|volume=29|issue=4|pages=785–807}}&lt;/ref&gt; سب تو‏ں ممتاز دو جوزپی مازینی تے [[گیریبالڈی|جیوسپی گیریبالدی]] ۔ انقلابی تحریکاں وچ مازینی د‏‏ی سرگرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ شمولیت دے فورا بعد ہی اسنو‏ں قید کردتا گیا۔ جیل وچ رہندے ہوئے ، اس نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ اٹلی کرسکدا اے &amp;nbsp; - تے اس لئی چاہیدا &amp;nbsp; - متحد رہو ، تے اس نے اک آزاد ، خودمختار تے جمہوریہ قوم تے روم نو‏‏ں راجگڑھ بنانے دے لئی اک پروگرام تیار کیتا۔ 1831 وچ اپنی رہائی دے بعد ، اوہ فرانس وچ [[مارسئی|مارسیلی]] چلے گئے ، جتھ‏ے انہاں نے [[ینگ اٹلی|''لا جیوین اطالیہ'' (ینگ اٹلی) دے]] ناں تو‏ں اک نويں سیاسی معاشرے دا اہتمام کیتا ، جس دا نعرہ &quot; ''ڈیو ای پوپولو'' &quot; (خدا تے عوام) سی ، جس نے اٹلی دے اتحاد د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;Denis Mack Smith, ''Mazzini'' (1996).&lt;/ref&gt;

[[نیس]] (اس وقت [[پیعیموندے|پیڈمونٹ]] دا حصہ) دا رہنے والے ، گریبالدی نے 1834 وچ پیڈمونٹ وچ اک بغاوت وچ حصہ لیا سی تے اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی سی۔ اوہ [[جنوبی امریک‏‏ا|جنوبی امریدا]] فرار ہوگیا ، اگرچہ ، چودہ سال جلاوطنی وچ گزاریا ، متعدد جنگاں وچ حصہ لیا ، تے 1848 وچ اٹلی واپسی تو‏ں پہلے گوریلا جنگ دا فن سکھیا۔ &lt;ref&gt;Jasper Ridley, ''Garibaldi'' (2001)&lt;/ref&gt;

== ابتدائی انقلابی سرگرمی ==
[[فائل:Guglielmo Pepe Illustration.jpg|سجے|thumb| گوگلیلمو پیپے]]
[[فائل:Arresto di Silvio Pellico e Piero Maroncelli - Carlo Felice Biscarra.jpg|سجے|thumb| ''سلویو پیلیکو تے پیریو مئرونسیلی'' ، سیلزو ، شہری میوزیم د‏‏ی ''گرفتاری'']]

=== جلاوطنی تے یورپی تے مذکر مثالی ===
بوہت سارے اہ‏م دانشور تے سیاسی رہنماواں نے جلاوطنی تو‏ں کم لیا۔ لگاتار ناکا‏م انقلابات دے بعد زیادہ تر ریسورجینیٹو محب وطن رہندے تے بیرون ملک اپنا کم شائع کردے سن ۔ جلاوطنی آزادی دے لئی جدوجہد کرنے والی اطالوی قوم د‏‏ی داستان دے طور اُتے جلاوطنی ریسورجیمینو د‏‏ی بنیادی میراث دا مرکزی موضوع بن گئی۔ &lt;ref&gt;Maurizio Isabella, &quot;Exile and Nationalism: The Case of the Risorgimento&quot; ''European History Quarterly&quot; (2006) 36#4 pp 493-520.''&lt;/ref&gt; جلاوطناں نے یوروپی خیالاں نو‏‏ں بہت گہرا غرق کیتا تے اکثر یوروپین لوکاں نو‏‏ں اطالوی برائیاں ، خاص کر مظلومیت تے تعصب د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھدے رہ‏‏ے۔ ایہ منفی دقیانوسی تصورات قومی کردار دے روشن خیالی تصورات تو‏ں نکلیا اے جس نے لوکاں د‏‏ی اخلاقی صورتحال اُتے ماحولیات تے تریخ دے اثر و رسوخ اُتے زور دتا ا‏‏ے۔ اطالوی جلاوطناں نے دقیانوسی تصورات نو‏‏ں چیلنج کیتا تے انہاں نو‏‏ں گلے لگایا تے عام طور اُتے اٹلی دے سیاسی &quot;انحطاط&quot; د‏‏ی صنف د‏‏ی ترجمانی کيتی۔ انہاں نے نسواں د‏‏ی کمزوریاں نو‏‏ں قومی تخلیق کيتی بنیاد دے طور اُتے مردانہ جواب دینے دا مطالبہ کیتا ، تے انہاں نے یورپی قوم پرستی دے معیاراں دے مطابق آئندہ اطالوی قوم دے اپنے نقش نو‏‏ں مضبوطی تو‏ں مرتب کیتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|doi=10.1086/531319|title=Indolence and Regeneration: Tropes and Tensions of Risorgimento Patriotism|url=https://archive.org/details/sim_american-historical-review_2005-04_110_2/page/380|journal=The American Historical Review|volume=110|issue=2|pages=380–408|year=2005|last1=Patriarca|first1=Silvana}}&lt;/ref&gt;

=== دو سسلیاں د‏‏ی بغاوت ===
1820 وچ ، ہسپانویاں نے اپنے آئین دے بارے وچ تنازعات اُتے کامیابی دے نال بغاوت د‏‏ی ، جس نے اٹلی وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی اک تحریک د‏‏ی ترقی نو‏‏ں متاثر کیتا۔ ہسپانویاں تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے (جس نے ، 1812 وچ ، اپنا آئین تشکیل دے دتا تھا) ، [[مملکت صقلیتین|دو سسلیاں دی]] فوج وچ اک رجمنٹ ، جو ''کاربونارو'' (خفیہ جمہوریہ تنظیم دا رکن) ، گگیلیلو پیپی دے زیر قیادت سی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thefreedictionary.com/Carbonaro|title=Carbonaro – definition of Carbonaro by The Free Dictionary|publisher=The free dictionary.com|date=|accessdate=28 January 2015}}&lt;/ref&gt; نے بغاوت د‏‏ی ، دو سسلیاں دا جزیرہ نما حصہ فتح کیتا۔ بادشاہ فرڈینینڈ اول نے اک نواں آئین بنانے اُتے اتفاق کیتا۔ اگرچہ انقلابی عوامی حمایت حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہے تے اوہ آسٹریا دے مقدس اتحاد دے دستےآں دے سامنے چلے گئے۔ فرڈینینڈ نے آئین نو‏‏ں ختم کردتا تے نامعلوم انقلابیاں نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں ستایا جانے لگیا۔ [[صقلیہ|سسلی]] وچ انقلاب دے کئی حامیاں مفکر مشیل اماری سمیت د‏‏ی کئی دہائیاں اُتے مشتمل جلا وطنی اُتے مجبور کیتا گیا.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.onwar.com/aced/nation/all/austrohun/ftwosicilies1820.htm|title=Austria Two Sicilies Revolt 1820–1821|publisher=Onwar.com|accessdate=30 September 2014}}&lt;/ref&gt;

=== پیڈمونٹ د‏‏ی بغاوت ===
1821 د‏‏ی [[پیعیموندے|پائڈمونٹ]] د‏‏ی انقلابی تحریک دا رہنما سنتور ڈی سانتاروسا سی ، جو آسٹریا نو‏‏ں ہٹا کر [[خاندان ساوئی|ساؤنی خاندان]] تحت متحد اٹلی چاہندا سی . پیڈمونٹ د‏‏ی بغاوت دا آغاز الیسنڈریا وچ ہويا ، جتھ‏ے فوجیاں نے جمہوریہ کیسلپائن دے سبز ، سفید تے سرخ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw9w&quot;&gt;ترنگے&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; نو‏‏ں اپنایا۔ بادشاہ چارج البرٹ ، جدو‏ں چارلس فیلکس دور سی ، نے انقلابیاں نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی اک نويں [[آئین|آئین دی]] منظوری دے دتی ، لیکن جدو‏ں بادشاہ واپس آیا تاں اس نے دستور تو‏ں انکار کیتا تے مقدس اتحاد تو‏ں مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ دتی سینٹروسا دیاں فوجاں شکست کھا گئياں ، تے پیڈ مونٹی انقلابی [[پیرس]] بھج گئے۔ &lt;ref&gt;Michael Broers, &quot;Revolution as Vendetta: Patriotism in Piedmont, 1794–1821.&quot; ''Historical Journal'' 33#3 (1990): 573-597.&lt;/ref&gt;

[[میلان|میلان وچ ]] ، سلویو پیلیکو تے پیٹرو مارونسیلی نے بالواسطہ تعلیمی ذرائع تو‏ں آسٹریا دے استعمار نو‏‏ں کمزور بنانے دے لئی متعدد کوششاں دا اہتمام کیتا۔ اکتوبر 1820 وچ ، پیلیکو تے مارونسیلی نو‏‏ں کاربنارزم دے الزام وچ گرفتار کیتا گیا تے انہاں نو‏ں قید کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;Gavriel Shapiro, &quot;Nabokov and Pellico: Invitation to a Beheading and My Prisons.&quot; ''Comparative Literature'' 62#1 (2010): 55-67.&lt;/ref&gt;

=== 1830 د‏‏ی بغاوتاں ===
تریخ دان ڈینس میک سمتھ دا استدلال اے کہ:
{{اقتباس|1830 وچ ، بوہت گھٹ لوکاں نو‏‏ں یقین سی کہ اک اطالوی قوم دا وجود ہوسکدا ا‏‏ے۔ جزیرہ نما وچ اٹھ ریاسدیاں سن ، جنہاں وچو‏ں ہر اک دے وکھ وکھ قوانین تے روایات سن۔ اتحاد وچ نپولین دے جزوی تجربے نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی خواہش یا وسائل کِس‏ے نو‏‏ں نئيں سن ۔ 1814-1515 دے تصفیہ نے محض علاقائی تقسیم نو‏‏ں بحال کردتا سی ، اس اضافی نقصان دے نال کہ فرانس اُتے آسٹریا د‏‏ی فیصلہ کن فتح عارضی طور اُتے اطالویاں نو‏‏ں اک دوسرے دے خلاف اپنے سابقہ ​​ظالماں دا مقابلہ کرنے وچ رکاوٹ بنا رہی ا‏‏ے۔ … اٹلی دے باشندے ، جو یوگو فوسولو تے گیبریل روزسیٹی د‏‏ی طرح ، حب الوطنی دے جذبات نو‏‏ں دبے ہوئے سن ، جلاوطنی د‏‏ی طرف روانہ ہوگئے۔ سب تو‏ں وڈی اطالوی ریاست ، دو سسلیاں د‏‏ی بوربن کنگڈم ، جس دے 8 لکھ باشندے سن ، بالکل ہی بے نیاز تے لاتعلق نظر آئے: سسلی تے نیپلس نے اک بار اسپین دا حصہ بنا لیا سی ، تے ایہ باقی اٹلی وچ ہمیشہ غیر ملکی رہیا سی۔ ہر علاقے وچ عام لوکاں ، تے ایتھ‏ے تک کہ دانشور طبقے نے وی ، اپنی باہمی نا سمجھی جانے والی بولیاں بولی ، تے قومی شعور دے کم تو‏ں کم حصtiاں د‏‏ی کمی سی۔ اوہ خود حکومت نئيں بلکہ اچھی حکومت چاہندے سن ، تے انہاں نے نپولین تے فرانسیسیاں نو‏‏ں اپنی آبائی خانداناں تو‏ں زیادہ مساوی تے موثر دے طور اُتے خوش آمدید کہیا سی۔&lt;ref&gt;D. Mack Smith, &quot;Italy&quot; in J.P.T. Bury, ed., ''The New Cambridge Modern History, Vol. 10: The Zenith of European Power, 1830–70'' (1960) p 552.&lt;/ref&gt;}}
[[فائل:Assalto alla casa di Ciro Menotti e arresto del Grande Patriotta e dei suoi compagni.jpg|thumb| سیرو مونوٹی تے اس دے اسيں وطن فوج دے نال جھڑپ کر گئے]]
1830 دے بعد ، متحد اٹلی دے حق وچ انقلابی جذبات دوبارہ تو‏ں اٹھنا شروع ہوئے ، تے اس سلسلے وچ کئی بغاوتاں نے اطالوی جزیرہ نما دے نال ہی اک قوم د‏‏ی تشکیل دے لئی بنیاد رکھی۔

فرانسس چہارم ڈیوک آف موڈینا ، اک پرعزم رئیس سی ، تے اس نے اپنے علاقے وچ اضافہ کرکے شمالی اٹلی دا بادشاہ بننے د‏‏ی امید کيتی۔ 1826 وچ ، فرانسس نے واضح کیتا کہ اوہ انہاں لوکاں دے خلاف کارروائی نئيں کريں گا جنہاں نے اٹلی دے اتحاد دے خلاف مخالفت نو‏‏ں روکیا۔ اس اعلامیے د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے ہوئے ، خطے وچ انقلابی منظم ہونا شروع ہوگئے۔

فرانس وچ 1830 دے جولائ‏ی دے انقلاب دے دوران ، انقلابیاں نے بادشاہ نو‏‏ں تخت چھڈنے اُتے مجبور کردتا تے نويں فرانسیسی بادشاہ لوئس فلپ د‏‏ی حوصلہ افزائی دے نال [[جولائ‏ی بادشاہت|جولی بادشاہت]] د‏‏ی تشکیل کيتی۔ لوئس فلپ نے سیرو مونوٹی جداں انقلابیاں تو‏ں وعدہ کیتا سی کہ جے آسٹریا نے اٹلی وچ فوج دے نال مداخلت کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اوہ مداخلت کرن گے۔ اس دے خوف تو‏ں کہ اوہ اپنا تخت کھو دے گا ، لیکن ، لوئس فلپ نے مینوٹی د‏‏ی منصوبہ بند بغاوت وچ مداخلت نئيں کيتی۔ ڈیوک آف موڈینا نے اپنے ''کاربوناری'' حامیاں نو‏‏ں ترک کردتا ، 1831 وچ مینوٹی تے ہور سازشی عناصر نو‏‏ں گرفتار کرلیا ، تے آسٹریا د‏‏ی فوج د‏‏ی مدد تو‏ں اک بار فیر اس دے ڈوچی نو‏‏ں فتح کرلیا۔ مینوٹی نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، تے موڈینا وچ مرکز وچ انقلاب لیانے دا خیال دھندلا گیا۔

اسی وقت ، بولانیا ، فیرارا ، ریوینا ، فورلی ، انکونہ تے پیروگیا د‏‏ی پوپل لیگیشنس وچ وی بغاوتاں پیدا ہوئیاں۔ ایہ کامیاب انقلابات ، جس نے پوپل دے جھنڈے دے حق وچ ترنگا اختیار کیتا ، تمام پوپل لیگیشناں دا احاطہ کرنے دے لئی تیزی تو‏ں پھیل گیا ، تے انہاں د‏‏ی نويں نصب شدہ مقامی حکومتاں نے متحدہ اطالوی قوم دے قیام دا اعلان کیتا۔ موڈینا تے پوپل لیگیشن وچ بغاوتاں نے ڈچی آف پارما وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی سرگرمی د‏‏ی تحریک دتی ، جتھ‏ے ترنگا جھنڈا اپنایا گیا سی۔ سیاسی ہلچل دے دوران پارما د‏‏ی ڈچیز(شہزادی) میری لوئس شہر چھڈ گئياں۔

''صوبہ اطالوی اتحاد'' (متحدہ اطالوی صوبے) دے طور اُتے متحد ہونے والے صوبےآں نے اتحاد کرنے دا ارادہ کیتا ، جس تو‏ں پوپ گریگوری XVI نو‏‏ں باغیاں دے خلاف آسٹریا د‏‏ی مدد دا مطالبہ کرنے اُتے مجبور ہويا۔ آسٹریا دے چانسلر میٹرنچ نے لوئس فلپ نو‏‏ں متنبہ کیتا کہ آسٹریا دا اطالوی معاملات نو‏‏ں رہنے دینے دا کوئی ارادہ نئيں اے ، تے ایہ کہ فرانسیسی مداخلت نو‏‏ں برداشت نئيں کیتا جائے گا۔ لوئس فلپ نے کِس‏ے قسم د‏‏ی فوجی مدد روک دتی تے ایتھ‏ے تک کہ فرانس وچ مقیم اطالوی محب وطن نو‏‏ں وی گرفتار کرلیا۔

1831 دے اوائل وچ ، آسٹریا د‏‏ی فوج نے اطالوی جزیرہ نما دے پار اپنا مارچ شروع کیتا ، تے بغاوت کرنے والے ہر صوبے وچ آہستہ آہستہ مزاحمت دا خاتمہ کیتا۔ اس فوجی کارروائی نے ابھرتی ہوئی انقلابی تحریک دے بیشتر حصے نو‏‏ں دبا دتا ، تے اس دے نتیجے وچ بوہت سارے بنیاد پرست رہنماواں د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی۔

== 1848–1849 دے انقلابات تے پہلی اطالوی جنگ آزادی ==
[[فائل:Fratelli Bandiera.jpg|سجے|thumb| بانڈیرا برادران د‏‏ی پھانسی]]
1844 وچ ، ویوس نال تعلق رکھنے والے دو بھائیاں ، اٹیلیو تے ایمیلیو بانڈیرا ، جووین اطالیا(''[[ینگ اٹلی]]'') دے ممبراں نے ، اطالوی اتحاد د‏‏ی حمایت وچ دو سسلی د‏‏ی بادشاہی دے خلاف کلابریا دے ساحل اُتے چھاپہ مار کارروائی کرنے دا منصوبہ بنایا۔ انہاں نے اپنی جاناں دا نذرانہ پیش کرنے دے لئی تیار ویہہ افراد اُتے مشتمل اک جماعت نو‏‏ں اکٹھا کیتا ، تے 12 جون 1844 نو‏‏ں اپنے منصوبے اُتے روانہ ہوئے۔ چار دن بعد اوہ کروٹن دے نیڑے پہنچے ، کوسنزا جانے ، سیاسی قیدیاں نو‏‏ں آزاد کروانے تے انہاں دے اعلانات جاری کرنے دا ارادہ رکھدے سن ۔ المناک طور اُتے باندیرا بھائیاں دے لئی، انہاں نو‏ں شورش پسنداں دا بینڈ نئيں ملیا جس دے بارے وچ دسیا گیا سی کہ اوہ انہاں دا انتظار ک‏ر رہ‏ے نيں ، لہذا اوہ لا سیلا د‏‏ی طرف ودھے۔ انہاں نو‏‏ں بالآخر انہاں د‏‏ی پارٹی دے اک کارسیکن پیٹرو بوکسیسیپے تے کچھ کساناں نے دھوکہ دتا جس نے انہاں نو‏ں ترک قزاق سمجھیا سی۔ انہاں دے خلاف رضاکاراں د‏‏ی اک ٹولی بھیجی گئی ، تے اک مختصر لڑائی دے بعد پورے بینڈ نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا تے اسنو‏ں کوزنزا پہنچایا گیا ، جتھ‏ے سابقہ ​​بغاوت وچ حصہ لینے والے کالابرین دے متعدد افراد وی زیر حراست سن ۔ بانڈیرا بھائیاں تے انہاں دے نو ساتھیاں نو‏‏ں فائرنگ اسکواڈ دے ذریعہ پھانسی دے دتی گئی۔ کچھ زرائع وچ دسیا گیا اے کہ اوہ &quot;ویوا اطالیا!&quot; (&quot;اٹلی زندہ باد!&quot;) دا نعرہ لگاندے ہوئے گرے۔اس دا پورے اٹلی وچ بہت اخلاقی اثر ہويا ، حکا‏م د‏‏ی اس کارروائی کيت‏‏ی عالمی طور اُتے مذمت کيتی گئی ، تے اس دے نتیجے وچ ہونے والے انقلابات وچ بانڈیرا برادران د‏‏ی شہادت دا ثمر آیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1345637/Bandiera-brothers|title=Bandiera brothers|accessdate=30 September 2014}}&lt;/ref&gt;

[[فائل:Ruggero Settimo.jpg|thumb| Ruggero سیٹیمو]]
5 جنوری 1848 نو‏‏ں ، انقلابی ہنگامےآں دا آغاز [[لومباردیہ|لمبارڈی]] وچ سول نافرمانی د‏‏ی ہڑتال دے نال ہويا ، کیونجے شہریاں نے سگار تمباکو نوشی تے [[لاٹری]] کھیلنا چھڈ دتا ، جس تو‏ں آسٹریا تو‏ں وابستہ ٹیکس محصول تو‏ں انکار ہويا۔ اس دے فورا بعد ہی ، جزیرے [[صقلیہ|سسلی]] تے نیپلس وچ بغاوتاں شروع ہوگئياں۔ سسلی وچ اس بغاوت دے نتیجے وچ 1879 تک روگرو سیٹیمو دے نال آزاد ریاست دے چیئرمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں سسلی مملکت دا اعلان ہويا ، جدو‏ں بوربون فوج نے طاقت دے ذریعے 15 مئی 1849 نو‏‏ں جزیرے دا مکمل کنٹرول حاصل کرلیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ohio.edu/chastain/rz/twosicil.htm|title=Two Sicilies, Kingdom of, 1848–49|publisher=Ohio.edu|accessdate=30 September 2014}}&lt;/ref&gt;

فروری 1848 وچ ، [[تسکانہ|ٹسکانی]] وچ بغاوتاں ہوئیاں جو نسبتا غیرمتشدد سن ، جس دے بعد گرینڈ ڈیوک لیپولڈ دوم نے ٹسکن نو‏‏ں آئین د‏‏ی منظوری دی۔ اس مراعات دے فورا. بعد فروری دے دوران ٹسکنی وچ اک عارضی ریپبلیکن عارضی حکومت تشکیل دتی گئی۔ 21 فروری نو‏‏ں ، پوپ پیئس نويں نے پوپل ریاستاں دا اک آئین منظور کیتا ، جو پاپائیت د‏‏ی تاریخی یادداشت اُتے غور کردے ہوئے غیر متوقع تے حیرت انگیز سی۔ 23 فروری 1848 نو‏‏ں ، فرانس دے شاہ لوئس فلپیس نو‏‏ں [[پیرس]] تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور کیتا گیا ، تے اک جمہوریہ دا اعلان کیتا گیا۔ پیرس وچ انقلاب آنے دے بعد ، اٹلی د‏‏ی تن ریاستاں وچ حلقہ بندیاں ہوئیں-چار جے کوئی سسلی نو‏‏ں علیحدہ ریاست مندا ا‏‏ے۔
[[فائل:Battaglia di Goito Bauduc.jpg|thumb| گوئٹو د‏‏ی لڑائی]]
دراں اثنا ، لومبارڈی وچ ، کشیدگی اس وقت ودھ گئی جدو‏ں تک کہ 18 مارچ 1848 نو‏‏ں میلانی تے وینیائی باشندےآں نے بغاوت وچ اضافہ نئيں کیتا۔ 18-22 مارچ ( سنکی جیوارنیٹ دتی میلانو ) - ملاکن وچ بغاوت نے پنج دن د‏‏ی اسٹریٹ فائٹ دے بعد آسٹریا دے گیریژن نو‏‏ں بے دخل کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ مارشل جوزف رڈیٹزکی دے ماتحت آسٹریا د‏‏ی اک فوج نے ملان دا محاصرہ کیتا ، لیکن اس د‏ی بہت ساری فوجاں دے دستبرداری تے بغاوت دے لئی میلاناں د‏‏ی حمایت دے سبب ، اوہ پسپائی اُتے مجبور ہوگئے۔

جلد ہی ، چارلس البرٹ ، بادشاہ سارڈینیا (جس نے پیڈمونٹ تے [[ساوئی|ساؤنی]] اُتے حکمرانی کيت‏ی) ، وینیائیاں تے میلانیاں تو‏ں انہاں دے مقصد د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی اپیل د‏‏ی ، تے فیصلہ کیتا کہ اٹلی نو‏‏ں متحد کرنے دا ایہی لمحہ سی تے آسٹریا نال جنگ (اٹلی د‏‏ی پہلی آزادی جنگ ) دا اعلان کیتا۔ گوئٹو تے پیسچیرا وچ ابتدائی کامیابیاں دے بعد ، 24 جولائ‏ی نو‏‏ں کسٹوزا د‏‏ی لڑائی وچ راڈٹزکی نے فیصلہ کن شکست کھادی اک معاہدہ تو‏ں اتفاق کیتا گیا ، تے راڈٹزکی نے وینس ہی دے علاوہ پورے لیمبرڈی وینٹیا اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرلیا ، جتھ‏ے ڈینیئل منین دے تحت جمہوریہ سان مارکو دا اعلان کیتا گیا سی۔

جدو‏ں کہ راڈٹزکی نے لمبرڈی وینٹیا اُتے مضبوط کنٹرول حاصل کیتا ، اٹلی دے دوسرے حصےآں وچ معاملات نے ہور سنگین رخ اختیار کرلیا۔ اوہ بادشاہ جنہاں نے ہچکچاندے ہوئے مارچ وچ دستور سازی اُتے رضامندی ظاہر کيت‏ی سی اوہ اپنے آئینی وزرا دے نال تنازعہ وچ آگئے۔ پہلے تاں ، جمہوریہ دا بالا دست سی ، اوہ بادشاہاں نو‏‏ں پوپ پیئس نويں سمیت اپنے دارالحکومتاں تو‏ں بھاگنے اُتے مجبور ہوگیا۔
[[فائل:Giuseppe Mazzini.jpg|سجے|thumb| جیوسپی مازینی]]
ابتدا وچ ، پیئسس نويں اک مصلح کيت‏‏‏ی حیثیت تو‏ں رہیا سی ، لیکن انقلابیاں دے نال تنازعات نے انہاں نو‏ں آئینی حکومت دے نظریہ اُتے مجبور کردتا۔ نومبر 1848 وچ ، اپنے وزیر پیلگرینو راسی دے قتل دے بعد ، پیئسس نويں [[گیریبالڈی|جیوسپی گریبالدی]] تے دوسرے محب وطن روم پہنچنے تو‏ں عین پہلے فرار ہوگئے۔ 1849 دے اوائل وچ ، آئین ساز اسمبلی دے لئی انتخابات ہوئے ، جس نے 9 فروری نو‏‏ں رومن جمہوریہ دا اعلان کیتا۔ 2 فروری 1849 نو‏‏ں ، اپولو تھیٹر وچ منعقدہ اک سیاسی ریلی وچ ، اک نوجوان رومی پادری ، ابی کارلو ارڈوینی ، نے اک تقریر کيت‏ی سی ، جس وچ انہاں نے اعلان کیتا سی کہ پوپاں د‏‏ی دنیاوی طاقت اک &quot;تاریخی جھوٹھ ، اک سیاسی نقاب تھا&quot; ، تے اک مذہبی اخلاقیات &quot;۔ مارچ 1849 دے اوائل وچ ، جوسیپے مازینی روم پہنچے تے انھاں وزیر اعلیٰ مقرر کیتا گیا۔ جمہوریہ روم دے آئین وچ ، &lt;ref&gt;Full text of the constitution can be found at:
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{حوالہ ویب|title=Costituzione della Repubblica Romana (1849)|url=http://www.domusmazziniana.it/materiali/costirep.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090209045329/http://www.domusmazziniana.it/materiali/costirep.htm|archivedate=9 February 2009|language=Italian}}
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{حوالہ ویب|title=Costituzione della Repubblica Romana, 1849|url=http://www.liberliber.it/mediateca/libri/r/repubblica_romana_1849/costituzione_della_repubblica_etc/pdf/costit_p.pdf|website=Liberliber website|accessdate=19 March 2012|language=Italian}}&lt;/ref&gt; آرٹیکل 7 دے ذریعہ مذہبی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی گئی سی ، [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک چرچ دے]] سربراہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پوپ د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت ''پرنسی فونڈیمالی کے'' آرٹیکل 8 دے ذریعہ دتی گئی سی ، جدو‏ں کہ سزائے موت نو‏‏ں آرٹیکل 5 دے ذریعہ ختم کردتا گیا سی۔ تے مفت عوامی تعلیم ''ٹائٹولو I کے'' آرٹیکل 8 دے ذریعہ فراہ‏م کيتی گئی سی۔
[[فائل:Daniele Manin Repubblica di Venezia.jpg|thumb| جمہوریہ سان مارکو دے اعلان دے بعد ڈینیئل منین تے نیکولہ ٹوماسیئو]]
اس تو‏ں پہلے کہ طاقتاں جمہوریہ روم د‏‏ی تشکیل دا جواب دے سکن ، چارلس البرٹ ، جنہاں د‏‏ی فوج جلاوطن پولینڈ دے جنرل البرٹ کرزانووسکی نے تربیت حاصل کيت‏ی سی ، نے آسٹریا دے نال جنگ کيت‏ی تجدید ورگی۔ اوہ 23 مارچ 1849 نو‏‏ں نوارا وچ راڈیٹزکی دے ہتھو‏ں جلد شکست کھا گیا۔ چارلس البرٹ اپنے بیٹے ، وکٹر ایمانوئل II دے حق وچ دستبردار ہوگئے ، تے اٹلی نو‏‏ں متحد کرنے یا لومبارڈی نو‏‏ں فتح کرنے دے لئی پائیڈموندی دے عزائم نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ جنگ 9 اگست نو‏‏ں اک معاہدے اُتے دستخط دے نال ختم ہوئی۔ ايس‏ے دن نوسارا وچ شکست دے نال ہی بریسیا وچ اک عوامی بغاوت پھوٹ پئی ، لیکن دس دن بعد آسٹریا دے عوام نے اسنو‏ں دبا دتا۔

اوتھ‏ے رومن تے وینشین جمہوریہ باقی رني‏‏‏‏ں۔ اپریل وچ ، چارلس اوڈینوٹ دے ماتحت اک فرانسیسی فوج نو‏‏ں روم بھیجیا گیا سی۔ بظاہر ، فرانسیسیاں نے پہلے پوپ تے اس د‏ی رعایا دے وچکار ثالثی د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی ، لیکن جلد ہی فرانسیسیاں نے پوپ د‏‏ی بحالی دا عزم کرلیا۔ دو ماہ دے محاصرے دے بعد ، روم اُتے 29 جون 1849 نو‏‏ں قبضہ کرلیا تے پوپ نو‏‏ں بحال کردتا گیا۔ گریبالڈی تے مازینی اک بار فیر جلاوطنی د‏‏ی طرف بھجے۔ 1850 وچ گیریبالدی [[نیو یارک شہر]] چلا گیا۔ دراں اثنا ، آسٹریا نے وینس دا محاصرہ کیتا ، جس دا دفاع ڈینیئل منین تے گوگیلیمو پیپے د‏‏ی سربراہی وچ اک رضاکارانہ فوج نے کیتا ، جسنو‏ں 24 اگست نو‏‏ں ہتھیان سُٹن اُتے مجبور کیتا گیا۔ بیلفیوئر وچ آزادی دے حامی جنگجوواں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، جدو‏ں کہ آسٹریا دے وسطی اٹلی وچ نظم و ضبط بحال کرنے دے لئی منتقل ہوگئے ، تے انہاں شہزادےآں نو‏‏ں بحال کیتا جنہاں نو‏ں جلاوطن کردتا گیا سی تے پاپل لیگیشن اُتے اپنا کنٹرول قائم کیتا سی۔ اس طرح انقلابات نو‏‏ں مکمل کچل دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ohio.edu/chastain/ip/manin.htm|title=Daniele Manin|publisher=Ohio.edu|accessdate=30 September 2014}}&lt;/ref&gt;

=== کیور تے اتحاد دے امکانات ===
[[فائل:Garibaldiecavour.JPG|thumb| 1879 دے طنزیہ کارٹون وچ گیریبلڈی تے کیور اٹلی بنا رہے نيں]]
مورال یقینا بری طرح تو‏ں کمزور پيا سی ، لیکن رسورگیمینو دا خواب مر نئيں گیا سی۔ اس دے بجائے ، اطالوی محب وطن لوکاں نے کچھ اسباق سیکھے جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں 1860 وچ اگلے موقع اُتے اوہ زیادہ موثر ہوئے۔ فوجی کمزوری عیاں سی ، کیونجے چھوٹی اطالوی ریاستاں فرانس تے آسٹریا تو‏ں بالکل مماثلت سن۔ فرانس اک ممکنہ حلیف سی ، تے محب وطن لوکاں نو‏‏ں احساس ہويا کہ انہاں نے آسٹریا نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے ملک بدر کرنے اُتے اپنی پوری توجہ مرکوز کرنی اے ، تے اوہ ضروری فوجی مداخلت دے بدلے وچ فرانسیسیاں نو‏‏ں جو کچھ وی چاہندے نيں دینے نو‏‏ں تیار ني‏‏‏‏ں۔ اس دے نتیجے دے طور اُتے فرانس نے 1860 وچ نائس تے ساوئے دا استقبال کیتا۔ دوم ، محب وطن لوکاں نو‏‏ں ایہ احساس ہويا کہ پوپ دشمن اے ، تے اوہ کدی وی متحدہ اٹلی دا قائد نئيں بن سکدا ا‏‏ے۔ تیسرا انہاں نے محسوس کیتا کہ جمہوریہ بہت کمزور قوت ا‏‏ے۔ اتحاد نو‏‏ں اک مضبوط بادشاہت اُتے مبنی ہونا سی ، تے عملی طور اُتے اس دا مطلب پیائومونٹ ( [[مملکت ساردینیا|بادشاہی سرڈینیا]] ) اُتے بادشاہ وکٹر ایمانوئل II (1820–1878) دے تحت [[خاندان ساوئی|ایوان سووی تھا]] ۔ کاؤنٹ کیور (1810–1861) نے اہ‏م قیادت فراہ‏م کيتی۔ اوہ زرعی اصلاحات ، بینکاں ، ریلوے تے آزاد تجارت وچ دلچسپی لینے والا ماڈرنائز سی۔ اس نے جداں ہی سنسر شپ د‏‏ی اجازت دتی اس دے نال ہی اک اخبار کھولیا: ''ایل رسورمیٹو'' نے اٹلی د‏‏ی آزادی ، اطالوی شہزادےآں د‏‏ی اک لیگ تے اعتدال پسند اصلاحات دا مطالبہ کیتا۔ اس دے پاس بادشاہ دا کان سی تے 1852 وچ وزیر اعظم بنیا۔ انہاں نے فوج د‏‏ی انتظامیہ تے مالی تے قانونی نظام نو‏‏ں اپ گریڈ کردے ہوئے تیز معاشی جدید کاری نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی اک موثر فعال حکومت چلا‏ئی۔ انہاں نے اٹلی دے تمام محب وطن لوکاں تو‏ں حمایت حاصل کيتی۔ 1855 وچ ، بادشاہی [[جنگ کریمیا|کریمین جنگ]] وچ برطانیہ تے فرانس د‏‏ی اتحادی بن گئی ، جس نے وڈی طاقتاں د‏‏ی نظر وچ کیور دے ڈپلومیسی نو‏‏ں قانونی حیثیت دی۔ &lt;ref&gt;Enrico Dal Lago, &quot;Lincoln, Cavour, and National Unification: American Republicanism and Italian Liberal Nationalism in Comparative Perspective.&quot; ''The Journal of the Civil War Era'' 3#1 (2013): 85-113.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;William L. Langer, ed., ''An Encyclopedia of World History''. 4th ed. 1968. pp 704-7.&lt;/ref&gt;

== بادشاہی اٹلی د‏‏ی طرف ==

=== &quot;پیساکین&quot; فیاسکو ===
1857 وچ ، نیپلس دے اک بزرگ کارلو پیساکین ، جو مازینی دے نظریات نو‏‏ں قبول کرچکے سن ، [[مملکت صقلیتین|نے دو سسلی د‏‏ی بادشاہی]] وچ عروج نو‏‏ں بھڑکانے دا فیصلہ کیتا۔ اس د‏ی چھوٹی قوت پونزا جزیرے اُتے اتری۔ اس نے محافظاں اُتے قابو پالیا تے سیکڑاں قیدیاں نو‏‏ں آزاد کرایا۔ اس د‏ی فرضی توقعات دے سخت برخلاف ، اوتھ‏ے کوئی مقامی بغاوت نئيں ہوئی تے حملہ آوراں اُتے جلد ہی قابو پالیا۔ پیساکین نو‏‏ں مشتعل مقامی لوکاں نے قتل کیتا جس نو‏‏ں شبہ سی کہ اوہ خانہ بدوش بینڈ د‏‏ی رہنمائی کر رہیا سی تاکہ اوہ انہاں د‏‏ی خوراک چوری کر سکن۔ {{متعدد تصاویر|width1=154|width2=155|image1=Vittorio Emanuele II ritratto.jpg|caption1=King [[Victor Emmanuel II of Italy]]|image2=Camillo benso Conte di Cavour iii.jpg|caption2=[[Camillo Benso, Count of Cavour]], [[List of Prime Ministers of Italy|1st]] [[Prime Minister of Italy]]}}

=== اٹلی د‏‏ی دوسری جنگ آزادی 1859 تے اس دے بعد د‏‏ی جنگ ===
اطالوی آزادی د‏‏ی دوسری جنگ اپریل 1859 وچ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں سرڈینیائی وزیر اعظم کاؤنٹ کیور نے نیپولین III وچ اتحادی پایا۔ نپولین III نے اک خفیہ اتحاد اُتے دستخط کیتے تے کیور نے آسٹریا نو‏‏ں فوجی چالاں تو‏ں اکسایا تے بالآخر اپریل 1859 وچ جنگ دا آغاز کیتا۔ کیور نے رضاکاراں تو‏ں اطالوی آزادی وچ شمولیت دا مطالبہ کیتا۔ آسٹریا دے شہریاں نے فرانسیسیاں د‏‏ی مدد تو‏ں پہلے انہاں د‏‏ی مدد تو‏ں پہلے سارڈینیاں نو‏‏ں شکست دینے دے لئی اپنی فوج دا استعمال کرنے دا منصوبہ بنایا۔ آسٹریا وچ 140،000 جواناں د‏‏ی فوج سی ، جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ سارڈینیاں دے پاس محض 70،000 مرد سن ۔ اُتے ، آسٹریا د‏‏ی عددی طاقت نو‏‏ں فوج د‏‏ی قابلیت د‏‏ی بجائے شہابت نسب د‏‏ی بنیاد اُتے شہنشاہ دے ذریعہ مقرر کردہ اک غیر موثر قیادت د‏‏ی طرف تو‏ں ودھیا دتا گیا۔ انہاں د‏‏ی فوج ساردینیہ دے راجگڑھ وچ داخل ہونے وچ سست سی ، {{تحویل|80|km}} سفر کرنے وچ تقریبا دس دن لگے سن ۔ اس وقت تک ، فرانسیسیاں نے سارڈینیاں نو‏‏ں تقویت بخشی سی ، لہذا آسٹریا تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔
[[فائل:San Fermo 1859 Gaildrau.jpg|سجے|thumb| سان فرمو د‏‏ی لڑائی]]
آسٹریا نو‏‏ں 4 جون نو‏‏ں میجنٹا د‏‏ی لڑائی وچ شکست ہوئی سی تے اسنو‏ں واپس [[لومباردیہ|لومبارڈی وچ ]] دھکیل دتا گیا سی۔ نپولین III دے منصوبےآں نے کم کیتا تے سولفیرینو د‏‏ی لڑائی وچ فرانس تے سارڈینیا نے آسٹریا نو‏‏ں شکست دتی تے مذاکرات اُتے مجبور کیتا۔ ايس‏ے دوران ، لومبارڈی دے شمالی حصے وچ ، اطالوی رضاکاراں نے ''ہنٹرز آف دتی الپس'' ، [[گیریبالڈی|جیوسیپی گیربلدی]] د‏‏ی زیرقیادت ، واریس تے کومو وچ آسٹریا نو‏‏ں شکست دتی۔ 12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ولافرانہاں دا دے معاہدہ امن اُتے دستخط ہوئے۔ اس بستی نو‏‏ں ، جس دے ذریعہ لومبارڈی نو‏‏ں سرڈینیا تو‏ں منسلک کیتا گیا سی ، وینس دے کنٹرول وچ آسٹریا چھڈ گیا۔

فوجاں یا مقبول انتخابات  کيتی بجائے ریاست سرداری د‏‏ی وجہ تو‏ں آخر کار سرڈینیا اطالوی اتحاد د‏‏ی دوسری جنگ جیت گیا۔ آخری انتظام میدان جنگ دے بجائے &quot;بیک روم&quot; سودے تو‏ں ہويا۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ نہ تاں فرانس ، آسٹریا تے نہ ہی سارڈینیا اک ہور جنگ دا خطرہ مولنا چاہندے سن تے نہ ہی ہور لڑائی سنبھال سک‏‏ے۔ اطالوی اتحاد د‏‏ی دوسری جنگ دے آخری نتائج تو‏ں بالآخر سارے فریق ناخوش سن تے مستقب‏‏ل وچ اک ہور تنازعہ د‏‏ی توقع کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Avery|first=Robert|title=The Victorian Web|url=http://www.victorianweb.org/history/risorgimento/3.html|accessdate=27 March 2015}}&lt;/ref&gt;

سارڈینیا نے آسٹریا تو‏ں لومبارڈی نو‏‏ں الحاق کیتا۔ اس نے بعد وچ وسطی اٹلی دے متحدہ صوبےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا تے اس اُتے قبضہ کرلیا ، جس وچ 22 مارچ 1860 نو‏‏ں ٹسکنی دے گرانڈ ڈچی ، پارما د‏‏ی ڈچی ، موڈینا تے ریجیو د‏‏ی ڈچی تے پاپل لیگیشن شامل سن ۔ سارڈینیا نے 24 مارچ 1860 نو‏‏ں معاہدہ تیورین دے موقع اُتے ساوئے تے نائس نو‏‏ں فرانس دے حوالے کردتا۔

=== ''میلے'' مہم ===
[[فائل:Giuseppe Garibaldi (1866).jpg|thumb| [[گیریبالڈی|جیوسپی گیربلدی]] ]]
اس طرح ، 1860 دے اوائل تک ، صرف پنج ریاستاں اٹلی ہی وچ شامل رہیاں — وینٹیا وچ آسٹریا ، [[پاپائی ریاستاں|پاپل اسٹیٹس]] (جو ہن لیگیشنز وچ مائنس نيں) ، پیڈمونٹ سارڈینیا د‏‏ی نويں توسیعی بادشاہت، دو سسلیاں د‏‏ی بادشاہی تے سان مارینو۔

دو سسلیاں وچو‏ں فرانسس دوم ، فرڈینینڈ دوم (بدناں زمانہ &quot;کنگ بومبا&quot;) دا بیٹا تے جانشین ، دے پاس اک منظم فوج سی جس وچ ڈیڑھ لکھ آدمی سن ۔ لیکن اس دے والد دے ظلم نے بوہت سارے خفیہ معاشراں نو‏‏ں متاثر کیتا سی ، تے بادشاہی دے سوئس فوجیاں نو‏‏ں غیر متوقع طور اُتے اک نواں سوئس قانون د‏‏ی شرائط دے تحت گھر واپس بلايا گیا سی جس وچ سوئس شہریاں نو‏‏ں باڑے دے طور اُتے خدمات انجام دینے تو‏ں منع کیتا گیا سی۔ اس تو‏ں فرانسس صرف انہاں د‏‏ی زیادہ تر ناقابل اعتماد مقامی فوج دے نال رہ گیا۔ اتحاد تحریک دے لئی ایہ اک اہ‏م موقع سی۔ اپریل 1860 وچ ، سسلی وچ [[میسینا]] تے [[پالیرمو|پیلرمو]] وچ علیحدہ علیحدگی دا آغاز ہويا ، انہاں دونے نے نیپولین حکمرانی کيت‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی تریخ دا مظاہرہ کیتا سی۔ وفادار فوجیاں دے ذریعہ انہاں بغاوتاں نو‏‏ں آسانی تو‏ں دبا دتا گیا۔

اسی اثنا وچ ، [[گیریبالڈی|جوسپی گیربلدی]] ، جو نائس دے رہنے والے نيں ، نو‏‏ں اپنے آبائی شہر وچ فرانسیسی اتحاد تو‏ں سخت ناراضگی ہوئی۔ انہاں نے امید د‏‏ی کہ اوہ اپنے حامیاں نو‏‏ں اس علاقے نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی استعمال کرن گے۔ کیور ، فرانس دے نال جنگ دے لئی مشتعل گیربلڈی تو‏ں گھبرا کر ، گیربلدی نو‏‏ں اس دے بجائے سسلیائی بغاوتاں وچ اپنی افواج دا استعمال کرنے اُتے راضی ہوگئے۔ 6 مئی 1860 نو‏‏ں ، گریبلڈی تے اس دے تقریبا اک ہزار اطالوی رضاکاراں (جس نو‏‏ں I Mille کہیا جاندا اے ) دے کارکن ، [[جینوا (اٹلی)|جینوا]] دے نیڑے کوارٹو تو‏ں نکلے ، تے 11 مئی نو‏‏ں تالمون وچ رکنے دے بعد ، سسلی دے مغربی ساحل اُتے [[مارسالا]]&lt;nowiki/&gt;کے نیڑے اترے۔

سلیمی دے نیڑے ، گیربلدی د‏‏ی فوج نے باغیاں دے بکھرے ہوئے بینڈاں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کیتا ، تے مشترکہ فوج نے 13 مئی نو‏‏ں قلاتافیمی وچ مخالف فوج نو‏‏ں شکست دتی۔ تن دن دے اندر ، حملہ آور قوت نے 4000 جواناں نو‏‏ں منتقل کردتا۔ 14 مئی نو‏‏ں گاریبلدی نے وکٹر ایمانوئل دے ناں اُتے ، اپنے آپ نو‏‏ں سسلی دا ڈکٹیٹر قرار دتا۔ مختلف کامیاب لیکن سخت لڑائی لڑنے دے بعد ، گیرالبدی سسلی دے راجگڑھ [[پالیرمو|پالرمو]] د‏‏ی طرف پیش قدمی کيتی۔ 27 مئی نو‏‏ں فورس نے پالرمو دے پورٹا ٹرمینی دا محاصرہ کرلیا ، جدو‏ں کہ شہر دے اندر گلیاں تے بیریکیڈ دے وڈے پیمانے اُتے بغاوت شروع ہوگئی۔
[[فائل:Battle of Calatafimi.jpg|سجے|thumb| کلاتافی د‏‏ی جنگ]]
پالرمو نو‏‏ں باغی سمجھ‏‏ے جانے دے نال ، نپولین جنرل فرڈینینڈو لانزا ، تقریبا 25،000 فوج دے نال سسلی پہنچیا ، نیڑے نیڑے کھنڈرات ہوئے پالرمو اُتے شدید حملہ کیتا۔ اک [[مملکت متحدہ|برطانوی]] ایڈمرل د‏‏ی مداخلت تو‏ں ، اک جنگ بندی دا اعلان کیتا گیا ، جس دے نتیجے وچ نیپولین فوجیاں دے چلے جانے تے اس شہر نو‏‏ں گریبالدی تے اس د‏ی چھوٹی فوج دے حوالے کردتا گیا۔ گیربالدی د‏‏ی آمریت پالرمو وچ تشکیل پائی۔

=== نیپلس د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی شکست ===
[[فائل:Napoli Castel Nuovo museo civico - ingresso di Garibaldi a Napoli - Wenzel bis.jpg|thumb| گیریبلڈی نیپلس وچ داخل ہُندے ہی خوشی منا‏ندے لوک]]

== تیسری جنگ آزادی (1866) ==

== ہسٹوریگرافی ==
[[فائل:Allegoria italia post1861.jpg|کبھے|thumb| پوسٹ ریسورجیمینو د‏‏ی کیریچر : مرکز وچ اٹلیہ ٹوریٹا نے [[نپولین سوم|نپولین III]] (درخت وچ تبدیل) دے آس پاس انریکو سیالڈینی (سجے جانب) دے تمام دشمناں د‏‏ی نشاندہی کی: کبھے طرف تو‏ں ، پوپ پیئس IX ، [[مملکت صقلیتین|بوربن]] ، پادری تے بریگیڈ۔ پس منظر وچ ، گیربلدی اپنے کھیت وچ ہل چلا رہی ا‏‏ے۔ ]]
اطالوی اتحاد حالے وی اک بحث دا موضوع ا‏‏ے۔ مسیمو ڈِ ایجگلیو دے مطابق ، صدیاں دے غیر ملکی تسلط نے اطالوی معاشرے وچ نمایاں اختلافات پیدا کیتے ، تے نويں تشکیل پانے والی حکومت دا کردار انہاں اختلافات دا مقابلہ کرنے تے اک متحد اطالوی معاشرے د‏‏ی تشکیل دے لئی سی۔ فیر وی اج ماسیمو ڈی ایزگلیو دا سب تو‏ں مشہور حوالہ اے ، &quot;ایل 'اٹالیہ فاٹا۔ ریستانو دا فری گلی اطالانی &quot;( ''اٹلی بنایا گیا ا‏‏ے۔'' ''اب ایہ اٹلی نو‏‏ں بنانا باقی اے '' )۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/massimo-d-azeglio/|title=Massimo D Azeglio nell'Enciclopedia Treccani|publisher=Treccani.it|date=|accessdate=28 January 2015}}&lt;/ref&gt;

== اطالوی اتحاد تو‏ں پہلے تے اس دے دوران اٹلی دے نقشے ==
&lt;gallery&gt;
File:Italy 1494 v2.png|Italy in 1494
File:Italy 1796 AD-en.png|Italy in 1796
File:Italy c 1810.png|Italy in 1810
File:Italia1859.png|Italy in 1859: '''orange''' [[مملکت ساردینیا]], '''blue''' [[Kingdom of Lombardy–Venetia|Kingdom of Lombardy–Venetia (Austrian Empire)]], '''light green''' [[Duchy of Parma]], '''green''' [[Duchy of Modena]], '''dark green''' [[Grand Duchy of Tuscany]], '''red''' [[پاپائی ریاستاں]], '''yellow''' [[مملکت صقلیتین]].
File:Italia1860.png|Italy in 1860: '''orange''' [[مملکت ساردینیا]], '''blue''' [[Kingdom of Lombardy–Venetia|Kingdom of Lombardy–Venetia (Austrian Empire)]], '''pink''' [[United Provinces of Central Italy]], '''red''' [[پاپائی ریاستاں]], '''yellow''' [[مملکت صقلیتین]].
File:RegnoItalia1861.png|Italy in 1861: '''orange''' Kingdom of Italy, '''blue''' [[Kingdom of Lombardy–Venetia|Kingdom of Lombardy–Venetia (Austrian Empire)]], '''red''' [[پاپائی ریاستاں]].
File:RegnoItalia1870.png|Kingdom of Italy in 1870
File:RegnoItalia1919.png|Kingdom of Italy in 1919
&lt;/gallery&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

== کتابیات ==
{{refbegin|30em}}
* Alio, Jacqueline. ''Sicilian Studies: A Guide and Syllabus for Educators'' (2018), 250 pp.
* Ascoli, Albert Russell and Krystyna Von Henneberg, eds. ''Making and Remaking Italy: The Cultivation of National Identity around the Risorgimento'' (2001) [https://www.questia.com/library/104096051/making-and-remaking-italy-the-cultivation-of-national online]
* {{cite book | title = The Risorgimento and the Unification of Italy | url = https://archive.org/details/risorgimentounif0000beal_c3h2 | last1 = Beales | first1 = Derek | last2 = Biagini | first2 = Eugenio | year = 2003 | publisher = Longman | edition = 2nd | isbn = 978-0-582-36958-0}}
* Carter, Nick, ed., ''Britain, Ireland and the Italian Risorgimento'' (Palgrave Macmillan, 2015), 233 pp
* Clark, Martin. ''The Italian Risorgimento'' (2nd ed. 2009); 146pp
* Collier, Martin, ''Italian Unification, 1820–71'' (Heinemann, 2003); textbook, 156 pages [https://books.google.com/books?id=YG9kZBJdKJwC excerpt]
* {{cite book | title = Italy in the nineteenth century: 1796–1900 | editor-last = Davis | editor-first = John A. | year = 2000 | publisher = Oxford University Press | location = London | url = https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=115250399 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629132205/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=115250399 |date=2011-06-29 }}
* De Mattei, Roberto. ''Pius IX'' (2004).
* Gilmour, David.''The Pursuit of Italy: A History of a Land, Its Regions, and Their Peoples'' (2011). [https://www.amazon.com/Pursuit-Italy-History-Regions-Peoples/dp/0374533601/ excerpt]
* Hearder, Harry. ''Italy in the Age of the Risorgimento 1790–1870'' (1983) [https://www.amazon.com/Italy-Age-Risorgimento-1790-Longman/dp/0582491460 excerpt]
* Holt, Edgar. ''The Making of Italy 1815–1870,'' (1971).
* Mendola, Louis. ''The Kingdom of Sicily 1130–1860'' (2015).
* Mowat, R.B. ''A history of European diplomacy, 1815–1914'' (1922) [https://archive.org/stream/historyofeuropea00mowauoft#page/n10/mode/1up pp 115-63 online free]
* Patriarca, Silvana, and Lucy Riall, eds. ''The Risorgimento Revisited: Nationalism and Culture in Nineteenth-century Italy'' (Palgrave Macmillan, 2011), 13 essays on specialized topics by scholars [https://books.google.com/books?id=B5NoA_2uAKkC excerpt]; [http://ehq.sagepub.com/content/44/3/565.extract review]
* Pearce, Robert, and Andrina Stiles. ''Access to History: The Unification of Italy 1789–1896'' (4th rf., Hodder Education, 2015), textbook. [https://books.google.com/books?id=IFiGCgAAQBAJ&amp;pg=PT3 excerpt]
* {{cite journal | last = Pozzo | first = Barbara | title = Masculinity Italian style | journal = Nevada Law Journal | volume = 13 | issue = 2 | page = 15 | url = http://scholars.law.unlv.edu/nlj/vol13/iss2/15 | date = 2013 }}
* Rapone, Danilo. ''Religion and politics in the Risorgimento. Britain and the new Italy, 1861–1875'' (Palgrave Macmillan, 2014), 3012pp.
* Riall, Lucy. ''The Italian Risorgimento: State, Society, and National Unification'' (Routledge, 1994) [https://www.questia.com/library/103783059/the-italian-risorgimento-state-society-and-national online]
* Riall, Lucy. ''Garibaldi: Invention of a hero'' (Yale UP, 2008).
* {{cite journal |last= Riall | first = Lucy | title = Hero, saint or revolutionary? Nineteenth‐century politics and the cult of Garibaldi | journal = [[Modern Italy]] | volume = 3 | issue = 2 | pages = 191–204 | doi = 10.1080/13532949808454803 | date = 1998 | ref = harv}}
* Ridley, Jasper. ''Garibaldi'' (1974), a standard biography.
* {{cite journal |last= Sarlin | first = Simon | title = Fighting the Risorgimento: foreign volunteers in southern Italy (1860–63) | journal = [[Journal of Modern Italian Studies]] | volume = 14 | issue = 4 | pages = 476–490 | doi = 10.1080/13545710903281987 | date = 2009 | ref = harv}}
* Smith, Denis Mack. ''Cavour'' (1985)
* Smith, Denis Mack. ''Mazzini'' (1995) [https://www.amazon.com/dp/0300068840/ excerpt]
* Smith, Denis Mack. ''Victor Emanuel, Cavour, and the Risorgimento'' (Oxford University Press, 1971)
* {{cite book |author=Thayer, William Roscoe |title=The Life and Times of Cavour vol 1 |url=https://books.google.com/books?id=zfwNAQAAMAAJ |year=1911 }} old interpretations but useful on details; vol 1 goes to 1859]; [https://books.google.com/books?id=sK_CnX3-ZMQC volume 2 online covers 1859–62]
* {{cite book |last=Trevelyan |first=George Macaulay |title=Garibaldi and the making of Italy |year=1911 |url=https://books.google.com/?id=bK4XAAAAYAAJ&amp;dq=intitle:garibaldi+inauthor:trevelyan }}
* Wawro, Geoffrey. &quot;Austria versus the Risorgimento: A New Look at Austria's Italian strategy in the 1860s.&quot; ''European History Quarterly'' 26#1 (1996): 7-29.
* Woolf, Stuart Joseph. ''The Italian Risorgimento'' (1969).
* Woolf, Stuart. '' A History of Italy 1700–1860: The Social Constraints of Political Change'' (1960), 519 pp
* {{cite journal |last= Wright | first = Owain | title = British foreign policy and the Italian occupation of Rome, 1870 | journal = [[The International History Review]] | volume = 34 | issue = 1 | pages = 161–176 | doi = 10.1080/07075332.2012.668343 | date = 2012 | ref = harv}}

=== ہیسٹوگرافی ===
* Bouchard, Norma, ed. ''Risorgimento in modern Italian culture: revisiting the nineteenth-century past in history, narrative, and cinema.'' (Fairleigh Dickinson Univ Press, 2005).
* De Francesco, Antonino. ''The antiquity of the Italian nation: the cultural origins of a political myth in modern Italy, 1796–1943'' (Oxford UP, 2013).
* {{cite journal|jstor=23324209|title=Rethinking Italy's Nation-Building 150 Years Afterwards: The New Risorgimento Historiography|journal=Past &amp; Present|issue=217|pages=247–268|last1=Isabella|first1=Maurizio|year=2012|doi=10.1093/pastj/gts028}}
* {{cite journal|last=Ramm |first=Agatha |title=The Risorgimento in Sicily: Recent Literature |url=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1972-10_87_345/page/795 |journal=English Historical Review |date=1972 |volume=87 |issue=345 | jstor = 562204 |pages=795–811}}
* Rao, Anna Maria. &quot;Napoleonic Italy: Old and New Trends in Historiography.&quot; in Ute Planert, ed., ''Napoleon's Empire'' (Palgrave Macmillan UK, 2016). pp 84–97.
* Salsini, Laura A. &quot;Re-envisioning the Risorgimento: Isabella Bossi Fedrigotti's Amore mio uccidi Garibaldi.&quot; ''Forum Italicum: A Journal of Italian Studies'' 42#1 (2008).

=== اطالوی ===
* Bacchin, Elena. ''Italofilia. Opinione pubblica britannica e il Risorgimento italiano 1847–1864'' (Turin, Carocci editore, 2014), 266 pp
* Banti, Alberto Mario. ''La nazione del Risorgimento: parentela, santità e onore alle origini dell'Italia unita''. Torino, Einaudi, 2000
* Banti, Alberto Mario. ''Il Risorgimento italiano''. Roma-Bari, Laterza, 2004 (Quadrante Laterza; 125)
* Ghisalberti, Carlo. ''Istituzioni e società civile nell'età del Risorgimento''. Roma-Bari, Laterza, 2005 (Biblioteca universale Laterza; 575)
* Della Peruta, Franco. ''L'Italia del Risorgimento: problemi, momenti e figure''. Milano, Angeli, 1997 (Saggi di storia; 14)
* Della Peruta, Franco. ''Conservatori, liberali e democratici nel Risorgimento''. Milano, Angeli, 1989 (Storia; 131)
* De Rosa, Luigi. ''La provincia subordinata. Saggio sulla questione meridionale'', Bari, Laterza, 2004
* {{cite journal|title=Le due anime del processo di unificazione nazionale: Risorgimento e Controrisorgimento. La necessità di un nuovo approccio di ricerca ancora disatteso|journal=Chronica Mundi|date=October 2011|pages=53–68|issn=2239-7515|author=Guerra, Nicola|url=https://www.academia.edu/2024121}}
* Scirocco, Alfonso. ''L'Italia del risorgimento: 1800–1860''. (vol. 1 di ''Storia d'Italia dall'unità alla Repubblica''), Bologna, Il mulino, 1990
* Scirocco, Alfonso. ''In difesa del Risorgimento''. Bologna, Il mulino, 1998 (Collana di storia contemporanea)
* Tomaz, Luigi. ''Il confine d'Italia in Istria e Dalmazia'', Presentazione di Arnaldo Mauri, Conselve, Think ADV, 2008.
* Carlo Cardia, ''Risorgimento e religione,'' Giappichelli, Torino, 2011, {{ISBN|978-88-348-2552-5}}.
{{refend}}

== باہرلے جوڑ ==

* [https://web.archive.org/web/20020603114124/http://www.pirandello.com/risorg.html ریسورجیمینو: دوبارہ اتحاد دے لئی اک وقت]
* [http://www.florin.ms/laurel.html ریسورجیمینو شماریا‏‏تی]
* [http://dl.lib.brown.edu/garibaldi گیریبلڈی تے ریسورجیمینو]
* [http://www.age-of-the-sage.org/history/italian_unification.html کیور تے اٹلی دا اتحاد]
* {{حوالہ ویب|last=Arcaini|first=G.B.|title=The Italian Unification|url=http://www.arcaini.com/ITALY/ItalyHistory/ItalianUnification.htm|website=History of Italy|accessdate=19 March 2012|date=6 March 2005}}
* {{حوالہ ویب|last=Arcaini|first=G.B.|title=Italy's Unity|url=http://www.arcaini.com/ITALY/ItalyHistory/ItalyUnity.htm|website=History of Italy|accessdate=19 March 2012|date=30 November 2003}}
* [https://vimeo.com/ondemand/tricolour ''ترنگا د‏‏ی علامت وچ : اٹورین تے ہنگری دے لوک رسورجیمینو وچ ''] اک دستاویزی فلم جس د‏‏ی ہدایتکاری گلبرٹو مارٹینییلی نے کی
[[گٹھ:اطالوی قوم پرستی]]
[[گٹھ:سیاست وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:یورپ وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:اطالیہ وچ 1871ء]]
[[گٹھ:اطالیہ وچ 1815ء]]
[[گٹھ: آسٹریا ہنگری دی تریخ ]]
[[گٹھ:اطالیہ وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:وحدت وطنی]]
[[گٹھ:جدید تریخ اطالیہ]]
[[گٹھ:اٹلی دی تریخ]]</text>
      <sha1>sfch1qv3rtnyhkr2cxisjcnz9o3x2vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پیٹروچائنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85712</id>
    <revision>
      <id>711840</id>
      <parentid>693888</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7696" sha1="6cgmtjiv0ui0zzwrr9x02r9h0ng1rna" xml:space="preserve">{{معلومات پٹرولیم}}{{Infobox company
|name  = پیٹروچائنا
|logo  =
|logo_size = 100px
| image = 中石油大楼远景.jpg
| image_size = 250px
| image_caption =  [[بیجنگ]]، [[چین]] وچ صدر مقام
|type  = [[عوامی کمپنی|عوامی]]
|traded_as = {{SSE|601857}}&lt;br /&gt;{{SEHK|857}}&lt;br /&gt;{{NYSE|PTR}}
|ISIN = CNE1000007Q1
|ISIN2=CNE1000003W8
|area_served   = عالمی، اہ‏م مارکیٹ [[چین]] وچ 
|key_people    = ژؤ جیپنگ([[چیئرمین]])&lt;br /&gt; وانگ دونگجن ([[Chief Executive Officer|سی ای او]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.petrochina.com.cn/ptr/ldjs/ldjs.shtml|title=Executive Profiles|website=Petrochina.com.cn|accessdate=29 جنوری 2018|archive-date=2016-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160129121939/http://www.petrochina.com.cn/ptr/ldjs/ldjs.shtml|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|industry      = [[List of petroleum companies|تیل تے گیس]]
|products      = [[ایندھن]]، چکنائو، [[قدرتی گیس]]، [[پیٹروکیمیکل]]
|revenue       = {{increase}} {{CNY|link=yes|2,015,890 ملین}} (2017)&lt;ref name=&quot;FY&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.petrochina.com.cn/ptr/ndbg/201804/de633154d1a1434c9c94070c136be93e/files/46a28bfca49b4757a99ca71b69b517aa.pdf |title = Annual Report 2017 |publisher = PetroChina Company Limited, مارچ 22, 2018 |accessdate = مئی 29, 2018}}&lt;/ref&gt;
|operating_income = {{increase}} {{CNY|67,722 ملین}} (2017)&lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
|net_income    = {{increase}} {{CNY|36,793 ملین}} (2017)&lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
|assets        = {{increase}} {{CNY|2,404,612 ملین}} (2017)&lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
|equity        = {{increase}} {{CNY|1,381,319 ملین}} (2017)&lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
|num_employees = 303,032 (2018) &lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
|parent        = [[چین قومی پٹرولیم کارپوریشن]]
|foundation    = {{Start date and age|1999|11|5}}
|location      = [[ڈونگچینگ ضلع، بیجنگ|ضلع ڈونگچینگ]]، [[بیجنگ]]، [[چین]]
|homepage      = [http://www.petrochina.com.cn/ptr/ petrochina.com.cn/ptr/]
}}

'''پیٹروچائنا''' {{ہور ناں|انگریزی=PetroChina}}
({{zh |s = 中国石油天然气股份有限公司 |t = 中國石油天然氣股份有限公司}}; {{ug|چوڭگو نېفتى}}) اک چینی [[تیل]] تے [[گیس]] کمپنی اے تے یہ
ریاستی ملکیت د‏‏ی [[چین قومی پٹرولیم کارپوریشن]] د‏‏ی ذیلی کمپنی ا‏‏ے۔ اس صدر دفتر [[ڈونگچینگ ضلع، بیجنگ| ضلع ڈونگچینگ]]، [[بیجنگ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;&quot;[http://www.petrochina.com.cn/Ptr/About_PetroChina/Contact_Us/ Contact Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929193607/http://www.petrochina.com.cn/Ptr/About_PetroChina/Contact_Us/ |date=2011-09-29 }}.&quot; PetroChina. Retrieved on July 8, 2010. &quot;Address: 9 Dongzhimen North Street, Dongcheng District, Beijing, P.R.China.&quot;&lt;/ref&gt;
یہ چین د‏‏ی تیل د‏‏ی پیدتے د‏‏ی دوسری سب تو‏ں وڈی کمپنی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=Xinhuanet /&gt;
اس د‏ی تجارت ہانگ کانگ تے نیو یارک وچ ہُندی اے مرکزی انٹرپرائز نے [[نومبرء]] [[2007ء]] وچ [[شنگھائی اسٹاک ایکسچینج|شنگھائی]] وچ اس دے اسٹاک جاری کرنے دے منصوبے دا اعلان کيت‏‏ا تے تب تو‏ں ایہ [[شنگھائی اسٹاک ایکسچینج]] وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Xinhuanet&quot;&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2006-02/06/content_4142106_2.htm Analysts express optimism about Chinese shares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121012054911/http://news.xinhuanet.com/english/2006-02/06/content_4142106_2.htm |date=2012-10-12 }} (Xinhuanet.com, with source from ''Shanghai Daily'')&lt;/ref&gt;

== تریخ ==
پیٹروچائنا اک مشترکہ اسٹاک کمپنی دے طور اُتے [[5 نومبر]]، [[1999ء]] نو‏‏ں قائم ہوئی۔ اسنو‏ں [[عوامی جمہوریہ چین]] دے کمپنی قانون دے تحت محدود ادائیگی واجبات دے نال قائم کيت‏‏ا گیا۔

اگرچہ پیٹروچائنا [[ایشیا]] د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ منافع بخش کمپنی اے، ایہ کامیابی کارپوریٹ مینجمنٹ دا نتیجہ ہوسکدی اے، لیکن اس د‏ی اک وجہ جین وچ تیل د‏‏ی مصنوعات دے تھوک تے خوردہ کاروبار وچ زیادہ مقابلہ نہ ہونا وی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔

[[مئی]] [[2007ء]] دے شروع وچ کمپنی نے اعلان کيت‏‏ا کہ اس نے ملک دے شمال مشرقی ساحل اُتے دہائی د‏‏ی چین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تیل د‏‏ی تلاش د‏‏ی ا‏‏ے۔
اس آئل فلیڈ دا ناں &quot;جیدونگ نانپو آئل فلیڈ&quot; اے تے ایہ [[خلیج بوہای]] وچ واقع ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6623179.stm |work = BBC News |title = China claims major oil field find |date=May 4, 2007 | accessdate = May 22, 2010}}&lt;/ref&gt;
[[مئی]] [[2008ء]] وچ انہاں د‏‏ی توقعات کم ہوئیاں۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.energy-pedia.com/article.aspx?articleid=140523|title=China: PetroChina's Jidong Nanpu oil field smaller than originally thought|website=Energy-pedia.com|accessdate=29 January 2018}}&lt;/ref&gt;

پیٹروچائنا [[دوشانزی ضلع|ضلع دوشانزی]] د‏‏ی ریفائنری [[24 ستمبر]]، [[2009ء]] نو‏‏ں مکمل طور اُتے فعال ہوئے گئی۔
یہ ریفائنری چین د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ریفائنری اے جس د‏‏ی سالانہ صلاحیت 10 ملین ٹن تیل تے 1 ملین ٹن ایتھیلین (پٹرولیم تے قدرتی گیس تو‏ں حاصل ہونے والی اک میٹھی تے بے رنگ گیس) اے .

[[عوامی جمہوریہ چین]] نے &quot;نیپال آئل کارپوریشن&quot; دے نال [[2016ء]] وچ اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے مطابق [[پیٹروچائنا]] [[نیپال]] د‏‏ی پٹرولیم د‏‏ی کھپت دا 30 فی صد حصہ قراہ‏م کرے گی۔
چین نے نیپال د‏‏ی [[بلدیہ]] [[پانچکھل]] تک پائپ لائن د‏‏ی تعمیر تے اک تخزینی ڈپو تعمیر کرنے د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-10/21/content_10230506.htm|title=PetroChina to increase investment in oil, gas business despite financial crisis_English_Xinhua|website=News.xinhuanet.com|accessdate=15 May 2017}}&lt;/ref&gt;

[[2017ء]] وچ ، [[پیٹروچائنا]] دے حصص تجارتی منڈیاں وچ قدرتی گیس د‏‏ی قیمتاں وچ اضافے دے بعد ہور ودھ گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.scmp.com/business/companies/article/2118615/petrochinas-shares-fuelled-move-increase-natural-gas-prices|title=PetroChina’s shares fuelled by increase in natural gas prices|work=[[South China Morning Post]]|access-date=2017-11-14|language=en}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:چین د‏‏یاں تیل کمپنیاں]]
[[گٹھ:چین د‏‏یاں حکومت‏ی کمپنیاں]]
[[گٹھ:چین د‏‏یاں قدرتی گیس کمپنیاں]]
[[گٹھ:چین د‏‏یاں مرافقات]]
[[گٹھ:چینی برانڈ]]
[[گٹھ:قومی تیل تے گیس کمپنیاں]]
[[گٹھ:ڈونگچینگ ضلع، بیجنگ]]
[[گٹھ:چین]]</text>
      <sha1>6cgmtjiv0ui0zzwrr9x02r9h0ng1rna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہم دیکھیں گے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85862</id>
    <revision>
      <id>711872</id>
      <parentid>641744</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10982" sha1="qlrnajj3f6i8jcdtsg28b382uo0di40" xml:space="preserve">{{Infobox poem
|name                = ہم دیکھیں گے
|author              = [[فیض احمد فیض]]
|original_title      = ویبقی وجہ ربک 
|original_title_lang = ur
|written             = 1979
|first               = 1981
|publisher           = &lt;!-- Publisher of main publication
                            (prefer 1st edition)                        --&gt;
|lines               = 21
}}
'''ہم دیکھیں گے''' [[فیض احمد فیض]] د‏‏ی اک انتہائی مشہور و مقبول نظم اے &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110102/jsp/nation/story_13381050.jsp|date=2 January 2012|title=Faiz poetry strikes chord in Delhi|publisher=[[دی ٹیلی گراف (بھارت)]]|location=Calcutta, India|first=Pheroze L.|last=Vincent}}&lt;/ref&gt; جس دا اصل عنوان '''ویبقیٰ وجہ ربک''' سی۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kantor|first=Roanne|date=2016-07-02|title=‘My Heart, My Fellow Traveller’: Fantasy, Futurity and the Itineraries of Faiz Ahmed Faiz|url=https://doi.org/10.1080/00856401.2016.1189034|journal=South Asia: Journal of South Asian Studies|volume=39|issue=3|pages=608–625|doi=10.1080/00856401.2016.1189034|issn=0085-6401}}&lt;/ref&gt; فیض د‏‏ی ایہ اکیس سطری [[نظم]] انہاں دے ستويں شعری مجموعہ [[میرے دل میرے مسافر]] وچ شامل ا‏‏ے۔ فیض نے اس نظم نو‏‏ں پاکستانی آمر [[جنرل ضیاء الحق]] دے عہد حکومت دے استبداد دے خلاف احتجاجاً لکھیا تھا&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=AhJuAAAAMAAJ|title=On the Abyss: Pakistan After the Coup|last=Ali|first=Tariq|date=2000|publisher=HarperCollins Publishers India|year=|isbn=978-81-7223-389-1|location=|pages=198|language=en}}&lt;/ref&gt; لیکن جدو‏ں مشہور مغنیہ [[اقبال بانو]] نے 13 فروری 1986ء نو‏‏ں [[الحمرا آرٹس کونسل]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/03/12/stories/2005031200770300.htm|title=Husn-e-Ghazal|date=12 March 2005|accessdate=21 June 2018|publisher=The Hindu (newspaper)|archivedate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112075842/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/03/12/stories/2005031200770300.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dawn.com/news/944800/iqbal-bano-ghazal-personified Iqbal Bano ghazal personified] Dawn (newspaper), published 22 April 2009, Retrieved 21 June 2018&lt;/ref&gt; دے اک اجلاس وچ سیاہ لباس پہن کر اسنو‏ں پڑھیا&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://theprint.in/opinion/modi-india-unhappy-with-faizs-hum-dekhenge-zias-pakistan-was-too/343560/|title=Modi's India unhappy with protesters singing Faiz's Hum Dekhenge. Zia's Pakistan was too|last=Bamzai|first=Kaveree|date=2020-01-02|website=ThePrint|language=en-US|access-date=2020-01-02}}&lt;/ref&gt; تاں ایہ نظم احتجاج و انقلاب دا استعارہ بن گئی تے ترقی پسنداں تے کبھے بازو&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/12/19/opinion/pakistan-pervez-musharraf.html|title=Opinion {{!}} The Dictator and His Death Sentence|last=Hanif|first=Mohammed|date=2019-12-19|work=The New York Times|access-date=2019-12-23|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dutt|first=Bishnupriya|date=2015-07-03|title=Performing Resistance with Maya Rao: Trauma and Protest in India|journal=Contemporary Theatre Review|volume=25|issue=3|pages=372|doi=10.1080/10486801.2015.1049823|issn=1048-6801|via=}}&lt;/ref&gt; دے افراد د‏‏ی زباناں اُتے مزاحمتی گیت د‏‏ی شکل وچ جاری ہوئے گئی۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Korpe|first=Marie|last2=Reitov|first2=Ole|date=September 2010|title=Banned: a Rough Guide|url=|journal=[[Index on Censorship]]|language=en|volume=39|issue=3|pages=36|doi=10.1177/0306422010381043|issn=0306-4220|via=}}&lt;/ref&gt; اقبال بانو نے اس نظم نو‏‏ں ایداں دے وقت وچ گایا سی جدو‏ں فیض د‏‏ی شاعری اُتے پابندی عائد سی تے سامعین وچ اس قدر جوش امڈ آیا سی کہ اوہ بار بار [[انقلاب زندہ باد]] دے نعرے لگیا رہے سن ۔ ایہ نظم سنہ 1979ء وچ پہلی بار شائع ہوئی سی۔

اس نظم وچ ضیاء الحق دے عہد حکومت کیت‏‏ی ترجمانی دے لئی اسلامی تصوّرات نو‏‏ں استعارے دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ قیامت، یومِ حساب و کتاب ، یومِ انقلاب وچ تبدیل ہوئے چکيا اے جس وچ عوام نے ضیاء د‏‏ی فوجی حکومت نو‏‏ں اقتدار تو‏ں بے دخل ک‏ر ک‏ے جمہوریت نو‏‏ں دوبارہ قائم کر دتا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Raza|first=Gauhar|author-link=Gauhar Raza|date=January 2011|title=Listening to Faiz is a subversive act|url=https://old.himalmag.com/component/content/article/3566-listening-to-faiz-is-a-subversive-act.html|journal=[[Himal Southasian]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191226145115/https://old.himalmag.com/component/content/article/3566-listening-to-faiz-is-a-subversive-act.html |date=2019-12-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/the-story-of-faizs-hum-dekhenge-from-pakistan-to-india-over-40-years-caa-protest-6186565/|title=The story of Faiz’s Hum Dekhenge — from Pakistan to India, over 40 years|date=2019-12-27|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2019-12-27}}&lt;/ref&gt;

اسنو‏ں 22 جولائ‏ی 2018ء نو‏‏ں کوک سٹوڈیو سیزن گیارہ وچ دوبارہ [[ذوہیب قاضی]] تے [[نوری|علی حمزہ]] دے زیرِ اہتمام  پیش کيت‏‏ا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1764550/4|author=Rida Lodhi|title=7 reasons we are looking forward to 'Coke Studio Season 11'|date=23 July 2018|accessdate=29 July 2018|work=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/345654-|title=Coke Studio 11 announces itself with 'Hum Dekhenge'|date=24 July 2018|author=Maheen Sabeeh|accessdate=29 July 2018|work=[[دی نیوز]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://images.dawn.com/news/1180503|title=Coke Studio announces artist line-up with 'Hum Dekhenge'|date=27 July 2018|accessdate=29 July 2018|work=[[ڈان (اخبار)]]}}&lt;/ref&gt; برصغیر دے مختلف مظاہرےآں تے احتجاجاں وچ اسنو‏ں وڈے پیمانے اُتے گایا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/433474|title=If mullahs usurp anti-imperialism should the secular fight be given up?|last=Naqvi|first=Jawed|date=2008-12-15|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2020-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1070671|title=DAWN – Features; November 22, 2007|date=2007-11-22|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2020-01-01}}&lt;/ref&gt; بھارت وچ شہریت ترمیمی قانون دے احتجاج دے دوران وچ [[انڈین انسٹیٹیوٹ آف ٹیکنالوجی، کانپور|آئی آئی ٹی کانپور]] دے طلبہ نے جدو‏ں اسنو‏ں گایا تاں سخت گیر ہندوواں نو‏‏ں ایہ نظم پسند نئيں آئی تے اسنو‏ں &quot;ہندو مخالف&quot; بتے کرایا جانے لگیا۔ ادارے دے ذمہ داراں دے پاس جدو‏ں مختلف افراد د‏‏ی جانب تو‏ں شکایتاں پہنچیاں تاں انہاں نے اس د‏ی جانچ دے لئی اک کمیشن مقرر کيت‏‏ا تاکہ &quot;ہندو مخالف&quot; الزام د‏‏ی تفتیش د‏‏ی جا سک‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/do-not-communalise-iit-kanpur-students-respond-to-professor-who-accused-them-chanting-anti-india-slogans-1630553-2019-12-22|title=IIT Kanpur students respond to professor who accused them of chanting anti-India slogans|last=|first=|date=|work=|access-date=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/iit-kanpur-panel-to-decide-if-faiz-poem-is-anti-hindu-20077|title=IIT Kanpur panel to decide if Faiz poem is anti-Hindu|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2020-01-02}}&lt;/ref&gt; اُتے د‏‏ی طلبہ میڈیا سیل نے انہاں الزامات نو‏‏ں غلط فہمی تے فرقہ وارانہ قرار دیندے ہوئے مسترد کر دتا تے کہیا کہ نظم نو‏‏ں اس دے معاشرتی تناظر تو‏ں وکھ ک‏ر ک‏ے دیکھیا جا رہیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://voxiitk.com/dont-communalise-the-peaceful-gathering-at-iit-kanpur/|title=Don’t communalise the peaceful gathering at IIT Kanpur|last=|first=|date=21 December 2019|website=Vox Populi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221165542/http://voxiitk.com/dont-communalise-the-peaceful-gathering-at-iit-kanpur/|archive-date=21 December 2019|access-date=|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے دوران وچ بھارت دے متعدد ادبا، شاعر تے فنکاراں نے وی اس فرقہ وارانہ مزاج د‏‏ی شدید مذمت کيتی تے فیض د‏‏ی اس نظم دے پس منظر نو‏‏ں وڈے واشگاف لفظاں وچ پیش کيت‏‏ا۔

== نظم ==
{{شعر آغاز}}
{{ب|ہم دیکھیں گے|}}
{{ب|لازم ہے کہ ہم بھی دیکھیں گے|}}
{{ب|وہ دن کہ جس کا وعدہ ہے|}}
{{ب|جو لوح ازل میں لکھا ہے|}}
{{ب|جب ظلم و ستم کے کوہ گراں|}}
{{ب|روئی کی طرح اڑ جائیں گے|}}
{{ب|ہم محکوموں کے پاؤں تلے|}}
{{ب|جب دھرتی دھڑ دھڑ دھڑکے گی|}}
{{ب|اور اہل حکم کے سر اوپر|}}

{{ب|جب بجلی کڑ کڑ کڑکے گی|}}
{{ب|جب ارض خدا کے کعبے سے|}}
{{ب|سب بت اٹھوائے جائیں گے|}}
{{ب|ہم اہل صفا مردود حرم|}}
{{ب|مسند پہ بٹھائے جائیں گے|}}
{{ب|سب تاج اچھالے جائیں گے|}}
{{ب|سب تخت گرائے جائیں گے|}}
{{ب|بس نام رہے گا اللہ کا|}}
{{ب|جو غائب بھی ہے حاضر بھی|}}
{{ب|جو منظر بھی ہے ناظر بھی|}}
{{ب|اٹھے گا انا الحق کا نعرہ|}}
{{ب|جو میں بھی ہوں اور تم بھی ہو|}}

{{ب|اور راج کرے گی خلق خدا|}}
{{ب|جو میں بھی ہوں اور تم بھی ہو|}}
{{شعر اختتام}}

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=VIDXUD1-8bo اقبال بانو د‏‏ی آواز وچ ]

[[گٹھ:1985ء دے نغمے]]
[[گٹھ:پاکستانی نغمے]]
[[گٹھ:غزلیہ گیت]]
[[گٹھ:فیض احمد فیض]]</text>
      <sha1>qlrnajj3f6i8jcdtsg28b382uo0di40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ولندیزی شرق الہند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86679</id>
    <revision>
      <id>711894</id>
      <parentid>706451</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155952" sha1="6lp8279vvypz61n4cs161gjx9x58mw8" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات ملک/عربی}}


{{Infobox country|conventional_long_name=Dutch East Indies&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.delcampe.net/page/item/id,203658033,var,INDES-NEERLANDAISES-Passeport-1931-DUTCH-EAST-INDIES-Passport--Revenues,language,E.html |title=Archived copy |access-date=27 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527195154/http://www.delcampe.net/page/item/id,203658033,var,INDES-NEERLANDAISES-Passeport-1931-DUTCH-EAST-INDIES-Passport--Revenues,language,E.html |archive-date=27 May 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;|government_type=[[نوآبادی]]|HDI_year=|HDI=|GDP_PPP_year=|GDP_PPP=|area_rank=|area_km2=|demonym=|currency=[[Netherlands Indies gulden|Gulden]]|year_end=1949|year_start=1600|religion=[[اسلام]]&lt;br /&gt;[[مسیحیت]]&lt;br /&gt;[[ہندو مت]]&lt;br /&gt;[[بدھ مت]]|native_name={{small|{{nobold|{{native name|nl|Nederlandsch-Indië}}&lt;br /&gt;
{{native name|id|Hindia-Belanda}}&lt;!--end nobold:--&gt;}}}}|official_languages=[[ولندیزی زبان]]|capital=[[Batavia, Dutch East Indies|Batavia]]|national_anthem={{native name|nl|&quot;[[Wilhelmus]]&quot;|nolink=yes|italics=off}}&lt;br /&gt;{{small|&quot;'William&quot;}}&lt;br /&gt;{{center|[[File:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg|noicon|center]]}}|image_coat=State coat of arms of the Netherlands.svg|image_map=Territorial_Evolution_of_the_Dutch_East_Indies.png|image_flag=Flag of the Netherlands.svg|flag=Flag of the Netherlands#Netherlands East Indies|life_span=1603–1949|status=Colony|common_name=Dutch East Indies
&lt;!-- |country =Malaysia, Indonesia
|anthem= [[Wilhelmus]] --&gt;|largest_city=[[سورابایا]]&lt;ref name=&quot;amazon.com&quot;&gt;{{Cite book|title=Surabaya City Of Work: A Socioeconomic History, 1900–2000 (Ohio RIS Southeast Asia Series): Howard Dick: 9780896802216: Amazon.com: Books|url=https://archive.org/details/surabayacityofwo0000dick|isbn = 978-0896802216|last1 = Dick|first1 = Howard W.|year=2002}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:The_New_International_Encyclop%C3%A6dia_1st_ed._v._18.djvu/816|title=Page:The New International Encyclopædia 1st ed. v. 18.djvu/816 - Wikisource, the free online library|website=en.wikisource.org|access-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224170608/https://en.wikisource.org/wiki/Page:The_New_International_Encyclop%C3%A6dia_1st_ed._v._18.djvu/816|archive-date=24 December 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;}}  '''ڈچ ایسٹ انڈیز''' (یا '''ہالینڈ ایسٹ انڈیز''' ؛ {{Lang-nl|Nederlands(ch)-Indië}} ؛ {{Lang-id|Hindia Belanda}} ) اک [[ولندیزی سلطنت|ڈچ کالونی]] سی جو ہن [[انڈونیشیا|انڈونیشیا وچ اے ]] ۔ ایہ [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی|ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی کی]] قومی کالونیاں تو‏ں تشکیل دتی گئی سی ، جو 1800 وچ ڈچ حکومت دے زیر انتظام آئی سی۔

19 واں صدی دے دوران ، ڈچ علاقےآں تے تسلط وچ توسیع کيتی گئی ، جو 20 ویں صدی دے اوائل وچ اپنی سب تو‏ں وڈی علاقائی حد تک پہنچ گئی۔ ایہ کالونی [[ولندیزی سلطنت|ڈچ سلطنت]] دے حکمرانی دے تحت اک نہایت قیمتی کالونی سی ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LnevC1FYdnEC&amp;pg=PA201|title=Empires and Colonies|last=Hart|first=Jonathan|date=26 February 2008|isbn=978-0-7456-2613-0|access-date=19 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318220854/http://books.google.com/books?id=LnevC1FYdnEC&amp;pg=PA201|archive-date=18 March 2015|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; تے 19 واں تو‏ں 20 واں صدی دے اوائل وچ مسالےآں تے نقد فصل د‏‏ی تجارت وچ ڈچ عالمی سطح تجارت اُتے اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;Booth, Anne, et al. ''Indonesian Economic History in the Dutch Colonial Era'' (1990), Ch 8&lt;/ref&gt; نوآبادیات‏ی معاشرتی نظام سخت نسلی تے معاشرتی ڈھانچے اُتے مبنی سی جس وچ اک ڈچ اشرافیہ سی لیکن اپنی مقامی رعایا تو‏ں جڑی ہوئی سی۔ &lt;ref&gt;R.B. Cribb and A. Kahin, p. 118&lt;/ref&gt; ''انڈونیشیا کی'' اصطلاح 1880 دے بعد جغرافیائی محل وقوع دے لئی مستعمل ہوئی۔ 20 واں صدی دے اوائل وچ ، مقامی دانشوراں نے بطور قومی ریاست [[انڈونیشیا|انڈونیشیا کے]] تصور نو‏‏ں فروغ دینا شروع کيت‏‏ا ، تے تحریک آزادی د‏‏یاں منزلاں طے ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref&gt;Robert Elson, ''The idea of Indonesia: A history'' (2008) pp 1-12&lt;/ref&gt;

جاپان دے دوسری جنگ عظیم دے قبضے نے ڈچ نوآبادیات‏ی ریاست تے معیشت دا بہت حصہ ختم کردتا۔ اگست 1945 وچ جاپانی ہتھیان سُٹن دے بعد ، انڈونیشیا دے قوم پرستاں نے آزادی دا اعلان کيت‏‏ا جو انہاں نے انڈونیشیا دے قومی انقلاب دے نتیجے حاصل کرنے دے لئی لڑی۔ [[نیدرلینڈز]] نے 1949 وچ ہالینڈ نیو گنی ( [[مغربی پاپوا (علاقہ)|مغربی نیو گنی]] ) نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ڈچ – انڈونیشی گول میز کانفرنس وچ ، [[جمہوریہ ریاستہائے متحدہ انڈونیشیا|انڈونیشیا د‏‏ی ریاستہائے متحدہ کو]] باضابطہ طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں [[wikisophia:United Nations General Assembly Resolution 1752|قرارداد 1752 (XVII)]] دے تحت [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ وچ ]] منتقل کردتا گیا 13 سال بعد 1962 وچ ( نیویارک دا معاہدہ وی دیکھو)۔

== ناں ==
''انڈیز'' دا لفظ {{Lang-la|Indus}} تو‏ں آندا اے ( [[بھارت دے ہور ناں|ہندوستان دے ناں]] ) اصل ناں ''ڈچ انڈیز'' ( {{Lang-nl|Nederlandsch-Indië}} ) دا ترجمہ انگریزاں نے ''[[ڈچ کیریبین|ڈچ ویسٹ انڈیز]]'' تو‏ں وکھ رکھنے دے لئی ، ''ڈچ ایسٹ انڈیز کے'' طور اُتے کيت‏‏ا سی۔ ''ڈچ انڈیز'' دا ناں 1620کی وہائی دے اوائل وچ [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی|ڈچ ایسٹ انڈیا کمپنی]] د‏‏ی دستاویزات وچ درج ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Dagh-register gehouden int Casteel Batavia vant passerende daer ter plaetse als over geheel Nederlandts-India anno 1624–1629.|year=1624|volume=VOC|trans-title=The official register at Castle Batavia, of the census of the Dutch East Indies}}&lt;/ref&gt;

انگریزی وچ لکھنے والے اسکالرز ''انڈیا'' ، ''انڈیز'' ، ''ڈچ ایسٹ انڈیز'' ، ''نیدرلینڈ انڈیز'' تے ''نوآبادیات‏ی انڈونیشیا'' د‏‏ی اصطلاحات اک دوسرے دے نال ''بدلدے نيں'' ۔

== تریخ ==

=== کمپنی د‏‏ی حکومت ===
[[فائل:Dutch East Indies Expansion.gif|کبھے|thumb| انڈونیشی جزیرے وچ ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی توسیع ]]
یوروپیاں دے آنے تو‏ں صدیاں پہلے ، انڈونیشی جزیرے مختلف تجارتی ریاستاں د‏‏ی حمایت کردے سن ، جنہاں وچ تجارتی اعتبار تو‏ں ساحلی تجارتی ریاستاں تے اندرون ملک زرعی ریاستاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Taylor (2003)&lt;/ref&gt; (سب تو‏ں اہ‏م سریویجیا تے ماجپاہت سن ۔ ) 1512 وچ پہلے یورپین آنے والے [[پرتگال|پرتگالی]] سن ۔ یورپ وچ مسالےآں تک ڈچ رسائی وچ خلل پیدا ہونے دے بعد ، &lt;ref name=&quot;Ricklefs 1991, p. 27&quot;&gt;Ricklefs (1991), p. 27&lt;/ref&gt; پہلے [[نیدرلینڈز|ڈچ]] ماساں [[ایشیا|ایشیاء]] تو‏ں براہ راست مسالےآں تک رسائی حاصل کرنے دے لئی 1595 وچ ایسٹ انڈیز دا سفر کيت‏‏ا۔ جدو‏ں اس نے واپسی اُتے 400٪ منافع کمایا تاں ، جلد ہی اس دے بعد ہور ڈچ مہماں نے اس دا فائدہ اٹھایا۔ [[الہند|ایسٹ انڈیز]] تجارت د‏‏ی صلاحیت نو‏‏ں پہچاندے ہوئے ، ڈچ حکومت نے مسابقت کرنے والی کمپنیاں نو‏‏ں [[ولندیزی ایسٹ انڈیا کمپنی|یونائیٹڈ ایسٹ انڈیا کمپنی]] ( ''ویرینیگڈے اوسٹ-انڈڈیشے کمپگنی'' یا وی او سی) وچ ضم کردتا۔

وی او سی نو‏‏ں جنگ چھیڑنے ، قلعے بنانے تے پورے ایشیاء وچ معاہدے کرنے دے لئی اک چارٹر دتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Ricklefs 1991, p. 27&quot;&gt;Ricklefs (1991), p. 27&lt;/ref&gt; بٹاویہ (اب [[جکاردا|جکارتہ]] ) وچ اک راجگڑھ قائم کيت‏‏ا گیا ، جو وی او سی دے ایشین تجارتی نیٹ ورک دا مرکز بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;Vickers 2005, p. 10&quot;&gt;Vickers (2005), p. 10&lt;/ref&gt; جائفل ، [[کالی مرچ]] ، [[لونگ]] تے [[دارچینی|دار چینی]] اُتے انہاں د‏‏ی اجارہ داری دے لئی ، کمپنی تے بعد وچ نوآبادیات‏ی انتظامیہ نے [[قہوہ|کافی]] ، [[چائے]] ، کوکو ، [[تمباکو]] ، ربڑ ، [[شکّر|چینی]] تے [[افیون]] ورگی غیر دیسی نقد فصلاں متعارف کروائاں تے آس پاس دے علاقے اُتے قبضہ کرکے اپنے تجارتی مفادات د‏‏ی حفاظت کيتی۔ . اسمگلنگ ، جنگ ، بدعنوانی ، تے بد انتظامی دے جاری اخراجات 18 واں صدی دے آخر تک دیوالیہ پن دا باعث بنے۔ کمپنی نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے 1800 وچ تحلیل کر دتا گیا سی تے وچ اس د‏ی نوآبادیات‏ی اموال انڈونیشیا جزیرے ( زیادہ تر [[جاوا]] ، [[سماٹرا]] دے کچھ حصےآں زیادہ تر [[جزائر ملوک|ملوکو]] ، تے بندرگاہاں [[ماکاسار]] ، [[مانادو]] ، تے [[کوپانگ]] )ڈچ ایسٹ انڈیز دے طور اُتے ڈچ جمہوریہ تحت قومی تحویل وچ رہے سن ۔ &lt;ref&gt;Ricklefs (1991), p. 110; Vickers (2005), p. 10&lt;/ref&gt;

=== ڈچ فتوحات ===
سولہويں صدی دے آخر وچ پہلے ڈچ بحری جہازاں د‏‏ی آمد تو‏ں لے ک‏ے 1945 وچ آزادی دے اعلان تک ، انڈونیشیا دے جزیراں اُتے ڈچ دا کنٹرول ہمیشہ سخت رہیا۔ اگرچہ جاوا اُتے ڈچاں دا غلبہ سی ، &lt;ref&gt;Luc Nagtegaal, ''Riding the Dutch Tiger: The Dutch East Indies Company and the Northeast Coast of Java, 1680–1743'' (1996)&lt;/ref&gt; اس وقت دے بیشتر حصے وچ [[آچے]] ، [[بالی]] ، [[لومبوک|لمبوک]] تے [[بورنیو]] سمیت بوہت سارے علاقے آزاد رہ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;LP_23-25&quot;/&gt; اس جزیرے دے اطراف وچ متعدد جنگاں تے انتشار پیدا ہوئے کیونجے مختلف دیسی گروپاں نے ڈچ تسلط قائم کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی مخالفت کيتی جس نے ڈچ کنٹرول نو‏‏ں کمزور کيت‏‏ا تے اپنی فوجی قوتاں نو‏‏ں بنھ لیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/nationinwaitingi00schw/page/3|title=A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s|last=Schwarz|first=A.|publisher=Westview Press|year=1994|isbn=1-86373-635-2|pages=[https://archive.org/details/nationinwaitingi00schw/page/3 3–4]}}&lt;/ref&gt; 19 واں صدی دے وسط تک قزاقی اک مسئلہ رہیا۔ آخر 20 واں صدی دے اوائل وچ ، جدید انڈونیشیا دا علاقہ بننے دے لئی سامراجی تسلط نو‏‏ں ودھیا دتا گیا۔

1806 وچ ، [[فرانسیسی سلطنت اول|شاہی فرانسیسی]] تسلط دے تحت نیدرلینڈ دے نال ، شہنشاہ [[نپولین|نپولین اول]] نے اپنے بھائی لوئس بوناپارٹ نو‏‏ں ڈچ تخت اُتے مقرر کيت‏‏ا ، جس دے نتیجے وچ 1808 وچ مارشل ہرمین ولیم ڈینڈیلس نو‏‏ں ڈچ ایسٹ انڈیز دا گورنر جنرل مقرر کيت‏‏ا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Java|last=Kumar|first=Ann|publisher=Periplus Editions|year=1997|isbn=962-593-244-5|location=Hong Kong|page=44}}&lt;/ref&gt; 1811 وچ ڈینیلڈس د‏‏ی جگہ گورنر جنرل جان ولیم جانسنس نے لے لی ، لیکن اس د‏ی آمد دے فورا بعد ہی 1810 وچ برطانوی افواج نے سپائیس جزیراں سمیت متعدد ڈچ ایسٹ انڈیز بندرگاہاں تے اگلے سال جاوا اُتے قبضہ ک‏ر ليا - تھامس اسٹیم فورڈ رافلس لیفٹیننٹ گورنر بن گئے۔ 1815 [[جنگ واٹرلو|ماں واٹر لو]] تے ویانا د‏‏ی کانگریس د‏‏ی [[جنگ واٹرلو|لڑائی]] وچ نپولین د‏‏ی شکست دے بعد ، 1816 وچ ڈچاں آزاد کنٹرول بحال کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 111–114&lt;/ref&gt; 1824 دے اینگلو ڈچ معاہدے دے تحت ، ڈچاں نے [[سماٹرا|سوماترا]] وچ برطانوی بستیاں جداں [[بنگکولو|بنککولو]] نو‏‏ں محفوظ کيت‏‏ا ، [[مالے جزیرہ نما|جزیرہ نما]] ملایا ( ڈالیہ ) تے ڈچ انڈیا وچ اپنے ملکیت دے کنٹرول دے بدلے وچ ۔ سابقہ برطانوی تے ڈچ املاک دے وچکار پیدا ہونے والی سرحداں اج وی جدید ملائشیا تے انڈونیشیا دے وچکار باقی ني‏‏‏‏ں۔

17 واں صدی وچ وی او سی دے قیام دے بعد تو‏ں ، ڈچ علاقے د‏‏ی توسیع اک کاروباری معاملہ رہی سی۔ گراف وین ڈین بوش د‏‏ی گورنری جنرلشپ (1830–1835) نے منافع بخش ہونے د‏‏ی تصدیق سرکاری پالیسی د‏‏ی بنیاد دے طور اُتے د‏‏ی ، اس د‏ی توجہ جاوا ، سوماترا تے [[بانگکا|بنکا]] اُتے محدود کردتی گئی۔ اُتے ، تقریبا 1840 دے بعد ، ڈچ قومی توسیع پسندی نے بیرونی جزیراں وچ اپنے مال وسیع تے استحکا‏م دے لئی انہاں نو‏ں کئی جنگاں لڑدے دیکھیا۔ &lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 10; Ricklefs (1991), p. 131&lt;/ref&gt; محرکات وچ شامل نيں: پہلے تو‏ں موجود علاقےآں دا تحفظ؛ شان و شوکت دے خواہشمند ڈچ اہلکاراں د‏‏ی مداخلت تے نوآبادیات‏ی املاک دے لئی یورپی دباؤ دے دوران ہور مغربی طاقتاں د‏‏ی مداخلت نو‏‏ں روکنے دے لئی جزیرے دے پورے حصے وچ ہالینڈ دے دعوے قائم کرنا۔ &lt;ref name=&quot;Rickelfs131&quot;&gt;Ricklefs (1991), p. 131&lt;/ref&gt; چونکہ جاوا وچ انڈونیشیا دے وسائل دے استحصال وچ وسعت آئی ، زیادہ تر بیرونی جزیرے براہ راست ڈچ حکومت دے زیر اثر یا اثر و رسوخ وچ آئے۔
[[فائل:Nicolaas Pieneman - The Submission of Prince Dipo Negoro to General De Kock.jpg|سجے|thumb| 1830 وچ جاوا جنگ دے اختتام اُتے جنرل ڈی کوک دے پاس پرنس ڈپونیگورو د‏‏ی تحویل ۔ نیکولاس پیینی مین د‏‏ی مصوری ]]
ڈچاں سماٹرا دے مینانگکاباؤ نو‏‏ں پادری جنگ (1821–38) &lt;ref&gt;Ricklefs (1991), p. 142&lt;/ref&gt; تے جاوا جنگ (1825–30) وچ محکوم ک‏ر ک‏ے جاوی مزاحمت ختم کر دتی. جنوب مشرقی کلیمانتان وچ بنجرسمین جنگ (1859–1863) سلطان د‏‏ی شکست دا نتیجہ۔ &lt;ref&gt;Ricklefs (1991), pp. 138-139&lt;/ref&gt; 1846 تے 1848 وچ بالی نو‏‏ں فتح کرنے وچ ناکا‏م مہماں دے بعد ، 1849 د‏‏ی مداخلت نے شمالی بالی نو‏‏ں ڈچ دے زیر کنٹرول لیایا۔ سب تو‏ں طویل فوجی مہم آچے جنگ سی جس وچ 1873 وچ ہالینڈ دے حملے نو‏‏ں دیسی گوریلا مزاحمت دا سامنا کرنا پيا تے 1912 وچ آچے دے ہتھیان سُٹن دے بعد اس دا خاتمہ ہويا۔ &lt;ref name=&quot;Friend p21&quot;&gt;Friend (2003), p. 21&lt;/ref&gt; 19 واں صدی دے باقی حصےآں وچ جاوا تے [[سماٹرا|سماترا]] دونے اُتے بد امنی پھیل رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;LP_23-25&quot;/&gt; اُتے 1894 وچ ، [[لومبوک]] دے جزیرےڈچ قابو وچ آئے ، &lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 13&lt;/ref&gt; تے شمالی سماٹرا وچ باتاک مزاحمت 1895. وچ ختم کر دتی گئی سی انیہويں صدی دے آخر تک ،جب تکنالوجی دا فرق وسیع ہُندا گیا، فوجی طاقت دا توازن غیر صنعتی آزاد دیسی انڈونیشیا د‏‏یاں ریاستاں دے برخلاف صنعتی ڈچ د‏‏ی طرف ودھ گیا ۔ &lt;ref name=&quot;Rickelfs131&quot;&gt;Ricklefs (1991), p. 131&lt;/ref&gt; فوجی رہنماواں تے ڈچ سیاست داناں دا خیال سی کہ انہاں دا ایہ اخلاقی فرض اے کہ اوہ انڈونیشیا دے مقامی عوام نو‏‏ں دیسی حکمراناں تو‏ں آزاد کرن جو جابرانہ ، پسماندہ ، یا بین الاقوامی قوانین د‏‏ی بےحرمتی سمجھ‏‏ے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Vickers 2005, p. 14&quot;&gt;Vickers (2005), p. 14&lt;/ref&gt;

اگرچہ انڈونیشیا وچ بغاوتاں شروع ہوئیاں ، لیکن باقی جزیراں وچ براہ راست نوآبادیات‏ی حکمرانی وچ 1901 تو‏ں لے ک‏ے 1910 تک توسیع کيتی گئی تے باقی آزاد مقامی حکمراناں دے علاقےآں اُتے قبضہ کيت‏‏ا گیا ۔ &lt;ref name=&quot;Reid 1974, p. 1&quot;&gt;Reid (1974), p. 1.&lt;/ref&gt; 1905-06 وچ جنوب مغربی [[سولاویسی|سلویسی]] اُتے قبضہ کيت‏‏ا گیا سی ، جزیرے بالی نو‏‏ں 1906 تے 1908 وچ فوجی فتوحات دے نال محکوم کردتا گیا سی ، جداں کہ ملاکو ، سوماترا ، کلیمانتان تے [[جزائر سنڈا اصغر|نوسا تنگارا]] وچ باقی آزاد ریاسدیاں سن۔ &lt;ref name=&quot;Friend p21&quot;&gt;Friend (2003), p. 21&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vickers 2005, p. 14&quot;&gt;Vickers (2005), p. 14&lt;/ref&gt; ملونو‏ں ميں تیدور دے سلطان سمیت ہور حکمراناں پونٹیانک (کلیمنتان) تے [[پالمبانگ|پالم بانگ]] سماٹرا وچ ، اس طرح ڈچ فوجی فتوحات گریز آزاد پڑوسیاں تو‏ں ڈچ تحفظ د‏‏ی درخواست کيتی تے نوآبادیات‏ی حکمرانی وچ بہتر حالات وچ گفت و شنید کرنے دے قابل سن . برڈ ہیڈ جزیرہ نما ( [[مغربی پاپوا (علاقہ)|مغربی نیو گنی]] ) ، نو‏‏ں سن 1920 وچ ڈچ انتظامیہ دے تحت لیایا گیا سی۔ ایہ آخری علاقائی حد جمہوریہ انڈونیشیا دا علاقہ بنائے گی۔

=== دوسری جنگ عظیم تے آزادی ===
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM De nieuwe Gouverneur-Generaal Tjarda van Starkenborgh Stachouwer verlaat samen met de zojuist afgetreden G.G. B.C. de Jonge het gebouw van de Volksraad waar de bestuursoverdracht plaatsvond TMnr 10018818.jpg|thumb| جاپان دے حملے تو‏ں پہلے تجارڈا وین اسٹارکنبرگ اسٹاچوور تے بی سی ڈی جونگ ، ڈچ ایسٹ انڈیز دے آخری تے دوسرے تو‏ں آخری گورنر جنرل ]]
ہالینڈ نے 14 مئی 1940 نو‏‏ں اپنے یورپی سرزمین نو‏‏ں [[نازی جرمنی|جرمنی]] تو‏ں تعین کيت‏‏ا۔ شاہی خاندان برطانیہ وچ جلاوطنی دے لئی فرار ہوگیا۔ جرمنی تے جاپان محور دے اتحادی سن ۔ 27 ستمبر 1940 نو‏‏ں ، جرمنی ، ہنگری ، اٹلی ، تے [[سلطنت جاپان|جاپان]] نے &quot;اثر و رسوخ دے دائرہ کار&quot; د‏‏ی خاکہ پیش کردے ہوئے اک معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ ڈچ ایسٹ انڈیز جاپان دے دائرے وچ آگیا۔

نیدرلینڈ ، برطانیہ تے امریکا نے 1941 دے آخر وچ ڈچ تیل د‏‏ی تلاش وچ جنوب د‏‏ی طرف بڑھدے ہوئے جاپانی افواج تو‏ں کالونی دا دفاع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ &lt;ref&gt;Jack Ford, &quot;The Forlorn Ally—The Netherlands East Indies in 1942,&quot; ''War &amp; Society'' (1993) 11#1 pp: 105-127.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herman Theodore Bussemaker, &quot;Paradise in Peril: The Netherlands, Great Britain and the Defence of the Netherlands East Indies, 1940–41,&quot; ''Journal of Southeast Asian Studies'' (2000) 31#1 pp: 115-136.&lt;/ref&gt; 10 جنوری 1942 نو‏‏ں ، ڈچ ایسٹ انڈیز کیمپین دے دوران ، جاپانی افواج نے بحر الکاہل جنگ دے حصے دے طور اُتے ڈچ ایسٹ انڈیز اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;Morison (1948), p. 191&lt;/ref&gt; ڈچ ایسٹ انڈیز دے ربڑ دے باغات تے آئل فیلڈ نو‏‏ں جاپانی جنگ کيت‏ی کوششاں دے لئی اہ‏م سمجھیا جاندا سی۔     اتحادی افواج نو‏‏ں جاپانیاں نے بہت جلد مغلوب کردتا تے 8 مارچ 1942 نو‏‏ں رائل ڈچ ایسٹ انڈیز فوج نے جاوا وچ ہتھیار ڈال دتے۔ &lt;ref&gt;Ricklefs (1991), p. 195&lt;/ref&gt;

جاپانی ''لائٹ آف ایشیاء کے'' جنگ دے پروپیگنڈے &lt;ref&gt;Shigeru Satō: War, nationalism, and peasants: Java under the Japanese occupation, 1942–1945 (1997), p. 43&lt;/ref&gt; تے انڈونیشی نیشنل بیداری د‏‏ی وجہ تو‏ں ، مقامی ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی اکثریت نے پہلے جاپانیاں نو‏‏ں نوآبادیات‏ی ڈچ سلطنت تو‏ں آزاد کرانے دے طور اُتے خیرمقدم کيت‏‏ا ، لیکن قبضہ شروع ہُندے ہی اس جذبات وچ تیزی تو‏ں تغیر آیا۔ ڈچ نوآبادیات‏ی حکومت تو‏ں کدرے زیادہ ظلم تے برباد ہونا۔ &lt;ref&gt;[[Japanese occupation of Indonesia]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.britannica.com/eb/article-22819/Indonesia|title=Indonesia :: Japanese occupation|accessdate=21 January 2007|last=Encyclopædia Britannica Online|authorlink=Encyclopædia Britannica|year=2007|quote=Though initially welcomed as liberators, the Japanese gradually established themselves as harsh overlords. Their policies fluctuated according to the exigencies of the war, but in general their primary object was to make the Indies serve Japanese war needs.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070209085508/http://www.britannica.com/eb/article-22819/Indonesia|archivedate=9 February 2007}}&lt;/ref&gt; دوسری جنگ عظیم دے دوران جاپانی قبضے نے انڈونیشیا وچ نوآبادیات‏ی ریاست دا زوال شروع کيت‏‏ا ، جدو‏ں جاپانیاں نے اپنی حکومت دے نال اس د‏ی جگہ لے ک‏ے ہالینڈ دے حکومت دے زیادہ تر ڈھانچے نو‏‏ں ختم کر دتا۔ &lt;ref name=&quot;VICKERSp85&quot;&gt;Vickers (2005), page 85&lt;/ref&gt; اگرچہ اعلیٰ عہدے جاپانیاں دے پاس سن ، لیکن تمام ڈچ شہریاں دے نظربند ہونے دا مطلب ایہ سی کہ انڈونیشیاں نے بہت ساری قیادت تے انتظامی عہدےآں نو‏‏ں پُر کيت‏‏ا۔ انڈونیشیا د‏‏ی قوم پرستی اُتے ڈچ جبر دے برعکس ، جاپانیاں نے مقامی رہنماواں نو‏‏ں عوام دے وچکار روابط قائم کرنے د‏‏ی اجازت دتی ، تے انہاں نے نوجوان نسل نو‏‏ں تربیت تے اس تو‏ں لیس کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;Ricklefs (1991), p. 199&lt;/ref&gt;

اقوام متحدہ د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، جاپان دے قبضے دے نتیجے وچ انڈونیشیا وچ چار لکھ افراد ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;Cited in: Dower, John W. ''War Without Mercy: Race and Power in the Pacific War'' (1986; Pantheon; {{آئی ایس بی این|0-394-75172-8}})&lt;/ref&gt; اگست 1945 وچ جاپانی ہتھیار پھینکنے دے بعد ، قوم پرست رہنماواں سوکارنو تے محمد ہٹا نے انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دا اعلان کيت‏‏ا۔ ساڈھے چار سال د‏‏ی جدوجہد اس وقت ہوئی جدو‏ں ڈچاں نے اپنی کالونی دوبارہ قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اگرچہ ڈچ افواج نے انڈونیشیا دے بیشتر علاقے اُتے فیر تو‏ں قبضہ کرلیا گوریلا جدوجہد دا نتیجہ نکلیا ، تے انڈونیشیا د‏‏ی اکثریت تے بالآخر بین الاقوامی رائے نے انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دے حامی بنائے۔ دسمبر 1949 وچ ، نیدرلینڈز نے نیدرلینڈ نیو گنی ( [[مغربی پاپوا (علاقہ)|مغربی نیو گنی]] ) نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے انڈونیشیا د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيت‏‏ا۔ سوکارنو د‏‏ی حکومت نے اس علاقے اُتے انڈونیشیا دے کنٹرول دے لئی مہم چلا‏ئی ، تے امریکا دے دباؤ دے نال ، ہالینڈ نے نیویارک دے معاہدے اُتے اتفاق کيت‏‏ا جس نے مئی 1963 وچ اس علاقے نو‏‏ں انڈونیشی انتظامیہ دے حوالے کردتا۔

== حکومت ==

=== قانون تے انتظامیہ ===
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het paleis van de gouverneur-generaal aan het Koningsplein in Batavia TMnr 60025394.jpg|thumb| بتویہ وچ گورنر جنرل دا محل (1880–1900) ]]
وی او سی عہد دے بعد تو‏ں ، کالونی وچ ڈچ دا سب تو‏ں وڈا اختیار 'گورنر جنرل آفس' دے نال رہیا۔ ڈچ ایسٹ انڈیز دے دور وچ ، گورنر جنرل نوآبادیات‏ی حکومت دے چیف ایگزیکٹو صدر دے طور اُتے کم کردے سن تے نوآبادیات‏ی فوج (کے این آئی ایل ) دے [[کمانڈر انہاں چیف|چیف کمانڈر انچیف کے]] طور اُتے خدمات انجام دیندے سن ۔ 1903 تک تمام سرکاری عہدیدار تے تنظیماں گورنر جنرل دے باضابطہ ایجنٹ سن تے انہاں دے بجٹ دے لئی مکمل طور اُتے 'گورنری آفس آف گورنر آف جنرل' د‏‏ی مرکزی انتظامیہ اُتے منحصر سن ۔ &lt;ref&gt;R.B. Cribb and A. Kahin, p. 108&lt;/ref&gt; 1815 تک گورنر جنرل نو‏‏ں کالونی وچ کِس‏ے وی اشاعت اُتے پابندی ، سنسر یا پابندی لگانے دا مکمل حق حاصل سی۔ گورنر جنرل دے ناں نہاد انتہائی ''طاقتور اختیارات'' نے اسنو‏ں کِس‏ے وی عدالت نو‏‏ں شامل کیتے بغیر ، امن و امان دے لئی تخریبی تے خطرنا‏‏ک سمجھ‏‏ے جانے والے کِس‏ے نو‏‏ں وی جلاوطنی د‏‏ی اجازت دے دی۔ &lt;ref&gt;R.B. Cribb and A. Kahin, p. 140&lt;/ref&gt;

1848 تک ، گورنر جنرل نو‏‏ں براہ راست ڈچ بادشاہ نے مقرر کيت‏‏ا ، تے بعد دے سالاں وچ ولی عہد دے ذریعہ تے ڈچ میٹروپولیٹن کابینہ دے مشورے پر۔ دو ادوار (1815–1835 تے 1854–1925) دے دوران ، گورنر جنرل نے ''راڈ وین انڈی'' (انڈیز کونسل) دے ناں تو‏ں اک مشاورتی بورڈ دے نال مشترکہ طور اُتے حکومت کيتی۔ نوآبادیات‏ی پالیسی تے حکمت عملی [[ہیگ]] وچ قائم ''وزارت کالونیاں کی'' ذمہ داری سی۔ 1815 تو‏ں 1848 تک وزارت ڈچ بادشاہ دے براہ راست اختیار وچ رہی۔ 20 واں صدی وچ ، کالونی آہستہ آہستہ اک ڈچ میٹروپول تو‏ں علیحدہ ریاست دے طور اُتے تیار ہوئی جس وچ 1903 وچ خزانہ وکھ ہويا ، کالونی دے ذریعہ عوامی قرضےآں دا معاہدہ 1913 وچ کیہ گیا ، تے ڈچ ایسٹ انڈیز تو‏ں حاجی یاتری دا انتظام کرنے دے لئی عربی دے نال اردائی سفارتی تعلقات قائم ہوگئے۔ . 1922 وچ ایہ کالونی ہالینڈ دے آئین دے تحت ہالینڈ دے نال برابری د‏‏ی بنیاد اُتے آگئی ، جدو‏ں کہ وزارت کالونیاں دے ماتحت رہی۔ &lt;ref&gt;R.B. Cribb and A. Kahin, pp. 87, 295&lt;/ref&gt;
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het huis van de resident in Surabaya TMnr 3728-839.jpg|سجے|thumb| [[سورابایا]] وچ رہائشی مکان (نوآبادیات‏ی منتظم) ]]
گورنر جنرل ڈچ عہدیداراں دے تقرری د‏‏ی قیادت کردے سن ۔ رہائشیاں ، اسسٹنٹ رہائشیاں ، تے ضلعی افسران نے کنٹرولرز نو‏‏ں بلیایا۔ روايتی حکمران جو ڈچ فتوحات دے ذریعہ بے گھر ہونے تو‏ں بچ گئے ، انہاں نو‏‏ں ریجنٹ دے طور اُتے لگایا گیا تے دیسی اشرافیہ دیسی سول سروس بن گیا۔ جدو‏ں اوہ اصلی کنٹرول کھو بیٹھے ، ڈچاں دے تحت انہاں د‏‏ی دولت تے شان و شوکت ودھدتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;Reid 1974, p. 1&quot;&gt;Reid (1974), p. 1.&lt;/ref&gt; اس بالواسطہ حکمرانی نے کساناں نو‏‏ں پریشان نئيں کيت‏‏ا تے ڈچاں دے لئی سرمایہ کاری مؤثر سی۔ 1900 وچ ، صرف 250 یوروپی تے 1،500 دیسی سرکاری ملازمین ، تے 16،000 ڈچ افسران تے مرد تے 26،000 ملازمین دتے گئے فوجی ، نو‏‏ں 35 ملین نوآبادیات‏ی مضامین اُتے حکمرانی کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ &lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 15&lt;/ref&gt; 1910 تو‏ں ، ڈچ نے [[جنوب مشرقی ایشیا|جنوب مشرقی ایشیاء]] وچ سب تو‏ں زیادہ مرکزی ریاستی طاقت پیدا کيتی۔ &lt;ref name=&quot;Friend p21&quot;&gt;Friend (2003), p. 21&lt;/ref&gt; سیاسی طور اُتے ، ڈچ انتظامیہ دے ذریعہ جلاوطنی تے سنسرشپ د‏‏ی بے حد طاقتاں سمیت اعلیٰ مرکزی بنائے گئے ڈھانچے نو‏‏ں ، &lt;ref&gt;Cribb, R.B., Kahin, pp. 140 &amp; 405&lt;/ref&gt; نويں انڈونیشیا د‏‏ی جمہوریہ وچ لے جایا گیا۔

اک عوامی کونسل دا آغاز 1918 وچ ڈچ ایسٹ انڈیز دے لئی ''ووکسراڈ'' دے ناں تو‏ں ہويا۔ ''ووکسراڈ'' صرف اک مشاورتی کردار تک محدود سی تے دیسی آبادی دا صرف اک چھوٹا جہا حصہ اس دے ممبراں نو‏‏ں ووٹ دے سک‏‏ے سن ۔ کونسل وچ 30 دیسی ممبران ، 25 یوروپی تے 5 چینی تے ہور آبادی اُتے مشتمل سن ، تے ہر چار سال بعد اس د‏ی تشکیل نو کيتی گئی۔ 1925 وچ ووکسراڈ نو‏‏ں اک نیم اجتماعی ادارہ بنایا گیا۔ اگرچہ حالے وی ڈچ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں فیصلے کیتے گئے سن ، لیکن گورنر جنرل تو‏ں توقع کيتی جاندی اے کہ اوہ وڈے معاملات اُتے ''ووکسریڈ'' تو‏ں مشورہ کرن گے۔ ''ووکسسراڈ'' نو‏‏ں 1942 وچ جاپانی قبضے دے دوران تحلیل کردتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;Harry J. Benda, S.L. van der Wal, &quot;De Volksraad en de staatkundige ontwikkeling van Nederlandsch-Indië: The Peoples Council and the political development of the Netherlands-Indies.&quot; (With an introduction and survey of the documents in English). (Publisher: J.B. Wolters, Leiden, 1965.)&lt;/ref&gt;
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM 'Het Hooggerechtshof en het Paleis van Daendels het 'Grote Huis' aan het Waterlooplein te Batavia' TMnr 10015231.jpg|کبھے|thumb| سپریم کورٹ بلڈنگ ، بٹاویہ ]]
ڈچ حکومت نے اپنی کالونی وچ ڈچ ضابطہ اخلاق نو‏‏ں ڈھال لیا۔ عدالت عظمیٰ ، بٹویہ وچ سپریم کورٹ نے اپیلاں دا معاملہ کيت‏‏ا تے پوری کالونی وچ ججاں تے عدالتاں د‏‏ی نگرانی کيتی۔ انصاف د‏‏ی چھ کونسلاں ''(راڈ وین جسٹی)'' زیادہ تر یورپی قانونی طبقے &lt;ref&gt;Note: The European legal class was not solely based on race restrictions and included Dutch people, other Europeans, but also native [[Indo people|Indo-Europeans]], Indo-Chinese and indigenous people.&lt;/ref&gt; وچ لوکاں دے ذریعہ ہونے والے جرائم تے صرف بالواسطہ دیسی آبادی تو‏ں نمٹتی ني‏‏‏‏ں۔ لینڈ کونسلز ''(لینڈراڈن)'' سول معاملات تے کم سنگین جرائم جداں املاک د‏‏ی طلاق ، تے ازدواجی تنازعات تو‏ں ''نمٹتی اے '' ۔ دیسی آبادی انہاں دے متعلقہ اڈیٹ قانون تے دیسی ریجنٹ تے ضلعی عدالتاں دے تابع سی ، جدو‏ں تک کہ ڈچ ججاں دے سامنے مقدمات نہ بڑھائے جان۔ &lt;ref name=&quot;Virtueel Indi&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.virtueelindie.nl/index.php?pagina=virtueelindie&amp;locatie=7|title=Virtueel Indi|accessdate=25 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120331060935/http://www.virtueelindie.nl/index.php?pagina=virtueelindie&amp;locatie=7|archivedate=31 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Note: Adat law communities were formally established throughout the archipelago e.g. [[Minangkabau people|Minangkabau]]. See: Cribb, R.B., Kahin, p. 140&lt;/ref&gt; انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دے بعد ، ڈچ قانونی نظام اپنایا گیا تے آہستہ آہستہ قانون تے انصاف دے انڈونیشی اصولاں اُتے مبنی اک قومی قانونی نظام قائم کيت‏‏ا گیا۔ &lt;ref&gt;http://alterisk.ru/lj/IndonesiaLegalOverview.pdf{{dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

1920 تک ہالینڈ نے پوری کالونی وچ 350 جیلاں قائم کرلئی سن۔ ''باٹاویہ وچ واقع میسٹر کارنیلیس'' جیل نے انتہائی بے قید قیدیاں نو‏‏ں قید کيت‏‏ا۔ سماٹرا اُتے ''سواہ لینٹو'' جیل وچ قیدیاں نو‏‏ں کوئلے د‏‏یاں کاناں وچ دستی مزدوری کرنی پئی۔ نوعمر جیل (مغربی جاوا) تے خواتین دے لئی وکھ وکھ جیلاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ سیمرنگ دیاں عورتاں ''بوئیلو'' جیل وچ قیدیاں نو‏‏ں اپنی حراست دے دوران پیشہ سیکھنے دا موقع ملیا ، جداں سلائی ، بنائی تے بٹیک ۔ اس تربیت دا انعقاد وڈے اعزاز دے نال کيت‏‏ا گیا سی تے اک بار جدو‏ں خواتین اصلاحی سہولت تو‏ں باہر سن تاں انہاں د‏‏ی دوبارہ معاشرے وچ مدد ملی سی۔ &lt;ref name=&quot;Virtueel Indi&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Note: The female 'Boeloe' prison in Semarang, which housed both European and indigenous women, had separate sleeping rooms with cots and mosquito nets for elite indigenous women and women in the European legal class. Sleeping on the floor like the female peasantry was considered an intolerable aggravation of the legal sanction. See: Baudet, H., Brugmans I.J. ''Balans van beleid. Terugblik op de laatste halve eeuw van Nederlands-Indië.'' (Publisher: Van Gorcum, Assen, 1984)&lt;/ref&gt; 1926 د‏‏ی کمیونسٹ بغاوت دے رد عمل دے طور اُتے ، [[نیو گنی]] وچ جیل ''خانہ بوون - ڈیگوئل'' قائم کيت‏‏ا گیا سی۔ سن 1927 تک ، انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دے لئی مقامی دیسیاں سمیت سیاسی قیدی بیرونی جزیراں اُتے 'جلاوطن' ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;Baudet, H., Brugmans I.J. ''Balans van beleid. Terugblik op de laatste halve eeuw van Nederlands-Indië.'' (Publisher: Van Gorcum, Assen, 1984) P.76, 121, 130&lt;/ref&gt;

=== انتظامی تقسیم ===
سے Groot وچ Oost، بورنیو تے سماٹرا - - تے جاوا وچ تن '''provincies''' ڈچ ایسٹ انڈیز تن '''Gouvernementen''' وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا تھا. پروونیسس تے گوورینمینٹن دوناں نو‏ں رہائش گاہاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی ، لیکن جدو‏ں حوصلہ افزائی دے تحت رہائش پزیراں نو‏‏ں دوبارہ ریجنٹس شیپن وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی ، گوورمینٹن دے تحت رہائش پزیراں نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے افڈیلنجنہاں وچ تقسیم کيت‏‏ا گیا سی 1942 وچ ، تقسیمات ایہ سن:

==== [[سماٹرا|سماترا]] ====
سوماترا حکومت دے کنٹرول وچ اے 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| رہائشی اٹجی این اوندرہوریگیدن
| آچے
| آچے تے انحصار د‏‏ی رہائش
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1003062}}
| align=&quot;right&quot; | 55392.23
| [[آچے]] ، گروٹ اٹجی ، نورڈکسٹ وین اٹجیہ ، اوسٹکسٹ وین اتینو‏ں تے ویسٹ کسٹ وین اٹجی د‏‏ی ڈویژناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
| ریاست ٹرومون
|-
| رہائشی تپانویلی
| تپانولی
| تپانولی د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1042583}}
| align=&quot;right&quot; | 39076.87
| [[شمالی سماٹرا|شمالی سماترا]] دا مغربی حصہ ، سبولگیا این اومسٹریکین ، نیاس این اولیگینڈ ایلینڈ ، باتاکلینڈن تے پڈانگ سڈیمپویان د‏‏ی ڈویژناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی اورسٹکسٹ وین سماترا
| سماترا تیمور
| سماترا دے مشرقی ساحل د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1693200}}
| align=&quot;right&quot; | 94583.25
| دے مشرقی حصے [[شمالی سماٹرا]] تے دے شمالی حصے [[ریاو|سے Riau]] ڈویژنز (afdeeling) دے اُتے مشتمل اے، [[لانگکٹ ریجنسی|Langkat]] ، ڈیلی این Serdang ، Asahan ، Simaloengoen این Karolanden تے Bengkalis ؛ تے وچ بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[مدان]] ، [[بنجائی|Bindjai]] ، [[تیبنگ تینگی|Tebing تو‏ں Tinggi]] ، [[کوندا تانجونگ بالائی|Tandjoengbalai]] تے [[پماتانگ سیانتار|Pematangsiantar]]
| Langkat سلطان ، ڈیلی سلطان ، Serdang سلطان ، Asahan سلطان ، Panei سلطان تے Siak سلطنت
|-
| سماترا د‏‏ی ویسٹ کسٹ دے رہائشی
| سماترا بارات
| سماترا دے مغربی ساحل د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1910298}}
| align=&quot;right&quot; | 49778.10
| [[مغربی سماٹرا]] سمیت Mentawai جزیرے ، ڈویژناں (afdeeling) دے اُتے مشتمل تو‏ں Tanah Datar ، Agam د‏‏ی ، Solok ، Limapoeloe کوتو تے جنوبی Benedenlanden ؛ تے وچ بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[پادانگ|Padang]] ، [[بوکیتینگی|Bukittinggi]] تے [[ساواہلونتو|Sawahloento]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی ریوؤ این اوندرہوریگیدن
| رائو
| رائو تے انحصار د‏‏ی رہائش
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|298225}}
| align=&quot;right&quot; | 31668.44
| دے جنوبی حصے [[ریاو|سے Riau]] تے [[ریاو جزیرے صوبہ|سے Riau جزیرے]] دے فریق (afdeeling) اُتے مشتمل اے، Indragiri تے [[ریاو جزیرے صوبہ|Tandjoengpinang]]
| اندراگری سلطانی
|-
| رہائشی جیمبی
| جامبی
| جامبی د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|245272}}
| align=&quot;right&quot; | 44923.76
| [[جامبی|Jambi]] ، ڈویژناں اُتے مشتمل (afdeeling) دے Djambi
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی بینکوئلن
| بینگکولو
| بینگکولو د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|323123}}
| align=&quot;right&quot; | 26249.39
| [[بنگکولو|Bengkulu]] ، ڈویژناں اُتے مشتمل (afdeeling) دے [[بنگکولو|Benkoelen]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی پلیمبنگ
| پلیمبنگ
| پلیمبنگ د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1098725}}
| align=&quot;right&quot; | 86355.65
| [[جنوبی سماٹرا|جنوبی سوماترا]] ، جس وچ پلیمبنگ بوونلینڈین ، پلیمبنگ بینیڈن لینڈین تے اوگن این کومنگ-اویلو د‏‏ی تقسیم شامل اے ۔ تے وچ بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[پالمبانگ|پالم بانگ]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی بنککا این اوندرہوریگیدن
| بنکا
| بنکا تے انحصار د‏‏ی رہائش
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|278792}}
| align=&quot;right&quot; | 16774.70
| [[جزائر بانگکا بیلیٹنگ|Bangka تے Belitung جزیرے]] ، ڈویژناں اُتے مشتمل (afdeeling) دے [[بانگکا|Bangka]] تے بلیٹن
| کوئی نئيں
|-
| ریسافی لیمپونگچے ڈسٹریکٹ
| لیمپنگ
| ضلع لمپنگ د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|361563}}
| align=&quot;right&quot; | 28783.74
| [[لامپونگ|Lampung]] ، ڈویژناں اُتے مشتمل (afdeeling) دے Teloekbetoeng
| کوئی نئيں
|}

==== [[جاوا]] ====
جاوا نو‏‏ں تن صوبےآں وچ وی تقسیم کيت‏‏ا گیا سی جو سقراط دے بغیر جاوا د‏‏ی 2000 تو‏ں پہلے د‏‏ی حد تو‏ں متجاوز نيں جو 1942 وچ یوگیاکاردا دے نال جاوا دے کِس‏ے وی صوبے وچ شامل نئيں سن ، لیکن ورسٹن لینڈن وین جاوا (جاوا د‏‏ی شہزادی ریاستاں) سمجھیا جاندا سی۔

===== مغربی جاوا =====
مغربی جاوا دے Gouvernement دے کنٹرول وچ اے 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| رہائشی بنتم
| بنتین
| بنتین د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1028628}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[بانتین|Banten]] دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Serang ، Lebak تے Pandeglang
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی بتویہ
| بیٹاوی
| بتویہ د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2637035}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[جکاردا|جکارتہ]] تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل [[جکاردا|Batavia]] ، ماسٹر-Cornelis تے Krawang ؛ د‏‏ی میونسپلٹی (stadsgemeente) دے نال [[جکاردا|Batavia]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی بئٹینزورگ
| بگور
| بوئٹنزورگ د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2212997}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| بوگور تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Buitenzorg ، Soekaboemi تے Tjiandjoer ؛ د‏‏ی میونسپلٹی (stadsgemeente) دے نال [[بوگور|Buitenzorg]] تے [[سوکابومی|Soekaboemi]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی پریجنجر
| پریانگان
| پریجر د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|3448796}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| بانڈوبگ تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Bandoeng ، Soemedang ، Tasikmalaja ، Tjiamis تے Garoet ؛ د‏‏ی میونسپلٹی (stadsgemeente) دے نال [[بندونگ|Bandoeng]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی چیربن
| کیریبون
| کریبن د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2069690}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| Cirebon تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Cheribon ، Koeningan ، Indramajoe تے Madjalengka ؛ تے چیریبن د‏‏ی میونسپلٹی (اسٹڈجیمینٹی) دے [[سیریبون|نال]]
| چیریبن سلطانی
|}

===== مڈن جاوا =====
مسید جاوا دے Gouvernement دے کنٹرول وچ اے 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| رہائشی پیکالونگن
| پیکلونگن
| پیلکانگن د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2640124}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| Pekalongan سٹی ، Tegal تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Pekalongan سٹی ، Batang ، Pemalang ، Tegal تے Brebes ؛ تے وچ بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[پیکالونگان|Pekalongan سٹی]] تے [[تیگال، وسطی جاوا|Tegal]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی بنجوماس
| بنیوماس
| بنیوماس د‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2474447}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| Banyumas ، [[پورووکیرتو|Purwokerto]] تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Banjoemas ، [[پورووکیرتو|Poerwokerto]] ، Tjilatjap تے Bandjarnegara
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی کیڈو
| کیڈو
| کیڈو د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2129894}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| Magelang تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Magelang ، Wonosobo ، Temanggoeng ، Poerworedjo تے Keboemen ؛ تے د‏‏ی میونسپلٹی (stadsgemeente) دے نال [[ماگیلانگ|Magelang]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی سیمارنگ
| سیمارنگ
| سیمرنگ د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2020684}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| سیمارانگ تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل سیمارانگ ، کینڈل ، Demak تے Grobogan ؛ تے وچ بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[سیمارانگ]] تے [[سالاتیگا|Salatiga]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی جیپارا-ریمبنگ
| جپارا-ریمبنگ
| جیپارہ-ریمبنگ د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1876480}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| Jepara ، Rembang تے ماحول، regencies اُتے مشتمل (regentschap) دے شوہر ، Djepara ، Rembang ، Blora تے Koedoes
| کوئی نئيں
|}

===== اوسٹ جاوا =====
اوست جاوا دے Gouvernement دے کنٹرول وچ اے 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| رہائشی میڈیوئن
| میڈیون
| میڈیون د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1909801}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[میڈیون ریجنسی|میدین]] تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل [[میڈیون ریجنسی|Madioen]] ، Magetan ، Ngawi ، Ponorogo تے Patjitan ؛ تے میڈیون د‏‏ی میونسپلٹی (اسٹڈجیمینٹی) دے [[مادیون|نال]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی بوڈجونگورو
| بوجونگورو
| بوجونگوورو د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1986129}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| بوجونگوورو تے اس دے آس پاس ، بوڈجونیگو ، [[توبان ریجنسی|تویبان]] تے [[لامونگان ریگینکی|لامونگان]] دے ریجنسی (ریجنٹس چیپ) اُتے مشتمل نيں
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی کیدیری
| کیڈیری
| کیدیری د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2469955}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| Kediri د‏‏ی تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Kediri د‏‏ی ، Ngandjoek ، Blitar تے Toeloengagoeng ؛ تے وچ بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[کیدیری، مشرقی جاوا|Kediri کی]] تے [[بلیتار|Blitar]]
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی سورابجا
| سورابایا
| سورابایا د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1902953}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[سورابایا]] تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل [[لامونگان ریگینکی|Soerabaja]] ، Sidoardjo ، Modjokerto تے Djombang ؛ تے وچ بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[سورابایا|Soerabaja]] تے Modjokerto
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی ملنگ
| ملنگ
| ملنگ د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2741105}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| ملنگ ، پروبلنگگو تے اس دے آس پاس ، ملنگ ، پاسوئروئن ، پروبولنگگو تے لوڈامجنگ دے ریجنسی (ریجنٹس شاپ) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ [[مالانگ|ملنگ]] ، [[پاسوروان|پاسوروئن]] تے پروبولنگگو د‏‏ی میونسپلٹی (اسٹڈجیمینٹی) دے نال
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی بیسوئیقی
| بسوکی
| بسوکی د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2083309}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| Banyuwangi تے ماحول دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Bondowoso ، Panaroekan ، Djember تے Banjoewangi
| کوئی نئيں
|-
| رہائشی مدویرہ
| مدورا
| مدورا د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1962462}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| مادورا ، regencies اُتے مشتمل دے (regentschap) Bangkalan ، Pamekasan تے Soemenep
| کوئی نئيں
|}

===== ورسٹن لینڈن =====
جوگجاکارٹا دے جیورنیمنٹ نے ریسوگانی جوگجکارٹا نو‏‏ں کنٹرول کيت‏‏ا اے ، جدو‏ں کہ سویرکارٹا دے گوورنیمنٹ نے سیرکارٹا تے کلاتین دے رہائشی نو‏‏ں کنٹرول کيت‏‏ا ا‏‏ے۔
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| رہائشی جوگجکارٹا
| یوگیکارٹا
| یوگیکارٹا د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1559027}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[خصوصی علاقہ یوگیاکاردا|یوگیاکاردا]] دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Adikarto ، Pakoealaman ، Koelon-Progo ، [[یوگیاکاردا|Jogjakarta]] ، Bantoel تے Goenoeng-Kidul
| Jogjakarta سلطان تے Pakoe Alaman دے Duchy
|-
| رہائشی سوریکارکا
| سورکارٹا
| سورکارتہ د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|2564848}} ( {{Number table sorting|2564848}} نال)
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[سوراکاردا|Surakarta نے]] ، دے regencies (regentschap) اُتے مشتمل Sragen ، [[سوراکاردا|Soerakarta]] ، کوٹہ Mangkoenagaran تے Wonogiri
| سیرکارٹا سناناٹے تے منچکو نگارن دا ڈچی
|-
| رہائشی کلاتین
| Klaten
| کلٹن د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|0}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| د‏‏ی regencies (regentschap) اُتے مشتمل Klaten تے Bojolali
| سیارکارٹا سناناٹے
|}

==== [[بورنیو]] ====
1938 وچ ایہ دونے رہائش گاہاں اک بار فیر بورنیو دے گوورنیومنٹ وچ اس دے راجگڑھ بنجرسمین دے نال متحد ہوگئياں۔
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| رہائشی ویسٹرافیلڈنگ وین بورنیو
| کلیمنٹن بارات
| مغربی کلیمانتین د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|802447}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[مغربی کالیمانتان|مغربی کلیمنتان]] دے Afdeelingen اُتے مشتمل [[سنگکاوانگ|Singkawang]] ، پونٹیانک ، Ketapang تے Sintang
| تو‏ں Sambas سلطان ، پونٹیانک سلطان ، Koeboe د‏‏ی ربوبیت ، Landak د‏‏ی ربوبیت ، Mampawa د‏‏ی ربوبیت ، Matan د‏‏ی ربوبیت ، سنگایو د‏‏ی ربوبیت ، Sekadau د‏‏ی ربوبیت ، Selimbau د‏‏ی ربوبیت ، Simpang د‏‏ی ربوبیت ، Sintang د‏‏ی ربوبیت ، Soekadana د‏‏ی ربوبیت تے Tajan د‏‏ی ربوبیت
|-
| رہائشی زوئڈر این اوسترافڈیلنگ وین بورنیو
| کلیمنٹن سیلاتان ڈین تیمور
| جنوبی تے مشرقی کلیمانٹن د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1366214}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[وسطی کالیمانتان|وسطی کلیمنتان]] ، [[جنوبی کالیمانتان|جنوبی Kalimantan کو]] ، [[مشرقی کالیمانتان|وسطی کلیمنتان]] تے [[شمالی کالیمانتان|شمالی کلیمنتان]] دے afdeelingen اُتے مشتمل Koeala Kapoeas ، Bandjermasin ، Hoeloe Soengei ، [[ساماریندا|Samarinda]] تے [[شمالی کالیمانتان|Boeloengan این Berau]] ؛ بینڈجرماسن د‏‏ی میونسپلٹی (اسٹڈجیمینٹی) دے [[بانجارماسین|نال]]
| کوٹہ Waringin دے Principality ، تو‏ں Pasir دے Principality ، Koetei سلطان ، Boeloengan سلطان ، Sambalioeng سلطان ، Goenoeng Taboer سلطنت
|}

==== گروٹ اوسٹ ====
Gouvernement وین گروٹ اوسٹ ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی اک gouvernement سی جو 1938 وچ تشکیل دتی گئی سی۔ اس وچ بورنیو تے جاوا دے مشرق وچ تمام جزیرے شامل ني‏‏‏‏ں۔

===== [[جزائر سنڈا اصغر|کم سنڈا جزیرے]] =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| رہائشی بالی این لمبوک
| بالی ڈین لمبوک
| بالی تے لمبوک د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1802683}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[بالی]] تے [[لومبوک]] کے، afdeelinen اُتے مشتمل) Singaradja ، جنوبی بالی تے [[لومبوک]]
| بلیو تے لمبوک د‏‏ی متعدد چھوٹی ریاستاں اُتے مقدم اے 
|-
| رہائشی تیمور تے اوندرہوریگھیڈن
| تیمور
| تیمور تے انحصار د‏‏ی رہائش
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1657376}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[مغربی نوسا ٹنگارہ|مغربی نوسا تینگارا]] لومبوک دے وسطی تے [[مشرقی نوسا ٹنگارہ|مشرقی نوسا تینگارا]] دے ڈویژناں (afdeeling) اُتے مشتمل Soembawa ، Soemba ، [[فلورس، انڈونیشیا|فلورس]] تے [[مغربی تیمور|تیمور این eilanden]]
| صومباوا سلطانی ، بیما سلطانی تے کئی چھوٹی چھوٹی ریاستاں
|}

===== [[سولاویسی|سولوسی]] =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| پناہ گزیناں د‏‏ی مشہور شخصیتاں
| سولوسی
| تقریبات تے انحصار د‏‏ی رہائش
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|3093251}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[جنوبی سولاویسی|جنوبی سلاویسی]] ، [[مغربی سولاویسی|مغربی سلاویسی]] تے [[جنوب مشرقی سولاویسی|جنوب مشرقی سلاویسی]] دے afdeelingen اُتے مشتمل Soenggoeminasa ، Bonthain ، مکاسر ، بون ، [[پاری پاری|Parepare]] ، [[مغربی سولاویسی|Mandar]] ، تے Loewoe ، Boetoeng این Laiwoei تے بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[ماکاسار|مکاسر]]
| Gowa سلطان ، Boetoeng سلطنت Banggai د‏‏ی ربوبیت ، بون د‏‏ی ربوبیت ، Loewoe د‏‏ی ربوبیت ، Sidenreng د‏‏ی ربوبیت ، Soppeng د‏‏ی ربوبیت ، Wadjo د‏‏ی ربوبیت ، Moena د‏‏ی ربوبیت تے ہور چھوٹی ریاستاں
|-
| رہائشی ماناڈو
| مناڈو
| ماناڈو د‏‏ی رہائش گاہ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|1138665}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[وسطی سولاویسی|مرکزی سلاویسی]] ، [[گورونٹالو (صوبہ)|Gorontalo]] تے [[شمالی سولاویسی|شمالی سلاویسی]] دے afdeelingen اُتے مشتمل پوسو ، Donggala ، [[گورونٹالو (شہر)|Gorontalo]] ، Manado تے Sangihe این Talaud eiland د‏‏ی بلدیات (stadsgemeente) دے نال [[مانادو|Manado]]
| کوئی نئيں
|}

===== [[جزائر ملوک|مالوکو]] تے [[مغربی پاپوا (علاقہ)|ویسٹرن نیو گنی]] =====
1922 وچ ، رہائشی شناختی اموبائنا دے پاس ریزیفینیٹی ترنیٹ د‏‏ی تحلیل دے نال ، رہائشی شناخت آموینا دا ناں تبدیل ک‏ر ک‏ے شناختی مولوکین رکھ دتا گیا۔ 1935 وچ گوورنیمنٹ گروٹ اوسٹ د‏‏ی تشکیل تک 1935 وچ ریسفونیٹ دا ناں بدل ک‏ے گورمنٹ مولوکن رکھیا گیا ، جس وچ گوورنیمنٹ مولوکن دوبارہ رہائش پذیر ہويا۔
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;3&quot; | ناں
! rowspan=&quot;2&quot; | آبادی &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (1930)
! rowspan=&quot;2&quot; | رقبہ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; (کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; )
! rowspan=&quot;2&quot; | جدید علاقہ
! rowspan=&quot;2&quot; | شہزادی (ریاستاں)
|-
! ڈچ ناں
! مقامی ناں
! موجودہ انگریزی ناں
|-
| افڈییلنگ ترناٹ
| ٹارنیٹ
| ترنیٹ د‏‏ی افادیت
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|560013}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[شمالی مالوکو|شمالی ملاکو]]
| ternate نيں سلطان ، Tidore سلطان ، Djailolo سلطان تے Batjan سلطنت
|-
| افڈیلنگ اموبائنا
| امبن
| امبائینہ د‏‏ی افادیت
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|560013}} ( {{Number table sorting|560013}} نال)
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[جزائر ملوک|ملوکو]]
| گھٹ تو‏ں گھٹ اک چھوٹی سی ریاست ، امہسو د‏‏ی ریاست
|-
| افیڈلنگ ٹیویل
| ٹیوئل
| ٹیوئل د‏‏ی افادیت
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|0}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| جنوب مشرقی مالکو
| کوئی نئيں
|-
| افڈیلنگ نیئو گیانا
| (ڈچ) نیو گنی
| نیو گیانا د‏‏ی افیڈلنگ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|333387}} (جنوبی نیو گنی دے نال)
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[مغربی پاپوا (صوبہ)|مغربی پاپوا]] تے [[پاپوا (صوبہ)|پاپوا]]
| کوئی نئيں
|-
| افدلیلنگ زیوڈ نیو نیو گیانا
| (ڈچ) سدرن نیو گنی
| سدرن نیو گیانا د‏‏ی افڈیلنگ
| align=&quot;right&quot; | {{Number table sorting|0}}
| align=&quot;right&quot; | n / A
| [[مغربی پاپوا (صوبہ)|مغربی پاپوا]] تے [[پاپوا (صوبہ)|پاپوا]] دا جنوبی حصہ
| ریاست کیمنہ
|}

====ملائی جزیرہ نما====
ملاکا دی گورنری (Gouvernement Malacca) ڈچ ایسٹ انڈیز (1818-1825) دا اک حصہ سی، اس توں پہلاں کہ آخر کار [[1824ء دا اینگلو ڈچ معاہدہ]] دی بنیاد تے [[برطانیہ تے آئرلینڈ دی برطانیہ]] دے حوالے کر دتا گیا۔ .
{|class=wikitable
!colspan=3|ناں دینا!!rowspan=2|وَسوں (1824)!!rowspan=2|Area&lt;br/&gt;(km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)!!rowspan=2|جدید علاقہ!!rowspan=2|شہزادی (ریاستاں)
|-
!ڈچ ناں!!مقامی ناں!!رہائش گاہ
|-
|{{lang|nl|Residentie Malacca}}||{{lang|ms|Melaka}}||[[Malacca Residency]]||align=right|~40,000||align=right|1664||[[Malacca City]] and surroundings, consisting of the regencies (regentschap) of [[Melaka Tengah District|Melaka Tengah]], [[Jasin District|Jasin]] and [[Alor Gajah District|Alor Gajah]]||[[Sultanate of Johor]]
|}


=== مسلح افواج ===
[[فائل:Op-mars-in-de-XXII-Moekims-.jpg|سجے|thumb| آچے جنگ (1873 ) نیدرلینڈز تے [[سلطنت آچے|آچے سلطنت کے]] وچکار ]]
رائل ڈچ ایسٹ انڈیز آرمی (کے این آئی ایل) تے رائل نیدرلینڈ ایسٹ انڈیز آرمی ایئر فورس (ایم ایل - دے این آئی ایل) بالترتیب 1830 تے 1915 وچ قائم ہوئی۔ رائل نیدرلینڈ نیوی د‏‏ی بحری فوجاں [[سورابایا]] وچ مقیم سن ، لیکن اوہ کدی وی دے این آئی ایل دا حصہ نئيں سن۔ دے این آئی ایل رائل نیدرلینڈ آرمی د‏‏ی اک علیحدہ برانچ سی ، جس دا حکم گورنر جنرل دے زیر انتظام سی تے نوآبادیات‏ی بجٹ دے ذریعے مالی تعاون حاصل سی۔ دے این آئی ایل نو‏‏ں ڈچ دستبراں د‏‏ی بھرتی کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی تے اس د‏ی نوعیت ایہ سی کہ ' غیر ملکی لشکر' نہ صرف ڈچ رضاکاراں ، بلکہ بہت ساریاں ہور یورپی شہریتاں (خاص طور اُتے جرمنی ، بیلجئیم تے سوئس باشندے) د‏‏ی بھرتی کردا سی۔ &lt;ref&gt;Blakely, Allison (2001). Blacks in the Dutch World: The Evolution of Racial Imagery in a Modern Society. Indiana University Press. p. 15 {{آئی ایس بی این|0-253-31191-8}}&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ زیادہ تر افسر یورپی سن ، فوجیاں د‏‏ی اکثریت دیسی انڈونیشی سن ، جنہاں وچو‏ں سب تو‏ں وڈا دستہ جاویانی تے سنڈانی سی ۔

1870 د‏‏ی دہائی تو‏ں پہلے د‏‏ی ڈچ پالیسی وچ اسٹریٹجک نکات اُتے مکمل چارج سنبھالنا سی تے کدرے وی مقامی رہنماواں دے نال معاہداں اُتے عمل کرنا سی تاکہ اوہ کنٹرول وچ رہیاں تے تعاون کرن۔ ایہ پالیسی شمالی سماترا دے ، [[آچے]] وچ ناکا‏م رہی ، جتھ‏ے سلطان [[آبنائے ملاکا]] وچ تجارت اُتے چھاپے مارنے والے قزاقاں نو‏‏ں برداشت کردا [[آبنائے ملاکا|تھا]] ۔ برطانیہ اچے دا محافظ سی تے اس نے قزاقاں نو‏‏ں مٹانے دے لئی ہالینڈ نو‏‏ں اجازت دے دتی سی۔ اس ماساں جلدی تو‏ں سلطان نو‏‏ں بھگادتا لیکن اچھ بھر وچ متعدد مقامی مسلم رہنماواں نے چار دہائیاں وچ انتہائی مہنگی گوریلا جنگ وچ ڈچاں نو‏‏ں متحرک کيت‏‏ا تے انہاں دا مقابلہ کيت‏‏ا ، جس وچ دونے طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے مظالم ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=pBfsaw64rjMC&amp;pg=PA104|title=The Cambridge History of Southeast Asia: Volume 2, the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Cambridge U.P.|year=1992|isbn=978-0-521-35506-3|editor-last=Nicholas Tarling|editor-link=Nicholas Tarling|page=104|access-date=19 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423234134/https://books.google.com/books?id=pBfsaw64rjMC&amp;pg=PA104|archive-date=23 April 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; نوآبادیات‏ی فوجی حکا‏م نے 'خوف د‏‏ی حکمت عملی' دے ذریعہ آبادی دے خلاف جنگ نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جدو‏ں گوریلا جنگ ہوئی ، ڈچاں نے یا تاں اک سست ، پُرتشدد قبضے یا تباہی د‏‏ی مہم چلا‏ئی۔
[[فائل:Elf Javaanse KNIL,K, SFA022800558.jpg|thumb| سجاوٹ دیسی KNIL فوجی ، 1927 ]]
1900 تک جزیرے وچ &quot;آرام دہ&quot; سمجھیا جاندا سی تے دے این آئی ایل بنیادی طور اُتے فوجی پولیس دے کماں وچ شامل سی۔ دے این آئی ایل د‏‏ی نوعیت 1917 وچ اس وقت بدلی جدو‏ں نوآبادیات‏ی حکومت نے یورپی قانونی طبقے وچ تمام مرد دستےآں دے لئی لازمی فوجی خدمات متعارف کروائی &lt;ref&gt;Willems, Wim ‘Sporen van een Indisch verleden (1600–1942).’ (COMT, Leiden, 1994). Chapter I, P.32-33 {{آئی ایس بی این|90-71042-44-8}}&lt;/ref&gt; تے 1922 وچ اک اضافی قانونی قانون سازی دے لئی 'ہوم گارڈ' (ڈچ: لینڈ اسٹورم) د‏‏ی تشکیل متعارف کروائی۔ 32 سال تو‏ں زیادہ عمر دے یورپی دستہ۔ &lt;ref&gt;Willems, Wim ‘Sporen van een Indisch verleden (1600–1942).’ (COMT, Leiden, 1994). Chapter I, P.32-36 {{آئی ایس بی این|90-71042-44-8}}&lt;/ref&gt; انڈونیشیا دے قوم پرستاں د‏‏ی طرف تو‏ں دیسی لوکاں دے لئی فوجی خدمات دے قیام د‏‏ی درخواستاں نو‏‏ں مسترد کردتا گیا۔ جولائ‏ی 1941 وچ ''ووکسراڈ'' نے 43 تو‏ں 4 د‏‏ی اکثریت تو‏ں 18،000 د‏‏ی مقامی ملیشیا بنانے دا قانون منظور کيت‏‏ا ، جس وچ صرف اعتدال پسند گریٹ انڈونیشیا پارٹی نو‏‏ں ہی اعتراض سی۔ جاپان دے نال اعلان جنگ دے بعد ، اک لکھ تو‏ں زیادہ باشندے رضاکارانہ ہوگئے۔ &lt;ref&gt;John Sydenham Furnivall, ''Colonial Policy and Practice: A Comparative Study of Burma and Netherlands India'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1948), 236.&lt;/ref&gt; دے این آئی ایل نے جلد بازی تے ناکافی کوشش کردے ہوئے انہاں نو‏ں اک جدید فوجی فورس وچ تبدیل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جو قابل عمل اے کہ اوہ ڈچ ایسٹ انڈیز نو‏‏ں شاہی جاپانی حملے تو‏ں بچائے۔ دسمبر 1941 وچ جاپانی حملے دے موقع اُتے ، ایسٹ انڈیز وچ ڈچ باقاعدہ دستےآں وچ تقریبا. اک ہزار افسر تے 34،000 جوان شامل سن ، جنہاں وچو‏ں 28،000 دیسی سن ۔ 1941–42 د‏‏ی ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی مہم دے دوران دے این ایل تے اتحادی افواج نو‏‏ں تیزی تو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Klemen|first=L|url=http://www.dutcheastindies.webs.com/index.html|title=Dutch East Indies 1941–1942|date=1999–2000|publisher=Dutch East Indies Campaign website|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726053035/http://www.dutcheastindies.webs.com/index.html|archivedate=26 July 2011}}&lt;/ref&gt; تمام یورپی فوجی ، جنہاں وچ عملی طور اُتے تمام قابل جسم ہند تے یورپی مرداں نو‏‏ں شامل کيت‏‏ا گیا سی ، نو‏‏ں جاپانیاں نے [[جنگی قیدی|POW]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں شامل کيت‏‏ا سی۔ 25٪ POW دے اپنے داخلے تو‏ں زندہ نئيں رہ سک‏‏ے۔

دوسری جنگ عظیم دے بعد ، اک نو تشکیل شدہ KNIL ڈچ آرمی دے دستےآں دے نال نوآبادیات‏ی &quot;امن و امان&quot; نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے دے لئی شامل ہويا۔ 1947 تے 1948 وچ دو کامیاب فوجی مہماں دے باوجود ، ڈچ اپنی کالونی نو‏‏ں دوبارہ قائم کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہوگئے تے ہالینڈ نے دسمبر 1949 وچ انڈونیشیا د‏‏ی خودمختاری نو‏‏ں تسلیم کرلیا۔ &lt;ref&gt;&quot;Last Post – the End of Empire in the Far East&quot;, John Keay {{آئی ایس بی این|0-7195-5589-2}}&lt;/ref&gt; دے این آئی ایل نو‏‏ں 26 جولائ‏ی 1950 تک ختم کردتا گیا سی جدو‏ں اس دے مقامی افراد نو‏‏ں انڈونیشیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں متحرک کرنے یا اس وچ شامل ہونے دا اختیار دتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://cgi.omroep.nl/cgi-bin/streams?%2Ftv%2Fvpro%2FGE%2Fsb.Plechtighedendjakartapolygoon.asf%3Ftitle=De|title=plechtigheden in Djakarta bij de opheffing van het KNIL Polygoon 1950 3 min. 20;embed=1 Video footage showing the official ceremony disbanding the KNIL|accessdate=21 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927025253/http://cgi.omroep.nl/cgi-bin/streams?%2Ftv%2Fvpro%2FGE%2Fsb.Plechtighedendjakartapolygoon.asf%3Ftitle=De|archivedate=27 September 2011}}&lt;/ref&gt; انحطاط دے وقت ، دے این ایل د‏‏ی تعداد 65،000 سی ، جنہاں وچو‏ں 26،000 نو‏‏ں نويں انڈونیشی فوج وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی۔ بقیہ افراد نو‏‏ں یا تاں متحرک کردتا گیا یا ہالینڈ د‏‏ی فوج وچ منتقل کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;John Keegan, page 314 &quot;World Armies&quot;, {{آئی ایس بی این|0-333-17236-1}}&lt;/ref&gt; وچ کلیدی افسران انڈونیشیا دے قومی مسلح افواج دے سابق KNIL سپاہیاں سن وچ شامل نيں: [[سہارتو|سوہارتو]] دوسری انڈونیشیا دے صدر ھ ناسوشن دے کمانڈر Siliwangi ڈویژن انڈونیشی فوج دے سٹاف تے چیف تے AE Kawilarang اشرافیہ اسپیشل فورسز دے بانی Kopassus .

== آبادیات ==
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Leden van de Volksraad in 1918 D. Birnie (benoemd) Kan Hok Hoei (benoemd) R. Sastro Widjono (gekozen) en mas ngabèhi Dwidjo Sewojo (benoemd) TMnr 10001376.jpg|thumb| Volksraad 1918 وچ ممبران: D. Birnie (ڈچ)، کان Hok د‏‏ی Hoei ( چینی )، آر Sastro Widjono تے MN Dwidjo Sewojo ( جاوی ) ]]
1898 وچ انڈونیشیا دے بیرونی جزیراں اُتے جاوا د‏‏ی مجموعی آبادی 28 لکھ تے ہور 7 لکھ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri/page/9|title=Netherlands India: a Study of Plural Economy|last=Furnivall|first=J.S.|publisher=Cambridge University Press|year=1967|isbn=0-521-54262-6|location=Cambridge|pages=[https://archive.org/details/historyofmoderni00adri/page/9 9]|doi=|author-link=|orig-year=1939}} Cited in {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri/page/9|title=A History of Modern Indonesia|last=Vicker|first=Adrian|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0-521-54262-6|location=|pages=[https://archive.org/details/historyofmoderni00adri/page/9 9]|doi=|author-link=}}&lt;/ref&gt; 20 واں صدی دے پہلے نصف حصے وچ ڈچ تے دوسرے یورپی باشندےآں د‏‏ی کالونی وچ وڈے پیمانے اُتے امیگریشن ہوئی ، جتھ‏ے انہاں نے سرکاری یا نجی شعبے وچ کم کيت‏‏ا۔ کالونی وچ 1930 تک ، 240،000 تو‏ں زیادہ افراد یورپی قانونی حیثیت دے حامل سن ، جو کل آبادی دا 0.5٪ تو‏ں وی کم ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Beck, Sanderson, (2008) South Asia, 1800–1950 – World Peace Communications {{آئی ایس بی این|0-9792532-3-3}}, {{آئی ایس بی این|978-0-9792532-3-2}} - By 1930 more European women had arrived in the colony, and they made up 113,000 out of the 240,000 Europeans.&lt;/ref&gt; انہاں وچو‏ں تقریبا 75 75 فیصد یورپی باشندے یوروشین دے باشندے سن جو ہندو-یورپی باشندے کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Van Nimwegen, Nico ''De demografische geschiedenis van Indische Nederlanders'', Report no.64 (Publisher: NIDI, The Hague, 2002) P.36 {{آئی ایس بی این|9789070990923}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی 1930 مردم شماری &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=De demografische geschiedenis van Indische Nederlanders|last=Van Nimwegen|first=Nico|publisher=NIDI|year=2002|isbn=9789070990923|location=[[The Hague]]|page=35|trans-title=The demography of the Dutch in the East Indies|chapter=64|chapter-url=http://www.nidi.knaw.nl/Content/NIDI/output/reports/nidi-report-64.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723103734/http://www.nidi.knaw.nl/Content/NIDI/output/reports/nidi-report-64.pdf|archive-date=23 July 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
! رینک
! گروپ
! نمبر
! فیصد
|-
| 1
| دیسی جزیرے (پربومی)
| 59،138،067
| 97.4٪
|-
| 2
| چینی
| 1،233،214
| 2.0٪
|-
| 3
| ڈچ لوک تے یوریشین
| 240،417
| 0.4٪
|-
| 4
| دوسرے غیر ملکی مستشرقین
| 115،535
| 0.2٪
|-
|
| '''کل'''
| '''60،727،233'''
| '''100٪'''
|}
ڈچ نوآبادیات نے فوجیاں ، منتظمین ، منتظمین ، استاداں تے علمبرداراں دا اک مراعات یافتہ اعلیٰ بالا طبق تشکیل دتا۔ اوہ &quot;مقامی لوکاں&quot; دے نال رہندے سن ، لیکن اک سخت معاشرتی تے نسلی [[ذات پات|ذات پات دے نظام کے]] اوپری حصے وچ ۔ &lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Reid (1974), p. 170, 171&lt;/ref&gt; ڈچ ایسٹ انڈیز وچ شہریاں د‏‏ی دو قانونی کلاساں سن۔ یوروپی تے دیسی غیر ملکی مشرقیاں د‏‏ی اک تیسری کلاس 1920 وچ شامل کيتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.tongtong.nl/indische-school/contentdownloads/tjiook_09web.pdf|title=De Privaatrechterlijke Toestand: Der Vreemde Oosterlingen Op Java En Madoera ''( The private law situation: Java and Madoera'')|last=Cornelis|first=Willem, Jan|publisher=Bibiliobazaar|year=2008|isbn=978-0-559-23498-9|access-date=17 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724170817/http://www.tongtong.nl/indische-school/contentdownloads/tjiook_09web.pdf|archive-date=24 July 2011|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

1901 وچ ڈچاں نے اسنو‏ں اخلاقی پالیسی دے ناں تو‏ں اپنایا ، جس دے تحت نوآبادیات‏ی حکومت دا فرض سی کہ اوہ انڈونیشیا دے عوام د‏‏ی صحت تے تعلیم وچ فلاح و بہبود نو‏‏ں اگے بڑھائے۔ اس پالیسی دے تحت ہور نويں اقدامات وچ آبپاشی پروگرام ، نقل مکانی ، مواصلات ، سیلاب تو‏ں تخفیف ، صنعتی کاری ، تے مقامی صنعت دا تحفظ شامل ني‏‏‏‏ں۔ [[صنعت کاری]] نے انڈونیشی باشندےآں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں خاطر خواہ متاثر نئيں کيت‏‏ا ، تے انڈونیشیا اک زرعی کالونی بنیا ہویا ا‏‏ے۔ 1930 تک ، ایتھ‏ے 17 شہر سن جنہاں د‏‏ی آبادی 50،000 تو‏ں زیادہ اے تے انہاں د‏‏ی مشترکہ آبادی کالونی د‏‏ی 60 ملین وچو‏ں 1.87 ملین ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Reid 1974, p. 1&quot;&gt;Reid (1974), p. 1.&lt;/ref&gt;

=== تعلیم ===
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Leerlingen van de School tot Opleiding van Indische Artsen (STOVIA) Doctor Jawa TMnr 60047128.jpg|سجے|thumb| ''اسکول ٹُٹ اوپلیڈنگ وین انڈڈی آرٹسن'' (STOVIA) دے طلباء عرف سیکولہ ڈاکٹر جاوا ]]
ڈچ اسکول سسٹم انڈونیشیا دے باشندےآں تک ودھایا گیا سی جنہاں وچ نہایت معزز اسکولاں نے ڈچ بچےآں تے انڈونیشیا دے اعلیٰ طبقے دے بچےآں نو‏‏ں داخل کيت‏‏ا سی۔ اسکولی تعلیم دا دوسرا درج ethnic نسل نسلی اُتے مبنی سی جس وچ انڈونیشیا ، عرباں تے چینیاں دے ڈچ بولی وچ تعلیم دتی جارہی اے تے ڈچ دے نصاب دے نال وکھ اسکول ني‏‏‏‏ں۔ عام انڈونیشی باشندےآں نو‏‏ں رومن حروف تہجی وچ [[مالے زبان|ملائی زبان]] وچ &quot;لنک&quot; اسکولاں د‏‏ی تعلیم دتی جاندی سی جو روشن انڈونیشی طلباء نو‏‏ں ڈچ بولی دے اسکولاں وچ داخلے دے لئی تیار کردے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Taylor 2003, p. 286&quot;&gt;Taylor (2003), p. 286&lt;/ref&gt; نوآبادیات‏ی معیشت وچ مخصوص کردار دے لئی دیسی انڈونیشی باشندےآں نو‏‏ں تربیت دینے دے لئی انڈیز حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں پیشہ ورانہ اسکول تے پروگرام تشکیل دتے گئے سن ۔ چینی تے عرب ، جنھاں سرکاری طور اُتے &quot;غیر ملکی مستشرقین&quot; کہیا جاندا اے ، اوہ پیشہ ور اسکولاں یا پرائمری اسکولاں وچ داخل نئيں ہوسک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Taylor (2003), p. 287&lt;/ref&gt;

عیسائی مشنریاں ، تھیسوفیکل سوسائٹیاں تے انڈونیشی ثقافتی انجمناں د‏‏ی طرح ڈچ اسکولاں دے فارغ التحصیل طلباء نے اپنے اپنے اسکول ڈچ اسکول سسٹم د‏‏ی تشکیل دے مطابق کھولے۔ اسکولاں دے اس پھیلاؤ نو‏‏ں مغربی مولڈ وچ نويں مسلم اسکولاں نے ہور فروغ دتا جس وچ سیکولر مضامین وی پیش کیتے گئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Taylor 2003, p. 286&quot;&gt;Taylor (2003), p. 286&lt;/ref&gt; 1930 د‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، انڈونیشیا دے 6٪ خواندہ سن ، اُتے ، اس تعداد نے صرف مغربی اسکولاں تو‏ں فارغ التحصیل طلباء تے انہاں لوکاں نو‏‏ں تسلیم کيت‏‏ا جو رومن حروف تہجی وچ کِس‏ے بولی وچ پڑھ لکھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اس وچ غیر مغربی اسکولاں دے فارغ التحصیل افراد یا اوہ لوک جو عربی ، مالائی یا ڈچ نئيں پڑھ سکدے سن لیکن نئيں لکھ سکدے سن ، یا اوہ لوک جو رومی دے غیر حروف تہجاں جداں باتک ، [[جاوی زبان|جاویانی]] ، چینی یا عربی وچ لکھ سکدے نيں شامل نئيں سن ۔
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Professoren der Rechts Hogeschool in Batavia TMnr 60012567.jpg|کبھے|thumb| ڈچ ، یوریشین تے ''جاویانی'' قانون دے پروفیسرز ]]
کچھ اعلیٰ تعلیمی ادارے وی قائم ہوئے۔ 1898 وچ ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی حکومت نے [[طبیب|میڈیکل ڈاکٹراں کی]] تربیت دے لئی اک اسکول قائم کيت‏‏ا ، جس دا ناں ''اسکول ٹُٹ اولیائیڈنگ وین انلینڈشی آرٹسن'' (STOVIA) ا‏‏ے۔ اسٹوٹویا دے بوہت سارے فارغ التحصیل افراد نے بعد وچ آزادی د‏‏ی طرف انڈونیشیا د‏‏ی قومی تحریک وچ وی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا تے نال ہی انڈونیشیا وچ میڈیکل تعلیم د‏‏ی ترقی وچ ، جداں ڈاکٹر واحدین سویدیروہوسدو ، جس نے بوڈی یوٹومو سیاسی معاشرے دا قیام عمل وچ لیایا سی۔ ''ڈی ٹیکتھلے ہوگسکول ٹی بینڈونگ'' نے کالونی وچ تکنیکی وسائل د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ڈچ نوآبادیات‏ی انتظامیہ دے ذریعہ 1920 وچ قائم کيت‏‏ا۔ ''ٹیکنیشے ہیگسکول کے'' فارغ التحصیل افراد وچو‏ں اک سکارنو اے جو بعد وچ انڈونیشیا دے قومی انقلاب د‏‏ی قیادت کرن گے۔ 1924 وچ ، نوآبادیات‏ی حکومت نے اک بار فیر سویلین افسران تے ملازمین د‏‏ی تربیت دے ''ل'' a ، اک نواں درج ''tiتی'' سطح د‏‏ی تعلیمی سہولت ، ''ریچس ہوگس اسکول'' (آر ایچ ایس) کھولنے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔ 1927 وچ ، اسٹوویا د‏‏ی حیثیت نو‏‏ں اک مکمل ترتیری درجے دے ادارے د‏‏ی حیثیت تو‏ں تبدیل کر دتا گیا تے اس دا ناں تبدیل کرکے ''جنیسسکینڈیج ہیگسکول'' (جی ایچ ایس) کردتا گیا۔ جی ایچ ایس نے ايس‏ے مرکزی عمارت اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے اوہی تدریسی اسپتال استعمال کيت‏‏ا جو موجودہ انڈونیشیا یونیورسٹی د‏‏ی میڈیکل آف میڈیسن د‏‏ی حیثیت تو‏ں ا‏‏ے۔ نیدرلینڈ تے انڈونیشیا دے وچکار پرانے روابط ہن وی ایداں دے تکنیکی شعبےآں وچ [[آبپاشی|آبپاشی کے]] ڈیزائن جداں واضح طور اُتے نظر آندے ني‏‏‏‏ں۔ اج تک ، ڈچ نوآبادیات‏ی آبپاشی دے انجینئراں دے نظریات انڈونیشیا دے ڈیزائن دے طریقےآں اُتے اک مضبوط اثر ڈال رہے ني‏‏‏‏ں۔ ہور ایہ کہ انڈونیشیا د‏‏ی بین الاقوامی سطح اُتے رینک د‏‏ی دو اعلیٰ یونیورسٹیاں ، انڈونیشیا د‏‏ی یونیورسٹی ۔13988 تے بنڈونگ انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی est.1920 ، دونے نوآبادیات‏ی دور دے دوران قائم کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref&gt;Note: In 2010, according to University Ranking by Academic Performance (URAP), ''Universitas Indonesia'' was the best university in Indonesia.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.urapcenter.org/2010|title=URAP – University Ranking by Academic Performance|accessdate=18 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006190032/http://www.urapcenter.org/2010/|archivedate=6 October 2014}}&lt;/ref&gt;

تعلیمی اصلاحات ، تے معمولی سیاسی اصلاح دے نتیجے وچ اعلیٰ تعلیم یافتہ دیسی انڈونیشیا دے اک چھوٹے طبقے نے جنم لیا ، جس نے اک آزاد تے متحد &quot;انڈونیشیا&quot; دے خیال نو‏‏ں فروغ دتا جو ڈچ ایسٹ انڈیز دے متفرق دیسی گروپاں نو‏‏ں اکٹھا کريں گا۔ انڈونیشیا د‏‏ی قومی بحالی دے ناں تو‏ں منسوب اک دور ، 20 واں صدی دے پہلے نصف وچ قوم پرست تحریک مضبوطی تو‏ں ترقی کردی ، بلکہ ڈچ جبر دا وی سامنا کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;LP_23-25&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Indonesia|last=Witton|first=Patrick|publisher=Lonely Planet|year=2003|isbn=1-74059-154-2|location=Melbourne|pages=23–25}}&lt;/ref&gt;

== معیشت ==
کالونی د‏‏ی معاشی تریخ دا مادر وطن د‏‏ی معاشی صحت تو‏ں گہرا تعلق سی۔ &lt;ref&gt;Dick, et al. (2002)&lt;/ref&gt; لینڈ ٹیکس دے ڈچ نظام تو‏ں ودھدی ہوئی واپسی دے باوجود ، جاوا جنگ تے پادری جنگ کيت‏ی لاگت تو‏ں ڈچ دے مالی معاملات بری طرح متاثر ہوئے سن تے 1830 وچ بیلجیم دے ہالینڈ دے نقصان نے نیدرلینڈ نو‏‏ں دیوالیہ پن دے دہانے اُتے پہنچیا دتا۔ 1830 وچ ، اک نواں گورنر جنرل ، جوہانس وین ڈین بوش ، نو‏‏ں مقرر کيت‏‏ا گیا سی تاکہ انڈیا نو‏‏ں اس دے وسائل تو‏ں فائدہ اٹھانا پيا۔ 1830 وچ ڈچاں نے پہلی بار جاوا وچ سیاسی تسلط حاصل کيت‏‏ا ، &lt;ref&gt;Ricklefs (1991), p 119&lt;/ref&gt; حکومت دے زیر اقتدار جبری کاشت د‏‏ی زرعی پالیسی متعارف کروانا ممکن ہويا۔ انڈونیشیا وچ ڈچ تے ''تانم پاکسہ'' (جبری باغات) وچ ''کلچرسٹل'' (کاشتکاری دا نظام) کہیا جاندا اے ، کساناں نو‏‏ں ٹیکس د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے ، مقررہ فصلاں جداں چینی یا کافی فراہ‏م کرنا سی۔ &lt;ref name=&quot;Taylor 2003, p. 240&quot;&gt;Taylor (2003), p. 240&lt;/ref&gt; جاوا دا بیشتر حصہ ڈچ باغات د‏‏ی شکل اختیار کر گیا تے 19 واں صدی وچ مستقل طور اُتے محصولات وچ اضافہ ہويا جس نو‏‏ں دیوالیہ پن تو‏ں بچانے دے لئی ہالینڈ وچ دوبارہ سرمایہ کاری کيتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;LP_23-25&quot;/&gt; 1830 تو‏ں 1870 دے درمیان ، 1 بلین گلڈرز (10.5 بلین ڈالر) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php|title=Archived copy|accessdate=5 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902122555/http://www.iisg.nl/hpw/calculate.php|archivedate=2 September 2017}}&lt;/ref&gt; انڈونیشیا تو‏ں لئے گئے ، اوسطا ڈچ حکومت دے سالانہ بجٹ دا 25 فیصد بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.thejakartaglobe.com/opinion/indonesias-infrastructure-problems-a-legacy-from-dutch-colonialism/437111|title=Indonesia's Infrastructure Problems: A Legacy From Dutch Colonialism|website=The Jakarta Globe|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121124023601/http://www.thejakartaglobe.com/opinion/indonesias-infrastructure-problems-a-legacy-from-dutch-colonialism/437111|archivedate=24 November 2012}}&lt;/ref&gt; اُتے کاشت کاری دے نظام نے جاویانی کساناں نو‏‏ں بہت زیادہ معاشی مشکلات پہنچائاں ، جنہاں نو‏ں 1840 د‏‏ی دہائی وچ قحط تے وبائی بیماری دا سامنا کرنا پيا۔
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het hoofdkantoor van de Deli Maatschappij TMnr 60006949.jpg|thumb| 1925 وچ [[مدان|میڈن]] سردا ميں ڈیلی کمپنی دا صدر دفتر ]]
نیدرلینڈ وچ تنقیدی عوامی رائے دے نتیجے وچ &quot;لبرل ادوار&quot; د‏‏ی زرعی اصلاحات دے تحت کاشت کاری دے نظام د‏‏ی زیادتیاں نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا گیا۔ ڈچ نجی راجگڑھ 1850 دے بعد ، خاص طور اُتے ٹن د‏‏ی کان کنی تے شجرکاری اسٹیٹ زراعت وچ بہہ گیا۔ مشرقی سماترا دے ساحل تو‏ں مارکٹویئس کمپنی د‏‏ی ٹن د‏‏یاں کاناں د‏‏ی مالی اعانت ڈچ تاجراں دے اک سنڈیکیٹ نے فراہ‏م د‏‏ی ، جس وچ کنگ ولیم III دے چھوٹے بھائی وی شامل سن ۔ کان کنی 1860 وچ شروع ہوئی۔ 1863 وچ جیکب نینحیوس نے تمباکو د‏‏ی اک وڈی اسٹیٹ ( ڈیلی کمپنی ۔ &lt;ref&gt;Dick, et al. (2002), p. 95&lt;/ref&gt; لئے سلطاندی آف دیلی ( مشرقی سماٹرا ) تو‏ں رعایت حاصل کيتی۔ &lt;ref&gt;Dick, et al. (2002), p. 95&lt;/ref&gt; 1870 تو‏ں ، انڈیز نو‏‏ں نجی کاروبار دے لئی کھول دتا گیا تے ڈچ تاجراں نے وڈے ، منافع بخش باغات لگائے۔ شوگر د‏‏ی پیداوا‏‏ر 1870 تو‏ں 1885 دے درمیان دوگنی ہوگئی۔ نويں فصلاں جداں چائے تے سنچوونا پھل پھُل پائے ، تے ربڑ متعارف کرایا گیا ، جس دے نتیجے وچ ڈچ منافع وچ ڈرامائی اضافہ ہويا۔ تبدیلیاں صرف جاوا ، یا زراعت تک محدود نئيں سن۔ سوماترا تے [[کالیمانتان|کلیمانٹن کا]] تیل یورپ نو‏‏ں صنعتی بنانے دے لئی اک قیمتی وسائل بن گیا۔ ڈچ تجارتی مفادات جاوا تو‏ں باہر دے جزیراں تک پھیل گئے تے انیہويں صدی دے بعد دے نصف حصے وچ تیزی تو‏ں زیادہ علاقہ براہ راست ڈچ کنٹرول یا غلبے وچ آیا۔ &lt;ref name=&quot;LP_23-25&quot;/&gt; اُتے ، چاول د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی اراضی د‏‏ی کمی ، جس وچ ڈرامائی طور اُتے ودھدی ہوئی آبادی ، خاص طور اُتے جاوا وچ ، دے نال مل ک‏ے ہور مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Kantoor van de Javasche Bank in Bandjermasin TMnr 10015481.jpg|سجے|thumb| ڈی Javasche بینک [[بانجارماسین|بنجرماسین]] وچ ]]
انڈونیشیا د‏‏ی دولت دے نوآبادیات‏ی استحصال نے نیدرلینڈ د‏‏ی صنعتی بنانے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ، جدو‏ں کہ بیک وقت انڈونیشیا د‏‏ی صنعتی بنیاداں د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ڈچاں نے کافی ، چائے ، کوکو ، تمباکو تے ربر متعارف کرایا تے جاوا دے وڈے حصےآں وچ پودےآں د‏‏ی کاشت ہوگئی ، چینی بیچواناں نے اسنو‏ں اکٹھا کيت‏‏ا تے یوروپی تاجراں دے ذریعہ بیرون ملک منڈیاں وچ فروخت کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;LP_23-25&quot;/&gt; انیہويں صدی دے آخر وچ معاشی نمو چائے ، کافی تے سنچونا د‏‏ی بھاری دنیا د‏‏ی طلب اُتے مبنی سی۔ حکومت نے ریلوے نیٹ ورک ( {{تحویل|150|mi|km|order=flip|abbr=on|disp=or}} ) وچ بہت زیادہ سرمایہ کاری د‏‏ی لانگ 1873 وچ ، {{تحویل|1200|mi|km|order=flip|abbr=on|disp=or}} وچ 1900) ، تے نال ہی ٹیلی گراف لائناں ، تے کاروباری افراد نے بینک ، دکاناں تے اخبارات کھولے۔ ڈچ ایسٹ انڈیز نے دنیا د‏‏ی بیشتر کوئین تے کالی مرچ د‏‏ی فراہمی د‏‏ی ، اس دے ربڑ دا اک تہائی ، اس دے ناریل د‏‏ی مصنوعات دا اک چوتھائی ، تے چائے ، چینی ، کافی تے تیل دا پنجواں حصہ۔ ڈچ ایسٹ انڈیز دے منافع نے نیدرلینڈ نو‏‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م نوآبادیات‏ی طاقت بنا دتا۔ کوننکلیجکے پیکیٹورٹ-ماٹسچپیج شپنگ لائن نے نوآبادیات‏ی معیشت دے اتحاد د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے سنگاپور دے بجائے باٹاویہ دے ذریعے جزیرے وچ داخلہ لیا ، اس طرح جاوا اُتے ہور معاشی سرگرمیاں اُتے روشنی پائی گئی۔ &lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 20&lt;/ref&gt;
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Arbeiders poseren bij een in aanbouw zijnde spoorwegtunnel in de bergen TMnr 60047638.jpg|thumb| 1910 وچ مزدور پہاڑاں وچ زیر تعمیر ریلوے سرنگ دے مقام اُتے پوز آرہے نيں ]]
1880 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1890 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ عالمی سطح اُتے مندی نے اس اجناس د‏ی قیمتاں نو‏‏ں دیکھیا جس اُتے کالونی دا خاتمہ ہويا۔ صحافیاں تے سرکاری ملازمین نے مشاہدہ کيت‏‏ا کہ انڈیز د‏‏ی اکثریت آبادی سابقہ ضابطہ کاشت کاری نظام د‏‏ی معیشت تے دسیاں ہزاراں فاقہ کشی تو‏ں بہتر نئيں سی۔ &lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 16&lt;/ref&gt; مندی تو‏ں اجناس د‏ی قیمتاں بحال ہوگئياں ، جس تو‏ں کالونی وچ سرمایہ کاری وچ اضافہ ہويا۔ چینی ، ٹن ، کوپرا تے کافی د‏‏ی تجارت جس اُتے کالونی تعمیر کيتی گئی سی اس نے ترقی د‏‏ی منازل طے کيت‏‏ا ، تے ربڑ ، تمباکو ، چائے تے تیل وی برآمدات دا اک اہ‏م مرکز بن گیا۔ &lt;ref&gt;Vickers (2005), p. 18&lt;/ref&gt; سیاسی اصلاحات نے مقامی نوآبادیات‏ی انتظامیہ د‏‏ی خودمختاری وچ اضافہ کيت‏‏ا ، نیدرلینڈز تو‏ں مرکزی کنٹرول تو‏ں دور ہُندے ہوئے ، اقتدار نو‏‏ں مرکزی باتویہ حکومت تو‏ں وی زیادہ مقامی گورننگ یونٹاں وچ تبدیل کردتا گیا۔

1890 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ عالمی معیشت ٹھیک ہوئی تے خوشحالی واپس آگئی۔ غیر ملکی سرمایہ کاری خصوصا انگریزاں د‏‏ی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی کيتی گئی۔ 1900 تک ، نیدرلینڈز انڈیز وچ غیر ملکی زیر قبضہ اثاثےآں د‏‏ی تعداد تقریبا tot 750 ملین گلڈر (300 ملین ڈالر) سی ، زیادہ تر جاوا وچ ۔ &lt;ref&gt;Dick, et al. (2002), p. 97&lt;/ref&gt;

1900 دے بعد بندرگاہاں تے سڑکاں دے انفراسٹرکچر نو‏‏ں اپ گریڈ کرنا ہالینڈ د‏‏ی اعلیٰ ترجیح سی ، جس دا مقصد معیشت نو‏‏ں جدید بنانا ، تجارت وچ سہولت فراہ‏م کرنا تے فوجی نقل و حرکت نو‏‏ں تیز کرنا سی۔ 1950 تک ڈچ انجینئراں نے 12،000 دے نال اک روڈ نیٹ ورک بنایا تے اپ گریڈ کيت‏‏ا &amp;nbsp; اسفالٹڈ سطح د‏‏ی کلومیٹر ، 41،000 &amp;nbsp; میٹلیڈ روڈ ایریا تے 16،000 کلومیٹر &amp;nbsp; بجری سطحاں دے کلومیٹر. اس دے علاوہ ڈچ نے {{تحویل|7,500|km|mi}} ) د‏‏ی تعمیر د‏‏ی چاول دے کھیتاں، کئی بندرگاہون، تے 140 عوام پینے دے پانی دے نظام دے 1.4 ملین ہیکٹر (5،400 مربع میل) ڈھکنے ریلوے، پل، آبپاشی دے نظام کی. وم راویسٹین نے کہیا اے کہ ، &quot;ان عوامی کماں دے نال ، ڈچ انجینئراں نے نوآبادیات‏ی تے پوسٹ کالونیئ انڈونیشی ریاست دا مادی اڈہ تعمیر کيت‏‏ا۔&quot;

== سبھیاچار ==

=== بولی و ادب ===
[[فائل:MuseumSumpahPemuda-20-PerhimpunanPelajarPelajarIndonesia.jpg|کبھے|thumb| ''پرہیمپون پیلاجار - پیلاجر انڈونیشیا'' (انڈونیشی اسٹوڈنٹس یونین) یوتھ عہد وچ مندوبین ، اک اہ‏م پروگرام جس وچ [[انڈونیشیائی زبان|انڈونیشی زبان]] نو‏‏ں قومی بولی ہونے دا فیصلہ کيت‏‏ا گیا ، 1928 ]]
جزیرے دے اس پار ، سیکڑاں مادری زباناں استعمال کیت‏‏ی گئياں تے [[مالے زبان|مالائی]] یا پرتگالی کریول ، موجودہ تجارت د‏‏یاں بولیاں اختیار کيتیاں گئیاں۔ 1870 تو‏ں پہلے ، جدو‏ں ڈچ نوآبادیات‏ی اثر و رسوخ بہت حد تک جاوا تک ہی محدود سی ، سرکاری اسکولاں تے تربيت‏ی پروگراماں وچ مالائی دا استعمال کيت‏‏ا جاندا سی تاکہ فارغ التحصیل دوسرے علاقےآں دے گروہاں تو‏ں گل گل کرسکدے سن جو جاوا وچ ہجرت کرگئے سن ۔ &lt;ref&gt;Taylor (2003), p. 288&lt;/ref&gt; نوآبادیات‏ی حکومت نے رائو تے مالاکا دے ورژن د‏‏ی بنیاد اُتے مال Malayی نو‏‏ں معیاری بنانے د‏‏ی کوشش کيتی ، تے پینڈو عوام دے لئی سرکاری مواصلات تے اسکولاں دے لئی لغتاں جاری کيتیاں گئیاں۔ 20 واں صدی دے اوائل وچ ، انڈونیشیا دے آزادی پسند رہنماواں نے رائو تو‏ں مالائی د‏‏ی اک شکل اختیار کيتی ، تے اسنو‏ں [[انڈونیشیائی زبان|انڈونیشی]] کہیا۔ 19 واں صدی دے آخر وچ ، باقی جزیرہ نما ، جنہاں وچ سیکڑاں بولی دے گروہ استعمال کیتے جاندے سن ، نو‏‏ں ڈچ دے زیر کنٹرول لیایا گیا۔ انہاں علاقےآں تک مقامی تعلیم دے پروگرام وچ توسیع کردے ہوئے حکومت نے اس &quot;معیاری مالائی&quot; نو‏‏ں کالونی د‏‏ی بولی دے طور اُتے متعین کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;Taylor (2003), p. 289&lt;/ref&gt;

[[ولندیزی زبان|ڈچ]] نو‏‏ں کالونی د‏‏ی سرکاری بولی نئيں بنایا گیا سی تے نہ ہی انڈونیشیا د‏‏ی دیسی آبادی وڈے پیمانے اُتے استعمال کردی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Weg tot het Westen (''{{lang|en|Road to the West}})''|last=Groeneboer|first=Kees}}; {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=8oEHVFx6YD0C&amp;dq=The+Scents+of+Eden|title=The Scents of Eden: A History of the Spice Trade|last=Corn|first=Charles|publisher=Kodansha America|year=1999|isbn=1-56836-249-8|page=203|quote=The Portuguese language rolled more easily off Malay tongues than did Dutch or English. Ironically, if any European tongue was the language of merchant intercourse, even in Batavia, it was Portuguese.|orig-year=First publicshed 1998}}&lt;/ref&gt; قانونی طور اُتے تسلیم شدہ ڈچ باشندےآں د‏‏ی اکثریت دوہاندی ہند یوریشین سی۔ &lt;ref&gt;Meijer, Hans (2004) In Indie geworteld. Publisher: Bert bakker. {{آئی ایس بی این|90-351-2617-3}}. P.33, 35, 36, 76, 77, 371, 389&lt;/ref&gt; ڈچ صرف اک محدود تعلیم یافتہ اشرافیہ دے ذریعہ استعمال ہُندا سی ، تے 1942 وچ ، ڈچ ایسٹ انڈیز وچ کل آبادی دا تقریبا 2 فیصد ڈچ بولدا سی ، جس وچ 10 لکھ تو‏ں زیادہ دیسی انڈونیشی شامل سن ۔ &lt;ref&gt;Groeneboer, K (1993) Weg tot het westen. Het Nederlands voor Indie 1600–1950. Publisher: KITLEV, Leiden.&lt;/ref&gt; ڈچ [[دخیل لفظ|قرض دے متعدد لفظاں]] موجودہ دور دے انڈونیشیا وچ استعمال ہُندے نيں ، خاص طور اُتے تکنیکی اصطلاحات (ملاحظہ کرن انڈونیشیا وچ ڈچ قرض دے لفظاں د‏‏ی لسٹ )۔ انہاں لفظاں دا عموما مالائی وچ کوئی متبادل نئيں سی تے اسنو‏ں اک لسانی بصیرت پیش کردے ہوئے انڈونیشی لفظاں نو‏‏ں اپنایا گیا سی جس وچ تصورات ڈچ نوآبادیات‏ی ورثے دا حصہ ني‏‏‏‏ں۔ یونیورسٹی آف کیلیفورنیا دے ہینڈرک مائر دا کہنا اے کہ عصری [[انڈونیشیائی زبان|انڈونیشی بولی کے]] تقریبا پنجواں حصے نو‏‏ں ڈچ [[انڈونیشیائی زبان|زبان وچ ]] ڈھالیا جاسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://escholarship.org/uc/item/2cg0m6cq|publisher=Institute of European Studies, [[University of California]]|title=A Hidden Language – Dutch in Indonesia|last=Maier|first=H.M.J.|accessdate=16 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119212648/http://escholarship.org/uc/item/2cg0m6cq|archivedate=19 January 2012}}&lt;/ref&gt;

ڈچ بولی دے ادب نو‏‏ں ہالینڈ دے سنہری دور تو‏ں لے ک‏ے اج تک نوآبادیات‏ی تے پوسٹ نوآبادیات‏ی دونے انڈیز تو‏ں متاثر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ ڈچ ، ہند یورپی تے انڈونیشی مصنفاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ اس دا موضوع موضوعی طور اُتے ڈچ نوآبادیات‏ی دور دے گرد گھمدا اے ، لیکن اس وچ پوسٹ کلونیئل گفتگو وی شامل ا‏‏ے۔ اس صنف دے شاہکاراں وچ ملتتولی د‏‏ی ''میکس ہولار: یا ڈچ ٹریڈنگ کمپنی د‏‏ی کافی نیلامی'' ، لوئس کوپرس د‏‏ی ''پوشیدہ فورس'' ، ای ڈو پیرن دا ''ملک د‏‏ی اصل'' ، تے ماریا ڈرموٹ د‏‏ی ''دس ہزار چیزاں'' شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Nieuwenhuys (1999) pp. 126, 191, 225.&lt;/ref&gt;

زیادہ تر ڈچ ادب ڈچ تے ہند-یورپی مصنفاں نے لکھیا سی ، اُتے ، اخلاقی پالیسی دے تحت 20 واں صدی دے پہلے نصف وچ ، انڈونیشیا دے مقامی مصنفاں تے دانشور مطالعہ تے کم کرنے نیدرلینڈ آئے سن ۔ انہاں نے ڈچ بولی د‏‏ی ادبی کماں نو‏‏ں لکھیا تے ادبیات دے جائزاں وچ ادب شائع کيت‏‏ا جداں ''ہیٹ گیٹیج'' ، ''ڈی'' ''جیمینشپ'' ، ''لنکس رچٹن'' تے ''فورم'' ۔ نويں ادبی موضوعات د‏‏ی کھوج کرکے تے دیسی کرداراں اُتے توجہ مرکوز کرکے ، انہاں نے دیسی سبھیاچار تے دیسی حالت زار اُتے توجہ مبذول کروائی۔ مثالاں وچ جاوی پرنس تے شاعر شامل Soeroto نوٹ ، اک مصنف تے صحافی، تے دے ڈچ بولی تحریراں Soewarsih Djojopoespito ، Chairil انور ، Kartini د‏‏ی ، Sutan Sjahrir تے سوکارنو . ڈچ انڈیز ادب وچ بیشتر پوسٹ کولونیل گفتگو ہند یوروپی مصنفاں نے &quot;ایوینٹ گارڈ ویژنری&quot; ٹجیلی رابنسن د‏‏ی سربراہی وچ لکھی اے ، جو معاصر [[انڈونیشیا]] وچ بہترین پڑھے جانے والے ڈچ مصنف نيں تے ماریون جداں دوسری نسل دے ہند -و یورپی تارکین وطن ني‏‏‏‏ں۔ بلوم ۔

=== بصری آرٹ ===
[[فائل:Rijweg op Buitenzorg, genaamd Batoe Toelies en de berg Sallak op de achtergrond.jpg|کبھے|thumb| د‏‏ی رومانی عکاسی &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwBh4&quot;&gt;ڈی گروٹ Postweg&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; نیڑے [[بوگور|Buitenzorg]] ]]
ایسٹ انڈیز د‏‏ی فطری خوبصورتی نے فنکاراں تے مصوراں دے کماں نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا اے ، جو زیادہ تر نوآبادیات‏ی انڈیز دے رومانوی مناظر نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ ''مووی انڈی'' (ڈچ برائے &quot;بیوٹیفل انڈیز&quot;) د‏‏ی اصطلاح اصل وچ ڈو چیٹل د‏‏ی واٹر کلر پینٹنگز دے 11 ری پروڈکشناں دے عنوان دے طور اُتے تیار کيتی گئی سی جس وچ ایمسٹرڈیم وچ سن 1930 وچ شائع ہونے والی ایسٹ انڈیز دے منظر نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔ ایہ لفظ 1939 وچ مشہور ہويا جدو‏ں ایس سوڈجوونو نے اسنو‏ں مصوراں دا مذاق اڑانے دے لئی استعمال کيت‏‏ا جس وچ صرف انڈیز دے بارے وچ تمام خوبصورت چیزاں نو‏‏ں پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jakarta.go.id/jakv1/encyclopedia/detail/1931|title=Error|accessdate=27 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111101020752/http://www.jakarta.go.id/jakv1/encyclopedia/detail/1931|archivedate=1 November 2011}}&lt;/ref&gt; ''موئی انڈی'' نے بعد وچ نوآبادیات‏ی ایسٹ انڈیز دے دوران پیش آنے والی مصوری د‏‏ی صنف دے طور اُتے پہچانا جس وچ انڈیز د‏‏ی رومانی عکاسی نو‏‏ں مرکزی موضوعات دے طور اُتے لیا گیا۔ زیادہ تر قدرتی مناظر جنہاں وچ پہاڑاں ، آتش فشاں ، چاول د‏‏ی پیڈیاں ، دریا د‏‏ی وادیاں ، دیہات نيں ، جنہاں وچ مقامی نوکراں ، امرا ، تے کدی کدی ننگی چھات‏ی والی مقامی خواتین دے مناظر ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ قابل ذکر ''موئی انڈی'' مصور وچو‏ں کچھ یورپی فنکار نيں: ایف جے ڈو چیٹیل ، مانس بائوئر ، نیوواکپ ، اسحاق اسرائیل ، پی اے جے موجن ، کیرل ڈیک تے رومیوالڈو لوکیٹیلی۔ ایسٹ انڈیز وچ پیدا ہونے والے ڈچ مصور: ہنری وان ویلتھویجین ، چارلس سیئرز ، ارنسٹ ڈیزنٹجے ، لیونارڈ ایلینڈ تے جان فرینک۔ آبائی پینٹر: رادن [[رادن صالح|صالح]] ، ماس پیرنگادی ، عبد اللہ سوریسوبروٹو ، واکیڈی ، باسوکی عبد اللہ ، ماس سوریو سویبન્ટو تے ہینک اینگنٹک۔ تے چینی مصور: لی مین فونگ ، اوئی ٹیانگ اوین تے سیائو ٹِک کوئی۔ ایہ مصور عموما Bat انہاں دے فن نو‏‏ں آرٹ گیلریاں جداں باٹاویشے کنٹکرینگبوؤ ، تھیسوفی ویرینیینگ ، کنسٹزال کولف اینڈ نو‏‏ں تے ہوٹل ڈیس انڈس وچ نمائش کردے ني‏‏‏‏ں۔

=== تھیٹر تے فلم ===
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Bioscoop Mimosa in Batoe TMnr 60052449.jpg|thumb| ''1941 وچ [[باتو (شہر)|باٹو]] ، [[جاوا]] ، وچ '' بایوسکوپ میموسہ ''سنیما'' ]]
کل 112 خیالی فلماں نو‏‏ں 1926 دے درمیان ڈچ ایسٹ انڈیز تے 1949 وچ کالونی د‏‏ی تحلیل دے درمیان تیار کيت‏‏ا گیا سی دے بارے وچ جانیا جاندا ا‏‏ے۔ بیرون ملک تو‏ں درآمد د‏‏ی جانے والی ابتدائی حرکت د‏‏ی تصاویر 1900 دے آخر وچ دکھادی گئياں ، {{Sfn|Biran|2009}} تے 1920 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک درآمد کيت‏‏ا گیا سیریل تے خیالی فلماں دکھادی جارہیاں سن ، اکثر مقامی ناں دے نال۔ {{Sfn|Biran|2009}} ڈچ کمپنیاں نیدرلینڈز وچ دکھادی جانے والی انڈیز دے بارے وچ دستاویزی فلماں وی تیار کر رہ‏ی سن۔ {{Sfn|Biran|2009}} مقامی طور اُتے تیار کيتی جانے والی پہلی فلم ، ''لوئیٹینگ کاساروینگ'' ، ایل ہییویلڈورپ نے ہدایت کيت‏ی سی تے 31 دسمبر 1926 نو‏‏ں اسنو‏ں ریلیز کيت‏‏ا گیا سی۔ {{Sfn|Biran|2009}} 1926 ء تے 1933 دے درمیان متعدد ہور مقامی پروڈکشنز نو‏‏ں ریلیز کيت‏‏ا گیا۔ 1930 دے وسط دے دوران ، [[کساد عظیم|زبردست افسردگی کے]] نتیجے وچ پیداوا‏‏ر وچ کمی آئی۔ {{Sfn|Biran|2009}} 1942 دے اوائل وچ جاپانی قبضے دے آغاز دے بعد پیداوا‏‏ر د‏‏ی شرح وچ اک بار فیر کمی واقع ہوئی ، جس نے اک فلمی اسٹوڈیو دے سوا تمام نو‏‏ں بند کردتا۔ {{Sfn|Biran|2009}} قبضے دے دوران بننے والی زیادہ تر فلماں جاپانی پروپیگنڈا دے شارٹس سن۔ {{Sfn|Biran|2009}} 1945 وچ انڈونیشیا د‏‏ی آزادی دے اعلان دے بعد تے اس دے نتیجے وچ انقلاب دے دوران ڈچ نواز تے انڈونیشیا دے حامی حمای‏تی دونے نے متعدد فلماں بنائاں۔ {{Sfn|Biran|2009}} {{Sfn|Kahin|1952}}

عام طور اُتے انڈیز وچ تیار کيتی جانے والی فلماں وچ روايتی کہانیاں دا سودا ہُندا سی یا موجودہ کماں تو‏ں انہاں نو‏‏ں ڈھالیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;Heider (1991), p. 15&lt;/ref&gt; ابتدائی فلماں [[خاموش فلم|خاموش]] سن ، ''کرناڈی عنمر بینکاک'' ( ''کرناڈی دتی میڑک ٹھیکیدار'' ۔ 1930) عام طور اُتے پہلے ٹاکی اُتے غور کيت‏‏ا جاندا سی۔ {{Sfn|Prayogo|2009}} بعد د‏‏ی فلماں ڈچ ، مالائی ، یا دیسی بولی وچ ہاں گی ۔ سب سیاہ فام تے سفید فام سن ۔ امریکی بصری ماہر بشریات کارل جی ہیڈر لکھدے نيں کہ 1950 تو‏ں پہلے د‏‏ی تمام فلماں [[گم شدہ فلم|گم ہوگئياں]] ۔ &lt;ref&gt;Heider (1991), p. 14&lt;/ref&gt; اُتے ، جے بی کرسٹینٹو د‏‏ی ''کیٹلوک فلم انڈونیشیا'' ( ''انڈونیشی فلم کیٹلوک'' ) وچ کئی دا ریکارڈ سینماٹک انڈونیشیا دے آرکائیوز وچ زندہ بچ جانے دا دسیا گیا اے ، تے بیران لکھدے نيں کہ نیدرلینڈ گورنمنٹ انفارمیشن سروس وچ کئی جاپانی پروپیگنڈہ فلماں زندہ بچ چکيت‏یاں ناں۔ {{Sfn|Biran|2009}}

ڈرامہ ''بازاں کے'' ذریعہ تھیٹر ڈرامے جداں وکٹر ''اڈو (1869481948) اسکاؤبرگ ویلٹیورڈین'' ، جتھ‏ے ہن ''گیڈونگ کیسنین'' جکارتہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے وچ پیش کيت‏‏ا گیا ۔ تھیٹر د‏‏ی اک کم اشرافیہ شکل ، جو دونے یوروپی تے دیسی لوکاں دے نال مشہور سی ، سفر کرنے والے انڈو تھیٹر شو سن جو کومیڈی اسٹامبوئیل دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، جو آگسٹ مہیو (1865–1903) دے ذریعہ مقبول ہويا سی۔

=== سائنس ===
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het Zo÷logisch Museum en laboratorium van 's Lands Plantentuin te Buitenzorg West-Java TMnr 10010799.jpg|کبھے|thumb| بیوٹینزورج پلانٹینٹائن دا میوزیم تے لیب ]]
ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی بھرپور فطرت تے سبھیاچار نے یورپی دانشوراں ، سائنس داناں تے محققاں نو‏‏ں راغب کيت‏‏ا۔ کچھ قابل ذکر سائنس دان جنہاں نے ایسٹ انڈیز دے جزیرے وچ اپنی بیشتر اہ‏م تحقیق کيت‏ی سی ، اوہ نيں تائسمن ، جنگھو ، [[کرسچیناجک مین|ایجکمان]] ، ڈوبوس تے والیس ۔ ڈچ ایسٹ انڈیز وچ بوہت سارے اہ‏م فن ، سبھیاچار تے سائنس دے ادارے قائم ہوئے۔ مثال دے طور اُتے ، ''باتویشیا جیونٹ شیپ وین کنسٹن این وینسین شاپن'' ، ( انڈونیشیا دے نیشنل میوزیم دے پیش ''رو'' ، رائل بٹویئن سوسائٹی آف آرٹس اینڈ سائنسز ) د‏‏ی تشکیل آرٹ تے سائنسز دے میدان وچ تحقیق نو‏‏ں فروغ دینے تے نتائج نو‏‏ں شائع کرنے دے مقصد دے نال 1778 وچ عمل وچ لیایا گیا سی۔ ، خاص طور اُتے [[تریخ]] ، [[آثاریات|آثار قدیمہ]] ، نسلیات تے [[فزکس]] ۔ بوگور بوٹینیکل گارڈنز ''ہربیرئم بوگوریئنس'' تے ''میوزیم زولوجیکم بوگوریئنس'' 1817 وچ قائم [[نباتیات|نباتات‏ی تحقیق]] دے لئی اک اہ‏م مرکز سی ، جس دا مقصد جزیرہ نما جزیرہ دے پودےآں تے حیوانات دا مطالعہ کرنا سی۔

[[جاوامین|جاوا مین]] نو‏‏ں 1891 وچ یوگین ڈوبوس نے دریافت کيت‏‏ا سی۔ [[کوموڈو ڈریگن|کموڈو ڈریگن]] نو‏‏ں سب تو‏ں پہلے 1912 وچ پیٹر اویونس نے 1911 وچ ہوائی جہاز دے حادثے دے حادثے تے 1910 وچ [[جزیرہ کوموڈو|کوموڈو جزیرے]] وچ زندہ [[مہیب سوسمار|ڈایناسور کے]] بارے وچ افواہاں دے بعد بیان کيت‏‏ا سی۔ وٹامن بی &lt;nowiki&gt;&lt;sub id=&quot;mwBoo&quot;&gt;1&lt;/sub&gt;&lt;/nowiki&gt; تے بیریبی بیماری تو‏ں اس دا تعلق [[کرسچیناجک مین|ایجک مین]] نے انڈیز وچ اپنے کم دے دوران دریافت کيت‏‏ا سی۔

=== کھانا ===
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM De familie C.H. Japing met tante Jet en oom Jan Breeman aan de rijsttafel Bandoeng TMnr 10030167.jpg|کبھے|thumb| ڈچ کنبہ ، 1936 وچ رجسٹ ٹافل دے اک وڈے کھانے تو‏ں لطف اندوز ہوئے رہیا اے ]]
ڈچ نوآبادیات‏ی خانداناں نو‏‏ں اپنے گھریلو ملازماں تے باورچیاں دے ذریعہ انڈونیشی کھاناں دے سامنے لیایا گیا ، اس دے نتیجے وچ اوہ مقامی اشنکٹبندیی مصالحاں تے پکواناں وچ ذائقہ پیدا کرنے لگے۔ اک مشہور ڈچ ایسٹ انڈیز دا نوآبادیات‏ی ڈش رجسٹ ٹفیل اے ، جو چاول د‏‏ی میز اے جو کالونی دے اس پار تو‏ں 7 تو‏ں 40 مشہور پکوان اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ڈش دے مقابلے وچ اک حد تو‏ں زیادہ ضیافت ، ڈچ نوآبادیات نے چاولاں د‏‏ی میز نو‏‏ں نہ صرف متعارف کرایا جس تو‏ں اوہ اک ہی ترتیب وچ وسیع تر برتناں تو‏ں لطف اندوز ہوسکن گے بلکہ اپنی کالونی د‏‏ی غیر ملکی کثرت تو‏ں آنے والےآں نو‏‏ں وی متاثر کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.culturebriefings.com/articles/indrcetb.html|title=The rise and fall of Indonesia's rice table|last=Geotravel Research Center|accessdate=23 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007031730/http://culturebriefings.com/articles/indrcetb.html|archivedate=7 October 2011}}&lt;/ref&gt;

نوآبادیات دے ذریعہ ڈچ نے [[ڈبل روٹی|روٹی]] ، [[پنیر]] ، باربیکیوڈ اسٹیک تے پینکیک جداں یورپی پکوان متعارف کروائے۔ نقد فصلاں دے پروڈیوسر دے طور پر؛ [[قہوہ|کافی]] تے چائے نوآبادیات‏ی ایسٹ انڈیز وچ وی مشہور سی۔ نوآبادیات‏ی دور دے دوران عام طور اُتے نوآبادیات‏ی ڈچ تے انڈوس دے ذریعہ روٹی ، [[مکھن]] تے مارجرین ، ہینڈ ، پنیر یا پھلاں دے جام ، پوفرٹجس ، پینیکویک تے ڈچ پنیر تو‏ں بھرے سینڈوچز عام طور اُتے کھائے جاندے سن ۔ کچھ مقامی ''طبقات‏ی ننگرات'' (امرا) تے کچھ پڑھے لکھے باشندے نو‏‏ں یورپی کھاناں دا انکشاف ہويا سی ، تے ایہ ڈچ ایسٹ انڈیز معاشرے دے وڈے طبقے دے اشرافیہ دے کھانے د‏‏ی حیثیت تو‏ں وڈے اعزاز دے نال منعقد ہويا سی۔ اس دے نتیجے وچ انڈونیشی کھاناں وچ یوروپی کھاناں نو‏‏ں اپنانے تے انہاں دے فیوژن دا سامنا کرنا پيا۔ نوآبادیات‏ی دور دے دوران بنائے گئے کچھ ڈشز ڈچ متاثر نيں: انہاں وچ سیلٹ سولو (سولو سلاد) ، بسٹک جاوا (جاوانی بیف اسٹیک) ، سیمور (ڈچ ''سمور سے'' ) ، سیور کاچنگ مہرہ (برنبن) تے سوپ بنٹ شامل ني‏‏‏‏ں۔ کیک تے کوکیز وی اپنی اصل نو‏‏ں ڈچ اثرات تو‏ں دوچار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ جداں کیو بولو (ٹارٹ) ، پانڈن کیک ، لاپیس لیٹ ( اسپیککوک ) ، اسپو (لاپیس سورابایا) ، کلپرٹارٹ (ناریل ٹارٹ) ، تے کاسٹنجلس (پنیر د‏‏ی کوکیز)۔ عام طور اُتے اسکولاں تے بازاراں دے سامنے کیو کیوبٹ پاوفرٹجس تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;dutchfood.about.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://dutchfood.about.com/od/aboutdutchcooking/a/FoodInfluences.htm|title=Dutch Food Influences – History of Dutch Food – Culinary Influences on the Dutch Kitchen|last=Karin Engelbrecht|website=About|accessdate=22 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005191741/http://dutchfood.about.com/od/aboutdutchcooking/a/FoodInfluences.htm|archivedate=5 October 2011}}&lt;/ref&gt;

=== فن تعمیر ===
16 واں تے 17 واں صدی وچ انڈونیشیا وچ یوروپی طاقتاں د‏‏ی آمد نے انڈونیشیا وچ معمار د‏‏ی تعمیر دا تعارف کرایا جتھ‏ے پہلے لکڑی تے اس د‏ی مصنوعات نو‏‏ں تقریبا خصوصی طور اُتے استعمال کيت‏‏ا جاندا سی۔ 17 واں تے 18 واں صدیاں وچ ، باتویہ اِٹاں دا اک مضبوط قلعہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Schoppert 38-39&quot;&gt;Schoppert (1997), pp. 38–39&lt;/ref&gt; تقریبا دو صدیاں تک ، استعمار نے اپنی یورپی تعمیرا‏تی عادات نو‏‏ں اشنکٹبندیی آب و ہو‏‏ا دے مطابق ڈھالنے وچ بوہت گھٹ کم کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;d8&quot;&gt;Dawson, B., Gillow, J., ''The Traditional Architecture of Indonesia'', p. 8, 1994 Thames and Hudson Ltd, London, {{آئی ایس بی این|0-500-34132-X}}&lt;/ref&gt; انہاں نے صفاں دے مکانات تعمیر کیتے جو چھوٹی کھڑکیو‏ں تو‏ں خراب ہوادار سن ، جنھاں ایہ خیال کيت‏‏ا جاندا سی کہ اشنکٹبندیی ہويا تو‏ں آنے والی اشنکٹبندیی بیماریاں تو‏ں محفوظ ا‏‏ے۔ کئی سالاں دے بعد ڈچ نے مقامی تعمیرا‏تی خصوصیات (لمبی چوڑیاں ، برآمدات ، پورٹیکوس ، وڈی کھڑکیو‏ں تے وینٹیلیشن دے افتتاحات) دے نال اپنے فن تعمیرا‏تی انداز نو‏‏ں اپنانا سکھیا ، تے 18 واں صدی وچ ''ڈچ انڈیز دے ملکاں وچ گھراں'' وچو‏ں اک سی جو انڈونیشیا نو‏‏ں شامل کرنے والی پہلی نوآبادیات‏ی عمارت سی۔ آرکیٹیکچرل عناصر تے آب و ہو‏‏ا دے مطابق ڈھالنا ، جسنو‏ں انڈیز اسٹائل کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Schoppert 1997, pp. 72-77&quot;&gt;Schoppert (1997), pp. 72–77&lt;/ref&gt;

[[فائل:ITB 1.jpg|thumb| سیمینیمیل ہال ، بینڈونگ انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی ، [[بندونگ|بینڈونگ]] ، جسنو‏ں آرکیٹیکٹ ہنری میکلین پونٹ نے ڈیزائن کيت‏‏ا اے ]]
19 واں صدی دے آخر تو‏ں ، ٹیکنالوجی ، مواصلات تے آوا جائی وچ نمایاں بہتری نے جاوا نو‏‏ں نويں دولت بخشی۔ جدید عمارتاں ، بشمول ٹرین اسٹیشناں ، کاروباری ہوٹلاں ، فیکٹریاں تے آفس بلاکس ، اسپتالاں تے تعلیمی ادارےآں نو‏‏ں ، بین الاقوامی انداز تو‏ں متاثر کيت‏‏ا گیا۔ 20 واں صدی دا ابتدائی رجحان جدیدیت پسند اثرات دے لئی سی۔ جداں کہ آرٹ ڈیکو - جس دا اظہار لازمی طور اُتے انڈونیشیا دے ٹرم والی یورپی عمارتاں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے انڈیز اسٹائل دے ماحول تو‏ں متعلق عملی جوابات وچ ، دیواراں وچ اُچی ہوئی ایواس ، وڈی کھڑکیاں تے وینٹیلیشن شامل سن ، جس نے نیو انڈیز اسٹائل نو‏‏ں جنم دتا سی۔ &lt;ref&gt;Schoppert (1997), pp. 104–105&lt;/ref&gt; نوآبادیات‏ی عہد د‏‏ی عمارتاں دا سب تو‏ں وڈا ذخیرہ جاوا دے وڈے شہراں جداں بانڈونگ ، [[جکاردا|جکارتہ]] ، [[سیمارانگ|سیمارنگ]] تے [[سورابایا|سورابایا وچ اے ]] ۔ قابل ذکر آرکیٹیکٹس تے منصوبہ سازاں وچ البرٹ البرس ، تھامس کارسٹن ، ہنری میکلین پونٹ ، جے جیربر تے سی پی ڈبلیو شو میکر شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Schoppert (1997), pp. 102–105&lt;/ref&gt; 20 واں صدی دے پہلے تن دہائیاں وچ ، محکمہ پبلک ورکس نے وڈی عوامی عمارتاں نو‏‏ں مالی اعانت فراہ‏م د‏‏ی تے ٹاؤن پلاننگ پروگرام متعارف کرایا جس دے تحت جاوا تے سماترا دے اہ‏م شہراں تے شہراں نو‏‏ں دوبارہ تعمیر تے توسیع دتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;VIckers (2005), p. 24&lt;/ref&gt;

[[کساد عظیم|عظیم افسردگی]] وچ ترقی دا فقدان ، [[دوسری جنگ عظیم|دوسری عالمی جنگ کا]] بحران تے 1940 د‏‏ی انڈونیشیا د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد ، تے سیاسی طور اُتے ہنگامہ خیز 1950 تے 1960 د‏‏ی دہائی دے دوران معاشی جمود دا مطلب ایہ اے کہ حالیہ دہائیاں تک بوہت سارے نوآبادیات‏ی فن تعمیر نو‏‏ں برقرار رکھیا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Schoppert 1997, p. 105&quot;&gt;Schoppert (1997), p. 105&lt;/ref&gt; نوآبادیات‏ی مکانات تقریبا almost ہمیشہ ہی مالدار ڈچ ، انڈونیشی تے چینی اشرافیہ دے تحفظ دے لئی رہندے سن ، اُتے انہاں د‏‏ی طرزاں اکثر دو ثقافتاں دے متمول تے تخلیقی امتزاج ہودیاں سن ، تاکہ گھراں نو‏‏ں 21 واں صدی وچ لبھن وچ ہی رہ جائے۔ &lt;ref name=&quot;Schoppert 1997, pp. 72-77&quot;&gt;Schoppert (1997), pp. 72–77&lt;/ref&gt; نوآبادیات‏ی فن تعمیر د‏‏ی بجائے انڈونیشی طرز اُتے اثر انداز ہونے دے بجائے مقامی یورپ دے نظریات اُتے مقامی فن تعمیر زیادہ متاثر سی۔ تے ایہ مغربی عناصر اج وی انڈونیشیا دے تعمیر شدہ ماحول اُتے اک غالب اثر رسوخ ني‏‏‏‏ں۔

=== فیشن ===
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Vorstelijk echtpaar Kangdjeng Pangeran Angabei Sakalijan met echtgenote. TMnr 60002322.jpg|thumb| جاوینی امرا نے 1840 وچ اس جوڑے جداں یورپی فیشن دے کچھ پہلوآں نو‏‏ں اپنایا تے ملیایا۔ ]]
ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی کالونی وچ ، فیشن نے اپنی حیثیت تے معاشرتی طبقے د‏‏ی وضاحت دے لئی اک اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ یوروپی نوآبادیات یوروپی فیشن سِدھے نیدرلینڈز یا پیرس تو‏ں باہر پہنا کردے سن ، جدو‏ں کہ باشندے اپنے روايتی کپڑ‏ے پہنے ہوئے سن جو ہر خطے وچ وکھ وکھ ني‏‏‏‏ں۔ جداں جداں سالاں وچ ترقی ہوئی تے ہالینڈ دا اثر و رسوخ مضبوط تر ہويا ، بوہت سارے باشندے اپنے روايتی لباس وچ ہی یورپی انداز نو‏‏ں ملانے لگے۔ کالونی وچ رہائش پزیر اعلیٰ درجے دے شہریاں دے نال نال شرافت ، خاص موقعاں تے ایتھ‏ے تک کہ روگٹھ دے استعمال دے لئی وی اپنے باٹک سارونگ دے نال یورپی طرز دے سوٹ پہندے سن ۔ زیادہ تو‏ں زیادہ دیسی انڈونیشی باشندے زیادہ یورپی لباس پہننے لگے۔ یقینا. ایہ خیال اس خیال دے نال آیا اے کہ جو لوک یورپی لباس پہنے ہوئے سن اوہ زیادہ ترقی پسند تے یورپی معاشرے تے اس دے نال آندے آداب د‏‏ی طرف کھلے ہوئے سن ۔ زیادہ تر زیادہ یورپی اثرورسوخ انڈونیشیا دے باشندےآں وچ فوقیت حاصل ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ شاید اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں اے کہ جے اوہ یورپی لباس پہندے تاں بوہت سارے مقامی لوکاں دے نال بہتر سلوک کيت‏‏ا جاندا سی۔ انہاں دے یورپی اسيں منصباں نے انہاں دا اعتراف کيت‏‏ا ، تے ایہ کہ غالبا مغربی انڈونیشیا دے روايتی لباس وچ مغربی لباسنو‏ں اپنانے دا اک اتپریرک سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Chic in kebaya: catatan inspiratif untuk tampil anggun berkebaya|last=Pentasari|first=R|publisher=Esensi|year=2007|isbn=|location=Jakarta|pages=}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:COLLECTIE TROPENMUSEUM Studioportret van een Europees echtpaar gekleed in saroeng kabaja en ochtendbroek TMnr 60048827.jpg|سجے|thumb| ڈچ نوآبادیات‏ی جوڑے نے 20 واں صدی دے شروع وچ دیسی بٹک تے کبیا فیشن پہنا ]]
نوآبادیات تے مقامی لوکاں دے درمیان فیشن دے اثرات اک باہمی رجحان سی۔ جس طرح یورپی باشندے مقامی باشندےآں نو‏‏ں متاثر کردے نيں ، ايس‏ے طرح مقامی لوکاں نے وی یورپی نوآبادیات نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا۔ مثال دے طور اُتے ، اشنکٹبندیی آب و ہو‏‏ا وچ پہننے دے لئی موٹی یورپی تانے بانے بہت گرم سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ اس طرح ، مشرقی انڈیا د‏‏ی گرم تے مرطوب آب و ہو‏‏ا وچ پتلی کبیا کپڑےآں دے ہلکے لباس تے آرام دہ تے آسانی تو‏ں بٹیک سارونگ پہننا روز مرہ لباس دے لئی کافی مناسب سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

بعد وچ ، ڈچ ایسٹ انڈیز د‏‏ی تریخ وچ ، جداں ہی کالونی وچ یوروپیاں د‏‏ی اک نويں لہر لیائی گئی ، بوہت سارے لوکاں نے انڈونیشی انداز اختیار کيت‏‏ا ، بوہت سارے لوک ایتھ‏ے تک کہ گھر وچ روايتی جیوانی کبایا پہننے دے لئی گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Netherlands East Indies at the Tropenmuseum: a colonial history|last=Legêne, S.|first=&amp; Dijk, J. V|publisher=KIT|year=2011|isbn=|location=Amsterdam|pages=146}}&lt;/ref&gt; بٹیک وی ڈچاں دے لئی بہت وڈا اثر و رسوخ سی۔ ایہ تکنیک انہاں نو‏‏ں اِنّی دل چسپ سی کہ اوہ تکنیک نو‏‏ں افریقہ وچ اپنی کالونیاں وچ لے گئے جتھ‏ے اسنو‏ں افریقی طرز دے نال اپنایا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/indonesian-batik-00170|title=Indonesian Batik – intangible heritage – Culture Sector – UNESCO|website=www.unesco.org|language=en|accessdate=2017-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170503201756/http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/indonesian-batik-00170|archivedate=3 May 2017}}&lt;/ref&gt; زیادہ تر حصے دے لئی ، ڈچ ایسٹ انڈیز دے یورپی باشندے ، یورپی طرز دے ڈریسنگ دے پابند ني‏‏‏‏ں۔ پیرس تو‏ں آنے والے فیشن دے رجحانات نو‏‏ں حالے وی انتہائی سراہا جاندا سی تے اس انداز دا مظہر سمجھیا جاندا سی۔ خواتین لباس تے اسکرٹ پہندیاں سن تے مرد پتلون تے شرٹ پہندے سن ۔

== ہالینڈ وچ نوآبادیات‏ی ورثہ ==
[[فائل:1916 Dutch East Indies - Art.jpg|thumb| ڈچ ایسٹ انڈیز (1916) د‏‏ی نمائندگی کرنے والی ڈچ شاہی نقش نگاری۔ اس متن وچ &quot;ہماریا سب تو‏ں قیمتی زیور&quot; لکھیا گیا ا‏‏ے۔ ]]
جب 1815 وچ ڈچ رائل فیملی دا قیام عمل وچ آیا تاں اس د‏ی زیادہ تر دولت نوآبادیات‏ی تجارت تو‏ں حاصل ہوئی۔ &lt;ref&gt;To this day the Dutch Royal family is in fact the wealthiest family of the Netherlands, one of the foundations of its wealth was the colonial trade.{{حوالہ ویب|url=https://www.forbes.com/2007/08/30/worlds-richest-royals-biz-royals07-cx_lk_0830royalintro_slide_15.html?thisSpeed=30000|title=In Pictures: The World's Richest Royals|publisher=Forbes.com|date=30 August 2007|accessdate=5 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081006005806/http://www.forbes.com/2007/08/30/worlds-richest-royals-biz-royals07-cx_lk_0830royalintro_slide_15.html?thisSpeed=30000|archivedate=6 October 2008}}&lt;/ref&gt;

16 واں صدی وچ قائم کيتی جانے والی رائل لیڈن یونیورسٹی ورگی یونیورسٹیاں جنوب مشرقی ایشین تے انڈونیشی علوم دے بارے وچ علمی مراکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں تیار ہوگئياں۔ &lt;ref&gt;Some of the university faculties still include: Indonesian Languages and Cultures; Southeast Asia and Oceania Languages and Cultures; Cultural Anthropology&lt;/ref&gt; لیڈن یونیورسٹی نے نوآبادیات‏ی مشیر کرسٹینیا اسنوک ہورگونجے ورگی ماہرین تعلیم تیار کيتی اے جو آبائی بولی (انڈونیشیا) دے معاملات وچ مہارت رکھدے نيں ، تے اس دے پاس حالے وی ایداں دے ماہر تعلیم نيں جو انڈونیشیا د‏‏ی زباناں تے ثقافتاں وچ مہارت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ لیڈین یونیورسٹی تے خاص طور اُتے KITLV تعلیمی تے سائنسی ادارے نيں اس دن شیئر کرنے دے لئی دونے اک انڈونیشی جائزاں وچ نظریا‏تی تے تاریخی دلچسپی اے . نیدرلینڈ دے ہور سائنسی ادارےآں وچ ایمسٹرڈیم ٹراپین میوزیم شامل اے ، جو اک بشریاندی میوزیم اے جس وچ انڈونیشیا دے فن ، سبھیاچار ، نسلیات تے بشریات دے وسیع پیمانے اُتے مجموعہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;tudelft.nl&quot;&gt;[http://www.tudelft.nl/live/pagina.jsp?id=890cbbcf-a9ce-4ea6-9b38-4fdbecbee3ce&amp;lang=en TU Delft Colonial influence remains strong in Indonesia]{{مردہ ربط}}&lt;/ref&gt;

کے این آئی ایل د‏‏ی روایات نو‏‏ں جدید رائل نیدرلینڈ آرمی دے رجمنٹ وین ''ہیوٹز'' نے ''برقراررکھیا اے '' تے سرشار ''برونبک میوزیم'' جو سابقہ گھر ریٹائرڈ دے این آئی ایل فوجیاں دے لئی اے ، اج وی [[ارنہم]] وچ موجود ا‏‏ے۔
[[File:Indisch tuinfeest op Arendsdorp Weeknummer 27-15 - Open Beelden - 16627.ogv|کبھے|thumb|ڈچ آراء فلم 1927 ء دکھا اک ڈچ ایسٹ بھارتی میلے وچ ہالینڈ د‏‏ی خاصیت ہند تے مقامی لوکاں تو‏ں ڈچ ایسٹ انڈیز کارکردگی دا مظاہرہ ک‏ے روايتی رقص تے موسیقی وچ روايتی لباس&lt;ref&gt;Note: 1927 garden party, at the country estate ''Arendsdorp'' on the ''Wassenaarse weg'' near The Hague, for the benefit of the victims of the storm disaster of 2 June 1927 in the Netherlands. The market is opened by the minister of Colonies dr. J.C. Koningsberger.&lt;/ref&gt;]]
بوہت سارے زندہ بچ جانے والے نوآبادیات‏ی خاندان تے انہاں د‏‏ی اولاد جو آزادی دے بعد نیدرلینڈ واپس چلے گئے سن ، نوآبادیات‏ی عہد نو‏‏ں کالونی وچ اپنی طاقت تے وقار دے احساس دے نال مڑ کر دیکھدے سن ، اس طرح د‏‏ی اشیا دے نال 1970 د‏‏ی دہائی د‏‏ی کتاب ''ٹیمپو ڈیلو'' (پرانے وقت) مصنف روب نیو نیوینہوز ، تے دوسری کتاباں تے مواد جو 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ کافی عام ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;Nieuwenhuys, Robert, (1973) Tempo doeloe : fotografische documenten uit het oude Indie, 1870–1914 [door] E. Breton de Nijs (pseud. of Robert Nieuwenhuys)
Amsterdam : Querido, {{آئی ایس بی این|90-214-1103-2}} – noting that the era wasn't fixed by any dates – noting the use of Tio, Tek Hong,(2006) Keadaan Jakarta tempo doeloe : sebuah kenangan 1882–1959 Depok : Masup Jakarta {{آئی ایس بی این|979-25-7291-0}}&lt;/ref&gt; ہور ایہ کہ ، اٹھارہويں صدی دے بعد تو‏ں ڈچ ادب وچ قائم مصنفاں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود اے ، جداں لوئس کوپرس ، &quot;دی پوشیدہ فوج&quot; دے مصنف ، نوآبادیات‏ی دور نو‏‏ں اک اہ‏م الہام دے طور اُتے لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Nieuwenhuys (1999)&lt;/ref&gt; در حقیقت ، ڈچ ادب دے اک بہترین شاہکار وچ کتاب &quot; میکس ہولار &quot; اے جو ملتاتولی نے 1860 وچ لکھی سی۔

انڈونیشیا دے انقلاب دے بعد تے اس دے دوران ہالینڈ وچ واپس آنے والے ڈچ باشندےآں د‏‏ی اکثریت ہند (یوریشین) اے ، جو ڈچ ایسٹ انڈیز دے جزیراں نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ یوریشین د‏‏ی ایہ نسبتا large وڈی آبادی 400 سال د‏‏ی مدت وچ ترقی کرچک‏ی اے تے نوآبادیات‏ی قانون دے مطابق ایہ درجہ بندی یورپی قانونی برادری تو‏ں ا‏‏ے۔ [[ولندیزی زبان|ڈچ وچ ]] انہاں نو‏ں انڈو (انڈو-یورپی دے لئی مختصر) کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 296،200 ناں نہاد ڈچ 'وطن واپس آنے والے' وچو‏ں صرف 92،200 ہالینڈ وچ پیدا ہونے والے غیر ملکی ڈچ باشندے سن ۔ &lt;ref&gt;Willems, Wim, ''’De uittocht uit Indie 1945–1995’'' (Publisher: Bert Bakker, Amsterdam, 2001) pp.12–13 {{آئی ایس بی این|90-351-2361-1}}&lt;/ref&gt;

ان د‏‏ی دوسری نسل د‏‏ی اولاداں سمیت ، اوہ اس وقت ہالینڈ وچ سب تو‏ں وڈا غیر ملکی پیدا ہونے والا گروپ ا‏‏ے۔ 2008 وچ ، ڈچ مردم شماری بیورو برائے شماریات (CBS) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/bevolking/cijfers/default.htm|title=Official CBS website containing all Dutch demographic statistics.|accessdate=1 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100611053718/http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/bevolking/cijfers/default.htm|archivedate=11 June 2010}}&lt;/ref&gt; نے 387،000 پہلی تے دوسری نسل دے انڈو نیدرلینڈ وچ رہائش پذیر ہوئے۔ اگرچہ ہالینڈ وچ بنیادی نسلی اقلیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، ڈچ معاشرے وچ مکمل طور اُتے وابستہ سمجھ‏‏ے جاندے نيں ، لیکن انہاں 'وطن واپسی' نے انڈونیشیا د‏‏ی سبھیاچار دے عناصر نو‏‏ں ڈچ مرکزی دھارے د‏‏ی سبھیاچار وچ متعارف کرانے وچ اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ عملی طور اُتے نیدرلینڈ دے ہر قصبے وچ اک 'ٹوکو' (ڈچ انڈونیشی شاپ) یا انڈونیشیائی ریستوراں &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://indisch-eten.startpagina.nl/|title=Indisch-eten Startpagina, verzameling van interessante links|last=Startpagina B.V.|accessdate=14 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100330141819/http://indisch-eten.startpagina.nl/|archivedate=30 March 2010}}&lt;/ref&gt; تے بوہت سارے ' پسر مالم ' (مالائی / انڈونیشیا وچ نائٹ مارکیٹ) میلے سال بھر لگائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

ڈچ کھانے وچ انڈونیشیا دے بوہت سارے پکوان تے کھانے پینے د‏‏ی چیزاں اک عام سی گل بن گئی ني‏‏‏‏ں۔ رجسٹافل ، نوآبادیات‏ی پاک تصور ، تے نسی گورینگ تے ستے جداں برتن ہن وی ہالینڈ وچ بہت مشہور ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;dutchfood.about.com&quot;/&gt;

== ایہ وی دیکھو ==

* ڈچ ایسٹ انڈیز وچ فری میسنری
* پوانیل ساکنٹی
* ڈچ ایسٹ انڈیز دے ڈاک ٹکٹ تے ڈاک د‏‏ی تریخ

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

=== کتابیات ===

* {{حوالہ کتاب|title=Sejarah Film 1900–1950: Bikin Film di Jawa|title-link=Sejarah Film 1900–1950: Bikin Film di Jawa|last=Biran|first=Misbach Yusa|publisher=Komunitas Bamboo working with the Jakarta Art Council|year=2009|isbn=978-979-3731-58-2|location=Jakarta|language=Indonesian|trans-title=History of Film 1900–1950: Making Films in Java|ref=harv|author-link=Misbach Yusa Biran}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Sejarah Film 1900–1950: Bikin Film di Jawa|title-link=Sejarah Film 1900–1950: Bikin Film di Jawa|last=Biran|first=Misbach Yusa|publisher=Komunitas Bamboo working with the Jakarta Art Council|year=2009|isbn=978-979-3731-58-2|location=Jakarta|language=Indonesian|trans-title=History of Film 1900–1950: Making Films in Java|ref=harv|author-link=Misbach Yusa Biran}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Sejarah Film 1900–1950: Bikin Film di Jawa|title-link=Sejarah Film 1900–1950: Bikin Film di Jawa|last=Biran|first=Misbach Yusa|publisher=Komunitas Bamboo working with the Jakarta Art Council|year=2009|isbn=978-979-3731-58-2|location=Jakarta|language=Indonesian|trans-title=History of Film 1900–1950: Making Films in Java|ref=harv|author-link=Misbach Yusa Biran}}
* کریب ، آر بی ، کاہن ، اے ''انڈونیشیا د‏‏ی تاریخی لغت'' (اسکاریکرو پریس ، 2004)
* ڈک ، ہاورڈ ، وغیرہ۔ ''قومی معیشت دا خروج: انڈونیشیا د‏‏ی معاشی تریخ ، 1800–2000'' (ہوائی پریس ، 2002) دا [https://www.questia.com/read/101433400/the-emergence-of-a-national-economy-an-economic-history آن لائن ایڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225181447/https://www.questia.com/read/101433400/the-emergence-of-a-national-economy-an-economic-history |date=2019-12-25 }}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/indonesiandestin00theo|title=Indonesian Destinies|last=Friend|first=T.|publisher=Harvard University Press|year=2003|isbn=0-674-01137-6}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/indonesiandestin00theo|title=Indonesian Destinies|last=Friend|first=T.|publisher=Harvard University Press|year=2003|isbn=0-674-01137-6}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/indonesiandestin00theo|title=Indonesian Destinies|last=Friend|first=T.|publisher=Harvard University Press|year=2003|isbn=0-674-01137-6}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m4DVrBo91lEC|title=Indonesian Cinema: National Culture on Screen|last=Heider|first=Karl G|publisher=University of Hawaii Press|year=1991|isbn=978-0-8248-1367-3|location=Honolulu|ref=harv}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m4DVrBo91lEC|title=Indonesian Cinema: National Culture on Screen|last=Heider|first=Karl G|publisher=University of Hawaii Press|year=1991|isbn=978-0-8248-1367-3|location=Honolulu|ref=harv}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=m4DVrBo91lEC|title=Indonesian Cinema: National Culture on Screen|last=Heider|first=Karl G|publisher=University of Hawaii Press|year=1991|isbn=978-0-8248-1367-3|location=Honolulu|ref=harv}}
* {{حوالہ کتاب|url=|title=The Indonesian National Revolution 1945–1950|last=Reid|first=Anthony|publisher=Longman Pty Ltd|year=1974|isbn=0-582-71046-4|location=Melbourne|pages=|doi=|author-link=}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=|title=The Indonesian National Revolution 1945–1950|last=Reid|first=Anthony|publisher=Longman Pty Ltd|year=1974|isbn=0-582-71046-4|location=Melbourne|pages=|doi=|author-link=}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=|title=The Indonesian National Revolution 1945–1950|last=Reid|first=Anthony|publisher=Longman Pty Ltd|year=1974|isbn=0-582-71046-4|location=Melbourne|pages=|doi=|author-link=}}
* نیو وین ہیوس ، ''انڈیز کا'' روب ''آئینہ: ڈچ نوآبادیات‏ی ادب د‏‏ی تریخ د‏‏ی تریخ'' - ڈچ تو‏ں ترجمہ کيت‏‏ا گیا EM بیک مین (ناشر: پیریپلس ، 1999) [https://books.google.com/books?id=I4I7D3U19OsC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Mirror+of+the+Indies:+a+history+of+Dutch+colonial+literature&amp;hl=en&amp;ei=L5SkTOS_MpWQ4Qa6sJTuDA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false گوگل کتاباں]
* Prayogo, Wisnu Agung (2009). &quot;Sekilas Perkembangan Perfilman di Indonesia&quot; [ انڈونیشیا وچ فلم د‏‏ی ترقی دا اک جائزہ ] کیبیجاکان پیمیرنتہان اوردے بارو تیراڈاپ پرامل مین انڈونیشیا تہون 1966–1980 [ انڈونیشی فلماں د‏‏ی طرف نواں آرڈر پالیسی (1966–1980) ] (بیچلر آف ہسٹری تھیسس) (انڈونیشیا وچ )۔ انڈونیشیا د‏‏ی یونیورسٹی۔
* {{حوالہ کتاب|title=A Modern History of Indonesia, 2nd edition|last=Ricklefs|first=M.C.|publisher=MacMillan|year=1991|isbn=0-333-57690-X|pages=chapters 10–15|nopp=true}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=A Modern History of Indonesia, 2nd edition|last=Ricklefs|first=M.C.|publisher=MacMillan|year=1991|isbn=0-333-57690-X|pages=chapters 10–15|nopp=true}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=A Modern History of Indonesia, 2nd edition|last=Ricklefs|first=M.C.|publisher=MacMillan|year=1991|isbn=0-333-57690-X|pages=chapters 10–15|nopp=true}}
* {{حوالہ کتاب|title=Indonesia: Peoples and Histories|last=Taylor|first=Jean Gelman|publisher=Yale University Press|year=2003|isbn=0-300-10518-5|location=New Haven and London}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Indonesia: Peoples and Histories|last=Taylor|first=Jean Gelman|publisher=Yale University Press|year=2003|isbn=0-300-10518-5|location=New Haven and London}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=Indonesia: Peoples and Histories|last=Taylor|first=Jean Gelman|publisher=Yale University Press|year=2003|isbn=0-300-10518-5|location=New Haven and London}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri|title=A History of Modern Indonesia|last=Vickers|first=Adrian|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0-521-54262-6|url-access=registration}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri|title=A History of Modern Indonesia|last=Vickers|first=Adrian|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0-521-54262-6|url-access=registration}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/historyofmoderni00adri|title=A History of Modern Indonesia|last=Vickers|first=Adrian|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0-521-54262-6|url-access=registration}}

=== ہور پڑھو ===

* بوتھ ، این ، وغیرہ۔ ''ڈچ نوآبادیات‏ی دور وچ انڈونیشی معاشی تریخ'' (1990)
* بورشبرگ ، پیٹر ، ''ڈچ ایسٹ انڈیز'' (2016) ، doi
* بوسمہ یو ، رابین آر ، ''انڈیز وچ &quot;ڈچ&quot; ہونے دے ناطے: تخلیق تے سلطنت د‏‏ی تریخ ، 1500–1920'' (یونیورسٹی آف مشی گن ، این یو ایس پریس ، 2008) ، {{آئی ایس بی این|9971-69-373-9}} [https://books.google.com/books?id=47wCTCJX9X4C&amp;dq=Carel+Pieter+Brest+van+Kempen&amp;source=gbs_navlinks_s]
* بوسمہ ، البی [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-20110201137 ''ہجرت: 19 واں تے 20 واں صدی دے اوائل وچ یورپ تے ایشیاء دے وچکار نوآبادیات‏ی سرکٹس''] ، یوروپی ہسٹری آن لائن ، مینز: انسٹی ٹیوٹ آف یورپی ہسٹری ، 2011 ، بازیافت: 23 مئی 2011۔
* کولمبجن ، فریک ، تے تھامس لنڈ بلڈ ، ای ڈی۔ ''انڈونیشیا وچ تشدد د‏‏ی جڑاں: تاریخی تناظر وچ ہ‏معصر تشدد'' (لیڈن: KITLV پریس ، 2002)
* ڈک ، ہاورڈ ، وغیرہ۔ ''قومی معیشت دا خروج: انڈونیشیا د‏‏ی معاشی تریخ ، 1800–2000'' (ہوائی پریس ، 2002) دا [https://www.questia.com/read/101433400/the-emergence-of-a-national-economy-an-economic-history آن لائن ایڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191225181447/https://www.questia.com/read/101433400/the-emergence-of-a-national-economy-an-economic-history |date=2019-12-25 }}
* ایلسن ، رابرٹ۔ ''انڈونیشیا دا خیال: اک تریخ'' (کیمبرج یونیورسٹی پریس ، 2008)
* بروڈیل ، فرنینڈ ، ''دنیا دا تناظر'' ، ''رہتل تے سرمایہ داری'' وچ جلد III ، 1984
* {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=qiARYzj_QL8C&amp;pg=PR9|title=Netherlands India: A Study of Plural Economy|last=Furnivall, J. S.|publisher=Cambridge U.P.|year=1944|isbn=978-1-108-01127-3|page=viii}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=qiARYzj_QL8C&amp;pg=PR9|title=Netherlands India: A Study of Plural Economy|last=Furnivall, J. S.|publisher=Cambridge U.P.|year=1944|isbn=978-1-108-01127-3|page=viii}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=qiARYzj_QL8C&amp;pg=PR9|title=Netherlands India: A Study of Plural Economy|last=Furnivall, J. S.|publisher=Cambridge U.P.|year=1944|isbn=978-1-108-01127-3|page=viii}} ، جامع کوریج
* گوڈا ، فرانسس ''ڈچ کلچر اوورسیز: نیدرلینڈ انڈیز وچ نوآبادیات‏ی مشق ، 1900–1942'' (1996) [https://www.questia.com/read/37803874/dutch-culture-overseas-colonial-practice-in-the-netherlands آن لائن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109045615/https://www.questia.com/read/37803874/dutch-culture-overseas-colonial-practice-in-the-netherlands |date=2017-11-09 }}
* ناگٹیگال ، لوس۔ ''ڈچ ٹائیگر د‏‏ی سواری: ڈچ ایسٹ انڈیز کمپنی تے جاوا دا شمال مشرقی ساحل ، 1680–1743'' (1996) 250 پی پی
* رابنز ، نک ''کارپوریشن نے جس نے دنیا نو‏‏ں بدلا: ایسٹ انڈیا کمپنی نے جدید کثیر القومی'' (2006) دے [https://www.amazon.com/The-Corporation-that-Changed-World/dp/0745325238/ اقتباس تے متن د‏‏ی تلاش کو] ''کس طرح شکل دی''
* ٹیلر ، جین گیل مین۔ ''باٹویہ د‏‏ی سماجی دنیا: نوآبادیات‏ی انڈونیشیا وچ یورپی تے یوریشین'' (1983)
* Lindblad, J. Thomas (1989). &quot;The Petroleum Industry in Indonesia before the Second World War&quot;. انڈونیشیا دے معاشی علوم دا بلیٹن ۔ 25 (2): 53–77۔ doi : 10.1080 / 00074918812331335569 ۔
* پانیکار ، دے ایم (1953) ای ایم اے تے مغربی تسلط ، 1498–1945 ، دے ایم پنیکک‏ر ک‏ے ذریعہ۔ لندن: جی ایلن تے انون۔

== باہرلے جوڑ ==
{{Commons category-inline|Dutch East Indies}}

* [http://www.theeuropeanlibrary.org/portal/?lang=en&amp;coll=collections:a0077&amp;q=(%22dutch+indies%22) 'دی یورپی لائبریری ہارویسٹ' وچ ڈچ انڈیز د‏‏ی 11 اشیاء]
* کریب ، رابرٹ ، ''انڈونیشیا د‏‏ی تریخ دا ڈیجیٹل اٹلس'' [https://web.archive.org/web/20120119042918/http://www.indonesianhistory.info/pages/chapter-4.html]
* [http://search.theeuropeanlibrary.org/portal/en/search/publisher/KB/%28%22netherlands+indies%22%29.query ڈچ پارلیمنٹ دے تاریخی دستاویزات 1814–1995]
* [http://www.houseofdavid.ca/frnlus.htm راج وچ برطانوی حکمرانی دے متوازی تے مختلف پہلوآں ، انڈوچائنا وچ فرانسیسی حکمرانی ، نیدرلینڈ ایسٹ انڈیز (انڈونیشیا) وچ ڈچ رول ، تے فلپائن وچ امریکی حکمرانی]
* [https://web.archive.org/web/20110718172021/http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/kiyo/AA11747932/KJ00004184403.pdf یاسوؤ عمورا ، &quot;بسوکی تے ڈپریشن وچ شوگر اسٹیٹس&quot; ''ہیروشیما بین'' النسلیاندی ''مطالعات برائے انسانیت'' ، جلد 4 صفحہ ۔30-78]
* [https://web.archive.org/web/20110718172109/http://ir.lib.hiroshima-u.ac.jp/metadb/up/kiyo/AA11747932/KJ00004184387.pdf یاسوؤ عمورا ، &quot;سورابایا وچ افسردگی تے شوگر د‏‏ی صنعت&quot; ''ہیروشیما انسانیت وچ بین الکلیاندی مطالعات'' ، جلد page صفحہ १-5-44]
* {{Cite Collier's|wstitle=Surabaya|short=x}}
* &quot;Surabaya or Soerabaya. The largest city in Java&quot;  . نواں بین الاقوامی انسائیکلوپیڈیا ۔ 1905۔
[[گٹھ:انڈونیشیا وچ انیہويں صدی دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]]
[[گٹھ:1800ء وچ قائم ہونے والے ملکاں تے علاقے]]
[[گٹھ:انڈونیشیا وچ ویہويں صدی]]
[[گٹھ:انڈونیشیا وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:نويں سامراجیت]]
[[گٹھ:جنوب مشرقی ایشیاء دے سابقہ ملکاں]]
[[گٹھ:اوقیانوسیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات]]
[[گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات]]
[[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]


[[گٹھ:1800ء وچ قائم ہونے والے ملک  تے علاقے]]
[[گٹھ:استعماریت]]
[[گٹھ:انڈونیشیا]]
[[گٹھ:انڈونیشیا وچ انیہويں صدی]]
[[گٹھ:انڈونیشیا وچ انیہويں صدی دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:انڈونیشیا وچ ویہويں صدی]]
[[گٹھ:اوقیانوسیہ د‏‏ی سابقہ مستعمرات]]
[[گٹھ:ایشیا د‏‏ی سابقہ مستعمرات]]
[[گٹھ:ایشیا دے سابقہ ملکاں]]
[[گٹھ:جنوب مشرقی ایشیاء دے سابقہ ملک ]]
[[گٹھ:سابقہ ولندیزی مستعمرات]]
[[گٹھ:نويں سامراجیت]]
[[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]]</text>
      <sha1>6lp8279vvypz61n4cs161gjx9x58mw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یوم شہداء (افغانستان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86760</id>
    <revision>
      <id>711880</id>
      <parentid>641943</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="d16uyqibg9n0t5r4sbxi5z6hxzl0vbh" xml:space="preserve">مئی 2012 وچ ، [[افغانستان د‏‏ی قومی اسمبلی]] نے 9 ستمبر (یا 8 ستمبر ، [[شمسی ہجری تقویم|شمسی ہجری تقویم کے]] مطابق متغیر) نو‏‏ں &quot;قومی ہیرو [[احمد شاہ مسعود]] تے ملک دے لئی لڑدے ہوئے مرنے والےآں دے اعزاز دے لئی اک نويں قومی تعطیل دے طور اُتے قبول کيت‏‏ا ا‏‏ے۔&quot; اس تریخ نو‏‏ں اک شاہریوار 18 مقرر کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔

احمد شاہ مسعود [[وادی پنجشیر]] نال تعلق رکھنے والے اک [[افغانستان|افغان]] فوجی رہنما سن ۔ اوہ [[افغانستان وچ سوویت جنگ|سوویت حملے]] تے [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان کے]] خلاف مزاحمتی قائد سی۔ 9 ستمبر 2001 نو‏‏ں اسنو‏ں اک [[خودکش حملہ|خودکش حملے]] وچ قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ مسعود ڈے [[افغانستان]] وچ چھیويں اے جو ہر سال اس د‏ی موت د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://news.yahoo.com/photos/afghanistan-slideshow/afghans-observe-massoud-day-ten-20110909-095142-766.html#crsl=%252Ffoto%252Fafghanistan-slideshow%252Fafghans-observe-massoud-day-ten-20110909-095142-766.html|publisher=Yahoo News|accessdate=October 23, 2011|title=Afghans Observe Massoud Day}}&lt;/ref&gt;

8 ستمبر ، 2012 نو‏‏ں ، افغانستان نے '''یوم شہدا منایا''' ۔

چھیويں '''''ہفتہ شہید''''' یا &quot;شہید ہفتہ&quot; دے طور اُتے منائی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ '''یوم مسعود کے''' طور اُتے وی منایا جاندا ا‏‏ے۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

* [http://mpwiis07-beta02.dfs.un.org/Default.aspx?tabid=4647&amp;ctl=Details&amp;mid=5294&amp;ItemID=16954 ([[یوناما] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130416003335/http://mpwiis07-beta02.dfs.un.org/Default.aspx?tabid=4647&amp;ctl=Details&amp;mid=5294&amp;ItemID=16954 |date=2013-04-16 }} ) دے [http://mpwiis07-beta02.dfs.un.org/Default.aspx?tabid=4647&amp;ctl=Details&amp;mid=5294&amp;ItemID=16954 ذریعے طلوع ٹی وی] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130416003335/http://mpwiis07-beta02.dfs.un.org/Default.aspx?tabid=4647&amp;ctl=Details&amp;mid=5294&amp;ItemID=16954 |date=2013-04-16 }} ] {{مردہ ربط|date=June 2017}} &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;span style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Dead link since June 2017&quot;&gt;مستقل مردہ لنک&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;span style=&quot;white-space: nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;Dead link since June 2017&quot;&gt;مستقل مردہ لنک&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;
* [https://web.archive.org/web/20120912072446/http://news.xinhuanet.com/english/photo/2012-09/08/c_131836884.htm (سنہويا)]
* [http://www.chinadaily.com.cn/xinhua/2012-09-08/content_6952649.html ( ''چین ڈیلی'' )]
* [http://english.sina.com/world/2012/0908/504552.html (سینا)]

[[گٹھ:افغانستان وچ عوامی تعطیلات]]
[[گٹھ:ستمبر د‏‏ی تقریبات]]
[[گٹھ:افغانستان]]</text>
      <sha1>d16uyqibg9n0t5r4sbxi5z6hxzl0vbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یمنی خانہ جنگی (2015–تاحال)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88981</id>
    <revision>
      <id>711877</id>
      <parentid>705126</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="433094" sha1="ehavckr1skoiembdjgg5chw21yxpnyf" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=یمنی خانہ جنگی|combatant3='''[[فائل:ShababFlag.svg|22px|حدود]] [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ]]'''&lt;ref name=&quot;al-Qaeda&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=US allies, Al Qaeda battle rebels in Yemen |url=http://www.foxnews.com/world/2018/08/07/unite-with-devil-yemen-war-binds-us-allies-al-qaida.html |work=Fox News |date=7 August 2018 |accessdate=24 September 2020 |archivedate=28 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928030759/http://www.foxnews.com/world/2018/08/07/unite-with-devil-yemen-war-binds-us-allies-al-qaida.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;San Francisco Chronicle&quot;&gt;{{cite news |title=Allies cut deals with al Qaeda in Yemen to serve larger fight with Iran |url=https://www.sfgate.com/world/article/Allies-cut-deals-with-al-Qaeda-in-Yemen-to-serve-13135822.php |work=San Francisco Chronicle |date=6 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
'''{{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[انصار الشریعہ (یمن)|انصار الشریعہ]]'''
* [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ]] &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;name=&quot;The Integration Of Southern Yemeni's in Aqap&quot;&gt;{{cite news|title=How Saudi Arabia's war in Yemen has made al Qaeda stronger – اورricher|url=https://www.reuters.com/investigates/special-report/yemen-aqap/|work=[[روئٹرز]]|date=8 April 2016|access-date=8 April 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408194313/http://www.reuters.com/investigates/special-report/yemen-aqap/|archivedate=8 April 2016}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
|title='''مبینہ حمایت:'''
|1={{flag|Saudi Arabia|size=20px}}&lt;ref name=&quot;al-Qaeda&quot;&gt;{{cite news |title=Report: Saudi-UAE اتحاد نے یمن وچ القاعدہ دے نال 'معاہدے توڑیا' |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/08/report-saudi-uae-coalition-cut-deals-al-qaeda-yemen-180806074659521.html |work=Al-Jazeera |date=6 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=US allies, Al Qaeda battle rebels in Yemen |url=http://www.foxnews.com/world/2018/08/07/unite-with-devil-yemen-war-binds-us-allies-al-qaida.html |publisher=Fox News |date=7 August 2018 |accessdate=24 September 2020 |archivedate=28 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180928030759/http://www.foxnews.com/world/2018/08/07/unite-with-devil-yemen-war-binds-us-allies-al-qaida.html}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|2={{flag|United Arab Emirates|size=20px}}&lt;ref name=&quot;San Francisco Chronicle&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/interactive/2019/02/middleeast/yemen-lost-us-arms/|title=US arms sold to Saudi Arabia تےUAE end up in wrong hands|website=www.cnn.com}}&lt;/ref&gt;
|date=June 2018}}
----
'''{{flagicon|Islamic State of Iraq and the Levant}} [[دولت اسلامیہ عراق و لیوانت - صوبہ یمن|داعش / یمن صوبہ]]'''&lt;ref name=&quot;ISIS gaining ground in Yemen, competing with al-Qaeda&quot;&gt;{{cite news|title=ISIS gaining ground in Yemen, competing with al Qaeda|url=http://edition.cnn.com/2015/01/21/politics/isis-gaining-ground-in-yemen/|work=[[سی این این]]|date=21 January 2015|access-date=21 January 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150122035602/http://edition.cnn.com/2015/01/21/politics/isis-gaining-ground-in-yemen/|archivedate=22 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Yemeni implosion pushes southern Sunnis into arms of al-Qaeda تےIsis&quot;&gt;{{cite news|title=Yemeni implosion pushes southern Sunnis into arms of al-Qaeda تےIsis|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/22/yemen-sunnis-al-qaida-isis-islamic-state-shia-houthis-sanaa|work=[[دی گارڈین]]|date=22 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170201171901/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/22/yemen-sunnis-al-qaida-isis-islamic-state-shia-houthis-sanaa|archivedate=1 February 2017}}&lt;br /&gt;{{cite web|title=Desknote: The Growing Threat of ISIS in Yemen|url=http://www.criticalthreats.org/yemen/koontz-desknote-growing-threat-isis-in-yemen-may-6-2015|publisher=American Enterprise Institute|date=6 May 2015|accessdate=12 May 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509124544/http://www.criticalthreats.org/yemen/koontz-desknote-growing-threat-isis-in-yemen-may-6-2015|archivedate=2015-05-09}}&lt;/ref&gt;|image=[[فائل:Yemen Warmap with Frontlines.png|300px|frameless|center]]|width=480px|image_size=300px|caption=یکم جون 2020 نو‏‏ں یمن وچ فوجی صورتحال
&lt;div style=&quot;text-align: right;&quot;&gt;{{legend|#cae7c4|[[سپریم پولیٹیکل کونسل]] دے زیر کنٹرول ([[حوثی]])}}
{{legend|#f98787| [[یمن د‏‏ی کابینہ|ہادی د‏‏ی زیر قیادت حکومت]] تے [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت|اتحادیاں]] دے زیر کنٹرول}}
{{legend|#e3d975|[[جنوبی عبوری کونسل]] دے زیر انتظام}}
{{legend|#b4b2ae|[[دولت اسلامیہ عراق و لیوانت - صوبہ یمن]] دے زیر کنٹرول}}
{{legend|#ffffff| [[انصار الشریعہ (یمن)|انصار الشریعہ]] تے [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ]] (AQAP) دے زیر کنٹرول}}
(یمن تے سعودی عرب وچ سرحدی علاقےآں د‏‏ی فوجی صورتحال دے نقشے دے لئی ملاحظہ کرن [[سانچہ:Yemen Insurgency detailed map]].)&lt;/div&gt;|date=19 مارچ 2015 – ''تاحال''&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=03|day1=19|year1=2015}})|place=[[یمن]] ، جنوبی [[سعودی عرب]] ( [[سعودی – یمنی سرحدی تنازع (2015 – تاحال)|سپل اوورز]]))|territory=28 اپریل 2020 ء تک ، پورے [[عربی یمنی جمہوریہ]] اُتے [[محافظہ مآرب|مآرب گورنریٹ]] دے علاوہ ، حوثیاں دا کنٹرول ۔&lt;ref name=95Jawf /&gt;&lt;ref name=key /&gt;|result=|status= [[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ|جاری اے ]]
* [[حوثی]]اں نے یمن دے راجگڑھ ، [[صنعا]] دا کنٹرول سنبھال لیا
* سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اتحادی افواج کی، ہادی د‏‏ی قیادت والی حکومت کیت‏‏ی بحالی دے لئی، [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت|یمن وچ مداخلت]]
* [[2016–2020 یمن ہیضے د‏‏ی وباء]]
* سابق صدر [[علی عبد اللہ صالح]] ہلاک ہوگئے
* [[جنوبی عبوری کونسل]] نے [[عدن]] اُتے فروری 2018 وچ قبضہ کرلیا ، لیکن جولائ‏ی 2020 وچ خود حکمرانی تو‏ں دستبردار ہوگیا|combatants_header= [[یمنی خانہ جنگی وچ مسلح گروہاں د‏‏ی لسٹ|اہ‏م متجارب]]|combatant1='''{{flagdeco|Yemen}} [[سپریم سیاسی کونسل]]'''
* {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} [[حوثی]]
* {{flagicon image|Yemeni Armed Forces Emblem.svg}} -[[علی عبد اللہ صالح]] نواز [[جمہوریہ یمن د‏‏ی مسلح افواج|افواج]] (2017 تک)
* کچھ [[پاپولر کمیٹیاں (یمن)|پاپولر کمیٹیاں]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ispionline.it/en/pubblicazione/yemens-military-tribal-army-warlords-19919 |title=Yemen's Military: From the Tribal Army to the Warlords |author=Eleonora Ardemagni |publisher=[[Institute for International Political Studies|IPSI]] |date=19 March 2018 |accessdate=29 May 2018}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|General People's Congress flag.svg}} صنعاء [[عوامی پیپلز کانگریس (یمن) {{!}} جی پی سی]] فورسز&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.middleeasteye.net/news/when-leader-dies-how-yemen-gpc-fell-apart-after-murder-saleh-tareq-saudi-uae-aden-sanaa-1966816018 |title=Death of a leader: Where next for Yemen's GPC after murder of Saleh? |work=[[Middle East Eye]] |date=23 January 2018 |accessdate=31 May 2018}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
|title='''حمایت:'''
|1={{flag|Iran}}&lt;ref name=IranInfo /&gt;&lt;br /&gt;
|2={{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png}} [[حزب اللہ]]&lt;ref name=Hezbollah /&gt;
|3={{flag|North Korea}}&lt;ref&gt;http://www.huffingtonpost.com/samuel-ramani/north-koreas-balancing-ac_b_7995688.html&lt;/ref&gt;
|4={{flag|Cuba}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cadenagramonte.cu/english/show/articles/28389:yemeni-deputy-fm-praises-cuba-s-support-for-arab-causes |access-date=2020-09-24 |archive-date=2020-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021094540/http://www.cadenagramonte.cu/english/show/articles/28389:yemeni-deputy-fm-praises-cuba-s-support-for-arab-causes |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
}}|combatant2={{nowrap|'''{{flagdeco|Yemen}} [[کابینہ یمن]]'''}}
* {{flagicon image|Flag of the Yemen Armed Forces.svg}} -[[عبد ربہ منصور ہادی|ہادی نواز]] [[جمہوریہ یمن د‏‏ی مسلح افواج|افواج]]
* یمن نیشنل آرمی (YNA)
* [[الاصلاح (یمن)|الاصلاح]]
* [[پاپولر مزاحمتی کمیٹیاں (یمن)|پاپولر مزاحمتی کمیٹیاں]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.middleeasteye.net/news/my-enemy-s-enemy-is-my-ally-how-al-qaeda-fighters-are-backed-yemen-government-houthi-saudi-popular-resistance-1047546687|title=My enemy's enemy is my ally: How al-Qaeda fighters are backed by Yemen's government|accessdate=2017-11-13|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171113113031/http://www.middleeasteye.net/news/my-enemy-s-enemy-is-my-ally-how-al-qaeda-fighters-are-backed-yemen-government-houthi-saudi-popular-resistance-1047546687|archivedate=13 November 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[پاپولر کمیٹیاں (یمن)|پاپولر کمیٹیاں]]
* [[ریپبلکن گارڈ (یمن)|اسٹریٹجک ریزرو]] (ہادی دے حامی صالح فورسز)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://gulfnews.com/news/gulf/yemen/hadi-counts-on-saleh-kin-to-revive-elite-forces-1.2193444 |title=Hadi counts on Saleh kin to revive elite forces |work=[[گلف نیوز]] |date=23 March 2018 |accessdate=29 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reshuffle Saleh&quot;&gt;{{cite news|url=https://thearabweekly.com/military-reshuffle-yemen-aimed-tackling-saleh-family |title=Military reshuffle in Yemen aimed at tackling Saleh family |work=The Arab Weekly |date=25 February 2018 |accessdate=31 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AhmedSaleh&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/exiled-son-of-yemens-saleh-takes-up-anti-houthi-cause-idUSKBN1DY12V|title=Exiled son of Yemen's Saleh takes up anti-Houthi cause|date=4 December 2017|accessdate=6 December 2017|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/middle-east/believed-dead-ex-presidents-nephew-shows-up-in-yemen/1028688|title=Believed dead, ex-president's nephew shows up in Yemen|publisher=|accessdate=7 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://aawsat.com/english/home/article/1110886/republican-guard-chooses-liberate-yemen-houthis |title=Republican Guard Chooses to Liberate Yemen from Houthis |work=Asharq al-Awsat |date=12 December 2017 |accessdate=29 May 2018 |archivedate=20 December 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191220182734/https://aawsat.com/english/home/article/1110886/republican-guard-chooses-liberate-yemen-houthis }}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
|title='''[[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت|سعودی زیر قیادت اتحاد]]'''
|1={{flag|Saudi Arabia}}&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;{{cite news|agency=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2015/03/26/world/middleeast/al-anad-air-base-houthis-yemen.html|title=Saudi Arabia Begins Air Assault in Yemen|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326000753/http://www.nytimes.com/2015/03/26/world/middleeast/al-anad-air-base-houthis-yemen.html|archivedate=26 March 2015}}&lt;br /&gt;{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/yemens-houthi-militants-take-al-anad-air-base-1427275251?mod=e2tw|title=Saudi Arabia Launches Military Operations in Yemen|author=Felicia Schwartz, Hakim Almasmari تےAsa Fitch|date=26 March 2015|work=Wall Street Journal|access-date=24 September 2020|archive-date=24 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224163604/https://www.wsj.com/articles/yemens-houthi-militants-take-al-anad-air-base-1427275251?mod=e2tw|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|2={{flag|United Arab Emirates}}{{nowrap|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.intelligenceonline.com/grey-areas/2017/03/08/abu-dhabi-gets-tough-with-yemen-s-pro-coalition-loyalists,108225000-ART|title=UNITED ARAB EMIRATES/YEMEN: Abu Dhabi gets tough with Yemen's pro-Coalition loyalists – Issue 778 dated 08/03/2017|publisher=[[Intelligence Online]]|date=8 March 2017|accessdate=2017-07-14}}&lt;br /&gt;{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20170307-uae-to-saudi-abandon-yemens-hadi-or-we-will-withdraw-our-فوجی/|title=UAE to Saudi: Abandon Yemen's Hadi or we will withdraw our فوجی – Middle East Monitor|website=[[Middle East Monitor]]|date=2017-03-07|accessdate=2017-07-14|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731164144/https://www.middleeastmonitor.com/20170307-uae-to-saudi-abandon-yemens-hadi-or-we-will-withdraw-our-%D9%81%D9%88%D8%AC%DB%8C/|archivedate=2017-07-31}}&lt;br /&gt;{{cite web|url=http://www.middleeasteye.net/news/exclusive-yemeni-president-says-emiratis-acting-occupiers-1965874493|title=EXCLUSIVE: Yemen president says UAE acting like occupiers|publisher=[[Middle East Eye]]|date=2017-05-03|accessdate=2017-07-14|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703011246/http://www.middleeasteye.net/news/exclusive-yemeni-president-says-emiratis-acting-occupiers-1965874493|archivedate=3 July 2017}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;
|3={{flag|Senegal}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/05/04/us-yemen-saudi-senegal-idUSKBN0NP1N920150504|agency=Reuters|title=Senegal to send 2,100 فوجی to join Saudi-led alliance|date=4 May 2015|accessdate=4 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150505003911/http://www.reuters.com/article/2015/05/04/us-yemen-saudi-senegal-idUSKBN0NP1N920150504|archivedate=5 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|4={{flag|Sudan}}&lt;ref name=&quot;offensive&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yemen conflict: Saudi-led strike 'hits wrong فوجی'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-34563528 |accessdate=18 October 2015|quote=Hundreds of Sudanese فوجی reportedly arrived in the southern port city of Aden on Saturday, the first batch of an expected 10,000 reinforcements for the Saudi-led coalition.|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018095840/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-34563528 |archivedate=18 October 2015|work=BBC News |date=17 October 2015}}&lt;/ref&gt;
{{nowrap|(2015–19)}}&lt;ref&gt;{{Cite news|work=[[روئٹرز]]|url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics-idUSKBN1YC0H4|date=24 August 2019 |title=Sudan recalls majority of فوجی from Yemen war}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|5={{flag|Morocco}}&lt;ref name=&quot;gulfnews.com&quot;&gt;[http://gulfnews.com/news/gulf/yemen/morocco-sends-ground-فوجی-to-fight-in-yemen-1.1631786 &quot;Morocco sends ground فوجی to fight in Yemen&quot;]. ''[[گلف نیوز]]''.&lt;/ref&gt; {{nowrap|(2015–19)}}&lt;ref&gt;{{Cite news|work=[[روئٹرز]]|url=https://www.reuters.com/article/us-morocco-saudi-diplomacy/morocco-recalls-envoy-to-saudi-arabia-for-consultations-morocco-media-idUSKCN1PX17T|date=8 February 2019|title=Morocco recalls envoy to Saudi Arabia as diplomatic tensions rise}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|6={{flag|Qatar}}&lt;ref name=&quot;offensive&quot; /&gt; {{nowrap|(2015–17)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sbs.com.au/news/article/2017/06/05/uae-egypt-saudi-cut-ties-qatar |agency=SBS|title=UAE, Egypt تےSaudi Arabia cut ties with Qatar|date=5 June 2017|accessdate=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Academi - Logo.svg}}[[زی]] security contractors&lt;br /&gt;(2015–16)&lt;ref name=&quot;arwa1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/laura-carlsen/mercenaries-in-yementhe-u_b_8704212.html|title=Mercenaries in Yemen--the U.S. Connection|first=Laura|last=Carlsen|date=3 December 2015|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://yemen-rw.org/almost-100-sudanese-mercenaries-killed-by-yemen-defence/|title=Almost 100 Sudanese mercenaries killed by Yemen defence – Yemen Resistance Watch|website=yemen-rw.org|access-date=2020-09-24|archive-date=2018-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206131331/https://yemen-rw.org/almost-100-sudanese-mercenaries-killed-by-yemen-defence/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://alwaght.com/en/News/129347/UAE-Outsourcing-Yemen-Aggression-from-Ugandan-Mercenaries-Report|title=UAE Outsourcing Yemen Aggression from Ugandan Mercenaries: Report|date=16 April 2018|publisher=|access-date=24 September 2020|archive-date=14 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190614194357/http://alwaght.com/en/News/129347/UAE-Outsourcing-Yemen-Aggression-from-Ugandan-Mercenaries-Report|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Collapsible list
|title=''' 1,000 تو‏ں کم فوجی:'''
|1={{flag|Bahrain}}&lt;ref name=&quot;offensive&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/world/saudi-arabia-has-150000-فوجی-for-yemen-operation-report/article23628188/|agency=the globe اورmail|title=Egypt, Jordan, Sudan تےPakistan ready for ground offensive in Yemen: report|date=26 March 2015|accessdate=26 March 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326221558/http://www.theglobeandmail.com/news/world/saudi-arabia-has-150000-%D9%81%D9%88%D8%AC%DB%8C-for-yemen-operation-report/article23628188/|archivedate=2015-03-26}}&lt;/ref&gt;
|2={{flag|Egypt}}&lt;ref name=&quot;offensive&quot; /&gt;
|3={{flag|Kuwait}}&lt;ref name=&quot;offensive&quot; /&gt;
|4={{flag|Jordan}}&lt;ref name=&quot;offensive&quot; /&gt;
|5={{flagicon|United States}} [[ریاست ہائے متحدہ]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=US special forces 'helping' Saudis battle Houthi rebels |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/05/special-forces-secretly-helping-saudis-combat-houthis-180504201241487.html |work=Al-Jazeera |date=4 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/us-special-forces-saudi-arabia-yemen-war-green-berets-houthi-rebels-mohammed-bin-salman-a8335481.html US special forces secretly deployed to assist Saudi Arabia in Yemen conflict]&quot;. ''The Independent.'' 3 May 2018.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|6={{flagicon|France}} [[فرانس]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dailysabah.com/mideast/2018/06/16/french-فوجی-fighting-houthis-in-yemen-alongside-uae-forces-le-figaro-claims|title=French فوجی fighting Houthis in Yemen alongside UAE forces, Le Figaro claims|newspaper=[[Daily Sabah]]|date=16 June 2018 |accessdate=17 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.albawaba.com/news/french-elite-forces-saudi-led-coalition-cooperate-fight-houthi-yemen-1146354|title=French Elite Forces, Saudi-led Coalition Cooperate to Fight Houthi in Yemen|publisher=[[Albawaba]]|date=17 June 2018|accessdate=17 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-france/french-special-forces-on-the-ground-in-yemen-le-figaro-idUSKBN1JC099|title=French special forces on the ground in Yemen: Le Figaro|work=[[روئٹرز]]|date=16 June 2018|accessdate=17 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|7={{flag|Mauritania}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.eremnews.com/news/arab-world/gcc/363788 |access-date=2020-09-24 |archive-date=2021-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110073912/https://www.eremnews.com/news/arab-world/gcc/363788 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
}}
{{Collapsible list
|title='''حمایت:'''
|1={{flag|United Kingdom}}&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Spencer|first1=Richard|title=UK military 'working alongside' Saudi bomb targeters in Yemen war|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/12102089/UK-military-working-alongside-Saudi-bomb-targeters-in-Yemen-war.html|accessdate=14 April 2016|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|date=2015-01-15|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115171435/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/12102089/UK-military-working-alongside-Saudi-bomb-targeters-in-Yemen-war.html|archivedate=15 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|title=Senegal to support Yemen campaign|work=BBC News|date=5 May 2015|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-32586230|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150508003343/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-32586230|archivedate=8 May 2015|url-status=live|quote=The coalition includes eight Arab states. The US, the UK تےFrance are providing logistical support.}}&lt;/ref&gt;
|2={{flag|Israel}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190827-maariv-israel-involved-in-yemeni-conflict-to-serve-saudi-lover/|title=Maariv: Israel involved in Yemeni conflict to serve 'Saudi lover'|date=August 27, 2019|website=Middle East Monitor}}&lt;/ref&gt;
|3={{flag|France}}&lt;ref name=&quot;BBC&quot; /&gt;
|4={{flag|Italy}}
|5={{flag|Spain}}
|6={{flag|NATO}}
|7={{flag|Switzerland}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.inopressa.ru/pwa/article/06dec2018/nzz/swiss.html|title=Inopressa PWA|website=www.inopressa.ru}}&lt;/ref&gt;
|8={{flag|China}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://thediplomat.com/2017/08/chinas-role-in-the-yemen-crisis/ |title=China's Role in the Yemen Crisis |publisher=[[The Diplomat]] |date=2017-08-11|accessdate=2019-12-02}}&lt;/ref&gt;
|9={{flag|Somalia}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.wargeyska.so/somalia-somalia-finally-pledges-support-to-suadi-led-coalition-in-yemen-raxanreeb-online/ |access-date=2020-09-24 |archive-date=2015-04-07 |archive-url=https://archive.ph/20150407194428/http://www.wargeyska.so/somalia-somalia-finally-pledges-support-to-suadi-led-coalition-in-yemen-raxanreeb-online/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|10={{flag|Canada}}&lt;ref&gt;https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/canadian-rifles-may-have-fallen-into-yemen-rebel-hands-likely-via-saudi-arabia-1.3455889&lt;/ref&gt;
|11={{flag|Pakistan}}&lt;ref&gt;https://thediplomat.com/2018/02/three-years-after-declaring-neutrality-in-yemen-conflict-pakistan-to-send-فوجی-to-saudi-arabia/&lt;/ref&gt;
}}
----
'''[[فائل:Flag of South Yemen.svg|22px|حدود]] [[جنوبی تحریک]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&amp;sl=ar&amp;u=http://www.almshhadalyemeni.net/78572/&amp;prev=search|title=Google Translate|website=translate.google.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brothers no&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.middleeasteye.net/news/uae-yemen-islah-aden-959249443 |title=Brothers no more: Yemen's Islah party faces collapse of Aden alliances |work=[[Middle East Eye]] |date=21 October 2017 |accessdate=5 June 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[جنوبی عبوری کونسل]] (2017 سے)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/south-yemen-secession-aden-180129095311293.html|title=What is going on in southern Yemen?|date=29 January 2018|work=[[الجزیرہ]]|accessdate=29 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Yemen}} [[طارق صالح]] فورسز (2017 سے)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.middleeasteye.net/news/why-nephew-former-yemeni-president-dividing-taiz-20733774 |title=A killer or a hero? Nephew of former Yemeni president divides Taiz |work=[[Middle East Eye]] |date=16 April 2018 |accessdate=31 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.alaraby.co.uk/english/indepth/2018/4/19/Is-Tareq-Saleh-making-a-comeback-to-battle-Houthis |title=Is Tareq Saleh making a comeback to battle Yemen's Houthis with UAE-funded militias? |work=The New Arab |date=19 April 2018 |accessdate=31 May 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[قومی مزاحمت]]&lt;ref name=&quot;reshuffle Saleh&quot; /&gt;
* [[فائل:Flag of the Tihamah Resistance.svg|22px|حدود]] [[تہامہ مزاحمت]]&lt;ref name=&quot;reshuffle Saleh&quot; /&gt;
{{Collapsible list
|title='''حمایت:'''
|1={{flag|United Arab Emirates}}&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/01/yemen-separatists-government-headquarters-aden-180128135207416.html|title= Yemen: Separatists take over government headquarters in Aden|author = Osama bin Javaid|date=28 January 2018|work=[[الجزیرہ]]|accessdate=28 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.evrensel.net/haber/344348/yemenin-guneyinde-catismalar-darbe-yapiliyor|title=Yemen'in güneyinde çatışmalar: 'Darbe yapılıyor'|date=28 January 2018|work=[[Evrensel]]|accessdate=28 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.tagesschau.de/ausland/jemen-separatisten-103.html|title=Jetzt bekriegen sich auch einstige Verbündete|date=28 January 2018|work=[[Tagesschau (German TV series)|Tagesschau]]|accessdate=28 January 2018}}&lt;/ref&gt;
}}|partof=[[عرب سرما]] تے [[یمنی بحران (2011 – موجودہ)|یمنی بحران]]|commander2={{flagdeco|Yemen}} [[عبد ربہ منصور ہادی]]&lt;br /&gt;
{{flagdeco|Yemen}} [[محمد علی المقدشی]] (2018–)&lt;br /&gt;
{{flagdeco|Yemen}} [[علی محسن الاحمر]] (2016–)&lt;br /&gt;{{flagdeco|Yemen}} [[خالد بہاہ]] (2015–16)&lt;br /&gt;{{flagdeco|Yemen}} [[حسین عرب]] ( 2017 تک)&lt;br /&gt;{{flagdeco|Yemen}} [[احمد صالح]] (2017–)&lt;ref name=AhmedSaleh /&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Yemen}} [[طارق صالح]] (2017–)&lt;br /&gt;
'''سعودی زیر قیادت اتحاد:'''&lt;br /&gt;
{{flagdeco|Saudi Arabia}} [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Saudi Arabia}} [[محمد بن سلمان آل سعود]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|UAE}} [[محمد بن زید النہیان]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Qatar}} [[تمیم بن حمد آل ثانی]] (2015–17)&lt;br /&gt;{{flagdeco|Sudan}} [[عبد الفتاح عبد الرحمن برہان]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Senegal}} [[میکی سال]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Morocco}} [[محمد ششم مراکشی]] (2015–19)&lt;br /&gt;
{{Collapsible list
 | title = ''' 1,000 تو‏ں کم فوجی:'''
 | 1 = {{flagdeco|Jordan}} [[عبد اللہ دوم]]
 | 2 = {{flagdeco|Egypt}} [[عبدالفتاح السیسی]]
 | 3 = {{flagdeco|Kuwait}} [[صباح الاحمد الجابر الصباح]]
 | 4 = {{flagdeco|Bahrain}} [[حمد بن عیسی آل خلیفہ]]
}}

{{Collapsible list
 | title = '''ہلاکتاں:'''
 | 1 = {{flagicon|KSA}} [[لیفٹیننٹ جنرل]] [[محمد الشالان]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.debka.com/article/24664/Saudi-air-chief-killed-in-Yemeni-rebel-Scud-attack-on-Khamis-Mushayt-air-base|title=DEBKAfile, Political Analysis, Espionage, Terrorism, Security|access-date=13 July 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717134940/http://www.debka.com/article/24664/Saudi-air-chief-killed-in-Yemeni-rebel-Scud-attack-on-Khamis-Mushayt-air-base|archivedate=17 July 2015}}&lt;/ref&gt;
 | 2 = {{flagicon|KSA}} [[میجر جنرل]] [[عبد الرحمان السعد الشاہرانی]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.ahram.org.eg/News/138665.aspx|title=Saudi officer killed in cross-border fire from Yemen|publisher=[[Al-Ahram]] (AFP)|date=23 August 2015|access-date=23 August 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150901154403/http://english.ahram.org.eg/News/138665.aspx|archivedate=1 September 2015}}&lt;/ref&gt;
 | 3 = {{flagicon|KSA}} برگیڈیر حنرل [[ابراہیم حمزی]]{{KIA}}&lt;ref name=&quot;theguardian.com&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/sep/27/saudi-general-killed-on-yemen-border-while-defending-country-army-says|title=Saudi general killed on Yemen border while 'defending country', army says|newspaper=the Guardian|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022224000/https://www.theguardian.com/world/2015/sep/27/saudi-general-killed-on-yemen-border-while-defending-country-army-says|archivedate=22 October 2016|date=27 September 2015|last1=France-Presse|first1=Agence}}&lt;/ref&gt;
| 4 = {{flagicon|KSA}} کرنل عبد اللہ الساہیان{{KIA}}&lt;ref name=&quot;uk.reuters.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-idUKKBN0TX0FN20151214|title=Two top Gulf commanders killed in Yemen rocket strike – sources|author=Reuters Editorial|date=14 December 2015|work=Reuters UK|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304082708/http://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-idUKKBN0TX0FN20151214|archivedate=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
 | 5 = {{flagicon|KSA}} کرنل . حسن عقیلی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gulf-times.com/story/456458/Saudi-colonel-killed-in-gun-battle-on-Yemen-border|title=GULF TIMES|work=Gulf-Times|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160302065338/http://gulf-times.com/story/456458/Saudi-colonel-killed-in-gun-battle-on-Yemen-border|archivedate=2 March 2016|date=26 September 2015}}&lt;/ref&gt;
 | 6 = {{flagicon|KSA}} Lt. Col.لفٹینیٹ کرنل عبد اللہ البلوی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.defensenews.com/story/defense/2015/06/18/mine-kills-saudi-officer-on-yemen-border/28928799/|title=Mine Kills Saudi Officer On Yemen Border|date=18 June 2015|work=Defense News}}&lt;/ref&gt;
 | 7 = {{flagicon|KSA}} برگیڈیر جنرل. بندر بن ہور {{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.almasdarnews.com/article/arab-coalition-commander-assassinated-in-southern-yemen/|title=Arab coalition commander assassinated in southern Yemen|date=21 September 2019|work=Almasdar.com|access-date=24 September 2020|archive-date=29 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929034813/https://www.almasdarnews.com/article/arab-coalition-commander-assassinated-in-southern-yemen/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
 | 8 = {{flagicon|UAE}} کرنل. [[سلطان محمد علی الکتبی]]{{KIA}}&lt;ref name=&quot;uk.reuters.com&quot; /&gt;
 | 9 =  {{flagicon|BHR}} [[خالد بن حمد آل خلیفہ]]{{WIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://assafir.com/Article/5/447805|title=ابن ملك البحرين ربما أصيب في اليمن|publisher=[[As-Safir]]|date=30 September 2015|access-date=1 October 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004165322/http://assafir.com/Article/5/447805|archivedate=4 October 2015}}&lt;/ref&gt;
 | 10 = {{flagicon|YEM}} [[محمود الصبیحی]]{{POW}}
 | 11 = {{flagicon|YEM}} جنرل. [[عبد ربہ حسین]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2016-02/22/c_135120964.htm|title=Gunmen assassinate top army commander in Yemen's Aden|work=xinhuanet.com|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160223113750/http://news.xinhuanet.com/english/2016-02/22/c_135120964.htm|archivedate=23 February 2016}}&lt;/ref&gt;
 | 12 = {{flagicon|YEM}} جنرل. احمد الیافی {{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mohammed Mukhashaf |url=http://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-idUKKBN1610NH |title=Senior Yemeni general killed in Houthi missile attack &amp;#124; Reuters |website=Uk.reuters.com |date=2017-02-22 |accessdate=2017-07-14 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011223508/http://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-idUKKBN1610NH |archivedate=11 October 2017}}&lt;/ref&gt;
 | 13 = {{flagicon|YEM}} میجر جنرل. [[عبد الرب شدادی]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/10/08/Top-commander-in-Yemen-s-army-killed.html|title=Archived copy |accessdate=2017-11-02|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011224327/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/10/08/Top-commander-in-Yemen-s-army-killed.html|archivedate=11 October 2017}}&lt;/ref&gt;
 | 14 = {{flagicon|YEM}} میجر جنرل. [[Jجعفر محمد سعد]]{{KIA}}
 | 15 = {{flagicon|YEM}} برگیڈیر جنرل. حمید الکشیبی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/160629141317469.html|title=Recordings: Houthi leaders planned general's killing|work=Aljazeera|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630172610/http://www.aljazeera.com/news/2016/06/160629141317469.html|archivedate=30 June 2016}}&lt;/ref&gt;
 | 16 = {{flagicon|YEM}} کمانڈر . جر اللہ صالحی{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.france24.com/en/20151225-gunmen-kill-yemen-intelligence-officer-security-source|title=Flash – Gunmen kill Yemen intelligence officer: security source|work=France 24|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304055031/http://www.france24.com/en/20151225-gunmen-kill-yemen-intelligence-officer-security-source|archivedate=4 March 2016|access-date=22 February 2017}}&lt;/ref&gt;
 | 17 = {{flagicon|YEM}} کیپٹن. زافر الترکی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://saudigazette.com.sa/saudi-arabia/yemeni-fighter-buried-in-jazan/?|title=Yemeni fighter buried in Jazan|last=Ali|first=Ajaz|work=Saudi Gazette|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304073813/http://saudigazette.com.sa/saudi-arabia/yemeni-fighter-buried-in-jazan/|archivedate=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
 | 18 = {{flagdeco|Yemen}} [[علی عبد اللہ صالح]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rt.com/news/411854-yemens-ex-president-saleh-killed/|title=Yemeni ex-President Saleh killed by Houthis following his realignment with Saudis (GRAPHIC)|website=RT International}}&lt;/ref&gt;
 | 19 = {{flagdeco|Yemen}} جنرل. محمد الثیفانی {{KIA}}&lt;ref name=&quot;DebrieferSenior&quot; /&gt;
 | 20 = {{flagdeco|Yemen}} جنرل. خالدالجمعی {{KIA}}&lt;ref name=&quot;DebrieferSenior&quot;&gt;{{cite web |title=105 Yemeni فوجی, Houthis reportedly killed, injured in Marib |website=Debriefer |publisher= |date=2020-05-04 |url=https://debriefer.net/en/news-16222.html |access-date=2020-04-06 |archive-date=2021-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124002916/https://debriefer.net/en/news-16222.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;
----
{{flagicon image|Flag of South Yemen.svg}} میجر جنرل. [[ایدارس الزبیدی]]
{{Collapsible list
| title = '''ہلاکتاں:'''
| {{flagicon image|Flag of South Yemen.svg}} برگیڈیر جنرل. [[منیر الیافی]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Death toll rises to 49 in attacks in Yemen's Aden|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/death-toll-rises-to-49-in-attacks-in-yemen-s-aden/1547314|website=[[Anadolu Agency]]|date=1 August 2019|access-date=16 May 2020}}&lt;/ref&gt;
}}|commander1={{Plainlist|
* {{flagdeco|Yemen}} [[محمد العاطفی]] (2016–)
* {{flagdeco|Yemen}} [[محمد علی الحوثی]] (2015–)}}
* {{flagdeco|Yemen}} [[مہدی المشیت]] (2018–)
* {{flagdeco|Yemen}} [[حسین ناجی خیران]] (2015−16)
* {{flagicon image|Houthis Logo.png}} [[عبد الملک حوثی]]
* ابوبکر السلامی &lt;ref name=&quot;Najran&quot;&gt;{{cite news|url=http://atimes.com/2015/10/how-saudi-arabias-aggressive-foreign-policy-is-playing-against-itself/|agency=Asia Times|title=How Saudi Arabia's aggressive foreign policy is playing against itself|first=Salman|last=Rafi|date=2 October 2015|accessdate=23 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160129202058/http://atimes.com/2015/10/how-saudi-arabias-aggressive-foreign-policy-is-playing-against-itself/|archivedate=29 January 2016}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
 | title = '''ہلاکتاں:'''
 | 1 = {{flagdeco|Yemen}} [[علی رایمی]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ringtv.craveonline.com/news/390403-mysterious-junior-flyweight-ali-raymi-killed-in-yemen|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528222629/http://ringtv.craveonline.com/news/390403-mysterious-junior-flyweight-ali-raymi-killed-in-yemen|url-status=dead|archive-date=28 May 2015|title=Mysterious junior flyweight Ali Raymi killed in Yemen|author=Ryan Songalia|date=28 May 2015|accessdate=30 May 2015|work=Ring TV}}&lt;/ref&gt;
 | 2 = {{flagdeco|Yemen}} Yahya Al-Emad{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=https%3A%2F%2Fyemen-press.com%2Fnews82895.html&amp;edit-text=&amp;act=url|title= Yahya Hassan Al-Emad dead in Sanaa|author=|date=8 October 2016|accessdate=|work=yemen press}}&lt;/ref&gt;
 | 3 = {{flagdeco|Yemen}} احمد الحربی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Fwww.alarabiya.net%2Far%2Farab-and-world%2Fyemen%2F2016%2F10%2F09%2F%25D9%2585%25D9%2582%25D8%25AA%25D9%2584-%25D8%25A3%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25AF-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AD%25D8%25B1%25D8%25A8%25D9%258A-%25D8%25B5%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AD%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%258A-%25D9%2588%25D8%25A3%25D8%25A8%25D8%25B1%25D8%25B2-%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25AA%25D9%2587-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2585%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D9%258A%25D9%2586-.html&amp;edit-text=&amp;act=url|title=sources confirmed death of Ahmed Mohsen Ali Al-Harbi brother-in-law of Abdulmalik al-Houthi|author=Kamel al Matari|date=9 October 2016|accessdate=|work=[[alarabiya]]}}&lt;/ref&gt;
 | 4 = {{flagdeco|Yemen}} عبدالملک الاحرار{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Fwww.yemen-24.com%2Fnews37502.html&amp;edit-text=&amp;act=url|title=Disclose the identity of 33 people dead in the incident consolation Rowaishan lounge .. (names + labor)|author=|date=8 October 2016|accessdate=|work=yemen-24}}&lt;/ref&gt;
 | 5 = {{flagdeco|Yemen}} علی الضیفی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Fyemen-press.com%2Fnews82923.html&amp;edit-text=&amp;act=url|title=&quot;Ali Aldhifeef&quot; most prominent pro-Houthi اورresponsible for the fall in the Great Hall of Amran Sana'a leaders|author=|date=9 October 2016|accessdate=|work=yemen-press}}&lt;/ref&gt;
 | 6 = {{flagdeco|Yemen}} عبد الرزاق المروانی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Fwww.nbn.com.lb%2F%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25A6%25D8%25AF-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AD%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AC%25D9%2585%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25B1%25D9%258A-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2585%25D9%2586%25D9%258A-%25D9%2588%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25A6%25D8%25AF-%25D9%2582%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25AA%2F&amp;edit-text=&amp;act=url|title=Commander of the Republican Guard اورthe commander of the Yemeni capital, security forces among the victims of the raids that targeted a funeral in Sanaa|author=|date=8 October 2016|accessdate=|work=[[National Broadcasting Network (Lebanon)|National Broadcasting Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;8October2016&quot;&gt;{{cite news|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Fwww.alalam.ir%2Fnews%2F1870267&amp;edit-text=|agency=[[Al-Alam News Network]]|title=military leaders among the victims of the martyrs of the massacre Sanaa|date=8 October 2016|accessdate=|first=|last=}}&lt;/ref&gt;
 | 7 = {{flagdeco|YEM}} محمد ابن ہلال{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com.sa/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Fwww.gulfeyes.net%2Fworld%2F742708.html&amp;edit-text=&amp;act=url|title=image killing of a senior officer in uniform in the ballroom in Sana'a consolation Al Rowaishan family|author=|date=8 October 2016|accessdate=|work=gulfeyes|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203231533/https://translate.google.com.sa/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Fwww.gulfeyes.net%2Fworld%2F742708.html&amp;edit-text=&amp;act=url|dead-url=yes}}&lt;br /&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/%D9%81%D8%B1%D8%B9-%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2%D9%8A-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A9-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%A7%D8%A1--153580268158689/?hc_ref=PAGES_TIMELINE&amp;fref=nf|title=Central Security Forces in Sana'a Official page in Facebook|author=|date=8 October 2016|accessdate=|work=[[فیس بک]]}}&lt;/ref&gt;
 | 8 = {{flagdeco|YEM}} علی الجعفی{{KIA}}&lt;ref name=&quot;8October2016&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Fwww.manartv.com.lb%2F821500&amp;edit-text=&amp;act=url|title=Al-Manar correspondent: the commander of the Republican Guard اورthe commander of the Yemeni Central Security Forces among the martyrs of the massacre Sanaa|author=|date=8 October 2016|accessdate=|work=[[Al-Manar]]}}&lt;/ref&gt;
 | 9 = {{flagdeco|YEM}} عبد القدیر ہلال{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/10/yemen-blasts-hit-event-attended-jalal-al-ruweishan-161008141316494.html|title=Yemen: Blasts hit event attended by Jalal al-Ruweishan|date=8 October 2016|work=[[الجزیرہ]]|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170726024804/http://www.aljazeera.com/news/2016/10/yemen-blasts-hit-event-attended-jalal-al-ruweishan-161008141316494.html|archivedate=26 July 2017}}&lt;/ref&gt;
 | 10 =  {{flagdeco|YEM}}منصور نمران{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=http%3A%2F%2Falmotamar.net%2Fnews%2F132848.htm&amp;edit-text=&amp;act=url|title=Defense Staff Brigadier Mansour Tenaian Namran|author=|date=15 October 2016|accessdate=|work=[[General People's Congress (Yemen)|General People's Congress]]}}&lt;/ref&gt;
 | 11 =  {{flagdeco|YEM}} احمد الخطیب{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://translate.google.com.sa/translate?sl=ar&amp;tl=en&amp;js=y&amp;prev=_t&amp;hl=ar&amp;ie=UTF-8&amp;u=https%3A%2F%2Fyemen-press.com%2Fnews83489.html&amp;edit-text=&amp;act=url|title=Colonel Ahmad Al-Khatib killed in airstrike in Saada|author=|date=17 October 2016|accessdate=|work=yemen press}}&lt;/ref&gt;
 | 12 = {{flagdeco|Yemen}} [[Saleh Ali al-Sammad|Saleh al-Sammad]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-43872482|title=Yemen war: Houthi political leader 'killed in air raid'|work=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]]|date=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;
 | 13 = {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} حسن المالسی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-general-idUSKCN11U0KG|title=Coalition forces kill Houthi general on Saudi-Yemen border: sources|work=[[روئٹرز]]|date=24 September 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170913000800/https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-general-idUSKCN11U0KG|archivedate=13 September 2017}}&lt;/ref&gt;
 | 14 = {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} ہاشم البراوی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.alamy.com/stock-photo-epa04900798-houthi-militiamen-carry-the-coffin-of-a-senior-houthi-86869531.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161005115331/http://www.alamy.com/stock-photo-epa04900798-houthi-militiamen-carry-the-coffin-of-a-senior-houthi-86869531.html|url-status=dead|archive-date=5 October 2016|title=Houthi militiamen carry the coffin of a senior Houthi military leader, Hashim al-Barawi, killed three days ago while fighting Saudi-backed forces|work=[[Alamy]]|date=27 August 2015}}&lt;/ref&gt;
 | 15 = {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} حسن الشریفی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/10/22/Houthi-leader-who-participated-in-Kuwait-talks-killed.html|title=Houthi leader who participated in Kuwait talks killed|work=[[alarabiya]]|date=22 October 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022220538/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/10/22/Houthi-leader-who-participated-in-Kuwait-talks-killed.html|archivedate=22 October 2016}}&lt;/ref&gt;
 | 16 = {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} عبد الخالق الحوثی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Brother of Houthis' top leader believed dead after air strike|url=https://www.thenational.ae/world/mena/brother-of-houthis-top-leader-believed-dead-after-air-strike-1.765793|website=[[The National (Abu Dhabi)]]|date=1 September 2018|access-date=14 May 2020}}&lt;/ref&gt;
 | 17 = {{flagicon image|Houthis emblem.svg}}ابوجابر الحوثی{{POW}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/10/05/Yemen-army-captures-Houthi-militias-in-west-Marib.html|title=Yemen army captures Houthi militias in Marib|work=[[Al Arabiya]]|date=5 October 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161006051852/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/10/05/Yemen-army-captures-Houthi-militias-in-west-Marib.html|archivedate=6 October 2016}}&lt;/ref&gt;
 | 18 = {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} حسین المتوکل{{POW}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.iinanews.org/page/public/news_details.aspx?id=181707&amp;NL=True|title=Yemen army captures Houthi militia leaders in Marib|work=[[International Islamic News Agency]]|date=5 October 2016|access-date=24 September 2020|archive-date=4 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304045420/http://www.iinanews.org/page/public/news_details.aspx?id=181707&amp;NL=True}}&lt;/ref&gt;
 | 19 = {{flagicon image|Houthis emblem.svg}} ابراہیم الحوثی{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Clashes in southern Yemen; rebels leader's brother killed|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-clashes-in-southern-yemen-rebels-leaders-brother-killed/|website=[[Globe تےMail]]|agency=Associated Press|date=9 August 2019|access-date=14 May 2020}}&lt;/ref&gt;
}}|commander3={{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[خالد باترفی]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[ابراہیم القوسی]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2016/02/ex-guantanamo-detainee-prominently-featured-al-qaeda-propaganda.php|title=Ex-Guantanamo detainee prominently featured in al Qaeda propaganda|work=The Long War Journal|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160216092320/http://www.longwarjournal.org/archives/2016/02/ex-guantanamo-detainee-prominently-featured-al-qaeda-propaganda.php|archivedate=16 February 2016}}&lt;/ref&gt;
{{Collapsible list
| title = '''ہلاکتاں:'''
| {{nowrap|{{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[ناصر عبد الکریم الوحیشی]]{{KIA}}}}
| {{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[قاسم الرایمی]]{{KIA}}
| {{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[نصیر بن علی الانسی]]{{KIA}}
| {{nowrap|{{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[ابراہیم سلیمان محمد الروبیش]]{{KIA}}}}
}}
----
{{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[ابو بلال الحربی]]{{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=This Man Is The Leader In ISIS's Recruiting War Against Al-Qaeda In Yemen|url=https://www.buzzfeed.com/gregorydjohnsen/this-man-is-the-leader-in-isis-recruiting-war-against-al-qae#.pvvgvZz5n|publisher=Buzzfeed|date=7 July 2015|accessdate=7 July 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707173044/http://www.buzzfeed.com/gregorydjohnsen/this-man-is-the-leader-in-isis-recruiting-war-against-al-qae#.pvvgvZz5n|archivedate=7 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[ابو اسامہ المہاجر]]{{POW}}&lt;ref name=&quot;muhajer&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-isis/saudi-forces-say-they-have-captured-leader-of-yemen-branch-of-islamic-state-idUSKCN1TQ1TX|title=Saudi forces say they have captured leader of Yemen branch of Islamic State|work=Reuters|date=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;|units1=|units2=|units3=|strength1={{flagdeco|Yemen}} [[سپریم سیاسی کونسلl]]:&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Houthis Logo.png}} 150,000–200,000 جنگجو&lt;ref name=&quot;Yemen post&quot;&gt;{{cite news|url=http://yemenpost.net/Detail123456789.aspx?ID=3&amp;SubID=1749&amp;MainCat=2|title=Thousands Expected to die in 2010 in Fight against Al-Qaeda|newspaper=[[Yemen Post (newspaper)|Al-Qaeda Announces Holy War against Houthis Yemen Post]]|access-date=23 January 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110303112426/http://yemenpost.net/Detail123456789.aspx?ID=3&amp;SubID=1749&amp;MainCat=2|archivedate=3 March 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;|strength2={{flagdeco|Saudi Arabia}} 100 جنگی جہاز تے 150,000 فوجی&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/03/25/middleeast/yemen-unrest/|work=CNN|title=Saudi Arabia launches airstrikes in Yemen|date=26 March 2015|accessdate=26 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326010115/http://edition.cnn.com/2015/03/25/middleeast/yemen-unrest/|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|UAE}} 30 جنگی جہاز&lt;ref name=&quot;repel&quot; /&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Bahrain}} 15 جنگی جہاز&lt;ref name=&quot;repel&quot; /&gt; تے300 فوجی&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.emirates247.com/news/region/more-bahrain-%D9%81%D9%88%D8%AC%DB%8C-for-yemen-2015-11-24-1.611601|title=More Bahrain فوجی for Yemen|publisher=[[Emirates 24/7]]|accessdate=2020-09-24|archivedate=2023-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230120214456/https://www.emirates247.com/news/region/more-bahrain-%D9%81%D9%88%D8%AC%DB%8C-for-yemen-2015-11-24-1.611601}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Kuwait}} 15 جنگی جہاز&lt;ref name=&quot;repel&quot; /&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Qatar}} 10 جنگی جہاز تے 1,000 فوجی &lt;ref name=&quot;repel&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/09/07/us-yemen-security-idUSKCN0R710W20150907|work=Reuters|title=Qatar sends 1,000 ground فوجی to Yemen conflict: al Jazeera|date=7 September 2015|accessdate=7 September 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908001721/http://www.reuters.com/article/2015/09/07/us-yemen-security-idUSKCN0R710W20150907|archivedate=8 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Jordan}} 6 جنگی جہاز&lt;ref name=&quot;repel&quot; /&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Morocco}} 6 جنگی جہاز &lt;ref name=&quot;repel&quot; /&gt; تے 1,500 فوجی&lt;ref name=&quot;repel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews.com&quot; /&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Sudan}} 4 جنگی جہاز تے 8,000-30,000 فوجی&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/yemen-sunni-grand-alliance-sudan-commits-فوجی-saudi-jets-pound-sana-1493889|title=Yemen Sunni grاورalliance: Sudan commits فوجی as Saudi jets pound Sana'a|work=International Business Times UK|accessdate=15 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416141849/http://www.ibtimes.co.uk/yemen-sunni-grand-alliance-sudan-commits-%D9%81%D9%88%D8%AC%DB%8C-saudi-jets-pound-sana-1493889|archivedate=2015-04-16|date=27 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sudan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.worldbulletin.net/todays-news/157087/sudan-denies-plane-shot-down-by-yemens-houthis|agency=World Bulletin|title=Sudan denies plane تباہby Yemen's Houthis|date=28 March 2015|accessdate=28 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150330062026/http://www.worldbulletin.net/todays-news/157087/sudan-denies-plane-shot-down-by-yemens-houthis|archivedate=30 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2019/10/7/houthi-rebels-kill-several-sudanese-soldiers-in-taiz-attack|title=Yemen's Houthi rebels kill 'several Sudanese soldiers' in Taiz attack|first=The New|last=Arab|website=alaraby}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Senegal}} 2,100 فوجی&lt;ref name=&quot;repel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SudTrib_RSF_Yemen_10k_return&quot;&gt;{{cite news | last1= | first1= | last2= | first2= | pages=| title= Sudan withdraws 10,000 فوجی from Yemen |trans-title = &lt;!-- trans-title is the English translation --&gt; | date= 2019-10-30 |newspaper= [[Sudan Tribune]] | url= https://sudantribune.com/spip.php?article68404 |accessdate=2019-10-31 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20191031014137/https://sudantribune.com/spip.php?article68404 |archivedate= 2019-10-31 |url-status=live &lt;!-- live|dead|unfit|usurped --&gt;}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagdeco|Egypt}} 4 جنگی بیری جہاز&lt;ref&gt;{{cite news |title=Four Egyptian جنگی بیری جہاز en route to Gulf of Aden|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/126145/Egypt/Politics-/Four-Egyptian-جنگی بیری جہاز-en-route-to-Gulf-of-Aden.aspx |newspaper=[[Al-Ahram]] |date=26 March 2015 |access-date=26 March 2015}}&lt;/ref&gt; اورجنگی جہاز&lt;ref&gt;{{cite news |title=Egypt navy اورair force taking part in military intervention in Yemen: Presidency|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/126179/Egypt/Politics-/UPDATED-Egypt-navy-and-air-force-taking-part-in-mi.aspx |newspaper=[[Al-Ahram]] |date=26 March 2015|access-date=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1,800 سیکیورٹی کنٹریکٹر&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/sites/charlestiefer/2015/11/26/in-yemen-war-mercenaries-launched-by-blackwater-head-were-spotted-today-not-good-news/ &quot;In Yemen War, Mercenaries Launched by Blackwater Head Were Spotted Today – Not Good News&quot;] ''[[فوربس (جریدہ)|]]''&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;|strength3={{flagicon image|ShababFlag.svg}}&lt;nowiki&gt; [[انصار الشریعہ (یمن) | انصار الشریہ]]&lt;/nowiki&gt;
* {{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ]]: 6,000–8,000&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apnews.com/f38788a561d74ca78c77cb43612d50da/Yemen:-US-allies-don%27t-defeat-al-Qaida-but-pay-it-to-go-away|title=AP Investigation: US allies, al-Qaida battle rebels in Yemen|website=AP News|date=7 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ramps up&quot;&gt;{{cite news |author=Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/2017/03/03/world/middleeast/yemen-us-airstrikes-al-qaeda.html |title=United States Ramps up Airstrikes against Al Qaeda in Yemen|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=2017-03-03|accessdate=2017-07-14|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519142700/https://www.nytimes.com/2017/03/03/world/middleeast/yemen-us-airstrikes-al-qaeda.html|archivedate=19 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US State Terrorism Report&quot;&gt;{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/ct/rls/crt/2015/257523.htm|title=Country Reports on Terrorism 2015 Chapter 6. Foreign Terrorist Organizations|website=State.gov|date=|accessdate=2017-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;new authorities&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.voanews.com/a/yemen-airstrikes-target-al-qaida-leader-/3748092.html|title=Flexing New Authorities, US Military Unleashes Barrage on AQAP|website=Voanews.com|date=2017-03-03|accessdate=2017-07-14|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170828011829/https://www.voanews.com/a/yemen-airstrikes-target-al-qaida-leader-/3748092.html|archivedate=28 August 2017}}&lt;/ref&gt;
----
{{flagicon image|ShababFlag.svg}} [[داعش]]: 300&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/06/30/us-yemen-security-islamicstate-insight-idUSKCN0PA1T920150630|title=In Yemen chaos, Islamic State grows to rival al Qaeda|newspaper=Reuters|accessdate=18 November 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022201839/http://www.reuters.com/article/2015/06/30/us-yemen-security-islamicstate-insight-idUSKCN0PA1T920150630|archivedate=22 October 2015|date=30 June 2015}}&lt;/ref&gt;|casualties1=&quot;ہزاراں&quot; ہلاک (بمطابق الجزیرہ؛ مئی 2018 تک) &lt;br /&gt; 11،000+ ہلاک (عرب اتحاد دا دعوی دسمبر 2017 تک)&lt;ref name=&quot;Saudi Gazette&quot;&gt;{{cite news |url=http://saudigazette.com.sa/article/524562/SAUDI-ARABIA/Arab-Coalition-83-ballistic-missiles-fired-by-Houthis-toward-Saudi-Arabia-so-far|title=Arab Coalition: 83 ballistic missiles fired by Houthis toward Saudi Arabia so far|newspaper=Saudi Gazette|access-date=5 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;|casualties2={{flagdeco|Saudi Arabia}}1,000&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/05/1-000-saudi-فوجی-killed-yemen-war-began-180528174808387.html|title=More than 1,000 Saudi فوجی killed in Yemen since war began|publisher=Al Jazeera|date=28 May 2018}}&lt;/ref&gt;–3,000&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/voices/yemen-war-rapidly-becoming-as-messy-and-complicated-as-the-conflict-in-syria-a6937026.html|title='Yemen's war is becoming as messy as the conflict in Syria'|date=17 March 2016|website=The Independent}}&lt;/ref&gt;فوجی 2016 وچ ہلاک
&lt;br /&gt;10 پکڑے گئے;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/yemen-security-swap-idUKL5N1700CA|title=Saudi-led alliance says completes Yemen prisoner swap|author=Mohammed Mukhashaf|date=28 March 2016|work=Reuters UK|accessdate=14 اپریل 2016|archivedate=10 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200910181955/https://uk.reuters.com/article/yemen-security-swap-idUKL5N1700CA}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;5 [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت دے دوران گرے جہازاں تے حادثات د‏‏ی لسٹ|طیارے تباہ]];&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/news/world/u-s-rescues-two-saudi-fighter-pilots-after-splashdown-near-n331711|title=Two pilots killed when helicopter comes down on Saudi-Yemen border – coalition|work=Reuters UK|access-date=18 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rt.com/news/415230-saudi-coalition-jet-yemen/|title=Coalition blames 'technical glitch' as Houthi rebels claim downing of Saudi jet in Yemen|publisher=[[RT (TV network)|RT]] News|access-date=8 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;khaleejtimes.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/region/saudi-arabia/saudi-warplane-crashes-in-yemen-pilot-killed|title=Saudi warplane crashes in Yemen, pilot killed|last=Wam|website=khaleejtimes.com|accessdate=30 October 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;8 [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت دے دوران گرے جہازاں تے حادثات د‏‏ی لسٹ|ہیلی کاپٹر تباہ]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-saudi-idUSKCN1LU1VT|title=Two Saudi pilots killed in helicopter crash: state media|date=14 September 2018|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;independent.co.uk1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-prince-deputy-governor-killed-helicopter-crash-asir-province-a8039226.html|title=Saudi prince killed in helicopter crash|date=5 November 2017|website=The Independent|access-date=7 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gulfnews.com2017&quot;&gt;{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/yemen/12-saudi-soldiers-martyred-in-yemen-helicopter-crash-1.2013716|title=19Saudi soldiers martyred in Yemen helicopter crash|last=Agencies|date=18 April 2017|access-date=10 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170528142854/http://gulfnews.com/news/gulf/yemen/12-saudi-soldiers-martyred-in-yemen-helicopter-crash-1.2013716|archive-date=28 May 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;exchange&quot;&gt;{{Cite news|url=https://uk.reuters.com/article/uk-mideast-yemen-crash-idUKKCN0QQ29P20150821|title=Two pilots killed when helicopter comes down on Saudi-Yemen border...|date=21 August 2015|via=uk.reuters.com|newspaper=Reuters|accessdate=24 September 2020|archivedate=3 November 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191103192342/https://uk.reuters.com/article/uk-mideast-yemen-crash-idUKKCN0QQ29P20150821}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Houthis claim responsibility for fall of coalition plane|url=https://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/21204-houthis-claim-responsibility-for-fall-of-coalition-plane|accessdate=2020-09-24|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304120729/https://www.middleeastmonitor.com/news/middle-east/21204-houthis-claim-responsibility-for-fall-of-coalition-plane}}{{cite web|url=https://www.alaraby.co.uk/english/news/2017/3/16/yemens-houthi-rebels-shoot-down-apache-helicopter-in-hodeida|title=Yemen's Houthi rebels 'shoot down Apache helicopter in Hodeida|accessdate=10 June 2017}}&lt;br /&gt;{{cite news |date=18 April 2017 |title=Saudi military helicopter crashes in Yemen, killing 12 officers |work=[[روئٹرز]] |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-saudi/saudi-military-helicopter-crashes-in-yemen-killing-12-officers-idUSKBN17K1W0 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;crashnear&quot;&gt;{{cite news |title=Two Saudi pilots killed in crash near Yemen |publisher=[[Al Arabiya English]] |url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/08/22/Coalition-Two-pilots-killed-in-crash-near-Yemen.html}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;9 [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت دے دوران گرے جہازاں تے حادثات د‏‏ی لسٹ|ڈرون تباہ]]&lt;br /&gt;20 [ایم 1 ابرامز|ایم 1 اے 2 ایس]] تباہ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.defenseone.com/business/2016/08/us-tank-deal-exposes-saudi-losses-yemen-war/130623/|title=Saudi Losses in Yemen War Exposed by US Tank Deal|website=Defense One}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1 فرگیٹ ''[[المدینہ کلاس فرگیٹ|المدینہ]]'' نو‏‏ں نقصان پہنچیا&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2017/01/31/Saudi-warship-comes-under-Houthi-attack-west-of-Yemen-s-Hodeida-.html |title=Two killed after Houthis attack Saudi warship |publisher=[[Al Arabiya English]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|UAE}} 108–130 فوجی ہلاک&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenational.ae/uae/uae-rulers-celebrate-armed-forces-efforts-in-yemen-1.976400|title=UAE Rulers celebrate Armed Forces' efforts in Yemen|website=The National}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.criticalthreats.org/briefs/gulf-of-aden-security-review/gulf-of-aden-security-review-november-2-2017|title=Gulf of Aden Security Review – November 2, 2017|website=Critical Threats|access-date=2 November 2017}}&lt;br /&gt;[https://gulfbusiness.com/uae-soldier-killed-yemen-2/ UAE soldier killed in Yemen]&lt;br /&gt;[https://www.alaraby.co.uk/english/news/2018/6/13/four-emirati-soldiers-killed-in-yemen-uae Four Emirati soldiers killed in Yemen: UAE]&lt;br /&gt;[https://www.middleeastmonitor.com/20181124-5-uae-soldiers-killed-in-attack-in-yemen/ 5 UAE soldiers killed in attack in Yemen]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;2 جہاز تباہ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/news/government/video-two-uae-fighter-pilots-martyred-in-yemen-laid-to-rest|title=Video: Two UAE fighter pilots martyred in Yemen laid to rest|last=Wam|website=khaleejtimes.com|access-date=30 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-emirates-idUSKCN0WG0DJ|title=UAE plane crashed in Yemen due to technical fault, pilots killed: coalition|author=Mohammed Mukhashaf|date=14 March 2016|work=[[روئٹرز]]|access-date=14 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;3 ہیلی کاپٹر تباہ&lt;ref name=&quot;defence-blog.com&quot;&gt;{{cite news |url=http://defence-blog.com/news/uae-helicopter-crash-in-yemen-kills-2-crew-members.html|title=UAE helicopter crash in Yemen kills 2 crew members – Defence blog|first=Dylan|last=Malyasov}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The National&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.thenational.ae/uae/government/funerals-for-four-uae-soldiers-killed-in-yemen-helicopter-crash-held-1.618844|title=Funerals for four UAE soldiers killed in Yemen helicopter crash held|website=The National}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1 مائن سویپر نو‏‏ں نقصان پہنچیا&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/13068/houthi-rebels-in-yemen-attacked-another-uae-ship-and-thats-all-we-know-for-sure|title=Houthi Rebels In Yemen Attacked Another UAE Ship تےThat's All We Know For Certain|first=Joseph|last=Trevithick|website=The Drive|access-date=2020-09-24|archive-date=2022-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504173016/https://www.thedrive.com/the-war-zone/13068/houthi-rebels-in-yemen-attacked-another-uae-ship-and-thats-all-we-know-for-sure|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;6 [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت دے دوران گرے جہازاں تے حادثات د‏‏ی لسٹ|ڈرون تباہ]]
 &lt;br /&gt;1 واٹر کرافٹ نو‏‏ں نقصان پہنچیا([[ایچ ایس وی-2 سویفٹ|ایچ ایس وی-2 ''سویفٹ'']])&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rt.com/news/375701-saudi-warship-attack-killed/|title=Saudis admit 2 deaths in warship incident after Houthis claim anti-ship missile attack (VIDEO) (''The vessel (&quot;Swift&quot;) was reportedly deemed unrepairable اورdecommissioned'')|date=31 January 2017|publisher=[[RT (TV network)|RT]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon|SDN}} 1,000-4,000 فوجی ہلاک&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/voices/yemen-war-death-toll-saudi-arabia-allies-how-many-killed-responsibility-a8603326.html|title='The Yemen war death toll is five times higher than we think – we can't shrug off our responsibilities any longer'|date=26 October 2018|website=The Independent}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/11/yemen-war-houthis-sudan-فوجی-suffering-heavy-casualties-191104104429885.html|title=Yemen war: Houthis say Sudan فوجی suffering heavy casualties|website=www.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|BHR}} 9 فوجی ہلاک&lt;ref name=&quot;Albilad&quot;&gt;{{cite web|url=https://nabd.com/s/74311767-5c48a4/%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%83%D9%8A%D9%84-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%AC%D9%85%D8%B9%D8%A9-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%83-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85|title=Bahrain Defense Force mourns the martyrdom of the National Force|language=ar|access-date= 26 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.naharnet.com/stories/en/198216|title=Bahrain Says Three Soldiers in Yemen Coalition Killed | work =Naharnet}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;1 ایف-16 کریش &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.middleeasteye.net/news/bahrain-f-16-crashes-saudi-near-yemen-border-coalition-2000625843?|title=Bahrain F-16 crashes in Saudi near Yemen border after 'technical issue'|publisher=[[Middle East Eye]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|QAT}} 4 فوجی ہلاک&lt;ref&gt;{{cite web|work = Gulf News |url=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/first-qatari-soldier-killed-in-yemen-1.1618057 |title= First Qatari soldier killed in Yemen|date=11 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|work =Al Arabiyah English |url=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/09/13/Three-Qatari-soldiers-killed-in-Yemen-.html |title= Three Qatari soldiers killed in Yemen|date=13 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|MAR}} 10 سروس مین ہلاک&lt;ref name=&quot;moroccotimes&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.ibtimes.com/saudi-coalition-houthi-rebels-intensify-attacks-yemen-ahead-proposed-ceasefire-2223830|title=Saudi Coalition, Houthi Rebels Intensify Attacks In Yemen Ahead Of Proposed Ceasefire|publisher=[[International Business Times]]|access-date=14 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marocain&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.huffpostmaghreb.com/2015/05/16/crash-f-16-marocain-pilote-yemen-corps_n_7296480.html|title=Crash d'un F-16 marocain au Yémen: Le corps du pilote marocain pourrait avoir été repéré|work=The Huffington Post Maghreb|agency=AFP|access-date=16 May 2015|accessdate=24 September 2020|archivedate=20 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150520224118/http://www.huffpostmaghreb.com/2015/05/16/crash-f-16-marocain-pilote-yemen-corps_n_7296480.html}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 1 [[ایف-16]] تباہ&lt;ref name=&quot;marocain&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|Jordan}} 1 [[ایف-16]] تباہ &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.gulf-times.com/story/534158/Jordan-warplane-crashes-in-Saudi-pilot-survives|title=Jordan warplane crashes in Saudi, pilot survives|work= Gulf Times |accessdate=10 June 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;{{flagicon image|Academi - Logo.svg}} 71 پرائیویٹ فوجی کمپنی دے فوجی ہلاک&lt;ref name=&quot;arwa1&quot;&gt;{{cite web|url=http://arwarights.org/foreign-mercenaries-file |title=Use of Mercenaries by the Saudi-led Coalition to Violate Human Rights in Yemen تےImpede the Exercise of the Yemeni People's Right to Self-determination|work=Arabian Right Watch Association|access-date=15 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon|United States}} 1 ہلاک&lt;br /&gt; [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت دے دوران گرے جہازاں تے حادثات د‏‏ی لسٹ|4ڈرون &lt;br /&gt;1 ہیلی کاپٹر&lt;br /&gt;1 ٹیلٹروٹر کرافٹ تباہ]]|casualties3={{flagicon image|ShababFlag.svg}} 1,000 ہلاک, 1,500 پکڑے گئے&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1426857|title=UAE aims to wipe out Yemen Al Qaeda branch|work=Dawn|accessdate=14 August 2018|date=14 August 2018}}&lt;/ref&gt;|casualties4=112,000+ پورے یمن وچ تمام ہلاکتاں (12,600+ عام شہری)&lt;ref&gt;{{cite news |title=ACLED RESOURCES: WAR IN YEMEN |url=https://acleddata.com/2020/03/25/acled-resources-war-in-yemen/ |work=ACLED |date=25 March 2020 |accessdate=24 September 2020 |archivedate=29 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200629143054/https://acleddata.com/2020/03/25/acled-resources-war-in-yemen/ }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;500+ پورے سعودی عرب وچ ہلاکتاں&lt;ref&gt;[https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/08/03/Saudi-UN-envoy-decries-Houthi-border-attacks.html Saudi UN envoy decries Houthi border attacks]&lt;br /&gt;{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806062138/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2016/08/03/Saudi-UN-envoy-decries-Houthi-border-attacks.html |date=6 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;49,960 پورے یمن وچ زخمی&lt;ref name=&quot;kills26&quot; /&gt; (10,768 عام شہری)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/world-report/2019/country-chapters/yemen|title=World Report 2019: Rights Trends in Yemen|date=17 January 2019|website=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;3,154,572 مہاجر بنے&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://refugeesmigrants.un.org/more-3-million-displaced-yemen-%E2%80%93-joint-un-agency-report|title=More than 3 million displaced in Yemen – joint UN agency report|date=22 August 2016|accessdate=30 January 2017|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170130124232/https://refugeesmigrants.un.org/more-3-million-displaced-yemen-%E2%80%93-joint-un-agency-report|archivedate=2017-01-30}}&lt;/ref&gt;

84,701 بچے بھکھ تو‏ں مر گئے (مطابق [[سیو دتی چلڈرن]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/11/21/yemen-children-hunger/2076683002/|title=Save the Children says 85,000 kids may have died of hunger in Yemen|first=Associated|last=Press|publisher=}}&lt;/ref&gt; تے [[2016–2020 یمن ہیضے د‏‏ی وباء|ہیضے د‏‏ی وباء]] د‏‏ی وجہ تو‏ں 2،556 افراد لقمہ اجل بن گئے] (اپریل 2017 – اکتوبر 2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emro.who.int/pandemic-epidemic-diseases/cholera/outbreak-update-cholera-in-yemen-25-october-2018.html|title=Outbreak update – Cholera in Yemen, 25 October 2018|last=CSR|website=www.emro.who.int|access-date=2018-10-25}}&lt;/ref&gt;|notes=|campaignbox={{Campaignbox Yemeni Crisis}}}}

'''یمنی خانہ جنگی''' ( {{Lang-ar|الحرب الأهلية اليمنية}} ) اک جاری تنازع اے جو 2015 وچ دو دھڑاں دے وچکار شروع ہويا سی: [[عبد ربہ منصور ہادی|عبدربہ منصور ہادی دے]] زیرقیادت یمنی حکومت تے [[حوثی]] مسلح تحریک ، اپنے حامیاں تے اتحادیاں دے نال۔ دونے ہی [[یمن|یمن دی]] سرکاری حکومت تشکیل دینے دا دعوی کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/143295/asher-orkaby/houthi-who|agency=Foreign Affairs|title=Houthi Who?|first=Asher|last=Orkaby|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327115828/http://www.foreignaffairs.com/articles/143295/asher-orkaby/houthi-who|archivedate=27 March 2015}}&lt;/ref&gt;

[[حوثی]] فوجاں اس وقت راجگڑھ [[صنعاء|صنعا اُتے قابض نيں]] تے سابق صدر [[علی عبد اللہ صالح|علی عبد اللہ صالح دی]] وفادار افواج دے نال اتحادی نيں ، جو پہلے [[عدن]] وچ مقیم ہادی د‏‏ی وفادار افواج دے نال جھڑپاں کر رہیاں نيں ، لیکن اس دے بعد تو‏ں ہی [[جنوبی عبوری کونسل]] نے انھاں کڈیا اے ، جو نامزد اے ہادی دے نال اتحاد کيت‏‏ا لیکن عملی طور اُتے اوہ دونے دھڑاں دے مخالف ا‏‏ے۔ [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|جزیرہ نما عرب وچ القائدہ]] (اے کیو اے پی) تے [[داعش|دولت اسلامیہ عراق تے لیونت]] نے وی حملے کیتے نيں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اے د‏‏ی اے پی نے مشرقی علاقےآں وچ تے ساحل دے مختلف حصےآں نو‏‏ں وی کنٹرول کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen in Crisis|url=http://www.cfr.org/yemen/yemen-crisis/p36488|publisher=Council on Foreign Relations|date=8 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509030311/http://www.cfr.org/yemen/yemen-crisis/p36488|archivedate=9 May 2015}}&lt;/ref&gt; نال ہی نال ، متحدہ عرب امارات دے فوجی اقدامات جداں متحدہ عرب امارات دے سوکٹورا تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی حمایت یافتہ ایس ٹی سی عدن نو‏‏ں قبضے دے طور اُتے ہادی حکومت [[متحدہ عرب امارات|متحدہ عرب امارات د‏‏ی افواج سے]] متصادم ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/08/yemen-southern-separatists-regain-control-port-city-aden-190829073935248.html|title=Hadi urges Saudi intervention to stop UAE support for separatists|website=www.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt;

21 مارچ 2015 [[یمن وچ حوثی قبضہ|نوں صنعا تے یمنی حکومت دا اقتدار سنبھالنے دے]] بعد ، حوثی د‏‏ی زیرقیادت سپریم انقلابی کمیٹی نے ہادی دا تختہ الٹنے تے جنوبی صوبےآں وچ متحرک ہوئے ک‏ے اپنا کنٹرول ودھانے دے لئی عمومی طور اُتے متحرک ہونے دا اعلان کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.yemenobserver.com/front-page/1397-supreme-revolutionary-commission-declares-general-mobilization.html|archiveurl=https://archive.today/20151121172248/http://www.yemenobserver.com/front-page/1397-supreme-revolutionary-commission-declares-general-mobilization.html|archivedate=21 November 2015|title=Yemen observer|last=Abdul-Aziz Oudah|accessdate=18 November 2015}}&lt;/ref&gt; صالح دے وفادار فوجی دستےآں دے نال اتحادی ، حوثی حملے نے اگلے ہی دن [[محافظہ لحج|لاہج گورنری]] وچ لڑائی شروع کردتی۔ 25 مارچ تک ، [[لحج|لاہج]] اُتے حوثیاں دا قبضہ گیا تے اوہ ہادی د‏‏ی حکومت دے لئی اقتدار د‏‏ی نشست عدن دے مضافات وچ پہنچ گئے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thestar.com/news/world/2015/03/25/yemen-president-hadi-flees-aden-palace-as-houthi-rebels-near-officials-say.html|agency=The Toronto Star|title=Yemen's president flees Aden as rebels close in|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402172041/http://www.thestar.com/news/world/2015/03/25/yemen-president-hadi-flees-aden-palace-as-houthi-rebels-near-officials-say.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt; ہادی ايس‏ے دن ملک تو‏ں فرار ہوگیا۔ &lt;ref name=&quot;huffingtonpost.com2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/03/26/hadi-saudi-riyadh_n_6948558.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328231851/http://www.huffingtonpost.com/2015/03/26/hadi-saudi-riyadh_n_6948558.html|url-status=dead|archive-date=28 March 2015|agency=The Huffington Post|title=Saudi Arabia: Yemen's President Hadi Arrives In Saudi Capital Riyadh|date=26 March 2015|accessdate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/abed-rabbo-mansour-hadi-yemen-leader-flees-country-1.3008452|agency=CBS.CA|title=Abed Rabbo Mansour Hadi, Yemen leader, flees country|date=25 March 2015|accessdate=26 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325222712/http://www.cbc.ca/news/world/abed-rabbo-mansour-hadi-yemen-leader-flees-country-1.3008452|archivedate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt;

اس دے نتیجے وچ یمن د‏‏ی سابقہ حکومت کیت‏‏ی بحالی دے لئی [[سعودی عرب]] د‏‏ی زیرقیادت اک اتحاد نے فضائی حملےآں دا استعمال کرکے [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت|فوجی آپریشن شروع کيت‏‏ا]] ۔ اگرچہ ایران د‏‏ی طرف تو‏ں براہ راست مداخلت نئيں کيت‏‏ی گئی ، جو حوثیاں د‏‏ی حمایت کردے نيں ، &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Juneau|first=Thomas|date=2016-05-01|title=Iran's policy towards the Houthis in Yemen: A limited return on a modest investment|url=https://www.researchgate.net/publication/302064592}}&lt;/ref&gt; تنازعہ نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے [[ایران–سعودی عرب پراکسی جنگ|ایران – سعودی عرب دے پراکی تنازعہ وچ ]] توسیع تے خطے وچ ایرانی اثر و رسوخ تو‏ں نمٹنے دے ذریعہ دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-29319423|title=Yemen crisis: Why is there a war?|date=21 March 2019|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/nov/21/who-are-the-houthis-fighting-the-saudi-led-coalition-in-yemen|title=Who are the Houthis اورwhy are they fighting the Saudi coalition in Yemen?|first=Bethan McKernan Middle East|last=correspondent|date=21 November 2018|via=www.theguardian.com|newspaper=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

ACLED دے مطابق یمن وچ اک لکھ تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوچکے نيں ، جنہاں وچ 12،000 تو‏ں زیادہ عام شہری شامل نيں ، ايس‏ے طرح جنگ دے نتیجے وچ جاری قحط دے نتیجے وچ 85،000 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏ی ہلاکت دا اندازہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;kills262&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41830119|title=Yemen war: Saudi-led air strike 'kills 26 at Saada market'|accessdate=1 November 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171101221346/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-41830119|archivedate=1 November 2017|work=BBC News|date=November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tempo&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://en.tempo.co/read/news/2017/12/31/309914473/20-Killed-in-Saudi-Airstrike-in-Yemen|title=20 Killed in Saudi Airstrike in Yemen|accessdate=31 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chicagotribune.com/news/nationworld/ct-save-the-children-yemen-20171116-story.html|title=50,000 children in Yemen have died of starvation اورdisease so far this year, monitoring group says|last=Press|first=Associated|work=chicagotribune.com|access-date=2018-07-07}}&lt;/ref&gt;2018 وچ ، اقوام متحدہ نے متنبہ کيت‏‏ا سی کہ 13 ملین یمنی شہریاں نو‏‏ں افلاس دا سامنا کرنا پڑدا اے جس دے مطابق اس دا کہنا اے کہ &quot;100 سالاں وچ دنیا دا بدترین قحط&quot; بن سکدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt;|date=15 October 2018|title=Yemen could be 'worst famine in 100 years'|url=https://www.bbc.com/news/av/world-middle-east-45857729/yemen-could-be-worst-famine-in-100-years|work=BBC|location=|access-date=15 October 2018}}&lt;/ref&gt; بحران صرف اِنّا ہی بین الاقوامی میڈیا د‏‏ی توجہ حاصل کرنا شروع ہويا اے جِنّا 2018 وچ [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی د‏‏ی طرح]] ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://news.sky.com/feature/yemen-faces-of-the-worlds-forgotten-war-11516374|title=Yemen: Faces of the world's forgotten war|website=Sky News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/09/yemen-the-forgotten-war/|title=YEMEN WAR: NO END IN SIGHT|website=www.amnesty.org}}&lt;/ref&gt;

عالمی برادری نے سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت بمباری مہم د‏‏ی شدید مذمت کيتی اے ، جس وچ شہری علاقےآں اُتے وڈے پیمانے اُتے بمباری وی شامل ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.com/giorgio-cafiero/saudi-arabia-and-alqaeda-_b_8184338.html Saudi Arabia اورal-Qaeda Unite in Yemen] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170210052642/http://www.huffingtonpost.com/giorgio-cafiero/saudi-arabia-and-alqaeda-_b_8184338.html|date=10 February 2017}}, ''Huffington Post'', &quot;Despite the international community's condemnation of Saudi Arabia's bombing of civilian areas in Yemen, … &quot;&lt;/ref&gt; یمن ڈیٹا پروجیکٹ دے مطابق ، مارچ 2019 تک بمباری ماساں 17،729 عام شہریاں نو‏‏ں ہلاک یا زخمی کردتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Raghavan|first=Sudarsan|date=27 March 2019|title=Airstrike by Saudi-led coalition said to hit near Yemeni hospital, killing 8, including 5 children|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/airstrike-by-saudi-led-coalition-said-to-hit-yemeni-hospital-killing-7-including-4-children/2019/03/27/7103b829-eda9-462a-aec1-be304044ac5e_story.html|work=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|location=|access-date=31 March 2019}}&lt;/ref&gt;

[[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے سعودی زیرقیادت مہم دے لئی انٹیلیجنس تے لاجسٹک مدد فراہ‏م کيتی۔ مارچ 2019 وچ ، [[امریکی کانگرس|ریاستہائے متحدہ کانگریس دے]] دونے ایواناں نے سعودی عرب جنگ کيت‏ی کوششاں وچ امریکی مدد نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی اک قرارداد پاس کرنے دے حق وچ ووٹ دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.defensenews.com/congress/2019/03/13/us-senate-passes-yemen-resolution-54-46/|title=Senate passes resolution to end US support of Saudi Arabia in Yemen, 54-46|last=Gould|first=Joe|date=2019-03-14|website=Defense News|language=en-US|accessdate=2019-05-07}}&lt;/ref&gt; اسنو‏ں [[صدر ریاستہائے متحدہ امریکا|صدر]] [[ڈونلڈ ٹرمپ]] [[حق استرداد|نے ویٹو کيت‏‏ا]] سی ، تے مئی وچ ، سینیٹ ویٹو نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.defensenews.com/congress/2019/05/02/senate-fails-to-override-trump-veto-on-yemen-military-assistance/|title=Senate fails to override Trump veto on Yemen military assistance|last=Gould|first=Joe|date=2019-05-03|website=Defense News|language=en-US|accessdate=2019-05-07}}&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==
ان د‏‏ی حکمرانی دے خاتمے دے بعد ، 1960 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ، ''زادیاں'' نو‏‏ں نتیجے وچ سنی اکثریت‏ی حکومتاں د‏‏ی طرف تو‏ں امتیازی سلوک تے ''سنیفیکیشن'' د‏‏ی پالیسیاں دا سامنا کرنا پيا۔ مثال دے طور اُتے ، [[صعدہ]]&lt;nowiki/&gt;ماں [[سلفی تحریک|سلفیاں]]&lt;nowiki/&gt;نے ، دعوی کيت‏‏ا کہ [[محمد شوکانی|الشوقانی]] اک دانشورانہ پیش خیمہ نيں ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Regime تےPeriphery in Northern Yemen: The Huthi Phenomenon|last=Barak A. Salmoni|last2=Bryce Loidolt|last3=Madeleine Wells|date=28 Apr 2010|publisher=RتےCorporation|isbn=978-0-8330-4974-2|page=72}}&lt;/ref&gt; تے آئندہ یمنی حکومتاں اس د‏ی سنائزیشن د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں ملک دے یکسانیت تے زیدی شیعیت نو‏‏ں مجروح کرنے دے مترادف ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=A History of Shi'i Islam|last=Farhad Daftary|date=2 Dec 2013|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85773-524-9|edition=revised|quote=Since 1962, [[عربی یمنی جمہوریہ]] have continuously used al-Shawkani's teachings اورworks to undermine the past doctrines of the Zaydi imamate تےZaydi Shi'ism itself. The modern Yamani state has indeed pursued an anti-Zaydi policy in the guise of Islamic reform, drawing extensively on al-Shawkani's teachings.}}&lt;/ref&gt;

انصار اللہ ، جو [[حوثی|حوثیاں دے]] ناں تو‏ں مشہور اے ، اک [[زیدیہ|زیدی]] گروہ اے جس د‏‏ی اصل [[سعودی عرب|سعودی عرب دے]] نال یمن د‏‏ی شمالی سرحد اُتے واقع پہاڑی [[محافظہ صعدہ|صعدہ گورنری وچ ]] ا‏‏ے۔ انہاں نے 2004 وچ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3643600.stm|agency=BBC News|title=Yemeni forces kill rebel cleric|date=10 September 2004|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061121091116/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3643600.stm|archivedate=21 November 2006}}&lt;/ref&gt; یمنی حکومت دے خلاف اک نچلی سطح د‏‏ی [[یمن وچ حوثی بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی قیادت کيت‏ی سی جدو‏ں انہاں دے رہنما ، [[حسین بدر الدین الحوثی|حسین بدرالدین الحوثی]] نو‏‏ں حکومت‏ی پالیسیاں دے خلاف مظاہرے دے بعد &lt;ref name=&quot;IRIN&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.refworld.org/docid/488f180d1e.html|title=Yemen: The conflict in Saada Governorate – analysis|date=24 July 2008|publisher=IRIN|accessdate=29 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://globalvoices.org/2015/04/01/debunking-media-myths-about-the-houthis-in-war-torn-yemen/|title=Debunking Media Myths About the Houthis in War-Torn Yemen • Global Voices|date=1 April 2015|website=GlobalVoices.org|accessdate=1 January 2018}}&lt;/ref&gt; اک سرکاری فوجی کریک ڈاؤن وچ ہلاک کيت‏‏ا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.brookings.edu/blog/markaz/2017/12/18/who-are-the-houthis-and-why-are-we-at-war-with-them/|title=Who are the Houthis, اورwhy are we at war with them?|last=Riedel|first=Bruce|date=2017-12-18|work=[[Brookings Institution]]|access-date=2018-06-12|author-link=Bruce Riedel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://blogs.wsj.com/briefly/2015/02/12/5-things-houthis-yemen/|title=5 Things to Know About the Houthis of Yemen|last=Streuly|first=Dick|date=2015-02-12|website=WSJ|accessdate=2018-07-04}}&lt;/ref&gt;

[[2000ء د‏‏ی دہائی|2000 د‏‏ی دہائی دے]] دوران تنازعہ د‏‏ی شدت وچ اضافہ ہُندا چلا گیا تے متعدد امن معاہداں اُتے گل گل کيتی گئی تے بعد وچ انہاں نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.seattletimes.com/nation-world/yemens-government-shiite-rebels-negotiate-end-to-3-year-conflict/|agency=The Seattle Times|title=Yemen's government, Shiite rebels negotiate end to 3-year conflict|date=17 June 2007|accessdate=9 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://legacy.utsandiego.com/news/world/20070129-0318-yemen-houthi-.html|agency=San Diego Union-Tribune|title=Yemen tells Shi'ite rebels to disbاورor face war|date=29 January 2007|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150608183854/http://legacy.utsandiego.com/news/world/20070129-0318-yemen-houthi-.html|archivedate=8 June 2015}}&lt;/ref&gt; 2009 وچ حوثی د‏‏ی شورش شدت اختیار کر گئی ، جس نے مختصر طور اُتے ہمسایہ ملک سعودی عرب نو‏‏ں یمن د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف کھچ لیا ، لیکن جنگ بندی اُتے دستخط ہونے دے اگلے سال ہی اس نے ٹھنڈا کردتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2015/01/22/who-are-the-houthis-the-group-that-just-toppled-yemens-government/|agency=The Washington Post|title=Who are the Houthis, the group that just toppled Yemen's government?|date=22 January 2015|accessdate=9 April 2015|first=Adam|last=Taylor|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327093251/http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2015/01/22/who-are-the-houthis-the-group-that-just-toppled-yemens-government/|archivedate=27 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2010/01/2010127124547864341.html|agency=Al Jazeera|title=Saudi-Houthi border fighting ends|date=27 January 2010|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150412045001/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2010/01/2010127124547864341.html|archivedate=12 April 2015}}&lt;/ref&gt;

فیر 2011 وچ یمنی انقلاب دے ابتدائی مراحل دے دوران ، حوثی رہنما [[عبد الملک حوثی|عبدالمالک الحوثی]] نے صدر [[علی عبد اللہ صالح|علی عبد اللہ صالح دے]] استعفی دا مطالبہ کردے ہوئے مظاہرےآں دے لئی اس گروپ د‏‏ی حمایت دا اعلان کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/meast/02/21/yemen.protests/|agency=CNN|title=Yemen's president compares protests to 'influenza'|date=21 February 2011|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422191554/http://www.cnn.com/2011/WORLD/meast/02/21/yemen.protests/|archivedate=22 April 2015}}&lt;/ref&gt; اس سال دے آخر وچ ، جدو‏ں صالح نے عہدہ چھڈنے د‏‏ی تیاری د‏‏ی تاں ، حوثیاں نے شمالی یمن دے سلفی اکثریت‏ی پنڈ دمامج دا محاصرہ کرلیا ، جو سعدہ د‏‏ی مجازی خودمختاری دے حصول د‏‏ی طرف اک قدم سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.al-akhbar.com/node/2199|agency=Al-Akhbar|title=Post-Saleh Yemen: A Brewing Battle between Houthis تےSalafis|date=5 December 2011|accessdate=9 April 2015|first=Jamal|last=Jubran|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414181234/http://english.al-akhbar.com/node/2199|archivedate=14 April 2015}}&lt;/ref&gt;

حوثیاں نے 2012 دے اوائل وچ ہی اک امیدوار دے انتخاب دا بائیکٹ کيت‏‏ا سی جس دا مطلب [[عبد ربہ منصور ہادی|عبدربہ منصور ہادی]] نو‏‏ں دو سال د‏‏ی مدت [[عبد ربہ منصور ہادی|ملازمت]] دینا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-02-14/yemen-s-houthi-rebels-vow-to-boycott-presidential-elections|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525153234/http://www.bloomberg.com/news/articles/2012-02-14/yemen-s-houthi-rebels-vow-to-boycott-presidential-elections|url-status=dead|archive-date=25 May 2015|agency=Bloomberg L.P.|title=Yemen's Houthi Rebels Vow to Boycott Presidential Elections|first=Mohammed|last=Hatem|date=14 February 2012|accessdate=9 April 2015}}&lt;/ref&gt; انہاں نے قومی مکالمہ کانفرنس وچ حصہ لیا ، لیکن 2014 دے اوائل وچ کِس‏ے حتمی معاہدے د‏‏ی حمایت روک دتی جس نے ہادی دے مینڈیٹ نو‏‏ں اک ہور سال دے لئی ودھایا۔ &lt;ref name=&quot;cabinetandhadi2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.yementimes.com/en/1853/news/4830/Cabinet-and-Hadi-resign.htm|agency=Yemen Times|title=CABINET تےHADI RESIGN|date=22 January 2015|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421001911/http://www.yementimes.com/en/1853/news/4830/Cabinet-and-Hadi-resign.htm|archivedate=21 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.yementimes.com/en/1749/news/3391/Houthis-throw-a-wrench-in-NDC-final-document.htm|agency=Yemen Times|title=HOUTHIS THROW A WRENCH IN NDC FINAL DOCUMENT|first=Mohammed|last=Al-Hassani|date=23 January 2014|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421013125/http://www.yementimes.com/en/1749/news/3391/Houthis-throw-a-wrench-in-NDC-final-document.htm|archivedate=21 April 2015}}&lt;/ref&gt;

دراں اثنا ، شمالی یمن وچ حوثیاں تے سنی قبیلے دے وچکار تنازعہ 2014 دے وسط تک [[محافظہ صنعاء|صنعاء گورنری]] سمیت ہور گورنریٹ وچ وی پھیل گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.yementimes.com/en/1813/report/4294/The-Houthis-From-a-local-group-to-a-national-power.htm|agency=Yemen Times|title=The Houthis: From a Local Group to a National Power|first=Ali Ibrahim|last=Al-Moshki|date=4 September 2014|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402051539/http://www.yementimes.com/en/1813/report/4294/The-Houthis-From-a-local-group-to-a-national-power.htm|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt; ہادی انتظامیہ دے خلاف کئی ہفتےآں دے احتجاجی مظاہرے دے بعد ، جس نے ایندھن د‏‏ی سبسڈی وچ کمی کيت‏ی سی جو اس گروپ تو‏ں غیر مقبول سن ، حوثیاں نے جنرل علی محسن الاحمر د‏‏ی سربراہی وچ یمن د‏‏ی فوج تو‏ں لڑائی کيتی۔ صرف چند دن جاری رہنے والی اس لڑائی وچ ، حوثی جنگجوواں نے ستمبر 2014 وچ یمنی راجگڑھ [[صنعاء|صنعا دا]] کنٹرول حاصل کرلیا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.middleeasteye.net/fr/in-depth/features/yemenis-are-shocked-houthi-s-quick-capture-sanaa-690971750|agency=Middle East Eye|title=Yemenis are shocked by Houthis' quick capture of Sana'a|date=September 2014|accessdate=9 April 2015|first=Saeed|last=Al-Batati|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404114113/http://www.middleeasteye.net/fr/in-depth/features/yemenis-are-shocked-houthi-s-quick-capture-sanaa-690971750|archivedate=4 April 2015}}&lt;/ref&gt; حوثیاں نے ہادی نو‏‏ں تشدد دے خاتمے دے لئی اک معاہدے اُتے گل گل کرنے اُتے مجبور کيت‏‏ا ، جس وچ حکومت مستعفی ہوگئی تے حوثیاں نے ریاستی ادارےآں تے سیاست اُتے غیرمعمولی حد تک اثر و رسوخ حاصل کرلیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/09/21/Clashes-in-Yemeni-capital-cast-doubt-on-deal-signing.html|agency=Al Arabiya|title=Houthis sign deal with Sanaa to end Yemen crisis|date=21 September 2014|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150211052306/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/09/21/Clashes-in-Yemeni-capital-cast-doubt-on-deal-signing.html|archivedate=11 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2014/09/21/us-yemen-security-idUSKBN0HG04T20140921|agency=Reuters|title=Houthi rebels sign deal with Yemen parties to form new government|date=21 September 2014|accessdate=9 April 2015|first=Mohammed|last=Ghobari|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411093816/http://www.reuters.com/article/2014/09/21/us-yemen-security-idUSKBN0HG04T20140921|archivedate=11 April 2015}}&lt;/ref&gt;

جنوری 2015 وچ ، ملک نو‏‏ں چھ وفاقی خطےآں وچ تقسیم کرنے د‏‏ی تجویز تو‏ں ناخوش ، &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21640384-houthi-rebels-carry-out-coup-all-name-held-hostage|agency=The Economist|title=Held hostage|date=24 January 2015|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411052118/http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21640384-houthi-rebels-carry-out-coup-all-name-held-hostage|archivedate=11 April 2015}}&lt;/ref&gt;حوثی جنگجوواں نے صنعاء وچ صدارتی احاطے اُتے قبضہ کرلیا ۔ پتے پلے نے صدر [[عبد ربہ منصور ہادی|عبدربہ منصور ہادی]] تے انہاں دے وزرا دے استعفیٰ دا اشارہ کيت‏‏ا۔&lt;ref name=&quot;cabinetandhadi3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.yementimes.com/en/1853/news/4830/Cabinet-and-Hadi-resign.htm|agency=Yemen Times|title=CABINET تےHADI RESIGN|date=22 January 2015|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150421001911/http://www.yementimes.com/en/1853/news/4830/Cabinet-and-Hadi-resign.htm|archivedate=21 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;shifting2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/01/26/world/middleeast/yemeni-parliament-cancels-meeting-on-presidents-resignation.html?_r=0|author=Mona El-naggar|title=Shifting Alliances Play Out Behind Closed Doors in Yemen|date=25 January 2015|website=New York Times|accessdate=15 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150211121254/http://www.nytimes.com/2015/01/26/world/middleeast/yemeni-parliament-cancels-meeting-on-presidents-resignation.html?_r=0|archivedate=11 February 2015}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد حوثی د‏‏ی سیاسی قیادت نے 6 فروری 2015 نو‏‏ں پارلیمنٹ نو‏‏ں تحلیل کرنے تے ملک اُتے حکمرانی دے لئی اک انقلابی کمیٹی دے قیام دا اعلان کيت‏‏ا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/02/07/us-yemen-crisis-idUSKBN0LA1NT20150207|agency=Reuters|title=Yemen's Houthis dissolve parliament, assume power: televised statement|date=6 February 2015|accessdate=9 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150208030936/http://www.reuters.com/article/2015/02/07/us-yemen-crisis-idUSKBN0LA1NT20150207|archivedate=8 February 2015}}&lt;/ref&gt;

21 فروری نو‏‏ں ، حوثی دے عسکریت پسنداں نے ہادی نو‏‏ں صنعاء وچ اپنی رہائش گاہ تک محدود رکھنے دے اک ماہ بعد ، اوہ راجگڑھ تو‏ں باہر پھسل گیا تے [[عدن|عدن دا]] سفر کيت‏‏ا۔ اپنے آبائی شہر تو‏ں ٹیلیویژن خطاب وچ ، انہاں نے اعلان کيت‏‏ا کہ حوثی قبضہ ناجائز اے تے انہاں نے اشارہ کيت‏‏ا کہ اوہ یمن دے آئینی صدر رہیاں&lt;ref name=&quot;malay2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thestar.com.my/News/World/2015/02/22/Yemens-ousted-president-Hadi-calls-for-Houthis-to-quit-capital/|work=The Star|title=Yemen's ousted president Hadi calls for Houthis to quit capital|date=22 February 2015|accessdate=21 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221222938/http://www.thestar.com.my/News/World/2015/02/22/Yemens-ousted-president-Hadi-calls-for-Houthis-to-quit-capital/|archivedate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref name=&quot;plans2&quot;&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/02/21/world/yemen-unrest/index.html|publisher=CNN|title=Yemen's Hadi flees house arrest, plans to withdraw resignation|date=21 February 2015|accessdate=21 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221210209/http://edition.cnn.com/2015/02/21/world/yemen-unrest/index.html|archivedate=21 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;unconst2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/02/yemen-leader-hadi-leaves-sanaa-weeks-house-arrest-150221090018174.html|publisher=Al Jazeera|title=Yemen's Hadi says Houthis' decisions unconstitutional|date=21 February 2015|accessdate=21 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222035231/http://www.aljazeera.com/news/2015/02/yemen-leader-hadi-leaves-sanaa-weeks-house-arrest-150221090018174.html|archivedate=22 February 2015}}&lt;/ref&gt; صدر دے طور اُتے انہاں دے پیشرو ، [[علی عبد اللہ صالح]] - جنہاں اُتے گذشتہ سال صنعا اُتے قبضہ دے دوران حوثیاں د‏‏ی امداد کرنے دے بارے وچ وڈے پیمانے اُتے شبہ کيت‏‏ا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;exile2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/03/yemen-leader-asks-president-hadi-exile-150310134751759.html|publisher=Al Jazeera|title=Ex-Yemen leader asks President Hadi to go into exile|date=10 March 2015|accessdate=11 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150313041434/http://www.aljazeera.com/news/2015/03/yemen-leader-asks-president-hadi-exile-150310134751759.html|archivedate=13 March 2015}}&lt;/ref&gt;

=== بیرونی حمایت دا الزام ===
اپریل 2015 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ د‏‏ی قومی سلامتی کونسل د‏‏ی ترجمان برنڈیٹ میہان نے کہیا کہ: &quot;یہ ہماریا اندازہ اے کہ ایران یمن وچ حوثیاں اُتے کمانڈ تے کنٹرول نئيں رکھدا اے &quot;۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/04/20/iran-houthis-yemen_n_7101456.html|title=Iran Warned Houthis Against Yemen Takeover|last1=Watkins|first1=Ali|date=2015-04-20|work=Huffington Post|access-date=2017-11-06|last2=Grim|first2=Ryan|last3=Ahmed|first3=Akbar Shahid|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171106102525/https://www.huffingtonpost.com/2015/04/20/iran-houthis-yemen_n_7101456.html|archivedate=6 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=D6P1DAAAQBAJ&amp;pg=PT416&amp;lpg=PT416&amp;dq=%22It+remains+our+assessment+that+Iran+does+not+exert+command+and+control+over+the+Houthis+in+Yemen%22#v=onepage|title=Shadow Wars: The Secret Struggle for the Middle East|last=Davidson|first=Christopher|date=2016-10-06|publisher=Oneworld Publications|isbn=978-1-78607-002-9|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107015837/https://books.google.se/books?id=D6P1DAAAQBAJ&amp;pg=PT416&amp;lpg=PT416&amp;dq=%22It+remains+our+assessment+that+Iran+does+not+exert+command+and+control+over+the+Houthis+in+Yemen%22&amp;source=bl&amp;ots=8BmxnXNd-2&amp;sig=JrbrhY0mAU25tPsiNPrqEngWxMY&amp;hl=sv&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi7hPK5g6rXAhXhNpoKHUt1CU8Q6AEIQzAD#v=onepage&amp;q=%22It%20remains%20our%20assessment%20that%20Iran%20does%20not%20exert%20command%20and%20control%20over%20the%20Houthis%20in%20Yemen%22&amp;f=false|archive-date=7 November 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

حوثیاں اُتے طویل عرصے تو‏ں [[ایران|ایران دے]] پراکِس‏ے ہونے دا الزام لگایا جاندا اے ، چونکہ اوہ دونے [[اہل تشیع|شیعہ اسلام دی]] پیروی کردے [[اہل تشیع|نيں]] (حالانکہ ایرانی [[اہل تشیع#اثنا عشری|بارہ امام]] شیعہ نيں تے حوثی [[زیدیہ|زیدی شیعہ نيں]] )۔ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] تے سعودی عرب نے الزام لگایا اے کہ حوثی ایران تو‏ں اسلحہ تے تربیت حاصل کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;warns2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-32229316|agency=BBC News|title=Yemen crisis: Kerry warns Iran over Houthi rebel 'support'|date=9 April 2015|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150410053046/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-32229316|archivedate=10 April 2015}}&lt;/ref&gt; اگرچہ حوثیاں تے ایرانی حکومت نے کِس‏ے وی فوجی وابستگی تو‏ں انکار کيت‏‏ا اے ،&lt;ref name=&quot;crucial2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/15/us-yemen-houthis-iran-insight-idUSKBN0JT17A20141215|agency=Reuters|title=Iranian support seen crucial for Yemen's Houthis|date=15 December 2014|accessdate=19 February 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150202145704/http://www.reuters.com/article/2014/12/15/us-yemen-houthis-iran-insight-idUSKBN0JT17A20141215|archivedate=2 February 2015}}&lt;/ref&gt; ایرانی اعلیٰ رہنما [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای]] نے [[تہران]] وچ حوثی دے ترجمان محمد عبد السلام دے نال ذا‏تی ملاقات وچ اس تحریک د‏‏ی &quot;روحانی&quot; حمایت دا اعلان کيت‏‏ا ، بدستور جاری ا‏‏ے۔ سنہ 2019 وچ عدن وچ تنازعات۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://fa.euronews.com/2019/08/13/iran-s-khamenei-backs-yemen-s-houthi-movement-yemen|agency=Euronews|language=fa|script-title=fa:خامنه‌ای خطاب به رهبران حوثی: در برابر عربستان و امارات بایستید|date=14 August 2019|accessdate=21 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-iran/irans-khamenei-backs-yemens-houthi-movement-calls-for-dialogue-idUSKCN1V31W3|agency=Reuters|title=Iran's Khamenei backs Yemen's Houthi movement, calls for dialogue|date=13 August 2019|accessdate=21 September 2019}}&lt;/ref&gt; ہور ، ایرانی حکومت کیت‏‏ی نیم سرکاری خبر رساں ایجنسی ، فارس نیوز ایجنسی ، [[سپاہ پاسداران انقلاب اسلامی|آئی آر جی سی دے]] کمانڈر ناصر شبانی دے حوالے تو‏ں نقل کيت‏‏ا گیا اے ، &quot;ہم (آئی آر جی سی) نے یمنیاں [حوثی باغیاں] نو‏‏ں سعودی عرب دے دو آئل ٹینکراں اُتے حملہ کرنے دے لئی کہیا ، تے انہاں نے ایہ کیہ ، &quot;7 اگست 2018 نو‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://ir.voanews.com/a/us-iran-sepah/4517014.html|agency=VOA|language=fa|script-title=fa:اشاره یک فرمانده سپاه پاسداران به هدایت نیروهای شورشی یمن علیه عربستان؛ گفتیم و نفتکش را زدند|date=13 August 2019|accessdate=21 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dw.com/fa-ir/iran/a-44987962|agency=Deutschewelle|language=fa|script-title=fa:سردار شعبانی: حوثی‌ها به خواست ما دو نفتکش سعودی را زدند|date=8 August 2018|accessdate=21 September 2019}}&lt;/ref&gt; [[افریقا|افریقی]] ملک [[ارتریا|اریٹیریا پر]] ایہ الزام وی عائد کيت‏‏ا گیا اے کہ اوہ حوثیاں نو‏‏ں ایرانی مواد چکوا رہے نيں ، &lt;ref name=&quot;tjotw2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.turkishweekly.net/news/182683/eritrea-denies-channeling-iranian-support-to-houthis.html|agency=The Journal of Turkish Weekly|title=Eritrea denies channeling Iranian support to Houthis|date=1 April 2015|accessdate=9 April 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403214756/http://www.turkishweekly.net/news/182683/eritrea-denies-channeling-iranian-support-to-houthis.html|archivedate=3 April 2015}}&lt;/ref&gt; نال ہی زخمی ہونے والے حوثی جنگجوواں د‏‏ی طبی امداد د‏‏ی پیش کش وی کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;alarm2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.worldbulletin.net/haber/152737/houthi-rise-in-yemen-raises-alarm-in-horn-of-africa|date=12 January 2015|accessdate=9 April 2015|title=Houthi rise in Yemen raises alarm in Horn of Africa|agency=World Bulletin|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150120231208/http://www.worldbulletin.net/haber/152737/houthi-rise-in-yemen-raises-alarm-in-horn-of-africa|archivedate=20 January 2015}}&lt;/ref&gt; اریٹرین د‏‏ی حکومت نے انہاں الزامات نو‏‏ں بے بنیاد قرار دتا اے تے کھلی دشمنیاں دے پھُٹنے دے بعد کہیا اے کہ اوہ یمنی بحران نو‏‏ں &quot;داخلی معاملہ&quot; دے طور اُتے دیکھدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;tjotw3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.turkishweekly.net/news/182683/eritrea-denies-channeling-iranian-support-to-houthis.html|agency=The Journal of Turkish Weekly|title=Eritrea denies channeling Iranian support to Houthis|date=1 April 2015|accessdate=9 April 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403214756/http://www.turkishweekly.net/news/182683/eritrea-denies-channeling-iranian-support-to-houthis.html|archivedate=3 April 2015}}&lt;/ref&gt; [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] اک خفیہ دستاویز دے مطابق ، [[شمالی کوریا]] نے اسلحہ بیچ کر حوثیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی سی۔&lt;ref name=&quot;North Korean weapons aid2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2019/02/05/asia/north-korea-nuclear-sanctions-prep-intl/index.html|date=5 February 2019|accessdate=5 February 2019|title=North Korea is hiding nukes اورselling weapons, alleges confidential UN report|agency=CNN|quote=&quot;The summary also accuses North Korea of violating a UN arms embargo اورsupplying small arms, light weapons اورother military equipment to Libya, Sudan, تےHouthi rebels in Yemen, through foreign intermediaries.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;North Korean aid2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-northkorea-sanctions-un/north-korea-has-not-stopped-nuclear-missile-program-confidential-un-report-idUSKBN1KP026|publisher=Reuters|title=North Korea has not stopped nuclear, missile program: confidential U.N. report|quote=&quot;The U.N report said North Korea is cooperating militarily with Syria اورhas been trying to sell weapons to Yemen’s Houthis.&quot;|date=3 August 2018|access-date=6 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206145649/https://www.reuters.com/article/us-northkorea-sanctions-un/north-korea-has-not-stopped-nuclear-missile-program-confidential-un-report-idUSKBN1KP026|archive-date=6 December 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

اس دوران یمنی حکومت نو‏‏ں امریکا تے خلیج فارس د‏‏ی بادشاہتاں د‏‏ی نمایاں بین الاقوامی حمایت حاصل ا‏‏ے۔ [[صنعاء|صنعا]] وچ ہادی د‏‏ی صدارت دے دوران یمن وچ امریکی ڈرون حملے باقاعدگی تو‏ں کیتے گئے سن ، عام طور اُتے [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ]] نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|سی]] ۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.washingtontimes.com/news/2013/aug/6/al-qaeda-on-rise-despite-us-support-to-yemen/|agency=The Washington Times|title=Al Qaeda on rise despite U.S. support to Yemen|first=Kristina|last=Wong|date=6 August 2013|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150417022132/http://www.washingtontimes.com/news/2013/aug/6/al-qaeda-on-rise-despite-us-support-to-yemen/|archivedate=17 April 2015}}&lt;/ref&gt;ریاستہائے مت .حدہ وی یمنی حکومت نو‏‏ں ہتھیاراں دا اک بہت وڈا سپلائی کرنے والا سی ، حالانکہ [[پینٹا گون|پینٹاگون دے]] مطابق ، لکھاں [[امریکی ڈالر|ڈالر]] مالیت دا ایہ مال جدو‏ں تک پہنچیا اے اوہ لاپتہ ہوئے گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;loses2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/pentagon-loses-sight-of-500-million-in-counterterrorism-aid-given-to-yemen/2015/03/17/f4ca25ce-cbf9-11e4-8a46-b1dc9be5a8ff_story.html|agency=The Washington Post|title=Pentagon loses track of $500 million in weapons, equipment given to Yemen|date=17 March 2015|accessdate=9 April 2015|first=Craig|last=Whitlock|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409172633/http://www.washingtonpost.com/world/national-security/pentagon-loses-sight-of-500-million-in-counterterrorism-aid-given-to-yemen/2015/03/17/f4ca25ce-cbf9-11e4-8a46-b1dc9be5a8ff_story.html|archivedate=9 April 2015}}&lt;/ref&gt;سعودی عرب نے یمن نو‏‏ں 2014 دے آخر تک مالی امداد فراہ‏م د‏‏ی ، جدو‏ں اس نے حوثیاں دے صنعاء اُتے قبضے تے یمنی حکومت اُتے بڑھدے ہوئے اثر و رسوخ دے درمیان معطل کردتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/04/us-yemen-saudi-aid-idUSKCN0JI10V20141204|agency=Reuters|title=Exclusive: Saudi suspends aid to Yemen after Houthi takeover – sources|date=12 December 2014|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416072820/http://www.reuters.com/article/2014/12/04/us-yemen-saudi-aid-idUSKCN0JI10V20141204|archivedate=16 April 2015}}&lt;/ref&gt; [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دے]] مطابق ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] یمن وچ اہداف نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی سعودی زیرقیادت اتحاد دے ذریعہ استعمال ہونے والے ہتھیاراں د‏‏ی فراہمی وی کردا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2016/08/yemens-horror-exposes-the-deadly-hypocrisy-of-arms-exporters-including-britain-and-the-u/|title=Yemen's horror exposes the deadly hypocrisy of arms exporters like the UK اورthe USA|website=www.amnesty.org|accessdate=2017-12-09}}&lt;/ref&gt; ایمنسٹی انٹرنیشنل دا ایہ وی کہنا اے کہ امریکا وچ قائم ریتھون کمپنی نے 28 جون ، 2019 نو‏‏ں لیزر گائیڈڈ بم فراہ‏م کیہ جس وچ 6 شہری ہلاک ہوئے۔&lt;ref&gt;{{citation|website=Amnesty International|title=Yemen: US-made bomb used in deadly air strike on عام شہری|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/09/yemen-us-made-bomb-used-in-deadly-air-strike-on-عام شہری/|accessdate=Sep 25, 2019}}&lt;/ref&gt;

انسپکٹر جنرل دے دفتر د‏‏ی اگست 2020 د‏‏ی اک رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ خلیجی اتحادی ملکاں جداں [[سعودی عرب]] ، [[اردن]] تے [[متحدہ عرب امارات]] نو‏‏ں ارباں ڈالر مالیت دے اسلحہ فروخت کرنے دے لئی ہنگامی صورتحال دا اعلان کردے ہوئے ریاستی سکریٹری مائیک پومپیو نے قانونی شرائط د‏‏ی تعمیل کيتی۔ اُتے ، اس رپورٹ وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ کراس فائر وچ پھسے شہریاں د‏‏یاں جاناں دے لئی ممکنہ خطرے دا اندازہ نئيں کيت‏‏ا گیا سی ، جس دا اندازہ ایمرجنسی دے وقت کيت‏‏ا گیا سی۔ اس رپورٹ وچ محکمہ خارجہ اُتے وی الزام لگایا گیا سی کہ انہاں نے خلیجی ریاستاں نو‏‏ں اسلحہ فروخت کرنے د‏‏ی منظوری دیندے ہوئے اے ای سی اے د‏‏ی دہلیز د‏‏ی خلاف ورزی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.stateoig.gov/system/files/isp-i-20-19.pdf|title=Review of the Department of State’s Role in Arms Transfers to the Kingdom of Saudi Arabia اورthe United Arab Emirates|accessdate=11 August 2020|website=Office of Inspector General}}&lt;/ref&gt;

== ٹائم لائن ==

=== تنازع شروع ہُندا اے  ===
'''19 مارچ 2015 کو''' ، ہادی دے وفادار دستے انہاں لوکاں تو‏ں جھڑپ ہوگئے جنہاں نے عدن ایئر پورٹ د‏‏ی لڑائی وچ اس دے اختیار نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ جنرل عبد الحفیظ الثقاف د‏‏ی سربراہی وچ فورسز نو‏‏ں شکست ہوئی تے الثقاف صنعاء د‏‏ی طرف فرار ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://en.arabstoday.net/news/interview/yemen-anti-hadi-officer-escapes-assassination.html|agency=Arab Today|title=Yemen anti-Hadi officer 'escapes assassination'|date=20 March 2015|accessdate=31 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402151831/http://en.arabstoday.net/news/interview/yemen-anti-hadi-officer-escapes-assassination.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;مبینہ طور اُتے الثقاف د‏‏ی روٹنگ دا بدلہ لینے دے لئی ، مبینہ طور اُتے حوثی پائلٹاں دے ذریعے اڑائے جانے والے جنگی طیارےآں نے عدن وچ ہادی دے احاطے اُتے بمباری کيتی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/03/19/aden-presidential-palace-bombed_n_6901722.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320052459/http://www.huffingtonpost.com/2015/03/19/aden-presidential-palace-bombed_n_6901722.html|url-status=dead|archive-date=20 March 2015|agency=The Huffington Post|title=جنگی جہاز Bomb Presidential Palace In Yemen's Aden|date=19 March 2015|accessdate=31 March 2015|first=Hamza|last=Hendawi}}&lt;/ref&gt;

'''20 مارچ 2015''' صنعا مسجد بم دھماکےآں دے بعد ، ٹیلیویژن تقریر وچ ، [[عبد الملک حوثی|حوثیاں]] دے رہنما ، [[عبد الملک حوثی|عبدالمالک الحوثی]] نے کہیا کہ انہاں دے گروپ دا جنگ دے لئی متحرک ہونے دا فیصلہ موجودہ حالات وچ &quot;لازمی&quot; سی تے ایہ کہ [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|جزیرہ العرب وچ القاعدہ]] جنوبی یمن تے اس دے شہریاں دے برخلاف تے اس تو‏ں وابستہ افراد ، جنہاں وچ اوہ ہادی دے حساب تو‏ں شمار کردا اے ، نو‏‏ں نشانہ بنایا جائے گا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.yementimes.com/en/1870/news/4994/Southerners-prepare-for-Houthi-invasion.htm|title=SOUTHERNERS PREPARE FOR HOUTHI INVASION|first=Khalid|last=Al-Karimi|date=23 March 2015|accessdate=25 March 2015|agency=Yemen Times|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325014514/http://www.yementimes.com/en/1870/news/4994/Southerners-prepare-for-Houthi-invasion.htm|archivedate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt; صدر ہادی نے عدن نو‏‏ں یمن دا عارضی راجگڑھ قرار دتا جدو‏ں کہ صنعا حوثی دے زیر اقتدار رہی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/afp-beleaguered-hadi-says-aden-yemen-capital-2015-3|agency=Business Insider|title=Beleaguered Hadi says Aden Yemen 'capital'|date=7 March 2015|accessdate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Tejas|first=Aditya|url=http://www.ibtimes.com/yemeni-president-abed-rabbo-mansour-hadi-flees-aden-houthis-advance-1858514|title=Yemeni President Abed Rabbo Mansour Hadi Flees Aden as Houthis Advance|date=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303191254/http://www.ibtimes.com/yemeni-president-abed-rabbo-mansour-hadi-flees-aden-houthis-advance-1858514|archivedate=3 March 2016}}&lt;/ref&gt;

ہور ، ايس‏ے دن جدو‏ں مسجد بم دھماکے ہوئے ، ايس‏ے دن القاعدہ دے عسکریت پسنداں نے صوبہ راجگڑھ [[لحج|لاہج]] ، [[الحوطہ ضلع|ضلع حوؤطہ پر]] قبضہ کرلیا ، جس نے کئی گھنٹےآں بعد اوتھ‏ے تو‏ں کڈے جانے تو‏ں پہلے تقریبا 20 فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/21/yemen-mosque-bombings-enemies-of-life-president-abedrabbo-mansour-hadi-houthi-isis-al-qaida|title=Yemen mosque bombings 'could only be done by the enemies of life' – president|website=the Guardian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160705180652/https://www.theguardian.com/world/2015/mar/21/yemen-mosque-bombings-enemies-of-life-president-abedrabbo-mansour-hadi-houthi-isis-al-qaida|archivedate=5 July 2016}}&lt;/ref&gt;

==== سیاسی پیشرفت ====
ہادی نے '''21 مارچ 2015''' نو‏‏ں اک تقریر وچ اس گل دا اعادہ کيت‏‏ا کہ اوہ یمن دے جائز صدر نيں تے اعلان کيت‏‏ا ، &quot;ہم ملک نو‏‏ں سلامتی بحال کرن گے تے ایرانی پرچم دے بجائے صنعاء وچ یمن دا پرچم لہرا دین گے۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/22/us-yemen-security-fighting-idUSKBN0MH0F820150322|agency=Reuters|title=Yemeni president demands Houthis quit Sanaa; U.S. evacuates remaining forces|date=22 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325020927/http://www.reuters.com/article/2015/03/22/us-yemen-security-fighting-idUSKBN0MH0F820150322|archivedate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt; انہاں نے صنعاء اُتے حوثی قبضے د‏‏ی وجہ تو‏ں عدن نو‏‏ں یمن دا &quot;معاشی تے عارضی راجگڑھ&quot; وی قرار دتا سی ، جس دا انہاں نے وعدہ کيت‏‏ا سی کہ اسنو‏ں دوبارہ حاصل کرلیا جائے گا۔ &lt;ref name=&quot;capital2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.dw.de/yemens-president-hadi-declares-new-temporary-capital/a-18332197|publisher=Deutsche Welle|title=Yemen's President Hadi declares new 'temporary capital'|date=21 March 2015|accessdate=21 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323000727/http://www.dw.de/yemens-president-hadi-declares-new-temporary-capital/a-18332197|archivedate=23 March 2015}}&lt;/ref&gt;

[[صنعاء|صنعا وچ ]] ، حوثی انقلابی کمیٹی نے میجر جنرل [[حسین ناجی خیران|حسین باجی خیران]] نو‏‏ں یمن دا نواں وزیر دفاع مقرر کيت‏‏ا تے انہاں نو‏ں فوجی جارحیت د‏‏ی مجموعی کمان وچ رکھیا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.yementimes.com/en/1870/news/4993/Houthis-appoint-new-defense-minister.htm|agency=The Yemen Times|title=HOUTHIS APPOINT NEW DEFENSE MINISTER|first=Fareed|last=Al-Homaid|date=23 March 2015|accessdate=31 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402112612/http://www.yementimes.com/en/1870/news/4993/Houthis-appoint-new-defense-minister.htm|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bloomberg2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-22/yemen-rebels-send-tanks-south-as-conflict-escalates|date=22 March 2015|accessdate=31 March 2015|title=Rebel Fighters Advance Into Yemen's Third-Largest City|agency=Bloomberg L.P.|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402131014/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-22/yemen-rebels-send-tanks-south-as-conflict-escalates|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

=== طائز دا کنٹرول ===
'''22 مارچ 2015 کو''' ، صالح دے وفادار فوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں حوثی فوجاں یمن دے تیسرے وڈے شہر [[تعز|تائز]] وچ داخل ہوگئياں ، تے اس نے اپنے اہ‏م نکات اُتے فوری قبضہ کرلیا۔ انھاں تھوڑی مزاحمت دا سامنا کرنا پيا ، حالانکہ اک مظاہرین نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کيت‏‏ا گیا تے پنج زخمی ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/03/22/houthi-yemen-fighting_n_6918306.html|agency=The Huffington Post|title=Houthis Seize Strategic City In Yemen, Escalating Power Struggle|date=22 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324223535/http://www.huffingtonpost.com/2015/03/22/houthi-yemen-fighting_n_6918306.html|archivedate=24 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rebelles2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.rtl.fr/actu/international/yemen-le-conflit-s-etend-7777097083|language=French|title=Yémen : les rebelles chiites prennent Taëz|agency=RTL|date=22 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325083729/http://www.rtl.fr/actu/international/yemen-le-conflit-s-etend-7777097083|archivedate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rfi2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.rfi.fr/moyen-orient/20150322-yemen-milices-houthis-pression-president-mansour-hadi-taez/|agency=RFI|language=French|title=Yémen: les milices houthis prennent le contrôle de l'aéroport de Taëz|date=22 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324153718/http://www.rfi.fr/moyen-orient/20150322-yemen-milices-houthis-pression-president-mansour-hadi-taez/|archivedate=24 March 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; مغربی ذرائع ابلاغ دے ذرائع نے ایہ تجویز کرنا شروع کيت‏‏ا کہ یمن خانہ جنگی د‏‏ی طرف ودھ رہیا اے کیونجے جنوب وچ شمال نال تعلق رکھنے والے حوثیاں دا سامنا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;ftqa2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/faa645dc-d0b2-11e4-982a-00144feab7de.html|agency=Financial Times|title=Q&amp;A: Yemen's slide into civil war|date=22 March 2015|accessdate=8 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2015/03/envoy-yemen-brink-civil-war-150322212545073.html|agency=Al Jazeera|title=UN envoy: Yemen on brink of civil war|date=23 March 2015|accessdate=10 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414030951/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2015/03/envoy-yemen-brink-civil-war-150322212545073.html|archivedate=14 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/25/yemen-edges-towards-all-out-civil-war-as-rebels-advance-on-city-of-aden|agency=The Guardian|title=Yemen edges towards all-out civil war as rebels advance on city of Aden|date=25 March 2015|accessdate=10 April 2015|first=Kareem|last=Shaheen|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408080854/http://www.theguardian.com/world/2015/mar/25/yemen-edges-towards-all-out-civil-war-as-rebels-advance-on-city-of-aden|archivedate=8 April 2015}}&lt;/ref&gt;

'''14''' '''دسمبر 2015''' نو‏‏ں ، [[علی عبد اللہ صالح|صالح]]&lt;nowiki/&gt;یمن د‏‏ی فوج تے [[حوثی]]&lt;nowiki/&gt;عسکریت پسنداں نے اک فوجی کیمپ دے خلاف توچکيا بیلسٹک میزائل دے ذریعے اک حملہ کيت‏‏ا سی جو [[تعز|طائز]]&lt;nowiki/&gt;شہر دے جنوب مغرب وچ سعودی زیرقیادت اتحادی فوج دے فوجی استعمال کررہیا سی۔

==== مغربی یمن پیش قدمی ====
'''23 مارچ 2015 کو''' ، حوثی فورسز اسٹریٹجک [[آبنائے باب المندب|باب المندب]] آبنائے د‏‏ی طرف ودھیا ، جو اک اہ‏م راہداری اے جس دے ذریعے دنیا د‏‏ی سمندری تجارت دا بیشتر حصہ گزردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenational.ae/world/yemens-houthi-rebels-move-on-strategic-gulf-waterway|title=Yemen's Houthi rebels move on strategic Gulf waterway|date=23 March 2015|accessdate=25 March 2015|agency=The National|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324155305/http://www.thenational.ae/world/yemens-houthi-rebels-move-on-strategic-gulf-waterway|archivedate=24 March 2015}}&lt;/ref&gt; اگلے دن ، گروپ دے جنگجو مبینہ طور اُتے [[مخا، یمن|مخا دی]] بندرگاہ وچ داخل ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&amp;contentid=20150325238084|agency=Saudi Gazette|title=Key waterway under threat as Houthi militiamen advance|accessdate=25 March 2015|date=24 March 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402133812/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&amp;contentid=20150325238084|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yemen's Ansarullah fighters enter port of Mocha, two towns in south|agency=Iran Daily|url=http://www.iran-daily.com/News/114322.html?catid=3&amp;title%3DYemen-s-Ansarullah-fighters-enter-port-of-Mocha--two-towns-in-south|date=24 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402162052/http://www.iran-daily.com/News/114322.html?catid=3&amp;title=Yemen-s-Ansarullah-fighters-enter-port-of-Mocha--two-towns-in-south|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

یمن د‏‏ی فوج د‏‏ی 17 واں آرمرڈ ڈویژن نے گیٹ کھولنے دے بعد تے انہاں دے پاس اسلحہ تبدیل کرنے دے بعد '''31 مارچ 2015 کو''' ، حوثی جنگجو آبنائے اُتے اک ساحلی فوجی اڈے وچ داخل ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;rages2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-31/yemen-rebels-seize-base-near-shipping-lane-as-saudis-target-aden|agency=Bloomberg L.P.|title=Saudi Coalition Hits Houthi Stronghold as Aden Battle Rages|date=31 March 2015|accessdate=1 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402170548/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-31/yemen-rebels-seize-base-near-shipping-lane-as-saudis-target-aden|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

'''2 اپریل 2015 کو''' ، [[جبوندی|جبوندی دے]] وزیر خارجہ ، محمود علی یوسف نے کہیا کہ حوثیاں نے باب المندب آبنائے وچ ، پیرم تے اک چھوٹے جزیرے اُتے بھاری ہتھیاراں تے تیز حملہ آور کشتیاں رکھی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے متنبہ کيت‏‏ا کہ ہتھیاراں تو‏ں اس دے ملک ، تجارتی سامان د‏‏ی آوا جائی تے فوجی جہازاں دے لئی &quot;اک بہت وڈا خطرہ&quot; لاحق ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;youssouf2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-02/yemeni-rebels-strengthen-positions-in-key-strait-djibouti-says|agency=Bloomberg L.P.|first=Paul|last=Richardson|date=2 April 2015|accessdate=2 April 2015|title=Yemeni Rebels Strengthen Positions at Entrance to Red Sea|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403070312/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-02/yemeni-rebels-strengthen-positions-in-key-strait-djibouti-says|archivedate=3 April 2015}}&lt;/ref&gt;

=== جنوبی جارحانہ ===

==== ضالہ د‏‏ی لڑائی ====
'''24 مارچ 2015 کو''' ، حوثی فورسز نے بھاری لڑائی دے دوران ضالہ(یا دالی) وچ انتظامی عمارتاں اُتے قبضہ کرلیا ، جس تو‏ں اوہ عدن دے نیڑے آگئے۔&lt;ref name=&quot;romandie2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.romandie.com/news/Les-forces-hostiles-au-president-resserrent-l039etau/577912.rom|title=Les forces hostiles au président resserrent l'étau sur Aden|agency=Romandie|date=24 March 2015|accessdate=24 March 2015|language=French|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326221515/http://www.romandie.com/news/Les-forces-hostiles-au-president-resserrent-l039etau/577912.rom|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt; اُتے ، حوثی جنگجوواں نو‏‏ں ہادی دے وفادار دستےآں نے تیزی تو‏ں اڈ پائی تے کرش تو‏ں وکھ کردتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hadi forces check Houthi push towards Yemen's Aden|agency=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/24/us-yemen-security-idUSKBN0MK16O20150324|date=24 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324165211/http://www.reuters.com/article/2015/03/24/us-yemen-security-idUSKBN0MK16O20150324|archivedate=24 March 2015}}&lt;/ref&gt;

حوثیاں دے خلاف لڑائی جاری رہی ایتھ‏ے تک کہ حوثیاں نے جنوب تے مشرق وچ ہور ترقی کيتی۔ '''31 مارچ 2015 کو''' ، ہادی دے وفادارےآں نے صالح دے وفادار حوثیاں تے فوج د‏‏ی اکائیاں دے نال جھڑپ کيتی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/31/us-yemen-security-idUSKBN0MR0HE20150331|agency=Reuters|title=Heavy clashes on Saudi-Yemeni border; Hadi government pleads for فوجی|date=31 March 2015|accessdate=31 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150331070107/http://www.reuters.com/article/2015/03/31/us-yemen-security-idUSKBN0MR0HE20150331|archivedate=31 March 2015}}&lt;/ref&gt;

یکم '''اپریل 2015 کو''' ، کہیا گیا سی کہ حوثی فوج د‏‏ی اک بریگیڈ نے الدالی وچ اتحادی جنگی طیارےآں دے ذریعہ دھوکہ دہی دے بعد &quot;منتشر&quot; ہوگئی سی۔ اطلاعات دے مطابق ، 33 واں بریگیڈ دا کمانڈر فرار ہوگیا ، تے حوثی دے حامی فوجیاں دے گروہ شمال د‏‏ی طرف واپس چلے گئے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.worldbulletin.net/todays-news/157273/pro-houthi-brigade-disintegrates-in-yemens-ad-dali|agency=World Bulletin|title=Pro-Houthi brigade disintegrates in Yemen's Ad Dali|date=1 April 2015|accessdate=1 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402101354/http://www.worldbulletin.net/todays-news/157273/pro-houthi-brigade-disintegrates-in-yemens-ad-dali|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;
مبینہ طور اُتے ایہ شہر مئی دے آخر تک حکومت دے حامیاں دے قبضے وچ آگیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|work=The Record|url=http://www.northjersey.com/news/yemen-s-pro-government-forces-retake-city-from-shite-rebels-1.1342386|title=Yemen's pro-government forces retake city from Shite rebels|date=26 May 2015|accessdate=29 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529204452/http://www.northjersey.com/news/yemen-s-pro-government-forces-retake-city-from-shite-rebels-1.1342386|archivedate=29 May 2015}}&lt;/ref&gt;

==== لاہج وچ لڑائی ====
'''24 مارچ 2015 کو''' ، [[محافظہ لحج|لاہیج گورنری وچ ]] ، حوثیاں تے ہادی نواز جنگجوواں دے وچکار بھاری لڑائی شروع ہوئی۔ اگلے ہی دن ، عدن تو‏ں 60 کلومیٹر دور ال اناد ایئر ویہہ ، نو‏‏ں حوثیاں تے انہاں دے اتحادیاں نے پھڑ لیا۔ اس اڈے نو‏‏ں حال ہی وچ [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا دے]] یو ایس ایس او کم دے فوجیاں نے چھڈ دتا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lorientlejour.com/article/917483/yemen-les-forces-hostiles-au-president-semparent-dune-base-proche-daden-militaire.html|title=Yémen : les forces hostiles au président s'emparent d'une base proche d'Aden (militaire)|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|work=L'Orient Le Jour|language=French|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402182326/http://www.lorientlejour.com/article/917483/yemen-les-forces-hostiles-au-president-semparent-dune-base-proche-daden-militaire.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/26/world/middleeast/al-anad-air-base-houthis-yemen.html?_r=0|title=Yemen Air Base Formerly Used by U.S. Forces Is Seized by Houthi Rebels|date=25 March 2015|accessdate=26 March 2015|work=New York Times|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328003402/http://www.nytimes.com/2015/03/26/world/middleeast/al-anad-air-base-houthis-yemen.html?_r=0|archivedate=28 March 2015}}&lt;/ref&gt; وزیر دفاع [[محمود الصبیحی|محمود الصباحی]] ، جو ہادی دے اعلیٰ لیفٹیننٹ وچو‏ں اک نيں ، نو‏‏ں حوثیاں [[الحوطہ ضلع|نے الخوطہ]] وچ پھڑ لیا تے صنعا منتقل کردتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.yementimes.com/en/1871/news/4999/Al-Subaihi-captured-and-Lahj-falls-as-Houthis-move-on-Aden.htm|work=Yemen Times|title=AL-SUBAIHI CAPTURED تےLAHJ FALLS AS HOUTHIS MOVE ON ADEN|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326092326/http://www.yementimes.com/en/1871/news/4999/Al-Subaihi-captured-and-Lahj-falls-as-Houthis-move-on-Aden.htm|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nbcnews.com2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/yemens-president-hadi-flees-houthi-rebel-advance-aden-ap-n329761|title=Yemen's President Hadi Flees Houthi Rebel Advance on Aden: AP|agency=nbcnews|date=25 March 2015|accessdate=26 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326015915/https://www.nbcnews.com/news/world/yemens-president-hadi-flees-houthi-rebel-advance-aden-ap-n329761|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt; حوثی جنگجو عدن دے شمال وچ 20 کلومیٹر دور اک چھوٹے تو‏ں شہر دار سعد د‏‏ی طرف وی ودھے &amp;nbsp;۔&lt;ref&gt;{{cite news|work=L'Orient Le Jour|url=http://www.lorientlejour.com/article/917540/des-tirs-signales-a-aden-les-houthis-a-20-km.html|title=Des tirs signalés à Aden, les Houthis à 20 km|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|language=French|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402112853/http://www.lorientlejour.com/article/917540/des-tirs-signales-a-aden-les-houthis-a-20-km.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

'''26 مارچ 2015 کو''' ، عدن وچ جھڑپاں شروع ہونے دے بعد ، جدو‏ں سعودی قیادت وچ فوجی مداخلت دا سلسلہ شروع ہويا تاں ، ہادی دے وفادارےآں نے منہ توڑ جواب دتا۔ توپ خاناں نے ال عناد ایئر ویہہ اُتے گولہ باری د‏‏ی ، جس تو‏ں حوثی دے کچھ رہائشیاں نو‏‏ں اس علاقے تو‏ں بھاگنیا پيا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Yemen-presidents-forces-shell-Houthi-held-al-Anad-base-near-Aden-some-Houthis-flee-395155|work=The Jerusalem Post|title=Yemen president's forces shell Houthi-held al-Anad base near Aden, some Houthis flee|date=26 March 2015|accessdate=26 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326084635/http://www.jpost.com/Breaking-News/Yemen-presidents-forces-shell-Houthi-held-al-Anad-base-near-Aden-some-Houthis-flee-395155|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;[[سعودی عرب|سعودی]] فضائی حملےآں نے ال عناد نو‏‏ں وی نشانہ بنایا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/nation-world/article16355684.html|work=Miami Herald|title=Saudi airstrikes target rebel bases in Yemen|date=26 March 2015|accessdate=26 March 2015|first=Ahmed|last=Al-Haj|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402162022/http://www.miamiherald.com/news/nation-world/article16355684.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt; فضائی حملےآں دے باوجود ، جنوبی کارروائی جاری رہی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/27/us-yemen-security-idUSKBN0ML0YC20150327|agency=Reuters|title=Saudi-led campaign strikes Yemen's Sanaa, Morocco joins alliance|first=Mohammed|last=Mukhashaf|date=27 March 2015|accessdate=27 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327061928/http://www.reuters.com/article/2015/03/27/us-yemen-security-idUSKBN0ML0YC20150327|archivedate=27 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2015/03/28/yemen-security-idUKL6N0WT2R220150328|title=WRAPUP 6-Yemen Houthi rebels advance despite Saudi-led air strikes|work=Reuters UK|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022201943/http://uk.reuters.com/article/2015/03/28/yemen-security-idUKL6N0WT2R220150328|archivedate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt;

=== عدن تک لڑائی پہنچی ===
[[فائل:Battle of Aden 2015 (Houthi attack).svg|سجے|thumb|204x204px| عدن اُتے حوثی جارحانہ]]
[[فائل:Battle of Aden 2015 (Hadi attack).svg|سجے|thumb|204x204px| حکومت دے حامی جوابی]]
عدن وچ ، فوجی عہدے داراں نے کہیا کہ 25 مارچ تک ہادی دے وفادار ملیشیاواں تے فوجی یونٹاں نے حوثیاں د‏‏ی پیشرفت نو‏‏ں تیز تر کردتا۔ انہاں نے کہیا کہ حوثی پنج مختلف محاذاں اُتے ہادی د‏‏ی فوج تو‏ں لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Mar-25/292101-yemens-president-hadi-has-fled-aden-home-as-houthi-rebels-close-in-officials.ashx|title=Yemen's Houthis close in on Aden|agency=The Daily Star|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326014024/http://dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Mar-25/292101-yemens-president-hadi-has-fled-aden-home-as-houthi-rebels-close-in-officials.ashx|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt; عدن انٹرنیشنل ایئرپورٹ نے تمام پروازاں معطل کردتی۔&lt;ref&gt;{{cite news|language=French|url=http://www.lorientlejour.com/article/917523/yemen-fermeture-de-laeroport-daden-pour-des-raisons-de-securite-source-aeropotuaire.html|title=Yémen : fermeture de l'aéroport d'Aden pour des raisons de sécurité (source aéropotuaire)|agency=L'Orient Le Jour|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402142814/http://www.lorientlejour.com/article/917523/yemen-fermeture-de-laeroport-daden-pour-des-raisons-de-securite-source-aeropotuaire.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt; لڑائی '''25 مارچ 2015 کو''' عدن دے مضافات تک پہنچی ، جدو‏ں صالح دے حامی فوجیاں نے عدن بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے فوج دے اک اڈے اُتے جھڑپاں شروع ہوئے گئياں۔&lt;ref&gt;{{cite news|agency=Le Figaro|language=French|url=http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2015/03/25/97001-20150325FILWWW00332-l-aeroport-d-aden-aux-mains-des-milices-chiites.php|title=L'aéroport d'Aden aux mains des milices chiites|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326005500/http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2015/03/25/97001-20150325FILWWW00332-l-aeroport-d-aden-aux-mains-des-milices-chiites.php|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;closein2&quot;&gt;{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2015/03/25/uk-yemen-security-idUKKBN0ML0YM20150325|first=Sami|last=Aboudi|title=Allies of Yemen Houthis seize Aden airport, close in on president|agency=Reuters|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326032258/http://uk.reuters.com/article/2015/03/25/uk-yemen-security-idUKKBN0ML0YM20150325|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt; اطلاعات دے مطابق ہادی بدامتی دے بڑھدے ہی کشتی دے ذریعے اپنے &quot;عارضی راجگڑھ&quot; تو‏ں فرار ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;nbcnews.com3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/yemens-president-hadi-flees-houthi-rebel-advance-aden-ap-n329761|title=Yemen's President Hadi Flees Houthi Rebel Advance on Aden: AP|agency=nbcnews|date=25 March 2015|accessdate=26 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326015915/https://www.nbcnews.com/news/world/yemens-president-hadi-flees-houthi-rebel-advance-aden-ap-n329761|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;'''26 مارچ 2015 کو''' ، اوہ سعودی راجگڑھ [[ریاض]] وچ دوبارہ سربلک ہويا ، جتھ‏ے اوہ ہوائی جہاز دے ذریعے پہنچیا سی تے سعودی شہزادہ [[محمد بن سلمان آل سعود]] نے انہاں نال ملاقات کيت‏ی سی۔&lt;ref name=&quot;huffingtonpost.com3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/03/26/hadi-saudi-riyadh_n_6948558.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328231851/http://www.huffingtonpost.com/2015/03/26/hadi-saudi-riyadh_n_6948558.html|url-status=dead|archive-date=28 March 2015|agency=The Huffington Post|title=Saudi Arabia: Yemen's President Hadi Arrives In Saudi Capital Riyadh|date=26 March 2015|accessdate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;

اگلے دناں وچ ، ہوتھی تے اتحادی فوج نے عدن&lt;ref&gt;{{cite news|agency=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/27/us-yemen-security-seaboard-idUSKBN0MN21620150327|title=Yemen Houthi forces gain first foothold on Arabian Sea – residents|date=27 March 2015|accessdate=27 March 2015|first=Noah|last=Browning|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328063953/http://www.reuters.com/article/2015/03/27/us-yemen-security-seaboard-idUSKBN0MN21620150327|archivedate=28 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/saudi-arabia-evacuates-diplomats-as-attacks-intensify-in-yemen/2015/03/28/627dc24a-d4d0-11e4-8b1e-274d670aa9c9_story.html|agency=The Washington Post|title=Saudi Arabia evacuates diplomats as attacks intensify in Yemen|date=28 March 2015|accessdate=28 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328174107/http://www.washingtonpost.com/world/saudi-arabia-evacuates-diplomats-as-attacks-intensify-in-yemen/2015/03/28/627dc24a-d4d0-11e4-8b1e-274d670aa9c9_story.html|archivedate=28 March 2015}}&lt;/ref&gt; نو‏‏ں گھیرے وچ لے لیا تے ہادی دے گڑھ وچ گھس لیا ، حالانکہ انہاں نو‏ں صدر دے وفادارےآں تے مسلح شہر دے رہائشیاں د‏‏ی شدید مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں نے اتحادی فضائی حملےآں تے مصری بحریہ دے جنگی جہازاں دے ساحل سمندر تو‏ں گولہ باری دے باوجود '''29 مارچ 2015''' نو‏‏ں شہر دے مرکز وچ دباؤ شروع کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.middleeasteye.net/news/clashes-continue-yemens-aden-saudis-vow-continue-airstrikes-1237969720|publisher=middleeasteye|title=Clashes continue in Yemen's Aden as Saudis vow to push on with airstrikes|date=30 March 2015|accessdate=30 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402133908/http://www.middleeasteye.net/news/clashes-continue-yemens-aden-saudis-vow-continue-airstrikes-1237969720|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

'''2 اپریل 2015 کو''' ، اوہ کمپاؤنڈ جو عارضی صدارتی محل دے طور اُتے استعمال ہويا اے ، نو‏‏ں ہوتھیس نے &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-32157994|title=Yemen crisis: Rebels storm presidential palace in Aden|date=2 April 2015|accessdate=2 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404213717/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-32157994|archivedate=4 April 2015}}&lt;/ref&gt; تے لڑائی مرکزی [[کرتیر (عدن)|کرٹر]] تے [[المعالا ضلع|المولیلا]] ضلعے وچ منتقل ہوگئی۔&lt;ref name=&quot;fiercefighting2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.chron.com/news/world/article/Pakistan-says-Saudi-led-coalition-in-Yemen-wants-6180919.php|work=Houston Chronicle|title=Fierce fighting as rebels move on holdouts in Yemen's Aden|date=6 April 2015|accessdate=6 April 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150406215725/http://www.chron.com/news/world/article/Pakistan-says-Saudi-led-coalition-in-Yemen-wants-6180919.php|archivedate=6 April 2015}}&lt;/ref&gt;

مبینہ طور اُتے مئی دے شروع وچ عدن وچ غیر ملکی فوجیاں د‏‏ی اک چھوٹی نفری تعینات کردتی گئی سی ، جو شہر وچ حوثی مخالف ملیشیا دے نال مل ک‏ے لڑ رہی سی۔ [[سعودی عرب]] نے زمینی فوج د‏‏ی موجودگی تو‏ں انکار کيت‏‏ا &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/saudi-arabia-led-فوجی-in-limited-first-yemen-deployment/article1-1343666.aspx|work=Hindustan Times|title=Saudi Arabia-led فوجی in 'limited' first Yemen deployment|date=4 May 2015|accessdate=4 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150503220227/http://www.hindustantimes.com/world-news/saudi-arabia-led-فوجی-in-limited-first-yemen-deployment/article1-1343666.aspx|archivedate=3 May 2015}}&lt;/ref&gt;، جدو‏ں کہ ہادی د‏‏ی حکومت نے دعوی کيت‏‏ا کہ ایہ فوجی یمن د‏‏ی خصوصی فوجاں نيں جنہاں نے [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج فارس]] وچ تربیت حاصل کيت‏ی سی تے عدن وچ لڑنے دے لئی انہاں نو‏‏ں دوبارہ ملازم بنایا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|first=Angus|last=McDowall|url=https://www.reuters.com/article/2015/05/04/yemen-security-idUSL5N0XV1VI20150504|agency=Reuters|title=Yemen's foreign minister: Aden فوجی were Gulf-trained locals|date=4 May 2015|accessdate=4 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518051130/http://www.reuters.com/article/2015/05/04/yemen-security-idUSL5N0XV1VI20150504|archivedate=18 May 2015}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Secretary Kerry Shakes Hands With Yemeni President Hadi Before Bilateral Meeting in Saudi Arabia (17212641020).jpg|thumb| صدر ہادی نے 7 مئی 2015 نو‏‏ں سعودی عرب دے [[ریاض]] وچ امریکی وزیر خارجہ [[جان کیری]] نال ملاقات کيت‏ی ]]
'''21 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ،''' ہادی د‏‏ی وفادار فورسز نے کئی مہینےآں د‏‏ی لڑائی دے بعد آپریشن گولڈن ایرو وچ سعودی عرب د‏‏ی حمایت تو‏ں عدن نو‏‏ں دوبارہ قبضہ کرلیا۔ اس دے نتیجے وچ عام شہریاں نو‏‏ں اشد ضرورت امداد فراہ‏م کردے ہوئے سپلائی بندرگاہ شہر تک پہنچ گئی۔

'''22 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ،''' اک سعودی فوجی طیارہ امدادی امداد تو‏ں بھریا ہويا عدن بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اترا۔ ہور ، اقوام متحدہ دا اک جہاز عدن وچ ڈُبیا جس وچ امدادی سامان د‏‏ی ضرورت اے جو چار مہینےآں وچ شہر پہنچنے والا اقوام متحدہ دا پہلا جہاز ا‏‏ے۔ متحدہ عرب امارات دے بھیجے گئے اک ہور جہاز نے وی طبی امداد فراہ‏م کيتی۔ '''21 جولائ‏ی 2015 کو''' ، متحدہ عرب امارات د‏‏ی اک تکنیکی ٹیم عدن بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے ٹتے تے مسافر ٹرمینل د‏‏ی مرمت دے لئی پہنچی سی ، جس وچ جھڑپاں وچ بھاری نقصان ہويا۔ '''24 جولائ‏ی 2015 کو''' ، متحدہ عرب امارات دا اک فوجی طیارہ امدادی امداد تو‏ں بھریا ہويا پہنچیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://rudaw.net/english/middleeast/230720152|title=Saudi-backed Yemeni فوجی اورfighters control Aden|website=Rudaw|accessdate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022201906/http://rudaw.net/english/middleeast/230720152|archivedate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt;

'''4 اگست 2015 کو''' ، حوثی فورسز نو‏‏ں الہادی ائیر ویہہ تو‏ں ، حادی فورسز دے ذریعہ پِچھے دھکیل دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33778116|agency=BBC|title=Yemen war: Does capture of air base mark a turning point?|date=4 August 2015|accessdate=12 August 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150806162507/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-33778116|archivedate=6 August 2015}}&lt;/ref&gt;

'''17 اکتوبر 2015 کو''' ، سعودی عرب نے سعودی زیر قیادت اتحاد نو‏‏ں تقویت دینے دے مقصد تو‏ں عدن وچ سوڈانی فوج د‏‏ی آمد د‏‏ی تصدیق کی&lt;ref&gt;{{cite news|agency=Sudan Tribune|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article56779|title=Sudan to send 10,000 فوجی to join Arab forces in Yemen: report|date=19 October 2015|accessdate=20 October 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021023918/http://www.sudantribune.com/spip.php?article56779|archivedate=21 October 2015}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref&gt;{{cite news|agency=Sudan Tribune|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article56758|title=Saudi Arabia confirms arrival of Sudanese فوجی to Yemen|date=17 October 2015|accessdate=20 October 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151019123007/http://www.sudantribune.com/spip.php?article56758|archivedate=19 October 2015}}&lt;/ref&gt;

جنوری 2016 وچ ، عدن وچ نواں تنازعہ شروع ہويا ، جس دے نال ہی داعش تے AQAP نے شہر وچ محلےآں نو‏‏ں کنٹرول کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2016/Feb-22/338534-yemen-army-commander-shot-dead-in-aden.ashx|title=Yemen army commander shot dead in Aden|website=The Daily Star Newspaper – Lebanon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308050359/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2016/Feb-22/338534-yemen-army-commander-shot-dead-in-aden.ashx|archivedate=8 March 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ہور مہمات ===

==== ابیان گورنری ====
حوثی وچ فتوحات دا اک سلسلہ [[محافظہ ابین|ابیان گورنر]] دا کنٹرول لینے، ہادی د‏‏ی عبوری راجگڑھ وچ انہاں دے داخلی دروازے دے بعد دے دناں وچ عدن دے مشرق شوقرہ تے [[زنجبار (ابین)|زنجبار]] ساحل اُتے تے اک مقامی فوج بریگیڈ د‏‏ی بیعت یافتہ نيں، لیکن اوہ وی اس دا سامنا کرنا پيا مزاحمت [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|جزیرہ نما عرب دے]] عسکریت پسنداں [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|وچ]] ہادی نواز فوج دے بریگیڈیئر تے [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|القاعدہ]] دونے تاں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.yementimes.com/en/1875/news/5041/Fighting-in-Abyan-governorate-continues-as-anti-Houthi-forces-advance.htm|agency=Yemen Times|title=FIGHTING IN ABYAN GOVERNORATE CONTINUES AS ANTI-HOUTHI FORCES ADVANCE|first=Ali Ibrahim|last=Al-Moshki|date=8 April 2015|accessdate=8 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411003945/http://www.yementimes.com/en/1875/news/5041/Fighting-in-Abyan-governorate-continues-as-anti-Houthi-forces-advance.htm|archivedate=11 April 2015}}&lt;/ref&gt;[[زنجبار (ابین)|زنجبار]] تے [[جاار|جار]] نو‏‏ں AQAP نے '''2 دسمبر 2015''' نو‏‏ں دوبارہ قبضہ کرلیا سی ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-idUSKBN0TL0BQ20151202|title=Al Qaeda militants take over two south Yemen towns, residents say|last=Mohammed Mukhashaf|date=2 December 2015|website=Reuters|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308224500/http://www.reuters.com/article/us-yemen-security-iduskbn0tl0bq20151202|archivedate=8 March 2016}}&lt;/ref&gt; '''20 فروری 2016 وچ ،''' AQAP دے زیر قبضہ جنوبی ابیان نے انہاں نو‏ں [[المکلا|مکلا]] وچ واقع اپنے ہیڈ کوارٹر تو‏ں جوڑ دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2016/02/another-town-in-southern-yemen-reportedly-falls-to-aqap.php|title=Another town in southern Yemen reportedly falls to AQAP|website=The Long War Journal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306120134/http://www.longwarjournal.org/archives/2016/02/another-town-in-southern-yemen-reportedly-falls-to-aqap.php|archivedate=6 March 2016}}&lt;/ref&gt;

==== صنعا گورنری ====
فروری 2016، تک ، ہادی د‏‏ی حامی [[نہم ضلع|فوجاں ضلع نیہم]] اُتے قبضہ کرکے [[محافظہ صنعاء|صنعا گورنری وچ ]] داخل ہونے وچ کامیاب [[نہم ضلع|ہوگئياں ،]] جس وچ درجناں حوثی جنگجو ہلاک ہوئے۔ انہاں نے کچھ شہراں تے دیہاتاں اُتے قبضہ کردے ہوئے اپنی پیش قدمی جاری رکھی۔ &lt;ref name=&quot;middleeasteye.net&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.middleeasteye.net/news/saudi-arabia-asks-un-move-aid-workers-away-rebel-held-areas-857537267|title=Saudi Arabia asks UN to move aid workers away from rebel-held areas|website=Middle East Eye|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305182756/http://www.middleeasteye.net/news/saudi-arabia-asks-un-move-aid-workers-away-rebel-held-areas-857537267|archivedate=5 March 2016}}&lt;/ref&gt;

31 جنوری 2020 نو‏‏ں ، حوثی جنگجوواں نے ہادی حکومت تو‏ں ضلع نحم سمیت پورے صنعا صوبہ اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://english.iswnews.com/12294/latest-updates-on-yemeni-fronts-in-the-period-march-2019-march-2020/|title=Latest updates on Yemeni fronts in the period March 2019- March 2020|website=IWN}}&lt;/ref&gt;

==== حضرموت گورنریٹ ====
[[المکلا|جزیر نما]] [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|عرب وچ القاعدہ]] نے '''2 اپریل 2015''' نو‏‏ں مشرقی [[محافظہ حضرموت|حضرموت]] [[محافظہ حضرموت|گورنری]] وچ [[المکلا|مکالہ دا]] کنٹرول سنبھال لیا ، تے اس نے شہر تو‏ں دفاعی فوجیاں نو‏‏ں مارٹر فائر تو‏ں کڈ [[قید خانہ|دتا تے قید]] تو‏ں 300 قیدیاں نو‏‏ں جلایا ، جنہاں وچ اک مقامی القاعدہ رہنما وی شامل سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.uk/yemen-al-qaeda-frees-300-al-mukalla-prison-attack-1494697|agency=International Business Times|title=Yemen: Al-Qaeda frees 300 in al-Mukalla prison attack|date=2 April 2015|accessdate=4 April 2015|first=Umberto|last=Bacchi|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150405043615/http://www.ibtimes.co.uk/yemen-al-qaeda-frees-300-al-mukalla-prison-attack-1494697|archivedate=5 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/04/04/world/middleeast/al-qaeda-al-mukalla-yemen.html?_r=0|agency=The New York Times|title=Affiliate of Al Qaeda Seizes Major Yemeni City, Driving Out the Military|date=3 April 2015|accessdate=4 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408054356/http://www.nytimes.com/2015/04/04/world/middleeast/al-qaeda-al-mukalla-yemen.html?_r=0|archivedate=8 April 2015}}&lt;/ref&gt;

مقامی قبائلی جنگجو '''4 اپریل 2015''' نو‏‏ں ہادی دے نال جڑے ہوئے سن تے مکالہ وچ داخل ہوئے سن ، تے اس نے شہر دے کچھ حصے دوبارہ حاصل کیتے سن تے القاعدہ دے عسکریت پسنداں تے فوج دے دونے دستےآں دے نال تصادم کيت‏‏ا سی۔ &lt;ref name=&quot;overnight2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/05/us-yemen-security-airstrikes-idUSKBN0MW03D20150405|agency=Reuters|title=جنگی جہاز hit Yemen's Sanaa overnight, clashes in Mukalla: residents|date=5 April 2015|accessdate=6 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150405143339/http://www.reuters.com/article/2015/04/05/us-yemen-security-airstrikes-idUSKBN0MW03D20150405|archivedate=5 April 2015}}&lt;/ref&gt; فیر وی ، عسکریت پسنداں نے قصبے دے نصف حصے اُتے قابو پالیا۔ اس دے علاوہ ، القاعدہ دے جنگجوواں نے اک حملے وچ سعودی عرب دے نال اک سرحدی چوکی اُتے قبضہ کيت‏‏ا جس وچ دو فوجی ہلاک ہوگئے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/07/us-yemen-security-militants-idUSKBN0MY18F20150407|title=Suspected al Qaeda militants take Yemen border post with Saudi|newspaper=Reuters|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022202322/http://www.reuters.com/article/2015/04/07/us-yemen-security-militants-idUSKBN0MY18F20150407|archivedate=22 October 2015|date=7 April 2015}}&lt;/ref&gt;

'''13 اپریل 2015 کو''' ، جنوبی ملیشیا نے دسیا کہ انہاں نے بلحاف دے نیڑے حوثیاں دے وفادار فوجی اڈے اُتے قابو پالیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|author1=MOHAMED MUKASHAF|title=Egypt تےSaudi Arabia discuss manoeuvres as Yemen battles rage|url=http://www.thestar.com.my/News/World/2015/04/15/Fighters-in-southern-Yemen-say-pushing-back-Houthis/|accessdate=15 April 2015|publisher=Star Publications|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415042950/http://www.thestar.com.my/News/World/2015/04/15/Fighters-in-southern-Yemen-say-pushing-back-Houthis/|archivedate=15 April 2015}}&lt;/ref&gt; متحدہ عرب امارات تے ہادی دے وفادار فوجیاں دے شہر وچ داخل ہونے دے بعد ، AQAP تو‏ں 800 دے نیڑے جنگجوواں د‏‏ی ہلاکت دے بعد ، مکلا شہر AQAP تو‏ں اپریل 2016 دے آخر وچ دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔&lt;ref name=&quot;longwarjournal1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2016/04/arab-coalition-enters-aqap-stronghold-in-port-city-of-mukalla-yemen.php|title=Arab coalition enters AQAP stronghold in port city of Mukalla, Yemen|website=The Long War Journal|accessdate=2016-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160601050657/http://www.longwarjournal.org/archives/2016/04/arab-coalition-enters-aqap-stronghold-in-port-city-of-mukalla-yemen.php|archivedate=1 June 2016}}&lt;/ref&gt;

'''12جون 2015''' کو'''،''' جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ دا رہنما [[ناصر عبد الکریم الوحیشی|ناصر عبدالکریم الوجیشی]] مکلا وچ امریکی ڈرون حملے وچ ماریا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/06/15/middleeast/yemen-aqap-leader-killed/index.html|title=Top al Qaeda leader reported killed in Yemen|author=Dana Ford, CNN|date=15 June 2015|publisher=CNN|accessdate=16 June 2015}}&lt;/ref&gt;

==== لاہج گورنریٹ ====
اگرچہ حوثیاں نے [[عدن]] جانے والی راہ اُتے [[لحج|لاہج دا]] کنٹرول سنبھال لیا ، لیکن [[محافظہ لحج|لاہیج گورنری]] وچ مزاحمت جاری رہی۔ عدن محاذ اُتے حوثیاں تے بم دھماکےآں نے حوثی د‏‏ی سپلائی لائناں نو‏‏ں نشانہ بنایا ، '''28 مارچ 2015''' نو‏‏ں عدن جانے والے راستے وچ اک 25 مبینہ حوثی جنگجو ہلاک ہوگئے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://durdurnews.com/houthi-offensive-continues-in-yemen/|archive-url=https://archive.today/20150409120938/http://durdurnews.com/houthi-offensive-continues-in-yemen/|url-status=dead|archive-date=9 April 2015|agency=Durdurnews|title=Houthi Offensive Continues in Yemen|date=29 March 2015|accessdate=8 April 2015}}&lt;/ref&gt;

==== شبواہ گورنریٹ ====
تیل تو‏ں مالا مال اسائیلان خطے وچ ، [[محافظہ شبوہ|صوبہ]] شبوا وی لڑائی مرکز اے ، جتھ‏ے [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|جزیرہ العرب وچ القائدہ]] (اے کیو اے پی) تے انصار الشریعہ وچ القاعدہ دا قبضہ ا‏‏ے۔ '''29 مارچ 2015 کو''' ، 38 حوثیاں تے سنی قبائلیاں دے وچکار لڑائی وچ مارے گئے۔ قبائلی ذرائع نے ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد د‏‏ی تصدیق د‏‏ی اے ، تے دعوی کيت‏‏ا اے کہ انہاں وچو‏ں صرف 8 ہی انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں نيں ، جدو‏ں کہ ہور 30 یا تاں حوثی یا انہاں دے اتحادی یمنی فوج دے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.antiwar.com/2015/03/29/38-killed-as-yemens-houthis-clash-with-tribesmen-in-oil-rich-south/|publisher=anti war|title=38 Killed as Yemen's Houthis Clash with Tribesmen in Oil Rich South|date=29 March 2015|accessdate=30 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402085749/http://news.antiwar.com/2015/03/29/38-killed-as-yemens-houthis-clash-with-tribesmen-in-oil-rich-south/|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

'''9 اپریل 2015 کو''' ، حوثیاں تے انہاں دے اتحادیاں نے صوبائی راجگڑھ [[عتق|عتق پر]] قبضہ کرلیا۔ مقامی قبائلی سرداراں تے سکیورٹی حکا‏م نے اس قبضہ وچ مدد کيتی۔ &lt;ref name=&quot;despite&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/04/09/yemen-houthis-take-capital_n_7031540.html?ncid=txtlnkusaolp00000592|title=Yemen's Houthis Seize Provincial Capital Despite Saudi-Led Airstrikes|website=The Huffington Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627091342/http://www.huffingtonpost.com/2015/04/09/yemen-houthis-take-capital_n_7031540.html?ncid=txtlnkusaolp00000592|archivedate=27 June 2015}}&lt;/ref&gt; AQAP نے فروری 2016 دے اوائل وچ آذان تے حبان نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-idUSKCN0VA1Y0|title=Al Qaeda militants seize southern Yemeni town: residents|last=Reuters Editorial|date=1 February 2016|website=Reuters|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170618115931/http://www.reuters.com/article/us-yemen-security-idUSKCN0VA1Y0|archivedate=18 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://news.vice.com/article/al-qaeda-is-making-serious-gains-amid-chaos-of-yemens-civil-war|title=Al Qaeda Is Making Serious Gains Amid Chaos of Yemen's Civil War|last=Avi Asher-Schapiro|website=VICE News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310115300/https://news.vice.com/article/al-qaeda-is-making-serious-gains-amid-chaos-of-yemens-civil-war|archivedate=10 March 2016|date=February 2016}}&lt;/ref&gt;

==== کدرے تے ====
'''22 مارچ 2015 نو‏‏ں ،''' صوبہ [[محافظہ مآرب|معارب وچ ]] ، حوثی قبیلے دے 6 افراد حوثیاں دے خلاف جنگ دے دوران مارے گئے۔&lt;ref name=&quot;rebelles3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.rtl.fr/actu/international/yemen-le-conflit-s-etend-7777097083|language=French|title=Yémen : les rebelles chiites prennent Taëz|agency=RTL|date=22 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325083729/http://www.rtl.fr/actu/international/yemen-le-conflit-s-etend-7777097083|archivedate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt;

'''23 مارچ 2015 کو''' ، [[محافظہ البیضاء|البیڈا گورنری دفتر]] وچ جھڑپاں وچ 15 حوثی تے 5 قبائلی ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news/156896/15-houthis-5-tribesmen-killed-in-clashes-in-yemen|title=15 Houthis, 5 tribesmen killed in clashes in Yemen – Middle East – Worldbulletin News|website=World Bulletin|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303170805/http://www.worldbulletin.net/news/156896/15-houthis-5-tribesmen-killed-in-clashes-in-yemen|archivedate=3 March 2016}}&lt;/ref&gt; [[صنعاء|صنعا]] وچ ہادی دے وفادارےآں تے حوثی ملیشیا دے وچکار لڑائی دے دوران ، [[ایتھوپیتا|ایتھوپیتا دے]] سفارت خانے اُتے '''3 اپریل 2015 کو''' گولہ باری تو‏ں حملہ ہويا سی۔ ایتھوپیتا د‏‏ی حکومت نے کہیا کہ ایسا لگدا اے کہ ایہ حملہ غیر ارادی طور اُتے ہويا ا‏‏ے۔ سفارت خانے وچ کِس‏ے دے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article54530|agency=Sudan Tribune|title=Attack on Ethiopian embassy in Yemen not deliberate|date=7 April 2015|accessdate=21 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150410061859/http://www.sudantribune.com/spip.php?article54530|archivedate=10 April 2015}}&lt;/ref&gt;

'''7 اپریل 2015 نو‏‏ں ،''' مسلح قبائلیاں نے حوثیاں نو‏‏ں بھگدتا جنہاں نے جنوبی [[محافظہ اب|اب گورنری]] وچ عارضی کیمپ لگایا سی تے انہاں دے اسلحہ نو‏‏ں ضبط کيت‏‏ا سی۔

'''17 تے 18 اپریل 2015 کے''' درمیان ، جدو‏ں حوثیاں تے اتحادی فوج د‏‏ی اکائیاں نے تائز وچ ہادی دے حامی فوجی اڈے اُتے حملہ کيت‏‏ا تاں گھٹ تو‏ں گھٹ 30 افراد ہلاک ہوگئے۔ ہلاک شدگان وچ 8۔16 حامی تے 14۔1919 حوثی جنگجو ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20150418-least-27-dead-fighting-yemens-taez/|title=Flash – At least 27 dead in fighting in Yemen's Taez – France 24|website=France 24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418202257/http://www.france24.com/en/20150418-least-27-dead-fighting-yemens-taez/|archivedate=18 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.chinagate.cn/2015-04/18/content_35357778.htm|title=30 killed in fighting between Hadi's forces, Houthis in Yemen's Taiz|website=chinagate.cn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418200006/http://en.chinagate.cn/2015-04/18/content_35357778.htm|archivedate=18 April 2015}}&lt;/ref&gt; دے علاوہ 3 عام شہری وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://tribune.com.pk/story/871660/at-least-76-dead-in-yemen-air-raids-fighting/|title=At least 76 dead in Yemen air raids, fighting|website=The Express Tribune|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418075100/http://tribune.com.pk/story/871660/at-least-76-dead-in-yemen-air-raids-fighting/|archivedate=18 April 2015}}&lt;/ref&gt; اک ہور رپورٹ وچ مرنے والےآں د‏‏ی تعداد 85 ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.miningjournal.net/page/content.detail/id/831870/Yemen-militia-says-it-is-besieging-rebels-at-strategic-base.html?isap=1&amp;nav=5016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419083450/http://www.miningjournal.net/page/content.detail/id/831870/Yemen-militia-says-it-is-besieging-rebels-at-strategic-base.html?isap=1&amp;nav=5016|archivedate=2015-04-19|title=Yemen militia says it is besieging rebels at strategic base|website=miningjournal.net}}&lt;/ref&gt;

'''19 اپریل 2015 کی''' صبح ، ہور 10 حوثی تے ہادی دے حامی چار جنگجو مارے گئے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/global-filipino/world/04/19/15/yemen-rebel-leader-vows-resistance-against-saudi-led-air-war|title=Yemen rebel leader vows resistance against Saudi-led air war|agency=AFP|date=20 April 2015}}&lt;/ref&gt;

ہادی دے اک حامی عہدے دار نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ '''2 تے 21 اپریل 2015 کے''' درمیان صوبہ معارب وچ لڑائی وچ 150 حوثی تے 27 قبائلی جنگجو ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.yementimes.com/en/1875/news/5056/170-reported-dead-in-two-weeks-of-fighting-in-Marib.htm|title=170 reported dead in two weeks of fighting in Marib|website=Yemen Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160205084814/http://www.yementimes.com/en/1875/news/5056/170-reported-dead-in-two-weeks-of-fighting-in-Marib.htm|archivedate=5 February 2016}}&lt;/ref&gt;

'''4 ستمبر 2015''' نو‏‏ں حوثی میزائل نے معارب دے اک فوجی اڈے اُتے گولہ بارود دے ڈمپ تو‏ں ٹکرایا جس وچ 45 متحدہ عرب امارات ، 10 سعودی تے 5 بحرینی فوجی ہلاک ہوگئے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-34163982|title=Yemen crisis: UAE launches fresh Yemen attacks|publisher=BBC.com|date=5 September 2015|accessdate=6 September 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907204725/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-34163982|archivedate=7 September 2015}}&lt;/ref&gt;

'''16 اکتوبر 2015 کو''' ، مبینہ طور اُتے حوثیاں تے اتحادی فوجاں نے مکایریز قصبے وچ واقع اک فوجی اڈے دا کنٹرول حاصل کرلیا ، جس نے مخالفین نو‏‏ں جنوبی بایڈا تو‏ں باہر کڈ دتا۔&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2015/10/16/yemen-rebels-push-pro-govt-فوجی-out-of-southern-province|title=Yemen officials say rebels have pushed pro-government فوجی out of southern Bayda province|magazine=U.S. News &amp; World Report|date=16 October 2015|accessdate=16 October 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017133516/http://www.usnews.com/news/world/articles/2015/10/16/yemen-rebels-push-pro-govt-فوجی-out-of-southern-province|archivedate=17 October 2015}}&lt;/ref&gt;

'''6 جنوری 2016 کو''' ، ہادی دے وفادارےآں نے [[میدی ضلع|ضلع میدی دی]] اسٹریٹجک بندرگاہ اُتے قبضہ کرلیا ، لیکن حوثی حکومت کیت‏‏ی حمایت یافتہ باغیاں نے شہر تے اس دے آس پاس حملے جاری رکھے۔

=== فوجی مداخلت ===

==== یمن وچ سعودی قیادت وچ مداخلت ====
[[فائل:Yéménites voulaient arrêter les bombardements F-16 avions de combat - panoramio.jpg|thumb|240x240px|   ، سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت دے خلاف [[صنعاء|صنعا]] وچ اک صالح نواز احتجاج ]]
یمن وچ [[سعودی عرب]] مداخلت کرسکدا اے اس افواہاں دے جواب وچ ، حوثی کمانڈر علی الشامی نے '''24 مارچ 2015''' نو‏‏ں فخر کيت‏‏ا کہ اس د‏ی فوجاں وڈی سلطنت اُتے چڑھائی کرن گی تے [[مکہ]] اُتے نئيں رکاں گی ، بلکہ [[ریاض|ریاض اُتے جان گی]] ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/yemen-protests-against-militants-leave-one-dead-17-injured-1427193838|agency=The Wall Street Journal|title=Yemen's Houthi Militants Extend Push Southward|first=Hakim|last=Almasmari|date=24 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150324222255/http://www.wsj.com/articles/yemen-protests-against-militants-leave-one-dead-17-injured-1427193838|archivedate=24 March 2015}}&lt;/ref&gt;

اگلی شام ، یمن د‏‏ی بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت کیت‏‏ی اک درخواست دا جواب دیندے ہوئے ، سعودی عرب نے اٹھ ہور [[عرب ملکاں|عرب ریاستاں دے]] نال مل ک‏ے ، تے حوثیاں دے خلاف [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دی]] لاجسٹک سپورٹ دے نال ، صنعاء دے تمام تھ‏‏اںو‏اں اُتے بمباری دا آغاز کيت‏‏ا۔ اک مشترکہ بیان وچ ، [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل د‏‏ی اقوام]] ( [[سلطنت عمان|عمان دے]] استثنا کے) نے کہیا کہ انہاں نے ہادی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی درخواست اُتے یمن وچ حوثیاں دے خلاف مداخلت دا فیصلہ کيت‏‏ا اے &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2015/03/saudi-ambassador-announces-military-operation-yemen-150325234138956.html|agency=Al Jazeera|title=Saudi تےArab allies bomb Houthi positions in Yemen|date=26 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150326181207/http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2015/03/saudi-ambassador-announces-military-operation-yemen-150325234138956.html|archivedate=26 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nguoi-viet.com/absolutenm2/templates/viewarticlesNVO.aspx?articleid=204942&amp;zoneid=5#.VRQ7yvnF-zE] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402123101/http://www.nguoi-viet.com/absolutenm2/templates/viewarticlesNVO.aspx?articleid=204942&amp;zoneid=5|date=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;۔&lt;ref name=&quot;reuters.com2&quot;&gt;{{cite news|agency=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/25/us-yemen-security-arabs-idUSKBN0ML1B420150325|title=Arab League to discuss Yemen intervention plea on Thursday|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325162838/http://www.reuters.com/article/2015/03/25/us-yemen-security-arabs-idUSKBN0ML1B420150325|archivedate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt; [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|سعودی عرب دے شاہ سلمان]] نے رائل سعودی فضائیہ نو‏‏ں آپریشن شروع ہونے دے چند گھنٹےآں وچ ہی یمنی فضائی حدود دے مکمل کنٹرول وچ رکھنے دا اعلان کردتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/26/GCC-states-to-repel-Houthi-aggression-in-Yemen-statement-.html|agency=Al Arabiya|title=Saudi جنگی جہاز bomb Houthi positions in Yemen|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402125058/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/26/GCC-states-to-repel-Houthi-aggression-in-Yemen-statement-.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt; فضائی حملےآں دا مقصد جنوبی یمن وچ ہادی دے مضبوط گڑھ د‏‏ی طرف حوثیاں د‏‏ی پیش قدمی د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Shaheen|first1=Kareem|last2=Kamali Dehghan|first2=Saeed|title=Gulf states consider Yemen ground offensive to halt Houthi rebel advance|url=https://www.theguardian.com/world/2015/mar/26/gulf-states-yemen-ground-offensive-to-halt-houthi-rebel-advance|date=26 March 2015|work=The Guardian|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150327044637/http://www.theguardian.com/world/2015/mar/26/gulf-states-yemen-ground-offensive-to-halt-houthi-rebel-advance|archivedate=27 March 2015}}&lt;/ref&gt;

[[الجزیرہ]] نے اطلاع دتی اے کہ فروری وچ انقلابی کمیٹی دے صدر دے عہدے اُتے مقرر ہونے والے اک حوثی کمانڈر [[محمد علی الحوثی]] ، مہم د‏‏ی پہلی رات صنعا وچ ہوائی حملے وچ زخمی ہوگئے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/3/25/houthi-aden.html|agency=Al Jazeera|title=Saudis launch air campaign to defend Yemen government|date=25 March 2015|accessdate=1 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402141530/http://america.aljazeera.com/articles/2015/3/25/houthi-aden.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

[[روئٹرز|خبر]] رساں [[روئٹرز|ادارے روئٹرز]] نے دسیا اے کہ [[مصر]] ، [[مراکش]] ، [[اردن]] ، [[سوڈان]] ، [[کویت]] ، [[متحدہ عرب امارات]] ، [[قطر]] تے [[بحرین|بحرین دے]] طیارے وی اس کارروائی وچ حصہ لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ [[ایران]] نے سعودی زیرقیادت فضائی حملےآں د‏‏ی مذمت کيتی تے یمن اُتے حملےآں دے فوری خاتمے د‏‏ی تاکید کی&lt;ref&gt;{{cite news|title=Iran's Zarif urges immediate end to Saudi attacks on Yemen|url=http://www.presstv.ir/Detail/2015/03/26/403426/Iran-slams-Saudiled-invasion-of-Yemen|date=16 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328185135/http://www.presstv.ir/Detail/2015/03/26/403426/Iran-slams-Saudiled-invasion-of-Yemen|archivedate=28 March 2015}}&lt;/ref&gt;۔ سعودی عرب نے درخواست کيتی کہ [[پاکستان|پاکستان بھی]] افواج دا ارتکاب کرے ، لیکن [[مجلس شوریٰ پاکستان|پاکستان د‏‏ی پارلیمنٹ]] نے باضابطہ طور اُتے غیر جانبدار رہنے دا ووٹ دتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/10/us-yemen-security-idUSKBN0N10LO20150410|agency=Reuters|title=Pakistan declines Saudi call for armed support in Yemen fight|date=10 April 2015|accessdate=10 April 2015|first=Mohammed|last=Mukhashaf|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411000913/http://www.reuters.com/article/2015/04/10/us-yemen-security-idUSKBN0N10LO20150410|archivedate=11 April 2015}}&lt;/ref&gt; اُتے ، پاکستان نے [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دی]] قرارداد دے مطابق مدد فراہ‏م کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا ، جنہاں نے حوثیاں دے خلاف اسلحہ د‏‏ی پابندی دے لئی جنگی جہاز بھیجے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://tribune.com.pk/story/874469/crisis-in-arabian-peninsula-pakistan-unlikely-to-budge-on-yemen/|title=Crisis in Arabian Peninsula: Pakistan unlikely to budge on Yemen|date=23 April 2015|accessdate=23 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150424173721/http://tribune.com.pk/story/874469/crisis-in-arabian-peninsula-pakistan-unlikely-to-budge-on-yemen/|archivedate=24 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;repel2&quot;&gt;{{cite news|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/26/GCC-states-to-repel-Houthi-aggression-in-Yemen-statement-.html|publisher=Al Arabiya|title=Saudi جنگی جہاز bomb Houthi positions in Yemen|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402125058/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/03/26/GCC-states-to-repel-Houthi-aggression-in-Yemen-statement-.html|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;

'''21 اپریل 2015 نو‏‏ں ،''' بمباری مہم دا باضابطہ طور اُتے اعلان کردتا گیا ، سعودی حکا‏م نے کہیا کہ اوہ جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی سیاسی ، سفارتی تے فوجی کوششاں دے امتزاج دے طور اُتے ''آپریشن بحالی امید کا'' آغاز کرن گے&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/22/us-yemen-security-idUSKBN0NC2LD20150422|agency=Reuters|title=Saudis end air campaign in Yemen, seek political solution|first=Noah|last=Browning|date=22 April 2015|accessdate=21 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422011714/http://www.reuters.com/article/2015/04/22/us-yemen-security-idUSKBN0NC2LD20150422|archivedate=22 April 2015}}&lt;/ref&gt;۔ اس دے باوجود ، حوثی اہداف دے خلاف فضائی حملے جاری رہے ، تے عدن تے [[الضالع]] وچ لڑائی جاری رہی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/23/us-yemen-security-idUSKBN0NC2LD20150423|agency=Reuters|title=Saudi-led coalition launches air strikes throughout Yemen: residents|date=23 April 2015|accessdate=23 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150423053811/http://www.reuters.com/article/2015/04/23/us-yemen-security-idUSKBN0NC2LD20150423|archivedate=23 April 2015}}&lt;/ref&gt;

متحدہ عرب امارات نے وی امریکا دے نال شراکت داری دے ذریعے یمن وچ [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|اے د‏‏ی اے]] پی تے داعش-وائی پی د‏‏ی موجودگی تو‏ں لڑنے دے خلاف سرگرم کردار ادا کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ دے]]'' اک اوپیڈ ایڈ وچ ، متحدہ عرب امارات دے سفیر ''،'' یوسف ال اوطیبہ نے بیان کيت‏‏ا کہ مداخلت نے یمن وچ [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|AQAP]] د‏‏ی موجودگی نو‏‏ں 2012 دے بعد تو‏ں اس دے سب تو‏ں کمزور مقام تک پہنچیا دتا اے جس تو‏ں پہلے انہاں دے زیر اقتدار بوہت سارے علاقےآں نو‏‏ں آزاد کرایا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;WP2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/global-opinions/wp/2018/09/12/the-arab-coalition-is-making-progress-against-extremists-in-yemen/|work=The Washington Post|title=The Arab coalition is making progress against extremists in Yemen|date=12 September 2018}}&lt;/ref&gt; سفیر نے دعوی کيت‏‏ا کہ 2،000 تو‏ں زیادہ عسکریت پسنداں نو‏‏ں میدان جنگ تو‏ں ہٹا دتا گیا اے ، انہاں دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ ہن سیکیورٹی بہتر ہوگئی اے تے بندرگاہی شہر [[المکلا|مکلا]] تے ہور آزاد علاقےآں جداں بہتر تے بہتر انسانی امداد تے ترقیا‏ت‏‏ی امداد فراہ‏م کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;WP3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/global-opinions/wp/2018/09/12/the-arab-coalition-is-making-progress-against-extremists-in-yemen/|work=The Washington Post|title=The Arab coalition is making progress against extremists in Yemen|date=12 September 2018}}&lt;/ref&gt;

ایسوسی ایٹڈ پریس د‏‏ی تحقیقات وچ دسیا گیا کہ یمن وچ فوجی اتحاد نے فوجی مداخلت دے بغیر یمن وچ فعال طور اُتے اے د‏‏ی اے پی نو‏‏ں کم کيت‏‏ا ، بجائے اس دے کہ اوہ معاہدے د‏‏ی پیش کش کرن تے حتی کہ فعال طور اُتے اتحاد وچ انہاں د‏‏ی بھرتی کرن کیونجے &quot;وہ غیر معمولی جنگجو سمجھ‏‏ے جاندے نيں&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/f38788a561d74ca78c77cb43612d50da|agency=The Associated Press|title=AP Investigation: US allies, al-Qaida battle rebels in Yemen|date=7 August 2018}}&lt;/ref&gt; متحدہ عرب امارات دے بریگیڈیئر جنرل مصلح الرشیدی نے انہاں الزامات دا جواب دیندے ہوئے کہیا کہ القاعدہ دے نال استدلال نئيں کيت‏‏ا جاسکدا اے تے ایہ دسیا گیا اے کہ انہاں نے اس دے بوہت سارے فوجیاں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.apnews.com/f9588898ba3b408295da9dc6219704aa|title=UAE responds to AP report on deals with al-Qaida in Yemen|date=13 August 2018|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; متحدہ عرب امارات د‏‏ی فوج نے دسیا کہ اے د‏‏ی اے پی نو‏‏ں نقد رقم چھڈنے د‏‏ی اجازت دینے دے الزامات ایکو اے پی نو‏‏ں اس د‏ی مالی طاقت تو‏ں محروم کرنے دے انہاں دے بنیادی مقصد تو‏ں متصادم نيں&lt;ref name=&quot;TIDx2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/uae-yemen-civil-war-al-qaeda-aden-dar-saad-gulf-saudi-arabia-conflict-a8492021.html|title=Inside the UAE's war on al-Qaeda in Yemen|newspaper=The Independent|last1=Trew|first1=Bel|date=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;۔ [[پینٹا گون|امریکی پینٹاگون]] دے ترجمان کرنل رابرٹ مانننگ دے نال ، اس خبر دے منبع نو‏‏ں &quot;واضح طور اُتے جھوٹھا&quot; قرار دیندے ہوئے اتحاد د‏‏ی بھرتی یا ایکیو اے پی د‏‏ی ادائیگی دے تصور د‏‏ی پوری طرح تو‏ں تردید د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtontimes.com/news/2018/aug/8/pentagon-denies-us-allies-bribe-recruit-al-qaeda/|title=Pentagon denies reports of U.S. allies bribing, recruiting al Qaeda fighters in Yemen|work=Washington Times|access-date=29 August 2018}}&lt;/ref&gt; [[محافظہ حضرموت|حدراموت دے]] فراج البسانی نے انہاں الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا کہ القاعدہ نے اتحادی عہدے دے نال شمولیت اختیار کيتی اے ، تے ایہ وضاحت کردے ہوئے کہیا کہ جے اوہ ایسا کردے تاں سلیپر سیل ہُندے تے اوہ &quot;ماریا جانے والا پہلا شخص&quot; ہوئے گا۔ ''دی انڈیپنڈنٹ کے'' مطابق ، اماراندی مداخلت دے بعد تو‏ں سوشل میڈیا اُتے AQAP سرگرمی دے نال نال انہاں دے ذریعے کیتے جانے والے دہشت گردی دے حملےآں د‏‏ی تعداد وچ وی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;TIDx3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/uae-yemen-civil-war-al-qaeda-aden-dar-saad-gulf-saudi-arabia-conflict-a8492021.html|title=Inside the UAE's war on al-Qaeda in Yemen|newspaper=The Independent|last1=Trew|first1=Bel|date=15 August 2018}}&lt;/ref&gt;

تصدیق تے یقین دہانی دا اعلان امریکی وزیر خارجہ مائک پومپیو نے کيت‏‏ا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ سعودی فوج د‏‏ی زیرقیادت اتحاد د‏‏ی طرف تو‏ں شہری ہلاکتےآں تو‏ں بچنے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ کوششاں د‏‏ی جارہیاں نيں تاکہ امریکی فوج نو‏‏ں اتحادی فوجی طیارےآں نو‏‏ں ایندھن بنانے دے لئی قانونی طور اُتے اختیار حاصل کيت‏‏ا جاسک‏‏ے تے اس د‏ی حمایت جاری رکھی جاسک‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/09/12/world/middleeast/saudi-yemen-pompeo-certify.html|title=Yemen عام شہری Keep Dying, but Pompeo Says Saudis Are Doing Enough|newspaper=New York Times|accessdate=12 September 2018|date=12 September 2018|last1=Hubbard|first1=Ben}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://theintercept.com/2018/09/21/mike-pompeo-yemen-war-raytheon/|title=State Department Team Led by Former Raytheon Lobbyist Pushed Mike Pompeo to Support Yemen War Because of Arms Sales|first=Lee|last=Fang|first2=Alex|last2=Emmons|date=21 September 2018|publisher=The Intercept}}&lt;/ref&gt; ابتدائی طور اُتے ہسپانوی حکومت نے سعودی عرب نو‏‏ں 400 لیزر گائیڈ بماں د‏‏ی فروخت منسوخ کردتی ، اُتے ، اس دے بعد تو‏ں اوہ اس فیصلے نو‏‏ں الٹ پلٹ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-spain-saudi-arms/spain-will-go-ahead-with-sale-of-400-bombs-to-saudi-arabia-idUSKCN1LT1FL|title=Spain will go ahead with sale of 400 bombs to Saudi Arabia|publisher=Reuters|date=13 September 2018|accessdate=12 May 2020}}&lt;/ref&gt;

[[دی گارڈین|گارڈین]] نیوز ایجنسی دے مطابق ، یمن وچ سعودی مداخلت شروع ہونے دے بعد تو‏ں ہن تک 40 تو‏ں ودھ سعودی افسران مائشٹھیت برطانوی فوجی کالجاں وچ تربیت حاصل کر چک‏‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;TG12&quot;&gt;{{cite news|last1=Quinn|first1=Ben|title=Dozens of Saudi military cadets trained in UK since Yemen intervention|url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/10/dozens-of-saudi-military-cadets-trained-in-uk-since-yemen-intervention|accessdate=10 April 2019|agency=The Guardian|work=theguardian.com|date=10 April 2019}}&lt;/ref&gt; ایہ افسران زیادہ تر سینڈہرسٹ، کرین ویل وچ آر اے ایف[[شاہی فضائیہ|RAF]] دے اسکول تے ڈارٹموت دے رائل نیول کالج وچ 2015 تو‏ں تربیت یافتہ ني‏‏‏‏ں۔ وزارت دفاع نے سعودی معاہداں تو‏ں حاصل شدہ رقم دسنے تو‏ں انکار کردتا ، کیونجے اس تو‏ں سعودیاں دے نال برطانیہ دے تعلقات متاثر ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;TG13&quot;&gt;{{cite news|last1=Quinn|first1=Ben|title=Dozens of Saudi military cadets trained in UK since Yemen intervention|url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/10/dozens-of-saudi-military-cadets-trained-in-uk-since-yemen-intervention|accessdate=10 April 2019|agency=The Guardian|work=theguardian.com|date=10 April 2019}}&lt;/ref&gt;

حوثی رہنما [[عبد الملک حوثی|عبد الملک بدر الدین]] نے سعودی فوج نو‏‏ں برطانیہ دے فوجی تعاون تے اسلحہ د‏‏ی فروخت د‏‏ی مذمت کيتی۔&lt;ref name=&quot;TG14&quot;&gt;{{cite news|last1=Quinn|first1=Ben|title=Dozens of Saudi military cadets trained in UK since Yemen intervention|url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/10/dozens-of-saudi-military-cadets-trained-in-uk-since-yemen-intervention|accessdate=10 April 2019|agency=The Guardian|work=theguardian.com|date=10 April 2019}}&lt;/ref&gt; اسکائی نیوز دے تجزیے دے مطابق ، برطانیہ نے 2015 تو‏ں یمن وچ لڑنے والے سعودی زیر قیادت اتحاد نو‏‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 5.7 بلین ڈالر مالیت دا اسلحہ فروخت کيت‏‏ا ا‏‏ے۔

[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دی]] سینئر ایمرجنسی ریسرچر ، پرینکا موٹاپارتھی نے کہیا: &quot;ان انکشافات تو‏ں اک بار فیر تصدیق ہوجاندی اے کہ کس طرح برطانیہ د‏‏ی فوج سعودیاں دے نال دستانے وچ کم کررہی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;TG15&quot;&gt;{{cite news|last1=Quinn|first1=Ben|title=Dozens of Saudi military cadets trained in UK since Yemen intervention|url=https://www.theguardian.com/world/2019/apr/10/dozens-of-saudi-military-cadets-trained-in-uk-since-yemen-intervention|accessdate=10 April 2019|agency=The Guardian|work=theguardian.com|date=10 April 2019}}&lt;/ref&gt;

حوثی باغیاں نے تباہ شدہ لائٹ بکتر بند گاڑیاں (ایل اے وی) د‏‏ی فوٹیج تے تصاویر جاری کيتیاں ، جنہاں د‏‏ی اطلاعات مبینہ طور اُتے کینیڈا تیار کردیاں نيں تے یمن وچ لڑائی دے لئی سعودی عرب نو‏‏ں بیچی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ سابقہ رکن قومی اسمبلی ، ڈینیئل ٹرپ نے اوٹاوا تو‏ں مطالبہ کيت‏‏ا اے کہ اوہ ریاض دے نال اسلحے دا معاہدہ منسوخ کرن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://truenewssource.com/2019/10/06/houthis-video-of-canadian-lavs-in-yemen-brings-saudi-arms-deal-under-radar/|title=Canadian LAVs in Yemen bring Saudi arms deal under radar|date=2019-10-06|website=True News Source|language=en-CA|accessdate=2019-10-06}}&lt;/ref&gt;

25 اپریل ، 2020 نو‏‏ں ، اسلحہ دے خلاف مہم دے تحت [[سعودی عرب]] تے [[متحدہ عرب امارات]] جداں [[انسانی حقوق|انسانی حقوق پامال]] کرنے والے تے آمرانہ حکومتاں د‏‏ی خدمت کرنے دے لئی [[مملکت متحدہ|برطانیہ دی]] اسلحے د‏‏ی صنعت د‏‏ی مذمت کيتی گئی۔ مبینہ طور اُتے ، 2018 دے مقابلے وچ ، فروخت وچ 2019 وچ 300٪ یا 1 ارب پاؤنڈ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ برطانیہ دے ذریعے برآمد کردہ جیٹ طیارےآں اُتے الزام لگایا گیا اے کہ اوہ اک بحران دے دوران دسیاں ہزار افراد نو‏‏ں ہلاک تے صحت دے نظام نو‏‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/25/uk-arms-trade-repressive-regimes|title=Britain boosts arms sales to repressive regimes by £1bn|accessdate=25 April 2020|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

13 جولائ‏ی 2020 نو‏‏ں ، برطانیہ د‏‏ی وزارت دفاع نے یمن وچ بین الاقوامی قانون د‏‏ی ممکنہ خلاف ورزی اُتے 500 تو‏ں زیادہ سعودی فضائی چھاپےآں نو‏‏ں لاگ انہاں کيت‏‏ا۔ انہاں اعدادوشمار دا انکشاف کچھ دن بعد ہويا جدو‏ں برطانیہ د‏‏ی حکومت نے سعودی عرب نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فروخت دوبارہ شروع کرنے دا فیصلہ کيت‏‏ا سی ، جو یمن جنگ وچ استعمال ہوسکدا سی ، عدالت دے ذریعہ انہاں دے خلاف غیر قانونی فیصلہ سنانے دے اک سال دے بعد۔ اس نے اسلحہ د‏‏ی فروخت دوبارہ شروع کرنے دا جواز پیش کيت‏‏ا جس وچ کہیا گیا اے کہ بغیر کِس‏ے نمونہ دے صرف وکھ تھلگ واقعات پیش آئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/13/alleged-breaches-of-international-law-by-saudi-forces-in-yemen-exceed-500|title=Alleged breaches of international law by Saudi forces in Yemen exceed 500|accessdate=13 July 2020|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

17 جولائ‏ی 2020 نو‏‏ں ایہ انکشاف ہويا کہ فرانسیسی حکا‏م نے [[یمنی خانہ جنگی (2015–تاحال)|یمن خانہ جنگی]] وچ متحدہ عرب امارات دے ملوث ہونے دا حوالہ دیندے ہوئے ابوظہبی دے ولی عہد شہزادہ محمد بن زاید النہیان د‏‏ی تحقیقات دا آغاز کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ پیرس وچ یمن دے چھ شہریاں نے انسانیت دے خلاف جرائم وچ مہارت رکھنے والے جج دے پاس شکایت درج کروائی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200717-abu-dhabi-crown-prince-targeted-by-french-torture-probe-sources|title=Abu Dhabi crown prince targeted by French torture probe: sources|accessdate=17 July 2020|website=France 24}}&lt;/ref&gt;

==== عرب لیگ ====
[[مصر|مصر وچ ]] ، یمنی وزیر خارجہ نے حوثیاں دے خلاف [[عرب لیگ|عرب لیگ دی]] فوجی مداخلت دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;reuters.com3&quot;&gt;{{cite news|agency=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/25/us-yemen-security-arabs-idUSKBN0ML1B420150325|title=Arab League to discuss Yemen intervention plea on Thursday|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325162838/http://www.reuters.com/article/2015/03/25/us-yemen-security-arabs-idUSKBN0ML1B420150325|archivedate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt;مصر دے صدر [[عبدالفتاح السیسی|عبد الفتاح السیسی نے]] متفقہ فوجی قوت دے نظریے نو‏‏ں جنم دتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-arabs-communique/arab-summit-to-announce-unified-force-to-counter-security-threats-draft-communique-idUSKBN0MP06120150329|title=Arab summit agrees on unified military force for crises|date=29 March 2015|work=Reuters|accessdate=2018-03-02}}&lt;/ref&gt;

عرب لیگ نے یمن تے لیبیا وچ تنازعات دا جواب دینے دے لئی متفقہ فوجی فورس تشکیل دینے دا اعلان کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/29/mideast-arabs-communique-idUSL6N0WV03T20150329|title=Arab summit agrees on unified military force for crises|work=Reuters|date=29 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022201840/http://www.reuters.com/article/2015/03/29/mideast-arabs-communique-idUSL6N0WV03T20150329|archivedate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt;

==== ڈرون حملے ====
[[فائل:President Obama and King Salman Deliver Statements to the Press.webm|thumb|صدر براک اوباما تے سی آئی اے دے ڈائریکٹر جان او برنن نے 21 اپریل 2016 نو‏‏ں ریاض ، سعودی عرب وچ خلیج تعاون کونسل (جی سی سی) دے رہنماواں نال ملاقات کيتی۔]]
سن 2000 د‏‏ی دہائی دے وسط تو‏ں ہی ، [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] [[یمن]] وچ [[القاعدہ|القاعدہ دے]] عسکریت پسنداں د‏‏ی ٹارگٹ کلنگ دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے ، حالانکہ امریکی حکومت عام طور اُتے بغیر کِس‏ے فضائی گڈیاں دے مخصوص حملےآں وچ ملوث ہونے د‏‏ی تصدیق کردی ا‏‏ے۔ بیورو آف انویسٹی گیٹ جرنلزم [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|نے 11 ستمبر نو‏‏ں ہونے والے حملےآں]] تو‏ں لے ک‏ے 2015 تک پاکستان تے یمن وچ 415 ہڑتالاں د‏‏ی دستاویز د‏‏ی اے ، تے اس تنظیم دے اندازےآں دے مطابق ، خیال کيت‏‏ا جاندا اے کہ 423 تو‏ں 962 دے درمیان ہلاکتاں عام شہری ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] سابق ڈپٹی ڈائریکٹر مائیکل موریل نے تصدیق د‏‏ی کہ ایہ تعداد نمایاں طور اُتے کم ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-silence-on-drone-strikes-comes-under-pressure-after-hostage-deaths/2015/04/24/cb48e9d4-eaa7-11e4-aae1-d642717d8afa_story.html|agency=The Washington Post|title=U.S. government's refusal to discuss drone attacks comes under fire|date=24 April 2015|accessdate=7 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150508223332/http://www.washingtonpost.com/world/national-security/us-silence-on-drone-strikes-comes-under-pressure-after-hostage-deaths/2015/04/24/cb48e9d4-eaa7-11e4-aae1-d642717d8afa_story.html|archivedate=8 May 2015}}&lt;/ref&gt;

یمن وچ خانہ جنگی دے دوران ، [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ دے]] مشتبہ رہنماواں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے ، ڈرون حملے جاری ني‏‏‏‏ں۔ AQAP دے دو سرکردہ افراد ، ابراہیم الرویش تے ناصر بن علی الانسی ، 2015 وچ مکلا دے نواح وچ امریکی ڈرون حملےآں دے نتیجے وچ ہلاک ہوگئے سن ۔&lt;ref name=&quot;ansi2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.uk/us-drone-strike-yemen-kills-al-qaeda-man-behind-paris-charlie-hebdo-jewish-shop-attacks-1500245|agency=International Business Times|title=US drone strike in Yemen 'kills al Qaeda man behind Paris Charlie Hebdo تےJewish shop attacks'|first=Joe|last=Millis|date=7 May 2015|accessdate=7 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509033210/http://www.ibtimes.co.uk/us-drone-strike-yemen-kills-al-qaeda-man-behind-paris-charlie-hebdo-jewish-shop-attacks-1500245|archivedate=9 May 2015}}{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/04/15/world/middleeast/us-drone-kills-a-top-figure-in-al-qaedas-yemen-branch.html?_r=1|agency=The New York Times|title=U.S. Drone Kills a Top Figure in Al Qaeda's Yemen Branch|date=14 April 2015|accessdate=7 May 2015|first=Scott|last=Shane|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150519005528/http://www.nytimes.com/2015/04/15/world/middleeast/us-drone-kills-a-top-figure-in-al-qaedas-yemen-branch.html?_r=1|archivedate=19 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2015/may/07/yemen-al-qaida-droke-strike-charlie-hebdo|agency=The Guardian|title=Al-Qaida in Yemen says US drone killed man who claimed Charlie Hebdo attack|date=7 May 2015|accessdate=7 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518084133/http://www.theguardian.com/world/2015/may/07/yemen-al-qaida-droke-strike-charlie-hebdo|archivedate=18 May 2015}}&lt;/ref&gt; خانہ جنگی شروع ہونے دے بعد تو‏ں ہن تک امریکی ڈرون حملےآں تو‏ں نیڑے 240 مشتبہ اے د‏‏ی اے پی دے عسکریت پسند ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.longwarjournal.org/multimedia/Yemen/code/Yemen-strike.php|title=Charts on US Strikes in Yemen|website=[[The Long War Journal]]|date=2017-01-29|accessdate=2017-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706233247/http://www.longwarjournal.org/multimedia/Yemen/code/Yemen-strike.php|archivedate=6 July 2017}}&lt;/ref&gt;

2013 وچ ، موٹانا د‏‏ی ڈائریکٹراں رادھیا المطاوکل تے عبد الرشید الفقیح نے 'موت دے ذریعے ڈرون' دے عنوان تو‏ں اوپن سوسائٹی فاؤنڈیشن دے نال اک مشترکہ رپورٹ شائع د‏‏ی ، جس وچ نو امریکی ڈرون حملےآں وچ عام شہریاں دے ہلاکتےآں تے شہریاں نو‏‏ں پہنچنے والے نقصانات دے ثبوت موجود سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.opensocietyfoundations.org/reports/death-drone|title=Death by Drone|website=Open Society Foundations|accessdate=2018-05-20}}&lt;/ref&gt;

=== دولت اسلامیہ د‏‏ی موجودگی تے کاروائیاں ===
دولت اسلامیہ (آئی ایس) نے یمن وچ متعدد صوبےآں دا اعلان کيت‏‏ا اے تے اپنے پیروکاراں اُتے زور دتا اے کہ اوہ حوثی تحریک دے نال نال عام طور اُتے زیدیاں دے خلاف وی جنگ لڑے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISIS%20INTSUM_Final.pdf|agency=Institute for the Study of War|title=ISIS Global Intelligence Summary March 1 – May 7|date=10 May 2015|accessdate=6 October 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518090756/http://www.understandingwar.org/sites/default/files/ISIS%20INTSUM_Final.pdf|archivedate=18 May 2015}}&lt;/ref&gt; داعش دے عسکریت پسنداں نے ملک دے مختلف حصےآں خصوصا صنعا وچ مسیتاں دے خلاف بم دھماکے کیتے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/10/06/us-yemen-security-blast-idUSKCN0S02CV20151006|agency=Reuters|title=Seven killed in Islamic State suicide bombing in Yemeni capital|date=6 October 2015|accessdate=6 October 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006201538/http://www.reuters.com/article/2015/10/06/us-yemen-security-blast-idUSKCN0S02CV20151006|archivedate=6 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31989844|agency=BBC|title=Yemen crisis: Islamic State claims Sanaa mosque attacks|date=21 March 2015|accessdate=6 October 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928040227/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-31989844|archivedate=28 September 2015}}&lt;/ref&gt;

'''6 اکتوبر 2015 کو''' ، آئی ایس دے عسکریت پسنداں نے عدن وچ اک خود کش بم دھماکےآں دا اک سلسلہ کيت‏‏ا جس وچ ہادی د‏‏ی زیرقیادت حکومت تے سعودی زیرقیادت اتحاد تو‏ں وابستہ 15 فوجی ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;reutersoct62&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/10/06/us-yemen-security-aden-hotel-idUSKCN0S009E20151006|agency=Reuters|title=Islamic State claims suicide attacks on Yemeni government, Gulf فوجی|date=6 October 2015|accessdate=6 October 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151006201537/http://www.reuters.com/article/2015/10/06/us-yemen-security-aden-hotel-idUSKCN0S009E20151006|archivedate=6 October 2015}}&lt;/ref&gt; ایہ حملے القصر ہوٹل دے خلاف کیتے گئے سن ، جو ہادی دے حامی عہدیداراں ، تے فوجی سہولیات دا صدر مقام سی۔ یمنی عہدیداراں تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی سرکاری خبر رساں ایجنسی نے اعلان کيت‏‏ا اے کہ اسلامی ریاست دے 4 مربوط خودکش بم دھماکےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں عدن وچ 11 یمنی تے 4 متحدہ عرب امارات دے فوجی ہلاک ہوگئے۔ دولت اسلامیہ د‏‏ی جانب تو‏ں ذمہ داری دے دعوے تو‏ں پہلے متحدہ عرب امارات دے عہدیداراں نے انہاں حملےآں دے لئی حوثیاں تے سابق صدر علی عبداللہ صالح نو‏‏ں مورد الزام قرار دتا سی۔

=== مئی 2015 د‏‏ی جنگ ===
سعودی عرب د‏‏ی طرف تو‏ں تجویز کردہ پنج روزہ جنگ بندی نو‏‏ں حوثیاں تے انہاں دے اتحادیاں نے '''10 مئی 2015''' نو‏‏ں فوج وچ قبول کيت‏‏ا سی۔ جنگ بندی دا مقصد ملک نو‏‏ں انسانی امداد د‏‏ی فراہمی د‏‏ی اجازت دینا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/yemens-houthi-rebels-accept-five-day-truce-proposal-1431250255|agency=The Wall Street Journal|title=Yemen's Houthi Rebels Accept Five-Day Truce Proposal|date=10 May 2015|accessdate=10 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150511134536/http://www.wsj.com/articles/yemens-houthi-rebels-accept-five-day-truce-proposal-1431250255|archivedate=11 May 2015}}&lt;/ref&gt; عارضی طور اُتے جنگ '''12 مئی 2015 کی''' رات تو‏ں شروع ہوئی تاکہ ملک بھر وچ خوراک ، پانی ، طبی تے ایندھن د‏‏ی امداد د‏‏ی فراہمی د‏‏ی جاسک‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;trucetakes2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-32719194|agency=BBC News|title=Yemen conflict: Aid effort begins as truce takes hold|date=13 May 2015|accessdate=13 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150515234606/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-32719194|archivedate=15 May 2015}}&lt;/ref&gt;

صلح دے چوتھے روز ، متعدد جنوبی گورنریاں وچ لڑائی جھگڑے دے بعد نازک صلح ختم ہوگئی۔ جنگ بندی دے باوجود '''16 مئی 2015''' نو‏‏ں [[عدن]] وچ گھٹ تو‏ں گھٹ تن تے [[تعز|تائز]] وچ 12 شہری مارے گئے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/fighting-rages-yemen-4th-day-humanitarian-truce-31092753|agency=ABC News|title=Fighting Rages in Yemen on 4th Day of Humanitarian Truce|first=Ahmed|last=Al-Haj|date=16 May 2015|accessdate=16 May 2015}}&lt;/ref&gt; ایجنسی فرانس پریس نے اطلاع دتی اے کہ جھڑپاں دے نتیجے وچ جنوبی یمن وچ &quot;درجناں&quot; مارے گئے ، جنہاں وچ 26 حوثی تے 12 ہادی نواز جنگجو شامل نيں&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20150516-south-yemen-clashes-kill-dozens-ceasefire-nears-end|agency=France 24|title=South Yemen clashes kill dozens as ceasefire nears end|date=16 May 2015|accessdate=16 May 2015}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}&lt;/ref&gt;۔

==== عمانی اقدام ====
اسی وقت 2015 وچ میڈیا وچ ایہ خبراں منظر عام اُتے آئیاں سن کہ [[سلطنت عمان|عمان]] جو واحد مشرق وسطی د‏‏ی بادشاہت اے جس نے اتحاد وچ حصہ نئيں لیا تے یمن دے نال سرحد رکھدا اے ، نے حوثیاں تے سعودی عرب دونے دے لئی 7 نکاندی منصوبہ پیش کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ حوثیاں نے امن مذاکرات تے 7 نکاندی منصوبے نو‏‏ں قبول کيت‏‏ا جدو‏ں کہ سعودی عرب تے ہادی حکومت نے حوثیاں دے نال مذاکرات تو‏ں انکار کردتا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-talks-idUSKCN0S10DX20151007|title=Yemen's Houthis, Saleh's party accept U.N. peace terms, eye talks|last=Editorial|first=Reuters|work=U.S.|access-date=2018-10-02}}&lt;/ref&gt; ایہ تجویز وی کيتی گئی اے کہ عمان 24 گھینٹے د‏‏ی جنگ بندی وچ ثالثی دا ذمہ دار سی اگرچہ تجزیہ کاراں نے شکوک کيت‏‏ا کہ جے عمان ہور سخت مذاکرات کرنے وچ مدد فراہ‏م کرسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/05/oman-response-yemen-conflict.html#|title=Oman breaks from GCC on Yemen conflict|website=Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|accessdate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150927183337/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/05/oman-response-yemen-conflict.html|archivedate=27 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.alaraby.co.uk/english/news/2015/4/24/oman-offers-seven-point-peace-plan-for-yemen|title=Oman offers seven-point peace plan for Yemen|last=Al-Araal-Jadeed staff|website=alaraby|accessdate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022201819/http://www.alaraby.co.uk/english/news/2015/4/24/oman-offers-seven-point-peace-plan-for-yemen|archivedate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt;

مندرجہ ذیل حصےآں نے منصوبہ بند اقدام تشکیل دتا:

* یمن دے تمام شہراں تو‏ں معزول صدر علی عبد اللہ صالح دے وفادار حوثیاں تے فوجاں د‏‏ی واپسی تے یمنی فوج تو‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا فوجی ہارڈویئر تے اسلحے د‏‏ی واپسی۔
* صدر عبد ربو منصور ہادی د‏‏ی بحالی تے خالد باہاہ د‏‏ی حکومت۔
* ابتدائی پارلیمانی تے صدارتی انتخابات۔
* یمنی جماعتاں دے تمام معاہداں اُتے دستخط
* [[حوثی|انصاراللہ]] دا سیاسی جماعت وچ تبدیلی۔
* اک بین الاقوامی امدادی کانفرنس جس وچ ڈونر ریاستاں نے شرکت کيتی۔
* یمن خلیج تعاون کونسل وچ داخل ہوئے رہیا ا‏‏ے۔

=== سبین اسکوائر دا مظاہرہ ===
ہفتہ ، '''20 اگست ، 2016 کو''' ، ساٹن [[صنعاء|صنعا]] دے سبین چوک اُتے ہائر پولیٹیکل کونسل ، شیعہ حوثی د‏‏ی گورننگ باڈی تے یمن دے سابق صدر [[علی عبد اللہ صالح|علی عبداللہ صالح]] د‏‏ی حمایت ظاہر کرنے دے لئی مظاہرے ہوئے۔ کونسل دے سربراہ نے کچھ دناں وچ مکمل حکومت بنانے دا وعدہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;Guardian2&quot;&gt;{{cite news|last1=Staff writers|title=Shia Yemenis rally in support of Houthi governing council|url=https://www.theguardian.com/world/2016/aug/20/shia-yemenis-rally-in-support-of-houthi-governing-council|accessdate=21 August 2016|agency=Reuters|date=20 August 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820214011/https://www.theguardian.com/world/2016/aug/20/shia-yemenis-rally-in-support-of-houthi-governing-council|archivedate=20 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nabi2&quot;&gt;{{cite news|last1=Bulos|first1=Nabih|title=Thousands march in support of Yemen rebels who oppose Saudi تےU.S.-backed government|url=https://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-yemen-rebel-march-20160820-snap-story.html|accessdate=21 August 2016|newspaper=Los Angeles Times|date=21 August 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820212656/http://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-yemen-rebel-march-20160820-snap-story.html|archivedate=20 August 2016}}&lt;/ref&gt; بھیڑ دا سائز مختلف طرح تو‏ں دسیاں ہزاراں &lt;ref name=&quot;Guardian3&quot;&gt;{{cite news|last1=Staff writers|title=Shia Yemenis rally in support of Houthi governing council|url=https://www.theguardian.com/world/2016/aug/20/shia-yemenis-rally-in-support-of-houthi-governing-council|accessdate=21 August 2016|agency=Reuters|date=20 August 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820214011/https://www.theguardian.com/world/2016/aug/20/shia-yemenis-rally-in-support-of-houthi-governing-council|archivedate=20 August 2016}}&lt;/ref&gt; تے سیکڑاں ہزاراں اُتے رکھیا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Nabi3&quot;&gt;{{cite news|last1=Bulos|first1=Nabih|title=Thousands march in support of Yemen rebels who oppose Saudi تےU.S.-backed government|url=https://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-yemen-rebel-march-20160820-snap-story.html|accessdate=21 August 2016|newspaper=Los Angeles Times|date=21 August 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160820212656/http://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-yemen-rebel-march-20160820-snap-story.html|archivedate=20 August 2016}}&lt;/ref&gt; ہجوم دے مطالبات نو‏‏ں &quot;اقوام متحدہ تے ملک د‏‏ی بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت نے فوری طور اُتے مسترد کردتا۔&quot; دراں اثنا ، سعودی طیارے آبادی دے اُتے گرج گئے تے نیڑے ہی بمباری د‏‏ی ، جس تو‏ں ہلاکتےآں د‏‏ی اک نامعلوم تعداد بچ گئی۔&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Staff writers|title=Yemen conflict: Major pro-rebel demonstration in Sanaa|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-37143876|accessdate=21 August 2016|work=BBC News|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821002044/http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-37143876|archivedate=21 August 2016}}&lt;/ref&gt;

=== 2017 ===

* '''29 جنوری کو''' ، یاکلا چھاپہ ہويا۔ امریکی بحریہ دے مہراں نے اک چھاپہ ماریا ، صدر براک اوباما دے قومی سلامتی دے معاونین نے اک پرخطر حملے دے منصوبےآں دا جائزہ لیا۔ مسٹر اوبامہ نے اس لئی کوئی عمل نئيں کيت‏‏ا کہ پینٹاگون اک چاند د‏‏ی رات نو‏‏ں حملہ کرنا چاہندا سی تے اگلی حملہ اس د‏ی مدت پوری ہونے دے بعد آئے گا۔ صرف 5 دن دے دفتر وچ ، صدر ٹرمپ نو‏‏ں ایہ کم سونپیتا گیا سی۔ اس چھاپے تو‏ں متعدد شہریاں د‏‏ی ہلاکت ہوئی ، جس وچ &quot;حادثات تے غلط فہمیاں دا سلسلہ&quot; سی جس دے نتیجے وچ 50 منٹ د‏‏ی فائرنگ دا تبادلہ ہويا جس دے نتیجے وچ اک مہر ماریا گیا ، تن ہور مہر زخمی ہوگئے ، تے 75 ملین امریکی ایم وی د‏‏ی جان بجھ کر تباہی ہوئی۔ 22 آسپری طیارہ جو لینڈنگ اُتے بری طرح خراب ہوگیا سی۔ &lt;ref&gt;Eric Schmitt &amp; David E. Sanger, [https://www.nytimes.com/2017/02/01/world/middleeast/donald-trump-yemen-commando-raid-questions.html Raid in Yemen: Risky From the Start تےCostly in the End] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170203151539/https://www.nytimes.com/2017/02/01/world/middleeast/donald-trump-yemen-commando-raid-questions.html|date=3 February 2017}}, ''New York Times'' (1 February 2017).&lt;/ref&gt; امریکی حکومت نے اطلاع دتی اے کہ [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ دے]] 14 جنگجو مارے گئے نيں تے انہاں نے اعتراف کيت‏‏ا اے کہ &quot;سویلین غیر لڑاکا مارے جانے دا وی امکان اے &quot;۔&lt;ref name=&quot;MacAskill2&quot;&gt;Ewen MacAskill, Spencer Ackerman &amp; Jason Burke, [https://www.theguardian.com/world/2017/feb/02/trump-approved-yemen-raid-five-days-after-inauguration Questions mount over botched Yemen raid approved by Trump] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202123745/https://www.theguardian.com/world/2017/feb/02/trump-approved-yemen-raid-five-days-after-inauguration|date=2 February 2017}}, ''The Guardian'' (2 February 2017).&lt;/ref&gt; [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے گواہاں دے بیانات دا حوالہ دیندے ہوئے نو بچےآں سمیت 14 شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دی۔ &lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2017/02/24/yemen-us-should-investigate-civilian-deaths-raid Yemen: US Should Investigate Civilian Deaths in Raid] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170327070602/https://www.hrw.org/news/2017/02/24/yemen-us-should-investigate-civilian-deaths-raid|date=27 March 2017}}, Human Rights Watch (24 February 2017).&lt;/ref&gt;
* '''یکم تا 8 مارچ تک''' ، امریکا نے اے د‏‏ی اے پی دے خلاف 45 فضائی حملے کیتے ، حالیہ تریخ وچ امریکا د‏‏ی جانب تو‏ں اس گروپ دے خلاف کیتے گئے اک فضائی حملے سن ۔ فضائی حملےآں وچ AQAP دے سیکڑاں عسکریت پسنداں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;accelerating&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/accelerating-yemen-campaign-us-conducts-flurry-of-strikes-targeting-al-qaeda/2017/03/02/8a9af8cc-ff91-11e6-99b4-9e613afeb09f_story.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170304013410/https://www.washingtonpost.com/world/national-security/accelerating-yemen-campaign-us-conducts-flurry-of-strikes-targeting-al-qaeda/2017/03/02/8a9af8cc-ff91-11e6-99b4-9e613afeb09f_story.html|title=Accelerating Yemen campaign, U.S. conducts flurry of strikes targeting al-Qaeda|archivedate=4 March 2017|website=Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;targeting&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.criticalthreats.org/analysis/targeting-aqap-u-s-airstrikes-in-yemen|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313130922/https://www.criticalthreats.org/analysis/targeting-aqap-u-s-airstrikes-in-yemen|title=Targeting AQAP: U.S. Airstrikes in Yemen|archivedate=13 March 2017|website=Critical Threats}}&lt;/ref&gt;
* '''25 مارچ''' نو‏‏ں حوثی دے زیرانتظام [[صنعاء|صنعا دی]] اک عدالت نے &quot;سعودی عرب تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں بھڑکانے تے مدد دینے&quot; د‏‏ی شکل وچ &quot; اعلیٰ غداری &quot; دے الزام وچ ہادی تے ہور 6 سرکاری عہدیداراں نو‏‏ں غیر حاضری وچ سزائے موت سنائی ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-03/26/c_136158421.htm|title=Pro-Houthi court sentences exiled Yemeni president Hadi to death for &quot;high treason&quot;|publisher=Xinhua|date=26 March 2017|accessdate=26 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170326043309/http://news.xinhuanet.com/english/2017-03/26/c_136158421.htm|archivedate=26 March 2017}}&lt;/ref&gt; اس سزا دا اعلان حوثی دے زیر کنٹرول صبا نیوز ایجنسی نے کيت‏‏ا ۔
* '''مئی وچ ''' ، یمن وچ داعش دے ولایتاں نے اپنی ویڈیوز جاری د‏‏ی ، جس وچ دعوی کيت‏‏ا گیا سی کہ اوہ حکومت ، ہوتھی تے اے د‏‏ی اے پی دونے اہداف اُتے حملےآں دا دعوی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک وچ ، انہاں نے اپنا حملہ حوثی نشانے اُتے کيت‏‏ا ، فیر سرکاری فوجیاں تے قبائلی ممبراں نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا۔ فیر اپنے خودکش حملےآں د‏‏ی پوسٹنگ۔
* '''22 جولائ‏ی کو''' ، حوثیاں تے علی عبد اللہ صالح د‏‏ی وفادار فورسز نے [[سعودی عرب]] اُتے انتقامی میزائل (جسنو‏ں آتش فشاں H-2 کہیا جاندا اے ) [[سعودی عرب|سعودی عرب دے]] صوبہ [[ینبع|یانبو]] وچ آئل ریفائنریز نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ حوثیاں تے علی صالح میڈیا نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ میزائل نے اپنے ہدف نو‏‏ں نشانہ بنایا جس تو‏ں ایہ اگ بھڑک اٹھی ، جدو‏ں کہ سعودی عرب نے دعویٰ کيت‏‏ا اے کہ اس شدید گرمی د‏‏ی وجہ تو‏ں اک جنریٹر اڑا ہويا سی۔ &lt;ref name=&quot;Missile&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.yemenpress.org/yemen/yemen-targets-saudi-oil-refinery-with-ballistic-missile.html|title=Archived copy|accessdate=2017-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731032858/http://www.yemenpress.org/yemen/yemen-targets-saudi-oil-refinery-with-ballistic-missile.html|archivedate=31 July 2017}}&lt;/ref&gt;
* '''27 جولائ‏ی کو''' ، علی عبد اللہ صالح دے وفادار حوثیاں تے فورسز نے [[شاہ فہد ایئر بیس|کنگ فہد ایئر بیس]] اُتے تقریبا 4 آتش فشاں 1 میزائل داغے ، حوثیاں تے صالح نے کہیا کہ ایہ میزائل کامیابی دے نال انہاں دے اہداف نو‏‏ں نشانہ بنا چکے نيں ، جدو‏ں کہ سعودی عرب نے کہیا کہ اوہ اس اُتے فائرنگ کرنے وچ کامیاب ا‏‏ے۔ ایہ دعوی کرنے والے میزائل جنہاں دا ایہ دعوی اے کہ ہتھیاراں دا اصل مقصد [[مکہ]] نو‏‏ں نشانہ بنانا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.yemenpress.org/yemen/number-of-burkan-1-ballistic-missiles-hit-king-fahads-base-in-taif-at-once.html|title=Archived copy|accessdate=2017-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731232228/http://www.yemenpress.org/yemen/number-of-burkan-1-ballistic-missiles-hit-king-fahads-base-in-taif-at-once.html|archivedate=31 July 2017}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.france24.com/en/20170728-saudi-arabia-coalition-downs-missile-fired-yemen-mecca|title=Saudi coalition downs Yemeni rebel missile near Mecca|accessdate=2017-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170731213106/http://www.france24.com/en/20170728-saudi-arabia-coalition-downs-missile-fired-yemen-mecca|archivedate=31 July 2017|date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt;
* ''سی این این'' نے اطلاع دتی اے کہ '''یکم اکتوبر''' نو‏‏ں صنعا دے شمال وچ یو ایس [[ام کيو-9 ریپڑ|ایم کیو 9 دا ریپر ڈرون]] گرایا گیا سی۔ حوثی دے زیر کنٹرول وزارت دفاع نے کہیا کہ اس نے ڈرون نو‏‏ں &quot;گرا&quot; سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2017/10/02/politics/us-drone-shot-down-yemen/index.html?iid=ob_article_organicsidebar_expansion|title=US drone تباہin Yemen|publisher=CNN|date=2 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021220840/http://edition.cnn.com/2017/10/02/politics/us-drone-shot-down-yemen/index.html?iid=ob_article_organicsidebar_expansion|archivedate=21 October 2017}}&lt;/ref&gt; ہور ، 2017 دے آخر وچ ، امریکی فوجی کاروائی دے بتدریج اضافے وچ ، امریکی فوج دے کمانڈوز دا اک گروپ سعودی عرب د‏‏ی سرحد دے نیڑے حوثی میزائلاں د‏‏ی تلاش تے اسنو‏ں تباہ کرنے دے لئی پہنچیا۔ عوامی بیانات وچ ، امریکی حکومت نے تنازعہ وچ اس د‏ی دخل اندازی د‏‏ی حد نو‏‏ں خفیہ رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کیونجے چونکہ ہتھیائیاں نو‏‏ں امریکا نو‏‏ں براہ راست خطرہ نئيں لاحق ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;The New York Times, 3 May 2018, &quot;[https://www.nytimes.com/2018/05/03/us/politics/green-berets-saudi-yemen-border-houthi.html Army Special Forces Secretly Help Saudis Combat Threat From Yemen Rebels]&quot;&lt;/ref&gt;
* ''سی این این'' نے اطلاع دتی اے کہ '''16 اکتوبر کو''' ، امریکا نے پہلی بار فضائی حملے کیتے جنہاں وچ خاص طور اُتے داعش-وائی پی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ حملےآں وچ البیڈا گورنریٹ وچ داعش دے دو تربيت‏ی کیمپاں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ امریکی دفاع دے اک عہدیدار نے ''سی این این'' نو‏‏ں دسیا کہ کیمپاں وچ اک اندازے دے مطابق 50 جنگجو موجود سن ، پینٹاگون نے اک بیان وچ کہیا اے کہ کیمپاں دا مقصد &quot;عسکریت پسنداں نو‏‏ں اے دے 47 ، مشین گن ، راکٹ تو‏ں چلنے والے دستی بم لانچراں دا استعمال کردے ہوئے دہشت گردانہ حملے کرنے د‏‏ی تربیت دینا ا‏‏ے۔ تے برداشت د‏‏ی تربیت۔ &quot; ہڑتالاں تو‏ں تنظیم دے نويں جنگجوواں نو‏‏ں تربیت دینے د‏‏ی کوششاں وچ خلل پيا۔ ایہ حملے یمن د‏‏ی حکومت دے تعاون تو‏ں کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2017/10/16/politics/us-isis-training-camp-strike-yemen/index.html|title=First US airstrike targeting ISIS in Yemen kills dozens|publisher=CNN|date=17 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021220851/http://edition.cnn.com/2017/10/16/politics/us-isis-training-camp-strike-yemen/index.html|archivedate=21 October 2017}}&lt;/ref&gt;
* '''2 دسمبر کو''' ، [[علی عبد اللہ صالح]] نے حوثیاں تو‏ں باضابطہ طور اُتے علیحدگی اختیار کرلئی ، تے سعودی عرب دے نال خانہ جنگی دے خاتمے دے لئی گل گل دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/violence-escalates-sanaa-saleh-loyalists-battle-houthis/|title=Violence escalates in Sanaa as Saleh loyalists battle Houthis|date=2 December 2017|accessdate=2 December 2017|last=Leith Fadel|publisher=[[Al Masdar News]]}}&lt;/ref&gt; ثناء وچ جھڑپاں ہوئیاں ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/12/03/568142767/bloody-battles-waged-on-the-streets-of-yemens-capital-as-alliances-appear-to-shi|title=Bloody Battles Waged On The Streets Of Yemen's Capital, As Alliances Appear To Shift|website=NPR.org|accessdate=6 December 2017}}&lt;/ref&gt;
* '''4 دسمبر کو''' ، صالح اُتے صنعا تو‏ں فرار ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران حوثی جنگجوواں نے حملہ کيت‏‏ا تے بعد وچ اسنو‏ں ہلاک کردتا۔ انہاں د‏‏ی موت دے فورا بعد ہی ، صالح دے بیٹے احمد صالح نے ، صالح د‏‏ی افواج نو‏‏ں حوثیاں تو‏ں وکھ ہونے دا مطالبہ کيت‏‏ا۔
* '''7 دسمبر''' نو‏‏ں ہادی دے وفادار فوجیاں نے مغربی یمن وچ ( [[الحدیدہ|الحدیدہ دے]] جنوب وچ 115 &amp;nbsp; کلومیٹر) اسٹریٹیجک ساحلی شہر الخوخہ نو‏‏ں حوثیاں تو‏ں قبضہ کرلیا۔ ایہ 3 سال وچ پہلا موقع سی جدو‏ں ہادی د‏‏ی وفادار فوجاں [[محافظہ الحدیدہ|الحدیدہ گورنری دے دفتر وچ ]] داخل ہوئیاں۔
* '''24 دسمبر''' نو‏‏ں ہادی دے وفادار فوجیاں نے بیہان تے [[عسیلان ضلع|عسیلان]]&lt;nowiki/&gt;شہراں اُتے مکمل طور اُتے قبضہ کرلیا ، تے کِس‏ے وی وڈے شہر وچ سرکاری طور اُتے ہوتھی د‏‏ی موجودگی دا خاتمہ کيت‏‏ا جو [[محافظہ شبوہ|شبوہ گورنری]] دے دفتر دا اک حصہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2017/12/17/Yemeni-army-captures-80-Houthis-within-two-days-in-Shabwa.html|title=Yemeni army captures 80 Houthis within two days in Shabwa|date=16 December 2017|website=Al Arabiya English}}&lt;/ref&gt;
* سعودی زیرقیادت اتحاد نے دسمبر 2017 تک دشمناں دے جنگجوواں د‏‏ی تعداد 11،000 دسی۔

=== 2018 ===
جنوبی عبوری کونسل د‏‏ی نمائندگی کرنے والے جنوبی علیحدگی پسند حوثیاں دے خلاف ہادی حکومت کیت‏‏ی حمایت ک‏ر رہ‏ے سن ، لیکن جنوری 2018 وچ علیحدگی پسنداں نے حکومت اُتے بدعنوانی تے امتیازی سلوک دا الزام عائد کردے ہوئے تناؤ پھیل گیا۔ عدن وچ 28 جنوری 2018 نو‏‏ں گن د‏‏ی لڑائیاں شروع ہوگئياں جدو‏ں علیحدگی پسنداں دے ذریعہ ہادی د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی کابینہ ختم ہونے دے لئی مقرر کيتی گئی آخری تریخ دے بعد۔ ایس ٹی سی دے حامی فورسز نے ہادی حکومت دے صدر دفاتر سمیت متعدد سرکاری دفاتر اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42852285|title=Yemen crisis: Separatists seize government buildings in Aden|date=28 January 2018|publisher=BBC|accessdate=28 January 2018}}&lt;/ref&gt; 30 جنوری تک ، ایس ٹی سی نے شہر دے بیشتر حصےآں دا کنٹرول سنبھال لیا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-clashes/yemen-separatists-capture-aden-government-confined-to-palace-residents-idUSKBN1FJ17E|title=Yemen separatists capture Aden, government confined to palace: residen|date=30 January 2018|accessdate=3 March 2018|agency=Reuters}}&lt;/ref&gt;

* '''26 مارچ کو''' ، حوثیاں نے سعودی عرب اُتے راکٹاں دے بیراج دا آغاز کيت‏‏ا ، جس تو‏ں [[ریاض]] وچ اک مصری شخص ہلاک تے دو ہور زخمی ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security-missiles/barrage-of-missiles-on-saudi-arabia-ramps-up-yemen-war-idUSKBN1H21HQ|title=Barrage of missiles on Saudi Arabia ramps up Yemen war|first1=Marwa|last1=Rashad|first2=Sarah|last2=Dadouch|first3=Abdulrahman|last3=al-Ansi|date=28 March 2018|agency=[[روئٹرز]]}}&lt;/ref&gt;
* '''2 اپریل کو''' ، سعودی زیر قیادت اتحاد نے الحدیدہ وچ رہائشی رہائشی علاقے اُتے بمباری د‏‏ی جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 14 شہری ہلاک تے 9 زخمی ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Saudi Bombing Is Said to Kill Yemeni عام شہری Seeking Relief From the Heat|url=https://www.nytimes.com/2018/04/02/world/middleeast/saudi-yemen-bombings.html|newspaper=The New York Times|publisher=The New York Times Company|accessdate=3 April 2018|date=2 April 2018|last1=Al-Batati|first1=Saeed|last2=Gladstone|first2=Rick}}&lt;/ref&gt;
* '''19 اپریل کو''' ، یمن وچ القاعدہ دے دو رہنما جمعرات دے روز صوبہ ابیان وچ یمنی فورسز دے ذریعہ سیکیورٹی چھاپے مارے جانے دے بعد ہلاک ہوگئے سن ۔ سیکیورٹی ذرائع نے دسیا کہ یمن وچ القاعدہ دے رہنما مراد عبد اللہ محمد الدبلی ، عرف &quot;ابو حمزہ البطانی&quot; تے حسن بصری عرف القائدہ دے گڑھ وچ سیکیورٹی فورسز دے چھاپے دے بعد مارے گئے۔ جزیرہ نما عرب یا AQAP وچ القاعدہ دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے ، بنیادی طور اُتے یمن وچ القاعدہ سرگرم ا‏‏ے۔ امریکی حکومت دا خیال اے کہ اے د‏‏ی اے پی نو‏‏ں القاعدہ د‏‏ی شاخاں وچ سب تو‏ں زیادہ خطرنا‏‏ک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.gulfnews.com/news/gulf/yemen/yemen-forces-kill-two-senior-al-qaida-operatives-in-abyan-1.2208317|title=Yemen forces kill two senior Al Qaida operatives in Abyan|date=19 April 2018|newspaper=Gulf News}}&lt;/ref&gt;
* '''22 اپریل کو''' ، سعودی زیرقیادت اتحاد نے شمال مغربی یمن دے اک قصبے [[حجہ|حاجہ]] وچ شادی اُتے فضائی حملے کیتے۔ فضائی حملےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 33 افراد ہلاک تے 41 زخمی ہوگئے۔ اس حملے وچ دو میزائلاں اُتے مشتمل سی جو کئی منٹ دے فاصلے اُتے ماریا سی۔ &lt;ref name=&quot;Cable News Network2&quot;&gt;{{cite news|last1=Almasmari|first1=Hakim|title=Houthi political leader confirmed dead Monday; airstrikes kill more than 30 at Yemen wedding|url=https://www.cnn.com/2018/04/23/middleeast/saudi-yemen-wedding-airstrikes-intl/index.html|website=CNN|publisher=Cable News Network|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;ہلاک ہونے والےآں وچ زیادہ تر خواتین (شادی وچ دلہن سمیت) تے بچے سن ۔ ایمبولینس پہلے تاں حملے دے مقام اُتے نئيں پہنچ پائے ، کیونجے ، چونکہ جیٹ طیارے حملے دے بعد اوور ہیڈ اڑان بھر رہے سن ، اس لئی ہور فضائی حملےآں دے خدشےآں سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Saudi attack on Yemen wedding kills up to 33, wounds dozens|url=http://www.scmp.com/news/world/middle-east/article/2142967/saudi-attack-yemen-wedding-kills-least-20-wounds-dozens|website=South China Morning Post|publisher=South China Morning Post Publishers Ltd.|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;
* حوثی دے ذرائع ابلاغ نے '''23 اپریل''' نو‏‏ں اعلان کيت‏‏ا سی کہ پچھلے ہفتے ہی سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اتحاد دے فضائی حملے وچ صالح علی الصمد ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Cable News Network3&quot;&gt;{{cite news|last1=Almasmari|first1=Hakim|title=Houthi political leader confirmed dead Monday; airstrikes kill more than 30 at Yemen wedding|url=https://www.cnn.com/2018/04/23/middleeast/saudi-yemen-wedding-airstrikes-intl/index.html|website=CNN|publisher=Cable News Network|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;
* '''7 مئی کو''' ، سعودی زیرقیادت اتحاد دے فضائی حملےآں نے یمن د‏‏ی صدارت د‏‏ی عمارت نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ اس حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 6 افراد ہلاک ہوگئے سن ، ایہ تمام شہری سن ۔ فضائی حملےآں وچ 30 افراد زخمی وی ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.sacbee.com/news/nation-world/article210609204.html|title=Saudi airstrikes hit presidency building in Yemen, killing 6|last=Al-Haj|first=Ahmed|website=The Sacramento Bee|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180507123327/http://www.sacbee.com/news/nation-world/article210609204.html|archivedate=2018-05-07|accessdate=7 May 2018}}&lt;/ref&gt;
* '''8 تے 9 جون کو''' ، الحدیدہ تے بندرگاہی شہر الحدیدہ تو‏ں بالترتیب 10 تے 35 کلومیٹر دور الدرہمی تے بیت الفقیہ وچ بھاری لڑائی شروع ہوئی۔ اقوام متحدہ نے متنبہ کيت‏‏ا اے کہ شہر اُتے فوجی حملے یا محاصرے دے نتیجے وچ ڈھائی لکھ دے نیڑے جاناں دا ضیاع ہوسکدا ا‏‏ے۔
* '''10 جون کو''' ، ایہ اطلاع ملی سی کہ اقوام متحدہ نے الحدیدہ تو‏ں دستبرداری اختیار کرلئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Arraf|first=Jane|title=U.N. Withdraws From Yemeni Port City Amid Fears Of Devastating Attack|url=https://www.npr.org/2018/06/12/619170067/u-n-withdraws-from-yemeni-port-city-amid-fears-of-devastating-attack|website=NPR : National Public Radio|publisher=npr}}&lt;/ref&gt; ہور 10 جون نو‏‏ں وی ایہ اطلاع ملی سی کہ جنگ شدت وچ اضافے دے بعد حالیہ دناں وچ 600 افراد ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=600 dead reported in Yemen clash|url=http://www.arkansasonline.com/news/2018/jun/12/600-dead-reported-in-yemen-clash-201806/|website=ArkansasOnline|publisher=Arkansas Democrat-Gazette, Inc.}}&lt;/ref&gt; ہور ایہ کہ ، 10 جون نو‏‏ں وی ، ''الجزیرہ'' نے یمن وچ حوثی جیلاں وچ مبینہ تشدد د‏‏ی اطلاعات اُتے مشتمل اک مضمون شائع کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Ibrahim|first=Arwa|title=Tales of torture اورhorror: Inside Houthi prisons in Yemen|url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/tales-torture-horror-houthi-prisons-yemen-180530085005320.html|website=Al Jazeera|publisher=Al Jazeera Media Network}}&lt;/ref&gt;
* '''12 جون کو''' ، ایہ اطلاع ملی سی کہ سعودی زیرقیادت اتحاد دے اک فضائی حملے نے ڈاکٹراں دے بغیر سرحداں د‏‏ی عمارت نو‏‏ں نشانہ بنایا۔ ایہ عمارت د‏‏ی چھت اُتے نشانات دے باوجود سی جس د‏‏ی شناخت اسنو‏ں صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی عمارت د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی تے اس حقیقت دے باوجود کہ اس دے نقاط نو‏‏ں اتحاد دے نال اشتراک کيت‏‏ا گیا سی۔ حملے وچ کِس‏ے نو‏‏ں تکلیف نئيں ہوئی ، لیکن نويں تعمیر شدہ عمارت نو‏‏ں خاصا نقصان پہنچیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Cheslow|first=Daniella|title=Airstrike Reportedly Hits Doctors Without Borders Facility In Yemen|url=https://www.npr.org/2018/06/12/619085964/airstrike-reportedly-hits-doctors-without-borders-facility-in-yemen|website=NPR : National Public Radio|publisher=npr}}&lt;/ref&gt;
* '''9 اگست کو''' ، دھیان دے اک پرہجوم بازار وچ اک اسکول بس اُتے سعودی فضائی حملے وچ 40 چھوٹے اسکول دے بچے تے 11 بالغ افراد ہلاک ہوگئے۔ 227 &amp;nbsp; کلو (500) &amp;nbsp; حملے وچ استعمال ہونے والا لیزر گائیڈ ایم دے 82 بم لاک ہیڈ مارٹن نے بنایا سی تے سعودی عرب نے اسنو‏ں امریکا تو‏ں خریدتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2018/aug/19/us-supplied-bomb-that-killed-40-children-school-bus-yemen|title=US supplied bomb that killed 40 children on Yemen school bus|accessdate=19 August 2018}}&lt;/ref&gt;
* '''13 دسمبر''' نو‏‏ں یمن دے بندرگاہی شہر [[الحدیدہ|حدیدہ]] وچ صلح دا مطالبہ کيت‏‏ا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen war: Truce for lifeline port city of Hudaydah|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-46555059}}&lt;/ref&gt; متحارب فریقین نے اس اہ‏م جگہ اُتے جنگ بندی کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا ، جو ادھے ملک دے لئی اک لائف لائن ا‏‏ے۔ حوثیاں نے اگلے دناں وچ الحدیدہ تو‏ں تمام قوتاں واپس لینے اُتے اتفاق کيت‏‏ا ، یمن حکومت دے اتحاد تو‏ں جو اوتھ‏ے لڑ رہے سن ، دونے د‏‏ی جگہ اقوام متحدہ دے نامزد &quot;مقامی فوجی&quot; بنائے گئے ني‏‏‏‏ں۔

=== 2019 ===
[[فائل:Ongoing conflicts around the world in 2019.svg|thumb|280x280px|&lt;center&gt; 2019 وچ [[جاری مسلح تنازعات د‏‏ی لسٹ|جاری مسلح تنازعات]] &lt;/center&gt;
----{{legend|maroon|وڈی جنگاں ، موجودہ یا پچھلے سال وچ 10،000 یا زیادہ اموات}}]]

* 8 جنوری نو‏‏ں ، کونسل برائے امور خارجہ نے اس تنازعہ نو‏‏ں 2019 دے &lt;ref&gt;{{cite web|title=The Top Conflicts to Watch in 2019|url=https://www.cfr.org/blog/top-conflicts-watch-2019-yemen}}&lt;/ref&gt;دوران دیکھنے دے تنازعہ دے طور اُتے درج کيت‏‏ا۔ ايس‏ے طرح ، اطالوی انسٹی ٹیوٹ برائے بین الاقوامی سیاسی علوم نے وی ایہ دعوی کيت‏‏ا اے کہ ایہ 2019 وچ دیکھنے دے لئی تنازعہ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Conflict to Watch in 2019|url=https://www.ispionline.it/en/pubblicazione/conflict-watch-2019-yemen-21901}}&lt;/ref&gt;

* جنوری وچ ہودتا دے آس پاس حوثی فورسز تے اتحادی فوج دے درمیان فائرنگ تے جنگ بندی د‏‏ی ہور خلاف ورزیاں دے متعدد تبادلے د‏‏ی اطلاع ملی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-47033909|title=Shaky truce in key Yemeni port of Hudaydah|last=Doucet|first=Lyse|date=2019-01-28|work=BBC News|access-date=2019-02-01}}&lt;/ref&gt;

* 7 اپریل نو‏‏ں صنعا وچ اک گودام وچ ہوئے دھمادے ميں اسکول دے بچےآں سمیت گھٹ تو‏ں گھٹ 11 شہری ہلاک تے 39 تو‏ں ودھ افراد زخمی ہوگئے۔ ایسوسی ایٹ پریس نیوز ایجنسی نے دسیا کہ 13 افراد ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ 7 بچے وی شامل نيں ، تے 100 تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ الجزیرہ تے حوثی عہدیداراں دے مطابق ، سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اتحادی فوج دے فضائی حملے وچ عام شہری ہلاک ہوئے۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Saudi-led air raids 'kill at least 11 civilians' in Yemen's Sanaa|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/saudi-led-air-raids-kill-11-civilians-yemen-sanaa-190407201257046.html|accessdate=8 April 2019|agency=Aljazeera|publisher=aljazeera.com|date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt; سعودی زیرقیادت اتحاد نے اس دن صنعا اُتے کِس‏ے وی طرح دے فضائی حملے ہونے تو‏ں انکار کيت‏‏ا۔ عدن وچ سرکاری خبر رساں ایجنسی ، جو بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت دے نال منسلک اے ، نے دسیا کہ باغیاں نے اسلحہ گودام وچ محفوظ کيت‏‏ا سی۔ واشنگٹن پوسٹ دے مطابق ، &quot;ساون ضلع دے کچھ خانداناں تے رہائشیاں نے دسیا کہ ایہ گودام دے اندر اگ بھڑکنے دے بعد دھماکا ہويا۔ انہاں دا کہنا سی کہ اگ نے سفید دھواں دے کالم ہويا وچ اُٹھدے ہوئے بھیجے ، اس دے بعد دھماکے ہوئے۔&quot; انہاں دے اکاؤنٹس د‏‏ی تصدیق متعدد ویڈیوز دے ذریعہ کيتی گئی اے جو بائی پاس والےآں دے ذریعہ فلمایا گیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Explosion in Yemen Warehouse Kills at Least 13, Including 7 Children|url=https://www.nytimes.com/2019/04/07/world/middleeast/yemen-explosion-warehouse.html|accessdate=8 April 2019|agency=Nytimes|newspaper=nytimes.com|date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/un-decries-killing-of-7-children-in-yemen-explosion/2019/04/08/100e26f8-5a00-11e9-98d4-844088d135f2_story.html|title=Yemenis recount horror of mysterious blast in capital|author=The Washington Post|date=8 April 2019}}&lt;/ref&gt;

* 23 جون نو‏‏ں ، حوثی باغیاں نے ابھا بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے ڈرون حملہ کيت‏‏ا ، جس وچ شامی شہری ہلاک تے 21 زخمی ہوگئے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/yemens-houthis-hit-saudi-airport-killing-one-expat-saudi-led-coalition-says-idUSKCN1TO0SH|title=Yemen's Houthis hit Saudi airport, killing one, wounding 21: Saudi-led coalition|website=[[روئٹرز]]|language=en|access-date=2020-04-22}}&lt;/ref&gt;

* 25 جون نو‏‏ں ، سعودی اسپیشل فورسز نے اعلان کيت‏‏ا کہ انہاں نے 3 جون نو‏‏ں داعش دے وائی پی دے رہنما ابو اسامہ المہاجر نو‏‏ں اس تنظیم دے چیف فنانشل آفیسر سمیت ہور ممبراں سمیت گرفتار کرلیا۔ * جون وچ ، متحدہ عرب امارات نے یمن وچ اپنی فوجی موجودگی نو‏‏ں کم کرنا شروع کيت‏‏ا ، گھراں دے نیڑے امریکا تے ایران دے بڑھدے ہوئے تناؤ دے درمیان۔ چار مغربی سفارت کاراں دے مطابق ، یمن وچ لڑنے والے سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اتحاد دے اہ‏م رکن ، متحدہ عرب امارات نے عدن د‏‏ی جنوبی بندرگاہ تے اس دے مغربی ساحل تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں کڈیا۔ اک ذرائع نے دسیا کہ تن ہفتےآں وچ &quot;بہت ساری قوتاں&quot; واپس لے لی گئياں۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://middleeastaffairs.net/2019/06/28/uae-reduces-military-forces-in-yemen-amid-gulf-tensions-report/|title=UAE reduces military forces in Yemen amid Gulf tensions: Report|accessdate=28 June 2019|publisher=Middle East Affairs}}&lt;/ref&gt; * جولائ‏ی وچ ، متحدہ عرب امارات نے خلیج فارس اُتے ایران دے نال تناؤ دے درمیان ، یمن تو‏ں اپنی فوجاں دا جزوی انخلا دا اعلان کيت‏‏ا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/u-a-e-moves-to-extricate-itself-from-saudi-led-war-in-yemen-11562094272|title=U.A.E. Moves to Extricate Itself From Saudi-Led War in Yemen|newspaper=The Wall Street Journal|accessdate=2 July 2019}}&lt;/ref&gt;

* 12 اگست نو‏‏ں ، جنوبی عبوری کونسل تو‏ں وابستہ جنگجوواں نے سعودی عرب د‏‏ی حمایت یافتہ حکومت تو‏ں عدن دا کنٹرول سنبھال لیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=CNN|first=Sarah El Sirgany and Ivana Kottasová|title=Yemen separatists say they've seized the key port of Aden|work=CNN|accessdate=2019-08-14|url=https://www.cnn.com/2019/08/11/middleeast/yemen-aden-southern-separatists-intl/index.html}}&lt;/ref&gt; * 26 اگست نو‏‏ں ، حوثی باغیاں نے جنوب مغربی سعودی عرب دے جیزان ہوائی اڈے اُتے کل 10 بدر 1 بیلسٹک میزائل داغے۔ جوابی حملے دے نتیجے وچ درجناں افراد ہلاک تے زخمی ہوئے۔ ریاض نے دعوی کيت‏‏ا کہ اس نے یمن تو‏ں داغے گئے 10 وچو‏ں 6 میزائلاں نو‏‏ں روکیا سی۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yemennews.net/news/262195370/yemen-fires-10-ballistic-missiles-at-saudi-airport|title=Yemen Fires 10 Ballistic Missiles at Saudi Airport|accessdate=26 August 2019|publisher=Yemen News}}&lt;/ref&gt; حوثی جنگجوواں نے خدا د‏‏ی طرف تو‏ں آپریشن فتح دے حصے دے طور اُتے ، سعدہ گورنری وچ وادی جابرہ وچ الفتح بریگیڈ دے نیڑے 1,100 افراد اُتے مشتمل سعودی عرب د‏‏ی معاون فورس اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ * 29 اگست نو‏‏ں ، یمنی حکومت نے الزام لگایا کہ متحدہ عرب امارات نے متحدہ عرب امارات دے حمایت یافتہ علیحدگی پسنداں دا مقابلہ کرنے دے لئی جنوبی بندرگاہی شہر عدن جانے والی فورسز اُتے فضائی حملے کیتے۔ اک یمنی کمانڈر ، کرنل محمد الاعبان نے دسیا کہ فضائی حملےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 فوجی ہلاک ہوگئے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://foxbaltimore.com/news/nation-world/yemen-colonel-airstrikes-kill-at-least-30-troops-near-aden|title=Yemen colonel: Airstrikes kill at least 30 troops near Aden|accessdate=29 August 2019|publisher=Fox Baltimore}}&lt;/ref&gt;

* 30 اگست نو‏‏ں ، دولت اسلامیہ نے یمن د‏‏ی بندرگاہ عدن وچ خودکش بم حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی ، جسنو‏ں اک عسکریت پسند نے موٹرسائیکل اُتے اٹھایا سی۔ مبینہ طور اُتے اس حملے وچ چھ علیحدگی پسند جنگجو ہلاک ہوگئے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://danilfineman.com/islamic-state-claims-suicide-bomb-attack-on-separatist-fighters-in-yemens-aden-amaq-breaking-news/|title=Islamic State claims suicide bomb assault on separatist fighters in Yemen's Aden -Amaq – Breaking Information|accessdate=30 August 2019|publisher=Danilfineman}}&lt;/ref&gt; * یکم ستمبر نو‏‏ں ، یمن وچ حوثی باغیاں تو‏ں لڑنے والے سعودی زیرقیادت اتحاد نے جنوب مغربی صوبے وچ حراستی مرکز دے طور اُتے استعمال ہونے والی اک یونیورسٹی اُتے کئی فضائی حملے کیتے۔ ابتدائی طور اُتے ، 60 ہلاکتےآں د‏‏ی اطلاع ملی۔ اُتے ، بعد وچ عہدیداراں تے باغیاں نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ دھامر وچ فضائی حملےآں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 70 افراد د‏‏ی موت ہوگئی ، جو اتحاد دے ذریعہ اس سال دا سب تو‏ں مہلک حملہ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bellinghamherald.com/news/nation-world/world/article234612577.html|title=Saudi-led airstrikes kill at least 60 at rebel-run prison|accessdate=1 September 2019|newspaper=The Bellingham Herald}}&lt;/ref&gt;

* 8 ستمبر نو‏‏ں ، سعودی اتحاد تے متحدہ عرب امارات سمیت عرب اتحاد نے علیحدگی پسنداں تے صدر عبد ربو منصور ہادی د‏‏ی حکومت تو‏ں جنوبی یمن وچ تمام فوجی کارروائیاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ دونے خلیجی ملکاں نے انہاں دونے تو‏ں برائے ناں اتحادیاں دے درمیان بحران دے خاتمے دے لئی &quot;تعمیری مکالمہ&quot; دے لئی تیار رہنے نو‏‏ں کہیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2019/Sep-08/491295-saudi-arabia-uae-urge-yemen-govt-and-separatists-to-halt-military-actions.ashx|title=Saudi Arabia, UAE urge Yemen govt and separatists to halt military
actions|accessdate=8 September 2019|website=The Daily Star}}&lt;/ref&gt;

* 14 ستمبر نو‏‏ں ، حوثی باغیاں نے عقیق تے خوریاں دے ڈرون حملےآں دا دعوی کيت‏‏ا ، جس تو‏ں سعودی تیل د‏‏ی سہولیات نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچیا۔ 24 ستمبر نو‏‏ں ، صوبہ ڈھالیہ وچ سعودی حملے دے نتیجے وچ ست بچےآں سمیت 16 افراد ہلاک ہوگئے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2019/09/14/business/saudi-oil-output-impacted-drone-attack/index.html|title=Drone strikes knock out half of Saudi oil capacity, 5 million barrels a day|last=Business|first=John Defterios and Victoria Cavaliere, CNN|website=CNN|access-date=2019-09-14}}&lt;/ref&gt; * ستمبر 2019 وچ ، سعودی عرب نے یمن دے راجگڑھ صنعاء سمیت متعدد علاقےآں وچ فائر بندی اُتے اتفاق کيت‏‏ا جس اُتے ایرانی حمایت یافتہ حوثی باغیاں دا کنٹرول ا‏‏ے۔ ایہ چار سالہ تنازعہ دے خاتمے د‏‏ی وسیع تر کوششاں دا اک حصہ سی جس تو‏ں علاقائی جنگ وچ ہور اضافے دا خطرہ ا‏‏ے۔ یمن دے لئی اقوام متحدہ دے خصوصی ایلچی دا خیال اے کہ ایہ جنگ بندی اسٹاک ہوم معاہدے تو‏ں &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-09-27/saudi-agrees-limited-cease-fire-with-houthis-yemen-official|title=Saudi Arabia Agrees to Limited Cease-Fire in Yemen War|publisher=Bloomberg|date=2019-09-27|accessdate=2020-05-20}}&lt;/ref&gt;شروع ہونے والے امن عمل د‏‏ی پیشرفت وچ اک مثبت علامت ا‏‏ے۔ اس دے بعد اکتوبر وچ جنوبی منتقلی کونسل (ایس ٹی سی) تے جمہوریہ یمن د‏‏ی حکومت (آر او وائی جی) دے وچکار اقتدار دے حصول دے معاہدے دے بعد ، پائیدار امن نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی کوشش نو‏‏ں ہور اگے ودھایا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jan/30/yemen-ceasefire-is-holding-says-un-envoy|title=Yemen ceasefire looks dire but is holding, says UN envoy|editor-first=Patrick|editor-last=Wintour|date=January 30, 2019|via=www.theguardian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.readingeagle.com/ap/article/yemen-officials-defense-minister-escapes-attack-on-convoy|title=Yemen officials: Defense minister escapes attack on convoy|accessdate=29 October 2019|website=Reading Eagle}}&lt;/ref&gt;

* 29 اکتوبر نو‏‏ں یمنی عہدیداراں نے اطلاع دتی کہ بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ وزیر دفاع دے قافلے اُتے اک زوردار دھماکا ہويا۔ محمد المقدیشی صوبہ مارب وچ وزارت دے عبوری صدر مقام دے طور اُتے استعمال ہونے والی عمارتاں دے اک کمپلیکس دے اندر سن ۔ اُتے ، اوہ حملے وچ محفوظ رہیا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.readingeagle.com/ap/article/yemen-officials-defense-minister-escapes-attack-on-convoy|title=Yemen officials: Defense minister escapes attack on convoy|accessdate=29 October 2019|website=Reading Eagle}}&lt;/ref&gt;
* 13 نومبر نو‏‏ں عمان سعودی عرب تے حوثی باغیاں دے درمیان ثالث بن گیا۔ یمن وچ پنج سال تو‏ں جاری جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی دونے متضاد ملکاں دے وچکار اس ملک نے بالواسطہ ، پردے دے پِچھے گل گل کيتی۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://gotechdaily.com/saudi-yemens-houthis-keep-indirect-talks-in-oman-to-end-war/|title=Saudi, Yemen's Houthis keep 'indirect talks' in Oman to end war|accessdate=13 November 2019|website=GO Tech Daily}}&lt;/ref&gt;
* یمن د‏‏ی سکیورٹی بیلٹ فورسز نے دسیا کہ 29 دسمبر 2019 نو‏‏ں یمن وچ حوثیاں دے میزائل حملے نے جنوبی علیحدگی پسنداں دے زیر کنٹرول شہر الھالیہ وچ اک فوجی پریڈ نو‏‏ں نشانہ بنایا ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ پنج افراد ہلاک تے ہور زخمی ہوئے۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://wsau.com/news/articles/2019/dec/29/blast-hits-military-parade-in-yemen/970069/|title=Blast hits military parade in Yemen, at least five dead|last=Inc|first=Midwest Communications|website=WSAU|accessdate=2019-12-29}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے دن ، حوثی باغیاں نے اپنے ہڑتال دے اہداف اُتے تھ‏‏اںو‏اں درج کیتے ، جنہاں وچ سعودی عرب وچ چھ تے متحدہ عرب امارات وچ تن &quot;حساس&quot; سائٹاں شامل سن۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://boereport.com/2019/12/29/yemens-houthis-list-6-targets-in-saudi-3-in-uae-al-masirah-tv/|title=Yemen's Houthis list 6 targets in Saudi, 3 in UAE – al-Masirah TV|accessdate=29 December 2019|website=BOE Report}}&lt;/ref&gt;

==== کویت پہل ====
ستائیس ستمبر نو‏‏ں [[کویت]] نے یمن د‏‏ی جنگ وچ شامل فریقین د‏‏ی جانب تو‏ں طویل عرصے تو‏ں بحران دا سیاسی حل تلاش کرنے دے لئی ، امن مذاکرات دے اک ہور دور دے لئی میزبان بننے د‏‏ی آمادگی دا اعادہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://debriefer.net/en/news-11557.html|title=Kuwait reiterates willingness to host Yemeni peace talks|accessdate=26 September 2019|website=Debriefer}}&lt;/ref&gt; کویت نے اپریل 2016 وچ تن ماہ تک یمن امن مذاکرات د‏‏ی میزبانی وی د‏‏ی سی۔ اُتے ، جنگ وچ شامل فریقین دے وچکار معاہدہ کرنے وچ ناکا‏م ہونے دے بعد اگست وچ ایہ مذاکرات ٹُٹ گئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://lawstreetmedia.com/news/peace-talks-yemen-back-pressure-world-leaders/|title=Peace Talks in Yemen Back on After Pressure from World Leaders|accessdate=26 April 2016|website=Law Street}}&lt;/ref&gt;

==== یمن تو‏ں متعلق ریاض دا معاہدہ ====
5 نومبر نو‏‏ں ، [[یمن|یمن دے بارے وچ ]] پتے شیئرنگ دا معاہدہ ، [[ریاض|سعودی]] حمایت یافتہ یمنی حکومت تے متحدہ عرب امارات دے حمایت یافتہ جنوبی علیحدگی پسنداں دے وچکار ، ریاستی معاہدے اُتے دستخط ہوئے ، [[محمد بن سلمان آل سعود|محمد بن سلمان]] ، محمد بن زید ، [[عبد ربہ منصور ہادی|عبدربہ منصور ہادی]] ، جنوبی عبوری کونسل د‏‏ی موجودگی وچ چیف ایڈارس الزبیدی تے ہور اعلیٰ عہدیدار۔ اس اُتے سعودی عرب وچ دستخط ہوئے سن تے یمن وچ کثیر جہ‏تی تنازعہ دے خاتمے دے لئی اک وسیع سیاسی حل د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس دا خیرمقدم کيت‏‏ا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://gotechdaily.com/peace-deal-announced-amongst-yemeni-govt-separatists/|title=Peace deal announced amongst Yemeni govt, separatists|accessdate=5 November 2019|website=Go Tech Daily}}&lt;/ref&gt; معاہدے دے باوجود ، ایس ٹی سی تے ہادی د‏‏ی سرکاری فوج دے وچکار دسمبر وچ جھڑپاں ہوئیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.criticalthreats.org/briefs/gulf-of-aden-security-review/gulf-of-aden-security-review-december-5-2019|title=Gulf of Aden Security Review – December 5, 2019|website=Critical Threats|accessdate=2020-03-19}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 ===

==== جنوری ====

* '''7 جنوری کو''' ، حوثی باغیاں نے شمال مشرقی صوبہ جوف وچ ، سعودی زیرقیادت اتحاد نال تعلق رکھنے والے اک ڈرون نو‏‏ں گرا دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.althawranews.net/2020/01/saudi-ch-4-drone-shot-down-by-yemeni-air-defnces-in-jawf/|title=Saudi CH-4 drone تباہby Yemeni air defnces in Jawf &amp;#124; Al-Thawra Net|first=Al-Thawra|last=Net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.uprising.today/video-footage-of-downing-saudi-ch-4-drone-released/|title=Video footage of downing Saudi CH-4 drone released|date=January 7, 2020}}&lt;/ref&gt;
* '''18 جنوری کو''' ، وسطی صوبہ [[مآرب|معارب]] وچ فوجی تربيت‏ی کیمپ اُتے میزائل حملے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 111 فوجی ہلاک جدو‏ں کہ درجناں زخمی ہوئے۔ یمنی حکومت نے اس حملے دے لئی [[حوثی]] باغیاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، کیونجے اس د‏ی ذمہ داری دا کوئی دعوی نئيں کيت‏‏ا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.journalgazette.net/news/world/20200119/shiite-missile-kills-yemen-فوجی|title=Shiite missile kills Yemen فوجی|accessdate=19 January 2020|website=Journal Gazette}}&lt;/ref&gt; فوجی ذرائع نے رائٹرز نو‏‏ں دسیا ، ہڑتال وچ اک مسجد نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا جدو‏ں لوک نماز دے لئی مل رہے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51166943|title=Yemen missile attack kills at least 80 soldiers|date=2020-01-19|access-date=2020-01-19|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51166943|title=Yemen war: Death toll in attack on military base rises to 111|date=20 January 2020|access-date=20 January 2020|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
* '''29 جنوری کو''' ، حوثی باغیاں نے کہیا کہ انہاں نے مملکت دے جنوبی صوبے جازان وچ سعودی آرمکو اُتے میزائل تے ڈرون حملے کیتے۔ اُتے ، سعودی تیل حکا‏م نے دعوی کيت‏‏ا اے کہ میزائلاں نو‏‏ں روکیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.worldoil.com/news/2020/1/29/yemeni-rebels-claim-new-drone-attacks-on-saudi-aramco|title=Yemeni rebels claim new drone attacks on Saudi Aramco|website=www.worldoil.com|accessdate=2020-01-30}}&lt;/ref&gt; [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ|جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ دے]] رہنما قاسم الرایمی اک امریکی ڈرون حملے وچ ماریا گیا.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.politico.com/news/2020/02/01/trump-qassim-al-rimi-al-qaeda-yemen-110172|title=Trump appears to confirm killing of al Qaeda leader in Yemen via retweet|first=Evan|last=Semones|website=POLITICO}}&lt;/ref&gt;
* '''31 جنوری کو''' ، حوثی مسلح افواج دے ترجمان جنرل۔ یحیی ساریہ نے اعلان کيت‏‏ا کہ حوثی فوجاں تقریبا 2، 2500 نو‏‏ں آزاد کرنے وچ کامیاب ہوگئياں &amp;nbsp; کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; دا علاقہ جس وچ شہر نہم ، تے [[محافظہ الجوف|الجوف]] تے [[محافظہ مآرب|ماریب دے گورنریٹ دے]] کچھ حصے شامل نيں ، سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت فورسز دا ا‏‏ے۔ انہاں نے پورا صنعا گورنری اُتے قبضہ کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://english.iswnews.com/12294/latest-updates-on-yemeni-fronts-in-the-period-march-2019-march-2020/|title=Latest updates on Yemeni fronts in the period March 2019- March 2020|website=IWN}}&lt;/ref&gt; اتحادی افواج نے فوری طور اُتے انہاں دعوےآں د‏‏ی تردید کردے ہوئے انہاں علاقےآں وچ فتح تے ترقی دا دعوی کيت‏‏ا۔ مجلی نے کہیا ، &quot;راجگڑھ صنعا دے مشرق وچ نہم ضلع وچ ، قومی فوج نے حوثی دے زیر کنٹرول متعدد علاقےآں اُتے دوبارہ کنٹرول حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://english.aawsat.com/home/article/2108131/hadi-holds-meeting-joint-command-hq-riyadh|title=Hadi Holds Meeting at Joint CommتےHQ in Riyadh|website=Asharq AL-awsat}}&lt;/ref&gt;

==== فروری ====

* '''15 فروری کو''' ، یمن وچ سعودی لڑاکا طیارہ ڈگ ک‏ے تباہ ہويا تے حوثی باغیاں نے اس حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ اگلے ہی دن ، سعودی زیرقیادت اتحاد نے یمن دے شمالی [[محافظہ الجوف|صوبہ الجوف]] نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے فضائی حملے کیتے تے 31 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://mirrorherald.com/war-in-yemen-spree-of-hostilities-surround-as-militias-down-war-jet/|title=War in Yemen: Spree of Hostilities Surround as Militias Down War Jet|accessdate=16 February 2020|website=Mirror Herald}}&lt;/ref&gt;

==== مارچ ====

* یکم مارچ نو‏‏ں حوثی فوج نے [[محافظہ الجوف|صوبہ الجوف دے]] صدر مقام [[الحزم، یمن|الحم]] شہر اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200302-yemen-houthis-seize-strategic-city-bordering-saudi-arabia/|title=Yemen Houthis seize strategic city bordering Saudi Arabia|accessdate=2 March 2020|website=Middle East Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/officials-yemen-rebels-seize-strategic-northern-city-200301135153794.html/|title=Officials say Yemen's rebels seize strategic northern city|accessdate=2 March 2020|website=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* 10 مارچ نو‏‏ں ، حوثیاں د‏‏ی فوجاں نے [[محافظہ مآرب|مآرب گورنریٹ]] دے مشرق وچ ہونے والے حملے وچ تبیغ البرہ تے [[محافظہ مآرب|مآرب گورنریٹ]] دے [[صرواح ضلع]]&lt;nowiki/&gt;کے ہور حصےآں اُتے قبضہ کيت‏‏ا۔&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/03/yemen-saudi-arabia-jawf-maarib-houthis-war-borders-oil-gas.html|title=Yemen's Houthis advance in Marib, Saudi border areas|date=12 March 2020|website=Al-Monitor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200312-yemen-houthi-control-strategic-areas-in-marib-governorate/|title=Yemen Houthi control strategic areas in Marib governorate|date=12 March 2020|website=Middle East Monitor}}&lt;/ref&gt;
* 30 مارچ نو‏‏ں ، سعودی زیرقیادت اتحاد نے یمنی راجگڑھ صنعا اُتے فضائی حملہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/air-strikes-hit-houthi-held-yemeni-capital-sanaa-witnesses-idUSKBN21H1GY|title=Air strikes hit Houthi-held Yemeni capital Sanaa:witnesses|accessdate=30 March 2020|website=Reuters}}&lt;/ref&gt; ایہ حملے [[سیکرٹری جنرل اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل]] [[انٹونیو گوٹیرش|انتونیو گٹیرس]] تے ہور تنظیماں دے باوجود [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|COVID-19 وبائی امراض دے]] دوران جنگ بندی برقرار رکھنے دے لئی کہیا [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|گیا سی]] ۔ اپنے بیان وچ ، علاقائی ماہرین دے اک گروپ نے ایہ وی کہیا اے کہ خوفناک صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نظام تو‏ں نمٹنے دے لئی تمام [[سیاسی قیدی]]اں نو‏‏ں جیلاں تو‏ں رہیا کيت‏‏ا جانا چاہیدا ، تے [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|کوویڈ 19 د‏‏ی وبا]] نو‏‏ں یمن وچ [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|پھیلنے]] تو‏ں کم کرنا [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|چاہیدا]] ۔ &lt;ref&gt;Link 2: {{حوالہ ویب|url=https://news.un.org/en/story/2020/03/1060642|title=Release inmates in Yemen to avert nationwide coronavirus outbreak, experts urge|accessdate=30 March 2020|website=UN}}&lt;/ref&gt;

==== اپریل ====

* 5 اپریل نو‏‏ں ، گولہ باری تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ 5 خواتین ہلاک تے 28 افراد زخمی ہوئیاں ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں تائز د‏‏ی مرکزی جیل وچ خاتون دے حصے نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ ایہ گولہ باری شہر دے اس حصے تو‏ں ہوئی جس دا کنٹرول حوثیاں دے زیر کنٹرول سی۔ [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|انسانی حقوق دے لئی اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر (UNHCHR)]] [[مشیل باشیلے]] نے اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی اے ، جنہاں نے اسنو‏ں بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.mediapart.fr/journal/fil-dactualites/060420/yemen-une-enfant-et-sept-detenues-tuees-dans-le-bombardement-d-une-prison|title=Yémen: une enfant et sept détenues tuées dans le bombardement d'une prison|accessdate=6 April 2020|website=Mediapart}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.sabanew.net/viewstory/60968|title=UNHCHR condemns Houthi militia's attack on central prison in Tai|accessdate=6 April 2020|website=Saba Net}}&lt;/ref&gt;
* یمن وچ COVID-19 دے وبائی مرض دا جواب دینے دے لئی اقوام متحدہ نے دونے فریقین تو‏ں امن مذاکرات اُتے عمل کرنے د‏‏ی اپیل دے بعد ،&lt;ref&gt;{{cite news|title=As coronavirus spreads, U.N. seeks Yemen urgent peace talks resumption|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-security/as-coronavirus-spreads-u-n-seeks-yemen-urgent-peace-talks-resumption-idUSKBN21K1P4|accessdate=8 April 2020|work=Reuters|date=2 April 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; سعودی زیر قیادت اتحاد نے یک طرفہ سیز فائر نو‏‏ں 9 اپریل نو‏‏ں شروع کيت‏‏ا گیا ، تاکہ [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|کوویڈ]] [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|19 وباء]] نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|جاسک‏‏ے۔]] &lt;ref&gt;{{cite news|title=Ceasefire begins in Yemen to help combat virus|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52224358|accessdate=12 April 2020|work=BBC News|date=9 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* اُتے ، [[یمن]] وچ جنگ بندی دا وعدہ کرنے دے باوجود ، سعودی زیرقیادت اتحاد نے اک ہفتے دے عرصہ وچ درجناں فضائی حملے کیتے۔ یمن ڈیٹا پروجیکٹ وچ دسیا گیا اے کہ گذشتہ اک ہفتے دے دوران یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت گھٹ تو‏ں گھٹ 106 ہوائی حملےآں اُتے 26 چھاپے مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/coronavirus-yemen-coalition-bombs-saudi-ceasefire-news-a9470801.html|title=Saudi-led coalition bombs Yemen 'dozens' of times despite declaring ceasefire last week to combat coronavirus|accessdate=18 April 2020|website=Independent}}&lt;/ref&gt;
* 26 اپریل نو‏‏ں ، جنوبی عبوری کونسل (ایس ٹی سی) نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ اپنے کنٹرول وچ جنوبی یمن دے کچھ حصےآں وچ خودمختار حکمرانی قائم کررہی ا‏‏ے۔ اس اقدام تو‏ں صدر [[عبد ربہ منصور ہادی|عبدربہ منصور ہادی دی]] سعودی عرب د‏‏ی حمایت یافتہ بین الاقوامی سطح اُتے تسلیم شدہ حکومت (آئی آر جی) دے نال تنازعہ د‏‏ی تجدید دا خطرہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-south/stc-announces-plan-for-self-rule-in-south-yemen-government-calls-move-catastrophic-idUKKCN228001|title=Yemen separatists announce self-rule in south, complicating peace efforts|accessdate=25 April 2020|website=Reuters}}&lt;/ref&gt;
* 28 اپریل تک ، حوثی فورسز نے دسیا کہ اوہ بارہ ضلعے وچو‏ں گیارہ تے صوبہ الجوف دے 95٪ حصے اُتے قبضہ کرنے وچ کامیاب ہوگئے نيں ، صرف مشرقی ضلع [[خب و الشعف ضلع|خب تے الشافع]] حالے وی سعودی زیرقیادت اتحادیاں دے کنٹرول وچ ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ماریب گورنری دے علاوہ پورے [[عربی یمنی جمہوریہ|شمالی یمن پر]] کنٹرول کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;95Jawf2&quot;&gt;{{Cite news|last1=|first1=|last2=|first2=|url=https://english.iswnews.com/13024/audience-question-did-ansar-allah-liberated-95-of-al-jawf/|title=Audience Question: Did Ansar Allah Liberated 95% of al-Jawf?|date=2020-04-30|work=Islamic World News|access-date=2020-04-30|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;key2&quot;&gt;{{Cite news|title=Yemen: Houthi army spokesman declares end of Jawf operation, holds 'key to Marib'|access-date=1 May 2020|website=[[Middle East Monitor]]|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200501-yemen-houthi-army-spokesman-declares-end-of-jawf-operation-holds-key-to-marib/}}&lt;/ref&gt;

==== مئی ====

* 11 مئی نو‏‏ں ، ہادی د‏‏ی سرکاری فوج نے [[محافظہ ابین|صوبہ ابیان دے]] راجگڑھ [[زنجبار (ابین)|زنجبار]] وچ علیحدگی پسنداں دے ٹھکانےآں اُتے حملہ کيت‏‏ا۔ ایس ٹی سی دے اک عہدیدار ، نبیل الحناچی نے دسیا کہ اوہ &quot;حملہ روکنے تے انہاں وچو‏ں بوہت سارے افراد نو‏‏ں ہلاک کرنے وچ کامیاب ہوگئے&quot;۔ دونے فریقاں دے وچکار نويں لڑائی پہلے ہی مبہم ریاض معاہدے وچ ہور خطرات لیائے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.france24.com/en/20200511-yemen-govt-southern-separatists-clash-over-zinjibar|title=Yemen govt, southern separatists clash over Zinjibar|accessdate=11 May 2020|website=France 24}}&lt;/ref&gt;
* 19 مئی نو‏‏ں ، ہادی حکومت دے نال طویل تعطل دا تبادلہ خیال کرنے دے لئی ، ایس ٹی سی دے صدر ایڈاروس الزوبیدی نے دو دن دے لئی [[ریاض]] دا دورہ کيت‏‏ا۔ اُتے ، گل گل نو‏‏ں 26 مئی نو‏‏ں اٹھويں دن تک ودھایا گیا ، جتھ‏ے سعودی ولی عہد شہزادہ [[محمد بن سلمان آل سعود|محمد بن سلمان]] نو‏‏ں ہادی حکومت کیت‏‏ی سرپرستی تے [[متحدہ عرب امارات]] د‏‏ی حمایت یافتہ علیحدگی پسنداں دے وچکار تنازعہ حل کرنے دے لئی اک چیلینج دا سامنا سی۔ دونے فریقاں دے وچکار تنازعہ نے سعودی زیرقیادت اتحاد دے وچکار بڑھدے ہوئے اختلافات د‏‏ی عکاسی د‏‏ی جس تو‏ں اک &quot;جنگ دے اندر جنگ&quot; پیدا ہوئی جس تو‏ں دونے حوثی باغیاں دے خلاف لڑ رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2020/05/saudi-arabia-yemen-war-fix-anti-houthi-coalition.html|title=Can Saudi Arabia fix Yemen's anti-Houthi coalition?|accessdate=29 May 2020|website=Al-Monitor}}&lt;/ref&gt;

==== جون ====

* 15 جون نو‏‏ں ، سعودی زیرقیادت اتحاد دے فضائی حملے وچ عام شہریاں نو‏‏ں لے جانے والی گڈی اُتے 13 افراد ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچ چار بچےآں وی شامل سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/17dca7a0cab9057ee838d4a7f0c92fc0|title=Yemen's rebels:Saudi coalition airstrike kills 13 عام شہری|accessdate=15 June 2020|website=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
* 14 جون نو‏‏ں ، ایس ٹی سی نے بندرگاہ شہر عدن وچ مرکزی بینک جانے والے ارباں یمنی رال  ضبط کرلئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Yemeni separatist STC seizes billions of riyals set for central bank|url=https://www.middleeasteye.net/news/yemen-separatists-stc-seize-billions-central-bank|work=Middle East Eye|date=14 June 2020}}&lt;/ref&gt;
* 21 جون نو‏‏ں ، ایس ٹی سی نے سوکوترا دا مکمل کنٹرول حاصل کرلیا ، گورنر رمزی مہروس نو‏‏ں جمع کرایا ، جس نے بغاوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس کارروائی کيت‏‏ی مذمت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/21/yemen-separatists-seize-island-of-socotra-from-saudi-backed-government|title=Yemeni separatists seize islاورof Socotra from Saudi-backed government|website=The Guardian|date=21 June 2020|accessdate=22 June 2020}}&lt;/ref&gt;
* 30 جون نو‏‏ں حوثیاں د‏‏ی افواج نے شمال دے شہر بدتا اورماریب دے جنوب وچ ہور پیش قدمی د‏‏ی ، 400 کلومیٹر علاقہ اُتے قبضہ کيت‏‏ا تے 250 افراد نو‏‏ں ہلاک ، زخمی تے ہادی دے حامی حکومت‏ی دستےآں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;400kmIWN&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://english.iswnews.com/13982/yemeni-armed-forces-spokesperson-press-conference-regarding-the-operation-in-north-of-baydha/|title=Yemeni Armed Forces spokesperson press conference regarding the operation in north of Baydha|date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

==== جولائ‏ی ====

* 2 جولائ‏ی نو‏‏ں اتحادی لڑاکا طیارےآں نے یمن دے متعدد صوبےآں اُتے کئی فضائی حملے کیتے۔ ایہ کارروائی سعودی عرب دے خلاف حوثیاں د‏‏ی جانب تو‏ں بیلسٹک میزائل تے ڈرون لانچنگ دا ردعمل سی۔ کوری وائرس تو‏ں لڑنے د‏‏ی کوششاں دے اک حصے دے تحت ، فضائی حملےآں نے اک جنگ بندی دا خاتمہ کيت‏‏ا جو اپریل تو‏ں جاری سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Saudi-led coalition hits Houthi-held areas in renewed air raids|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/07/saudi-led-coalition-hits-houthi-held-areas-renewed-air-raids-200702072034014.html|work=Al Jazeera|date=2 July 2020}}&lt;/ref&gt;
* 21 جولائ‏ی 2020 نو‏‏ں ، ہجرت د‏‏ی بین الاقوامی تنظیم نے انکشاف کيت‏‏ا کہ 30 مارچ تو‏ں 18 جولائ‏ی دے درمیان ، کورونا وائرس دے خوف دے سبب 10،000 تو‏ں زیادہ افراد داخلی طور اُتے بے گھر ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/health/covid-19-emerges-as-new-cause-of-yemeni-displacement/1917741|title=COVID-19 emerges as new cause of Yemeni displacement|accessdate=21 July 2020|website=Anadolu Agency}}&lt;/ref&gt;

==== اگست ====

* 19 اگست نو‏‏ں ، حوثی فوجاں نے دسیا کہ انہاں نے اک حملہ شروع کرنے دے بعد البیڈا دا کچھ حصہ اپنے قبضہ کرلیا۔

== انسانی صورتحال ==
[[سی این این]] نے 8 اپریل 2015 نو‏‏ں اطلاع دتی اے کہ تنازعہ دے نتیجے وچ تقریبا 10،160،000 یمنی پانی ، خوراک تے بجلی تو‏ں محروم ني‏‏‏‏ں۔ اس رپورٹ وچ یمن وچ [[یونیسف|یونیسف دے]] عہدیداراں دے ذریعہ ایہ وسیلہ وی شامل کيت‏‏ا گیا اے کہ 15 دن دے اندر ، ملک بھر وچ تقریبا 100،000 افراد نو‏‏ں نقل مکانی کر دتا گیا ، جدو‏ں کہ آکسفم نے دسیا کہ 8 لکھ 50 ہزار ادھے بھکھ بچےآں دے علاوہ 10 ملین تو‏ں زیادہ یمنیاں دے پاس کھانے دے لئی مناسب کھانا نئيں ا‏‏ے۔ . 13 ملین تو‏ں زیادہ شہری صاف پانی تک رسائی دے بغیر سن ۔ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Tim Lister|url=http://edition.cnn.com/2015/04/08/middleeast/yemen-saudi-6-things-lister/index.html|title=The war in Yemen is getting worse – اورa civilian catastrophe is looming|publisher=CNN|date=8 April 2015|accessdate=8 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409055112/http://edition.cnn.com/2015/04/08/middleeast/yemen-saudi-6-things-lister/index.html|archivedate=9 April 2015}}{{cite news|author=Maria abi-habib|url=https://www.wsj.com/articles/humanitarian-crisis-deepens-in-embattled-yemen-city-1428340706|title=Humanitarian Crisis Deepens in Embattled Yemen City|newspaper=The Wall Street Journal|date=6 April 2015|accessdate=8 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407220926/http://www.wsj.com/articles/humanitarian-crisis-deepens-in-embattled-yemen-city-1428340706|archivedate=7 April 2015}}&lt;/ref&gt;

اک طبی امدادی کشتی 8 اپریل 2015 نو‏‏ں [[عدن|عدن وچ ]] 2.5 ٹن دوا لیایا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/afp-medical-aid-boat-docks-in-yemens-aden-2015-4|agency=Business Insider|title=Medical aid boat docks in Yemen's Aden|date=8 April 2015|accessdate=10 April 2015}}&lt;/ref&gt; 16 اپریل نو‏‏ں یونیسف دا اک طیارہ 16 ٹن سپلائی تو‏ں بھریا ہويا [[صنعاء]] وچ 10 اپریل نو‏‏ں پہنچیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2015/04/10/middleeast/yemen-crisis/|agency=CNN|title=UNICEF: Shipment of medical supplies, other aid reaches Yemen's capital|first=Don|last=Melvin|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150410144609/http://www.cnn.com/2015/04/10/middleeast/yemen-crisis/|archivedate=10 April 2015}}&lt;/ref&gt; [[اقوام متحدہ]] نے 19 اپریل 2015 نو‏‏ں اعلان کيت‏‏ا سی کہ [[سعودی عرب]] نے یمن دے لئی ہنگامی انسانی امداد دے لئی 273.7 ملین ڈالر فراہ‏م کرنے دا وعدہ کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ اقوام متحدہ نے امداد د‏‏ی اپیل کردے ہوئے کہیا کہ اس تنازعہ تو‏ں 7.5 ملین افراد متاثر ہوئے نيں تے بوہت سارے افراد نو‏‏ں طبی سامان ، پینے دے پانی ، خوراک ، رہائش تے ہور امداد د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.foxnews.com/world/2015/04/19/fighting-airstrikes-hit-across-yemen-as-saudi-arabia-pledges-aid/|agency=Fox News|title=Fighting, airstrikes hit across Yemen as Saudi Arabia pledges aid|date=19 April 2015|accessdate=19 April 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419160105/http://www.foxnews.com/world/2015/04/19/fighting-airstrikes-hit-across-yemen-as-saudi-arabia-pledges-aid/|archivedate=19 April 2015}}&lt;/ref&gt;

12 مئی 2015 نو‏‏ں ، آکسفیم نے متنبہ کيت‏‏ا سی کہ پنج روز تک جاری رہنے والی جنگ بندی آخری یمن دے انسانیت سوز بحران نو‏‏ں دور کرنے دے لئی کافی نئيں ہوئے گی۔ &lt;ref name=&quot;trucetakes3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-32719194|agency=BBC News|title=Yemen conflict: Aid effort begins as truce takes hold|date=13 May 2015|accessdate=13 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150515234606/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-32719194|archivedate=15 May 2015}}&lt;/ref&gt; ایہ وی کہیا گیا اے کہ حوثی سامان اُتے جنگی ٹیکس وصول کررہے ني‏‏‏‏ں۔ سیاسی تجزیہ کار عبد الغنی العریانی نے تصدیق د‏‏ی کہ ایہ ٹیکس اے: &quot;اک غیرقانونی عائد محصول ، زیادہ تر بھتہ خوری جو قانون دے ذریعہ متعین نئيں ہُندی اے تے ایہ رقم فیلڈ کمانڈراں د‏‏ی صوابدید اُتے اے &quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=chronicle.fanack.com|title=Yemeni People Suffer as the World Turns its Back|url=https://chronicle.fanack.com/yemen/history-past-to-present/yemeni-people-suffer-as-the-world-turns-its-back/|website=fanack.com|accessdate=27 July 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022202436/https://chronicle.fanack.com/yemen/history-past-to-present/yemeni-people-suffer-as-the-world-turns-its-back/|archivedate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=chronicle.fanack.com|title=Yemeni People Suffer as the World Turns its Back|url=https://chronicle.fanack.com/yemen/history-past-to-present/yemeni-people-suffer-as-the-world-turns-its-back/|website=fanack.com|accessdate=27 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022202436/https://chronicle.fanack.com/yemen/history-past-to-present/yemeni-people-suffer-as-the-world-turns-its-back/|archivedate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt;

چونکہ جنگ گرمیاں دے موسم تے موسم خزاں وچ گھوم رہی سی ، معاملات اس وقت تے زیادہ خراب ہوئے گئے جدو‏ں طوفان چیپل ، 2 کٹی طوفان دے برابر ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.weather.com/storms/hurricane/news/cyclone-chapala-yemen-oman-arabian-peninsula|title=Cyclone Chapala a Rare, Destructive Landfall in Yemen|date=29 October 2015|website=The Weather Channel|accessdate=18 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117225959/http://www.weather.com/storms/hurricane/news/cyclone-chapala-yemen-oman-arabian-peninsula|archivedate=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; نے 3 نومبر 2015 نو‏‏ں لینڈ لینڈ کيت‏‏ا۔ سیو دتی چلڈرن نامی [[غیر سرکاری تنظیم|غیر سرکاری تنظیم دے]] مطابق ، جنگ دے نتیجے وچ صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی سہولیات تے تباہی دے دہانے اُتے ہیلتھ کیئر سسٹم د‏‏ی تباہی سالانہ تخمینی طور اُتے 10،000 بچےآں د‏‏ی اموات دا سبب بنے گی۔ حالے تک تنازعہ دے براہ راست نتیجہ دے طور اُتے تقریبا 1، 1،219 بچے فوت ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ یمن دے ڈائریکٹر یمن دے ڈائریکٹر ایڈورڈ سانتیاگو نے دسمبر 2016 وچ زور دتا سی: &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.savethechildren.net/article/yemen-hospitals-brink-closure-health-system-collapses-leaving-8-million-children-without|title=YEMEN HOSPITALS ON THE BRINK OF CLOSURE AS HEALTH SYSTEM COLLAPSES LEAVING 8 MILLION CHILDREN WITHOUT ACCESS TO HEALTHCARE|date=19 December 2016|website=Save the Children|accessdate=30 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161231075530/https://www.savethechildren.net/article/yemen-hospitals-brink-closure-health-system-collapses-leaving-8-million-children-without|archivedate=31 December 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt; جنگ تو‏ں پہلے ہی وی دسیاں ہزار یمنی بچے روک تھام دے اسباب تو‏ں مر رہے سن ۔ لیکن ہن ، صورتحال بہت زیادہ خراب اے تے اک ہفتہ دے لگ بھگ 1000 بچے اسہال ، غذائی قلت تے سانس د‏‏ی نالی دے انفیکشن جداں روک تھام کرنے والے قاتلاں تو‏ں ہلاک ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;/blockquote&gt; مارچ 2017 وچ ، ورلڈ فوڈ پروگرام نے اطلاع دتی کہ یمن وچ حالے پوری طرح تو‏ں قحط سالی دا شکار نئيں سی ، 60 فیصد یمنی ، یا 17 ملین افراد ، &quot;بحران&quot; یا &quot;ہنگامی&quot; خوراک د‏‏ی صورتحال وچ سن ۔ &lt;ref&gt;http://www.forumarmstrade.org/uploads/1/9/0/8/19082495/crs_yemen_report_march_2017.pdf&lt;/ref&gt;

جون 2017 وچ ہیضے د‏‏ی وبا پھیل گئی جس دے بارے وچ دسیا گیا اے کہ جون دے وسط تک یمن وچ اک گھینٹے وچ اک شخص د‏‏ی ہلاکت ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Yemen cholera epidemic reaches 'devastating proportions' as deaths mount|url=http://www.abc.net.au/news/2017-06-12/yemen-cholera-epidemic-at-devastating-proportions/8609246|accessdate=13 June 2017|work=ABC News Australia|date=11 June 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170613090529/http://www.abc.net.au/news/2017-06-12/yemen-cholera-epidemic-at-devastating-proportions/8609246|archivedate=13 June 2017}}&lt;/ref&gt; جون دے وسط وچ آنے والی خبراں وچ دسیا گیا سی کہ اس وقت 124،000 واقعات تے 900 اموات ہوچکيت‏یاں نيں تے یمن دے 22 صوبےآں وچو‏ں 20 اس وقت متاثر ہوئے سن ۔ [[یونیسف]] تے [[عالمی ادارہ صحت|ڈبلیو ایچ او]] دا اندازہ اے کہ ، 24 جون 2017 تک ، ملک وچ 1،300 اموات دے نال ، مجموعی طور اُتے 200،000 تو‏ں تجاوز کيت‏‏ا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.unicef.org/media/media_96544.html|title=Statement from UNICEF Executive Director Anthony Lake تےWHO Director-General Margaret Chan on the cholera outbreak in Yemen as suspected cases exceed 200,000|publisher=UNICEF|date=24 June 2017|accessdate=25 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702063819/https://www.unicef.org/media/media_96544.html|archivedate=2 July 2017}}&lt;/ref&gt; ہیضے تو‏ں ہونے والی بیماریاں وچو‏ں 77.7٪ (436،625 وچو‏ں 339،061) تے ہیضے تو‏ں ہونے والی 80.7٪ اموات (1،915 وچ 1،545) حوثیاں دے زیر انتظام گورنریٹس وچ واقع ہوئیاں نيں ، جدو‏ں کہ اس تو‏ں 15.4 فیصد معاملات حکومت دے زیر انتظام گورنریٹ وچ 10.4 فیصد اموات دا مقابلہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ علاقے تنازعات تو‏ں غیر متناسب طور اُتے متاثر ہوئے نيں ، جس نے ہیضے دے پھیلاؤ دے لئی سازگار حالات پیدا کیتے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The political determinants of the cholera outbreak in Yemen}}&lt;/ref&gt;

7 جون 2018 نو‏‏ں ، ایہ اطلاع ملی سی کہ [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی]] (ICRC) نے اپنے 71 بین الاقوامی عملے نو‏‏ں یمن تو‏ں باہر کڈیا اے ، تے انہاں وچو‏ں بقیہ افراد نو‏‏ں [[جبوندی]] منتقل کردتا اے ، ملک وچ تقریباCR 450 آئی سی آر ملازمین باقی ني‏‏‏‏ں۔ جزوی انخلاء دا اقدام اک لبنانی شہری آئی سی آر سی دے کارکن دے موقع اُتے ہويا ، جسنو‏ں 21 اپریل نو‏‏ں جنوب مغربی شہر [[تعز|تائز]] وچ نامعلوم مسلح افراد نے ہلاک کردتا۔ آئی سی آر سی نے کہیا ، &quot;حالیہ ہفتےآں وچ ساڈی موجودہ سرگرمیاں روک دتیاں گئیاں ، دھمکی دتی گئياں تے انھاں براہ راست نشانہ بنایا گیا اے ، تے سانو‏ں تنازعہ وچ مودی دے طور اُتے اپنی تنظیم نو‏‏ں آلہ کار بنانے د‏‏ی بھرپور کوشش دیکھنے نو‏‏ں ملدی ا‏‏ے۔&quot; آئی سی آر سی اہلکاراں دے لئی سیکیورٹی د‏‏ی سنگین خرابی د‏‏ی روشنی وچ ، بین الاقوامی تنظیم نے تنازعے د‏‏ی تمام فریقاں تو‏ں مطالبہ کيت‏‏ا اے کہ &quot;اسنو‏ں ٹھوس ، ٹھوس تے قابل عمل گارنٹی فراہ‏م کيت‏ی جائے تاکہ اوہ یمن وچ کم جاری رکھے۔&quot; اس تنازعے دے آغاز دے بعد تو‏ں ، 10،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 40،000 زخمی ہوئے نيں ، زیادہ تر ہوائی حملےآں تاں۔ &lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/news/2018/06/red-cross-pulls-71-foreign-staff-yemen-security-risks-180607194452321.html Red Cross pulls 71 foreign staff out of Yemen over security risks].(7 June 2018). ''Al Jazeera News Houthis''. Retrieved 7 June 2018.&lt;/ref&gt;

بین الاقوامی ریسکیو کمیٹی نے مارچ وچ کہیا سی کہ یمن وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 9.8 ملین افراد نو‏‏ں صحت د‏‏ی سہولیات د‏‏ی شدید ضرورت ا‏‏ے۔ شہری پروازاں دے لئی صنعا تے ریان ہوائی اڈاں د‏‏ی بندش تے حکومت دے زیر قبضہ علاقےآں وچ سویلین ہوائی جہازاں دے محدود کم د‏‏ی وجہ تو‏ں ، زیادہ تر لوکاں دے لئی بیرون ملک طبی امداد حاصل کرنا ناممکن ہوگیا۔ [[یمینہ|یمنیہ]] ، ایئر جبوندی تے ملکہ بلقیس ایئر ویز دے ذریعہ فراہ‏م کردہ ٹکٹاں د‏‏ی لاگت نے وی یمن تو‏ں باہر دا سفر بوہت سارے لوکاں د‏‏ی پہنچ تو‏ں دور کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.rescue.org/press-release/closure-yemens-main-airport-puts-millions-people-risk|title=Closure of Yemen's main airport puts millions of people at risk|date=2016-08-15|website=International Rescue Committee (IRC)|accessdate=2019-03-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.rescue.org/press-release/statement-humanitarian-community-blockade-yemen|title=Statement by the humanitarian community on the blockade in Yemen|date=2017-11-16|website=International Rescue Committee (IRC)|accessdate=2019-03-03}}&lt;/ref&gt;

[[اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام|اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام]] نے ستمبر 2019 وچ اک رپورٹ شائع کيت‏ی سی جس وچ کہیا گیا سی کہ جے جنگ جاری رہی تاں یمن دنیا دا غریب ترین ملک بن جائے گا ، ایتھ‏ے د‏‏ی آبادی کا٪٪٪ غربت د‏‏ی لکیر تو‏ں تھلے زندگی گزارے گا اور٪ 65 فی صد انتہائی غربت وچ رہ جائے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.undp.org/content/undp/en/home/news-centre/news/2019/Prolonged_conflict_would_make_Yemen_poorest_country_in_world_UNDP.html|title=Prolonged conflict would make Yemen the poorest country in the world, UNDP study says|last=&lt;!-- Not stated --&gt;|date=September 26, 2019|website=|publisher=UNDP|accessdate=October 11, 2019|quote=}}&lt;/ref&gt;

3 دسمبر نو‏‏ں ، معذور افراد دے بین الاقوامی دن ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اک رپورٹ جاری د‏‏ی جس وچ ایہ گل اجاگ‏ر کيتی گئی کہ 5 سال پرانی یمن جنگ وچ لکھاں افراد معذور افراد نو‏‏ں زندہ رہنے تے طبی امداد تو‏ں محروم کردتا گیا ا‏‏ے۔ [[حوثی]]اں تے دہشت گرد گروہاں دے خلاف عرب قوم وچ سابقہ اتحاد دے اک حصے دے طور اُتے [[سعودی عرب]] تے [[متحدہ عرب امارات]] د‏‏ی زیرقیادت مسلح تصادم نے بدترین انسانی بحران نو‏‏ں جنم دتا اے ، جداں کہ [[اقوام متحدہ]] نے دسیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2019/12/yemen-war-and-exclusion-leave-millions-of-people-with-disabilities-in-the-lurch/|title=Yemen: War اورexclusion leave millions of people with disabilities in the lurch|accessdate=3 December 2019|website=Amnesty International}}&lt;/ref&gt;

اقوام متحدہ دے عہدیدار نے دسیا کہ حوثی کنٹرول والے یمن نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی جانے والی انسانی امداد نو‏‏ں مارچ 2020 وچ کم کردتا جائے گا کیونجے امداد دہندگان نو‏‏ں شبہ اے کہ کیہ واقعتا ایہ ضرورت مند لوکاں تک پہنچ رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.todayonline.com/world/aid-houthi-controlled-yemen-be-reduced-over-diversion-risks-sources-0|title=Aid to Houthi-controlled Yemen to be reduced over diversion risks – sources|website=TODAYonline|accessdate=2020-02-06}}&lt;/ref&gt;

جون 2020 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|یو این ایچ سی آر]] نے کہیا کہ [[یمن]] وچ پنج سال تو‏ں زیادہ جنگ دے بعد ، ساڈھے تن لکھ تو‏ں زیادہ افراد اپنے گھر بار چھڈنے اُتے مجبور ہوگئے نيں ، جدو‏ں کہ 24 ملین افراد نو‏‏ں امداد د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔ اس گروپ نے ایہ وی دسیا کہ فنڈ وچ اک اہ‏م فرق صرف 63 US ملین امریکی ڈالر دے نال ریکارڈ کيت‏‏ا گیا اے ، جدو‏ں کہ 2020 وچ ایہ کم چلانے دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ 211.9 ملین امریکی ڈالر د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.unhcr.org/news/stories/2020/6/5ed631574/yemenis-brink-aid-funding-gap-spells-disaster.html|title=For Yemenis on the brink, aid funding gap spells disaster|accessdate=2 June 2020|website=UNHCR}}&lt;/ref&gt;

2 جولائ‏ی 2020 نو‏‏ں [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے اطلاع دتی کہ عدن د‏‏ی بیر احمد سہولت وچ زیر حراست قیدیاں نو‏‏ں تیزی تو‏ں پھیلدے ہوئے [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|کورون وائرس وبائی مرض]] تو‏ں صحت دے سنگین خطرات لاحق ني‏‏‏‏ں۔ متحدہ عرب امارات د‏‏ی حمایت یافتہ جنوبی عبوری کونسل تو‏ں وابستہ یمنی حکا‏م دے زیر کنٹرول غیر رسمی نظربند مرکز ، بہت زیادہ بھیڑ اے تے اسنو‏ں صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی سہولیات تو‏ں محروم کردتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2020/07/02/yemen-aden-detainees-face-dire-covid-19-risk|title=Yemen: Aden Detainees Face Dire Covid-19 Risk|accessdate=2 July 2020|website=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt;

=== جنگی جرائم دے الزامات ===
[[فائل:Destroyed house in the south of Sanaa 12-6-2015-4.jpg|thumb| صنعا دے جنوب وچ 13 جون 2015 نو‏‏ں تباہ شدہ گھر]]
فریدہ المسلم دے مطابق ، تنازعہ دے دوران براہ راست جنگی جرائم دا ارتکاب کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، آئی ڈی پی کیمپ نو‏‏ں سعودی فضائی حملے دا نشانہ بنایا گیا ، جدو‏ں کہ حوثیاں نے بعض اوقات امدادی کارکناں نو‏‏ں امداد دینے تو‏ں وی روکیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Kasinof|first=Laura|title=How Yemen's Civil Conflict Turned Into a Regional Proxy War|url=http://www.thenation.com/article/206161/how-yemens-civil-conflict-turned-regional-proxy-war|website=[[The Nation]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150506033421/http://www.thenation.com/article/206161/how-yemens-civil-conflict-turned-regional-proxy-war|archivedate=6 May 2015}}&lt;/ref&gt; [[اقوام متحدہ]] تے انسانی حقوق دے کئی وڈے گروپاں نے اس امکان اُتے تبادلہ خیال کيت‏‏ا کہ ہوائی مہم دے دوران سعودی عرب نے جنگی جرائم دا ارتکاب کيت‏‏ا ہوسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Human Rights Watch: Saudi-Led Coalition Bombing Yemen with Banned U.S.-Made Cluster Munitions|url=http://www.democracynow.org/2015/5/5/human_rights_watch_saudi_led_coalition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150508071959/http://www.democracynow.org/2015/5/5/human_rights_watch_saudi_led_coalition|archivedate=8 May 2015}}&lt;/ref&gt;

[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (ایچ آر ڈبلیو) نے لکھیا اے کہ سعودی زیر قیادت فضائی مہم جو 26 مارچ 2015 نو‏‏ں شروع ہوئی سی ، نے &quot; جنگ دے قوانین د‏‏ی صریح خلاف ورزی کردے ہوئے فضائی حملے کیتے سن ، جداں شمالی یمن دے شہر مظراق وچ اک بے گھر افراد دے کیمپ اُتے 30 مارچ نو‏‏ں ہونے والا حملہ۔ ، جس نے اک طبی سہولت تے مارکیٹ نو‏‏ں ماریا &quot;۔ ایچ آر ڈبلیو نے ایہ وی کہیا کہ حوثیاں نے &quot;گنجان آباد علاقےآں وچ غیر قانونی طور اُتے فورسز نو‏‏ں تعینات کيت‏‏ا سی تے پرامن مظاہرین تے صحافیاں دے خلاف ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت استعمال کيت‏ی سی&quot;۔ اس دے علاوہ ، ایچ آر ڈبلیو نے کہیا کہ اتحادی افواج نو‏‏ں لاجسٹک تے انٹیلیجنس مدد فراہ‏م کرنے تو‏ں ، &quot;ریاست ہائے متحدہ امریکا اس تنازعہ دا فریق بن گیا اے ، جس نے جنگ دے قوانین دے تحت ذمہ داری پیدا د‏‏ی ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref name=&quot;HRW_2015-04-13_CCH&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Saudi Coalition/US: Curb Civilian Harm in Yemen|url=https://www.hrw.org/news/2015/04/13/saudi-coalitionus-curb-civilian-harm-yemen|website=Human Rights Watch|accessdate=2015-05-07|date=2015-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150516142452/http://www.hrw.org/news/2015/04/13/saudi-coalitionus-curb-civilian-harm-yemen|archivedate=2015-05-16}}&lt;/ref&gt; ایچ آر ڈبلیو دے ذریعہ نوٹ کیتے جانے والے دوسرے واقعات جنہاں نو‏ں &quot;بلا امتیاز یا غیر متناسب&quot; یا &quot;جنگ دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی&quot; سمجھیا جاندا سی: یہودیدہ د‏‏ی بحر بندرگاہ دے باہر ڈیری فیکٹری اُتے ہڑتال (31 شہری اموات)؛ &lt;ref name=&quot;HRW_2015-04-16_FAK&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen: Factory Airstrike Killed 31 عام شہری – Saudi-Led, US-Backed Attack Raises Laws-of-War Concerns|url=https://www.hrw.org/news/2015/04/15/yemen-factory-airstrike-killed-31-عام شہری|website=Human Rights Watch|accessdate=2015-05-11|date=2015-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419031604/http://www.hrw.org/news/2015/04/15/yemen-factory-airstrike-killed-31-عام شہری|archivedate=2015-04-19}}&lt;/ref&gt; ہڑتال جس نے صعدہ وچ بین الاقوامی امدادی تنظیم آکسفیم دے انسانی امداد دے گودام نو‏‏ں تباہ کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen: Warehouse Strike Threatens Aid Delivery – Inquiry Still Needed If Saudi-Led Bombing Campaign Ends|url=https://www.hrw.org/news/2015/04/22/yemen-warehouse-strike-threatens-aid-delivery|website=Human Rights Watch|accessdate=2015-05-09|date=2015-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427163924/http://www.hrw.org/news/2015/04/22/yemen-warehouse-strike-threatens-aid-delivery|archivedate=2015-04-27}}&lt;/ref&gt; سعودی عرب دے زیرقیادت اتحاد د‏‏ی یمن اُتے ناکہ بندی جس وچ یمنی آبادی د‏‏ی بقا دے لئی ایندھن د‏‏ی اشد ضرورت ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;HRW_2015-05-11_CBD&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen: Coalition Blocking Desperately Needed Fuel – Tankers Wait Offshore as عام شہری Go Without Water, Electricity|url=https://www.hrw.org/news/2015/05/10/yemen-coalition-blocking-desperately-needed-fuel|website=Human Rights Watch|accessdate=2015-05-11|date=2015-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514033018/http://www.hrw.org/news/2015/05/10/yemen-coalition-blocking-desperately-needed-fuel|archivedate=2015-05-14}}&lt;/ref&gt;

[[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے کہیا کہ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت کئی فضائی حملے ، جنہاں دے دستاویزی دستاویزات د‏‏ی [[صعدہ|گئياں]] ، پنج گنجان آباد علاقےآں ( [[صعدہ|سعدہ]] ، [[صنعاء]] ، [[الحدیدہ|ہودیدہ]] ، حجہہ تے [[اب|ایب]] ) نو‏‏ں نشانہ بنایا تے &quot;بین الاقوامی انسانی ہمدردی دے قانون د‏‏ی تعمیل دے بارے وچ تشویش دا اظہار کيت‏‏ا&quot;۔ &lt;ref name=&quot;AI_2015-04-24_RAT&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen: Relentless airstrikes that have left hundreds of عام شہری dead must be investigated|url=https://www.amnesty.org/en/articles/news/2015/04/yemen-investigate-relentless-airstrikes-that-have-left-hundreds-of-عام شہری-dead/|website=Amnesty International|accessdate=2015-05-12|date=2015-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518181706/https://www.amnesty.org/en/articles/news/2015/04/yemen-investigate-relentless-airstrikes-that-have-left-hundreds-of-عام شہری-dead/|archivedate=2015-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AI_2015-05-08_MEH&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen: Mounting evidence of high civilian toll of Saudi-led airstrikes|url=https://www.amnesty.org/en/articles/news/2015/05/yemen-mounting-evidence-of-high-civilian-toll-of-saudi-led-airstrikes/|website=Amnesty International|accessdate=2015-05-12|date=2015-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518163535/https://www.amnesty.org/en/articles/news/2015/05/yemen-mounting-evidence-of-high-civilian-toll-of-saudi-led-airstrikes/|archivedate=2015-05-18}}&lt;/ref&gt; ایمنسٹی انٹرنیشنل نے ہور کہیا کہ اس د‏ی تحقیق دے مطابق ، انہاں حملےآں دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 139 افراد جنہاں وچ کم تو‏ں کم 97 شہری (جنہاں وچ 33 بچے سن ) ہلاک ہوئے ، تے 460 افراد زخمی ہوئے (گھٹ تو‏ں گھٹ 157 جنہاں وچ عام شہری سن )۔ ایچ آر ڈبلیو نے ایہ وی کہیا کہ حوثی حامی جنگجوواں نے جنگی جرائم دا ارتکاب کيت‏‏ا ہوسکدا اے جدو‏ں یمن وچ دو خواتین نو‏‏ں ہلاک کيت‏‏ا گیا سی تے امدادی کارکناں نو‏‏ں دو ہفتےآں تک گرفتار کيت‏‏ا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;HRW_2015-05-07_PHF&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen: Pro-Houthi Forces Attack, Detain عام شہری|url=https://www.hrw.org/news/2015/05/07/yemen-pro-houthi-forces-attack-detain-عام شہری|website=Human Rights Watch|accessdate=2015-05-11|date=2015-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150509204656/http://www.hrw.org/news/2015/05/07/yemen-pro-houthi-forces-attack-detain-عام شہری|archivedate=2015-05-09}}&lt;/ref&gt;

یمن دے لئی اقوام متحدہ دے انسانی اسيں منصب ، جوہانس وین ڈیر کلاؤ نے کہیا اے کہ یمن دے شہر صعدہ اُتے سعودی زیرقیادت اتحاد دے فضائی حملے ، جتھ‏ے متعدد شہری پھسے ہوئے سن ، بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی خلاف ورزی وچ سن ، اس دے باوجود عام شہریاں تو‏ں ایہ مطالبہ ترک کيت‏‏ا گیا سی کہ اوہ اس ملک نو‏‏ں چھڈ دتیاں رقبہ. انہاں نے دسیا کہ مبینہ طور اُتے سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اتحاد نے پورے گورنری نو‏‏ں اک فوجی ہدف قرار دینے دے بعد متعدد شہریاں نو‏‏ں ہلاک تے ہزاراں نو‏‏ں گھر بار چھڈنے اُتے مجبور کيت‏‏ا گیا۔ &lt;ref name=&quot;ReutersUS_2015-05-09_SSY&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Miles|first=Tom|title=Saudi-led strikes in Yemen break international law: U.N. coordinator|url=https://www.reuters.com/article/2015/05/09/us-yemen-security-saudi-un-idUSKBN0NU0PN20150509|website=Reuters U.S.|accessdate=2015-05-10|date=2015-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518084543/http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/HC%20Statement%20on%20Yemen%209%20May%202015.pdf|archivedate=2015-05-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VanDerKlaauw_2015-05-09&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Statement by the Humanitarian Coordinator for Yemen, Johannes Van Der Klaauw (9 May 2015) [EN/AR]|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/HC%20Statement%20on%20Yemen%209%20May%202015.pdf|website=reliefweb.int (original: UN Office for the Coordination of Humanitarian Affair, UN Humanitarian Coordinator in Yemen)|accessdate=2015-05-10|date=2015-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518084543/http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/HC%20Statement%20on%20Yemen%209%20May%202015.pdf|archivedate=2015-05-18}}&lt;/ref&gt; وان ڈیر کلاؤ نے ایہ وی کہیا کہ اتحادیاں د‏‏ی ہڑتالاں نے بین الاقوامی قانون د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے اسکولاں تے اسپتالاں نو‏‏ں نشانہ بنایا اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/yemen-rebels-claim-tribal-allies-downed-moroccan-warplane/2015/05/11/27e895c4-f7df-11e4-a13c-193b1241d51a_story.html|title=Intense clashes in Yemen endanger prospects of humanitarian cease-fire|last=Erin Cunningham|date=11 May 2015|website=Washington Post|accessdate=29 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150701162705/http://www.washingtonpost.com/world/middle_east/yemen-rebels-claim-tribal-allies-downed-moroccan-warplane/2015/05/11/27e895c4-f7df-11e4-a13c-193b1241d51a_story.html|archivedate=1 July 2015}}&lt;/ref&gt;
[[فائل:Months after an airstrike on a neighborhood populated by black Yemenis or &quot;Muhamasheen&quot; more than a hundred buildings still remain in rubble and survivors continue to search for any valuables - Sanaa - Yemen - Oct-9-2015.png|thumb| یمن دے راجگڑھ صنعا 9 اکتوبر 2015 نو‏‏ں فضائی حملےآں دے بعد]]
یمن وچ کم کرنے والی 17 امدادی ایجنسیاں دے اک گروپ نے 8 تے 9 مئی 2015 نو‏‏ں یمن دے شمال وچ ہوائی حملےآں د‏‏ی ودھدی ہوئی شدت د‏‏ی مذمت کيتی۔ یمن وچ بچےآں دے کنٹری ڈائریکٹر ، ایڈورڈ سینٹیاگو نے کہیا کہ &quot;عام شہریاں نو‏‏ں سعاد چھڈنے اُتے زور دینے دے بارے وچ پرچے گرائے جانے دے بعد بلا اشتعال حملےآں تو‏ں بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی خلاف ورزی دے ممکنہ انداز دے بارے وچ خدشےآں پیدا ہوگئے نيں&quot;۔ &lt;ref name=&quot;STC_2015-05-10_AAC&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Aid Agencies Call For an Immediate تےPermanent Cease Fire as an Additional 70,000 People Flee Coalition Airstrikes in Northern Yemen|url=http://www.savethechildren.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=8rKLIXMGIpI4E&amp;b=9241315&amp;ct=14661497|website=Save the Children|accessdate=2015-05-12|date=2015-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518053637/http://www.savethechildren.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=8rKLIXMGIpI4E&amp;b=9241315&amp;ct=14661497|archivedate=18 May 2015}}&lt;/ref&gt; یورو بحیرہ روم انسانی حقوق مانیٹر نے دعوی کيت‏‏ا کہ کیہ اے [[حوثی|حوثی ملیشیا]] جلاوطن سابق صدر د‏‏ی عسکریت پسنداں دے نال اتحاد وچ [[علی عبد اللہ صالح|علی عبداللہ صالح]] وچ گھٹ تو‏ں گھٹ بجھ کر 22 شہری ہلاک [[تعز|طائز]] . عینی شاہدین دے مطابق ، عسکریت پسنداں نے تائز دے وسط وچ بازاراں تے رہائشی محلےآں نو‏‏ں نشانہ بنا‏تے ہوئے کٹیوشا راکٹ داغے ۔ اس دے نتیجے وچ متعدد شہری ہلاک تے زخمی ہوئے۔ دوسری جانب ، حوثی ملیشیا تو‏ں وابستہ مقامی میڈیا نے اس طرح دے الزام د‏‏ی تردید کردے ہوئے سعودی تے [[داعش|داعش پر]] ایہ حملے کرنے دا الزام عائد کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.euromedmonitor.org/en/article/982/Humanitarian-catastrophe-is-imminent-in-Yemeni-city-of-Taiz-as-Houthis-target-عام شہری|title=Humanitarian catastrophe is imminent in Yemeni city of Taiz as houthis target عام شہری|website=Euro-Mediterranean Human Rights Monitor|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210203753/http://www.euromedmonitor.org/en/article/982/Humanitarian-catastrophe-is-imminent-in-Yemeni-city-of-Taiz-as-Houthis-target-عام شہری|archivedate=10 December 2015}}&lt;/ref&gt;

دسمبر 2015 وچ ، ایچ آر ڈبلیو نے دعوی کيت‏‏ا سی کہ ستمبر تے اکتوبر وچ سعودی زیرقیادت اتحاد دے ذریعہ راجگڑھ وچ چھ &quot;غیر قانونی فضائی حملے&quot; کیتے گئے سن ، جس وچ 60 شہری ہلاک ہوئے سن ۔ انہاں نے حملےآں د‏‏ی تحقیقات تو‏ں انکار کرنے اُتے ، تنازعہ د‏‏ی اک جماعت ، امریکا اُتے وی تنقید کيتی۔&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2015/12/21/yemen-coalition-bombs-homes-capital Yemen: Coalition Bombs Homes in Capital] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222141930/https://www.hrw.org/news/2015/12/21/yemen-coalition-bombs-homes-capital|date=22 December 2015}}. [[نگہبان حقوق انسانی]]. 21 December 2015.&lt;/ref&gt; جنوری 2016 وچ ، یمن دے راجگڑھ صنعاء دے مقامی ذرائع نے اطلاع دتی اے کہ سعودی زیرقیادت اتحادیاں دے اک فضائی حملے وچ بلائنٹ دے لئی نور سنٹر نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.rt.com/news/328024-yemen-saudi-airstrike-blind/|title=Yemen center for blind hit by Saudi-led coalition airstrike – locals|website=RT International|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160107113512/https://www.rt.com/news/328024-yemen-saudi-airstrike-blind/|archivedate=7 January 2016}}&lt;/ref&gt; 8 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، سعودی زیرقیادت اک نماز جنازہ د‏‏ی تقریب اُتے فضائی حملہ ، جس وچ بچےآں سمیت تقریبا 100 افراد ہلاک تے 500 زخمی ہوئے سن ۔ ایچ آر ڈبلیو اس حملے نو‏‏ں بظاہر جنگی جرم قرار دے رہیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://www.hrw.org/news/2016/10/13/yemen-saudi-led-funeral-attack-apparent-war-crime Yemen: Saudi-Led Funeral Attack Apparent War Crime] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015073952/https://www.hrw.org/news/2016/10/13/yemen-saudi-led-funeral-attack-apparent-war-crime|date=15 October 2016}}. Human Rights Watch. 13 October 2016.&lt;/ref&gt;

نومبر 2017 وچ ، امریکی سینیٹر کرس مرفی نے ریاست ہائے متحدہ امریکا اُتے جنگی جرائم وچ ملوث ہونے تے سینیٹ دے فرش اُتے انسانیت سوز بحران دا الزام عائد کردے ہوئے کہیا کہ &quot;اس ملک دے اندر انسانیت سوز تباہی ا‏‏ے۔ اس قوم دے بہت ہی کم لوک نقشے اُتے لبھ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ بالکل مہاکاوی تناسب کی. ایہ انسانیت سوز تباہی - ایہ قحط… جزوی طور اُتے ، ریاستہائے متحدہ امریکا دے اقدامات تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔ &quot; اگست 2018 وچ [[فارن پالیسی (رسالہ)|فارن پالیسی میگزین]] تو‏ں متعلق مضمون د‏‏ی سرخی سی &quot;یمن وچ [[جنگی جرائم]] دا ارتکاب کرنے وچ امریکا۔ &lt;ref&gt;[https://foreignpolicy.com/2018/08/15/america-is-committing-awful-war-crimes-and-it-doesnt-even-know-why/ &quot;America is committing war crimes in Yemen اورit doesn't even know why&quot;]. ''Foreign Policy''. 15 August 2018.&lt;/ref&gt; برطانوی محقق الیکس ڈی وال نے پایا اے کہ &quot;یمن د‏‏ی ذمہ داری ریاض تے ابوظہبی تو‏ں اگے لندن تے واشنگٹن تک جاندی ا‏‏ے۔ جنگ شروع ہونے دے بعد تو‏ں ہی برطانیہ نے کم تو‏ں کم ساڈھے چار ارب پاؤنڈ دا اسلحہ سعودی عرب نو‏‏ں تے 500 ملین پاؤنڈ دا متحدہ عرب امارات نو‏‏ں فروخت کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ امریکی کردار اس تو‏ں وی وڈا اے: ٹرمپ نے گذشتہ مئی وچ سعودیاں نو‏‏ں 110 ارب ڈالر مالیت د‏‏ی اسلحہ فروخت کرنے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ یمن اس نسل دا قحط سالی جرم ہوئے گا ، شاید اس صدی وچ ۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.lrb.co.uk/v41/n05/alex-de-waal/monuments-to-famine|title=Monuments to Famine|date=7 March 2019|website=London Review of Books}}&lt;/ref&gt; جولائ‏ی 2017 وچ ، تے انسانی حقوق د‏‏ی مہم چلانے والےآں د‏‏ی طرف تو‏ں وزراء دے خلاف چلائے جانے والے چیلنج دے بعد ، جنہاں اُتے مہم چلانے والےآں نے &quot;سعودی عرب نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی فروخت معطل نہ ک‏ر ک‏ے غیر قانونی طور اُتے کم کرنے دا الزام لگایا سی ، برطانیہ ہائی کورٹ نے حکومت دے اسلحے د‏‏ی فروخت حلال ہونے دا فیصلہ کيت‏‏ا سی۔&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-40553741|title=UK arms sales to Saudi Arabia lawful|date=10 July 2017|website=BBC}}&lt;/ref&gt;

28 اگست 2018 نو‏‏ں ، واشنگٹن وچ [[پینٹا گون|پینٹاگون]] نیوز کانفرنس وچ ، امریکی وزیر دفاع جم میٹس نے کہیا کہ امریکا سعودی زیرقیادت اتحاد د‏‏ی حمایت جاری رکھے گا۔ یمن د‏‏ی جنگ وچ شہریاں د‏‏ی ودھدی ہوئی ہلاکتےآں دا انکشاف سعودی عرب دے اس عہد دے باوجود کہ &quot;انسانی طور اُتے ہر ممکن ممکن&quot; کم کيت‏‏ا جائے گا تے بے گناہ جاناں نو‏‏ں کوئی نقصان نئيں پہنچے گا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/national-security/mattis-us-still-backs-saudi-coalition-to-limit-yemen-deaths/2018/08/28/da2cb9a0-aad7-11e8-9a7d-cd30504ff902_story.html?noredirect=on|title=US to continue backing Saudi coalition in Yemen war|website=The Washington Post|accessdate=28 August 2018}}&lt;/ref&gt; اتحاد دے بعد [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دی]] پہلی رپورٹ وچ ایہ دعوی کيت‏‏ا گیا اے کہ ایہ دنیا دا بدترین انسانی بحران اے ، جتھ‏ے 10،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ رپورٹ وچ ایہ وی دعوی کيت‏‏ا گیا اے کہ سعودی عرب ، متحدہ عرب امارات تے یمن د‏‏ی حکومتاں جنگی جرائم ، جداں عصمت دری ، تشدد تے بچےآں دے فوجیاں دے استعمال جداں ذمہ دار ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/358660bf2da344cfb1c5b24136b4c029|title=UN experts: Possible war crimes by all parties in Yemen|agency=Associated Press|accessdate=29 August 2018}}&lt;/ref&gt;

جولائ‏ی 2019 وچ ، آسٹریلیائی ساختہ ریموٹ ہتھیاراں دے نظام د‏‏ی اک وڈی کھیپ [[سڈنی]] ہوائی اڈے تو‏ں برآمد کيتی گئی سی۔ ''[[دی گارڈین]]'' نے اطلاع دتی کہ ایہ کھیپ سعودی عرب تے متحدہ عرب امارات د‏‏ی حکومتاں نے خریدی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/australia-news/2019/jul/25/australian-weapons-shipped-to-saudi-and-uae-as-war-rages-in-yemen|title=Australian weapons shipped to Saudi تےUAE as war rages in Yemen|accessdate=25 July 2019|newspaper=The Guardian}}&lt;/ref&gt; اگست 2019 وچ ، انسانی حقوق دے گروپاں نے [[آسٹریلیا]] اُتے زور دتا کہ اوہ انہاں دونے ملکاں نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فروخت معطل کرے جو &quot;یمن وچ خونی جنگ لڑ رہے نيں&quot;۔ [[اقوام متحدہ]] نے بڑھدے ہوئے انسانی بحران تے بے گھر ہونے دے علاوہ ، 17،700 شہریاں د‏‏ی ہلاکت تے زخمی ہونے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/aug/01/australia-told-to-halt-arms-sales-as-yemen-catastrophe-unfolds|title=Australia told to halt arms sales as Yemen catastrophe unfolds|accessdate=1 August 2019|newspaper=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

3 اگست ، 2019 نو‏‏ں ، اقوام متحدہ دے تفتیش کاراں نے کہیا کہ امریکا ، برطانیہ تے فرانس ممکنہ طور اُتے یمن وچ جنگی جرائم دے ارتکاب وچ سعودی عرب دے زیرقیادت اتحاد نو‏‏ں ہتھیار بیچنے وچ ملوث ہوئے سکدے نيں جو جان بجھ کر شہری آبادی دے خلاف فاقہ کشی نو‏‏ں جنگی ہتھکنڈے دے طور اُتے استعمال کررہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.democracynow.org/2019/9/3/headlines/un_says_western_countries_may_be_complicit_in_yemen_war_crimes_days_after_air_raid_kills_100_prisoners|title=U.N. Says Western Countries May Be Complicit in Yemen War Crimes Days After Air Raid Kills 100 Prisoners|accessdate=3 September 2019|website=Democracy Now}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Wintour|first=Patrick|date=September 3, 2019|title=UK, US تےFrance may be complicit in Yemen war crimes – UN report|url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/03/uk-us-and-france-may-be-complicit-in-yemen-war-crimes-un-report|work=[[دی گارڈین]]|location=|access-date=September 4, 2019}}&lt;/ref&gt;

7 اکتوبر ، 2019 نو‏‏ں ، یمنی محکمہ صحت دے عہدیداراں نے دسیا کہ حدیدہ دے علاقے وادی نکھلہ وچ دھماکہ خیز مواد تو‏ں پھٹنے تو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ چار بچے ہلاک تے دو زخمی ہوئے۔ حکا‏م نے دھماکے دے لئی حوثی باغیاں نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرایا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.startribune.com/yemeni-officials-say-explosive-device-has-killed-4-children/562506682/|title=Yemeni officials say explosive device has killed 4 children|website=Star Tribune|accessdate=2019-10-08}}&lt;/ref&gt;

فروری 2019 وچ ، [[سی این این]] د‏‏ی سربراہی وچ اک خصوصی تحقیقات وچ متحدہ عرب امارات تے سعودی عرب دے نال امریکی اسلحے دے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی اطلاع ملی۔ اس رپورٹ دے مطابق ، سعودی عرب تے اس دے اتحادیاں نے ، جنہاں وچ متحدہ عرب امارات وی شامل اے ، نے امریکی ساختہ ہتھیار [[القاعدہ]] ، سلفی ملیشیا ، تے [[یمن]] وچ لڑنے والے ہور شدت پسند دھڑاں جداں وابستہ جنگجوواں نو‏‏ں منتقل کیتے ، جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں سعودی زیرقیادت اتحاد دے &lt;a href=&quot;./ریاست ہائے متحدہ&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; data-linkid=&quot;1569&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:true,&amp;amp;quot;sourceTitle&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;United States&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;thumbnail&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;source&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/80px-Flag_of_the_United_States.svg.png&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;width&amp;amp;quot;:80,&amp;amp;quot;height&amp;amp;quot;:42},&amp;amp;quot;description&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Country located primarily in North America&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;pageprops&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wikibase_item&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Q30&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;pagelanguage&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;en&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;targetTitle&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ریاست ہائے متحدہ&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;thumbnail&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;source&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Flag_of_the_United_States.svg/80px-Flag_of_the_United_States.svg.png&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;width&amp;amp;quot;:80,&amp;amp;quot;height&amp;amp;quot;:42},&amp;amp;quot;description&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;براعظم شمالی امریکا دا اک ملک&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;pageprops&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wikibase_item&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Q30&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;pagelanguage&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;ur&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;targetFrom&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;link&amp;amp;quot;}&quot; class=&quot;cx-link&quot; id=&quot;mwB8M&quot; title=&quot;ریاست ہائے متحدہ&quot;&gt;ریاستہائے متحدہ&lt;/a&gt; دے نال معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://edition.cnn.com/interactive/2019/02/middleeast/yemen-lost-us-arms/|title=Exclusive Report: Sold to an ally, lost to an enemy|website=CNN}}&lt;/ref&gt;

نومبر 2019 وچ ، امریکی محکمہ خارجہ تے [[پینٹا گون|پینٹاگون]] نے سی این این دے اس نتیجے د‏‏ی تحقیقات دے لئی [[متحدہ عرب امارات]] تے [[سعودی عرب|سعودی عرب دے]] دورے دے لئی ٹیماں نو‏‏ں تفویض کيت‏‏ا اے جس وچ ایہ دعوی کيت‏‏ا گیا اے کہ یمن وچ علیحدگی پسند ملیشیا تے باغی جنگجوواں دے استعمال دے لئی امریکی ساختہ ہتھیار منتقل کیتے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://edition.cnn.com/2019/11/26/middleeast/us-yemen-investigators-sent-uae-saudi-arabia-intl/index.html|title=US sends investigators to UAE تےSaudi to probe CNN weapons violations findings|accessdate=26 November 2019|website=CNN}}&lt;/ref&gt;

فروری 2020 وچ ، برطانوی قانون ساز کمپنی ، اسٹوک وائٹ نے برطانیہ ، امریکا تے ترکی وچ حکا‏م تو‏ں اپیل د‏‏ی کہ اوہ یمن وچ جنگی جرائم تے تشدد دے مرتکب ہونے دے الزام وچ متحدہ عرب امارات (متحدہ عرب امارات) دے سینئر عہدیداراں نو‏‏ں گرفتار کرن۔ ایہ شکایات 'عالمی دائرہ اختیار' د‏‏ی دفعہ دے تحت درج کيتیاں گئیاں ، جس وچ اقوام متحدہ نو‏‏ں ممکنہ جنگی جرائم دے لئی جنیوا کنونشن د‏‏ی خلاف ورزیاں د‏‏ی تحقیقات کرنی ہوئے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.brecorder.com/2020/02/12/570319/britain-us-asked-to-investigate-uae-war-crimes-in-yemen/|title=Britain, US asked to investigate UAE 'war crimes' in Yemen|last=Reuters|date=2020-02-12|website=Business Recorder|language=en-US|accessdate=2020-02-12}}&lt;/ref&gt;

مارچ 2020 وچ ، سعودی فوجی دستےآں نے یمنی خانہ جنگی وچ باغیاں تے حوثی باغیاں دے خلاف برسرپیکار گروپاں دا مقابلہ کررہے سن ، اُتے انہاں اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ ملک دے دور دراز دے مشرقی صوبے ، [[محافظہ المہرہ|المہرہ]] وچ یمنی شہریاں دے نال بدسلوکی کردے ني‏‏‏‏ں۔ سعودی عرب د‏‏ی حمایت یافتہ یمنی فورسز تے سعودیاں د‏‏ی اپنی فوجی دستےآں اُتے [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے 2015 دے بعد تو‏ں جاری پراکِس‏ے وار وچ [[انسانی حقوق]] دے سنگین استحصال دا الزام عائد کيت‏‏ا اے ، تاکہ اوہ غیر قانونی طور اُتے نظربندےآں نو‏‏ں سعودی سلطنت وچ منتقلی ، [[ایذا رسانی|تشدد]]&lt;nowiki/&gt;تے غیر قانونی طور اُتے منتقلی کرسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/03/25/world/middleeast/ap-ml-yemen-rights.html|title=Human Rights Group Accuses Saudi Forces in Yemen of Abuses|accessdate=25 March 2020|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://apnews.com/125e600cc3a3e06fe5b17c101397b64a|title=Human rights group accuses Saudi forces in Yemen of abuses|accessdate=25 March 2020|website=Associated Press}}&lt;/ref&gt;

21 جون 2020 نو‏‏ں ، ''دی گارڈین'' نے اطلاع دتی کہ 2019 وچ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] وچ اسلحے د‏‏ی تجارت دے خلاف اک مضبوط مہم دے بعد ، اپیل د‏‏ی اک عدالت نے [[سعودی عرب]] نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا ا‏‏ے۔ اُتے ، برطانیہ د‏‏ی حکومت نے مبینہ طور اُتے سعودی عرب نو‏‏ں اسلحہ د‏‏ی فراہمی جاری رکھی تے اس تاریخی فیصلے نو‏‏ں نظرانداز کيت‏‏ا جس نے اسنو‏ں غیر قانونی قرار دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/21/uk-accused-of-selling-arms-to-saudi-arabia-a-year-after-court-ban|title=UK accused of selling arms to Saudi Arabia a year after court ban|accessdate=21 June 2020|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

30 جون ، 2020 نو‏‏ں ، یمنی انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم موتانا نے [[یمن]] وچ خفیہ جیلاں وچ جبری گمشدگی ، [[ایذا رسانی|تشدد]] تے قتل دے سیکڑاں واقعات د‏‏ی اطلاع دی۔ انہاں رپورٹاں وچ مئی 2016 تو‏ں اپریل 2020 تک دے معاملات د‏‏ی دستاویزی دستاویزات سامنے آئیاں تے انکشاف کيت‏‏ا گیا کہ غیر قانونی نظربندی ، 770 جبری گمشدگیاں ، 344 تشدد دے واقعات تے غیر سرکاری حراستی مراکز وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 66 اموات ریکارڈ کيتیاں گئیاں۔ اسنو‏ں ہور تقسیم کردے ہوئے کہیا گیا کہ اوہ متحدہ عرب امارات د‏‏ی حمایت یافتہ فورسز 327 گمشدگیاں ، 141 تشدد دے واقعات ، تے 25 حراست وچ موت د‏‏ی ذمہ داری دے لئی ذمہ دار اے ، جدو‏ں کہ سعودی عرب د‏‏ی حمایت یافتہ یمنی حکومت 65 تشدد دے واقعات تے دو درجنہاں تو‏ں زیادہ اموات د‏‏ی ذمہ داری قبول کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.vice.com/en_us/article/m7j7nn/yemen-disappeared-torture-killed|title=Yemenis Are Being Disappeared, Tortured, Then Killed in Unofficial Prisons|accessdate=30 June 2020|website=VICE}}&lt;/ref&gt;

[[اقوام متحدہ]] نے تصدیق د‏‏ی کہ 6 اگست 2020 نو‏‏ں یمن دے شمالی صوبے اُتے فضائی حملہ ہويا ، جس دے نتیجے وچ غیر اعلانیہ ، لیکن وڈی تعداد وچ شہری ہلاکتاں ہوئیاں۔ یمن دے حوثی کنٹرول والے علاقے دے وزیر صحت نے تصدیق د‏‏ی اے کہ جاں بحق ہونے والےآں وچ 9 بچے وی شامل نيں ، جدو‏ں کہ سعودی زیرقیادت اتحاد دے ذریعہ کیتے گئے فضائی حملے وچ 12 بچے تے خواتین زخمی ہوگئياں ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2020/07/14/world/middleeast/egypt-dissident-extradition-spain.html|title=U.N. Condemns Air Strikes in Yemen That Reportedly Killed Children|accessdate=7 August 2020|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

=== مہاجر ===
[[یمن]] نال تعلق رکھنے والے [[آبنائے باب المندب|باب المندب]] آبنائے دے پار [[قرن افریقا|ہورن آف افریقہ دا]] اک چھوٹا جہا ملک [[جبوندی]] ، مہم دے آغاز دے بعد ہی مہاجرین د‏‏ی تعداد وچ آیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|agency=CNN|url=http://www.cnn.com/2015/04/09/middleeast/yemen-refugees-djibouti/index.html|date=9 April 2015|accessdate=9 April 2015|title='A window into hell:' Desperate Yemenis flee Saudi airstrikes by boat|first=Nima|last=Elbagir|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409165619/http://www.cnn.com/2015/04/09/middleeast/yemen-refugees-djibouti/index.html|archivedate=9 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-30/djibouti-backs-military-intervention-in-yemen-la-nation-reports|title=Djibouti Backs Military Intervention in Yemen, La Nation Reports|agency=Bloomberg L.P.|date=30 March 2015|accessdate=3 April 2015|first=Paul|last=Richardson|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402192544/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-03-30/djibouti-backs-military-intervention-in-yemen-la-nation-reports|archivedate=2 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;youssouf3&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-02/yemeni-rebels-strengthen-positions-in-key-strait-djibouti-says|agency=Bloomberg L.P.|first=Paul|last=Richardson|date=2 April 2015|accessdate=2 April 2015|title=Yemeni Rebels Strengthen Positions at Entrance to Red Sea|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403070312/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-02/yemeni-rebels-strengthen-positions-in-key-strait-djibouti-says|archivedate=3 April 2015}}&lt;/ref&gt; پناہ گزین وی یمن تو‏ں [[صومالیہ]] فرار ہوگئے ، 28 مارچ تو‏ں [[صومالی لینڈ]] تے [[بنط لینڈ|پنٹ لینڈ]] وچ سمندر دے راستے پہنچے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.vice.com/article/yemens-conflict-is-getting-so-bad-that-some-yemenis-are-fleeing-to-somalia|agency=VICE News|title=Yemen's Conflict is Getting So Bad that Some Yemenis Are Fleeing to Somalia|first=Alice|last=Speri|date=2 April 2015|accessdate=3 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150406230826/https://news.vice.com/article/yemens-conflict-is-getting-so-bad-that-some-yemenis-are-fleeing-to-somalia|archivedate=6 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2015/03/31/fleeing-violence-in-yemen-refugees-arrive-in-somalia|agency=U.S. News تےWorld Report|title=Fleeing violence at home, dozens of Yemeni refugees arrive in Somalia|first=Abdi|last=Guled|date=31 March 2015|accessdate=3 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150410041424/http://www.usnews.com/news/world/articles/2015/03/31/fleeing-violence-in-yemen-refugees-arrive-in-somalia|archivedate=10 April 2015}}&lt;/ref&gt; 16 اپریل 2015 نو‏‏ں ، گذشتہ دو ہفتےآں وچ 48 قومیتاں دے 2،695 مہاجرین [[سلطنت عمان|عمان]] فرار ہونے د‏‏ی اطلاع ملی سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.zawya.com/story/Oman_receives_2695_Yemen_refugees_in_two_weeks-GN_16042015_170438/|title=Oman receives 2,695 Yemen refugees in two weeks|work=[[Zawya]]|agency=[[روئٹرز]]|date=16 April 2015|accessdate=18 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419011906/http://www.zawya.com/story/Oman_receives_2695_Yemen_refugees_in_two_weeks-GN_16042015_170438/|archivedate=19 April 2015}}&lt;/ref&gt;

یمن وچ تعلیم حاصل کرنے والے اک انڈونیشی طالب علم عاصم حافظہ دے مطابق ، یمن دے القاعدہ نے اس تنازعہ وچ پھسے گھٹ تو‏ں گھٹ 89 انڈونیشی شہریاں نو‏‏ں بچایا ا‏‏ے۔ بعد وچ اوہ انڈونیشیا پہنچے تے انہاں نے مقامی میڈیا نو‏‏ں اپنی کہانی سنائی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Purnama Putra|first=Erik|title=Alqaeda Yaman Bantu Selamatkan WNI|url=http://www.republika.co.id/berita/nasional/umum/15/04/09/nmjmp3-alqaeda-yaman-bantu-selamatkan-wni|website=Republika News|accessdate=9 April 2015 &lt;!-- 21:24 --&gt;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150412011500/http://www.republika.co.id/berita/nasional/umum/15/04/09/nmjmp3-alqaeda-yaman-bantu-selamatkan-wni|archivedate=12 April 2015}}&lt;/ref&gt; [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے مہاجرین]] (یو این ایچ سی آر) نے اگست 2015 وچ اطلاع دتی سی کہ تقریبا a اک لکھ افراد یمن تو‏ں بھج گئے ، خاص طور اُتے سعودی عرب تے [[جبوندی]] جداں علاقائی ملکاں د‏‏ی طرف۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.unhcr.org/news/latest/2015/8/55c0d5c09/100000-flee-yemen-four-months-since-fighting-started.html|title=Almost 100,000 flee Yemen in four months since fighting started|first=United Nations High Commissioner for|last=Refugees|accessdate=30 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170314074835/http://www.unhcr.org/news/latest/2015/8/55c0d5c09/100000-flee-yemen-four-months-since-fighting-started.html|archivedate=14 March 2017}}&lt;/ref&gt; ستمبر 2016 وچ ، یو این ایچ سی آر نے ملک دے اندر 24 لکھ یمنی باشندےآں تے پناہ دے لئی 120،000 یمن دے بے گھر ہونے دا تخمینہ لگایا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ipsnews.net/2016/09/yemeni-refugees-still-stuck-on-wrong-side-of-the-water/|title=Yemeni Refugees Still Stuck on Wrong Side of the Water – Inter Press Service|accessdate=30 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170313235309/http://www.ipsnews.net/2016/09/yemeni-refugees-still-stuck-on-wrong-side-of-the-water/|archivedate=13 March 2017}}&lt;/ref&gt;

بین الاقوامی تنظیم برائے ہجرت دے مطابق ، خطرنا‏‏ک صورتحال دے باوجود ، ایتھوپیتا تو‏ں ڈیڑھ لکھ تارکین وطن 2018 وچ یمن پہنچے ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ملازمت کيت‏‏ی تلاش وچ سعودی عرب جا رہے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.undispatch.com/yemen-received-more-migrants-in-2018-than-europe/|title=Yemen Received More Migrants in 2018 than Europe|last=Goldberg|first=Mark Leon|date=2019-01-02|website=UN Dispatch|language=en-US|accessdate=2019-08-21}}&lt;/ref&gt;

اکتوبر 2019 وچ ، [[کویت]] نے یمن وچ اپنے انسانی ہمدردی دے پروگراماں د‏‏ی حمایت دے لئی یو این ایچ سی آر نو‏‏ں 12 ملین ڈالر د‏‏ی امداد دی۔ یو این ایچ سی آر دے دفتر وچ چیف آف اسٹاف سلواتور لمبارڈو نے کہیا کہ یمن دے اندرونی طور اُتے بے گھر افراد (آئی ڈی پیز) دے مسائل حل کرنے دے لئی ایہ رقم مختص کيت‏ی جائے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.26sepnews.net/2019/10/01/kuwait-donates-12-million-for-unhcr-programs-in-yemen/|title=Kuwait donates $12 million for UNHCR programs in Yemen|accessdate=1 October 2019|website=Yemen National Military Web}}&lt;/ref&gt;

=== یمن تو‏ں غیر ملکی شہریاں دا انخلا ===
[[فائل:Registration of Indian citizens evacuating from Yemen in progress (2015) - 1.jpg|thumb| مارچ 2015 وچ یمن تو‏ں انخلا کرنے والے [[بھارت|ہندوستانی]] شہریاں د‏‏ی رجسٹریشن ]]
شاہی سعودی بحریہ نے 28 مارچ 2015 نو‏‏ں سفارت کاراں تے [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] عملے نو‏‏ں عدن تو‏ں [[جدہ]] منتقل کيت‏‏ا۔ &lt;ref name=&quot;flee2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/28/us-yemen-security-idUSKBN0ML0YC20150328|agency=Reuters|title=Diplomats تےU.N. staff flee Yemen as Houthis target Aden|date=28 March 2015|accessdate=28 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328060358/http://www.reuters.com/article/2015/03/28/us-yemen-security-idUSKBN0ML0YC20150328|archivedate=28 March 2015}}&lt;/ref&gt;

[[پاکستان]] نے دو خصوصی روانہ [[پاکستان انٹرنیشنل ایئر لائنز|پی آئی اے د‏‏ی پروازاں]] دے زریعے کچھ 500 محصور پاکستانیاں نو‏‏ں 29 مارچ 2015.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pakistan evacuates hundreds during pause in Yemen strikes – Saudi official|url=http://in.reuters.com/article/2015/03/29/yemen-security-pakistan-idINKBN0MP05G20150329|accessdate=29 March 2015|work=Reuters|date=29 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150401022431/http://in.reuters.com/article/2015/03/29/yemen-security-pakistan-idINKBN0MP05G20150329|archivedate=1 April 2015}}&lt;/ref&gt;فضائی حملےآں دے بعد اقوام متحدہ دے عملے دے متعدد ارکان تے عرب سفارت کاراں نو‏‏ں وی کڈ لیا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=Saudi Diplomats, U.N. Officials Evacuate Yemen|url=http://www.newsweek.com/saudi-un-officials-evacuate-yemen-317576|accessdate=29 March 2015|work=Newsweek|date=29 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150329114151/http://www.newsweek.com/saudi-un-officials-evacuate-yemen-317576|archivedate=29 March 2015}}&lt;/ref&gt;

[[بھارت|ہندوستانی]] حکومت نے پھسے ہوئے ہندوستانیاں نو‏‏ں نکالنے دے لئی بحری جہاز تے طیارے یمن بھیجے۔ بھارت نے 2 اپریل نو‏‏ں سمندری راستے وچ اپنے شہریاں نو‏‏ں کڈنا شروع کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/india-begins-evacuating-citizens/article7054994.ece|agency=The Hindu|title=India begins evacuating citizens|date=3 April 2015|accessdate=3 April 2015}}&lt;/ref&gt;[[صنعاء|صنعا]] تو‏ں [[جبوندی (شہر)|جبوندی]] جانے دے لئی ہندوستانی شہریاں دا اک فضائی انخلا 3 اپریل نو‏‏ں اس وقت شروع ہويا ، جدو‏ں ہندوستانی حکومت نے ہوائی اڈے اُتے دو ایئربس اے 320 طیارے اتارنے د‏‏ی اجازت حاصل کيتی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/nation/air-evacuation-from-yemen-begins/62352.html|title=Air evacuation from Yemen begins|date=3 April 2015|accessdate=3 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150405030945/http://www.tribuneindia.com/news/nation/air-evacuation-from-yemen-begins/62352.html|archivedate=5 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kumar 20152&quot;&gt;{{cite news|last=Kumar|first=Hari|title=India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen|website=NYTimes.com|date=2015-04-10|url=https://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0|accessdate=2015-04-11|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150420010009/http://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0|archivedate=20 April 2015}}&lt;/ref&gt; [[بھارتی مسلح افواج|ہندوستانی مسلح افواج]] نے ''آپریشن راہت کے'' ناں تو‏ں امدادی کارروائی کيت‏‏ی تے 41 ملکاں دے 960 غیر ملکی شہریاں دے نال یمن وچ 4640 تو‏ں زیادہ بیرون ملک مقیم ہندوستانیاں نو‏‏ں کڈ لیا۔&lt;ref name=&quot;Kumar 20153&quot;&gt;{{cite news|last=Kumar|first=Hari|title=India Concludes Evacuation of Its Citizens From Yemen|website=NYTimes.com|date=2015-04-10|url=https://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0|accessdate=2015-04-11|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150420010009/http://www.nytimes.com/2015/04/11/world/asia/india-concludes-evacuation-of-its-citizens-from-yemen.html?nytmobile=0|archivedate=20 April 2015}}&lt;/ref&gt; ہوائی انخلا 9 اپریل 2015 نو‏‏ں ختم ہويا سی جدو‏ں کہ سمندر دے ذریعہ انخلا 11 اپریل 2015 نو‏‏ں ختم ہويا سی۔ &lt;ref name=&quot;onein2015&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=India evacuates 4,640 nationals, 960 others from Yemen|website=www.oneindia.com|date=2015-04-10|url=http://www.oneindia.com/india/india-evacuates-4640-nationals-960-others-from-yemen-1711703.html|accessdate=2015-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429092021/http://www.oneindia.com/india/india-evacuates-4640-nationals-960-others-from-yemen-1711703.html|archivedate=29 April 2015}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{حوالہ ویب|title=1000 nationals from 41 countries: India's Yemen evacuation finally ends اورthe world is floored|website=Firstpost|date=2015-04-10|url=http://www.firstpost.com/india/1000-nationals-41-countries-indias-yemen-evacuation-finally-ends-world-floored-2192271.html|accessdate=2015-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411190901/http://www.firstpost.com/india/1000-nationals-41-countries-indias-yemen-evacuation-finally-ends-world-floored-2192271.html|archivedate=11 April 2015}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{حوالہ ویب|title=India appreciates Pakistan's gesture of evacuating its nationals from Yemen|website=The Times of India|date=2015-04-08|url=http://m.timesofindia.com/india/India-appreciates-Pakistans-gesture-of-evacuating-its-nationals-from-Yemen/articleshow/46852396.cms|accessdate=2015-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150412192753/http://m.timesofindia.com/india/India-appreciates-Pakistans-gesture-of-evacuating-its-nationals-from-Yemen/articleshow/46852396.cms|archivedate=12 April 2015}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen crisis: Number of Indian evacuees reach 4000 mark|website=Zee News|date=2015-04-07|url=http://zeenews.india.com/news/india/yemen-crisis-number-of-indian-evacuees-reach-4000-mark_1574979.html|accessdate=2015-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413005552/http://zeenews.india.com/news/india/yemen-crisis-number-of-indian-evacuees-reach-4000-mark_1574979.html|archivedate=13 April 2015}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{حوالہ ویب|title=4,000 Indians rescued so far, Yemen air evacuation op to end on Wed|website=www.hindustantimes.com|date=2015-04-07|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/4-000-indians-rescued-so-far-yemen-air-evacuation-op-to-end-on-wed/article1-1334906.aspx|accessdate=2015-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407190743/http://www.hindustantimes.com/india-news/4-000-indians-rescued-so-far-yemen-air-evacuation-op-to-end-on-wed/article1-1334906.aspx|archivedate=7 April 2015}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{حوالہ ویب|title=India evacuates 232 foreigners including Americans, Europeans from Yemen|website=The Times of India|date=2015-04-07|url=http://m.timesofindia.com/india/India-evacuates-232-foreigners-including-Americans-Europeans-from-Yemen/articleshow/46839994.cms|accessdate=2015-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407231603/http://m.timesofindia.com/india/India-evacuates-232-foreigners-including-Americans-Europeans-from-Yemen/articleshow/46839994.cms|archivedate=7 April 2015}}&lt;/ref&gt; ریاستہائے مت .حدہ نے نجی امریکی شہریاں نو‏‏ں ملک تو‏ں انخلاء نئيں کيت‏‏ا سی ، لیکن کچھ امریکیو‏ں (ہور یورپی باشندےآں) نے ہندوستانی حکومت دے ذریعہ منعقدہ انخلا وچ حصہ لیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=India evacuates 232 foreigners including Americans, Europeans from Yemen|website=The Times of India|date=2015-04-07|url=http://m.timesofindia.com/india/India-evacuates-232-foreigners-including-Americans-Europeans-from-Yemen/articleshow/46839994.cms|accessdate=2015-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407231603/http://m.timesofindia.com/india/India-evacuates-232-foreigners-including-Americans-Europeans-from-Yemen/articleshow/46839994.cms|archivedate=7 April 2015}}&lt;/ref&gt;

یمن تو‏ں چینی شہریاں نو‏‏ں نکالنے دے لئی 29 مارچ نو‏‏ں اک چینی میزائل فرگیٹ عدن وچ روانہ ہويا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/29/yemen-security-china-idUSL6N0WV0EE20150329|agency=Reuters|title=Chinese warship docks in Aden to evacuate nationals – port official|first=Noah|last=Browning|date=29 March 2015|accessdate=3 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150406082628/http://www.reuters.com/article/2015/03/29/yemen-security-china-idUSL6N0WV0EE20150329|archivedate=6 April 2015}}&lt;/ref&gt; مبینہ طور اُتے جہاز نے 2 اپریل نو‏‏ں شہر تو‏ں شہریاں دے انخلاء د‏‏ی حفاظت دے لئی فوجیاں نو‏‏ں ساحل دے کنارے تعینات کيت‏‏ا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessinsider.com/r-aden-showdown-tests-saudi-project-to-tame-yemen-2015-4|agency=Business Insider|title='Armed guards who had disembarked from a Chinese ship' lاورin Yemen|date=2 April 2015|accessdate=3 April 2015|first=Mohammed|last=Mukhashaf|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404223504/http://www.businessinsider.com/r-aden-showdown-tests-saudi-project-to-tame-yemen-2015-4|archivedate=4 April 2015}}&lt;/ref&gt; چینی فوج دے ذریعہ اپنی نوعیت دے پہلے آپریشن وچ سیکڑاں چینی تے ہور غیر ملکی شہریاں نو‏‏ں فریگیٹ اُتے سوار بحفاظت کڈ لیا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/china-led-evacuation-from-war-torn-yemen-said-to-include-canadians-1.3020527|agency=CBC News|title=China-led evacuation from war-torn Yemen said to include Canadians|date=3 April 2015|accessdate=3 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150405192001/http://www.cbc.ca/news/world/china-led-evacuation-from-war-torn-yemen-said-to-include-canadians-1.3020527|archivedate=5 April 2015}}{{cite news|last=Rosen|first=James|date=6 April 2015|title=U.S. agrees to refuel Saudi planes, but isn't evacuating Americans from Yemen|url=http://www.mcclatchydc.com/2015/04/06/262249/us-increases-role-in-yemen-war.html|newspaper=McClathyDC|accessdate=10 April 2015|quote=Beijing said Thursday that a Chinese naval frigate had evacuated 225 people from 10 countries from Aden.|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150409205526/http://www.mcclatchydc.com/2015/04/06/262249/us-increases-role-in-yemen-war.html|archivedate=9 April 2015}}&lt;/ref&gt; فلپائن نے اعلان کيت‏‏ا سی کہ ریاض تے فیر منیلا دے لئی پروازاں وچ سوار ہونے تو‏ں پہلے ، جیزان تک سعودی سرحد تو‏ں 240 فلپائناں نو‏‏ں خالی کرا لیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/731426|title=More Filipinos evacuated from Yemen|date=12 April 2015|website=Arab News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150412034313/http://www.arabnews.com/saudi-arabia/news/731426|archivedate=12 April 2015}}&lt;/ref&gt;

[[ملائیشیا|ملائیشین]] حکومت نے اپنے شہریاں نو‏‏ں نکالنے دے لئی دو رائل ملائیشین ایئرفورس سی -130 طیارے نو‏‏ں تعینات کيت‏‏ا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2015/04/13/Hisham-Yemen/|title=Malaysians from strife-torn Yemen|author=Jastin Ahmad Tarmizi|newspaper=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|date=13 April 2015|accessdate=14 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416011921/http://www.thestar.com.my/News/Nation/2015/04/13/Hisham-Yemen/|archivedate=16 April 2015}}&lt;/ref&gt; 15 اپریل نو‏‏ں ملائشیا دے ذریعہ 600 دے نیڑے افراد نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں کڈیا گیا ، جس وچ جنوب مشرقی ایشیائی ملکاں جداں 85 انڈونیشی ، 9 کمبوڈین ، 3 تھائی تے 2 ویتنامی شہری شامل سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/government-working-to/1786272.html|title=Government working to evacuate Malaysians still in Yemen|last=Melissa Goh|publisher=[[Channel News Asia]]|date=15 April 2015|accessdate=15 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150417234210/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/government-working-to/1786272.html|archivedate=17 April 2015}}&lt;/ref&gt; انڈونیشیا د‏‏ی فضائیہ نے اک بوئنگ 737-400 تے اک چارٹرڈ ہوائی جہاز وی انڈونیشیا دے شہریاں نو‏‏ں نکالنے دے لئی بھیجیا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Hundreds of Indonesians to arrive from Yemen|url=http://www.thejakartapost.com/news/2015/04/12/hundreds-indonesians-arrive-yemen.html|accessdate=24 October 2018|work=[[The Jakarta Post]]|date=12 April 2015}}&lt;/ref&gt;

[[ایتھوپیتا|ایتھوپیتا دی]] وزارت خارجہ نے کہیا اے کہ جے اوہ اپنے شہریاں نو‏‏ں انخلاء کرنے د‏‏ی درخواست کردے نيں تاں اوہ یمن تو‏ں باہر منتقل ہوجان گے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.worldbulletin.net/news/157253/ethiopia-to-evacuate-citizens-from-yemen|agency=World Bulletin|title=Ethiopia to evacuate citizens from Yemen|date=1 April 2015|accessdate=3 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403120617/http://www.worldbulletin.net/news/157253/ethiopia-to-evacuate-citizens-from-yemen|archivedate=3 April 2015}}&lt;/ref&gt; مبینہ طور اُتے 50،000 تو‏ں زیادہ ایتھوپیتا دے شہری یمن وچ لڑ رہے سن جنہاں وچ عداوت دا آغاز ہويا سی۔&lt;ref name=&quot;ethiopia2&quot;&gt;{{cite news|url=http://en.starafrica.com/news/ethiopia-mulls-withdrawing-citizens-from-yemen.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406210702/http://en.starafrica.com/news/ethiopia-mulls-withdrawing-citizens-from-yemen.html|url-status=dead|archive-date=6 April 2015|agency=StarAfrica|title=Ethiopia mulls withdrawing citizens from Yemen|date=2 April 2015|accessdate=3 April 2015}}&lt;/ref&gt; یمن تو‏ں انخلا دے ل 3 3000 تو‏ں زیادہ ایتھوپیتا باشندےآں نے اندراج کيت‏‏ا ، تے 17 اپریل تک ، ایتھوپیتا د‏‏ی وزارت خارجہ نے اج تک 200 انخلاء د‏‏ی تصدیق کردتی سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ena.gov.et/en/index.php/social/item/652-ethiopia-pulling-citizens-out-of-yemen|agency=Ethiopian News Agency|title=Ethiopia pulling citizens out of Yemen|date=17 April 2015|accessdate=17 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150418044730/http://www.ena.gov.et/en/index.php/social/item/652-ethiopia-pulling-citizens-out-of-yemen|archivedate=18 April 2015}}&lt;/ref&gt;

تمام اپریل دے دوران [[روس]]ی فوجی دستےآں نے اک روسی فضائی اڈہ ، چکالوسکی ہوائی اڈے ، روسی شہریاں سمیت مختلف قومیتاں دے اک ہزار تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں باہر منتقل کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.menafn.com/1094183814/Russia-Evacuates-160-People-from-Yemen|title=Russia Evacuates 160 People from Yemen|publisher=MENAFN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150712202320/http://www.menafn.com/1094183814/Russia-Evacuates-160-People-from-Yemen|archivedate=12 July 2015}}&lt;/ref&gt;

=== شہریاں اُتے اثرات ===

==== بچے تے خواتین ====
[[فائل:161 Code Pink at Senator Nelson (39025312181).jpg|thumb| کوڈ پنک دے خلاف جنگ دے کارکناں نے دسمبر ، 2017 نو‏‏ں ، سعودی - امریکا اسلحے دے سوداں د‏‏ی حمایت کرنے والے امریکی سینیٹرز دا احتجاج کيت‏‏ا]]
یمنی پناہ گزین خواتین تے بچے اسمگلنگ تے انسانی اسمگلنگ دے لئی انتہائی حساس ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pri.org/stories/2013-03-25/human-trafficking-growing-concern-yemen-minister|title=Human trafficking a growing concern in Yemen: Minister|work=Public Radio International|access-date=2017-04-13|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170415011240/https://www.pri.org/stories/2013-03-25/human-trafficking-growing-concern-yemen-minister|archivedate=15 April 2017}}&lt;/ref&gt;غیر سرکاری تنظیماں نے دسیا اے کہ یمن وچ غیر محفوظ آبادی 2015 وچ جاری انسانی مسلح تنازعہ ، شہری بدامنی تے لاقانونیت د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی اسمگلنگ دے خطرے وچ سی۔ اس عرصے دے دوران یمن وچ مقیم صومالیہ نال تعلق رکھنے والے تارکین وطن کارکنان بڑھدے ہوئے تشدد دا شکار ہوگئے ، تے خواتین تے بچے انسانی اسمگلنگ دا سب تو‏ں زیادہ شکار بن گئے۔ یمن وچ خواتین تے بچےآں دے جنسی کارکناں اُتے جسم فروشی اک معاشرتی مسئلہ ا‏‏ے۔ خلیج د‏‏ی دوسری ریاستاں دے شہری وی جنسی سیاحت د‏‏ی صنعت د‏‏ی طرف راغب ہونا شروع ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ یمن دے غریب ترین لوک مقامی طور اُتے کم کردے نيں تے بچےآں نو‏‏ں عام طور اُتے بیرون ملک جنسی غلام دے طور اُتے فروخت کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایہ معاملہ بدتر ہُندا جارہیا اے ، یمن وچ صومالی د‏‏ی حالت زار نو‏‏ں حکومت نے نظر انداز کردتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-yemen-somalis-prostitution-idUSTRE61950M20100210|title=Desperate Somalis turn to prostitution in Yemen|date=2017-02-10|work=Reuters|access-date=2017-04-13|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170226212838/http://www.reuters.com/article/us-yemen-somalis-prostitution-idUSTRE61950M20100210|archivedate=26 February 2017}}&lt;/ref&gt;

1991 وچ اس دے خلاف قانون دے باوجود بچےآں نو‏‏ں 13 تے 17 سال د‏‏ی عمر دے درمیان تے 10 سال د‏‏ی عمر دے نوجواناں نو‏‏ں مسلح افواج وچ بھرتی کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔ یمن وچ عسکریت پسنداں د‏‏ی بھرتی د‏‏ی شرح وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہُندا ا‏‏ے۔ اک بین الاقوامی تنظیم دے مطابق ، 26 مارچ تے 24 اپریل 2015 دے درمیان ، مسلح گروہاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 140 بچےآں نو‏‏ں بھرتی کيت‏‏ا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/countries/2016/258893.htm|title=Yemen (Special Case)|work=U.S. Department of State|access-date=2017-04-13}}&lt;/ref&gt; نیو یارک ٹائمز د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، یمن وچ 1.8 ملین بچے 2018 وچ انتہائی غذائی قلت دا شکار ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Yemen Girl Who Turned World's Eyes to Famine Is Dead|url=https://www.nytimes.com/2018/11/01/world/middleeast/yemen-starvation-amal-hussain.html|newspaper=The New York Times|accessdate=1 November 2018|date=November 2018|last1=Walsh|first1=Declan}}&lt;/ref&gt;

جنگ دے دوران بچےآں د‏‏ی ہلاکتےآں اُتے اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں سعودی زیرقیادت اتحاد تے حوثیاں دونے ہی نو‏‏ں بلیک لسٹ کيت‏‏ا گیا سی۔ سن 2016 وچ سعودی عرب نو‏‏ں اس لسٹ تو‏ں خارج کر دتا گیا سی جس نے خلیجی ملکاں دے مبینہ دباؤ دے بعد اقوام متحدہ د‏‏ی امداد دے لئی سیکڑاں ملین ڈالر واپس لینے د‏‏ی دھمکی دتی سی ، انسانی حقوق دے گروپاں د‏‏ی جانب تو‏ں اس فیصلے نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا گیا سی تے اس اتحاد نے 2017 وچ فیر شامل کيت‏‏ا سی تے انہاں اُتے قتل دا الزام لگایا گیا سی۔ یا 683 بچےآں نو‏‏ں زخمی ، تے 38 حملےآں وچ متعدد اسکولاں تے اسپتالاں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی تصدیق د‏‏ی ، جدو‏ں کہ ہوتھیاں اُتے الزام عائد کيت‏‏ا گیا سی کہ سنہ 2016 وچ اوہ 414 بچےآں د‏‏ی ہلاکتےآں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/06/07/world/middleeast/yemen-saudi-arabia-children-war.html|title=Saudis Pressure U.N. to Remove Them From List of Children's Rights Violators|last=Sengupta|first=Somini|date=2016-06-06|work=The New York Times|access-date=2017-10-07|issn=0362-4331|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171007171206/https://www.nytimes.com/2016/06/07/world/middleeast/yemen-saudi-arabia-children-war.html|archivedate=7 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hrw.org/news/2016/06/08/un-return-saudi-led-coalition-list-shame|title=UN: Return Saudi-led Coalition to 'List of Shame'|date=2016-06-08|work=Human Rights Watch|access-date=2017-10-07|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012014102/https://www.hrw.org/news/2016/06/08/un-return-saudi-led-coalition-list-shame|archivedate=12 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/un-blacklist-saudi-arabia-military-coalition-child-deaths-yeman-attacks-a7985881.html|title=The UN just condemned Saudi Arabia as child killers|date=2017-10-06|work=The Independent|access-date=2017-10-07|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171007003127/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/un-blacklist-saudi-arabia-military-coalition-child-deaths-yeman-attacks-a7985881.html|archivedate=7 October 2017}}&lt;/ref&gt;

مئی 2019 دے وسط وچ ، صنعا دے مضافات وچ سعودی / اماراندی دے زیرقیادت فضائی حملےآں دا اک سلسلہ حوثی دے اہداف نو‏‏ں نشانہ بنیا۔ فضائی حملےآں وچو‏ں اک نے کئی مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا ، پنج شہری ہلاک تے 30 تو‏ں ودھ زخمی ہوگئے۔ مسلح تنازعہ د‏‏ی جگہ تے واقعہ دے اعداد و شمار پروجیکٹ دے مطابق ، جدو‏ں کہ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اتحاد نے سن 2016 تو‏ں ہن تک لگ بھگ 7000 شہری ہلاکتےآں وچو‏ں 4،800 ہلاکتاں کيتیاں ، جدو‏ں کہ حوثیاں وچ 1،300 شہری اموات دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/05/22/world/middleeast/saudi-yemen-airstrikes-عام شہری.html|title=Saudi جنگی جہاز, Most Made in America, Still Bomb عام شہری in Yemen|accessdate=22 May 2019|newspaper=The New York times|date=22 May 2019|last1=Walsh|first1=Declan}}&lt;/ref&gt;

یونیسف دے مطابق مارچ 2015 وچ تنازعہ شروع ہونے دے بعد یمن وچ 20 لکھ بچے اسکول چھڈ چکے ني‏‏‏‏ں۔ ہور 3.7 ملین بچےآں د‏‏ی تعلیم غیر یقینی اے کیونجے پچھلے دو سالاں وچ استاداں نو‏‏ں تنخواہ نئيں ملی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.libyanexpress.com/100-russian-mercenaries-fighting-for-haftars-forces-on-tripoli-frontlines/|title=100 Russian mercenaries fighting for Haftar's forces on Tripoli frontlines|date=2019-09-25|website=Libyan Express|language=en-GB|accessdate=2019-09-26}}&lt;/ref&gt;

9 اکتوبر ، 2019 نو‏‏ں ، بچےآں د‏‏ی وکالت دے گروپ ، سیو دتی چلڈرن نے شمالی یمن وچ ہیضے دے واقعات وچ نمایاں اضافے دا انتباہ دتا۔ ایندھن د‏‏ی قلت وچ اضافے دے سبب پیدا ہونے والے بحران نے کئی ہزار بچے تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں متاثر کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.660citynews.com/2019/10/09/save-the-children-warns-of-cholera-spike-in-yemens-north/|title=Save the Children warns of cholera spike in Yemen's north – 660 NEWS|website=www.660citynews.com|accessdate=2019-10-09}}&lt;/ref&gt;

یکم اکتوبر 2016 تو‏ں اگست 2019 دے درمیان یمن وچ 2،036،960 تو‏ں زیادہ ہیضے دے مشتبہ واقعات رپورٹ ہوئے جنہاں وچ 3،716 متعلقہ اموات (اموات د‏‏ی شرح 0.18٪) شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.yemenonline.info/society/2518|title=2,036,960 Suspected cholera cases in Yemen {{!}} YemenOnline|website=www.yemenonline.info|accessdate=2019-10-15}}&lt;/ref&gt;

یمن وچ موسمی فلو وائرس نے اکتوبر 2019 تو‏ں ہن تک 270 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏یاں جاناں لے لی ني‏‏‏‏ں۔ یمن وچ خراب طبی سہولیات تے وسیع پیمانے اُتے غربت دے نتیجے وچ سعودی زیرقیادت اتحاد تے حوثیاں د‏‏ی طرف تو‏ں جاری جنگ دے نتیجے وچ متعدد متاثرہ مریضاں دے گھراں وچ جاں بحق ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.scidev.net/global/health/news/hundreds-dead-as-yemen-flu-outbreak-spreads.html|title=Hundreds dead as Yemen flu outbreak spreads {{!}} SCI DEV NET|website=www.scidev.net|language=en|accessdate=2020-01-15}}&lt;/ref&gt;

15 جون ، 2020 نو‏‏ں ، سعودی زیرقیادت اتحاد نے چار بچےآں سمیت 13 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ [[یمن|یمن دے]] شہر صعدہ وچ فضائی حملے وچ عام شہریاں اُتے مشتمل اک گڈی اُتے حملہ ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/yemens-rebels-saudi-coalition-airstrike-kills-13-عام شہری/2020/06/15/b607d9ba-af4e-11ea-98b5-279a6479a1e4_story.html|title=Yemen's rebels: Saudi coalition airstrike kills 13 عام شہری|accessdate=15 June 2020|website=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;

16 جون 2020 نو‏‏ں [[اقوام متحدہ]] نے یمن جنگ وچ سعودی عرب دے زیرقیادت اتحاد نو‏‏ں [[بچےآں دے حقوق]] پامال کرنے والی جماعتاں د‏‏ی سالانہ بلیک لسٹ تو‏ں خارج کردتا۔ ایہ فیصلہ اقوام متحدہ دے پائے جانے دے باوجود لیا گیا سی کہ اتحادیاں د‏‏ی کارروائیاں وچ یمن وچ سنہ 2019 وچ نیڑے 222 بچے ہلاک یا زخمی ہوئے سن ۔ سعودی عرب دے زیرقیادت اتحاد نو‏‏ں بلیک لسٹ تو‏ں ہٹانے تو‏ں یمنی بچے مستقب‏‏ل دے حملےآں دا شکار ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/16/saudi-led-coalition-forces-in-yemen-taken-off-un-rights-blacklist|title=Saudi-led coalition forces in Yemen taken off UN rights blacklist|accessdate=16 June 2020|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

مارچ 2020 تک عدن وچ یہودی قبرستان تباہ کردتا گیا۔ اپریل 2020 تک یمن وچ آخری 50 یہودیاں د‏‏ی تقدیر نامعلوم دسی گئی &lt;ref&gt;A March 5, 2020 report on the destruction of the Jewish Cemetery at Aden. See {{حوالہ ویب|title=Killing Jewish Dead...By Dr Cohan|url=https://besacenter.org/perspectives-papers/yemen-desecration-cemeteries/|publisher=Begin-Sadat Peace Ceneter|accessdate=6 July 2020}}. On April 28, 2020 Yemenite Minister Moammer al-Iryani remarked the ''fate of the last 50 Jews'' in Yemen is ''unknown''. See {{حوالہ ویب|title=Yemen minister says fate of country's last 50 Jews unknown|url=https://www.timesofisrael.com/yemeni-minister-says-fate-of-countrys-remaining-jews-unknown/|publisher=The Times of Israel|accessdate=23 June 2020}}.A 2020 World Population Review with a Census of Jewish population by country has ''no'' listing of ''any'' Jews in Yemen.See{{حوالہ ویب|title=Jewish Population by country|url=https://worldpopulationreview.com/countries/jewish-population-by-country/|publisher=worldpopulationreview.com accessed 23 June 2020.|accessdate=23 June 2020}}]&lt;/ref&gt; 13 جولائ‏ی ، 2020 نو‏‏ں ایہ اطلاع ملی اے کہ حوثی ملیٹا [[خارف ضلع|ضلع خریف]] دے یمن دے آخری یہودیاں نو‏‏ں پھڑ رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://baltimorejewishlife.com/news/news-detail.php?SECTION_ID=3&amp;ARTICLE_ID=133047 Baltimore Jewish News July 13, 2020]&lt;/ref&gt; 16 جولائ‏ی 2020 نو‏‏ں 5 یہودیاں نو‏‏ں حوثی دے ذریعہ یمن چھڈنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی جس نے ملک وچ 33 یہودی چھڈ دتے سن &lt;ref&gt;[http://jtf.org/forum/index.php?topic=92931.0 Houthis (Arianize) Arabianize Jewish property in Yemen اورforce Jews to flee July 24, 2020]&lt;/ref&gt; جولائ‏ی 2020 وچ مونا ریلیف نے اپنی ویب سائٹ اُتے اطلاع دتی کہ یمن وچ یہودی آبادی دے 19 جولائ‏ی 2020 وچ صرف اوتھ‏ے سن صنعا وچ یہودیاں دا اک &quot;مٹھی بھر&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.monareliefye.org/single-post/2017/05/31/Monareliefyeorg-delivering-for-the-3rd-time-food-aid-baskets-to-Jewish-community%E2%80%99s-members-in-Sana%E2%80%99a|title=Monareliefye.org delivering food aid baskets to Jewish community's members in Sana'a {{!}} monarelief|website=monarelief|language=en|accessdate=2020-07-25}}&lt;/ref&gt;

==== تعلیم ====
یمن وچ خانہ جنگی نے اس ملک دے تعلیمی نظام نو‏‏ں بری طرح متاثر کيت‏‏ا تے اسنو‏ں مجروح کيت‏‏ا۔ وزارت تعلیم دے جاری کردہ 2013 دے اعدادوشمار دے مطابق ، 2015–2016 وچ اسکول تو‏ں باہر ہونے والے بچےآں د‏‏ی تعداد 5 ملین تو‏ں زیادہ رجسٹرڈ طلباء وچو‏ں 1.8 ملین ہوگئی۔ &lt;ref name=&quot;Moheyddeen2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://blogs.worldbank.org/arabvoices/education-yemen-struggles-conflict|title=Education in Yemen Struggles after More than a Year of Conflict|last=Moheyddeen|first=Khalid|date=2016-10-07|work=Voices تےViews: Middle East تےNorth Africa|access-date=2017-04-13|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170415011405/http://blogs.worldbank.org/arabvoices/education-yemen-struggles-conflict|archivedate=15 April 2017}}&lt;/ref&gt; ہور ایہ کہ 3600 اسکول براہ راست متاثر ني‏‏‏‏ں۔ 68 اسکولاں اُتے مسلح گروہاں دا قبضہ اے ، 248 اسکولاں نو‏‏ں سخت ساختی نقصان پہنچیا اے ، تے 270 اسکول مہاجرین دے گھر بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ یمن د‏‏ی حکومت محدود اختیارات تے افرادی قوت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس صورتحال نو‏‏ں بہتر نئيں بنا سکی ا‏‏ے۔

تعلیمی نظام د‏‏ی کچھ پریشانیاں وچ ایہ شامل نيں: اسکولاں نو‏‏ں چلانے دے لئی کافی مالی وسائل تے استاداں د‏‏ی تنخواہاں ، تباہ شدہ اسکولاں د‏‏ی تعمیر نو دے لئی خاطر خواہ سامان نئيں ، تے درسی کتاباں پرنٹ کرنے تے اسکولاں دا سامان مہیا کرنے دے لئی مشینری دا فقدان۔ ایہ غیر مستحکم حکومت کیت‏‏ی وجہ تو‏ں نيں جو اِنّے مالی تعاون د‏‏ی پیش کش نئيں کرسکدیاں نيں کہ بہت سارے اسکولاں نو‏‏ں یا تاں نقصان پہنچیا اے یا دوسرے مقاصد دے لئی استعمال کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔

اسکولاں د‏‏ی جنگ تے تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، وزارت تعلیم خوش قسمتی تو‏ں ، ابتدائی تے ثانوی اسکولاں دے آخری امتحان د‏‏ی نگرانی دے لئی ٹیماں بھیجنے دے قابل رہی تاکہ طلباء نو‏‏ں 15 تا 16 تعلیمی سال سرٹیفکیٹ دتے جاسکن۔ &lt;ref name=&quot;Moheyddeen3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://blogs.worldbank.org/arabvoices/education-yemen-struggles-conflict|title=Education in Yemen Struggles after More than a Year of Conflict|last=Moheyddeen|first=Khalid|date=2016-10-07|work=Voices تےViews: Middle East تےNorth Africa|access-date=2017-04-13|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170415011405/http://blogs.worldbank.org/arabvoices/education-yemen-struggles-conflict|archivedate=15 April 2017}}&lt;/ref&gt; فی الحال ، [[یونیسف|یونیسیف]] طلباء د‏‏ی مدد کرنے تے مسلح تنازعات تو‏ں تباہ شدہ اسکولاں نو‏‏ں ٹھیک کرنے دے لئی رقم جمع [[یونیسف|کررہیا]] ا‏‏ے۔

==== رہائشی حالت ====
خانہ جنگی تو‏ں یمنی معیار زندگی متاثر اے تے لوکاں نو‏‏ں بے حد مشکلات دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔ اگرچہ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں بارودی سرنگاں اُتے پابندی عائد اے ، لیکن حوثی فورسز نے عدن سمیت یمن دے متعدد علاقےآں وچ اہل کاراں دے خلاف بارودی سرنگاں رکھی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hrw.org/middle-east/n-africa/yemen|title=Yemen|work=Human Rights Watch|access-date=2017-04-24|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170423005013/https://www.hrw.org/middle-east/n-africa/yemen|archivedate=23 April 2017}}&lt;/ref&gt; ہزاراں شہری زخمی ہوئے نيں جدو‏ں اوہ حادّا‏تی طور اُتے بارودی سرنگاں اُتے قدم رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے ٹانگاں نو‏‏ں کھو دیندے نيں تے اکھاں نو‏‏ں زخمی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک اندازے دے مطابق تنازعہ دے دوران حوثی فورسز دے ذریعہ پنج لکھ تو‏ں زیادہ بارودی سرنگاں بچھائ گئياں۔ سرکاری ذرائع دے مطابق ، یمن د‏‏ی حامی فوج حال ہی وچ زیر قبضہ علاقےآں وچ 300،000 حوثی بارودی سرنگاں نو‏‏ں ہٹانے وچ کامیاب رہی ، سرکاری ذرائع دے مطابق ، صوبہ [[مآرب|ماریب دے]] مضافات وچ 40،000 بارودی سرنگاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.arabnews.com/node/1290396/middle-east &quot;Yemen army removes 300,000 Houthi landmines in liberated areas]&quot; 24 April 2018. ''Arab News''. Retrieved 15 June 2018.&lt;/ref&gt;

ہور برآں ، سعودی عرب د‏‏ی سربراہی وچ نو ملکاں دے اتحاد نے حوثی فورسز دے خلاف متعدد فضائی حملے کیتے۔ مارچ 2015 تو‏ں دسمبر 2018 دے درمیان 4600 تو‏ں زیادہ شہری ہلاک تے سامان تے خوراک د‏‏ی پیداوا‏‏ر ، ذخیرہ اندوزی تے تقسیم دے بیشتر شہری بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں تباہ کردتا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/12/25/world/middleeast/yemen-us-saudi-civilian-war.html|title=Arms Sales to Saudis Leave American Fingerprints on Yemen's Carnage|last1=Walsh|first1=Declan|date=2018-12-25|work=The New York Times|access-date=2019-03-17|last2=Schmitt|first2=Eric|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hrw.org/report/2016/07/10/bombing-businesses/saudi-coalition-airstrikes-yemens-civilian-economic-structures|title=Bombing Businesses|date=2016-07-10|work=Human Rights Watch|access-date=2017-04-24|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519205502/https://www.hrw.org/report/2016/07/10/bombing-businesses/saudi-coalition-airstrikes-yemens-civilian-economic-structures|archivedate=19 May 2017}}&lt;/ref&gt; فیکٹریاں نے پیداوا‏‏ر بند کردتی اے تے ہزاراں افراد اپنی ملازمت تو‏ں محروم ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ پیداوا‏‏ر کم ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، خوراک ، دوائاں ، تے ہور صارفین دے اہ‏م تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ انہاں سامان د‏‏ی قیمتاں وچ اضافہ ہوچکيا اے تے عام شہری انہاں د‏‏ی رہائش دا متحمل نئيں ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔

== اقوام متحدہ دا ردعمل ==
[[اقوام متحدہ]] د‏‏ی نمائندہ بیرونیس آموس ، انڈر سکریٹری جنرل برائے برائے انسانی امور تے ہنگامی امدادی کوآرڈینیٹر ، نے 2 اپریل 2015 نو‏‏ں کہیا سی کہ اوہ شدید لڑائی وچ پھسے شہریاں د‏‏ی قسمت تو‏ں &quot;انتہائی تشویش وچ مبتلا نيں&quot; ، اس دے بعد امدادی ایجنسیاں دے 519 افراد دے ہلاک تے زخمی ہونے د‏‏ی اطلاع ملی۔ دو ہفتےآں وچ 1،700 زخمی ہوئے۔ اقوام متحدہ دے بچےآں د‏‏ی ایجنسی وچ 62 بچےآں د‏‏ی ہلاکت تے 30 دے زخمی ہونے تے بچےآں نو‏‏ں بطور فوجی بھرتی کیتے جانے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=AFP|title=UN to consider pause in Yemen bombing as death toll rises|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/yemen/11515284/UN-to-consider-pause-in-Yemen-bombing-as-death-toll-rises.html|newspaper=The Telegraph|accessdate=14 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408031426/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/yemen/11515284/UN-to-consider-pause-in-Yemen-bombing-as-death-toll-rises.html|archivedate=8 April 2015}}&lt;/ref&gt;

[[روس]] نے 4 اپریل دے ہنگامی اجلاس وچ [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل دے]] سامنے ایہ خیال لاندے ہوئے اتحادیاں د‏‏ی بمباری مہم وچ &quot;انسانیت روکنے&quot; اُتے زور دتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/russia-urges-call-humanitarian-pause-yemen-30099311|agency=ABC News|title=Russia Urges UN to Call for 'Humanitarian Pause' in Yemen|first=Edith|last=Lederer|date=4 April 2015|accessdate=9 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408061636/http://abcnews.go.com/US/wireStory/russia-urges-call-humanitarian-pause-yemen-30099311|archivedate=8 April 2015}}&lt;/ref&gt; اُتے ، اقوام متحدہ وچ سعودی عرب دے سفیر نے سوال اٹھایا کہ کیہ انسانی ہمدردی نو‏‏ں روکنا انسانی امداد د‏‏ی فراہمی دا بہترین طریقہ ہوئے گا؟ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/2015/04/04/uk-yemen-security-russia-idUKKBN0MV0JU20150404|title=Russia calls for pause in Yemen air strikes to evacuate foreigners|work=Reuters UK|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150410095536/http://uk.reuters.com/article/2015/04/04/uk-yemen-security-russia-idUKKBN0MV0JU20150404|archivedate=10 April 2015|date=4 April 2015}}&lt;/ref&gt;

14 اپریل 2015 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|اقوام متحدہ د‏‏ی سلامتی کونسل]] نے اک قرار داد منظور د‏‏ی جس وچ [[عبد الملک حوثی|عبد الملک الحوثی]] تے احمد علی صالح اُتے پابندیاں عائد کيتی گئياں ، جس تو‏ں [[حوثی]]اں اُتے اسلحہ د‏‏ی پابندی عائد ہوئی ، تے حوثیاں تو‏ں مطالبہ کيت‏‏ا گیا کہ اوہ صنعاء تے انہاں دے زیر قبضہ ہور علاقےآں تو‏ں دستبرداری اختیار کرن۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2015/04/15/middleeast/yemen-crisis/index.html|agency=CNN|title=Three weeks of Saudi strikes in Yemen, no peace in sight|first=Don|last=Melvin|date=15 April 2015|accessdate=15 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415203530/http://www.cnn.com/2015/04/15/middleeast/yemen-crisis/index.html|archivedate=15 April 2015}}&lt;/ref&gt; حوثیاں نے اقوام متحدہ د‏‏ی قرارداد د‏‏ی مذمت کيتی تے وڈے پیمانے اُتے احتجاج دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/imposes-arms-embargo-yemen-rebels-150414140733146.html|agency=Al Jazeera|title=Houthis condemn UN resolution on Yemen|date=15 April 2015|accessdate=15 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414211650/http://www.aljazeera.com/news/2015/04/imposes-arms-embargo-yemen-rebels-150414140733146.html|archivedate=14 April 2015}}&lt;/ref&gt;

یمن وچ اقوام متحدہ دے مندوب جمال بینومر نے اس معاہدے نو‏‏ں توڑ دتا جس دے نتیجے وچ 2011–12 دے انقلاب دے دوران [[علی عبد اللہ صالح]] د‏‏ی صدارت ختم ہوئی سی ، نے 15 اپریل نو‏‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/16/us-yemen-security-un-idUSKBN0N62O020150416|agency=Reuters|title=U.N. envoy to Yemen resigns|date=16 April 2015|accessdate=16 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416061739/http://www.reuters.com/article/2015/04/16/us-yemen-security-un-idUSKBN0N62O020150416|archivedate=16 April 2015}}&lt;/ref&gt; موریتانیا دے سفارت کار اسماعیل اولڈ چیخ احمد ، جو پہلے اقوام متحدہ دے ایبولا رسپانس مشن دے سربراہ سن ، د‏‏ی 25 اپریل نو‏‏ں یمن وچ اقوام متحدہ دے نويں ایلچی دے طور اُتے تصدیق ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/25/us-yemen-security-un-idUSKBN0NG0QI20150425|title=U.N. chief appoints Mauritanian diplomat as new Yemen envoy|date=25 April 2015|work=Reuters|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022201957/http://www.reuters.com/article/2015/04/25/us-yemen-security-un-idUSKBN0NG0QI20150425|archivedate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt; [[اقوام متحدہ سلامتی کونسل|سلامتی کونسل دے]] ذریعہ یمن تو‏ں متعلق ماہرین دے پینل دے تحت ، اقوام متحدہ نے یمن دے تنازعہ وچ عام شہریاں اُتے تشدد کرنے دے لئی متحدہ عرب امارات ، یمنی حکومت تے حوثیاں د‏‏ی مذمت کردے ہوئے 26 جنوری 2018 نو‏‏ں مؤخر الذک‏ر ک‏ے صدر نو‏‏ں 329 صفحات د‏‏ی اک رپورٹ پیش کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeastmonitor.com/20180215-un-report-all-parties-in-yemen-committed-torture/|title=UN report: All parties in Yemen committed torture|website=middleeastmonitor|date=15 February 2018}}&lt;/ref&gt;

دسمبر 2018 وچ ، حوثیاں تے سعودی عرب د‏‏ی حمایت یافتہ حکومت دے وچکار اقوام متحدہ دے زیر اہتمام مذاکرات شروع ہونے د‏‏ی امید سی۔ اقوام متحدہ نے وی اپنے جیٹ طیارےآں دا استعمال زخمی ہونے والے حوثی جنگجوواں نو‏‏ں یمنی راجگڑھ [[صنعاء|صنعا]] تو‏ں باہر عمان لے جانے دے لئی شروع کيت‏‏ا ، تے تقریبا چار سالاں د‏‏ی خانہ جنگی دے بعد منصوبہ بند امن مذاکرات د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-46422206 Yemen war: Wounded Yemeni rebels evacuated in UN plane] bbc.com – Middle East&lt;/ref&gt;

[[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ دے]] مطابق 5 سالہ پرانے تنازعہ وچ 3.6 ملین تو‏ں زیادہ یمنی بے گھر ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ ورلڈ فوڈ پروگرام ، جو 12 ملین تو‏ں زیادہ یمنیاں نو‏‏ں کھانا کھاندا اے ، شمال وچ جاری آپریشناں تے ریمپ بیک آپریشنز نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی ہور فنڈز د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مالی اعانت دے بغیر ، [[یمن]] وچ 41 وچو‏ں 30 وڈے امدادی پروگرام آئندہ چند ہفتےآں وچ بند ہوجان گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/06/02/world/middleeast/02reuters-yemen-us-aid-programmes-factbox.html?auth=login-email&amp;login=email|title=Factbox: U.N. Programmes in Yemen at Risk of Going Broke|accessdate=2 June 2020|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

== جنگ بندی دے لئی ہور مطالبات ==
4 اپریل 2015 نو‏‏ں ، [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی]] نے امداد د‏‏ی فراہمی تے رسد د‏‏ی فراہمی دے لئی 24 گھینٹے د‏‏ی جنگ بندی دا مطالبہ کيت‏‏ا جس دے بعد سعودی زیرقیادت اتحاد نے یمن وچ تن امدادی کھیپ روک دی۔&lt;ref name=&quot;reuters.com4&quot;&gt;{{cite news|agency=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/2015/03/25/us-yemen-security-arabs-idUSKBN0ML1B420150325|title=Arab League to discuss Yemen intervention plea on Thursday|date=25 March 2015|accessdate=25 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325162838/http://www.reuters.com/article/2015/03/25/us-yemen-security-arabs-idUSKBN0ML1B420150325|archivedate=25 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;icrc.org&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.icrc.org/en/document/yemen-humanitarian-pause|title=Yemen: Immediate 24-hour humanitarian pause needed to bring in medical help|website=International Committee of the Red Cross|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407004412/https://www.icrc.org/en/document/yemen-humanitarian-pause|archivedate=7 April 2015|date=4 April 2015}}&lt;/ref&gt; 5 اپریل نو‏‏ں ، [[روئٹرز|رائٹرز]] نے اک حوثی رہنما دے حوالے تو‏ں دسیا کہ جے ایہ حملہ روکے تے اک غیر جانبدار جماعت نے ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيت‏‏ا تاں ایہ گروپ امن مذاکرات دے لئی بیٹھنے نو‏‏ں تیار ا‏‏ے۔ 7 اپریل نو‏‏ں ، [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|آئی سی آر سی]] تے روس د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی ہمدردی دے وقفے تو‏ں متعلق اپیل دے بعد ، چین نے یمن وچ جنگ بندی د‏‏ی حمایت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://in.reuters.com/article/2015/04/07/yemen-security-china-idINKBN0MY0LV20150407|title=China adds voice to call for Yemen ceasefire|publisher=Reuters India|date=7 April 2015|accessdate=7 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150723103722/http://in.reuters.com/article/2015/04/07/yemen-security-china-idINKBN0MY0LV20150407|archivedate=23 July 2015}}&lt;/ref&gt;

[[سعودی عرب]] نے اس اتحاد وچ شامل ہونے دے لئی پاکستان د‏‏ی حمایت د‏‏ی درخواست کرنے دے باوجود ،&lt;ref name=&quot;USA News2&quot;&gt;{{cite news|last1=Riedel|first1=Bruce|title=Why Pakistan Said No to King Salman|url=https://www.usnews.com/news/articles/2015/04/14/why-pakistan-said-no-to-king-salman|accessdate=15 April 2015|work=U.S. News &amp; World Report|date=15 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415062608/http://www.usnews.com/news/articles/2015/04/14/why-pakistan-said-no-to-king-salman|archivedate=15 April 2015}}&lt;/ref&gt; [[حکومت پاکستان|پاکستان حکومت]] نے وی سفارتی حل اُتے گل گل وچ مدد دے لئی جنگ بندی دا مطالبہ کيت‏‏ا&lt;ref name=&quot;USA Today, Asif2&quot;&gt;{{cite news|last1=Shahzad|first1=Asif|title=Pakistani premier urges Iran to help bring Yemen's Shiite rebels to negotiations|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2015/04/13/pakistani-pm-urges-iran-to-persuade-yemens-rebels-to-talks|accessdate=14 April 2015|work=USA Today|date=13 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716232115/http://www.usnews.com/news/world/articles/2015/04/13/pakistani-pm-urges-iran-to-persuade-yemens-rebels-to-talks|archivedate=16 July 2015}}&lt;/ref&gt;۔ [[ترکی|ترکی دے]] نال ہی ، پاکستان نے یمن وچ جنگ بندی دا بندوبست کرنے دے لئی وی اقدامات اٹھائے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;McClatchy Foreign Staff2&quot;&gt;{{cite news|last1=Hussain|first1=Tom|title=How long can Pakistan stay out of Yemen fight in face of Saudi pressure?|url=http://www.mcclatchydc.com/2015/04/13/263004/how-long-can-pakistan-stay-out.html|accessdate=14 April 2015|agency=McClatchy|publisher=McClatchy Foreign Staff|date=13 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150417025334/http://www.mcclatchydc.com/2015/04/13/263004/how-long-can-pakistan-stay-out.html|archivedate=17 April 2015}}&lt;/ref&gt; وچ لکھے تجزیہ دے مطابق &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwCPs&quot;&gt;امریکی نیوز&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ، پاکستان د‏‏ی اسٹریٹجک شماراں مضبوطی کہ جے یقین رکھدا سعودیاں اک وچ داخل زمین جنگ دے نال یا اس دے بغیر - یمن وچ [[عسکریہ پاکستان|پاکستانی فوج]] - ایہ اک بن جائے گا [[پات|تعطل]] ؛ لہذا ، پاکستان جنگ بندی دے حصول تے جنگ دے خاتمے دے لئی ممکنہ طور اُتے چہرے د‏‏ی بچت دے حل دے انجینئر د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوششاں وچ اضافہ کر رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;USA News3&quot;&gt;{{cite news|last1=Riedel|first1=Bruce|title=Why Pakistan Said No to King Salman|url=https://www.usnews.com/news/articles/2015/04/14/why-pakistan-said-no-to-king-salman|accessdate=15 April 2015|work=U.S. News &amp; World Report|date=15 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415062608/http://www.usnews.com/news/articles/2015/04/14/why-pakistan-said-no-to-king-salman|archivedate=15 April 2015}}&lt;/ref&gt;

12 اپریل نو‏‏ں ، سعودی عرب نے یمن وچ جنگ بندی دے بارے وچ [[ایران]] د‏‏ی درخواست مسترد کردتی۔ سعودی وزیر خارجہ [[آل سعود|شہزادہ]] [[سعود الفیصل|سعود الفیصل نے]] سعودی عرب دے راجگڑھ [[ریاض]] وچ اپنے [[فرانس]]یسی اسيں منصب لارینٹ فیبیوس دے نال اک نیوز کانفرنس وچ کہیا اے کہ &quot;یمن وچ جائز حکومت دے قیام دے لئی [[سعودی عرب]] ذمہ دار اے تے ایران نو‏‏ں مداخلت نئيں کرنی چاہیدا۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.huffingtonpost.com/2015/04/12/yemen-war-saudi-arabia-ceasefire_n_7049570.html|title=Saudi Arabia Dismisses Iran Calls For Yemen Ceasefire|website=Huffington Post|date=12 April 2015|accessdate=13 April 2015|last=Mukhashaf تےMcDowall, Mohammed تےAngus|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413140847/http://www.huffingtonpost.com/2015/04/12/yemen-war-saudi-arabia-ceasefire_n_7049570.html|archivedate=13 April 2015}}&lt;/ref&gt; [[آسٹریلیا]] نے شہری ہلاکتےآں د‏‏ی تعداد د‏‏ی وجہ تو‏ں یمن وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيت‏‏ا۔ 16 اپریل نو‏‏ں ، سکریٹری جنرل [[بان د‏‏ی مون]] نے یمن وچ فوری طور اُتے جنگ بندی د‏‏ی درخواست کيتی۔ ہور انہاں نے ایہ وی کہیا کہ تمام فریقاں نو‏‏ں جلد تو‏ں جلد جنگ روکنا چاہیدا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=50601#.VTEnj9yUd9Q|title=In Washington, UN chief calls for immediate ceasefire by all parties in Yemen|publisher=UN News Center|date=16 April 2015|accessdate=17 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150731035149/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=50601#.VTEnj9yUd9Q|archivedate=31 July 2015}}&lt;/ref&gt;

ایرانی وزیر خارجہ [[محمد جواد ظریف]] نے یمن دے چار نکاندی منصوبے نو‏‏ں اقوام متحدہ وچ پیش کيت‏‏ا۔ اس خط وچ انہاں نے بے حد شہری ہلاکتےآں تے شہری بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی طرف اشارہ کيت‏‏ا۔ انہاں نے کہیا کہ جنگ روکنے دا واحد راستہ ایہ اے کہ یمنی جماعتاں بغیر کِس‏ے بیرونی فوجی مداخلت دے قومی اتحاد د‏‏ی حکومت تشکیل دتیاں &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/17/us-yemen-security-iran-idUSKBN0N823820150417|title=Iran submits four-point Yemen peace plan to United Nations|publisher=reuters|date=17 April 2015|accessdate=20 April 2015|last=Charbonneau Louis|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150420011009/http://www.reuters.com/article/2015/04/17/us-yemen-security-iran-idUSKBN0N823820150417|archivedate=20 April 2015}}&lt;/ref&gt; ہور برآں ، 21 اپریل 2016 تو‏ں ، کویت وچ بایان پیلس وچ امن مذاکرات شروع ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Yemen Peace Talks: Drafting a Roadmap to a Destination Unknown|url=https://chronicle.fanack.com/yemen/history-past-to-present/war-in-yemen/yemen-peace-talks/|website=Fanack.com|accessdate=20 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011223321/https://chronicle.fanack.com/yemen/history-past-to-present/war-in-yemen/yemen-peace-talks/|archivedate=11 October 2017}}&lt;/ref&gt; جون 2015 وچ ، یمن وچ سعودی مداخلت دے خاتمے دے حل دے ذریعہ جنیوا امن مذاکرات وچ یمنی وفد د‏‏ی شرکت کيتی کوشش کيتی گئی سی۔ جنیوا امن مذاکرات وچ ایہ وفد حملہ آور ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.abna24.com/service/middle-east-west-asia/archive/2015/06/19/696106/story.html|title=Houthi Delegation Came under Attack in Geneva Peace Talks + Pics|publisher=ABNA|date=19 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150621125719/http://en.abna24.com/service/middle-east-west-asia/archive/2015/06/19/696106/story.html|archivedate=21 June 2015}}&lt;/ref&gt;

10 اپریل 2016 وچ ، یمن وچ جنگ بندی دا معاہدہ کئی مہینےآں دے مذاکرات دے بعد ہويا ،&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-36011794|title=Yemen conflict: Clashes rattle shaky truce|work=BBC News|date=2016-04-11|accessdate=2017-07-14|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170518174756/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-36011794|archivedate=18 May 2017}}{{cite web|url=https://www.wsj.com/articles/saudi-led-coalition-promises-to-adhere-to-yemen-cease-fire-1460359998|title=Archived copy|accessdate=2017-08-04|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005151351/https://www.wsj.com/articles/saudi-led-coalition-promises-to-adhere-to-yemen-cease-fire-1460359998|archivedate=5 October 2017}}&lt;/ref&gt; لیکن 6 اگست نو‏‏ں امن مذاکرات معطل ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|author=Rod Nordland|url=https://www.nytimes.com/2016/08/07/world/middleeast/yemen-peace-talks-cease-fire.html?_r=0|title=Talks to End War in Yemen Are Suspended|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=2016-08-06|accessdate=2017-07-14|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171005101645/https://www.nytimes.com/2016/08/07/world/middleeast/yemen-peace-talks-cease-fire.html?_r=0|archivedate=5 October 2017}}&lt;/ref&gt;

21 نومبر 2016 نو‏‏ں یمن د‏‏ی دوسری جنگ بندی د‏‏ی کوشش ، 48 گھنٹےآں دے اندر منہدم ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://reliefweb.int/report/yemen/yemen-populations-risk-current-crisis-15-january-2017|title=Yemen: Populations at Risk – Current Crisis (15 January 2017) – Yemen &amp;#124; ReliefWeb|website=Reliefweb.int|date=2017-01-15|accessdate=2017-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011224052/https://reliefweb.int/report/yemen/yemen-populations-risk-current-crisis-15-january-2017|archivedate=11 October 2017}}&lt;/ref&gt;

یمن وچ بمباری مہم تے [[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ دے]] صحافی جمال خاشوگی دے بہیمانہ قتل دے بعد امریکا تے برطانیہ نے سعودی عرب اُتے بے حد دباؤ ڈالیا اے ۔ 30 اکتوبر 2018 نو‏‏ں ، امریکی وزیر خارجہ مائک پومپیو نے کہیا ، &quot;اب وقت آگیا اے کہ اس تنازعہ نو‏‏ں ختم کيت‏‏ا جائے ، سمجھوت‏ے دے نال تنازعہ نو‏‏ں تبدیل کيت‏‏ا جائے ، تے یمنی عوام نو‏‏ں امن تے تعمیر نو دے ذریعے صحتیاب ہونے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔&quot; پومپیو نے اس گل اُتے زور دتا کہ حوثی باغیاں نو‏‏ں سعودی تے متحدہ عرب امارات اُتے میزائل داغے جانے نو‏‏ں روکنا چاہیدا ، لیکن انہاں نے ایہ وی ہور کہیا کہ &quot;اس دے بعد ، یمن دے تمام آبادی والے علاقےآں وچ اتحادی فضائی حملےآں نو‏‏ں ختم کرنا ہوئے گا ،&quot; جس دا مقصد سعودی عرب ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/31/world/middleeast/saudi-arabia-yemen-cease-fire.html|title=U.S. تےBritain Seek Yemen Cease-Fire as Relations With Saudis Cool|newspaper=The New York Times|accessdate=31 October 2018|date=31 October 2018|last1=Harris|first1=Gardiner|last2=Schmitt|first2=Eric|last3=Gladstone|first3=Rick}}&lt;/ref&gt; سکریٹری دفاع جم میٹس نے کہیا کہ جنگ وچ شامل تمام فریقین نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جانب تو‏ں 30 دن دے اندر شروع کردہ امن مذاکرات وچ حصہ لینے د‏‏ی ضرورت اے &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-46040789|title=Yemen war: US presses Saudi Arabia to agree ceasefire|work=BBC News|accessdate=31 October 2018}}&lt;/ref&gt;۔ 10 نومبر 2018 نو‏‏ں ، امریکا نے اعلان کيت‏‏ا کہ اوہ یمن اُتے چلنے والے اتحادی طیارےآں نو‏‏ں ہور کم نئيں کريں گا۔ سعودی زیرقیادت اتحاد نے اک بیان جاری کردے ہوئے اس فیصلے د‏‏ی تصدیق کردے ہوئے کہیا اے کہ فضائی ایندھن سازی دا خاتمہ انہاں د‏‏ی اپنی ایندھن وچ بھرنے د‏‏ی صلاحیتاں وچ بہتری د‏‏ی وجہ تو‏ں اتحاد د‏‏ی درخواست اُتے کيت‏‏ا گیا سی۔ توقع د‏‏ی جارہی اے کہ اس اقدام تو‏ں سعودی کوششاں اُتے کم تو‏ں کم اثر پئے گا۔&lt;ref name=&quot;cnn-201811102&quot;&gt;{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2018/11/09/politics/us-yemen-houthis-missile/index.html|title=US to stop air refueling of Saudi-led coalition in Yemen|author=Ryan Browne, Barbara Starr|publisher=CNN|date=10 November 2018|accessdate=11 November 2018}}&lt;/ref&gt; امریکا ہن وی ہتھیاراں د‏‏ی فروخت تے انٹلیجنس شیئرنگ دے ذریعہ سعودی زیرقیادت مداخلت د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|author=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt;|date=5 November 2018|title=U.N.: A Yemeni Child Dies Every 10 Min. from War-Caused Disease, Hunger|url=https://www.democracynow.org/2018/11/5/headlines/un_a_yemeni_child_dies_every_10_min_from_war_caused_disease_hunger|work=[[Democracy Now!]]|location=|access-date=7 November 2018}}&lt;/ref&gt;

خاشوگی دے قتل اُتے ٹرمپ دے ردعمل تو‏ں بہت سارے امریکی سینیٹرز ناراض ني‏‏‏‏ں۔ یمن وچ لڑنے والے سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت اتحاد تو‏ں امریکی حمایت واپس لینے دے لئی امریکی سینیٹرز نے تحریک پیش د‏‏ی تاں ٹرمپ انتظامیہ د‏‏ی حمایت تو‏ں عدم منظوری نے ہن اک ہور موڑ لیا ا‏‏ے۔ سینیٹرز نے دو طرفہ تحریک نو‏‏ں اگے ودھانے دے لئی 63–37 نو‏‏ں ووٹ دتا ، جس تو‏ں ٹرمپ انتظامیہ نو‏‏ں شدید دھچکيا لگیا ، جو سعودی عرب دے حق وچ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-46376807|title=Yemen war: Vote in US Senate delivers rebuke to Trump|accessdate=29 November 2018|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

13 مارچ 2019 نو‏‏ں ، امریکی سینیٹ نے یمن وچ سعودی زیرقیادت جنگ دے لئی امریکی حمایت دے خاتمے دے حق وچ 54–46 ووٹ دتا تے صدر تو‏ں مطالبہ کيت‏‏ا کہ اوہ سعودی فوج د‏‏ی زیرقیادت اتحاد تو‏ں امریکی افواج نو‏‏ں کالعدم کردے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.axios.com/senate-vote-yemen-saudi-arabia-war-22c68da5-6205-4eb2-a548-dd122eacb001.html|title=Senate votes to rebuke Trump, end U.S. military support for Saudi-led war in Yemen|last=Sukin|first=Gigi|date=13 March 2019|website=Axios|accessdate=2019-03-17}}&lt;/ref&gt;

مئی 2019 وچ ، سینیٹ نو‏‏ں یمن وچ سعودی زیرقیادت اتحاد دے لئی امریکی حمایت ختم کرنے دے لئی امریکی صدر دے قانون سازی دے ویٹو نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی درکار ووٹاں د‏‏ی کمی سی۔ امریکی نائب اسسٹنٹ سکریٹری برائے دفاع مائیکل مولروے نے کہیا اے کہ شہریاں د‏‏ی ہلاکتےآں نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد دے لئی امریکی مدد ضمنی پہلو تو‏ں کوچنگ تک محدود اے تے جے ایہ اقدام گزر جاندا تاں ایہ یمن دے عوام د‏‏ی مدد دے لئی کچھ نئيں کريں گا تے صرف شہری ہلاکتےآں وچ اضافہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.airforcemag.com/Features/Pages/2019/April%202019/DOD-Official-Ending-US-Support-for-Yemen-Fight-Would-Worsen-the-Crisis.aspx|title=Air Force Magazine|date=29 April 2019}}&lt;/ref&gt;

جولائ‏ی 2020 وچ ، [[محمود احمدی نژاد]] نے کہیا سی کہ اوہ جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی یمن وچ معاندانہ جماعتاں دے وچکار ثالثی دے لئی تیار ہون گے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Iran's Ahmadinejad sends letter to Saudi crown prince offering to mediate in Yemen conflict|url=https://www.middleeasteye.net/news/iran-ahmadinejad-saudi-mbs-yemen-war-offer-mediation|work=Middle East Eye|date=27 July 2020}}&lt;/ref&gt;

== ہور پیشرفت ==
اس گروپ دے خلاف فوجی مداخلت وچ [[قطر]] د‏‏ی شرکت دے درمیان ، 27 مارچ 2015 نو‏‏ں مسلح ہوتیس نے صنعاء وچ [[الجزیرہ]] دے نیوز بیورو نو‏‏ں توڑ دتا سی۔ قطر وچ مقیم نیوز چینل نے اپنے بیورو اُتے حملے د‏‏ی مذمت کيتی اے &lt;ref name=&quot;voa3&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.voanews.com/content/saudi-led-airstrikes-continue-for-second-day-in-yemen/2696496.html|agency=Voice of America|title=Egyptian, Saudi Vessels Approach Yemen Coast|first=Edward|last=Yeranian|date=27 March 2015|accessdate=27 March 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150328010125/http://www.voanews.com/content/saudi-led-airstrikes-continue-for-second-day-in-yemen/2696496.html|archivedate=28 March 2015}}&lt;/ref&gt;۔ 28 مارچ نو‏‏ں ، [[علی عبد اللہ صالح]] نے کہیا کہ حالیہ اپنے بیٹے احمد د‏‏ی صدارت دے لئی انتخابی مہم چلانے دے باوجود ، نہ ہی انہاں دے خاندان وچ کوئی صدر دے انتخاب لڑے گا۔ انہاں نے [[عبد ربہ منصور ہادی|عبدربوہ منصور ہادی]] تو‏ں وی صدر دے عہدے تو‏ں [[عبد ربہ منصور ہادی|دستبرداری دا]] مطالبہ کيت‏‏ا تے کہیا کہ نويں انتخابات ہونے چاني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Ex-Yemeni Leader Urges Truce تےSuccessor's Ouster|url=https://www.nytimes.com/2015/03/29/world/middleeast/saudi-arabia-evacuates-diplomats-from-yemeni-city-as-houthi-advance-continues.html?_r=0|date=28 March 2015|accessdate=28 March 2015|agency=The New York Times|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150331004404/http://www.nytimes.com/2015/03/29/world/middleeast/saudi-arabia-evacuates-diplomats-from-yemeni-city-as-houthi-advance-continues.html?_r=0|archivedate=31 March 2015}}&lt;/ref&gt;

تنازعہ دے دوران صالح دے ٹھکانے دے بارے وچ افوانيں پھیل گئياں۔ وزیر خارجہ ریاض یاسین، اک ہادی وفادار، 4 اپریل نو‏‏ں دعوی کيت‏‏ا صالح اک سوار یمن چھڈ دتا کہ [[روس]]ی طیارےآں نو‏‏ں نکالنے تو‏ں غیر ملکی شہریاں صنعا انٹرنیشنل ائیرپورٹ .&lt;ref name=&quot;provinces2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.middleeasteye.net/news/yemeni-فوجی-retake-other-provinces-al-qaeda-rules-mukalla-port-city-2129445977|agency=Middle East Eye|title=Yemeni فوجی retake provinces as al-Qaeda captures port city of Mukalla|date=4 April 2015|accessdate=4 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150405164138/http://www.middleeasteye.net/news/yemeni-%D9%81%D9%88%D8%AC%DB%8C-retake-other-provinces-al-qaeda-rules-mukalla-port-city-2129445977|archivedate=2015-04-05}}&lt;/ref&gt; اس مہینے دے آخر وچ ، صالح نے مبینہ طور اُتے سعودی زیرقیادت اتحاد تو‏ں اپنے تے اپنے اہل خانہ دے لئی &quot;محفوظ اخراج&quot; دے لئی کہیا ، لیکن اس درخواست نو‏‏ں مسترد کردتا گیا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/yemeni-leader-asks-gulf-states-safe-exit-150415182159599.html|agency=Al Jazeera|title=Former Yemeni leader asks Gulf states for safe exit|date=16 April 2015|accessdate=16 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150416003648/http://www.aljazeera.com/news/2015/04/yemeni-leader-asks-gulf-states-safe-exit-150415182159599.html|archivedate=16 April 2015}}&lt;/ref&gt;

[[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود|شاہ سلمان]] نے 28 اپریل نو‏‏ں سعودی کابینہ وچ ردوبدل کيت‏‏ا ، تے [[مقرن بن عبدالعزیز آل سعود|شہزادہ مقرین]] نو‏‏ں اپنا نامزد جانشین مقرر کيت‏‏ا۔ سعودی شاہی محل دا کہنا سی کہ مقرین نے وجہ دسے بغیر ، دستبردار ہونے نو‏‏ں کہیا سی ، لیکن میڈیا قیاس آرائیاں ایہ سن کہ مقرین نے یمن وچ سعودی زیرقیادت فوجی مہم دے لئی خاطر خواہ حمایت دا مظاہرہ نئيں کيت‏‏ا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thenewstribune.com/2015/04/28/3765544/saudi-king-names-counterterrorism.html|archive-url=https://archive.today/20150430230639/http://www.thenewstribune.com/2015/04/28/3765544/saudi-king-names-counterterrorism.html|url-status=dead|archive-date=30 April 2015|agency=The News Tribune|title=Saudi king, facing challenges in Yemen, fires his heir, foreign minister|first=Tom|last=Hussain|date=28 April 2015|accessdate=30 April 2015}}&lt;/ref&gt; یمن د‏‏ی جلاوطنی حکومت دے ترجمان نے 29 اپریل نو‏‏ں [[روئٹرز]] نو‏‏ں دسیا کہ ایہ ملک [[مجلس تعاون برائے خلیجی عرب ملکاں|خلیج تعاون کونسل]] وچ باضابطہ طور اُتے رکنیت حاصل کريں گا&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/29/us-yemen-security-gulf-idUSKBN0NK1D220150429|agency=Reuters|title=Yemen government to request membership in GCC: official Yemeni spokesman|date=29 April 2015|accessdate=29 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150506030610/http://www.reuters.com/article/2015/04/29/us-yemen-security-gulf-idUSKBN0NK1D220150429|archivedate=6 May 2015}}&lt;/ref&gt;۔ میڈیا رپورٹس وچ نوٹ کيت‏‏ا گیا اے کہ خانہ جنگی تقریبا یمن دے نیڑے پہنچ چک‏ی اے ، اس وچ اک قابل ذکر رعایت [[بحر ہند|بحر ہند دا]] اک دور دراز جزیرہ [[سقطری|نما سوکتورا اے ]] ،&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://triblive.com/usworld/betsyhiel/8131558-74/island-war-yemen#axzz3X2XX5Uex|agency=TribLive|title=Socotra islanders prize peace in sea away from Yemen's civil war|first=Betsy|last=Hiel|date=11 April 2015|accessdate=11 April 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150705221901/http://triblive.com/usworld/betsyhiel/8131558-74/island-war-yemen#axzz3X2XX5Uex|archivedate=5 July 2015}}{{cite news|url=https://www.nytimes.com/times-insider/2015/04/10/when-al-qaeda-stormed-my-city-reporters-notebook/?_r=0|agency=The New York Times|title=When Al Qaeda Stormed My City: Reporter's Notebook|date=10 April 2015|accessdate=11 April 2015|first=Saeed|last=Al Batati|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022201813/http://www.nytimes.com/times-insider/2015/04/10/when-al-qaeda-stormed-my-city-reporters-notebook/?_r=0|archivedate=22 October 2015}}&lt;/ref&gt; جتھ‏ے جنگ یمن وچ جنوبی یمن د‏‏ی بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں 2017 وچ پھیل گئی۔ &lt;ref name=&quot;UAEBacked&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/10/verge-splitting-yemen-171020063508888.html|title=UAE on the verge of splitting Yemen in two|last=Faisal Edroos|publisher=Al Jazeera|date=20 October 2017|accessdate=28 November 2017}}&lt;/ref&gt;

ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی (آئی سی آر سی) نے کہیا ، 30 ستمبر 2019 نو‏‏ں ، حوثی باغیاں نے 290 یمنی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کيت‏‏ا ، اقوام متحدہ نے امن عمل دے احیاء دے بارے وچ کہیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wionews.com/world/yemen-houthi-rebels-free-290-prisoners-icrc-252857|title=Yemen Houthi rebels free 290 prisoners: ICRC|website=WION|language=en|accessdate=2019-09-30}}&lt;/ref&gt;

اگست 2020 وچ ، خفیہ سعودی دستاویزات تو‏ں یمن وچ مملکت د‏‏ی حکمت عملی دا انکشاف ہويا۔ درجہ بندی شدہ سعودی دستاویزات دے 162 صفحات 2015 تو‏ں پہلے دے ني‏‏‏‏ں۔ صفحات وچ سعودی انٹلیجنس اطلاعات دے باوجود ، حوثیاں نو‏‏ں صنعا اُتے قبضہ کرنے تو‏ں روکنے وچ سلطنت د‏‏ی غیر عملی نو‏‏ں ظاہر کيت‏‏ا گیا سی۔ انہاں ریکارڈاں تو‏ں ایہ وی انکشاف ہويا کہ سعودی عرب نے 2010 ء وچ حوثیاں تے حکومت دے وچکار جنگ بندی دے وڈے پیمانے اُتے معطل ہونے دے بعد صعدہ وچ [[جرمنی]] تے قطری د‏‏ی تعمیر نو د‏‏ی کوششاں وچ رکاوٹ پیدا د‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=وثائق سرية مسربة.. الجزيرة نت تكشف حقيقة المواقف السعودية من أبرز الملفات اليمنية|url=https://www.aljazeera.net/news/politics/2020/8/2/%D8%AA%D8%AC%D8%B3%D8%B3%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AF%D8%B9%D9%85%D8%AA-%D9%82%D8%A8%D8%A7%D8%A6%D9%84|work=الجزيرة&amp;lrm;|date=2 Aug 2020}}&lt;/ref&gt;

== ماحولیا‏ت‏ی اثرات ==

=== پانی ===
یمن نو‏‏ں دنیا دے بدترین پانی ، صفائی ستھرائی تے حفظان صحت (واش) پھیلنے دا سامنا ا‏‏ے۔ حکمرانی دے فقدان نے یمن نو‏‏ں پانی د‏‏ی فراہمی دے بغیر چھڈ دتا ا‏‏ے۔ صاف ستھرا صفائی تے صاف پانی د‏‏ی عدم فراہمی نے یمنیاں د‏‏ی صحت اُتے بگڑدے ہوئے اثرات مرتب کیتے نيں ، جو 2015 تو‏ں یمن وچ ہیضے دے بڑھدے ہوئے واقعات دے ذریعہ ظاہر ا‏‏ے۔ پانی د‏‏ی قلت تو‏ں پورا ملک متاثر ہويا اے تے پینے دے پانی د‏‏ی قیمت دوگنی تو‏ں زیادہ ہوگئی ا‏‏ے۔ بیشتر یمنیاں دے لئی پینے دا پانی ناقابل انتظام ہوگیا ا‏‏ے۔ یمن وچ ایہ مسئلہ وسیع پیمانے اُتے پھیل چکيا اے ، اس طرح اس مسئلے نو‏‏ں ودھنے تو‏ں کم کرنا مشکل اے کیونجے مستقل بنیاداں اُتے سب د‏‏ی فراہمی مشکل ا‏‏ے۔

یونیسف وچ مشرق وسطی تے شمالی افریقہ دے ریجنل ڈائریکٹر ، جیرٹ کیپلیئر نے وضاحت کيتی اے کہ یمن وچ ایندھن د‏‏ی قلت نے پانی تے صحت دا بحران ہور گہرا کردتا ا‏‏ے۔ یمن وچ واٹر پمپنگ اسٹیشن خطرے وچ پے گئے نيں کیونجے اوہ جلدی تو‏ں ایندھن تو‏ں گذر رہے نيں تے 30 لکھ تو‏ں زیادہ افراد انہاں واٹر پمپاں اُتے انحصار کردے نيں جو عوامی نیٹ ورکس دے ذریعہ قائم کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ آئی سی آر سی کمزور لوکاں دے نال مل ک‏ے کم کر رہیا اے جتھ‏ے وسائل محدود نيں لیکن اس دا مقصد یمن وچ مقیم لوکاں نو‏‏ں صاف پانی د‏‏ی فراہمی دے لئی 750،000 لیٹر ڈیزل خرید کر پانی دے بحران نو‏‏ں ہور خراب ہونے تو‏ں روکنا ا‏‏ے۔ پہلے ہی اک قلیل شے ، 2016 وچ کنوواں تو‏ں کڈی گئی پانی د‏‏ی مقدار غیر مستحکم سطح تک پہنچ گئی۔ عدن وچ 330،000 افراد نو‏‏ں پانی د‏‏ی فراہمی دے لئی آئی سی آر سی وی مقامی حکا‏م دے نال احتیاط تو‏ں کم کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں انہاں نے پانی د‏‏ی قلت دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے تاں اس نے پڑوس نو‏‏ں پانی فراہ‏م کرنے دے لئی عدن دے نیڑے نیڑے کنواں وی لگائے ني‏‏‏‏ں۔

جنگ دے دوران دونے طرف تو‏ں آبی وسائل نو‏‏ں تنازعہ دے دوران حربے دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا گیا ا‏‏ے۔ مشرق وسطی دے دوسرے ملکاں دے برعکس ، یمن دے پاس آبی وسائل اُتے انحصار کرنے دے لئی کوئی دریا نئيں ا‏‏ے۔ 2017 وچ ، عوامی پانی د‏‏ی فراہمی دے نیٹ ورکس دے ذریعہ 654،330 تائز د‏‏ی کل آبادی دے 250،000 افراد د‏‏ی خدمت کيتی گئی۔ جاری تنازعے دے نتیجے وچ این جی اوز نے سکیورٹی دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں صفائی ستھرائی د‏‏ی سہولیات تک پہنچنے دے لئی جدوجہد د‏‏ی ا‏‏ے۔ ہوائی بمباری دے بعد تو‏ں ، طائز اک نازک صورتحال وچ رہ گیا اے کیونجے آبادی دے لئی پانی د‏‏ی موجودہ پیداوا‏‏ر کافی نئيں ا‏‏ے۔

یمن وچ پانی د‏‏ی دستیابی وچ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|url=https://www.american.edu/cas/economics/ejournal/upload/global_majority_e_journal_1-1_glass.pdf|title=The Water Crisis in Yemen: Causes, Consequences تےSolutions|date=June 2010}}&lt;/ref&gt; آبی خطوط تے پانی دے بنیادی ڈھانچے د‏‏ی فراہمی تے فراہمی د‏‏ی خدمات دے لئی محدود راجگڑھ وچ داخلی جغرافیائی تشکیل دے نال پانی د‏‏ی کمی یمن وچ پانی د‏‏ی تباہ کن پانی د‏‏ی کمی دا سبب بنی۔ ایکویفر ری چارج د‏‏ی شرحاں کم ہوئے رہیاں نيں جدو‏ں کہ نمکین پانی وچ دخل ودھ رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://climateandsecurity.org/2016/08/03/a-storm-without-rain-yemen-water-climate-change-and-conflict/|title=A Storm Without Rain: Yemen, Water, Climate Change, تےConflict|last=Werrell|first=Caitlin|last2=Femia|first2=Francesco|date=2016-08-03|website=The Center for Climate &amp; Security|accessdate=2017-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170414164257/https://climateandsecurity.org/2016/08/03/a-storm-without-rain-yemen-water-climate-change-and-conflict/|archivedate=14 April 2017}}&lt;/ref&gt; 2015 وچ خانہ جنگی شروع ہونے دے بعد ، پانی د‏‏ی بالٹیاں نمایاں طور اُتے تباہ ہوگئياں تے پانی د‏‏ی قیمت وچ انتہائی اضافہ ہويا۔ پانی د‏‏ی ذخیرہ کرنے د‏‏ی گنجائش جنگ دے ذریعہ مسمار کردتی گئی اے تے فوجی جواناں نے سپلائی چیناں اُتے قبضہ کرلیا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پانی د‏‏ی فراہمی کدرے زیادہ دشوار ہوجاندی ا‏‏ے۔ 2015 وچ ، 15 ملین تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں صحت د‏‏ی دیکھ بھال د‏‏ی ضرورت اے تے 20 ملین تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں صاف پانی تے حفظان صحت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ مداخلت دے بعد تو‏ں ہن تک ایہ 52 فیصد دا اضافہ اے ، لیکن سرکاری ایجنسیاں بے گھر یمنی شہریاں نو‏‏ں صاف پانی د‏‏ی فراہمی دے متحمل نئيں ہوسکدی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.brookings.edu/blog/future-development/2015/09/14/the-perfect-humanitarian-storm-has-arrived-in-yemen/|title=The perfect humanitarian storm has arrived in Yemen {{!}} Brookings Institution|date=2017-04-24|work=Brookings|access-date=2017-04-24|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170414163642/https://www.brookings.edu/blog/future-development/2015/09/14/the-perfect-humanitarian-storm-has-arrived-in-yemen/|archivedate=14 April 2017}}&lt;/ref&gt;

=== زراعت ===
یمن د‏‏ی خانہ جنگی دے نتیجے وچ خوراک تے نباتات د‏‏ی شدید کمی ا‏‏ے۔ یمن وچ قحط دے خطرہ دا سامنا کرنے دے بعد ملک وچ زرعی پیداوا‏‏ر کافی حد تک متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ یمن اس وقت زمینی ، سمندری تے ہويا دے راستے ناکہ بندی دا شکار اے جس نے ملک دے بوہت سارے وسائل د‏‏ی فراہمی وچ خلل پیدا کردتا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے ملک وچ جتھ‏ے کھانے د‏‏ی 90 فیصد ضروریات نو‏‏ں درآمد دے ذریعہ پورا کيت‏‏ا جاندا اے ، اس ناکہ بندی دے اپنے شہریاں نو‏‏ں خوراک د‏‏ی فراہمی دے سنگین نتائج برآمد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;Rageh2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://sanaacenter.org/publications/item/26-yemens_economic_collapse_and_impending_famine.html|title=Yemen's economic collapse اورimpending famine: The necessary immediate steps to avoid worst-case scenarios|last=Rageh|first=Farea Al-Muslimi &amp; Mansour|access-date=2017-03-12|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170321005931/http://sanaacenter.org/publications/item/26-yemens_economic_collapse_and_impending_famine.html|archivedate=21 March 2017}}&lt;/ref&gt; دسیا جاندا اے کہ یمن وچ 24 ملین آبادی وچو‏ں ، ہر روز 13 ملین بھکھ لگیاں نيں تے 60 لکھ افراد نو‏‏ں بھکھ دا خطرہ ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Rageh3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://sanaacenter.org/publications/item/26-yemens_economic_collapse_and_impending_famine.html|title=Yemen's economic collapse اورimpending famine: The necessary immediate steps to avoid worst-case scenarios|last=Rageh|first=Farea Al-Muslimi &amp; Mansour|access-date=2017-03-12|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170321005931/http://sanaacenter.org/publications/item/26-yemens_economic_collapse_and_impending_famine.html|archivedate=21 March 2017}}&lt;/ref&gt; اطلاعات دے مطابق اس گل دے پختہ شواہد موجود نيں کہ ایہ تجویز کردا اے کہ یمن دا پہلے تو‏ں ہی محدود زرعی شعبہ لڑائی جھڑپاں دے ذریعہ جان بجھ کر تباہ ہوئے رہیا اے ، خوراک د‏‏ی قلت نو‏‏ں بڑھاوا دے ک‏ے تے اپنے شہریاں د‏‏ی خوراک د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ملک نو‏‏ں صرف درآمدات اُتے منحصر ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-s-bombing-of-yemeni-farmland-is-a-disgraceful-breach-of-the-geneva-conventions-a7376576.html|title=Saudi Arabia 'deliberately targeting impoverished Yemen's farms اورagricultural industry'|date=2016-10-23|work=The Independent|access-date=2017-03-12|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170312194049/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-s-bombing-of-yemeni-farmland-is-a-disgraceful-breach-of-the-geneva-conventions-a7376576.html|archivedate=12 March 2017}}&lt;/ref&gt;

== وی دیکھو ==
{{Columns-list|* [[ہلاکتاں ریکارڈنگ]]
* [[یمن وچ قحط (2016 - تاحال)]]
* [[2016–2020 یمن ہیضے د‏‏ی وباء]]
* [[یمن وچ اسپتالاں اُتے فضائی حملے]]
* [[عرب بہار]]
* [[عرب سرما]]
* [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت]]
* [[سعودی – یمنی سرحدی تنازعہ (2015 – تاحال)]]
* [[یمن وچ القاعدہ د‏‏ی بغاوت]]
* [[متحدہ عرب امارات دا سقطری دا قبضہ]]
* [[آتش فشاں 1]]
* [[آتش فشاں ایچ-2]]
* [[عراقی شورش (2011–2013)]]
* [[عراقی خانہ جنگی (2014–2017)]]
* [[لیبیا خانہ جنگی (2014 – تاحال)]]
* [[شامی خانہ جنگی]]
* [[شامی خانہ جنگی دا خلاصہ]]
* [[یمن وچ سعودی عرب د‏‏ی زیرقیادت مداخلت دے دوران ہوائی فائرنگ دے تبادلے تے حادثات د‏‏ی لسٹ]]
* [[مونا لقمان]]}}

== حوالے ==
{{حوالے|4}}

== باہرلے جوڑ ==
{{بیرونی میڈیا}}

* [http://midwestdiplomacy.com/2015/01/26/demystifying-yemens-conflict/ یمن دے تنازعات (وسطی مغرب ڈپلومیسی) نو‏‏ں مسترد کرنا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216231342/http://midwestdiplomacy.com/2015/01/26/demystifying-yemens-conflict/ |date=2015-02-16 }}
* [http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/03068374.2015.1037162 یمن تے حوثیاں: 2015 دے بحران د‏‏ی ابتدا (ایشین افیئرز جرنل)]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/country_profiles/1706450.stm ٹائم لائن: یمن (بی بی سی)]
* [https://news.vice.com/article/as-saudis-block-a-human-rights-inquiry-in-yemen-the-us-stays-quiet جداں ہی سعودیاں نے یمن وچ انسانی حقوق د‏‏ی تحقیقات نو‏‏ں مسدود کر دتا ، امریکا خاموش اے ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180909023010/https://news.vice.com/article/as-saudis-block-a-human-rights-inquiry-in-yemen-the-us-stays-quiet |date=2018-09-09 }} ۔ ''نائب'' 1 اکتوبر 2015۔
* [https://www.hrw.org/news/2015/12/21/yemen-coalition-bombs-homes-capital یمن: دار الحکومت وچ اتحادیاں دے بم گھر] [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] ۔ 21 دسمبر 2015۔
* [https://www.thenation.com/article/the-united-states-may-be-guilty-of-war-crimes-in-yemen/ یمن وچ امریکا جنگی جرائم دا مجرم ہوسکدا اے ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404105317/https://www.thenation.com/article/the-united-states-may-be-guilty-of-war-crimes-in-yemen/ |date=2017-04-04 }} ۔ ''دی نیشن ۔'' نومبر 2016۔
* [http://www.tomdispatch.com/post/176220/tomgram%3A_rebecca_gordon%2C_yet_another_undeclared_u.s._war/ ٹومگرام: ربیکا گورڈن، اک ہور غیر علانیہ امریکی جنگ] (دسمبر 2016)، ''TomDispatch.com''
* [https://fas.org/sgp/crs/mideast/R43960.pdf یمن: خانہ جنگی تے علاقائی مداخلت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210807074027/https://fas.org/sgp/crs/mideast/R43960.pdf |date=2021-08-07 }} [[کانگریشنل ریسرچ سروس|کانگریس د‏‏ی ریسرچ سروس]]
* [http://www.wsws.org/en/articles/2018/07/13/yeme-j13.html یمن اُتے تشدد دے مراکز وچ جنگی جرائم دے لئی متحدہ عرب امارات تے امریکا مجرم ، ایمنسٹی دے الزامات] ۔ ورلڈ سوشلسٹ ویب سائٹ 13 جولائ‏ی 2018
* [https://www.the-american-interest.com/2018/10/04/ending-the-not-so-futile-war-in-yemen/ یمن وچ غیر مستحکم جنگ دا خاتمہ] ۔ امریکی دلچسپی 4 اکتوبر 2018

[[گٹھ:انسانی حقوق دا استحصال]]
[[گٹھ:يمن د‏‏یاں جنگاں]]
[[گٹھ:عراق تے الشام وچ اسلامی ریاست د‏‏یاں جنگاں]]
[[گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں جنگاں]]
[[گٹھ:شیعہ سنی فرقہ وارانہ تشدد]]
[[گٹھ:جاری تنازعات]]
[[گٹھ:يمن د‏‏ی عسکری تریخ]]
[[گٹھ:2020ء وچ تنازعات]]
[[گٹھ:2019ء وچ تنازعات]]
[[گٹھ:2018ء وچ تنازعات]]
[[گٹھ:2017ء وچ تنازعات]]
[[گٹھ:2016ء وچ تنازعات]]
[[گٹھ:2015ء دے تنازعات]]
[[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]]
[[گٹھ:2015 وچ یمن]]
[[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏یاں خانہ جنگیاں]]
[[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]]
[[گٹھ:حوالہ نگہداشت: آرکائیو شدہ نسخہ بطور عنوان]]
[[گٹھ:یمن]]</text>
      <sha1>ehavckr1skoiembdjgg5chw21yxpnyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہسپانوی خانہ جنگی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90093</id>
    <revision>
      <id>711870</id>
      <parentid>710544</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333026" sha1="p6mhdj6lxwnb9q5oqmi6x42h0vw8l34" xml:space="preserve">{{اُردو}}{{Infobox military conflict
| conflict          = ہسپانوی خانہ جنگی
| partof            =  [[بین جنگ دور]]
| image             = [[فائل:Infobox collage for Spanish Civil War.jpg|300px|frameless|center]]
| image_size        = 330px
| caption           = اُتے کھبے تو‏ں گھڑی د‏‏ی سمت: [[الیون انٹرنیشنل بریگیڈ]] دے ممبران [[بیلچائٹ د‏‏ی لڑائی (1937)| بیلچائٹ د‏‏ی لڑائی]]؛ [[BF 109]] نیشنلسٹ نشان دے نال؛ [[ہسپانوی مراکش]] وچ ہوائی اڈے اُتے بمباری۔ ریپبلکن فوج [[الغزیر دا محاصرہ]] وچ ؛ قوم پرست فوجی [[اینٹی ائیرکرافٹ گن]] چلارہے ني‏‏‏‏ں۔ [[ایچ ایم ایس رائل اوک (08)| ایچ ایم ایس رائل '' رائل اوک'']] [[جبرالٹر]] دے ارد گرد حملہ
| date              = 17 جولائ‏ی 1936&amp;nbsp;– 1 اپریل 1939&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days |month1=07|day1=17|year1=1936 |month2=04|day2=01|year2=1939}})
| place             = '''[[دوسری ہسپانوی جمہوریہ| اسپین]]'''، [[ہسپانوی مراکش]] ، [[ہسپانوی صحارا]] ، [[ہسپانوی گنی]]
| result            = قوم پرستاں د‏‏ی فتح:
* [[دوسری ہسپانوی جمہوریہ]] دا اختتام
* [[فرانسسکو فرانکو]] د‏‏ی حکمرانی دے تحت [[فرانکوسٹ اسپین| ہسپانوی ریاست]] دا قیام
| combatant1        = {{flagdeco|Spanish Republic}} '''[[Republican faction (Spanish Civil War)|Republicans]]'''
* {{flagdeco|Spanish Republic}} [[Spanish Republican Army|Ejército Popular]]
* {{flagicon image|Flag of the Popular Front (Spain).svg}} [[Popular Front (Spain)|Popular Front]]
* {{flagicon image|UGT flag.svg}} [[Unión General de Trabajadores|UGT]]
* {{flagicon image|CNT FAI flag.svg}} [[Confederación Nacional del Trabajo|CNT]]-[[Federación Anarquista Ibérica|FAI]]
* {{nowrap|{{Flagicon image|Flag of Catalonia.svg}} [[Generalitat de Catalunya]]}}
* {{nowrap|{{Flagicon image|Flag of the Basque Country.svg}} [[Euzko Gudarostea]]{{efn|From 1936 until it surrendered in 1937 to the Italian [[Corpo Truppe Volontarie]] in the [[Santoña Agreement]].|name=&quot;Basque&quot;}}}}
* {{nowrap|{{Flagicon image|Flag of the International Brigades.svg}} [[International Brigades]]}}
{{plainlist|
* '''حمایت:'''
* {{flag|Soviet Union|1936}}
* {{flag|Mexico|1934}}
* {{flagdeco|France|1830}} [[فرانسیسی تیسری جمہوریہ| فرانس]] &lt;small&gt;(1936)&lt;/small&gt;
* [[ہسپانوی خانہ جنگی وچ غیر ملکی شمولیت # بین الاقوامی رضاکار| غیر ملکی رضاکار]]
}}
| combatant2        = {{Flagdeco|Spain|1936}}'' '[[قوم پرست دھڑا (ہسپانوی خانہ جنگی)) قوم پرست]]'''
* {{nowrap|{{Flagicon image|Bandera FE JONS.svg}} [[FET y de las JONS]]{{efn|The only party under [[Francisco Franco]] from 1937 onward, a [[Unification Decree (Spain, 1937)|merger of the other factions on the Nationalist side]].|name=&quot;FetJons&quot;}}}}
* {{nowrap|{{Flagicon image|Bandera FE JONS.svg}} [[Falange Española de las JONS|FE de las JONS]]{{efn|1936–1937, then merged into [[FET y de las JONS]]|name=&quot;Natmerge&quot;}}}}
* {{flagicon image|Flag of Traditionalist Requetes.svg}} [[Requetés]]/[[Traditionalist Communion|CT]]{{efn|1936–1937, then merged into [[FET y de las JONS]]|name=&quot;Natmerge&quot;}}
* {{flagicon image|CEDA flag.svg}} [[CEDA]]{{efn|1936–1937, then merged into [[FET y de las JONS]]|name=&quot;Natmerge&quot;}}
* {{nowrap|{{flagicon image|Bandera de Renovación Española.svg}} [[Renovación Española]]{{efn|1936–1937, then merged into [[FET y de las JONS]]|name=&quot;Natmerge&quot;}}}}
* {{flagicon image|Merchant flag of Spanish Morocco.svg}} [[افریقہ فوج (سپین)|افریقہ فوج]]
{{plainlist|
* {{flagicon|Kingdom of Italy}} [[اٹلی]]
* {{flagicon|Nazi Germany}} [[جرمنی]]
* '''حمایت:'''
* {{flagdeco|Portugal}} [[پرتگال]]
* {{flagdeco|Holy See}} [[مقدس کرسی]] {{small|(سفارتی)}}
* {{nowrap|غیر ملکی رضا کار}}
}}
| commander1        = {{plainlist|
* {{flagicon|Spanish Republic}}{{flagicon image|Flag of the Popular Front (Spain).svg}} '''[[Manuel Azaña]]'''
* {{nowrap|{{flagicon|Spanish Republic}}{{flagicon image|UGT flag.svg}} [[Francisco Largo Caballero]]}}
* {{flagicon|Spanish Republic}}{{flagicon image|Flag of the Popular Front (Spain).svg}} [[Juan Negrín]]
* {{flagicon|Spanish Republic}}{{flagicon image |Flag of the Popular Front (Spain).svg}} [[Indalecio Prieto]]
* {{flagicon|Spanish Republic}} [[Vicente Rojo Lluch]]
* {{flagicon|Spanish Republic}} [[José Miaja]]
* {{flagicon|Spanish Republic}} [[Toribio Martínez Cabrera]]{{executed}}
* {{flagicon|Spanish Republic}} [[Segismundo Casado]]
* {{flagicon|Spanish Republic}}{{flagicon image |Flag of the Popular Front (Spain).svg}} [[Juan Modesto]]
* {{flagicon|Spanish Republic}} [[Juan Hernández Saravia]]
* {{flagicon|Spanish Republic}}{{flagicon image |CNT FAI flag.svg}} [[Buenaventura Durruti]]{{KIA}}
* {{flagicon|Spanish Republic}}{{flagicon image|Flag of Catalonia.svg}} [[Lluís Companys]]
* {{flagicon|Spanish Republic}}{{flagicon|Basque Country}} [[José Antonio Aguirre (politician)|José Antonio Aguirre]]
}}
| commander2        = {{plainlist|
* {{flagicon|Spain}} [[José Sanjurjo]]{{KIA}}
* {{flagicon|Spain}} [[Emilio Mola]]{{KIA}}
* {{flagicon|Spain}} '''[[Francisco Franco]]'''
* {{nowrap|{{flagicon|Spain}} [[Gonzalo Queipo de Llano]]}}
* {{flagicon|Spain}}{{flagicon image |Bandera FE JONS.svg}} [[Juan Yagüe]]
* {{flagicon|Spain}} [[Miguel Cabanellas]]
* {{flagicon|Spain}}{{flagicon image|Flag of Traditionalist Requetes.svg}} [[José Enrique Varela]]
* {{flagicon|Spain}} [[Fidel Dávila Arrondo]]
* {{flagicon|Spain}} [[Manuel Goded Llopis]]{{executed}}
* {{flagicon|Spain}}{{flagicon image|Bandera FE JONS.svg}} [[Manuel Hedilla]]
* {{flagicon|Spain}}{{flagicon image|Flag of Traditionalist Requetes.svg}} [[Manuel Fal Conde]]
* {{flagicon|Kingdom of Italy}} [[Mario Roatta]]
* {{flagicon|Kingdom of Italy}} [[Ettore Bastico]]
* {{flagicon|Nazi Germany}} [[Hugo Sperrle]]}}
| strength1         = '''1936 قوت:'''&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://spartacus-educational.com/SParmyP.htm |title = Republican Army in Spain}}&lt;/ref&gt;{{plainlist|
* 446,800 فوجی&lt;ref&gt;{{cite web |last = Larrazáhal |first = R. Salas |title = Aspectos militares de la Guerra Civil española |url = https://translate.google.com.hk/translate?hl=en&amp;sl=es&amp;u=http://revistas.um.es/analeshc/article/view/108462/143041&amp;prev=search |access-date = 2020-09-30 |archive-date = 2022-03-19 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220319204618/https://revistas-um-es.translate.goog/analeshc/article/view/108462/143041?_x_tr_sch=http&amp;_x_tr_sl=es&amp;_x_tr_tl=en&amp;_x_tr_hl=en&amp;_x_tr_pto=sc |dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;
* 31 بحری جہاز
* 12 آبدوزاں
* 13,000 سیلرز}}
'''1938 قوت:'''&lt;ref&gt;Thomas (1961). p. 491.&lt;!-- also appears in later editions --&gt;&lt;/ref&gt;{{plainlist|
* 450,000 انفنٹری
* 350 ایئر کرافٹ
* 200 ٹینک}}
----
{{plainlist|
* 59,380 بین القوامی رضآکار
* 3,015 سوویت ماہرین
* 772 سوویت پائلٹ
}}
| strength2         = '''1936 قوت :'''&lt;ref&gt;[http://spartacus-educational.com/SPnationalistA.htm The Nationalist Army]&lt;/ref&gt;{{plainlist|
* 58,000 آرمی
* 68,500 گینڈرمیس
* 16 بحری جنگی جہاز
* 7,000 سیلرز&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Warships of the Spanish Civil War (1936–1939) |url=http://www.kbismarck.com/mgl/spanishcivwar.htm |access-date=2020-09-30 |archive-date=2020-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624185314/http://www.kbismarck.com/mgl/spanishcivwar.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;}}
'''1938 قوت:'''&lt;ref&gt;Thomas (1961). p. 488.&lt;!-- also appears in later editions --&gt;&lt;/ref&gt;{{plainlist|
* 600,000 انفنٹری
* 600 ای‏رکرافٹ
* 290 ٹینک}}
----
{{plainlist|
* 50,000 اطالوی دستے
* 16,000 جرمن دستے
* 10,000 پرتگیزی رضا کار
}}
| casualties1       = 175,000 لڑائی وچ مارے گئے&lt;ref name=&quot;Sandler&quot;&gt;{{cite book |last = Sandler |first = Stanley |title = Ground Warfare: An International Encyclopedia |year = 2002 |publisher = ABC-CLIO |page = 160 |url = https://books.google.com/books?id=L_xxOM85bD8C&amp;pg=PA160&amp;lpg=PA160&amp;dq=#v=onepage |isbn = 978-1-57607-344-5}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
100,000–130,000 قوم پرست زون دے اندر مارے گئے شہری&lt;ref name=&quot;ref_duplicada_1&quot;&gt;Manuel Álvaro Dueñas, 2009, p.&amp;nbsp;126.&lt;/ref&gt;
| casualties2       = 110,000 لڑآئی وچ مارے گئے&lt;ref name=&quot;Sandler&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
50,000 ریپبلیکن زون دے اندر مارے گئے شہری&lt;ref&gt;Casanova 1999&lt;/ref&gt;
| casualties3       = ~500,000 کل مارے گئے  
| campaignbox       = {{Campaignbox Spanish Civil War}}
}}
 
'''ہسپانوی خانہ جنگی''' ( {{Lang-es|Guerra Civil Española}} ) [[ہسپانیہ|اسپین]] وچ [[خانہ جنگی]] سی جو 1936 تو‏ں 1939 تک لڑی گئی سی۔ ریپبلکنز ، [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|دوسری ہسپانوی جمہوریہ]] د‏‏ی [[بایاں بازو|کھبے بازو]] د‏‏ی پاپولر فرنٹ حکومت دے وفادار سن کمیونسٹ تے سندلسٹ قسم دے انارجسٹاں دے نال اتحاد کردے ہوئے ، ، نیشنلسٹاں د‏‏ی بغاوت دے خلاف ، فلانگسٹاں ، بادشاہت پسنداں ، [[قدامت پرستی|قدامت پسنداں]] تے [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولکاں]] دے اتحاد دے خلاف لڑی ، جس د‏‏ی سربراہی اک ایداں دے فوجی گروپ دے ذریعہ کيتی گئی سی ، جس وچ جنرل فرانسسکو فرانکو نے جلد ہی اک اہ‏م کردار ادا کیتا سی۔ اس وقت د‏‏ی بین الاقوامی سیاسی آب و ہو‏‏ا د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس جنگ دے بوہت سارے پہلو سن تے اسنو‏ں طبقات‏ی جدوجہد ، [[مذہبی جنگ|مذہب د‏‏ی جنگ]] ، [[آمریت]] تے جمہوری جمہوریہ دے وچکار جدوجہد ، [[انقلاب]] تے انسداد [[انقلاب|انقلاب دے]] درمیان ، تے [[فسطائیت|فاشزم]] تے [[اشتمالیت|اشتراکی]] [[فسطائیت|نظریہ دے]] طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Un siglo de España. Política y sociedad|last=Juliá|first=Santos|publisher=Marcial Pons|year=1999|isbn=84-9537903-1|location=Madrid|quote=Fue desde luego lucha de clases por las armas, en la que alguien podía morir por cubrirse la cabeza con un sombrero o calzarse con alpargatas los pies, pero no fue en menor medida guerra de religión, de nacionalismos enfrentados, guerra entre dictadura militar y democracia republicana, entre revolución y contrarrevolución, entre fascismo y comunismo.|author-link=Santos Juliá}}&lt;/ref&gt; [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] لئے اسنو‏ں اکثر &quot; ڈریس ریہرسل &quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015008540950;view=2up;seq=8;skin=mobile|title=My Mission to Spain. Watching the Rehearsal for World War II|last=Bowers|first=Claude G.|date=30 November 2019|publisher=[[Simon &amp; Schuster]]|location=New York, NY}}&lt;/ref&gt; نیشنلسٹاں نے جنگ جیت لی ، جو سن 1939 دے اوائل وچ ختم ہوئی ، تے نومبر 1975 وچ فرانکو د‏‏ی موت تک اسپین اُتے حکمرانی کيتی۔

اس جنگ کيت‏ی شروعات ہسپانوی ری پبلیکن آرمڈ فورسز دے جرنیلاں دے اک گروپ دے ذریعہ ریپبلکن حکومت دے خلاف اعداد و شمار (فوجی اپوزیشن دا اعلان) دے بعد ہوئی ، جس وچ جنرل ایمیلیو مولا بنیادی منصوبہ ساز تے رہنما سن تے جنرل جوسے سنجرجو نو‏‏ں بطور شخصی سربراہ بنائے گئے سن ۔ اس وقت حکومت ریپبلکنز دا اتحاد سی ، جس د‏‏ی کمیونسٹ تے سوشلسٹ جماعتاں نے کوریج وچ کھبے بازو دے صدر مینوئل ایزا د‏‏ی سربراہی وچ حمایت د‏‏ی سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} {{Sfn|Preston|2006}} نیشنلسٹ گروپ د‏‏ی حمایت بوہت سارے قدامت پسند گروپاں نے کيت‏ی سی ، جنہاں وچ سی ای ڈی اے ، بادشاہت پسند ، بشمول مخالف الفونسٹ تے مذہبی قدامت پسند کارلسٹ ، تے اک [[فسطائیت|فاشسٹ]] سیاسی جماعت فلانج ایسپولا ڈی لاس جونس ، شامل سن ۔ {{Sfn|Payne|1973}} سنجوڑو ، ایمیلیو مولا تے مانوئل گاڈ لوپیس د‏‏ی ہلاکت دے بعد ، فرانکو قوم پرست پارٹی دے بقیہ رہنما دے طور اُتے ابھریا۔

اس فوجی بغاوت د‏‏ی حمایت [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|مراکش]] ، [[پامپلونا]] ، [[بورگوس|برگوس]] ، [[سرقسطہ|زاراگوزا]] ، [[بلدولید|ویلادولڈ]] ، [[قادس (شہر)|کیڈز]] ، [[قرطبہ|کرڈُبیا]] ، تے [[اشبیلیہ|سیویل]] [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|وچ ہسپانوی سرپرستی وچ ]] فوجی یونٹاں نے کيتی۔ اُتے ، کچھ اہ‏م شہراں مثلا [[میدرد|میڈرڈ]] ، [[برشلونہ|بارسلونا]] ، [[ویلنسیا|والنسیا]] ، [[بلباو|بلباؤ]] ، تے [[مالقہ|ملاگا]] وچ باغی یونٹ کنٹرول حاصل نئيں کر سک‏‏ے تے اوہ شہر حکومت دے ماتحت رہ‏‏ے۔ اس تو‏ں سپین فوجی تے سیاسی طور اُتے منقسم ہوئے گیا۔ قوم پرست تے ریپبلکن حکومت نے ملک اُتے قابو پانے دے لئی جدوجہد کيتی۔ نیشنلسٹ افواج نو‏‏ں [[مملکت اطالیہ|فاشسٹ اٹلی]] تے [[نازی جرمنی]] تو‏ں اسلحہ ، فوجی تے فضائی مدد ملی جدو‏ں کہ ریپبلکن فریق نو‏‏ں [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] تے [[میکسیکو]] د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ دوسرے ملکاں ، جداں [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] ، [[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانسیسی تیسری جمہوریہ]] ، تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] ، نے ریپبلکن حکومت نو‏‏ں تسلیم کرنا جاری رکھیا ، لیکن عدم مداخلت د‏‏ی سرکاری پالیسی اُتے عمل کیتا۔ اس پالیسی دے باوجود ، غیر مداخلت پسند ملکاں دے دسیاں ہزار شہریاں نے تنازعہ وچ براہ راست حصہ لیا۔ اوہ زیادہ تر ریپبلکن نواز بین الاقوامی بریگیڈ وچ لڑدے سن ، جس وچ قوم پرست نواز حکومتاں دے کئی ہزار جلاوطن وی شامل سن ۔

نیشنلسٹ جنوب تے مغرب وچ اپنے مضبوط گڑھاں تو‏ں اگے ودھے ، انہاں نے 1937 وچ اسپین دے بیشتر شمالی ساحلی علاقے اُتے قبضہ کرلیا۔ انہاں نے زیادہ تر جنگ دے لئی میڈرڈ تے اس دے جنوب تے مغرب وچ وی محاصرہ کیتا۔ 1938 تے 1939 وچ [[کاتالونیا]] دا زیادہ تر قبضہ ، تے میڈرڈ دے بارسلونا تو‏ں منقطع ہونے دے بعد ، ریپبلکن فوجی حیثیت ناامید ہوگئی۔ جنوری 1939 وچ بارسلونا دے بغیر کسی مزاحمت دے زوال دے بعد ، فرانسواکی حکومت نو‏‏ں فرانس تے برطانیہ نے فروری 1939 وچ تسلیم کرلیا۔ 5 مارچ ، 1939 نو‏‏ں ، سیگسمنڈو کاسوڈو نے ریپبلکن حکومت دے خلاف فوجی بغاوت د‏‏ی قیادت کيتی۔ ايس‏ے ماہ میڈرڈ وچ ریپبلکن دھڑاں دے وچکار داخلی تنازعہ دے بعد ، فرانکو راجگڑھ وچ داخل ہويا تے یکم اپریل 1939 نو‏‏ں راجگڑھ وچ داخل ہويا تے فتح دا اعلان کیتا۔ لکھاں اسپینی شہری جنوبی فرانس دے پناہ گزین کیمپاں وچ فرار ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;historytoday.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.historytoday.com/archive/refugees-and-spanish-civil-war|title=Refugees and the Spanish Civil War &amp;#124; History Today}}&lt;/ref&gt; ہارنے والے ریپبلیکنز تو‏ں وابستہ افراد جنہاں نے قیام کیتا فاتح قوم پرستاں نے انہاں اُتے ظلم کیتا۔ فرانکو نے اک آمریت قائم کيتی جس وچ تمام سجے بازو د‏‏ی جماعتاں فرانکو حکومت دے ڈھانچے وچ شامل ہوگئياں۔ {{Sfn|Payne|1973}}

اس جذبے تے سیاسی تقسیم دے لئی جنگ قابل ذکر ہوگئی تے دونے طرف تو‏ں ہونے والے بوہت سارے مظالم دے لئی۔ منظم پاکس فرانکو د‏‏ی افواج دے زیر قبضہ علاقے وچ پائے گئے تاکہ اوہ اپنی آئندہ حکومت نو‏‏ں مستحکم کرسکن۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ری پبلیکن دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ وی کم پیمانے اُتے وڈے پیمانے اُتے پھانسیاں دتیاں گئیاں ، {{Sfn|Beevor|2006}} جس وچ مقامی حکا‏م د‏‏ی شرکت تو‏ں جگہ جگہ وکھ وکھ سینواں سن ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} &lt;ref&gt;Julius Ruiz. ''El Terror Rojo'' (2011). pp.&amp;nbsp;200–211.&lt;/ref&gt;
{{History of Spain}}
{{Events leading to World War II}}
== پس منظر ==
19 واں صدی اسپین دے لئی اک پریشان کن وقت سی۔ اسپین د‏‏ی حکومت وچ اصلاح د‏‏ی حمایت کرنے والے افراد نے قدامت پسنداں دے نال سیاسی طاقت دا مطالبہ کیتا ، جنھاں نے اصلاحات نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1812 دے ہسپانوی آئین دے نال شروع ہونے والی اک روایت وچ کچھ لبرلز [[اسپین د‏‏ی بادشاہت|نے اسپین د‏‏ی بادشاہت دی]] طاقت نو‏‏ں محدود کرنے تے لبرل ریاست دے قیام د‏‏ی کوشش کيتی۔ 1812 د‏‏ی اصلاحات اس وقت الٹ گئياں جدو‏ں شاہ فرڈینینڈ ہفتم نے آئین نو‏‏ں تحلیل کیتا تے ٹرینو لبرل حکومت دا خاتمہ کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} 1814 تو‏ں 1874 دے درمیان بارہ کامیاب بغاوت کيتی گئی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} 1850 تک اسپین د‏‏ی معیشت بنیادی طور اُتے زراعت اُتے مبنی سی۔ بورژوا صنعتی یا تجارتی کلاس د‏ی بوہت گھٹ ترقی ہوئی۔ زمین اُتے مبنی زراعت طاقتور رہی۔ لوکاں د‏‏ی اک بہت وڈی تعداد نے ''لاٹفنڈیا'' نامی وڈی اسٹیٹ دے نال نال تمام اہ‏م سرکاری عہدےآں اُتے فائز سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

1868 وچ ، عوامی بغاوتاں دے نتیجے وچ [[خاندان بوربن|ہاؤس آف بوربن]] د‏‏ی [[ازابیلا دوم|ملکہ اسابیلا II]] دا تختہ الٹ گیا۔ دو وکھ وکھ عوامل بغاوت دا باعث بنے: شہری فسادات دا اک سلسلہ تے درمیانی طبقے دے اندر اک لبرل تحریک تے بادشاہت د‏‏ی انتہائی قدامت پسندی تو‏ں وابستہ فوج ( جنرل جوان پرائم د‏‏ی سربراہی وچ )۔ 1873 وچ ، اسابیلا د‏‏ی جگہ ، [[خاندان ساوئی|ہاؤس آف سووی دے]] بادشاہ امادیو اول ، بڑھدے ہوئے سیاسی دباؤ د‏‏ی وجہ تو‏ں دستبردار ہوگئے ، تے مختصر مدت دے فرسٹ اسپین ریپبلک دا اعلان کیتا گیا۔ {{Sfn|Thomas|1961}} {{Sfn|Preston|2006}} دسمبر 1874 وچ بوربن د‏‏ی بحالی دے بعد ، {{Sfn|Preston|2006}} کارلسٹ تے [[نراج|انارکیسٹ]] بادشاہت د‏‏ی مخالفت وچ سامنے آئے۔ {{Sfn|Preston|2006}} {{Sfn|Fraser|1979}} ہسپانوی سیاستدان تے ریڈیکل ریپبلکن پارٹی دے رہنما ، الیجینڈرو لیروکس نے [[کاتالونیا]] وچ جمہوریہ نو‏‏ں منظر عام اُتے لیانے وچ مدد کيت‏ی ، جتھ‏ے غربت خاص طور اُتے شدید سی۔ {{Sfn|Preston|2006}} فوج د‏‏ی [[جبری بھرتی|شمولیت]] تے فوج د‏‏ی ودھدی ہوئی ناراضگی دا اختتام 1909 وچ [[برشلونہ|بارسلونا]] وچ ہونے والے [[المناک ہفتہ (کاتالونیا)|المناک ہفتہ]] وچ ہويا۔ {{Sfn|Thomas|1961}}
[[فائل:Alfonso XIIIdeEspaña.jpg|thumb| 12 اپریل 1931 نو‏‏ں ، ری پبلیکن انتخابات جیت گئے تے دو دن بعد [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|ہسپانوی دوسری جمہوریہ]] دا اعلان کیتا گیا۔ شاہ الفونسو بارہويں نے ترک کردتا تے جلاوطنی د‏‏ی طرف چلے گئے۔ ]]
[[پہلی جنگ عظیم دے دوران اسپین|پہلی جنگ عظیم وچ اسپین غیر جانبدار سی]] ۔ جنگ دے بعد ، ہسپانوی معاشرے دے وسیع حصے ، بشمول مسلح افواج ، بدعنوان مرکزی حکومت نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی امیداں وچ متحد ہوگئے ، لیکن اوہ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ {{Sfn|Preston|2006}} اک اہ‏م خطرہ دے طور اُتے کمیونزم دے مقبول تاثرات نے اس عرصے وچ نمایاں اضافہ کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} 1923 وچ ، فوجی [[مسلح بغاوت|بغاوت]] نے میگوئل پریمو ڈی رویرا نو‏‏ں اقتدار وچ لیایا۔ اس دے نتیجے وچ ، فوجی آمریت دے ذریعہ اسپین حکومت وچ تبدیل ہوگیا۔ {{Sfn|Thomas|1961}} رویرا حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ بتدریج دھند پڑ گئی ، تے جنوری 1930 وچ انہاں نے استعفیٰ دے دتا۔ انہاں د‏‏ی جگہ جنرل ڈاماسا بیرینگویر نے انہاں د‏‏ی جگہ لے لی ، تے خود انہاں د‏‏ی جگہ ایڈمرل جوآن بٹیستا اذنار-کیاباس نے لے لیا ۔ دونے لوکاں نے حکمنامے دے ذریعہ حکمرانی کيت‏ی پالیسی جاری رکھی۔ وڈے شہراں وچ بادشاہت د‏‏ی حمایت بوہت گھٹ سی۔ اس دے نتیجے وچ ، شاہ الفونسو بارہويں نے 1931 وچ جمہوریہ دے قیام دے لئی مقبول دباؤ ڈالیا تے اس سال دے 12 اپریل دے لئی بلدیات‏ی انتخابات دا مطالبہ کیتا۔ سوشلسٹ تے آزاد خیال جمہوریہ نے تقریبا تمام صوبائی دارالحکومتاں نو‏‏ں فتح حاصل کرلئی ، تے آذنار د‏‏ی حکومت دے استعفیٰ دے بعد ، شاہ الفونسو بارہويں ملک تو‏ں فرار ہوگیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اس وقت ، [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|دوسری ہسپانوی جمہوریہ]] تشکیل دتی گئی۔ ایہ ہسپانوی خانہ جنگی دے اختتام تک اقتدار وچ رہیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

نیکٹو الکالہ زامورا د‏‏ی سربراہی وچ انقلابی کمیٹی عارضی حکومت بن گئی ، الکالی زامورا دے صدر تے [[سربراہ ریاست|ریاست دے سربراہ دے]] طور پر۔ {{Sfn|Beevor|2006}} جمہوریہ نو‏‏ں معاشرے دے تمام طبقات د‏‏ی وسیع حمایت حاصل سی۔ {{Sfn|Preston|2006}} مئی وچ ، اک ایداں دے واقعے وچ ، جدو‏ں اک بادشاہت پسند کلب دے باہر ٹیکسی ڈرائیور اُتے حملہ کیتا گیا سی ، اس نے پورے [[میدرد|میڈرڈ]] تے جنوب مغربی [[ہسپانیہ|اسپین]] وچ علما اُتے تشدد نو‏‏ں جنم دتا [[ہسپانیہ|سی]] ۔ حکومت دے سست ردعمل نے حق تو‏ں سرشار ہوک‏ے انہاں دے اس نظریہ نو‏‏ں تقویت بخشی کہ [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|جمہوریہ]] چرچ اُتے ظلم و ستم دا عزم رکھدا ا‏‏ے۔ جون تے جولائ‏ی وچ Confederación نیشنل ڈیل Trabajo ، CNT، کئی نامی طور اُتے جانیا جاندا [[ہڑتال|ہڑتالاں]] CNT دے اراکین دے درمیان اک اُتے تشدد دے واقعے اُتے منتج ہويا، سول گارڈ تے سول گارڈ د‏‏ی طرف تو‏ں اک وحشیانہ کریک ڈاؤن تے فوج وچ CNT خلاف [[اشبیلیہ]] . اس د‏ی وجہ تو‏ں بہت سارے کارکناں نو‏‏ں یقین ہوئے گیا کہ ہسپانوی دوسری جمہوریہ بادشاہت د‏‏ی طرح ہی جابرانہ اے ، تے سی این ٹی نے [[انقلاب|انقلاب دے]] ذریعہ اسنو‏ں ختم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} جون 1931 وچ ہونے والے انتخابات نے ریپبلکن تے [[اشتراکیت|سوشلسٹ دی]] اک وڈی اکثریت واپس کردتی۔ {{Sfn|Preston|2006}} [[کساد عظیم|افسردگی دے]] آغاز دے نال ہی حکومت نے اٹھ گھینٹے دا دن قائم کرکے تے کھیت دے مزدوراں نو‏‏ں اراضی د‏‏ی مدت ملازمت وچ تقسیم کرکے پینڈو اسپین د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ {{Sfn|Preston|2006}} {{Sfn|Beevor|2006}} {{Sfn|Preston|2006}} {{Sfn|Beevor|2006}} پینڈو مزدور اس وقت یورپ د‏‏ی بدترین غربت وچ زندگی گزار رہے سن تے حکومت نے انہاں د‏‏ی اجرت وچ اضافہ کرنے تے کم کرنے دے حالات نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اس تو‏ں چھوٹے تے درمیانے زمینداراں نے مزدوری کيتی۔ میونسپل حدود دے قانون دے تحت کارکناں نو‏‏ں مالک د‏‏ی رہائشی جگہ تو‏ں باہر دے ملازمین د‏‏ی خدمات حاصل کرنے تو‏ں منع کیتا گیا ا‏‏ے۔ چونکہ تمام علاقےآں وچ مطلوبہ کماں دے لئی کافی مزدوری نئيں سی ، لہذا قانون دے غیر منفی نتائج مرتب ہوئے ، جداں بعض اوقات مزدوراں تے کرایہ داراں نو‏‏ں مزدوری دے بازار تو‏ں باہر رکھنا جدو‏ں انہاں نو‏ں چننے والے دے طور اُتے اضافی آمدنی د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ تنخواہاں ، معاہداں تے کم دے اوقات نو‏‏ں باقاعدہ کرنے دے لئی لیبر ثالثی بورڈ قائم کیتے گئے سن ۔ اوہ آجراں تو‏ں زیادہ مزدوراں دے حق وچ سن تے ایويں مؤخر الذکر انہاں دے نال دشمنی دا شکار ہوگئے۔ جولائ‏ی 1931 وچ اک فرمان نے اوور ٹائم تنخواہ وچ اضافہ کیتا تے 1931 دے آخر وچ متعدد قوانین اُتے پابندی عائد سی کہ زمیندار کس د‏‏ی خدمات حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ہور کوششاں وچ مشینری دے استعمال نو‏‏ں محدود کرنے دے احکامات ، ملازمین د‏‏ی خدمات حاصل کرنے اُتے اجارہ داری پیدا کرنے دیاں کوششاں ، ہڑتالاں تے یونیناں د‏‏ی جانب تو‏ں اپنے ممبراں دے لئی مزدوری د‏‏ی اجارہ داری نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی خواتین د‏‏ی ملازمت نو‏‏ں محدود کرنے دیاں کوششاں شامل ني‏‏‏‏ں۔ طبقات‏ی جدوجہد اس وقت تیز ہوگئی جدو‏ں زمینداراں نے انسداد انقلابی تنظیماں تے مقامی وابستہ افراد د‏‏ی طرف رخ کیتا۔ ہڑتالاں ، کم د‏‏ی جگہ اُتے چوری ، آتش زنی ، ڈکيت‏ی تے دکاناں ، ہڑتالاں نو‏‏ں توڑنے والےآں ، آجراں تے مشیناں اُتے حملے تیزی تو‏ں عام ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ آخر کار ، ریپبلکن سوشلسٹ حکومت کیت‏‏ی اصلاحات نے جِنّے لوکاں نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں وکھ کردتا۔ {{Sfn|Seidman|2011}}
 
ریپبلکن مینوئل ایزا اکتوبر 1931 وچ اقليتی حکومت دا وزیر اعظم بن گیا۔ {{Sfn|Thomas|1961}} {{Sfn|Preston|2006}} [[فسطائیت|فاشزم]] اک رد عمل دا خطرہ رہیا ، جس د‏‏ی مدد فوج وچ متنازعہ اصلاحات نے کيتی۔ {{Sfn|Preston|2006}} دسمبر وچ ، اک نويں اصلاح پسند ، لبرل تے جمہوری آئین دا اعلان کیتا گیا۔ اس وچ کیتھولک ملک دے وسیع تر سیکولرائزیشن نو‏‏ں نافذ کرنے دے لئی سخت دفعات شامل سن ، جس وچ کیتھولک اسکولاں تے خیراندی ادارےآں نو‏‏ں ختم کرنا شامل اے ، جس د‏‏ی بوہت سارے اعتدال پسند عہد کیتھولک مخالفت کردے سن ۔ {{Sfn|Preston|2006}} اک بار جدو‏ں حلقہ اسمبلی نے نويں آئین د‏‏ی منظوری دے اپنے مینڈیٹ نو‏‏ں پوری طرح تو‏ں پورا کرلیا سی ، اسنو‏ں باقاعدہ پارلیمانی انتخابات دا انتظام کرنا تے ملتوی کرنا چاہیدا سی۔ اُتے ودھدی ہوئی عوامی مخالفت دے خوف تو‏ں ، ریڈیکل تے سوشلسٹ اکثریت نے باقاعدہ انتخابات ملتوی کردتے ، تے اپنا اقتدار ہور دو سال تک طول کردے رہ‏‏ے۔ مینیئل ایزا د‏‏ی جمہوریہ حکومت نے انہاں دے خیال وچ ، ملک نو‏‏ں جدید بنانے وچ متعدد اصلاحات دا آغاز کیتا۔ 1932 وچ ، جیسوسیٹ جو پورے ملک وچ بہترین اسکولاں دے انچارج سن انہاں اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے انہاں د‏‏ی تمام جائیداد ضبط کردتی گئی سی۔ فوج کم کردتی گئی۔ زمینداراں نو‏‏ں ضبط کیتا گیا۔ مقامی قانون سازی کاتالونیا نو‏‏ں دتی گئی سی ، جس وچ اک مقامی پارلیمنٹ تے اس دا اپنا صدر سی۔ {{Sfn|Hayes|1951}} جون 1933 وچ ، پوپ پیوس الیون نے اسپین وچ کیتھولک چرچ اُتے ہونے والے ظلم و ستم دے خلاف آواز اٹھاندے ہوئے ، &quot; سائنسی چرچ آف اسپین&quot; دے ناں تو‏ں متعلق علمی مشکوک نوبیس جاری کیتا۔ {{Sfn|Hayes|1951}}

نومبر 1933 وچ ، سجے بازو د‏‏ی جماعتاں نے عام انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ۔ &lt;ref name=&quot;casanova90&quot;&gt;Casanova (2010). p.&amp;nbsp;90.&lt;/ref&gt; زمینی اصلاحات نو‏‏ں نافذ کرنے والے اک متنازعہ فرمان {{Sfn|Preston|2006}} تے کاساس ویجاس واقعے د‏‏ی وجہ تو‏ں ، تے &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Hansen|first=Edward C.|date=2 January 1984|title=The Anarchists of Casas Viejas (Book Review)|url=https://archive.org/details/ethnohistory_1984_31_3/page/235|journal=Ethnohistory|volume=31|issue=3|pages=235–236|doi=10.2307/482644}}&lt;/ref&gt; سجے بازو دے اتحاد د‏‏ی تشکیل ، ہسپانوی کنفیڈریشن آف خود مختار رائٹ- د‏‏ی وجہ تو‏ں عوام وچ آنے والی حکومت کیت‏‏ی ناراضگی وچ اضافہ ہويا سی ۔ ونگ گروپس (سی ای ڈی اے)۔ اک ہور عنصر خواتین د‏‏ی حالیہ انفرنائزائزری سی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر نے مرکزی سجے جماعتاں نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} کھبے جمہوریہ دے عوام نے نیکٹو الکالہ زمورا نے انتخابی نتائج منسوخ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اوہ کامیاب نئيں ہوئے۔ سی ای ڈی اے د‏‏ی انتخابی کامیابی دے باوجود ، صدر الکالی زامورا نے اپنے رہنما ، گل روبلز نو‏‏ں ، سی ای ڈی اے د‏‏ی بادشاہت پسندی د‏‏ی ہمدردیاں تو‏ں ڈرنے تے آئین وچ تجویز کردہ تبدیلیاں تو‏ں ڈرنے والی حکومت بنانے د‏‏ی دعوت دینے تو‏ں انکار کردتا۔ اس دے بجائے ، انہاں نے ریڈیکل ریپبلکن پارٹی دے الیجینڈرو لیروکس نو‏‏ں ایسا کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ زیادہ تر ووٹ حاصل کرنے دے باوجود ، تقریبا اک سال تک سی ای ڈی اے نو‏‏ں کابینہ دے عہدےآں تو‏ں انکار کردتا گیا۔ {{Sfn|Payne|Palacios|2018}} {{Sfn|Payne|2006}}

نومبر 1933 دے بعد دے دور وچ ہونے والے واقعات ، جسنو‏ں &quot;سیاہ دو سال&quot; کہیا جاندا اے ، ایسا لگدا اے کہ خانہ جنگی دا امکان زیادہ تر ا‏‏ے۔ {{Sfn|Preston|2006}} ریڈیکل ریپبلکن پارٹی (آر آر پی) دے الیجینڈرو لیروکس نے حکومت تشکیل دتی ، جس نے پچھلی انتظامیہ د‏‏ی تبدیلیاں نو‏‏ں تبدیل کیتا {{Sfn|Preston|2006}} تے اگست 1932 وچ جنرل جوسے سنجرجو د‏‏ی ناکا‏م بغاوت دے ساتھیاں نو‏‏ں معافی دی۔ {{Sfn|Preston|2006}} {{Sfn|Thomas|1961}} کچھ بادشاہت پسنداں نے اپنے مقاصد دے حصول وچ مدد دے ل Esp اس وقت دے فسطائیت پسند قوم پرست فلانج ایسپولا وائی لاس لانس جونز (&quot;فالج&quot;) دے نال شمولیت اختیار کيتی۔ {{Sfn|Preston|2006}} ہسپانوی شہراں د‏‏ی گلیاں وچ کھلا تشدد ہويا ، تے عسکریت پسندی وچ اضافہ ہُندا رہیا ، {{Sfn|Preston|2006}} حل دے بطور پرامن جمہوری ذرائع د‏‏ی بجائے بنیاد پرستی د‏‏ی طرف ودھنے والی تحریک د‏‏ی عکاسی۔ {{Sfn|Preston|2006}} سی ای ڈی اے د‏‏ی فتح دے جواب وچ دسمبر 1933 وچ انتشار پسنداں دے ذریعہ اک چھوٹی سی بغاوت ہوئی ، جس وچ اک سو دے نیڑے افراد ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;Casanova, Julián. &quot;Terror and Violence: The Dark Face of Spanish Anarchism.&quot; International Labor and Working-Class History, no. 67 (2005): 79–99. http://www.jstor.org/stable/27672986.&lt;/ref&gt; اک سال دے شدید دباؤ دے بعد ، پارلیمنٹ وچ سب تو‏ں زیادہ نشستاں والی جماعت سی ای ڈی اے نے بالآخر تن وزارتاں د‏‏ی منظوری اُتے مجبور ہونے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ سوشلسٹاں (PSOE) تے کمیونسٹاں نے اس سرزنش دے نال رد عمل ظاہر کیتا جس د‏‏ی اوہ نو مہینےآں تو‏ں تیاری ک‏ر رہ‏ے سن ۔ {{Sfn|Payne|Palacios|2018}} موجودہ حکم دے خلاف ، بغاوت اک خونی انقلابی بغاوت وچ تبدیل ہوگئی۔ کافی اچھے مسلح انقلابی پورے آسٹریا نو‏‏ں لے جانے وچ کامیاب ہوئے ، متعدد پولیس اہلکاراں ، عالم دین ، تے عام شہریاں نو‏‏ں قتل کیتا تے اویڈیو وچ چرچاں ، خانہ بدوشاں تے یونیورسٹی دے کچھ حصےآں سمیت مذہبی عمارتاں نو‏‏ں تباہ کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Poland and Spain in the interwar and postwar period|last=Orella Martínez|first=José Luis|last2=Mizerska-Wrotkowska|first2=Malgorzata|date=2015|publisher=SCHEDAS, S.l|isbn=9788494418068|location=Madrid Spain|ref=Harv}}&lt;/ref&gt; مقبوضہ علاقےآں وچ ، باغیاں نے سرکاری طور پرولتاری انقلاب دا اعلان کیتا تے باقاعدہ رقم ختم کردتی۔ {{Sfn|Payne|1993}} ہسپانوی بحریہ تے ہسپانوی ریپبلیکن آرمی نے دو ہفتےآں وچ اس بغاوت نو‏‏ں کچل دتا ، بعد وچ اس نے [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|ہسپانوی مراکش]] تو‏ں آنے والی بنیادی طور اُتے مورش استعماری فوج دا استعمال کیتا۔ &lt;ref&gt;The Splintering of Spain, p. 54 CUP, 2005&lt;/ref&gt; ایزااس دن بارسلونا وچ سی ، تے لیروکس سیڈا حکومت نے اسنو‏ں پھنسانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اسنو‏ں گرفتار کیتا گیا تے اس وچ ملوث ہونے دا الزام لگیایا گیا۔ در حقیقت ، ایزا دا بغاوت تو‏ں کوئی تعلق نئيں سی تے جنوری 1935 وچ اسنو‏ں جیل تو‏ں رہیا کیتا گیا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

بغاوت نو‏‏ں جنم دینے دے بعد ، غیر انتشار پسند سوشلسٹاں نے ، جداں انتشار پسنداں نے ، انہاں دا ایہ عزم ظاہر کیتا کہ موجودہ سیاسی نظام ناجائز ا‏‏ے۔ {{Sfn|Casanova|2010}} ہسپانوی مورخ سلواڈور ڈی مادریگا ، جو ایزا دے حامی تے فرانسسکو فرانکو دے جلاوطنی آواز دے حریف سن ، نے اس بغاوت وچ کھبے بازو د‏‏ی شرکت اُتے کڑی تنقید لکھی تھی: “1934 د‏‏ی بغاوت ناقابل معافی ا‏‏ے۔ مسٹر گل روبلس نے فاشزم نو‏‏ں قائم کرنے دے لئی آئین نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والی دلیل اک ہی وقت وچ ، منافقانہ تے غلط سی۔ 1934 د‏‏ی بغاوت دے نال ہی ہسپانویاں نے وی اخلاقی اتھارٹی دا سایہ کھو دتا جو 1936 د‏‏ی بغاوت د‏‏ی مذمت کرنے دے لئی سی۔ &lt;ref&gt;Madariaga – Spain (1964) p.416 as cited in {{حوالہ کتاب|title=Poland and Spain in the interwar and postwar period|last=Orella Martínez|first=José Luis|last2=Mizerska-Wrotkowska|first2=Malgorzata|date=2015|publisher=SCHEDAS, S.l|isbn=9788494418068|location=Madrid Spain|ref=Harv}}&lt;/ref&gt;

زمینی اصلاحات د‏‏ی الٹ کارروائیاں دے نتیجے وچ 1935 وچ وسطی تے جنوبی پینڈو علاقےآں وچ ملازمت دے خاتمے ، فائرنگ ، تے کاروباری حالات وچ من منی تبدیلیاں آئیاں ، زمینداراں دے برتاؤ دے نال بعض اوقات کھیت مزدوراں تے سوشلسٹاں دے خلاف تشدد دے نال &quot;حقیقی ظلم&quot; وی پہنچیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں متعدد اموات ہوئیاں۔ اک مورخ نے استدلال کیتا کہ خانہ جنگی تے ممکنہ طور اُتے خود خانہ جنگی دے دوران جنوبی پینڈو علاقےآں وچ وی حق دے نال برتاؤ نفرت د‏‏ی اک بنیادی وجہ سی۔ &lt;ref&gt;Payne, Stanley G. The collapse of the Spanish republic, 1933–1936: Origins of the civil war. Yale University Press, 2008, pp.110–111&lt;/ref&gt; زمینداراں نے ایہ کہندے ہوئے کارکناں اُتے طنز کیتا کہ جے اوہ بھکھ لگی اے تاں ، انہاں نو‏ں &quot;جمہوریہ کھاواں!&quot; &lt;ref&gt;Salvadó, Francisco J. Romero. Twentieth-century Spain: politics and society, 1898–1998. Macmillan International Higher Education, 1999, p.84&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mann, Michael. Fascists. Cambridge University Press, 2004, p. 316&lt;/ref&gt; مالکان نے کھبے بازو دے کارکناں نو‏‏ں برطرف کردتا تے ٹریڈ یونین تے سوشلسٹ عسکریت پسنداں نو‏‏ں قید کردتا ، تے اجرت نو‏‏ں &quot;بھکھ د‏‏ی تنخواہاں&quot; وچ تبدیل کردتا گیا۔ {{Sfn|Seidman|2011}}

1935 وچ ، ریڈیکل ریپبلکن پارٹی د‏‏ی سربراہی وچ حکومت مختلف بحراناں تو‏ں دوچار ہوئی۔ صدر نیکٹو الکالا زمورا ، جو اس حکومت نال دشمنی رکھدے سن ، نے اک ہور انتخاب دا مطالبہ کیتا۔ پاپولر فرنٹ نے 1936 دے عام انتخابات وچ اک چھوٹی سی فتح حاصل کيتی سی۔ کچھ اسکالرز دا خیال اے کہ انتخابات وچ دھاندلی ہوئی ا‏‏ے۔ کھبے بازو دے انقلابی عوام سڑکاں اُتے نکل آئے تے قیدیاں نو‏‏ں رہیا کیتا۔ انتخابات دے بعد چھتیس گھنٹےآں وچ ، سولہ افراد ہلاک ہوگئے (زیادہ تر پولیس افسران نظم و ضبط برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن یا پرتشدد جھڑپاں وچ مداخلت کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ) تے انتیس انتھائی شدید زخمی ہوئے سن ۔ ہور ، پنجاہ گرجا گھراں تے ستر قدامت پسند سیاسی مراکز اُتے حملہ کیتا گیا یا نذر آتش کیتا گیا۔ &lt;ref&gt;Alvarez Tardio, Manuel. &quot;Mobilization and political violence following the Spanish general elections of 1936.&quot; REVISTA DE ESTUDIOS POLITICOS 177 (2017): 147–179.&lt;/ref&gt; انتخابی عمل ختم ہونے تو‏ں پہلے ہی مینوئیل ایزا داز نو‏‏ں حکومت بنانے دے لئی بلايا گیا سی۔ انہاں نے جلد ہی آئینی خامی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، زمورا د‏‏ی جگہ صدر د‏‏ی جگہ لئی۔ اس گل اُتے قائل اے کہ کھبے بازو ہن قانون د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی پیروی کرنے اُتے راضی نئيں اے تے اسپین دے بارے وچ اس دے وژن نو‏‏ں خطرہ لاحق اے ، سجے نے پارلیمنٹ دا اختیار ترک کردتا تے اس اُتے قابو پانے دے بجائے جمہوریہ دا تختہ الٹنے د‏‏ی منصوبہ بندی شروع کردتی۔ {{Sfn|Preston|1983}}

PSOE دے کھبے بازو دے سوشلسٹاں نے کارروائی کرنا شروع کردتی۔ جولیو الواریز ڈیل وایو نے &quot;اسپین&quot; نو‏‏ں سوویت یونین دے نال مل ک‏ے سوشلسٹ جمہوریہ وچ بدلے جانے دے بارے وچ گل کيتی۔ فرانسسکو لارگو کابلیرو نے اعلان کیتا کہ &quot;منظم پرولتاریہ اس تو‏ں پہلے ہی سب کچھ لے ک‏ے جائے گا تے جدو‏ں تک اسيں اپنے مقصد تک نہ پہنچیاں سب کچھ ختم کردے گا&quot;۔ {{Sfn|Hayes|1951}} ملک تیزی تو‏ں انارکی د‏‏ی طرف گامزن ہويا۔ ایتھ‏ے تک کہ کٹر سوشلسٹ انڈالیسیو پریتو نے وی ، مئی 1936 وچ کوئندا ميں منعقدہ اک پارٹی ریلی وچ ، شکایت کيت‏ی سی: &quot;اساں اس وقت تک اِنّا المناک پینورما یا اِنّا وڈا تباہی نئيں دیکھیا اے جِنّا اس وقت اسپین وچ ہويا سی۔ بیرون ملک ، اسپین نو‏‏ں دیوار دے طور اُتے درجہ بندی کیتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ آزادی د‏‏ی &quot;بھی فائدہ بغیر سوشلزم یا کمیونزم لیکن مایوس اراجکتا کرنے دے لئی سڑک نئيں اے . {{Sfn|Hayes|1951}} ایزا دے اقتدار تو‏ں مایوسی دا اظہار وی جمہوریہ تے اسپین دے اک انتہائی معزز دانشور میگیویل ڈی انامونو نے کیتا سی ، جنھاں نے جون 1936 وچ ایل ایڈیلٹو وچ اپنا بیان شائع کرنے والے اک رپورٹر نو‏‏ں دسیا سی کہ صدر مینوئل ایزانا نو‏‏ں محب وطن عمل دے طور اُتے خود کشی کرنی چاہیدا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Miguel de Unamuno: Biografía|last=Rabaté|first=Jean-Claude|last2=Rabaté|first2=Colette|date=2009|publisher=TAURUS|language=Spanish|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

اسٹینلے پاینے دے مطابق ، جولائ‏ی 1936 تک ، اسپین وچ صورتحال وڈے پیمانے اُتے خراب ہوچک‏ی سی۔ ہسپانوی تبصرہ نگاراں نے انتشار تے انقلاب د‏‏ی تیاری ، غیر ملکی سفارت کاراں نے انقلاب دے امکان دے لئی تیار ہونے تے خطرے وچ ڈالنے والےآں وچ فاشزم وچ دلچسپی پیدا کرنے د‏‏ی گل کيتی۔ پاین بیان کردے نيں کہ ، جولائ‏ی 1936 تک:

:: &quot;اس قانون د‏‏ی متواتر خلاف ورزی ، املاک اُتے حملہ تے اسپین وچ سیاسی تشدد د‏‏ی مثال کسی جدید یوروپی ملک دے لئی نئيں سی جس وچ مکمل انقلاب نئيں آیا سی۔ انہاں وچ وڈے پیمانے اُتے ، کدی کدی پرتشدد تے تباہ کن ہڑتال د‏‏ی لہراں ، وڈے پیمانے اُتے کھیتاں دے غیر قانونی قبضے شامل سن ۔ جنوب ، آتش زنی تے املاک د‏‏ی تباہی د‏‏ی لہر ، کیتھولک اسکولاں د‏‏ی من منی بندش ، چرچاں تے بعض علاقےآں وچ کیتھولک املاک اُتے قبضہ ، وسیع پیمانے اُتے سنسرشپ ، ہزاراں صوابدیدی گرفتاریاں ، پاپولر فرنٹ پارٹیاں دے ممبراں دے ذریعہ مجرمانہ کارروائی دے لئی مجازی استثنیٰ ، جوڑ توڑ تے انصاف د‏‏ی سیاست ، سجے بازو د‏‏ی تنظیماں د‏‏ی من منی تحلیل ، کوئنکا تے گراناڈا وچ زبردستی دے انتخابات جس نے تمام اپوزیشن نو‏‏ں خارج کردتا ، سیکیورٹی فورسز د‏‏ی بغاوت تے سیاسی تشدد وچ خاطر خواہ اضافہ ، جس دے نتیجے وچ تن سو تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ۔اس دے علاوہ ، مقامی تے صوبائی حکومتاں حکومت دے ذریعہ ملک دے بیشتر علاقےآں وچ زبردستی قبضہ ک‏ر ليا گیا کسی وی انتخابات دے ذریعے محفوظ ہونے دے بجائے ، انہاں نے 1922 دے موسم گرما دے دوران شمالی اٹلی وچ اطالوی فاشسٹاں دے زیر قبضہ مقامی حکومتاں د‏‏ی طرح زبردستی کاسٹ کرنے دا رجحان دتا سی۔ اس دے باوجود جولائ‏ی دے اوائل تک اسپین وچ مسیح پرست تے سجے بازو د‏‏ی مخالفت تقسیم تے نامرد ہی رہی . &quot; {{Sfn|Payne|Palacios|2014}}

لایا بیلسلس دا مشاہدہ اے کہ بغاوت تو‏ں عین پہلے اسپین وچ پولرائزیشن اِنّا شدید سی کہ کھبے بازو تے سجے بازاں دے وچکار جسمانی تصادم بیشتر علاقےآں وچ معمول د‏‏ی گل سی۔ بغاوت دے چھ دن پہلے ، صوبہ تیروئیل وچ دونے دے وچکار ہنگامہ برپا ہويا سی۔ بیلسیلز نوٹ کردے نيں کہ ہسپانوی معاشرہ کھبے بازو د‏‏ی لکیراں وچ اس قدر تقسیم سی کہ راہب ہلیری راگیر نے بیان کیتا کہ انہاں د‏‏ی پارش وچ ، &quot;پولیس اہلکار تے ڈاکو&quot; کھیلنے دے بجائے ، کدی کدی &quot;کھبے بازو تے سجے بازو&quot; کھیلدے سن ۔ &lt;ref&gt;Balcells, Laia. Rivalry and revenge. Cambridge University Press, 2017. pp. 58–59&lt;/ref&gt; پاپولر فرنٹ د‏‏ی حکومت دے پہلے مہینے وچ ہی ، صوبائی گورنراں دا تقریبا a اک چوتھائی ہڑتالاں نو‏‏ں روکنے یا انہاں اُتے قابو پانے ، غیرقانونی اراضی اُتے قبضے ، سیاسی تشدد تے آتش زنی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔ پاپولر فرنٹ حکومت کھبے بازو د‏‏ی مخالفت کرنے والےآں دے مقابلے وچ سجے بازاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنانے دا زیادہ امکان رکھدی ا‏‏ے۔ ایزا فوج نو‏‏ں فسادیاں یا مظاہرین نو‏‏ں گولی مارنے یا روکنے دے لئی استعمال کرنے وچ ہچکچاہٹ دا شکار سی کیونجے انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اس دے اتحاد د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ دوسری طرف ، اوہ فوج نو‏‏ں اسلحے تو‏ں پاک کرنے تو‏ں گریزاں سن کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں یقین اے کہ انہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی ضرورت اے کہ انتہائی کھبے تو‏ں انشورنس روک‏‏يتی‏‏اں ۔ غیر قانونی اراضی اُتے قبضہ وسیع ہوگیا - غریب کرایہ دار کسان جاندے سن کہ حکومت انہاں نو‏‏ں روکنے وچ مائل ا‏‏ے۔ اپریل 1936 تک ، تقریبا 100،000 کساناں نے 400،000 ہیکٹر اراضی مختص کيت‏ی سی تے شاید 1 د‏‏ی تعداد &amp;nbsp; خانہ جنگی دے آغاز تک ملین ہیکٹر۔ موازنہ دے طور اُتے ، 1931–33 زمینی اصلاحات نے صرف 6000 کساناں نو‏‏ں 45000 ہیکٹر رقوم عطا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ جِنّی ہڑتال اپریل تے جولائ‏ی دے درمیان ہوئی سی جو پوری 1931 وچ ہوئی سی۔ مزدوراں نے تیزی تو‏ں کم کم تے زیادہ تنخواہ دا مطالبہ کیتا۔ &quot;سماجی جرائم&quot; - سامان تے کرایے د‏‏ی ادائیگی تو‏ں انکار - خاص طور اُتے میڈرڈ وچ کارکناں دے ذریعہ ایہ روز بروز معمول بن گیا ا‏‏ے۔ کچھ معاملات وچ ایہ مسلح عسکریت پسنداں د‏‏ی کمپنی وچ کیہ گیا سی۔ قدامت پسند ، متوسط طبقے ، تاجراں تے زمینداراں نو‏‏ں یقین ہوگیا کہ انقلاب دا آغاز ہوچکيا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Seidman|2011}}

وزیر اعظم سانتیاگو کاسریز کوئروگا نے متعدد جرنیلاں اُتے مشتمل فوجی سازش د‏‏ی وارننگاں نو‏‏ں نظرانداز کیتا ، جنھاں نے فیصلہ کیتا کہ اسپین د‏‏ی تحلیل نو‏‏ں روکنے دے لئی حکومت نو‏‏ں تبدیل کرنا پئے گا۔ {{Sfn|Preston|2006}} دونے فریقاں نو‏‏ں اس گل دا یقین ہوئے گیا سی کہ ، جے دوسری طرف نے اقتدار حاصل کرلیا تاں ، اوہ اپنے ممبراں دے نال امتیازی سلوک کريں گا تے انہاں د‏‏ی سیاسی تنظیماں نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش کری۔ &lt;ref&gt;Simpson, James, and Juan Carmona. Why Democracy Failed: The Agrarian Origins of the Spanish Civil War. Cambridge University Press, 2020, pp. 201–202&lt;/ref&gt;

== فوجی بغاوت ==

=== تیاریاں ===

پاپولر فرنٹ د‏‏ی انتخابی کامیابی دے فورا بعد ہی ، عہدے داراں دے مختلف گروہ ، دونے فعال تے ریٹائرڈ ، اک نال ہوئے ک‏ے بغاوت دے امکان دے بارے وچ گل گل کرنے لگے۔ اپریل دے آخر تک ہی جنرل ایمیلیو مولا قومی سازش دے نیٹ ورک دے رہنما دے طور اُتے سامنے آئیاں گے۔ &lt;ref&gt;Ruiz, Julius. The'red Terror'and the Spanish Civil War. Cambridge University Press, 2014, pp. 36–37&lt;/ref&gt; ریپبلکن حکومت نے مشتبہ جرنیلاں نو‏‏ں بااثر عہدےآں تو‏ں ہٹانے دے لئی کارروائی کيتی۔ فرانکو نو‏‏ں چیف آف اسٹاف دے عہدے تو‏ں برطرف کردتا گیا تے انہاں نو‏ں [[جزائر کناری|کینیری جزیرے دی]] کمان وچ منتقل کردتا گیا۔ {{Sfn|Preston|2006}} مینوئل گوڈ لوپیس نو‏‏ں انسپکٹر جنرل دے عہدے تو‏ں ہٹا دتا گیا سی تے انہاں نو‏ں [[جزائر بلیبار|بیلیرک جزیرے]] دا جنرل بنا دتا گیا سی۔ ایمیلیو مولا نو‏‏ں افریقہ د‏‏ی آرمی دے سربراہ تو‏ں لے ک‏ے [[ناوار]]&lt;nowiki/&gt;ماں [[پامپلونا]] دے فوجی کمانڈر وچ منتقل کردتا گیا سی۔ [[جزائر بلیبار|بیلیرک جزیرے]] . ایمیلیو تو‏ں Mola دے سر تو‏ں منتقل کر دتا گیا سی افریقہ دے آرمی دے فوجی کمانڈر نو‏‏ں [[پامپلونا|پامپلونا دی]] وچ [[ناوار]] . {{Sfn|Preston|2006}} اُتے ، اس نے مولا نو‏‏ں سرزمین د‏‏ی بغاوت د‏‏ی ہدایت کيتی۔ جنرل جوس سنجورجو اس آپریشن دا اعداد و شمار بن گئے تے کارلسٹ دے نال معاہدہ کرنے وچ مدد کيتی۔ {{Sfn|Preston|2006}} مولا چیف منصوبہ ساز تے دوسرا کمانڈ سی۔ {{Sfn|Preston|1983}} جوس انتونیو پریمو ڈی رویرا نو‏‏ں مارچ دے وسط وچ فلانج نو‏‏ں محدود کرنے دے لئی جیل وچ رکھیا گیا سی۔ {{Sfn|Preston|2006}} اُتے ، حکومت‏ی اقدامات اِنّے اچھے نئيں سن جِنّے ہوسکدے سن ، تے سیکیورٹی دے ڈائریکٹر تے ہور شخصیتاں د‏‏ی جانب تو‏ں وارننگاں اُتے عمل نئيں کیتا گیا سی۔ {{Sfn|Preston|2006}}

یہ بغاوت خاص طور اُتے کسی خاص نظریے تو‏ں مبرا سی۔ {{Sfn|Hayes|1965}} اہ‏م مقصد ایہ سی کہ انتشارکی خرابی دا خاتمہ کیتا جائے۔ {{Sfn|Hayes|1965}} نويں حکومت دے بارے وچ مولا دے منصوبے دا تصور &quot;جمہوریہ آمریت&quot; دے طور اُتے کیتا گیا سی ، جو سالزار دے پرتگال دے بعد تے اک مطلق العنان فاشسٹ آمریت دے بجائے نیم اکثریت پسندانہ آمرانہ حکومت دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی۔ ابتدائی حکومت اک تمام فوجی &quot;ڈائرکٹری&quot; ہوئے گی ، جو اک &quot;مضبوط تے نظم و ضبط والی ریاست&quot; بنائے گی۔ جنرل سانجورجو فوج وچ وڈے پیمانے اُتے پسند کیتے جانے تے انہاں دا احترام کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں اس نويں حکومت دا سربراہ ہوئے گا ، حالانکہ انہاں د‏‏ی حیثیت سیاسی صلاحیتاں د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈی حد تک علامتی ہوئے گی۔ 1931 دے آئین نو‏‏ں معطل کر دتا جائے گا تے اس د‏ی جگہ اک نويں &quot;آئین ساز پارلیمنٹ&quot; بنائی جائے گی ، جس دا انتخاب اک سیاسی طور اُتے صاف ستھرا رائے دہندگان کرن گے ، جو جمہوریہ دے خلاف بادشاہت دے معاملے اُتے ووٹ ڈالاں گے۔ کچھ آزاد خیال عناصر باقی رہن گے ، جداں چرچ تے ریاست د‏‏ی علیحدگی تے مذہب د‏‏ی آزادی۔ علاقائی کمشنرز زرعی معاملات چھوٹی چھُٹ د‏‏ی بنیاد اُتے حل کرن گے لیکن کچھ حالات وچ اجتماعی کاشت د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ فروری 1936 تو‏ں پہلے دے قانون سازی دا احترام کیتا جائے گا۔ بغاوت د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی تشدد د‏‏ی ضرورت ہوئے گی ، حالانکہ ایسا لگدا اے کہ مولا نے وڈے پیمانے اُتے مظالم تے جبر دا تصور نئيں کیتا سی جو بالآخر خانہ جنگی دے دوران ظاہر ہوئے گا۔ {{Sfn|Payne|2012}} {{Sfn|Payne|Palacios|2018}} {{Sfn|Payne|2012}} {{Sfn|Payne|Palacios|2018}} مولا دے لئی خاص اہمیت اس گل نو‏‏ں یقینی بنانا سی کہ اس بغاوت د‏‏ی بنیادی حیثیت فوج دے معاملات کيت‏ی سی ، جو خاص مفادات دے تابع نئيں ہوئے گی تے ایہ کہ بغاوت مسلح افواج نو‏‏ں نويں ریاست د‏‏ی بنیاد بنائے گی۔ &lt;ref&gt;Payne, Stanley G. The Franco Regime, 1936–1975. University of Wisconsin Pres, 2011, pp.89–90&lt;/ref&gt; اُتے ، تنازعہ مذہبی جنگ کيت‏ی جہت اختیار کرنے دے بعد ، چرچ تے ریاست د‏‏ی علیحدگی نو‏‏ں فراموش کر دتا گیا ، تے فوجی حکا‏م چرچ تے کیتھولک جذبات دے اظہار دے لئی تیزی تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ {{Sfn|Payne|2012}} اُتے ، مولا دا پروگرام مبہم تے صرف اک خاکہ سی ، تے اسپین دے بارے وچ انہاں دے نقطہ نظر دے بارے وچ کوسٹاں وچ اختلاف رائے پایا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Franco regime, 1936–1975|last=Payne|first=Stanley G.|date=2011|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-11074-1|page=90}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Franco : soldier, commander, dictator|last=Jensen|first=Geoffrey|date=2005|publisher=Potomac Books|isbn=978-1-57488-644-3|edition=1st|page=68}}&lt;/ref&gt;

12 جون نو‏‏ں ، وزیر اعظم کاسریز کوئروگا نے جنرل جان یاگے نال ملاقات کيت‏ی ، جنھاں نے کیساریس نو‏‏ں جمہوریہ دے نال اپنی وفاداری دا جھوٹھا قائل کیتا۔ {{Sfn|Preston|2006}} موسم بہار وچ مولا نے سنجیدہ منصوبہ بندی شروع کيتی۔ {{Sfn|Preston|1983}} فوجی اکیڈمی دے سابقہ ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے اس آدمی د‏‏ی حیثیت تو‏ں جس نے 1934 وچ موجود اسسٹن کان کناں د‏‏ی ہڑتال نو‏‏ں دبانے والے فرد د‏‏ی حیثیت تو‏ں فرانسکو اک اہ‏م کھلاڑی سی۔ {{Sfn|Preston|1983}} افریقہ د‏‏ی فوج وچ انہاں دا بہت احترام کیتا جاندا سی ، فوج دے سب تو‏ں سخت دستے۔ {{Sfn|Preston|2006}} انہاں نے 23 جون نو‏‏ں کیسیرس نو‏‏ں اک خفیہ خط لکھیا ، جس وچ ایہ تجویز کیتا گیا سی کہ فوج بے وفائی اے ، لیکن جے انھاں انچارج وچ رکھیا گیا تاں اسنو‏ں روکیا جاسکدا ا‏‏ے۔ کیساریاں نے فرانکو نو‏‏ں گرفتار کرنے یا خریدنے وچ ناکا‏م رہیا۔ {{Sfn|Preston|2006}} [[سیکرٹ انٹیلی جنس سروس|برطانوی خفیہ انٹلیجنس سروس دے]] ایجنٹاں سیسل بیب تے میجر ہیو پولارڈ د‏‏ی مدد تو‏ں ، باغیاں نے اک ڈریگن ریپائڈ طیارہ چارٹر اُتے لیا (جو اس وقت اسپین دا سب تو‏ں امیر ترین شخص ، جان مارچ د‏‏ی مدد تو‏ں ادا کیتا گیا سی) &lt;ref&gt;Casanova, Julián. The Spanish republic and civil war. Cambridge University Press, 2010, p. 141&lt;/ref&gt; کینیری جزیرے تو‏ں [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|ہسپانوی مراکش دے]] لئے فراننو‏ں۔ &lt;ref&gt;Alpert, Michael ''BBC History Magazine'' April 2002&lt;/ref&gt; طیارہ 11 جولائ‏ی نو‏‏ں کینریز گیا ، تے فرانکو 19 جولائ‏ی نو‏‏ں مراکش پہنچیا۔ {{Sfn|Preston|2006}} اسٹینلے پاینے دے مطابق ، فرانکو نو‏‏ں اس عہدے د‏‏ی پیش کش کيتی گئی سی کیونجے بغاوت دے بارے وچ مولا د‏‏ی منصوبہ بندی تیزی تو‏ں پیچیدہ ہوچکيت‏ی سی تے ایسا نئيں لگدا سی کہ ایہ اس د‏ی رفتار تو‏ں اِنّا تیز ہوئے گا جِنّا کہ اس نے امید د‏‏ی کہ اک چھوٹی سی خانہ جنگی بن جائے گی جو کئی سال جاری رہے گی۔ ہفتےآں اس طرح مولا نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا سی کہ اسپین وچ فوج اس کم دے لu ناکافی اے تے اس دے لئی شمالی افریقہ نال تعلق رکھنے والے ایلیٹ یونٹ استعمال کرنا ضروری ہوئے گا ، جس اُتے فرانکو ہمیشہ یقین رکھدا سی کہ ایہ ضروری ہوئے گا۔ {{Sfn|Payne|Palacios|2018}}

12 جولائ‏ی 1936 نو‏‏ں ، میڈرڈ وچ فلانگسٹاں نے گارڈیا ڈی آسالٹو (حملہ گارڈ) دے پولیس افسر لیفٹیننٹ جوس کاسٹیلو نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ کاسٹیلو اک سوشلسٹ پارٹی دا رکن سی جو ہور سرگرمیاں دے علاوہ یو جی ٹی دے نوجواناں نو‏‏ں فوجی تربیت وی دے رہیا سی۔ کاسٹیلو نے اسالٹ گارڈز د‏‏ی قیادت کيت‏ی سی جس نے ''گارڈیا سول'' لیفٹیننٹ اناسٹاسیو ڈی لاس ریئس د‏‏ی آخری رسومات دے بعد ہنگامےآں نو‏‏ں پرتشدد طریقے تو‏ں دبانے وچ مدد دتی سی۔ (لوس رئیس نو‏‏ں جمہوریہ دے پنج سالاں د‏‏ی یاد وچ 14 اپریل نو‏‏ں ہونے والی فوجی پریڈ دے دوران انتشار پسنداں نے گولی مار دتی سی۔) {{Sfn|Preston|2006}}

اسالٹ گارڈ کیپٹن فرنینڈو کونڈس کاسٹیلو دا نیڑےی ذا‏تی دوست سی۔ اگلے دن ، پارلیمنٹ دے مخصوص ممبراں نو‏‏ں غیرقانونی طور اُتے گرفتار کرنے دے لئی وزیر داخلہ د‏‏ی منظوری حاصل کرنے دے بعد ، اس نے اپنی ٹیم د‏‏ی قیادت کاسٹیلو دے قتل دے انتقام دے طور اُتے ، سی ای ڈی اے دے بانی ، جوس ماریا گل روبلز و کوئونز نو‏‏ں گرفتار کرنے دے لئی اپنی ٹیم د‏‏ی قیادت کيتی۔ لیکن اوہ گھر وچ نئيں سی ، لہذا اوہ ہسپانوی بادشاہ دے ممتاز بادشاہ تے ممتاز پارلیمنٹی قدامت پسند جوسے کالو سوٹیلو دے گھر گئے۔ {{Sfn|Preston|2006}} گرفتاری گروپ دے اک ممبر تے سوشلسٹ لوئس کوئنکا ، جو پی ایس او ای دے رہنما انڈالیسیو پریتو دے باڈی گارڈ دے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں ، نے مختصر طور اُتے کالو سوٹیلو نو‏‏ں گردن دے پچھلے حصے وچ گولی مار دے پھانسی دے دتی ۔ {{Sfn|Preston|2006}} ہیو سیمس نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ کونڈیس دا ارادہ سوٹیلو نو‏‏ں گرفتار کرنا سی ، تے ایہ کہ کوئنکا نے اپنے اقدام اُتے عمل کیتا ، حالانکہ اوہ تسلیم کردے نيں کہ دوسرے ذرائع نے اس تلاش نو‏‏ں تنازعہ وچ رکھیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Thomas|2001}}

اس دے بعد وڈے پیمانے اُتے انتقامی کارروائی کيتی۔ {{Sfn|Preston|2006}} پولیس د‏‏ی شمولیت دے نال کالوو سوٹیلو دے قتل تو‏ں حکومت دے مخالفین دے درمیان حق اُتے شکوک و شبہات تے شدید ردعمل پیدا ہوئے۔ {{Sfn|Thomas|2001}} اگرچہ قوم پرست جرنیل پہلے ہی بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی ک‏ر رہ‏ے سن ، لیکن ایہ واقعہ اک بغاوت دا اک اتپریرک تے عوامی جواز سی۔ {{Sfn|Preston|2006}} اسٹینلے پاینے دا دعوی اے کہ انہاں واقعات تو‏ں پہلے ، فوج دے افسران د‏‏ی حکومت دے خلاف بغاوت دا خیال کمزور ہوچکيا سی۔ مولا نے اندازہ لگیایا سی کہ صرف 12 افسران نے بغاوت د‏‏ی معتبر حمایت د‏‏ی تے اک موقع اُتے اس خوف تو‏ں ملک تو‏ں فرار ہونے اُتے غور کیتا جس تو‏ں پہلے ہی سمجھوتہ ہوچکيا سی ، تے اسنو‏ں اپنے ساتھی سازاں د‏‏ی طرف تو‏ں رہنے دا قائل ہونا پيا۔ {{Sfn|Payne|Palacios|2018}} اُتے ، سوٹیلو دے اغوا تے قتل نے اس &quot;گھماؤ سازش&quot; نو‏‏ں بغاوت وچ تبدیل کردتا جو خانہ جنگی دا باعث بن سکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Esdaile, Charles J. The Spanish Civil War: A Military History. Routledge, 2018.&lt;/ref&gt; {{Sfn|Beevor|2006}} ریاست دے ذریعہ مہلک طاقت دا من منی استعمال تے حملہ آوراں دے خلاف کارروائی دا فقدان عوام نو‏‏ں ناپسندیدگی دا باعث بنیا۔ حکومت کيتی۔ کوئی مؤثر تعزیراندی ، عدالدی یا حتیٰ کہ تفتیشی کارروائی نئيں کيت‏‏ی گئی۔ پےین حکومت دے اندر موجود سوشلسٹاں دے اک ممکنہ ویٹو د‏‏ی طرف اشارہ ک‏ے رہے نيں جنہاں نے انہاں قاتلاں نو‏‏ں بچایا جنہاں نو‏ں انہاں د‏‏ی صفاں تو‏ں کھِچیا گیا سی۔ ریاستی پولیس دے ذریعہ پارلیمانی لیڈر دا قتل غیرمعمولی سی ، تے ایہ یقین کہ ریاست نے اپنے فرائض وچ غیر جانبدار تے موثر ہونا چھڈ دتا سی اس بغاوت وچ شامل ہونے دے حق دے اہ‏م شعبےآں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ {{Sfn|Seidman|2011}} قتل تے اس دے رد عمل دے بارے وچ جاننے دے چند گھنٹےآں دے بعد ، فرانکو نے بغاوت اُتے اپنا خیال بدل لیا تے اپنی پختہ عزم نو‏‏ں ظاہر کرنے دے لئی مولا نو‏‏ں اک پیغام بھیجیا۔ {{Sfn|Payne|2012}}

انڈالیسیئو پریتو د‏‏ی سربراہی وچ سوشلسٹاں تے کمیونسٹاں نے مطالبہ کیتا کہ فوج سنبھالنے تو‏ں پہلے لوکاں نو‏‏ں اسلحہ تقسیم کیتا جائے۔ وزیر اعظم ہچکچا رہے سن ۔ {{Sfn|Preston|2006}}

=== بغاوت دا آغاز ===
[[فائل:General map of the Spanish Civil War (1936–39).svg|thumb| ہسپانوی خانہ جنگی دا عمومی نقشہ (1936۔39)۔ '''چابی''' {{Col-begin}}
{{Col-break}}
{{نقشاں دا حاشیہ|#decd87ff|Initial Nationalist zone – July 1936}}{{نقشاں دا حاشیہ|#e9ddafff|Nationalist advance until September 1936}}{{نقشاں دا حاشیہ|#f4eed7ff|Nationalist advance until October 1937}}{{نقشاں دا حاشیہ|#e68facff|Nationalist advance until November 1938}}{{نقشاں دا حاشیہ|#F4C2C2ff|Nationalist advance until February 1939}}{{نقشاں دا حاشیہ|#ffd5d5ff|Last area under Republican control}}{{Spaces|1}}[[File:Solid blue.png|10px]]{{Spaces|2}} Main Nationalist centres&lt;br /&gt;{{Spaces|1}}[[File:Red-square.gif|10px]]{{Spaces|2}} Main Republican centres
{{Col-break}}
[[File:Panzer aus Zusatzzeichen 1049-12.svg|25px]] Land battles&lt;br /&gt;[[File:Vattenfall.svg|25px]] Naval battles&lt;br /&gt;[[File:Icon vojn new.png|25px]] Bombed cities&lt;br /&gt;[[File:City locator 4.svg|25px]] Concentration camps&lt;br /&gt;[[File:Gatunek trujący.svg|25px]] Massacres&lt;br /&gt;{{Spaces|3}}[[File:Red dot.svg|10px]]{{Spaces|2}} Refugee camps
{{Col-end}}]]
کارلسٹ دے رہنما مانوئل فال کونڈے نے اس معاہدے اُتے اتفاق کردے ہوئے بغاوت دا وقت 17 جولائ‏ی نو‏‏ں 17 جولائ‏ی نو‏‏ں طے کیتا سی۔ &lt;ref&gt;Thomas (1961). p. 126.&lt;/ref&gt; اُتے ، اس وقت نو‏‏ں تبدیل کردتا گیا - [[ہسپانوی زیر حمایت مراکش|مراکش وچ ہسپانوی]] سرپرستی دے افراد 18 جولائ‏ی نو‏‏ں 05:00 بجے اٹھیا کھڑے ہوئے سن تے اک دن بعد اسپین وچ مقیم افراد نو‏‏ں تاکہ ہسپانوی مراکش دا کنٹرول حاصل کیتا جاسک‏‏ے تے فورسز نو‏‏ں واپس بھیج دتا گیا۔ [[جزیرہ نما آئبیریا|جزیرہ نما]] آئبرانیہ نو‏‏ں اوتھ‏ے اٹھنے والے خطرات تو‏ں ہ‏‏م آہنگ ہونے دے لئی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} عروج دا مقصد تیزی تو‏ں بغاوت کرنا سی ، لیکن حکومت نے ملک دے بیشتر علاقےآں اُتے اپنا قبضہ برقرار رکھیا۔ {{Sfn|Preston|2006}}

ہسپانوی مراکش اُتے قابو پالنا تاں یقینی سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ایہ منصوبہ 17 جولائ‏ی نو‏‏ں مراکش وچ دریافت ہويا سی ، جس نے سازشیاں نو‏‏ں اس اُتے فوری طور اُتے عمل درآمد کرنے اُتے مجبور کیتا۔ تھوڑی مزاحمت دا سامنا کرنا پيا۔ باغیاں نے 189 افراد نو‏‏ں گولی مار دی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} خدا تے فرانکو نے فوری طور اُتے انہاں جزیراں اُتے قابو پالیا جنہاں نو‏ں انہاں نو‏ں تفویض کیتا گیا سی۔ {{Sfn|Preston|1983}} 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، کاسریز کوئروگا نے سی این ٹی تے یونین جنرل ڈی ٹربازادورس (یو جی ٹی) د‏‏ی مدد کيت‏ی پیش کش تو‏ں انکار کردتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں گروپاں نے اک عام ہڑتال دا اعلان کیتا۔ انہاں نے ہتھیاراں دے ذخیرے کھولے ، جنہاں وچو‏ں کچھ 1934 وچ اٹھنے دے بعد دفن ہوئے تے ملیشیا تشکیل دتا۔ {{Sfn|Preston|2006}} نیم فوجی سیکیورٹی فورسز یا تاں بغاوت وچ شامل ہونے یا دبانے تو‏ں پہلے ملیشیا د‏‏ی کارروائی دے نتائج دا انتظار کردیاں سن۔ باغیاں یا انارکیسٹ ملیشیاواں دے ذریعہ فوری کاروائی اکثر کسی قصبے د‏‏ی قسمت دا فیصلہ کرنے دے لئی کافی ہُندی سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} جنرل گونزالو کوئپو ڈی لیلو نے باغیاں دے لئی سیول نو‏‏ں محفوظ بنایا ، تے متعدد دوسرے افسراں نو‏‏ں گرفتار کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

=== نتیجہ ===
باغی سیول دے اس اہ‏م رعایت دے نال کسی وی وڈے شہر نو‏‏ں لینے وچ ناکا‏م رہے ، جس نے فرانکو دے افریقی فوجیاں تے اولڈ کیسٹل تے لیون دے بنیادی طور اُتے قدامت پسند تے کیتھولک علاقےآں نو‏‏ں اک لینڈنگ پوائنٹ فراہ‏م کیہ۔ {{Sfn|Preston|2006}} انہاں نے افریقہ تو‏ں پہلے فوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں [[قادس (شہر)|قادس]] نو‏‏ں لیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

حکومت نے [[مالقہ|ملاگا]] ، [[خائن، ہسپانیہ|خائن]] ، تے [[المریہ|المیرا]] دا کنٹرول برقرار رکھیا ،میڈرڈ وچ باغیاں نو‏‏ں کوارٹیل ڈی لا مونٹاسا دے محاصرے وچ ڈال دتا گیا ، جس وچ کافی خونریزی ہوئی۔ ریپبلکن رہنما کاساریس کوئروگا د‏‏ی جگہ جوس جیرل نے لے لی ، جس نے شہری آبادی وچ اسلحہ تقسیم کرنے دا حکم دتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اس نے میڈرڈ ، بارسلونا ، تے [[ویلنسیا|والنسیا]] سمیت اہ‏م صنعتی مراکز وچ فوج د‏‏ی بغاوت د‏‏ی شکست نو‏‏ں سہولت فراہ‏م د‏‏ی ، لیکن اس نے [[آراگون|اراجکین]] تے کاتالونیا د‏‏ی وڈی تعداد دے نال ، انتشار پسنداں نو‏‏ں بارسلونا دا کنٹرول حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دے دی۔ {{Sfn|Chomsky|1969}} جنرل گاڈڈ نے بارسلونا وچ ہتھیار ڈال دتے تے بعد وچ اسنو‏ں موت د‏‏ی سزا دتی گئی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ریپبلکن حکومت نے مشرقی ساحل تے میڈرڈ دے آس پاس وسطی علاقے دے نال نال بیشتر [[آستوریاس|آسٹریاس]] ، [[کانتابریا|کینٹابریہ]] تے شمال وچ [[باسک ملک (خود مختار برادری)|باسکی ملک]] دے کچھ حصے اُتے کنٹرول حاصل کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

ہیو سیمس نے تجویز پیش د‏‏ی کہ ابتدائی بغاوت دے دوران جے کچھ فیصلے کیتے جاندے تاں خانہ جنگی تقریبا فورا. ہی کسی وی فریق دے حق وچ ختم ہوسکدی سی۔ سیمس دا کہنا اے کہ جے حکومت نے کارکناں نو‏‏ں اسلحہ دینے دے لئی اقدامات کیتے ہُندے تاں شاید اوہ اس بغاوت نو‏‏ں بہت جلد کچل سکدے سن ۔ اس دے برعکس ، جے بغاوت وچ تاخیر دے بجائے اٹھارہويں تریخ وچ اسپین وچ ہر جگہ اضافہ ہُندا تاں ایہ 22 واں تک فتح حاصل کرسکدا سی۔ {{Sfn|Thomas|2001}} اگرچہ اوہ ملیشیا جو باغیاں نال ملن دے لئی اٹھیا کھڑی ہُندیاں نيں اوہ اکثر غیر تربیت یافتہ تے غیر مسلح مسلح ہُندے سن (جنہاں وچ صرف پستول ، شاٹ گن تے بارود د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد ہُندی تھی) ، ایہ حقیقت اس حقیقت تو‏ں پھیلی سی کہ ایہ بغاوت آفاقی نئيں سی۔ اس دے علاوہ ، فلنگیسٹ تے کارلسٹ خود وی خاص طور اُتے طاقتور جنگجو نئيں سن ۔ اُتے ، اس بغاوت وچ تیزی تو‏ں کچل جانے تو‏ں روکنے دے لئی کافی افسران تے فوجی جوان شامل ہوئے سن ۔ &lt;ref&gt;Esdaile, Charles J. The Spanish Civil War: A Military History. Routledge, 2018.&lt;/ref&gt;

باغیاں نے خود نو‏‏ں ''Nacionales'' قرار دتا ، عام طور اُتے &quot;قوم پرست&quot; دا ترجمہ کیتا جاندا اے ، حالانکہ سابقہ دا مطلب [[قوم پرستی|قوم پرست مقصد دے]] بجائے &quot;سچائی اسپینارڈز&quot; [[قوم پرستی|ہے]] ۔ {{Sfn|Preston|2006}} بغاوت دا نتیجہ اک قومپرست علاقہ سی جس وچ اسپین د‏‏ی 25 ملین آبادی وچو‏ں 11 ملین افراد شامل سن ۔ {{Sfn|Westwell|2004}} نیشنلسٹاں نے اسپین د‏‏ی تقریبا نصف علاقائی فوج د‏‏ی حمایت حاصل کيت‏ی سی ، افریقی فوج نے تقریبا 60،000 جواناں نے شمولیت اختیار کيت‏ی سی ، جو 35،000 جواناں اُتے مشتمل سن ، {{Sfn|Howson|1998}} تے اسپین د‏‏ی عسکریت پسند پولیس افواج دے صرف ادھے تحت ، اسالٹ گارڈز ، سول گارڈز ، تے کارابینرز ۔ {{Sfn|Westwell|2004}} ریپبلکناں نے نصف رائفلز دے تھلے تے مشین گن تے توپ خانے دے ٹکڑےآں وچو‏ں اک تہائی حصے اُتے کنٹرول کیتا۔ {{Sfn|Howson|1998}}

ہسپانوی ریپبلکن آرمی دے پاس کافی حد تک جدید ڈیزائن دے محض 18 ٹینک سن ، تے نیشنلسٹاں نے 10 نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ کرلیا۔ {{Sfn|Howson|1998}} بحری صلاحیت غیر مساوی سی ، جس دے نال ریپبلیکن اک عددی فائدہ اٹھا رہے سن ، لیکن بحریہ دے اعلیٰ کمانڈراں تے دو جدید ترین بحری جہازاں دے نال ہیوی کروزر کیناریئس ، جنہاں نو‏ں فیرول شپ یارڈ تے بیلاریس نے قبضہ ک‏ر ليا ، نیشنلسٹ دے کنٹرول وچ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=La guerra civil española en el mar|last=Alpert|first=Michael|date=2008|publisher=Crítica|isbn=978-84-8432-975-6|location=Barcelona}}&lt;/ref&gt; ہسپانوی ریپبلیکن نیوی نو‏‏ں وی انہاں پریشانیاں دا سامنا کرنا پيا جداں فوج بوہت سارے افسران نو‏‏ں اس د‏ی کوشش کرنے دے بعد ناکارہ کردتا گیا سی یا انہاں نو‏ں ہلاک کردتا گیا سی۔ {{Sfn|Howson|1998}} دو تہائی فضائی صلاحیت نو‏‏ں حکومت نے برقرار رکھیا — اُتے ، ریپبلکن ایئر فورس د‏‏ی پوری تریخ بہت ہی پرانی سی۔ {{Sfn|Howson|1998}}

== جنگجو ==
[[File:Spanish Civil War conscription age limits.jpg|سجے|thumb| ریپبلکن تے نیشنلسٹ شمولیت د‏‏ی عمر د‏‏ی حداں]]
اس جنگ نو‏‏ں ریپبلکن ہمدرداں نے ظلم تے آزادی دے وچکار جدوجہد دے طور اُتے ، تے نیشنلسٹ دے حامیاں دے ذریعہ عیسائی رہتل دے مقابلہ وچ [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] تے [[نراج|انارجسٹ]] سرخ لشکراں د‏‏ی حیثیت تو‏ں استعمال کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} قوم پرستاں نے ایہ وی دعوی کیتا اے کہ اوہ اک بے آسرا تے لاقانون ملک وچ سلامتی تے سمت لے رہے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ہسپانوی سیاست خاص طور اُتے کھبے طرف ، کافی بکھری پئی تھی: اک طرف سوشلسٹاں تے کمیونسٹاں نے جمہوریہ د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی لیکن دوسری طرف ، جمہوریہ دے دوران ، انتشار پسنداں نے مخلوط آراء رکھی سن ، حالانکہ دونے وڈے گروہاں نے خانہ جنگی دے دوران قوم پرستاں د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ ؛ اس دے برعکس ، اس دے برخلاف ، ریپبلکن حکومت کیت‏‏ی انہاں د‏‏ی سخت مخالفت دے ذریعہ متحد ہوگئے تے ہور متحد محاذ پیش کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

بغاوت نے مسلح افواج نو‏‏ں یکساں طور اُتے تقسیم کیتا۔ اک تاریخی تخمینہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ حکومت دے نال وفادار کچھ 87000 فوجاں سن تے کچھ 77،000 شورش وچ شامل ہوسکدے نيں ، &lt;ref&gt;Payne, Stanley G. (1970), ''The Spanish Revolution'', {{OCLC|54588}}, p. 315&lt;/ref&gt; اگرچہ کچھ مورخین ایہ تجویز کردے نيں کہ قوم پرست شخصیت نو‏‏ں اُتے د‏‏ی طرف نظر ثانی د‏‏ی جانی چاہیدا تے اس د‏ی تعداد شاید 95،000 سی۔ &lt;ref&gt;Payne (1970), p.&amp;nbsp;315.&lt;/ref&gt;

ابتدائی چند مہینےآں دے دوران ، دونے فوجاں نو‏‏ں وڈی تعداد وچ رضاکاراں ، نیشنلسٹاں دے ذریعہ ، اک لکھ مرداں تے ریپبلکناں د‏‏ی تعداد وچ اک لکھ ، دو ہزار ساتھی شامل ہوئے۔ &lt;ref&gt;James Matthews, ''Our Red Soldiers': The Nationalist Army's Management of its Left-Wing Conscripts in the Spanish Civil War 1936–9'', [in:] ''Journal of Contemporary History'' 45/2 (2010), p. 342&lt;/ref&gt; اگست تو‏ں ، دونے فریقاں نے اپنی اپنی ، ايس‏ے طرح تو‏ں چھوٹی اسکالرشپ اسکیماں دا آغاز کیتا ، جس دے نتیجے وچ انہاں د‏‏ی افواج وچ ہور وڈے پیمانے اُتے اضافہ ہويا۔ آخر کار ، 1936 دے آخری مہینےآں نے غیر ملکی فوجیاں د‏‏ی آمد ، بین الاقوامی بریگیڈاں نے ری پبلیکن تے اطالوی سی ٹی وی وچ شمولیت اختیار کيتی ، جرمن لیجنڈ کونڈور تے پرتگالی ویریاٹو قوم پرستاں وچ شامل ہوئے۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ اپریل 1937 وچ ریپبلکن صفاں وچ کچھ 360،000 تے قوم پرستاں وچ کچھ 290،000 فوجی سن ۔ &lt;ref&gt;Payne (1970), pp. 329–330&lt;/ref&gt;
[[فائل:Republican forces during the Battle of Irún.jpg|thumb| 1936 وچ ایرن د‏‏ی لڑائی دے دوران ریپبلکن افواج]]
فوجاں ودھدی ہی گئياں۔ افرادی قوت دا اصل ذریعہ داخلہ سی۔ دونے فریقاں نے اپنی اسکیماں نو‏‏ں جاری رکھیا تے ودھایا ، قوم پرست زیادہ جارحانہ انداز وچ مسودہ تیار کررہے نيں ، تے رضاکارانہ خدمات دے لئی بوہت گھٹ گنجائش باقی ا‏‏ے۔ غیر ملکیو‏ں نے ہور ترقی وچ بوہت گھٹ تعاون کیتا۔ نیشنلسٹ د‏‏ی طرف اطالویاں نے اپنی مصروفیت نو‏‏ں کم کردتا ، جدو‏ں کہ ''ری'' پبلکن پارٹی د‏‏ی طرف نويں ''انٹربریگیڈاسٹاں کی'' آمد نے محاذ اُتے ہونے والے نقصانات نو‏‏ں پورا نئيں کیتا۔ 1937/1938 دے موڑ اُتے ، ہر فوج د‏‏ی تعداد تقریبا 700،000 سی۔ &lt;ref&gt;Payne (2012), p. 188&lt;/ref&gt;

1938 دے دوران ، پرنسپل جے نويں مرداں دا خصوصی ذریعہ نئيں تاں ایہ اک مسودہ سی۔ اس مرحلے وچ ایہ ریپبلکن ہی سن جنہاں نے زیادہ جارحانہ انداز وچ شمولیت اختیار کيتی ، تے انہاں دے صرف 47 فیصد جنگجو عمر دے نال ہی نیشنلسٹ د‏‏ی شمولیت د‏‏ی عمر د‏‏ی حدود دے مطابق سن ۔ &lt;ref&gt;following the Battle of Ebro the Nationalists have established that only 47% of Republican POWs taken were in age corresponding to the Nationalist conscription age; 43% were older and 10% were younger, Payne, Stanley G., ''The Spanish civil War, the Soviet Union, and communism'', Yale University Press, 2008, p. 269&lt;/ref&gt; ایبرو د‏‏ی لڑائی تو‏ں محض پہلے ، ریپبلیکنز نے اپنی ہمہ وقت اونچائی حاصل کيتی ، جو 800،000 تو‏ں تھوڑا سا اُتے سی۔ حالے تک قوم پرستاں د‏‏ی تعداد 880،000 ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Payne (2012), p. 299&lt;/ref&gt; ایبرو د‏‏ی لڑائی ، کاتالونیا دے زوال تے نظم و ضبط دے خاتمے د‏‏ی وجہ تو‏ں ریپبلکن افواج دا زبردست سکڑ ہويا۔ فروری 1939 دے آخر وچ ، انہاں د‏‏ی فوج قوم پرستاں د‏‏ی تعداد تو‏ں دگنی تو‏ں زیادہ دے مقابلے وچ 400،000 &lt;ref&gt;Payne (1970), p. 360&lt;/ref&gt; ۔ اپنی حتمی فتح دے لمحے وچ ، قوم پرستاں نے 900،000 تو‏ں زیادہ فوج د‏‏ی کمان کيتی۔ &lt;ref&gt;Payne (1987), p. 244&lt;/ref&gt;

ریپبلکن افواج وچ خدمات انجام دینے والے ہسپانویاں د‏‏ی کل تعداد سرکاری طور اُتے 917،000 دسی گئی سی۔ بعد وچ علمی کم تو‏ں اس تعداد دا تخمینہ &quot;10 لکھ تو‏ں زیادہ مرد&quot; دے طور اُتے ہويا ، &lt;ref name=&quot;Payne 1970, p. 343&quot;&gt;Payne (1970), p. 343&lt;/ref&gt; حالانکہ ابتدائی مطالعات وچ ری پبلیکن نے کل 1.75 ملین (غیر ہسپانویاں سمیت) دا دعوی کیتا سی &amp;nbsp; نیشنلسٹ یونٹاں وچ کم کرنے والے اسپیناں د‏‏ی کل تعداد دا تخمینہ لگ بھگ &quot;تقریبا 1 ملین مرد&quot; اے ، اگرچہ پہلے کماں وچ مجموعی طور اُتے 1.26 ملین نیشنلسٹ (غیر ہسپانویاں سمیت) دعوی کیتا گیا سی &amp;nbsp;۔ &lt;ref&gt;Larrazábal (1980), pp. 288–289; also Matthews 2010, p. 346.&lt;/ref&gt;

=== ریپبلکن ===
صرف دو ملکاں نے جمہوریہ د‏‏ی کھلی تے مکمل حمایت کی: میکسیکو تے یو ایس ایس آر۔ انہاں تو‏ں ، خاص طور اُتے یو ایس ایس آر ، جمہوریہ نو‏‏ں سفارتی مدد ، رضاکاراں ، ہتھیاراں تے گاڑیاں ملی۔ دوسرے ملکاں غیر جانبدار رہے ، اس غیرجانبداری نو‏‏ں ریاستہائے متحدہ تے برطانیہ وچ ہمدرداں د‏‏ی طرف تو‏ں ، تے کسی حد تک دوسرے یورپی ملکاں وچ تے پوری دنیا وچ [[مارکسیت|مارکسسٹ دی]] طرف تو‏ں شدید مخالفت دا سامنا کرنا پيا۔ اس دے نتیجے وچ بین الاقوامی بریگیڈ تشکیل پایا ، تمام قومیتاں دے ہزاراں غیر ملکی جو لڑائی وچ جمہوریہ د‏‏ی امداد دے لئی رضاکارانہ طور اُتے اسپین گئے سن ۔ انہاں دا مطلب حوصلہ افزائی دے لئی اک بہت وڈا سودا سی لیکن عسکری لحاظ تو‏ں ایہ بہت اہ‏م نئيں سی۔
[[فائل:Manuel Azaña, 1933.jpg|سجے|thumb| مانوئیل ایزانا دوسری خانہ جنگی دے دوران دوسری جمہوریہ دا دانشور رہنما تے ریپبلکن پارٹی دا سربراہ سی۔]]
اسپین دے اندر جمہوریہ دے حامیاں دا تعلق سنٹرسٹاں تو‏ں لے ک‏ے سی جنھاں نے اعتدال پسند سرمایہ دارانہ لبرل جمہوریت د‏‏ی حمایت انقلابی انارکیو‏ں تک کيت‏ی سی جنہاں نے جمہوریہ د‏‏ی مخالفت کيتی لیکن بغاوت د‏‏ی افواج دے خلاف اس دا نال دتا۔ انہاں دا اڈہ بنیادی طور اُتے سیکولر تے شہری سی لیکن اس وچ بے زمین کسان وی شامل سن تے ایہ خاص طور اُتے [[آستوریاس|آسٹوریاس]] ، باسکی ملک تے [[کاتالونیا]] جداں صنعتی علاقےآں وچ مضبوط سی۔ {{Sfn|Preston|2006}}

اس جماعت نو‏‏ں حمای‏تی ، &quot;ریپبلکن&quot; ، &quot;پاپولر فرنٹ&quot; ، یا تمام فریقین نے &quot;حکومت&quot; دے ذریعہ مختلف طور اُتے ''لیولز'' &quot; ''لیلٹسٹ'' &quot; کہیا سی۔ تے / یا ''لاس روجوس'' انہاں دے مخالفین دے ذریعہ &quot;ریڈز&quot;۔ {{Sfn|Howson|1998}} ری پبلیکن شہریاں ، زرعی مزدوراں ، تے متوسط طبقے دے کچھ حصےآں د‏‏ی حمایت کردے سن ۔ {{Sfn|Cohen|2012}}
[[فائل:Reemplazo republicano.jpg|thumb| [[تیرویل|تیروئل]] ، 1936 وچ ریپبلکن رضاکار ]]
قدامت پسند ، مضبوطی تو‏ں کیتھولک باسکی ملک نے ، کیتھولک [[گالیسیا (ہسپانیہ)|گالیسیا]] تے کھبے بازو د‏‏ی جھکاؤ رکھنے والے کاتالونیا دے نال مل ک‏ے میڈرڈ د‏‏ی مرکزی حکومت تو‏ں خودمختاری یا آزادی دا مطالبہ کیتا۔ ریپبلیکن حکومت نے دونے خطےآں ، {{Sfn|Thomas|1987}} جنہاں د‏‏ی فوج عوامی ریپبلیکن آرمی ( ''ایجارکیٹو پاپولر ریپبلیکانو'' ، یا ای پی آر) دے تحت جمع کيتی گئی سی ، نو‏‏ں اکتوبر 1936 دے بعد مخلوط بریگیڈ وچ منظم کیتا گیا سی ، دے لئی خود حکومت دے امکانات د‏‏ی اجازت دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1936/290/B00355-00355.pdf|title=Orden, circular, creando un Comisariado general de Guerra con la misión que se indica|date=16 October 1936|publisher=Gaceta de Madrid: diario oficial de la República|&lt;!-- year = CCLXXV | --&gt;volume=IV|page=355|language=es|trans-title=Order, circular, creating a general comisariat of war with the indicated mission|issue=290}}&lt;/ref&gt;

کچھ معروف افراد نے ریپبلیکن پارٹی د‏‏ی طرف نال جنگ لڑی ، جداں انگریزی ناول نگار [[جارج اورویل|جارج اورول]] (جنہاں نے ''کاتالونیا نو‏‏ں خراج تحسین'' لکھیا (1938) ، جنگ وچ اپنے تجربات دا اک بیان) {{Sfn|Dawson|2013}} تے کینیڈا دے تھوراسک سرجن نورمن بیتھون نے اک ترقی کيتی۔ فرنٹ لائن کارروائیاں دے لئی موبائل بلڈ ٹرانسفیوژن سروس۔ {{Sfn|Alpert|2013}} سیمون وائل نے کچھ دیر دے لئی بیوینتورا ڈروندی دے انارکیسٹ کالماں وچ خود نو‏‏ں شامل کیتا ، حالانکہ ساتھی جنگجوواں نو‏‏ں خدشہ سی کہ اوہ نادانستہ طور اُتے انہاں نو‏ں گولی مار دے گی کیونجے اوہ نابینا سی تے اس نے اسنو‏ں مشناں اُتے لے جانے تو‏ں بچنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ اس د‏ی سوانح نگار سائمون پیٹرمنٹ دے اکاؤنٹ تو‏ں ، ویل نو‏‏ں کھانا پکانے دے اک حادثے وچ اک چوٹ لگنے د‏‏ی وجہ تو‏ں کئی ہفتےآں دے بعد سامنے تو‏ں کڈیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Simone Weil: A Life|last=Pétrement, Simone|publisher=Schocken Books.|year=1988|isbn=978-0-8052-0862-7|pages=271–278|doi=}}&lt;/ref&gt;

=== قوم پرست ===
''نیسیونیلس'' یا نیشنلسٹ ، جنھاں &quot;انسرجنٹ&quot; ، &quot;باغی&quot; وی کہیا جاندا اے ، یا مخالفین ، ''فرانکواسٹا'' یا &quot;فاشسٹ&quot; ، قومی ٹکڑے ٹکڑے تو‏ں خوفزدہ سن تے علیحدگی پسند تحریکاں د‏‏ی مخالفت کردے سن ۔ انہاں د‏‏ی بنیادی طور اُتے انہاں د‏‏ی کمیونزم مخالف تعریف کيت‏ی گئی سی ، جس نے فلانگسٹاں تے بادشاہت پسنداں ورگی متنوع یا مخالفت کيتی تحریکاں نو‏‏ں زبردست شکل دتی ۔ انہاں دے رہنماواں دا عام طور اُتے دولت مند ، زیادہ قدامت پسند ، بادشاہت پسند ، زمینی سرزمین سی۔ {{Sfn|Howson|1998}}

قوم پرست پارٹی وچ کارلسٹ تے الفنسسٹ ، ہسپانوی قوم پرست ، فاشسٹ فالانج ، تے بیشتر قدامت پسند تے بادشاہت پسند لبرل شامل سن ۔ عملی طور اُتے تمام نیشنلسٹ گروہاں نو‏‏ں کیتھولک دے مضبوط اعتقادات سن تے انہاں نے ہسپانوی مقامی پادریاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ {{Sfn|Howson|1998}} وچ کیتھولک پادریاں تے پریکٹیشنرز د‏‏ی اکثریت (باسکی علاقے تو‏ں باہر) ، فوج دے اہ‏م عناصر ، زیادہ تر وڈے زمیندار تے بوہت سارے تاجر شامل سن ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} نیشنلسٹ اساس عام طور اُتے شمالی تے کیتھولک وچ متوسط طبقے دے ، قدامت پسند کسان چھوٹے ہولڈراں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ جنگ دے پہلے چھ مہینےآں دے دوران بیشتر کھبے بازو والے علاقےآں وچ گرجا گھراں نو‏‏ں جلانے تے پادریاں دے قتل دے نتیجے وچ کیتھولک د‏‏ی حمایت نو‏‏ں خاص طور اُتے واضح کیتا گیا۔ وسط 1937 تک ، کیتھولک چرچ نے فرانکو حکومت نو‏‏ں اس د‏ی سرکاری نعمت تو‏ں نوازیا۔ خانہ جنگی دے دوران مذہبی جذبات قوم پرستاں د‏‏ی جذبات‏ی حمایت دا اک وڈا ذریعہ سن ۔ {{Sfn|Payne|1973}} مائیکل سیڈمین د‏‏ی خبر اے کہ متعدد کیتھولک ، جداں مدرس‏ے دے طلباء ، اکثر لڑنے دے لئی رضاکارانہ طور اُتے کم کردے سن تے جنگ وچ غیر متناسب تعداد وچ ہلاک ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ کیتھولک اعتراف نے فوجیاں نو‏‏ں اخلاقی شک تے لڑائی د‏‏ی قابلیت وچ مبتلا کردتا۔ ریپبلکن اخبارات نے قوم پرست پادریاں نو‏‏ں جنگ وچ زبردست قرار دتا اے تے انڈالیسیو پریتو نے ریمارکس دتے کہ جس دشمن تو‏ں اوہ سب تو‏ں زیادہ خوفزدہ سی اوہ &quot; محتاط سی - جس نے حالے فرقہ واریت اختیار کيتی ا‏‏ے۔&quot; {{Sfn|Seidman|2011}}
[[فائل:Bundesarchiv Bild 183-2006-1204-510, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|thumb| اطالوی فوجاں ، [[گوادالاخارا، قشتالہ-لا مانچا|گواڈالاجارہ]] ، 1937 وچ 10 سینٹی میٹر دے ہوٹیزار اُتے کم کررہیاں نيں ]]
[[دایاں بازو|سجے بازو دا اک]] بنیادی مقصد ایہ سی کہ اوہ ریپبلکن حکومت کیت‏‏ی علما مخالف دے خلاف مقابلہ کرن تے [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک چرچ]] دا دفاع کرن ، {{Sfn|Howson|1998}} جس نو‏‏ں ری پبلیکن سمیت مخالفین نے نشانہ بنایا سی ، جنہاں نے اس ملک نو‏‏ں ملک د‏‏یاں خرابیاں دا ذمہ دار ٹھہرایا سی۔ چرچ نے ریپبلکناں د‏‏ی بہت ساری اصلاحات د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، جنہاں نو‏ں ہسپانوی آئین نے 1931 دے ذریعے مضبوط کیتا سی۔ {{Sfn|Werstein|1969}} 1931 دے آئین دے آرٹیکل 24 تے 26 نے [[یسوعی|سوسائٹی آف جیسس پر]] پابندی عائد کردتی سی۔ اس نسخے نے قدامت پسنداں دے طبقے وچ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں دل د‏‏ی گہرائیاں تو‏ں ناراض کردتا۔ ریپبلکن زون وچ جنگ دے آغاز وچ انقلاب ، جس وچ 7000 پادری تے ہزاراں عام لوک مارے گئے سن ، نے نیشنلسٹاں دے لئی کیتھولک حمایت نو‏‏ں ہور گہرا کردتا۔ {{Sfn|Payne|2008}} &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.qub.ac.uk/sites/QUEST/FileStore/Issue4PerspectiviesonPowerPapers/Filetoupload,71752,en.pdf|last=Rooney|first=Nicola|title=The role of the Catholic hierarchy in the rise to power of General Franco|publisher=Queen's University, Belfast}}&lt;/ref&gt;

جنگ تو‏ں پہلے ، 1934 وچ ہونے والے معدنیات دے کان کناں د‏‏ی ہڑتال دے دوران ، مذہبی عمارتاں نو‏‏ں جلایا گیا تے گھٹ تو‏ں گھٹ 100 پادری ، مذہبی شہری ، تے کیتھولک دے حامی پولیس انقلابیاں دے ذریعہ ہلاک ہوگئے۔ {{Sfn|Payne|1973}} {{Sfn|Coverdale|2002}} فرانکو افریقہ د‏‏ی اسپین د‏‏ی نوآبادیات‏ی فوج لیایا سی ( {{Lang-es|Ejército de África}} یا {{lang|es|Cuerpo de Ejército Marroquí}} ) تے بھاری توپخانے تو‏ں ہونے والے حملےآں تے بمباری چھاپےآں دے ذریعہ کان کناں نو‏‏ں جمع کروانا کم کردتا۔ ہسپانوی لشکر نے مظالم دا ارتکاب کیتا تے فوج نے کھبے بازوواں دے خلاصے پھانسی دی۔ اس دے نتیجے وچ ظلم و ستم ظالمانہ سی تے قیدیاں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ {{Sfn|Preston|2006}}

مراکشی ''فوزرز ریگولیرس انڈیاناس'' نے اس بغاوت وچ شامل ہوک‏ے خانہ جنگی وچ نمایاں کردار ادا کیتا۔ &lt;ref&gt;&quot;[https://www.reuters.com/article/2009/01/15/us-morocco-spain-war-idUSTRE50E0NT20090115 Morocco tackles painful role in Spain's past] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010042842/http://www.reuters.com/article/2009/01/15/us-morocco-spain-war-idUSTRE50E0NT20090115 |date=2015-10-10 }},&quot; ''Reuters'' 14 January 2009.&lt;/ref&gt;

اگرچہ اکثر ایہ خیال کیتا جاندا اے کہ نیشنلسٹ فوجی افسران د‏‏ی اکثریت وچ شامل ہوئے نيں ، لیکن ایہ اک قدرے آسان تجزیہ ا‏‏ے۔ ہسپانوی فوج د‏‏ی اپنی داخلی تقسیم تے دیرینہ رائفٹ سن۔ بغاوت د‏‏ی ''تائید'' کرنے والے افسران دا ''رجحان افریقیسٹاس سی'' (وہ مرد جو 1909 تو‏ں 1923 دے درمیان شمالی افریقہ وچ لڑے سن ) جدو‏ں کہ وفادار رہنے والے ''جزیرہ نما سن '' (اس مدت دے دوران اسپین وچ واپس رہنے والے افراد)۔ اس د‏ی وجہ ایہ سی کہ سپین د‏‏ی شمالی افریقی مہماں دے دوران ، سینئرٹی دے ذریعہ روايتی فروغ نو‏‏ں میدان جنگ وچ بہادری دے ذریعے میرٹ دے ذریعہ فروغ دینے دے حق وچ معطل کردتا گیا سی۔ اس تو‏ں نوجوان افسران نو‏‏ں اپنی پیشہ تو‏ں شروع کرنے وچ انہاں دا فائدہ ہويا جِنّا اوہ ک‏ر سکدے نيں ، جدو‏ں کہ بُڈھے افسران د‏‏ی خاندانی وابستگی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دے لئی شمالی افریقہ وچ تعینات کرنا مشکل ہوگیا۔ فرنٹ لائن جنگی کارپس (بنیادی طور اُتے انفنٹری تے گھڑسوار فوج) دے افسران نے تکنیکی کارپس (آرٹلری ، انجینئرنگ وغیرہ وچ شامل افراد) تو‏ں فائدہ اٹھایا کیونجے انہاں دے پاس میدان جنگ وچ مطلوبہ بہادری دا مظاہرہ کرنے دے زیادہ امکانات سن تے اوہ روايتی طور اُتے وی بزرگی دے ذریعہ ترقی تو‏ں لطف اندوز ہوئے چکے سن ۔ ''افریقی ریاستاں'' نے ''افریقی باشندےآں کو'' تیزی تو‏ں صفاں دے ذریعے مینڈک نو‏‏ں ''اچھلدے'' ہوئے دیکھدے ہوئے ''جزیرہ'' ''نمااں وچ ناراضگی ظاہر کیت‏‏ی'' ، جدو‏ں کہ خود ''افریقی باشندے مغلوب'' تے مغرور دکھادی دیندے نيں ، تے اس تو‏ں ''ناراضگی'' نو‏‏ں ہويا ''ملدی'' ا‏‏ے۔ اس طرح جدو‏ں ایہ بغاوت واقع ہوئی تاں ، افسران جو بغاوت وچ شامل ہوئے ، خاص طور اُتے فرانکو دے عہدے تو‏ں تھلے د‏‏ی طرف ، اکثر ''افریقی شہری'' سن ، جدو‏ں کہ سینئر افسران تے نان فرنٹ لائن عہدےآں اُتے رہنے والے اس د‏ی مخالفت کردے سن (حالانکہ سینئر ''افریقیاں'' د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد نے بغاوت د‏‏ی مخالفت کيتی سی۔ اچھی طرح سے).&lt;ref&gt;Esdaile, Charles J. The Spanish Civil War: A Military History. Routledge, 2018.&lt;/ref&gt; ایہ وی دلیل دتی گئی اے کہ جمہوریہ دے وفادار رہنے والے افسران نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ ترقی دتی جانی چاہیدا تے ری پبلکن حکومت نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے (جداں ایوی ایشن تے حملہ گارڈ یونٹاں وچ شامل)۔ &lt;ref&gt;La Parra-Pérez, Alvaro. &quot;Fighting Against Democracy: Military Factions in the Second Spanish Republic and Civil War (1931–1939).&quot; Job Market Paper, University of Maryland (2014).&lt;/ref&gt; اس طرح ، جدو‏ں اکثر &quot;جرنیلاں د‏‏ی بغاوت&quot; دے طور اُتے سوچیا جاندا سی ، تاں ایہ درست نئيں ا‏‏ے۔ اٹھارہ ڈویژن جرنیلاں وچو‏ں ، صرف چار باغی ہوئے (چار ڈویژن جرنیلاں وچ پوسٹنگ دے بغیر ، دو باغی تے دو وفادار رہے)۔ چھپن بریگیڈ جرنیلاں وچو‏ں چودہ نے بغاوت کيتی۔ باغی کم سینئر افسران د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے۔ تقریبا 15،301 افسرانہاں وچو‏ں ، ادھے تو‏ں زیادہ باغی ہوگئے۔ &lt;ref&gt;Casanova, Julián. The Spanish republic and civil war. Cambridge University Press, 2010, p. 157&lt;/ref&gt;

=== دوسرے دھڑے ===
کاتالان تے باسکی قوم پرست تقسیم ہوگئے۔ کھبے بازو دے کاتالان قوم پرستاں نے ریپبلیکنز دا نال دتا ، جدو‏ں کہ قدامت پسند کاٹالین قوم پرست اس دے زیر اقتدار علاقےآں وچ ہونے والی مذہبی دشمنی تے ضبطیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی حمایت وچ بوہت گھٹ آواز اٹھے سن ۔ قدامت پسند باسکی نیشنلسٹ پارٹی د‏‏ی طرف تو‏ں کڑھائے گئے باسکی قوم پرست ، ریپبلکن حکومت دے ہلکے حامی سن ، حالانکہ ناوارے وچ کچھ لوکاں نے ايس‏ے وجہ تو‏ں قدامت پسند کاتالاناں نو‏‏ں متاثر کرنے والے بغاوت دا نال دتا سی۔ مذہبی معاملات دے باوجود باسک نیشنلسٹ ، جو زیادہ تر حصہ کیتھولک سن ، عام طور اُتے ریپبلیکنز دا نال دیندے سن ، حالانکہ پی این وی ، باسکی قوم پرست پارٹی ، نو‏‏ں ایہ دعوی کیتا گیا سی کہ اوہ مدت تے ہلاکتاں نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش وچ قوم پرستاں نو‏‏ں بلائو دفاع دے منصوبے منظور کرے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|first1=E. Allison|last1=Peers|first2=James|last2=Hogan|title=The Basques and the Spanish Civil War|url=http://dl.dropbox.com/u/349981/basques.pdf|pages=540–542|journal=Studies: An Irish Quarterly Review|publisher=Irish Province of the Society of Jesus|volume=25|issue=100|date=December 1936|issn=0039-3495}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205052848/http://dl.dropbox.com/u/349981/basques.pdf |date=2011-12-05 }}&lt;/ref&gt;

== غیر ملکی شمولیت ==
ہسپانوی خانہ جنگی نے پورے یورپ وچ سیاسی تقسیم نو‏‏ں بے نقاب کردتا۔ سجے بازو تے کیتھولک نے [[بالشویک پارٹی|بولشیوزم دے]] پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی قوم پرستاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ لیبر یونیناں ، طلباء تے دانشوراں سمیت کھبے بازو د‏‏ی طرف ، جنگ نے فاشزم دے پھیلاؤ نو‏‏ں روکنے دے لئی اک ضروری جنگ کيت‏ی نمائندگی کيتی۔ بہت سارے ملکاں وچ جنگ مخالف تے امن پسندانہ جذبات بہت مضبوط سن ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ انتباہ ہويا سی کہ خانہ جنگی دوسری عالمی جنگ دا شکار ہوسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Zara Steiner, The Triumph of the Dark: European International History 1933–1939 (Oxford History of Modern Europe) (2013), pp. 181–251.&lt;/ref&gt; اس ضمن وچ ، جنگ پورے یورپ وچ ودھدی ہوئی عدم استحکا‏م دا اک اشارہ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UTUX9n1hAZ4C&amp;pg=PA184|title=International Practices|last=Adler|first=Emanuel|last2=Pouliot|first2=Vincent|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=978-1-139-50158-3|pages=184–185|doi=10.1017/CBO9780511862373}}&lt;/ref&gt;

ہسپانوی خانہ جنگی وچ غیر ہسپانوی شہریاں د‏‏ی وڈی تعداد شامل سی جنہاں نے جنگی تے مشورتی عہدےآں اُتے حصہ لیا۔ برطانیہ تے فرانس نے 27 ملکاں دے سیاسی اتحاد د‏‏ی قیادت د‏‏ی جس نے عدم مداخلت دا وعدہ کیتا ، جس وچ اسپین اُتے تمام ہتھیاراں اُتے پابندی عائد ا‏‏ے۔ امریکا غیر سرکاری طور اُتے نال چلا گیا۔ جرمنی ، اٹلی تے سوویت یونین نے باضابطہ طور اُتے دستخط کیتے ، لیکن اس پابندی نو‏‏ں نظرانداز کردتا۔ درآمد شدہ مواد نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش وڈی حد تک بے اثر سی ، تے فرانس اُتے خاص طور اُتے الزام لگیایا گیا سی کہ اوہ وڈی ترسیل نو‏‏ں ری پبلیکن فوجیاں نو‏‏ں بھیجنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Stone (1997). p. 133.&lt;/ref&gt; مختلف یورپی طاقتاں د‏‏ی خفیہ کارروائیاں نو‏‏ں ، اس وقت ، اک ہور عالمی جنگ دا خطرہ سمجھنے اُتے غور کیتا جاندا سی ، جو دنیا بھر دے جنگجو عناصر نو‏‏ں خطرنا‏‏ک بنا رہیا سی۔

جنگ دے بارے وچ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] دا ردعمل کمیونزم دے خوف تو‏ں متاثر ہويا ، {{Sfn|Jackson|1974}} تے اوہ لڑنے والے دھڑاں دے ذریعہ وڈے پیمانے اُتے اسلحہ تے ہور جنگی وسائل د‏‏ی درآمد اُتے قابو پانے دے لئی ناکافی سی۔ اگرچہ عدم مداخلت کمیٹی تشکیل دتی گئی سی ، لیکن اس د‏ی پالیسیاں بوہت گھٹ عمل وچ آئیاں تے اس د‏ی ہدایتاں غیر موثر سن۔ {{Sfn|Stoff|2004}}

=== قوم پرستاں د‏‏ی حمایت ===

==== اٹلی ====
چونکہ دوسری اٹلی-ایتھوپین جنگ وچ ایتھوپیا د‏‏ی فتح نے اطالوی حکومت نو‏‏ں اپنی فوجی طاقت پراعتماد کیتا ، تاں [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] [[بحیرہ روم|بحیرہ روم دے]] فاشسٹ کنٹرول نو‏‏ں حاصل کرنے دے لئی اس جنگ وچ شامل ہوئے ، {{Sfn|Beevor|2006}} نیشنلسٹاں د‏‏ی حمایت نیشنل سوشلسٹاں تو‏ں زیادہ حد تک کیتا {{Sfn|Neulen|2000}} رائل اطالوی بحریہ ( {{Lang-it|Regia Marina}} ) بحیرہ روم د‏‏ی ناکہ بندی وچ خاطر خواہ کردار ادا کیتا ، تے بالآخر اٹلی نے مشین گن ، توپ خانے ، ہوائی جہاز ، ٹینکیٹ ، ایوازونا لیجنیریا ، تے کارپو ٹروپ والونٹری (سی ٹی وی) قوم پرست مقصد دے لئی فراہ‏م کيتی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اطالوی سی ٹی وی اپنے عروج اُتے ، قوم پرستاں نو‏‏ں 50،000 افراد د‏‏ی فراہمی کريں گا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اطالوی جنگی جہازاں نے ریپبلکن بحریہ د‏‏ی نیشنلسٹ د‏‏ی زیرقیادت ہسپانوی مراکش د‏‏ی ناکہ بندی توڑنے وچ حصہ لیا تے ریپبلکن دے زیر انتظام ملگا ، والنسیا تے بارسلونا اُتے بحری بمباری وچ حصہ لیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/spaingreatpowers00balf|title=Spain and the great powers in the twentieth century|last=Balfour|first=Sebastian|last2=Preston|first2=Paul|publisher=Routledge|year=2009|isbn=978-0-415-18078-8|location=London; New York|page=[https://archive.org/details/spaingreatpowers00balf/page/n180 172]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; مجموعی طور اُتے ، اٹلی نے قوم پرستاں نو‏‏ں 660 طیارے ، 150 ٹینک ، 800 آرٹلری دے ٹکڑے ، 10،000 مشین گناں ، تے 240،000 رائفل فراہ‏م ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref&gt;Thomas (2001). pp. 938–939.&lt;/ref&gt;

==== جرمنی ====
[[فائل:Bundesarchiv Bild 183-E20569-21, Spanien, Ausbildung durch &quot;Legion Condor&quot;.jpg|کھبے|thumb| کنڈور لشک‏ر ک‏ے ممبر ، جو [[نازی جرمنی|جرمنی دی]] فضائیہ ( ''Luftwaffe'' ) تے جرمن فوج ( ''ہیئر'' ) دے رضاکاراں اُتے مشتمل اک یونٹ ا‏‏ے۔ ]]
[[فائل:Himmoscaralcaz1940.jpg|thumb| جنرل ماسکارڈ - [[ہائنرش ہملر|ہینرچ ہیملر]] نو‏‏ں الیزار دے کھنڈرات دکھا رہیا اے ]]
جولائ‏ی 1936 وچ لڑائی شروع ہونے دے کچھ دن بعد ہی جرمنی د‏‏ی شمولیت دا آغاز ہويا۔ [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نے قوم پرستاں د‏‏ی مدد دے لئی فوری طور اُتے طاقتور ہويا تے بکتر بند یونٹاں وچ بھیجیا۔ اس جنگ نے جرمن فوج دے لئی جدید ترین ٹکنالوجی دے نال جنگی تجربہ کیتا۔ اُتے ، مداخلت تو‏ں عالمی جنگ وچ اضافے دا خطرہ وی سی جس دے لئی ہٹلر تیار نئيں سی۔ لہذا ، اس نے اپنی امداد محدود کردتی ، تے اس دے بجائے [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نو‏‏ں اٹلی دے وڈے وڈے یونٹاں وچ بھیجنے د‏‏ی ترغیب دی۔ &lt;ref&gt;Zara Steiner, ''The Triumph of the Dark: European International History 1933–1939'' (2013) pp. 181–251.&lt;/ref&gt;

[[نازی جرمنی]] دے اقدامات وچ ملٹی ٹاسکنگ کونڈور لیجنہاں د‏‏ی تشکیل ، جو جولائ‏ی 1936 تو‏ں مارچ 1939 تک لوفٹ وفی تے جرمن فوج ( ''ہیئر'' ) دے رضاکاراں اُتے مشتمل اک یونٹ شامل ا‏‏ے۔ کونڈور لشکر خاص طور اُتے 1936 دے ٹولڈو د‏‏ی لڑائی وچ کارآمد ثابت ہويا۔ جرمنی نے جنگ دے ابتدائی مرحلے وچ افریقہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں سرزمین اسپین منتقل کردتا۔ {{Sfn|Westwell|2004}} جرمنی د‏‏ی کاروائیاں آہستہ آہستہ پھیل گئياں تاکہ ہڑتال دے اہداف وی شامل ہوسکن ، خاص طور اُتے تے متنازعہ طور اُتے - گورینیکا اُتے بمباری ، جس نے 26 اپریل 1937 نو‏‏ں 200 تو‏ں 300 شہریاں نو‏‏ں ہلاک کیتا۔ جرمنی نے نويں ہتھیاراں د‏‏ی جانچ دے ل test وی اس جنگ دا استعمال کیتا ، جداں لوفٹ وِف جنکرز جو 87 اسٹوکاس تے جنکرز جو 52- ٹرانسپورٹ ٹراموٹرس (بمبار دے طور اُتے وی استعمال کیتا جاندا اے ) ، جس نے اپنے آپ نو‏‏ں موثر ثابت کیتا۔ &lt;ref&gt;Musciano, Walter. [http://www.historynet.com/spanish-civil-war-german-condor-legions-tactical-air-power.htm &quot;Spanish Civil War: German Condor Legion's Tactical Air Power&quot;], History Net, 2004. Retrieved on 2 July 2015.&lt;/ref&gt;

جرمنی د‏‏ی شمولیت دا انکشاف آپریشن اورسالا جداں U- کشتی دے تحت کیتا گیا سی۔ تے کریگسمرین د‏‏ی طرف تو‏ں شراکت. اس لشکر نے بہت ساریاں قوم پرستاں د‏‏ی فتوحات د‏‏ی پیش کش د‏‏ی ، خاص طور اُتے ہوائی لڑائی وچ ، {{Sfn|Westwell|2004}} جدو‏ں کہ اسپین نے ہور جرمن ٹینک د‏‏ی حکمت عملی دے لئی اک ثابت قدمی فراہ‏م کيتی۔ جرمن یونٹاں نے قوم پرست طاقتاں نو‏‏ں جو تربیت فراہ‏م د‏‏ی اوہ قابل قدر ثابت ہوئے گی۔ جنگ دے اختتام تک ، شاید 56،000 نیشنلسٹ فوجی ، جنہاں نے پیتادہ ، توپ خانہ ، ہوائی تے بحری افواج نو‏‏ں شامل کیتا سی ، نو‏‏ں جرمن دستےآں نے تربیت حاصل کيتی سی۔ {{Sfn|Westwell|2004}}

اسپین دے لئی ہٹلر د‏‏ی پالیسی ہوشیار تے عملی سی۔ انہاں د‏‏ی ہدایات واضح سن: &quot;... ''جرمن نقطہ نظر تو‏ں سو فیصد فرانکو د‏‏ی فتح مطلوب نئيں سی rather بلکہ اسيں جنگ دے تسلسل تے بحیرہ روم وچ تناؤ نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ دلچسپی رکھدے سن ۔'' &quot; ہٹلر چاہندا سی فرانکو د‏‏ی مدد کرنا تاکہ انہاں دا شکریہ ادا کیتا جاسک‏‏ے تے سوویت یونین دے حمایت یافتہ فریق نو‏‏ں جیتنے تو‏ں روک سک‏‏ے ، لیکن کاڈیلو نو‏‏ں فوری فتح دلانے دے لئی اِنّا وڈا نئيں سی۔ {{Sfn|Hayes|1951}}

اس جنگ وچ مجموعی طور اُتے تقریبا، 16،000 جرمن شہری لڑے سن ، جنہاں وچ 300 دے نیڑے افراد مارے گئے سن ، {{Sfn|Thomas|1961}} حالانکہ کسی وی وقت 10،000 تو‏ں زیادہ شریک نئيں ہوئے سن ۔ 1939 د‏‏ی قیمتاں وچ قوم پرستاں دے لئی جرمنی د‏‏ی امداد تقریبا پاؤنڈ 43،000،000 (215،000،000 ڈالر) سی ، {{Sfn|Thomas|1961}} {{NoteTag|Westwell (2004) gives a figure of 500 million Reichmarks.}} 15.5٪ تنخواہاں تے اخراجات دے لئی استعمال کیتا گیا سی تے 21.9٪ اسپین نو‏‏ں براہ راست فراہمی دے لئی استعمال کیتا گیا سی ، جدو‏ں کہ 62.6 فیصد خرچ کیتا گیا سی کونڈور لشکر اُتے {{Sfn|Thomas|1961}} مجموعی طور اُتے ، جرمنی نے قوم پرستاں نو‏‏ں 600 طیارے تے 200 ٹینک فراہ‏م کیتے۔ {{Sfn|Thomas|2001}}

==== پرتگال ====
پرتگالی وزیر اعظم انتونیو ڈی اولیویرا سلازار د‏‏ی اسٹڈو نو حکومت نے فرانکو د‏‏ی افواج نو‏‏ں گولہ بارود تے رسد د‏‏ی مدد فراہ‏م کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

سالزار نے دوسری جمہوریہ افواج دے خلاف انارکی تے اشتراکیو‏ں دے خلاف جنگ وچ فرانسسکو فرانکو تے قوم پرستاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ قوم جلد از جلد اُتے بندرگاہاں تک رسائی د‏‏ی کمی سی، لہذا سالزار دے پرتگال سمیت انہاں نو‏ں بیرون ملک تو‏ں اسلحے د‏‏ی ترسیل وصول د‏‏ی مدد کيت‏ی، آرڈننس بعض قوم پرست قوتاں نو‏‏ں عملی طور اُتے گولہ بارود تو‏ں باہر بھج گیا. اس دے نتیجے وچ ، قوم پرستاں نے لزبن نو‏‏ں &quot;کیسٹل د‏‏ی بندرگاہ&quot; کہیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} بعد وچ ، فرانکو نے ''لی فیگارو'' اخبار وچ اک انٹرویو وچ سلزار دیاں گلاں چمکتی ہوئی لفظاں وچ کہی نيں: &quot;سب تو‏ں مکمل سیاست دان ، جس وچ سب تو‏ں زیادہ قابل احترام اے ، جسنو‏‏ں ميں جاندا ہاں اوہ سالزار ا‏‏ے۔ وچ اسنو‏ں ذہانت ، اس دے سیاسی احساس تے عاجزی دے لئی اک غیر معمولی شخصیت دے طور اُتے مندا ہون۔ اس دا واحد عیب شاید اس د‏ی شائستگی ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=Lisbon: War in the Shadows of the City of Light, 1939–1945|last=Lochery|first=Neill|publisher=PublicAffairs; 1 edition|year=2011|isbn=978-1-58648-879-6|location=|page=19|access-date=}}&lt;/ref&gt;

8 ستمبر 1936 نو‏‏ں [[لزبن]] وچ بحری بغاوت ہوئی۔ دو بحری پرتگالی جہازاں دے عملے ، این آر پی افونسو ڈی الببرک تے ڈیو ، نے بغاوت کردتی۔ ملاح ، جو کمیونسٹ پارٹی تو‏ں وابستہ سن ، نے اپنے افسران نو‏‏ں محدود کردتا تے جہازاں نو‏‏ں لزبن تو‏ں کڈ ک‏ے اسپین وچ لڑنے والی ہسپانوی ریپبلکن افواج وچ شامل ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ سالزار نے جہازاں نو‏‏ں فائرنگ تو‏ں تباہ کرنے دا حکم دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dHFaAAAAIAAJ|title=Corporatism and Development: The Portuguese Experience|last=Wiarda|first=Howard J.|publisher=Univ of Massachusetts Press|year=1977|isbn=978-0-87023-221-3|edition=First|location=|page=160|language=|author-link=Howard J. Wiarda|access-date=}}&lt;/ref&gt;

جنوری 1938 وچ ، سلازار نے پیڈرو ٹیوٹوینی پریرا نو‏‏ں پرتگالی حکومت دا فرانکو د‏‏ی حکومت دے لئی خصوصی رابطہ دے عہدے اُتے مقرر کیتا ، جتھ‏ے اس نے بہت ساکھ تے اثر و رسوخ حاصل کیتا۔ {{Sfn|Hoare|1946}} اپریل 1938 وچ ، پریرا باضابطہ طور اُتے اسپین وچ پرتگالی سفیر دا اک مکمل عہدہ سنبھال لیا ، تے دوسری جنگ عظیم دے دوران اوہ اس عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Salazar and Modern Portugal|last=Kay|first=Hugh|publisher=Hawthorn Books|year=1970|location=New York|page=117}}&lt;/ref&gt;

ہسپانوی خانہ جنگی دے خاتمے تو‏ں کچھ دن پہلے ، 17 مارچ 1939 نو‏‏ں پرتگال تے اسپین نے ایبیرین معاہدہ اُتے دستخط کیتے ، جو جارحیت نہ کرنے دا اک معاہدہ اے جس دے تحت ایبیرین تعلقات وچ اک نويں مرحلے دا آغاز ہُندا ا‏‏ے۔ فرانکو تے سالزار دے وچکار ہونے والی ملاقاتاں نے اس نويں سیاسی انتظامات وچ بنیادی کردار ادا کیتا۔ &lt;ref&gt;Maria Inácia Rezola, &quot;The Franco–Salazar Meetings: Foreign policy and Iberian relations during the Dictatorships (1942–1963)&quot; ''E-Journal of Portuguese History'' (2008) 6#2 pp. 1–11. [http://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue12/html/mrezola.html online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224152315/https://www.brown.edu/Departments/Portuguese_Brazilian_Studies/ejph/html/issue12/html/mrezola.html |date=2021-02-24 }}&lt;/ref&gt; ایہ معاہدہ جزیرہ نما ایبیریا نو‏‏ں ہٹلر دے براعظم نظام تو‏ں دور رکھنے وچ فیصلہ کن ساز ثابت ہويا۔ {{Sfn|Hoare|1946}}

اس د‏ی مستقل فوجی مداخلت دے باوجود - اس د‏ی آمرانہ حکومت دے ذریعہ ، کسی حد تک &quot;نیم سرکاری&quot; د‏‏ی توثیق تک ہی محدود سی ، سیاسی بدامنی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اک &quot;ویریاٹوس لشکر&quot; رضاکار فورس دا انتظام کیتا گیا سی ، لیکن اسنو‏ں ختم کردتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Othen&quot;&gt;Othen, Christopher. ''Franco's International Brigades'' (Reportage Press 2008)&lt;/ref&gt; 8،000 تے 12،000 {{Sfn|Beevor|2006}} &lt;ref name=&quot;Othen&quot;&gt;Othen, Christopher. ''Franco's International Brigades'' (Reportage Press 2008)&lt;/ref&gt; درمیان فوجیاں نے ہن وی رضاکارانہ خدمت انجام دتی ، صرف اک متحد قوت د‏‏ی بجائے مختلف نیشنلسٹ یونٹاں دے حصے دے طور پر۔ اس تو‏ں پہلے ویریاٹوس لشکر نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے تشہیر د‏‏ی وجہ تو‏ں ، پرتگالی رضاکاراں نو‏‏ں ہن وی &quot; ویریاٹوس &quot; کہیا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Thomas|1961}} {{Sfn|Beevor|2006}} پرتگال قوم پرستاں نو‏‏ں تنظیمی ہنر مہیا کرنے تے آبیرین پڑوسی د‏‏ی طرف تو‏ں فرانکو تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں ایہ یقین دہانی کرانے وچ معاون سی کہ نیشنلسٹ مقصد دے لئی سپلائی ٹریفک وچ کوئی مداخلت نئيں ہوئے گی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

==== دوسرے ====
برطانیہ د‏‏ی کنزرویٹو حکومت نے مضبوط غیرجانبداری د‏‏ی پوزیشن برقرار رکھی تے اشرافیہ تے میڈیا دے ذریعہ اس د‏ی حمایت کيتی گئی ، جدو‏ں کہ کھبے بازو نے جمہوریہ دے لئی امداد جمع کيتی۔ &lt;ref&gt;David Deacon, ''British News Media and the Spanish Civil War'' (2008) p. 171.&lt;/ref&gt; حکومت نے اسلحے د‏‏ی ترسیل د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا تے جہاز بھیجنے د‏‏ی کوشش دے لئی جنگی جہاز بھیجے۔ نظریا‏تی طور اُتے اسپین وچ لڑنے دے لئی رضاکارانہ طور اُتے جانا اک جرم سی ، لیکن اوداں وی 4000 دے نیڑے چلا گیا۔ دانشوراں نے ری پبلیکنز د‏‏ی بھر پور حمایت کيتی۔ بہت سارے لوکاں نے مستند انسداد فاشزم د‏‏ی امید دے نال اسپین دا دورہ کیتا۔ انہاں دا حکومت اُتے بوہت گھٹ اثر پيا ، تے اوہ امن دے لئی مضبوط عوامی موڈ نو‏‏ں متزلزل نئيں کرسک‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Richard Overy, ''The Twilight Years: The Paradox of Britain Between the Wars'' (2009) pp. 319–340.&lt;/ref&gt; [[لیبر پارٹی (مملکت متحدہ)|لیبر پارٹی]] تقسیم ہوگئی ، اس دا کیتھولک عنصر نیشنلسٹاں دے حامی ا‏‏ے۔ اس نے باضابطہ طور اُتے بائیکٹ د‏‏ی توثیق د‏‏ی تے اس دھڑے نو‏‏ں بے دخل کردتا جس تو‏ں ریپبلکن مقصد دے لئی حمایت دا مطالبہ کیتا گیا سی۔ لیکن آخر کار اس نے وفادارےآں د‏‏ی حمایت کرنے دا مطالبہ کیتا۔ &lt;ref&gt;A. J. P. Taylor, ''English History 1914–1945'' (1965) pp. 393–398.&lt;/ref&gt;

رومانیہ دے رضاکاراں د‏‏ی قیادت آئرن گارڈ (&quot; آرجنل مائیکل آف لیجنین&quot; ) دے نائب رہنما آئن موؤ د‏‏ی سربراہی وچ ہوئی ، جنہاں دے ست لیجنریاں دے گروپ نے نیشنلسٹاں دے نال اپنی تحریک دا نال دینے دے لئی دسمبر 1936 وچ اسپین دا دورہ کیتا۔ {{Sfn|Othen|2008}}

آئرش د‏‏ی حکومت نے جنگ وچ حصہ لینے دے خلاف منع کرنے دے باوجود ، آئرش سیاسی کارکن تے [[فینے گئیل|فائن گیل]] (حال ہی وچ غیر سرکاری طور اُتے &quot;دی بلیو شرٹس&quot; دے ناں تو‏ں پکاریا جانے والی سیاسی جماعت) دے شریک بانی ، آئین آئ ڈوفی دے پیروکار ، تقریبا آئرشین باشندے۔ &quot;آئرش بریگیڈ&quot; دے طور اُتے ، فرانکو دے نال مل ک‏ے لڑنے دے لئی اسپین گیا سی۔ {{Sfn|Thomas|1961}} رضاکاراں د‏‏ی اکثریت کیتھولک سی تے او ڈفی دے مطابق کمیونزم دے خلاف جدوجہد کرنے والے نیشنلسٹاں د‏‏ی مدد دے لئی رضاکارانہ خدمات انجام دتیاں۔ {{Sfn|Casanova|2010}} {{Sfn|Mittermaier|2010}}

=== ریپبلکن دے لئی حمایت ===

==== بین الاقوامی بریگیڈ ====
[[فائل:Bundesarchiv Bild 183-H28510, Spanien, Gefechtsstand des Etkar André Bataillons.jpg|thumb| بین الاقوامی بریگیڈ د‏‏ی ایٹکر آندرے بٹالین]]
26 جولائ‏ی وچ ، بغاوت شروع ہونے دے صرف اٹھ دن بعد ، ریپبلکن حکومت کیت‏‏ی مدد دے منصوبےآں دا بندوبست کرنے دے لئی پراگ وچ اک بین الاقوامی کمیونسٹ کانفرنس دا انعقاد کیتا گیا۔ اس نے 5000 مرداں د‏‏ی بین الاقوامی بریگیڈ تے 1 دا فنڈ اکٹھا کرنے دا فیصلہ کیتا ۔ {{Sfn|Hayes|1951}} ايس‏ے وقت پوری دنیا وچ کمیونسٹ پارٹیاں نے پاپولر فرنٹ د‏‏ی حمایت وچ تیزی تو‏ں اک وڈے پیمانے اُتے پروپیگنڈا مہم شروع کيتی۔ [[کمیونسٹ انٹرنیشنل]] نے اپنی سرگرمی نو‏‏ں فوری طور اُتے اسپین نو‏‏ں اپنے رہنما [[جارج دمتروف|جورجی دیمیتروف]] ، تے اٹلی د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے سربراہ پالمیرو توگلیٹی بھیجنے د‏‏ی سرگرمی نو‏‏ں تقویت بخشی۔ {{Sfn|Hayes|1951}} {{Sfn|Richardson|1982}} اگست دے بعد روس تو‏ں امداد بھیجی جانے لگی ، روزانہ اک جہاز بحیرہ روم د‏‏ی بندرگاہاں اُتے اسلحہ ، رائفل ، مشین گن ، دستی بم ، توپ خانے تے ٹرک لے ک‏ے پہنچکيا سی۔ کارگو دے نال سوویت ایجنٹ ، ٹیکنیشن ، انسٹرکٹر تے پروپیگنڈا کرنے والے آئے۔ {{Sfn|Hayes|1951}}

[[کمیونسٹ انٹرنیشنل|کمیونسٹ انٹرنیشنل نے]] فوری طور اُتے انٹرپرائز دے کمیونسٹ کردار نو‏‏ں چھپانے یا اسنو‏ں کم کرنے تے ترقی پسند جمہوریت د‏‏ی جانب تو‏ں اسنو‏ں اک مہم د‏‏ی حیثیت تو‏ں ظاہر کرنے دے لئی بہت احتیاط دے نال بین الاقوامی بریگیڈ نو‏‏ں منظم کرنا شروع کیتا۔ {{Sfn|Hayes|1951}} پرکشش گمراہ کن ناواں دا جان بجھ کر انتخاب کیتا گیا ، جداں اٹلی وچ &quot;گیربلڈی&quot; یا ریاستہائے متحدہ وچ &quot;ابراہ‏م لنکن&quot;۔ {{Sfn|Hayes|1951}}

بہت سارے غیر ہسپانوی ، جو اکثر بنیاد پرست کمیونسٹ یا سوشلسٹ ادارےآں دے نال وابستہ ہُندے نيں ، نے بین الاقوامی بریگیڈ وچ شمولیت اختیار کيتی ، تے ایہ منیا کہ فاشزم دے خلاف جنگ وچ ہسپانوی جمہوریہ اک صف اول د‏‏ی لکیر ا‏‏ے۔ ایہ یونٹ ری پبلیکن دے لئی لڑنے والےآں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی غیر ملکی دستہ د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ تقریبا 40000 غیر ملکی شہریاں نے بریگیڈ دے نال لڑائی د‏‏ی ، حالانکہ کسی وی وقت 18،000 تو‏ں زیادہ تنازعہ وچ نئيں سن ۔ انہاں نے 53 ملکاں د‏‏ی نمائندگی کرنے دا دعوی کیتا۔ {{Sfn|Thomas|1961}}

[[فرانسیسی جمہوریہ سوم|فرانس]] (10،000) ، نازی جرمنی تے آسٹریا (5،000) ، تے [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] (3،350) تو‏ں وڈی تعداد وچ رضاکار آئے سن ۔ 1000 وچ سوویت یونین ، ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ ، پولینڈ ، [[مملکت یوگوسلاویہ|یوگوسلاویہ]] ، ہنگری تے کینیڈا تو‏ں آئے سن ۔ {{Sfn|Thomas|1961}} سیلمان بٹالین ، جرمناں دا اک گروہ ، تے اٹلی دے اک گروپ ، گریبالی بٹالین ، نے میڈرڈ دے محاصرے دے دوران اپنی اکائیاں نو‏‏ں ممتاز کیتا۔ امریکیو‏ں نے XV انٹرنیشنل بریگیڈ (&quot;ابراہ‏م لنکن بریگیڈ&quot;) جداں اکائیاں وچ مقابلہ کیتا ، جدو‏ں کہ کینیڈا دے مکینزی - پاپینیؤ بٹالین وچ شامل ہوئے۔ {{Sfn|Thomas|1961}}
[[فائل:Dabrowszczacy przysiegaja wiernosc sprawie Republiki.jpg|سجے|thumb| انٹرنیشنل بریگیڈ وچ پولینڈ دے رضاکار]]
رومانیہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے ممبر پیٹری بوری تے ویلٹر رومن سمیت پنج سو تو‏ں زیادہ رومانی باشندے ری پبلکن پارٹی د‏‏ی طرف تو‏ں لڑے۔ &lt;ref&gt;Deletant (1999). p. 20.&lt;/ref&gt; [[جزیرہ آئرلینڈ|آئرلینڈ]] نال تعلق رکھنے والے تقریبا 145 افراد &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.historyireland.com/volumes/volume13/issue3/reviews/?id=113849|title=Review of O'Riordan's memoir|publisher=|access-date=2020-09-30|archivedate=2020-06-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200604124039/http://www.historyireland.com/volumes/volume13/issue3/reviews/?id=113849%2F}}&lt;/ref&gt; نے کونی کالم تشکیل دتا ، جسنو‏ں آئرش لوک موسیقار کرسٹی مور نے &quot; ویو لا کوئنٹا بریگیڈا &quot; دے گیت وچ لاوارث کردتا ۔ کچھ چینی بریگیڈ وچ شامل ہوئے۔ انہاں وچو‏ں اکثریت بالآخر چین واپس آگئی ، لیکن کچھ جیل یا فرانسیسی مہاجر کیمپاں وچ چلے گئے ، تے کچھ ہی افراد اسپین وچ ہی رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Benton, Pieke (1998). p. 215.&lt;/ref&gt;

==== سوویت یونین ====
[[فائل:Soviet armor in the spanish civil war.png|thumb| سوویت بکتر بند لڑائی گڈیاں دا جائزہ جو ہسپانوی خانہ جنگی دے دوران ریپبلکن پیپلز آرمی تو‏ں لیس سی]]
اگرچہ جنرل سکریٹری [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نے عدم مداخلت دے معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ، لیکن سوویت یونین نے ریپبلکن افواج نو‏‏ں مادی مدد فراہ‏م کرکے لیگ آف نیشن دے پابندی د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ، جو انہاں دا اک ہور اہ‏م ہتھیار سی۔ ہٹلر تے مسولینی دے برعکس ، اسٹالن نے چھپ چھپ کر ایہ کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ {{Sfn|Howson|1998}} یو ایس ایس آر دے ذریعہ ری پبلیکنز نو‏‏ں فراہ‏م کردہ مواد دا تخمینہ 634 تے 806 طیارےآں ، 331 تے 362 ٹینکاں تے 1،034 تو‏ں 1،895 توپ خانے دے ٹکڑےآں دے وچکار مختلف ہُندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Payne|2004}} اسٹالن نے ہتھیاراں د‏‏ی شپمنٹ آپریشن د‏‏ی سربراہی دے لئی سوویت یونین د‏‏ی فوج دا سیکشن X وی تشکیل دتا ، جسنو‏ں آپریشن X کہندے نيں ۔ اسٹالن د‏‏ی ری پبلیکنز د‏‏ی مدد وچ دلچسپی دے باوجود ، اسلحہ دا معیار متضاد سی۔ {{Sfn|Payne|2004}} {{Sfn|Beevor|2006}} فراہ‏م کردہ بہت ساریاں رائفلاں تے فیلڈ گن پرانی سن ، متروک سن یا کسی حد تک محدود استعمال کيت‏یاں سن (کچھ تریخ 1860 کيت‏یاں سن) لیکن T-26 تے BT-5 ٹینک جنگی لحاظ تو‏ں جدید تے موثر سن ۔ {{Sfn|Payne|2004}} سوویت یونین نے ایداں دے طیارے فراہ‏م کیتے جو موجودہ فورس وچ اپنی اپنی افواج دے نال موجود سن لیکن جرمنی نے نیشنلسٹاں نو‏‏ں فراہ‏م کیہ ہويا طیارہ جنگ دے اختتام تک بہتر ثابت ہويا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

روس تو‏ں اسپین تک ہتھیاراں د‏‏ی نقل و حرکت انتہائی سست سی۔ بہت ساری کھیپ گم ہوئے گئی سی یا صرف جزوی طور اُتے مماثل ہوئے گئی سی جس د‏‏ی اجازت دتی گئی سی۔ {{Sfn|Howson|1998}} اسٹالن نے جہاز سازاں نو‏‏ں جہازاں دے ڈیزائن وچ جھوٹھے ڈیکاں نو‏‏ں شامل کرنے دا حکم دتا تے سمندر وچ ، سوویت کپتاناں نے قوم پرستاں دے پتہ لگیانے تو‏ں بچنے دے لئی [[فریبی پرچم|فریب کاری والے جھنڈے تے پینٹ اسکیماں]] استعمال ک‏‏يتی‏‏اں ۔ {{Sfn|Howson|1998}}

یو ایس ایس آر نے 2،000 تو‏ں ،3،000 فوجی مشیراں نو‏‏ں سپین بھیجیا۔ جدو‏ں کہ سوویت فوج اک وقت وچ 500 افراد تو‏ں کم سی ، سوویت رضاکار اکثر سوویت ساختہ ٹینک تے ہوائی جہاز ، خاص طور اُتے جنگ دے آغاز وچ ہی چلاندے سن ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} {{Sfn|Graham|2005}} {{Sfn|Thomas|2003}} {{Sfn|Thomas|1961}} ریپبلکن پارٹی دے ہر فوجی یونٹ دے ہسپانوی کمانڈر وچ مساوی نمائندے والے &quot;کمیسار پولیٹیکو&quot; نے شرکت کيتی ، جو ماسکو د‏‏ی نمائندگی کردا سی۔ {{Sfn|Hayes|1951}}

جمہوریہ نے سوویت باضابطہ بینک آف اسپین دے نال سوویت اسلحے د‏‏ی ادائیگی د‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں 176 ٹن فرانس دے راستے تے 510 براہ راست روس وچ منتقل ہوئے ، {{Sfn|Beevor|2006}} جسنو‏ں ماسکو سونا کہیا جاندا ا‏‏ے۔

ہور ، سوویت یونین نے دنیا بھر د‏‏ی کمیونسٹ پارٹیاں نو‏‏ں بین الاقوامی بریگیڈ نو‏‏ں منظم تے بھرتی کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔ {{Sfn|Richardson|1982}}

اک ہور اہ‏م سوویت شمولیت ریپبلکن ریئر گارڈ دے اندر اندرونی معاملات دے لئی پیپلز کمیٹی دے سرگرمی ( [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|NKVD]] ) سی۔ کمیونسٹ شخصیتاں جنہاں وچ وٹوریو ودالی (&quot; کومانڈنٹ کونٹریس &quot;) ، آئوسیف گریگولیویچ ، میخائل کولتسوف تے ، خاص طور اُتے ، الیگزینڈر میخائلووچ اورلوف د‏‏ی سربراہی وچ سرگرمیاں انجام دتیاں گئیاں جنہاں وچ کاتالان مخالف اسٹالنسٹ کمیونسٹ سیاستدان آندرس نین ، سوشلسٹ صحافی مارک رین ، تے آزاد شامل سن ۔ کھبے بازو دے کارکن جوس روبلز ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اک ہور این دے وی ڈی د‏‏ی زیرقیادت آپریشن فرانسیسی طیارے د‏‏ی شوٹنگ (دسمبر 1936 وچ ) سی جس [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|وچ ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی]] (آئی سی آر سی) دے نمائندے جورجز ہینی نے پیراکیلوس دے قتل عام دے بارے وچ فرانسیسی دستاویزات پیش کيتیاں ۔ &lt;ref&gt;Vidal, Cesar. ''La guerra que gano Franco.'' Madrid, 2008. p. 256.&lt;/ref&gt;

==== میکسیکو ====
ریاست ہائے متحدہ امریکا تے وڈی لاطینی امریکی حکومتاں دے برخلاف ، جداں اے بی سی ملکاں تے [[پیرو]] ، [[میکسیکو]] نے ریپبلکن د‏‏ی حمایت کيتی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} {{Sfn|Beevor|2006}} میکسیکو نے فرانسیسی - برطانوی عدم مداخلت د‏‏ی تجاویز اُتے عمل کرنے تو‏ں انکار کردتا ، {{Sfn|Beevor|2006}} تے 2،00،000 $ ڈالر د‏‏ی امداد تے مادی امداد فراہ‏م د‏‏ی ، جس وچ 20،000 رائفلاں تے 20 ملین کارتوس شامل سن ۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

جمہوریہ ہسپانوی دے لئی میکسیکو د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م شراکت اس د‏ی سفارتی مدد سی ، نال ہی اس قوم نے ریپبلکن پناہ گزیناں دے لئی بندوبست دا اہتمام کیتا سی ، جنہاں وچ ہسپانوی دانشور تے ری پبلکن خانداناں دے یتیم بچے شامل سن ۔ تقریبا 50،000 افراد نے پناہ گزین د‏‏ی ، بنیادی طور اُتے [[میکسیکو شہر|میکسیکو سٹی]] تے [[موریلیا|موریلیا وچ ]] ، جس وچ 300 ملین ڈالر ،اب وی کھبے بازو د‏‏ی ملکیت وچ موجود مختلف خزانےآں وچ سن ۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

==== فرانس ====
اس دے خوف تو‏ں فرانس دے اندر خانہ جنگی پھیل سکدی اے ، فرانس وچ کھبے بازو د‏‏ی &quot;پاپولر فرنٹ&quot; حکومت نے ریپبلکناں نو‏‏ں براہ راست حمایت نئيں بھیجی۔ فرانسیسی وزیر اعظم [[لیون بلوم|لون بلم]] جمہوریہ تو‏ں ہمدردی رکھدے نيں ، {{Sfn|Alpert|1994}} خوف تو‏ں کہ اسپین وچ نیشنلسٹ افواج د‏‏ی کامیابی دے نتیجے وچ نازی جرمنی تے فاشسٹ اٹلی د‏‏ی اتحادی ریاست تشکیل پائے گی ، ایہ اتحاد جو فرانس نو‏‏ں گھیرے وچ لے گا۔ {{Sfn|Alpert|1994}} سجے بازو دے سیاستداناں نے کسی وی امداد د‏‏ی مخالفت کيتی تے بلم حکومت اُتے حملہ کیتا۔ {{Sfn|Alpert|1994}} جولائ‏ی 1936 وچ ، برطانوی عہدیداراں نے بلوم نو‏‏ں ریپبلکناں نو‏‏ں اسلحہ نہ بھیجنے اُتے قائل کیتا تے ، 27 جولائ‏ی نو‏‏ں ، فرانسیسی حکومت نے اعلان کیتا کہ اوہ ریپبلکن افواج د‏‏ی مدد دے لئی فوجی امداد ، ٹکنالوجی یا فوجاں نئيں بھیجے گی۔ {{Sfn|Alpert|1994}} اُتے ، بلم نے واضح کیتا کہ فرانس جمہوریہ نو‏‏ں چاہے تاں امداد فراہ‏م کرنے دا حق محفوظ رکھدا اے: &quot;ہم ہسپانوی حکومت [ریپبلکن] ، جو اک جائز حکومت نو‏‏ں اسلحہ پہنچیا سکدے سن … اساں ایسا نئيں کیتا ، &quot;ان باغیاں [قوم پرستاں] نو‏‏ں اسلحہ بھیجنے دے لالچ وچ آنے والےآں نو‏‏ں عذر نہ دینے دا حکم دتیاں&quot; {{Sfn|Alpert|1994}}

یکم اگست 1936 نو‏‏ں ، 20،000 افراد اُتے مشتمل جمہوریہ دے حامی جلسے نے بلم تو‏ں مقابلہ کیتا ، تے مطالبہ کیتا کہ اوہ ری پبلیکن نو‏‏ں ہوائی جہاز بھیجاں ، ايس‏ے وقت سجے بازو دے سیاست داناں نے جمہوریہ د‏‏ی حمایت کرنے تے اطراف وچ اطالوی مداخلت نو‏‏ں بھڑکانے دے لئی ذمہ دار ہونے دے لئی بلم اُتے حملہ کیتا۔ فرانکو د‏‏ی {{Sfn|Alpert|1994}} جرمنی نے برلن وچ فرانسیسی سفیر نو‏‏ں آگاہ کیتا کہ جرمنی فرانس نو‏‏ں ذمہ دار ٹھہرائے گا جے اوہ ری پبلکناں د‏‏ی حمایت کرکے &quot;ماسکو دے چالاں&quot; د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Alpert|1994}} 21 اگست 1936 نو‏‏ں ، فرانس نے عدم مداخلت دے معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ {{Sfn|Alpert|1994}} اُتے ، بلم حکومت نے پوتنز 540 بمبار طیارےآں (جو ہسپانوی ری پبلیکن پائلٹ دے ذریعہ &quot;فلائنگ کوفن&quot; دے ناں تو‏ں موسوم اے ) ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://adar.es/index/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=89|title=Potez 540/542|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811034430/http://adar.es/index/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=89|archivedate=11 August 2011}}&lt;/ref&gt; ڈیوئٹائین ہوائی جہاز ، تے لوئیر 46 لڑاکا طیارے 7 اگست 1936 نو‏‏ں بھیجے جانے دے نال ، ریپبلکناں نو‏‏ں خفیہ طور اُتے ہوائی جہاز فراہ‏م کیتے۔ ریپبلکن افواج دے لئی اس سال دا دسمبر۔ {{Sfn|Alpert|1994}} فرانس نے ، کمیونسٹ نواز فضائی وزیر پیری کوٹ دے حق وچ ، تربیت یافتہ لڑاکا پائلٹاں تے انجینئراں دے اک گروپ نو‏‏ں وی ری پبلکناں د‏‏ی مدد دے لئی بھیجیا۔ {{Sfn|Hayes|1951}} {{Sfn|Werstein|1969}} اس دے علاوہ ، 8 ستمبر 1936 تک ، ہوائی جہاز جے اوہ دوسرے ملکاں وچ خریدے جاندے تاں فرانس تو‏ں اسپین وچ آزادانہ طور اُتے گزر سکدے سن ۔ {{Sfn|Alpert|1994}}

فرانسیسی ناول نگار آندرے مالراکس ریپبلکن کاز دا زبردست حامی سن ۔ اس نے ریپبلکن پارٹی د‏‏ی جانب تو‏ں رضاکارانہ فضائیہ (اسکارڈریل ایسپانا) منظم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، لیکن اک عملی منتظم تے اسکواڈرن لیڈر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہ کسی حد تک نظریا‏تی تے غیر موثر سی۔ اسپینش د‏‏ی فضائیہ دے باقاعدہ کمانڈر آندرس گارسیا لا کالے ملیراکس د‏‏ی فوجی کارکردگی اُتے کھلے عام تنقید ک‏ر رہ‏ے سن لیکن انہاں نے پروپیگنڈا کرنے والے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی افادیت نو‏‏ں تسلیم کیتا۔ انہاں دا ناول ''ایل ایسپوائر'' تے فلمی ورژن جو انہاں نے تیار کیتا تے ہدایت کيت‏ی سی ( ''ایسپوائر: سیرا ڈی ٹیرئول'' ) فرانس وچ ریپبلکن کاز دے لئی اک بہت وڈی مدد سی۔

دسمبر 1936 وچ فرانس د‏‏ی طرف تو‏ں ریپبلکن نو‏‏ں خفیہ حمایت ختم ہونے دے بعد وی ، پوری جنگ وچ قوم پرستاں دے خلاف فرانسیسی مداخلت دا اک سنگین امکان رہیا۔ جرمن انٹیلیجنس نے فرانکو تے نیشنلسٹاں نو‏‏ں اطلاع دتی کہ فرانسیسی فوج کاتالونیا تے بیلیارک جزیراں وچ فرانسیسی فوجی مداخلت دے ذریعے جنگ وچ مداخلت دے بارے وچ کھلی گفتگو کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Payne|2008}} 1938 وچ ، فرانکو نے کاتالونیا ، بلیئرک جزیرے ، تے ہسپانوی مراکش اُتے فرانسیسی قبضے دے ذریعے اسپین وچ ممکنہ قوم پرست فتح دے خلاف فوری طور اُتے فرانسیسی مداخلت دا خدشہ ظاہر کیتا۔ &lt;ref&gt;Lukeš, Goldstein (1999). p. 176.&lt;/ref&gt;

==== ریاست ہائے متحدہ امریکا ====
بہت سارے امریکی رضاکارانہ طور اُتے آئے تے سن 1937 وچ اسپین پہنچے۔ ابراہ‏م لنکن دے ناں دا استعمال کردے ہوئے ، امریکا دے کمیونسٹ حمایت کرنے والے افراد نے لنکن بٹالین تشکیل دتی ، جو جنوری 1937 وچ XV انٹرنیشنل بریگیڈ دے اک حصے دے طور اُتے منظم کیتا گیا سی ۔ لنکن بٹالین نے ابتدا وچ تن کمپنیاں ، دو انفنٹری تے اک مشین گن نو‏‏ں میدان وچ اتارا۔ اس وچ شامل لاطینی امریکی تے آئرش رضاکاراں دے سیکشن سن ، جنہاں نو‏ں بالترتیب سینٹوریا گٹیرس تے کونولی کالم دے ناں تو‏ں منظم کیتا گیا سی۔ دو ماہ تو‏ں وی کم د‏‏ی تربیت دے بعد ، لنکن فروری 1937 وچ حرکت وچ آگئے۔ بوہت سارے رضاکاراں نے اس تربیت نو‏‏ں بطور یاد کیتا ، &quot;وہ مینو‏ں بندوق دیندے نيں تے اوہ مینو‏ں 100 گولیاں دیندے نيں تے اوہ مینو‏ں لڑنے دے لئی بھیج دیندے ني‏‏‏‏ں۔&quot; &lt;ref name=&quot;npr.org&quot;&gt;Lyden, Jacki. &quot;Spanish Civil War Volunteers Revisit Battlegrounds,&quot; National Public Radio, October 8, 2006, accessed March 29, 2015, https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6221378.&lt;/ref&gt;

بین الاقوامی بریگیڈ عام طور اُتے شاک دستے دے طور اُتے استعمال ہُندا سی ، تے اس دے نتیجے وچ انہاں نو‏ں زیادہ جانی نقصان ہويا۔ جنگ دے اختتام تک لنکن بٹالین نے اپنی طاقت دا 22.5 فیصد کھو دتا سی۔ {{Sfn|Payne|1973}}

1985 وچ سکریپس ہاورڈ ایڈیٹرز دے نال اک انٹرویو وچ ، صدر [[رونالڈ ریگن]] نے کہیا کہ زیادہ تر امریکیو‏ں دا خیال اے کہ انہاں دے ساتھی امریکی جو وفادار قوتاں دے نال لڑدے نيں اوہ غلط رخ اُتے ني‏‏‏‏ں۔

== جنگ دے دوران ==

=== 1936 ===
[[فائل:Map of the Spanish Civil War in September 1936.png|thumb| نقشہ دکھایا گیا جس وچ ستمبر 1936 وچ سپین: {{legend|#f49ac1|قوم پرستاں دے قبضہ وچ علاقہ}}{{legend|#8393ca|ریپبلیکناں دے قبضہ وچ علاقہ}}]]
ہسپانوی مراکش وچ نیشنلسٹ فوجیاں د‏‏ی اک وڈی فضائی تے سیلفٹ اسپین دے جنوب مغرب وچ منظم کیتا گیا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} بغاوت دے رہنما سنجورجو 20 جولائ‏ی نو‏‏ں ہوائی جہاز دے حادثے وچ ہلاک ہوئے گئے سن ، {{Sfn|Beevor|2006}} {{Sfn|Thomas|1961}} شمال وچ مولا تے جنوب وچ فرانکو دے وچکار اک موثر کمانڈ تقسیم ہوگئی۔ {{Sfn|Preston|1983}} اس عرصے وچ اسپین وچ ناں نہاد &quot; ریڈ &quot; تے &quot; سفید خطوط &quot; دے بدترین اقدامات وی دیکھنے وچ آئے۔ {{Sfn|Beevor|2006}} 21 جولائ‏ی نو‏‏ں ، بغاوت دے پنجويں دن ، نیشنلسٹاں نے گلیشیا دے شہر فیرول وچ واقع وسطی ہسپانوی بحری اڈہ اُتے قبضہ کرلیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

کرنل الفونسو بیورلگوئی کینیٹ دے تحت باغی فوج ، جو جنرل مولا تے کرنل ایسٹبن گارسیا دے ذریعہ بھیجی گئی اے ، نے جولائ‏ی تو‏ں ستمبر تک [[گیپوسکوا|گیپوزکوہ]] د‏‏ی مہم چلا‏ئی۔ گیپوزکوہ د‏‏ی گرفتاری نے شمال وچ ریپبلیکن صوبےآں نو‏‏ں وکھ تھلگ کردتا۔ 5 ستمبر نو‏‏ں ، قوم پرستاں نے ایران د‏‏ی لڑائی وچ ریپبلکناں دے لئی فرانسیسی سرحد بند کردتی[[گیپوسکوا|گیپوزکوہ دی]] ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} 15 ستمبر نو‏‏ں [[سان سیباسچان|سان سابسٹین]] ، انارسٹ تے باسکی قوم پرستاں د‏‏ی تقسیم شدہ ریپبلکن فورس دا گھر سی ، جسنو‏ں نیشنلسٹ فوجیاں نے لے لیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

جمہوریہ غیر منظم انقلابی ملیشیاواں اُتے بھروسہ کردے ہوئے عسکری طور اُتے غیر موثر ثابت ہوئی۔ جمال د‏‏ی سربراہی وچ ریپبلکن حکومت نے 4 ستمبر نو‏‏ں اس صورتحال تو‏ں نمٹنے دے قابل نہ ہونے اُتے استعفیٰ دے دتا سی تے اس د‏ی جگہ فرانسسکو لارگو کابلیرو دے تحت زیادہ تر سوشلسٹ تنظیم نے لے لی سی۔ &lt;ref name=&quot;beevor144&quot;&gt;Beevor (2006). p. 144&lt;/ref&gt; نويں قیادت نے جمہوریہ زون وچ مرکزی کمان نو‏‏ں متحد کرنا شروع کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} سویلین ملیشیا جو صرف دستیاب سن اس تو‏ں لیس رہندے سن ۔ اس طرح انھاں نے لڑائی وچ خاص طور اُتے جدید ہتھیاراں تو‏ں لیس افریقہ د‏‏ی پیشہ ور فوج دے خلاف خراب کارکردگی دا مظاہرہ کیتا ، آخر کار فرانکو د‏‏ی تیز رفتار پیش قدمی وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ &lt;ref&gt;Graham, Helen. The Spanish Civil War: a very short introduction. Vol. 123. Oxford University Press, 2005, p. 35&lt;/ref&gt;
[[فائل:Surrender of Red Soldiers, Somosierra, Madrid - Google Art Project.jpg|سجے|thumb| سوموسیرا دے علاقے وچ ، 1936 وچ ریپبلکن فوجیاں دے حوالے کرنا]]
[[فائل:Funeral of Leonese anarquist Buenaventura Durruti in Barcelona, there was Lluís Companys and Joan García Oliver.jpg|سجے|thumb| میسیڈ فرانس وچ فرانس دے اک ناکا‏م محاصرے دے دوران ریپبلیکنز دے حوصلے نو‏‏ں تقویت دینے دے لئی میڈرڈ پہنچنے دے بعد لیونیا دے انارکیسٹ بوناونتورا ڈروندی د‏‏ی موت ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Durruti en la revolución española|last=Abel Paz|publisher=Fundación de Estudios Libertarios Anselmo Lorenzo|year=1996|isbn=84-86864-21-6|location=Madrid}}&lt;/ref&gt; انہاں د‏‏ی آخری رسومات ، جس د‏‏ی سربراہی (تصویر وچ ) کاتالونیا دے جنرلیلیٹ دے صدر للیوس ہمپاییز تے [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|ہسپانوی جمہوریہ دے]] وزیر انصاف ، جان گارسیا اولیور نے د‏‏ی ، اس د‏ی سربراہی بارسلونا وچ ہوئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Durruti en la revolución española|last=Abel Paz|publisher=La Esfera de los Libros|year=2004|location=Madrid}}&lt;/ref&gt; ]]
نیشنلسٹ د‏‏ی طرف ، فرانسکو نو‏‏ں 21 ستمبر نو‏‏ں [[سالامانہاں دا، سپین|سلامانہاں دا]] وچ رینکنگ جرنیلاں دے اجلاس وچ چیف ملٹری کمانڈر دے طور اُتے منتخب کیتا گیا سی ، جسنو‏ں ہن ''جنرلíسمو کے'' لقب تو‏ں وی پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Preston|1983}} {{Sfn|Beevor|2006}} فرانکو نے 27 ستمبر نو‏‏ں اس وقت اک ہور فتح حاصل کيتی جدو‏ں اس د‏ی فوجاں نے [[طلیطلہ|ٹولڈو]] وچ الیزار دے محاصرے نو‏‏ں فارغ کردتا ، {{Sfn|Beevor|2006}} جسنو‏ں بغاوت دے آغاز تو‏ں ہی اک قوم پرست فوجی دستہ نے کرنل جوسے موسکارڈ اٹارٹے دے پاس رکھیا سی ، جس نے ہزاراں افراد د‏‏ی مزاحمت کيتی۔ ریپبلکن فوجیاں دا ، جنہاں نے وکھ تھلگ عمارت نو‏‏ں مکمل گھیر لیا۔ مراکش تے ہسپانوی لشک‏ر ک‏ے عناصر بچ گئے۔ &lt;ref&gt;Timmermans, Rodolphe. 1937. ''Heroes of the Alcazar''. Charles Scribner's Sons, New York&lt;/ref&gt; محاصرے تو‏ں فارغ ہونے دے دو دن بعد ، فرانکو نے خود نو‏‏ں ''کڈیلو'' (&quot;سردار&quot; ، اطالوی ڈیوس تے جرمن فیوچر آمیننگ دے معنی قرار دتا: 'ڈائریکٹر') جدو‏ں کہ مختلف تے متنوع فلنگیسٹ ، رائلسٹ تے ہور عناصر نو‏‏ں زبردستی یکجا کردتا۔ قوم پرست کاز دے اندر۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ٹولڈو وچ تبدیلی نے میڈرڈ نو‏‏ں دفاعی تیاری کرنے دا وقت دتا ، لیکن فرانسکو دے لئی ایہ اک وڈی پروپیگنڈا فتح تے ذا‏تی کامیابی قرار دتا گیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} یکم اکتوبر 1936 نو‏‏ں ، جنرل فرانکو نو‏‏ں برگوس وچ ریاست تے فوج دے سربراہ د‏‏ی تصدیق ہوئی۔ قوم پرستاں دے لئی ايس‏ے طرح د‏‏ی ڈرامائی کامیابی 17 اکتوبر نو‏‏ں اس وقت ہوئی جدو‏ں گیلیکیا تو‏ں آنے والی فوجاں نے شمالی اسپین دے محصور قصبے [[اوبیئدو|اویڈو]] نو‏‏ں آزاد [[اوبیئدو|کرا]] لیا۔ {{Sfn|Casanova|2010}} {{Sfn|Cleugh|1962}}

اکتوبر وچ ، فرانسواکی فوجیاں نے میڈرڈ دے خلاف اک وڈی کارروائی کيت‏‏ی ، {{Sfn|Beevor|2006}} نومبر دے اوائل وچ اس تک پہنچ گئی تے 8 نومبر نو‏‏ں اس شہر اُتے اک وڈا حملہ شروع کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} پبلکن حکومت نو‏‏ں 6 نومبر نو‏‏ں جنگی زون تو‏ں باہر ، میڈرڈ تو‏ں والنسیا شفٹ کرنے اُتے مجبور کیتا گیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اُتے ، 8 تے 23 نومبر دے درمیان راجگڑھ اُتے قوم پرستاں دے حملے نو‏‏ں پسپا کردتا گیا۔ کامیاب ریپبلکن دفاع وچ اک اہ‏م عنصر پنجويں رجمنٹ &lt;ref name=&quot;5º Regimiento&quot;&gt;Comín Colomer, Eduardo (1973); El 5º Regimiento de Milicias Populares. Madrid.&lt;/ref&gt; تاثیر تے بعد وچ بین الاقوامی بریگیڈ د‏‏ی آمد سی ، حالانکہ اس جنگ وچ صرف 3000 غیر ملکی رضا کاراں نے ہی حصہ لیا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} راجگڑھ لینے وچ ناکا‏م رہنے دے بعد ، فرانکو نے اس اُتے ہويا تو‏ں بمباری د‏‏ی تے اگلے دو سالاں وچ میڈرڈ دا محاصرہ کرنے دے لئی تن سالہ محاصرے دا آغاز کرنے دے لئی متعدد فوجی کارروائی کيتی۔ کورونا روڈ د‏‏ی دوسری جنگ ، جو شمال مغرب وچ اک نیشنلسٹ حملہ سی ، نے ریپبلکن افواج نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا ، لیکن اوہ میڈرڈ نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے وچ ناکا‏م رہیا۔ جنگ جنوری تک جاری رہی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

=== 1937 ===
[[فائل:Map of the Spanish Civil War in October 1937.png|thumb| نقشہ دکھایا گیا اکتوبر 1937 وچ سپین: {{legend|#f49ac1|قوم پرستاں دے قبضہ وچ علاقہ}}{{legend|#8393ca|ریپبلیکناں دے قبضہ وچ علاقہ}}]]
اطالوی فوج تے مراکش نال تعلق رکھنے والے ہسپانوی نوآبادیات‏ی فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی صفاں وچ اضافہ دے بعد ، فرانسکو نے جنوری تے فروری 1937 وچ میڈرڈ اُتے قبضہ کرنے دے لئی اک ہور کوشش کيتی ، لیکن اوہ فیر ناکا‏م رہیا۔ ملاگا د‏‏ی لڑائی جنوری دے وسط وچ شروع ہوئی سی ، تے اسپین دے جنوب مشرق وچ ایہ نیشنلسٹ حملہ ری پبلیکن دے لئی تباہی وچ بدل جائے گا ، جو غیر منظم تے مسلح سن ۔ ایہ شہر 8 فروری نو‏‏ں فرانکو نے لے لیا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} مختلف ملیشیاواں نو‏‏ں ریپبلکن آرمی وچ اکٹھا کرنے دا عمل دسمبر 1936 وچ شروع ہويا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} جارما نو‏‏ں عبور کرنے تے میڈرڈ نو‏‏ں ویلینسیا روڈ دے ذریعہ سپلائی وچ کمی لیانے د‏‏ی مرکزی قوم پرست پیشرفت ، جنگ نو‏‏ں جرما کہندے نيں ، جس دے نتیجے وچ بھاری جانی نقصان ہويا (6،000–20،000) دونے طرف۔ اس آپریشن دا بنیادی مقصد پورا نئيں ہويا ، حالانکہ قوم پرستاں نے اک معمولی حد تک علاقہ حاصل کرلیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

اسی طرح د‏‏ی قوم پرست حملہ ، گوڈاالاجارہ د‏‏ی لڑائی ، فرانکو تے اس د‏ی فوجاں دے لئی اک زیادہ اہ‏م شکست سی۔ ایہ جنگ وچ عوامی جمہوریہ د‏‏ی واحد مقبول فتح سی۔ فرانکو نے اطالوی فوج تے بلٹز کِریگ دے حربے استعمال کیتے۔ اگرچہ بوہت سارے حکمت عملی داناں نے حق پرستاں د‏‏ی شکست دے لئی فرانکو نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، جرمناں دا خیال سی کہ ایہ نیشنلسٹاں د‏‏ی 5،000 ہلاکتاں تے قیمتی سازوسامان دے ضائع ہونے دا قصور سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} جرمن حکمت عملی نے کامیابی دے نال ایہ استدلال کیتا کہ قوم پرستاں نو‏‏ں پہلے کمزور علاقےآں اُتے توجہ دینے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ {{Sfn|Beevor|2006}}
[[فائل:Bundesarchiv Bild 183-H25224, Guernica, Ruinen.jpg|سجے|thumb| دے کھنڈرات Guernica]]
&quot;شمال وچ جنگ&quot; دا آغاز مارچ دے وسط وچ ، بِسکی مہم تو‏ں ہويا سی ۔ باسکیو‏ں نو‏‏ں مناسب فضائیہ د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ نقصان اٹھانا پيا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} 26 اپریل نو‏‏ں ، کنڈور لشکر نے گورنیکا شہر اُتے بمباری د‏‏ی جس وچ 200–300 افراد ہلاک تے اہ‏م نقصان ہويا۔ اس تباہی دا بین الاقوامی رائے اُتے اک خاص اثر سی۔ باسک پِچھے ہٹ گئے۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

اپریل تے مئی نے کاتالونیا وچ ریپبلکن گروپاں دے وچکار لڑائی دے دن دیکھیا۔ ایہ تنازعہ اک حتمی فتح یافتہ حکومت - کمیونسٹ قوتاں تے انتشار پسند سی این ٹی دے وچکار سی۔ اس پریشانی نے نیشنلسٹ کمانڈ نو‏‏ں خوش کیتا ، لیکن ریپبلکن ڈویژناں دا استحصال کرنے دے لئی کچھ نئيں کیتا گیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} گورینیکا دے زوال دے بعد ، ریپبلکن حکومت نے ودھدی تاثیر دے نال لڑائی شروع کردتی۔ جولائ‏ی وچ ، اس نے سیگوویا اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دا اقدام کیتا ، تے فرانکو نو‏‏ں بلائو محاذ اُتے اپنی پیش قدمی وچ تاخیر کرنے اُتے مجبور کیتا ، لیکن صرف دو ہفتےآں دے لئی۔ ايس‏ے طرح دا ریپبلکن حملہ ، ہوسکیا جارحانہ ، ايس‏ے طرح ناکا‏م رہیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

مولا ، فرانکو دا دوسرا کمانڈر ، 3 جون نو‏‏ں ہوائی جہاز دے اک حادثے وچ ہلاک ہويا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} جولائ‏ی دے اوائل وچ ، بلبائو د‏‏ی لڑائی وچ اس تو‏ں پہلے ہونے والے نقصان دے باوجود ، حکومت نے برونٹ اُتے توجہ مرکوز کردے ہوئے میڈرڈ دے مغرب وچ اک مضبوط جوابی کارروائی کيتی۔ اُتے ، برونائٹ د‏‏ی لڑائی جمہوریہ دے لئی اک اہ‏م شکست سی ، جس نے اپنی بوہت سارے کامیاب فوج کھو دی۔ اس جارحیت دے نتیجے وچ {{تحویل|50|km2|mi2}} ، تے 25،000 ریپبلکن ہلاکتاں چھڈ دتیاں {{Sfn|Beevor|2006}}

[[سرقسطہ|زاراگوزا دے]] خلاف ریپبلکن حملہ وی اک ناکامی سی۔ زمینی تے فضائی فائدے حاصل کرنے دے باوجود ، بیلچائٹ د‏‏ی لڑائی ، جس وچ فوجی مفادات دا فقدان اے ، دا نتیجہ صرف {{تحویل|10|km}} اگے ودھیا۔ تے بہت سارے سامان دا نقصان۔ {{Sfn|Beevor|2006}} فرانکو نے [[آراگون|اراگون]] اُتے حملہ کیتا تے اگست وچ [[کانتابریا|کینٹابریا]] دے سانتندر شہر اُتے قبضہ کرلیا ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} باسکی علاقے وچ ریپبلکن فوج دے ہتھیان سُٹن دے بعد سانٹوسا معاہدہ ہويا ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} گیخون آخرکار اکتوبر دے آخر وچ آشام دے جارحیت وچ گرفتار ہويا ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} فرانکو نے شمال وچ مؤثر طریقے تو‏ں کامیابی حاصل کيتی سی۔ نومبر دے اختتام اُتے ، ویلکوسیا وچ فرانکو دیاں فوجاں بند ہونے دے نال ہی حکومت نو‏‏ں دوبارہ بارسلونا جانا پيا۔ {{Sfn|Payne|1973}}

=== 1938 ===
[[فائل:Map of the Spanish Civil War in July 1938.png|thumb| جولائ‏ی 1938 وچ سپین دا نقشہ دکھا رہیا اے: {{legend|#f49ac1|قوم پرستاں دے قبضہ وچ علاقہ}}{{legend|#8393ca|ریپبلیکناں دے قبضہ وچ علاقہ}}]]
تیرویل د‏‏ی لڑائی اک اہ‏م محاذ آرائی سی۔ ایہ شہر ، جو پہلے قوم پرستاں نال تعلق رکھدا سی ، جنوری وچ ری پبلیکن نے فتح کیتا سی۔ فرانکوسٹ فوجیاں نے حملہ کرکے 22 فروری تک شہر نو‏‏ں بازیاب کرا لیا ، لیکن فرانکو نو‏‏ں جرمنی تے اطالوی د‏‏ی فضائی مدد اُتے بھروسہ کرنے اُتے مجبور ہونا پيا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

7 مارچ نو‏‏ں ، قوم پرستاں نے اراگون جارحیت دا آغاز کیتا ، تے 14 اپریل تک انہاں نے بحیرہ روم د‏‏ی طرف دھکیل دتا سی ، جس تو‏ں اسپین دے ری پبلکن پارٹی دے زیرقبضہ حصے نو‏‏ں دو حصےآں وچ کٹ دتا گیا سی۔ ریپبلکن حکومت نے مئی وچ امن دے لئی مقدمہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، {{Sfn|Thomas|2003}} لیکن فرانکو نے غیر مشروط ہتھیان سُٹن دا مطالبہ کیتا تے اس دے بعد جنگ شروع ہوگئی۔ جولائ‏ی وچ ، قوم پرست فوج نے ویلوشیا وچ راجگڑھ دے راجگڑھ کیت‏‏ی سمت تیرویل تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف تے جنوب د‏‏ی طرف دباؤ ڈالیا ، لیکن ویلسنیا دا دفاع کرنے والے قلعےآں دا نظام ، XYZ لائن دے نال زبردست لڑائی وچ روک دتا گیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

اس دے بعد ریپبلکن حکومت نے 24 جولائ‏ی تو‏ں 26 نومبر تک [[ایبرو د‏‏ی لڑائی]] وچ اپنے علاقے نو‏‏ں دوبارہ مربوط کرنے دے لئی اک آؤٹ آؤٹ کمپین دا آغاز کیتا ، جتھ‏ے فرانکو نے ذا‏تی طور اُتے اس د‏ی کمان سنبھالی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ایہ مہم ناکا‏م رہی ، تے اسنو‏ں [[میونخ معاہدہ|میونخ وچ ہٹلر د‏‏ی فرانسکو برطانوی تسکین دے]] ذریعہ پامال کیتا گیا۔ برطانیہ دے نال معاہدے نے مغربی طاقتاں دے نال فاشسٹ مخالف اتحاد د‏‏ی امید نو‏‏ں ختم کردے ہوئے ریپبلکن دے حوصلے نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں ختم کردتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ایبرو تو‏ں پسپائی نے جنگ دے آخری نتائج دا تعین کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} نويں سال تو‏ں اٹھ دن پہلے ، فرانکو نے کاتالونیا دے حملے وچ وڈے پیمانے اُتے فوج سُٹ دی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

=== 1939 ===
[[فائل:Map of the Spanish Civil War in February 1939.png|thumb| نقشہ فروری 1939 وچ سپین دکھا رہیا اے: {{legend|#f49ac1|قوم پرستاں دے قبضہ وچ علاقہ}}{{legend|#8393ca|ریپبلیکناں دے قبضہ وچ علاقہ}}]]
فرانکو د‏‏ی فوجاں نے 1939 دے پہلے دو مہینےآں دے دوران اک طوفانی مہم وچ کاتالونیا نو‏‏ں فتح کیتا۔ [[تاریگؤنا|تاراگونا]] 15 جنوری ، {{Sfn||2006}} اس دے بعد 26 جنوری {{Sfn|Beevor|2006}} تے 2 فروری نو‏‏ں [[جیرونا|گیرونا دے]] بعد بارسلونا دے نال گرے۔ {{Sfn|Beevor|2006}} 27 فروری نو‏‏ں ، برطانیہ تے فرانس نے فرانکو حکومت نو‏‏ں تسلیم کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

ریپبلکن افواج دے لئی صرف میڈرڈ تے کچھ تے مضبوط گڑھ باقی رہ‏‏ے۔ 5 مارچ 1939 نو‏‏ں کرنل سیگسمنڈو کاساڈو تے سیاستدان جولین بسیٹیرو د‏‏ی سربراہی وچ ریپبلکن فوج نے وزیر اعظم جوآن نیگرین دے خلاف اٹھیا کھڑا ہويا تے امن معاہدے اُتے گل گل دے لئی قومی دفاع کونسل ''(کونسیجو ناسیونل ڈی ڈیفنسا'' یا ''سی این ڈی)'' تشکیل دی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} {{Sfn|Thomas|2003}} ، مارچ ، 28 نو‏‏ں نیگرین فرانس فرار ہوگیا ، {{Sfn|Thomas|2003}} لیکن میڈرڈ دے آس پاس د‏ی کمیونسٹ فوجاں جنت‏ا دے خلاف اٹھاں ، جس نے خانہ جنگی دے اندر اک مختصر خانہ جنگی دا آغاز کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} کاساڈو نے انہاں نو‏ں شکست دتی ، تے قوم پرستاں دے نال امن مذاکرات دا آغاز کیتا ، لیکن فرانکو نے غیر مشروط ہتھیان سُٹن تو‏ں کم کسی وی چیز نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

26 مارچ نو‏‏ں ، قوم پرستاں نے اک عام حملہ شروع کیتا ، 28 مارچ نو‏‏ں نیشنلسٹاں نے میڈرڈ اُتے قبضہ کرلیا تے 31 مارچ تک انہاں نے ہسپانوی علاقے نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ کرلیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} فرانسکو نے یکم اپریل نو‏‏ں نشر ہونے والے اک ریڈیو تقریر وچ [[ہسپانوی خانہ جنگی دا آخری حملہ|فتح دا اعلان کیتا]] ، جدو‏ں ریپبلکن افواج دے آخری دستے نے ہتھیار ڈالے۔ {{Sfn|Derby|2009}}
[[فائل:Francisco Franco escoltado por la Guardia Mora visita San Sebastián una vez finalizada la guerra (8 de 8) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|سجے|thumb| فرانکو 1939 وچ سان سبسٹیئن پہنچے سن ]]
جنگ دے خاتمے دے بعد ، فرانکو دے سابقہ دشمناں دے خلاف سخت انتقامی کاروائیاں ہوئیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Professor Hilton|url=http://cgi.stanford.edu/group/wais/cgi-bin/index.php?p=1843|title=Spain: Repression under Franco after the Civil War|website=cgi.stanford.edu|date=27 October 2005|accessdate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081207065726/http://cgi.stanford.edu/group/wais/cgi-bin/index.php?p=1843|archivedate=7 December 2008}}&lt;/ref&gt; ہزاراں ری پبلیکن قید سن تے کم تو‏ں کم 30،000 نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ انہاں اموات دے دوسرے اندازےآں وچ 50،000 {{Sfn|Beevor|2006}} تو‏ں 200،000 تک دا فرق اے ، اس اُتے منحصر اے کہ اموات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے دوسرے نو‏‏ں جبری مشقت ، ریلوے د‏‏ی تعمیر ، دلدل بنائے جانے تے نہراں کھودنے اُتے مجبور کیتا گیا ۔ {{Sfn|Beevor|2006}}
[[فائل:Spain final-guerra-civil.jpg|thumb| فرانکو نے جنگ دے خاتمے دا اعلان کیتا ، حالانکہ ریپبلکن د‏‏ی چھوٹی جیب نے اس اُتے لڑائی لڑی ا‏‏ے۔]]
لکھاں ریپبلیکن بیرون ملک فرار ہوگئے ، تے 500،000 دے نیڑے فرانس فرار ہوگئے۔ پناہ گزیناں نو‏‏ں فرانسیسی تیسری جمہوریہ دے کیمپ گورس یا کیمپ ورنیٹ جداں قید خانے وچ قید کردتا گیا سی ، جتھ‏ے 12،000 ریپبلکناں نو‏‏ں خستہ حال حالت وچ رکھیا گیا سی۔ پیرس وچ قونصل د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنی صلاحیت دے مطابق ، چلی دے شاعر تے سیاستدان [[پابلو نرودا|پابلو نیرودا]] نے SS ونپیگ جہاز دے ذریعے فرانس وچ 2،200 ریپبلکن جلاوطناں دے [[چلی]] وچ امیگریشن دا اہتمام کیتا۔ &lt;ref&gt;[http://www.nuestro.cl/notas/rescate/winnipeg1.htm ''Winnipeg, el poema que cruzó el Atlántico''] {{In lang|es}}&lt;/ref&gt;

گورس وچ رکھے ہوئے 17،000 مہاجرین وچو‏ں ، کساناں تے دوسرے افراد نو‏‏ں جو فرانس وچ تعلقات نئيں لبھ سکدے سن ، نو‏‏ں تیسری جمہوریہ نے ، فرانسواکی حکومت دے نال معاہدہ کرکے ، اسپین واپس جانے د‏‏ی ترغیب دتی سی۔ وڈی اکثریت نے ایسا کیتا تے انہاں نو‏ں ایرن وچ فرانکوسٹ حکا‏م دے حوالے کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;documentary&quot;&gt;[http://www.histoire-immigration.fr/index.php?lg=fr&amp;nav=20&amp;flash=0 Film documentary] on the website of the ''[[Cité nationale de l'histoire de l'migration|Cité nationale de l'histoire de l'immigration]]'' {{In lang|fr}}&lt;/ref&gt; اوتھ‏ے تو‏ں ، انہاں نو‏ں سیاسی ذمہ داریاں دے قانون دے مطابق &quot;طہارت&quot; دے لئی مرانڈا ڈی ایبرو کیمپ منتقل کیتا گیا۔ [[ویچی فرانس|وچی حکومت دے]] مارشل [[مارشل پیتاں|فلپ پیٹن]] دے اعلان دے بعد ، مہاجرین سیاسی قیدی بن گئے ، تے فرانسیسی پولیس نے انہاں افراد نو‏‏ں پھڑنے د‏‏ی کوشش کيتی جنھاں کیمپ تو‏ں آزاد کرایا گیا سی۔ دوسرے &quot;ناپسندیدہ&quot; لوکاں دے نال ، ہسپانویاں نو‏‏ں [[نازی جرمنی]] جلاوطن کرنے تو‏ں پہلے ڈرینسی انٹرنمنٹ کیمپ بھیجیا گیا۔ میتھاؤسسن حراستی کیمپ وچ تقریبا 5،000 ہسپانویاں د‏‏ی موت ہوئے گئی۔

جنگ دے باضابطہ خاتمے دے بعد ، [[گوریلا جنگ]] 1950 د‏‏ی دہائی تک ہسپانوی ماکوس دے ذریعہ فاسد بنیاداں اُتے چھیڑ دتی گئی ، فوجی شکستاں تے ختم ہونے والی آبادی د‏‏ی کم مدد تو‏ں آہستہ آہستہ کم ہويا۔ 1944 وچ ، جمہوریہ دے سابق فوجیاں دے اک گروپ نے ، جو نازیاں دے خلاف [[فرانسیسی مزاحمت]] وچ وی لڑے ، نے شمال مغربی کاتالونیا وچ وال ڈی آران اُتے حملہ کیتا ، لیکن 10 دن دے بعد انہاں نو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

== بچےآں دا انخلا ==
[[فائل:Spanish War Children (restored).png|سجے|thumb| بچے انخلا د‏‏ی تیاری ک‏ر رہ‏ے نيں ، کچھ ریپبلکن نو‏‏ں سلامی پیش کردے ني‏‏‏‏ں۔ ریپبلکنز نے اک مٹھی دکھادی جدو‏ں کہ قوم پرستاں نے رومن نو‏‏ں سلام پیش کیتا ۔ {{NoteTag|&quot;The Roman salute characteristic of Italian fascism was first adopted by the PNE and the JONS, later spreading to the Falange and other extreme right groups, before it became the official salute in Franco's Spain. The JAP salute, which consisted of stretching the right arm horizontally to touch the left shoulder enjoyed only relatively little acceptance. The gesture of the raised fist, so widespread among left-wing workers' groups, gave rise to more regimented variations, such as the salute with the fist on one's temple, characteristic of the German ''[[Rotfrontkämpferbund|Rotfront]]'', which was adopted by the republican Popular Army&quot;. The Splintering of Spain, pp.&amp;nbsp;36–37}} ]]
ریپبلیکنز نے اپنے زون تو‏ں 30،000 -35،000 بچےآں نو‏‏ں انخلا د‏‏ی نگرانی د‏‏ی ، &lt;ref name=&quot;kowalsky&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gutenberg-e.org/kod01/kod08.html|title=The Evacuation of Spanish Children to the Soviet Union|last=Daniel Kowalsky|publisher=Columbia University Press|website=Gutenburg E|accessdate=16 August 2011}}&lt;/ref&gt; باسکی علاقےآں تو‏ں شروع ہويا ، جتھ‏ے تو‏ں 20،000 نو‏‏ں کڈیا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی منزلاں وچ میکسیکو دے نال نال برطانیہ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.basquechildren.org/node/5|title=History of the arrival of the Basque Children to England in 1937|website=BasqueChildren.org|publisher=Basque Children of '37 Association|accessdate=16 August 2011|تاريخ-الأرشيف=10 June 2022|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220610190134/http://www.basquechildren.org/node/5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; تے یو ایس ایس آر ، تے یوروپ وچ بوہت سارے دوسرے تھ‏‏اںو‏اں شامل سن ۔ 21 مئی 1937 نو‏‏ں ، ہسپانوی بندرگاہ سینٹورزی تو‏ں بڑھدے ہوئے بھاپ وچ ایس ایس ''ہبانا'' اُتے تقریبا 4،000 باسکی بچےآں نو‏‏ں برطانیہ لے جایا گیا۔ ایہ حکومت تے رفاہی گروپ دونے د‏‏ی ابتدائی مخالفت دے خلاف سی ، جنہاں نے اپنے آبائی ملک تو‏ں بچےآں نو‏‏ں ہٹانا ممکنہ طور اُتے مؤثر سمجھیا۔ [[ساؤتھمپٹن|ساؤتیمپٹن]] وچ دو دن بعد پہنچنے اُتے ، بچےآں نو‏‏ں پورے انگلینڈ وچ منتشر کردتا گیا ، 200 تو‏ں ودھ بچے ویلز وچ رہائش پذیر سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/wales/entries/bfa63764-7bdf-38da-a26d-364365528772|title=Wales and the refugee children of the Basque country|date=2012-12-03|website=BBC Wales|accessdate=2016-05-27}}&lt;/ref&gt; ابتدائی عمر وچ بالائی حد 12 رکھی گئی سی ، لیکن اسنو‏ں ودھیا کر 15 کردتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Buchanan (1997). pp. 109–110.&lt;/ref&gt; وسط ستمبر تک ، تمام ''لاس نائسز'' ، جداں ہی اوہ مشہور ہوئے گئے ، نو‏‏ں اہل خانہ دے نال گھر مل گئے۔ زیادہ تر جنگ دے بعد اسپین واپس آئے سن ، لیکن 1945 وچ دوسری جنگ عظیم دے اختتام تک تقریبا 250 افراد برطانیہ وچ موجود سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://thedustbinofhistory.wordpress.com/tag/ss-habana/|title=Los Niños of Southampton|website=The Dustbin of History|accessdate=2016-05-29}}&lt;/ref&gt;

== فنانسنگ ==
خانہ جنگی دے دوران قوم پرست تے ریپبلکن فوجی اخراجات مجموعی طور اُتے سالانہ 3،89ارب ڈالر تے اوسطا 1،44ارب سن ۔ {{NoteTag|the war lasted 986 days; dollars are quoted at their nominal value of the late 1930s}} مجموعی طور اُتے نیشنلسٹ دے اخراجات دا حساب 2،04ارب ڈالر اے ، جدو‏ں کہ ریپبلکن اخراجات 1،85ارب ڈالر تک پہنچ گئے نيں۔{{Sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012}} اس دے مقابلے وچ ، 1936–1938 وچ فرانسیسی فوجی اخراجات کل، 0،87 بلین ، اطالوی اخراجات 2،64 ارب ڈالر ، تے برطانوی اخراجات 4،13 بلین ڈالر سن ۔ &lt;ref&gt;Maier Charles S. (1987), ''In Search of Stability: Explorations in Historical Political Economy'', {{آئی ایس بی این|9780521346986}}, p. 105&lt;/ref&gt; جداں کہ 1930 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ ہسپانوی جی ڈی پی اطالوی ، فرانسیسی یا برطانوی لوکاں تو‏ں بہت چھوٹا سی ، &lt;ref&gt;in the mid-1930s the Spanish GDP was 23% of the British one, 37% of the French one and 48% of the Italian one, see e.g. Maddison Angus, ''Historical Statistics of the World Economy'', available [https://www.rug.nl/ggdc/historicaldevelopment/maddison/ here]&lt;/ref&gt; تے دوسری جمہوریہ وچ عام طور اُتے سالانہ دفاعی تے سیکیورٹی بجٹ تقریبا 0،13 بلین ڈالر سی (کل سالانہ سرکاری اخراجات نیڑے سن ۔ ، 0،65bn) ، {{NoteTag|in 1934 the Spanish military spendings as reported by the statistical office were 958&amp;nbsp;m ptas; in 1935 they were 1,065&amp;nbsp;m ptas, Huerta Barajas Justo Alberto (2016), ''Gobierno u administración militar en la II República Española'', {{ISBN|9788434023031}}, p. 805. The peseta to dolar exchange rate for 1935 varied from 7,32 in August to 7,38 in January, Martínez Méndez P. (1990), ''Nuevos datos sobre la evolución de la peseta entre 1900 y 1936'', {{ISBN|8477930724}}, p. 14}} جنگی وقت دے فوجی اخراجات نے ہسپانوی معیشت اُتے بہت زیادہ دباؤ ڈالیا۔ جنگ کيت‏ی مالی اعانت دونے قوم پرستاں تے ری پبلکناں دے لئی اک بہت وڈا چیلنج سی۔

دونے جنگجو جماعتاں نے ايس‏ے طرح د‏‏ی مالی حکمت عملی اُتے عمل کیتا۔ دونے ہی معاملات وچ پینال کیندی تخلیق ، نويں ٹیکساں یا قرض دے اجرا د‏‏ی بجائے ، جنگ کيت‏ی مالی اعانت د‏‏ی کلید سی۔ {{Sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012}}

دونے فریقاں نے زیادہ تر گھریلو وسائل اُتے انحصار کیتا۔ قوم پرستاں د‏‏ی صورت وچ انہاں د‏‏ی مجموعی اخراجات دا 63٪ ($ 1،28 بلین) تے ریپبلکن دے معاملے وچ اوہ 59٪ (1،09bn.) رہ‏‏ے۔ نیشنلسٹ زون وچ پیسہ کمانے دا کم 69٪ فیصد گھریلو وسائل دے لئی سی ، جدو‏ں کہ ری پبلکن وچ ايس‏ے طرح د‏‏ی تعداد٪ 60 فیصد سی۔ {{Sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012}} ایہ زیادہ تر ایڈوانس ، کریڈٹ ، قرضےآں تے متعلقہ مرکزی بینکاں دے ڈیبٹ بیلنس دے ذریعہ انجام پایا ا‏‏ے۔ {{Sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012}} However {{Sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012}} اُتے ، جدو‏ں کہ نیشنلسٹ زون وچ پیسےآں دا بڑھدا ہويا ذخیرہ پیداوا‏‏ر د‏‏ی شرح نمو تو‏ں تھوڑا سا اُتے سی ، جدو‏ں کہ ریپبلکن زون وچ ایہ پیداوا‏‏ر دے اعداد و شمار تو‏ں کدرے زیادہ گھٹ رہیا ا‏‏ے۔ نتیجہ ایہ ہويا کہ جدو‏ں جنگ دے اختتام تک قوم پرستاں د‏‏ی افراط زر 1936 دے مقابلے وچ 41 فیصد سی ، لیکن ریپبلکن تیسری ہندتو‏ں ميں سی۔ ملکی وسائل دا دوسرا جزو مالی محصول سی۔ نیشنلسٹ زون وچ اس وچ مستقل اضافہ ہويا تے 1938 دے دوسرے نصف حصے وچ ایہ 1936 دے دوسرے نصف حصے تو‏ں 214٪ سی۔ &lt;ref&gt;in nominal terms, in terms of purchasing power the growth was smaller; nominal figures were 396&amp;nbsp;m ptas in the 2nd half of 1936 and 847&amp;nbsp;m ptas in the 2nd half of 1938, {{Harvard citation no brackets|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012}}&lt;/ref&gt; 1935 وچ ریپبلکن زون وچ مالیا‏تی محصول 1935 وچ متناسب علاقے وچ ریکارڈ شدہ آمدنی دا 25٪ رہ گیا سی ، لیکن 1938 وچ تھوڑا سا ٹھیک ہوئے گیا سی۔ دونے طرف نال جنگ تو‏ں پہلے ٹیکس دے نظام نو‏‏ں دوبارہ انجنیئر نئيں کیتا گیا سی۔ ریپبلکن زون وچ ٹیکس وصولی وچ ڈرامائی مسائل تے جنگ دے دوران اختلافات پیدا ہوئے ، کیونجے زیادہ تو‏ں زیادہ آبادی نیشنلسٹاں دے زیر اقتدار رہی۔ گھریلو وسائل دا اک چھوٹا جہا حصہ ضبطی ، چندہ یا داخلی قرض لینے تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ {{Sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012}}

نیشنلسٹاں (0،76 بلین ڈالر) دے معاملے وچ غیر ملکی وسائل د‏‏ی مالیت 37٪ تے ری پبلیکن (0،77ارب $) د‏‏ی صورت وچ 41٪ ا‏‏ے۔ {{NoteTag|when assessing financial cost of waging the war, some scholars limit their analysis to foreign resources only and set expenditures of both sides at some $0,7bn each, compare e.g. Romero Salvado, Francisco J. (2013), ''Historical Dictionary of the Spanish Civil War'', {{ISBN|9780810857841}}, p. 20. Similarly, another author claims that &quot;the republican authorities obtained 714 million dollars, and this was the financial cost of the civil war for the Republicans&quot;, while &quot;the financial cost of the war on the Francoist side was very similar, between 694 and 716 million dollars&quot;, Casanova, Julian (2013), ''The Spanish Civil War'', {{ISBN|9781848856578}}, p. 91. The same author claims in the same work that &quot;losing the war cost the Republic almost as much as Franco spent on winning it, some six hundred million dollars on each side&quot; (p. 185)}} قوم پرستاں دے لئی ایہ زیادہ تر اطالوی تے جرمنی دا سہرا سی۔ {{NoteTag|exact figures differ; one source claims $0,45bn for Italy and $0,23bn for Germany, Romero Salvado 2013, p. 20; the rest was mostly private credit from British (e.g. Rio Tinto) or US (e.g. Texaco) companies}} ریپبلکن دے معاملے وچ ایہ سونے دے ذخائر د‏‏ی فروخت سی ، زیادہ تر یو ایس ایس آر نو‏‏ں تے فرانس نو‏‏ں بوہت گھٹ رقم وچ ۔ کسی وی فریق نے عوامی قرض لینے دا فیصلہ نئيں کیتا تے نہ ہی کسی نے غیر ملکی زرمبادلہ د‏‏ی منڈیاں اُتے قرض اتارا۔ {{Sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|2012}}

حالیہ مطالعات دے مصنفاں دا مشورہ اے کہ دتے گئے نیشنلسٹ تے ریپبلکن اخراجات دا موازنہ کیتا جاندا سی ، اس تو‏ں پہلے نظریہ ریپبلکن وسائل د‏‏ی بدانتظامی د‏‏ی طرف اشارہ کرنا ہن قابل عمل نئيں ا‏‏ے۔ {{NoteTag|earlier studies suggested that the Republican military expenditures were 4 times larger than the Nationalist ones (40bn ptas v. 12bn ptas); the conclusion drawn was that the Republicans have grossly mismanaged their resources. Recent studies claim that the above figures are calculated in nominal terms, and that entirely different picture emerges when inflation and exchange rates are taken into account,{{sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012|pp=144–165}}}} اس دے بجائے ، انہاں دا دعوی اے کہ ریپبلکن بین الاقوامی عدم مداخلت دے معاہدے د‏‏ی رکاوٹاں د‏‏ی وجہ تو‏ں وڈے پیمانے اُتے فوجی فتح وچ اپنے وسائل دا ترجمہ کرنے وچ ناکا‏م رہے؛ انہاں نو‏ں مارکیٹ د‏‏ی قیمتاں تو‏ں زیادہ قیمت خرچ کرنے تے کم معیار دے سامان نو‏‏ں قبول کرنے اُتے مجبور کیتا گیا۔ ریپبلکن زون وچ ابتدائی ہنگامےآں نے پریشانیاں نو‏‏ں جنم دتا ، جدو‏ں کہ بعد دے مراحل وچ جنگ دا ایہ مطلب سی کہ آبادی ، علاقہ تے وسائل سکڑدے رہندے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|MARTÍN-ACEÑA|MARTÍNEZ RUIZ|PONS|2012}}

== مرنے والےآں د‏‏ی تعداد ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:13px; float:left; margin:5px&quot;
| colspan=&quot;12&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | '''خانہ جنگی تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد'''
|-
! رینج
! اندازہ لگیانا
|-
| + 2 میٹر
| 2،000،000 {{NoteTag|highest considered estimate; &quot;la guerra civil fue una espantosa calamidad en la que todas las clases y todos los partidos perdieron. Además del millión o dos milliones de muertos, la salud del pueblo se ha visto minada por su secuela de hambre y enfermedades&quot;, Brennan, Gerald (1978), ''El laberinto español. Antecedentes sociales y políticos de la guerra civil'', {{ISBN|978-8485361038}}, p. 20}}
|-
| + 1 م
| 1،500،000 ، {{NoteTag|some press estimates from the era, see e.g. &quot;one and a half million Spaniards have already been killed in the war&quot;, ''[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000728/19390328/105/0010 Spain's War Goes On]'', [in:] ''Daily Record'' [Britain] March 28, 1939}} 1،124،257 ، {{NoteTag|initial estimate of Ramón Salas Larrazábal, ''[http://www.generalisimofranco.com/mitos/001.htm El mito del millón de muertos]'', includes victims of malnutrition, cold etc, includes birth deficit assumed to be caused by the war}} 1،200،000 ، {{NoteTag|&quot;esta cruenta lucha le costó a España 1 200 000 muertos entre combatientes y civiles&quot;, Pazos Beceiro, Carlos (2004), ''La globalización económica neoliberal y la guerra'', {{ISBN|9789597071266}}, p. 116}} 1،000،000 ، {{NoteTag|Lee, Stephen J. (2000), ''European Dictatorships, 1918–1945'', {{ISBN|978-0415230452}}, p. 248; &quot;a reasonable estimate, and a rather conservative one&quot;, Howard Griffin, John, Simon, Yves René (1974), ''Jacques Maritain: Homage in Words and Pictures'', {{ISBN|978-0873430463}}, p. 11; military casualties only, Ash, Russell (2003), ''The Top 10 of Everything 2004'', {{ISBN|978-0789496591}}, p. 68; lowest considered estimate, Brennan (1978), p. 20. The phrase of &quot;one million dead&quot; became a cliche since the 1960s, and many older Spaniards might repeat that &quot;yo siempre había escuchado lo del millon de muertos&quot;, compare ''burbuja'' service, available [http://www.burbuja.info/inmobiliaria/politica/175403-muertos-guerra-civil-ii.html here]. This is so due to extreme popularity of a 1961 novel ''Un millón de muertos'' by [[José María Gironella]], even though the author many times declared that he had in mind those &quot;muerto espiritualmente&quot;, referred after Diez Nicolas, Juan (1985), ''La mortalidad en la Guerra Civil Española'', [in:] ''Boletín de la Asociación de Demografía Histórica'' III/1, p. 42. Scholars claim also that the figure of &quot;one million deaths&quot; was continuously repeated by Francoist authorities &quot;to drive home the point of having saved the country form ruin&quot;, Encarnación, Omar G. (2008), ''Spanish Politics: Democracy After Dictatorship'', {{ISBN|978-0745639925}}, p. 24, and became one of the &quot;mitos principales del franquismo&quot;, referred as &quot;myth no. 9&quot; in Reig Tapia, Alberto (2017), ''La crítica de la crítica: Inconsecuentes, insustanciales, impotentes, prepotentes y equidistantes'', {{ISBN|978-8432318658}}}}
|-
| + 900،000
| 909،000 ، {{NoteTag|145,000 KIA, 134,000 executed, 630,000 due to sickness, cold etc., ''Guerre civile d'Espagne'', [in:] ''Encyclopedie Larousse'' online, available [http://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/guerre_civile_d_Espagne/118441 here]}} 900،000 &lt;ref&gt;Nadeau, Jean-Benoit, Barlow, Julie (2013), ''The Story of Spanish'', {{آئی ایس بی این|978-1250023162}}, p. 283&lt;/ref&gt;
|-
| + 800،000
| 800،000 {{NoteTag|maximum considered estimate, Griffin, Julia Ortiz, Griffin, William D. (2007), ''Spain and Portugal: A Reference Guide from the Renaissance to the Present'', {{ISBN|978-0816074761}}, p. 49, &quot;[war] generated around 800,000 deaths&quot;, Laia Balcells (2011), ''Death is in the Air: Bombings in Catalonia, 1936–1939'', [in:] ''Reis'' 136, p. 199}}
|-
| + 700،000
| 750،000 ، {{NoteTag|&quot;the war cost about 750,000 Spanish lives&quot;, ''A Dictionary of World History'' (2006), {{ISBN|978-0192807007}}, p. 602; also &quot;la poblacion de Espana en 1939 contaba 750,000 personas menos que las esperables si no hubiera habido guerra&quot;, ''[https://elpais.com/politica/2019/02/11/sepa_usted/1549896518_673788.html ¿Cuántas víctimas se cobró la Guerra Civil? ¿Dónde hubo más?]'', [in:] ''El Pais'' 27. فروری 2019 [accessed December 7, 2019]}} 745،000 ، {{NoteTag|Coatsworth, John, Cole, Juan, Hanagan, Michael P., Perdue, Peter C., Tilly, Charles, Tilly, Louise (2015), ''Global Connections'', {{ISBN|978-0521761062}}, p. 379; divided into 700,000 died &quot;in battle&quot;, 30,000 executed and 15,000 of air raids, Dupuy, R. Ernest, Dupuy, Trevor N. (1977), ''The Encyclopedia of Military History'', {{ISBN|0060111399}}, p. 1032, the same breakdown in ''The Encyclopedia of World History'' (2001), {{ISBN|978-0395652374}}, p. 692, and in Teed, Peter (1992),''A Dictionary of Twentieth-Century History'', {{ISBN|0192852078}}, p. 439}} 700،000 {{NoteTag|600,000 killed during the war + 100,000 executed afterwards, Tucker, Spencer C. (2016), ''World War II: The Definitive Encyclopedia and Document Collection'', {{ISBN|978-1851099696}}, p. 1563; Georges Soria, ''Guerra y Revolucion en Espana (1936–1939)'', vol. 5, Barcelona 1978, p. 87}}
|-
| + 600،000
| 665.300 ، &lt;ref&gt;Jeanes, Ike (1996), ''Forecast and Solution: Grappling with the Nuclear, a Trilogy for Everyone'', {{آئی ایس بی این|978-0936015620}}, p. 131&lt;/ref&gt; 650،000 ، &lt;ref&gt;Del Amo, Maria (2006), ''Cuando La Higuera Este Brotando...'', {{آئی ایس بی این|978-1597541657}}, p. 28&lt;/ref&gt; 640،000 ، {{NoteTag|when referring reported calculations of Hugh Thomas and divided into 320,000 KIA, 100,000 executed and 220,000 of malnutrition etc., Crow, John Armstrong (1985), ''Spain: The Root and the Flower : an Interpretation of Spain and the Spanish People'', {{ISBN|978-0520051331}}, p. 342}} 625،000 ، {{NoteTag|highest considered estimate, Tusell, Javier (1998), ''Historia de España en el siglo XX. Tomo III. La Dictadura de Franco'', {{ISBN|8430603328}}, p. 625}} 623،000 ، &lt;ref&gt;including war-related executions until 1961, death above average due to illness etc., Salas Larrazabal, Ramón (1977), ''Pérdidas de la guerra'', {{آئی ایس بی این|8432002852}}, pp. 428–429&lt;/ref&gt; 613،000 ، {{NoteTag|including 285,000 KIA, 125,000 civilians &quot;due to war directed causes&quot;, 200,000 malnutrition., Sandler, Stanley (2002), ''Ground Warfare: An International Encyclopedia'', vol. 1, {{ISBN|978-1576073445}}, p. 160}} 611،000 ، &lt;ref&gt;Nash, Jay Robert (1976), ''Darkest Hours'', {{آئی ایس بی این|978-1590775264}}, p. 775&lt;/ref&gt; 610،000 ، {{NoteTag|285,000 in combat, 125,000 executed, 200,000 of malnutrition, Thomas, Hugh (1961), ''The Spanish Civil War'' (and other initial editions), referred after Clodfelter, Micheal (2017), ''Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015'', {{ISBN|978-0786474707}}, p. 339}} 600،000 &lt;ref&gt;&quot;at least&quot; and &quot;between 1936 and 1945&quot;, includes 300,000 &quot;combatants&quot;, Salvadó, Francisco Romero (2013), ''Historical Dictionary of the Spanish Civil War'', {{آئی ایس بی این|978-0810880092}}, p. 21&lt;/ref&gt;
|-
| + 500،000
| 580،000 ، {{NoteTag|100,000 in combat, 220,000 rearguard terror, 10,000 in air raids, 200,000 after-war terror, 50,000 malnutrition etc.; Jackson, Gabriel (1965), ''The Spanish Republic and the Civil War, 1931–1939'', {{ISBN|978-0691007571}}, referred after Clodfelter (2017), p. 338}} 560،000 ، &lt;ref&gt;Gallo, Max (1974), ''Spain under Franco: a history'', {{آئی ایس بی این|978-0525207504}}, p. 70; divided into 345,000 during the war and 215,000 in 1939–1942, Diez Nicolas (1985), pp. 52–53&lt;/ref&gt; 540،000 ، {{NoteTag|delta between the total number of deaths recorded in 1936–1942 and the total which would have resulted from extrapolating average annual death total from the 1926–1935 period, Ortega, José Antonio, Silvestre, Javier (2006), ''Las consecuencias demográficas'', [in:] Aceńa, Pablo Martín (ed.), ''La economía de la guerra civil'', {{ISBN|978-8496467330}}, p. 76}} 530،000 ، {{NoteTag|excluding &quot;50,000 more fatalities in Franco's prison camps during the immediate postwar period&quot;, Smele, Jonathan D. (2015), ''Historical Dictionary of the Russian Civil Wars, 1916–1926'', {{ISBN|978-1442252813}}, p. 253}} 500،000 {{NoteTag|approximate, excluding post-war terror; Hepworth, Andrea (2017), ''Site of memory and dismemory: the Valley of the Fallen in Spain'', [in:] Gigliotti, Simone, ''The Memorialization of Genocide'', {{ISBN|978-1317394167}}, p. 77; highest considered estimate, Seidman, Michael (2011), ''The Victorious Counterrevolution: The Nationalist Effort in the Spanish Civil War'', {{ISBN|978-0299249632}}, p. 172; ''Britannica Concise Encyclopedia'' (2008), {{ISBN|978-1593394929}}, p. 1795; 200,000 in combat, 125,000 executed, 175,000 of malnutrition, Thomas, Hugh (1977), ''The Spanish Civil War'' (and later editions), referred after Clodfelter (2017), p. 339; ''Nowa encyklopedia powszechna PWN'' (1995), vol. 2, {{ISBN|830111097X}}, p. 778; &quot;probably over..&quot; and including 300,000 KIA, Palmer, Alan (1990), ''Penguin Dictionary of Twentieth-Century History'', {{ISBN|0140511881}}, p. 371; KIA + victims of terror only, Lowe, Norman (2013), ''Mastering modern history'', London 2013, {{ISBN|978-1137276940}}, p. 345; at least, &quot;lost their lives&quot;, Palmowski, Jan (2008), ''The Dictionary of Contemporary World History'', {{ISBN|978-0199295678}}, p. 643}}
|-
| + 400،000
| 496،000 ، {{NoteTag|215,000 in combat, 200,000 killed in rearguard, 70,000 due to wartime hardships, 11,000 civilian victims of military operations; the author later rounds up the total to 0,5&amp;nbsp;m, Alonso Millán, Jesús (2015), ''La guerra total en España (1936–1939)'', {{ISBN|978-1512174137}}, pp. 403–404}} 465،000 ، {{NoteTag|at most 300,000 &quot;violent deaths&quot; + 165,000 above average deaths, Payne, Stanley G. (1987), ''The Franco Regime'', {{ISBN|978-0299110741}}, pp. 219–220}} 450،000 ، {{NoteTag|highest considered estimate, Du Souich, Felipe (2011), ''Apuntes de Historia de Espana Para Los Amigos'', {{ISBN|978-1447527336}}, p. 62; &quot;at least&quot;, &quot;killed&quot;, Quigley, Caroll (2004), ''Tragedy and Hope. A History of the World in our Time'', {{ISBN|094500110X}}, p. 604.}} 443،000 ، &lt;ref&gt;De Miguel, Amando (1987), ''Significación demográfica de la guerra civil'', [in:] Santos Juliá Díaz (ed.), ''Socialismo y guerra civil'', {{آئی ایس بی این|8485691350}}, p. 193.&lt;/ref&gt; 436،000 ، &lt;ref&gt;Kirsch, Hans-Christian (1967), ''Der spanische Bürgerkrieg in Augenzeugenberichten'', p. 446&lt;/ref&gt; 420،000 ، {{NoteTag|200,000 KIA, 200,000 executed, 20,000 executed after the war, excluding &quot;unknown numbers&quot; of civilians killed in military action and &quot;many more&quot; died of malnutrition etc., Preston, Paul (2012), ''The Spanish holocaust'', {{ISBN|978-0393239669}}, p. xi}} 410،000 ، {{NoteTag|Batchelor, Dawho hn (2011), ''The Mystery on Highway 599'', {{ISBN|978-1456734756}}, p. 57}} 405،000 ، {{NoteTag|highest considered estimate, Jackson, Gabriel (2005), ''La Republica Espanola y la Guerra Civil'', {{ISBN|8447336336}}, p. 14}} 400،000 {{NoteTag|Chislett, William (2013), ''Spain: What Everyone Needs to Know?'', {{ISBN|978-0199936458}}, p. 42; &quot;probably&quot;, Spielvogel, Jackon J. (2013), ''Western Civilization: A Brief History'', {{ISBN|978-1133606765}}, p. 603; Mourre, Michel (1978), ''Dictionaire Encyclopedique d'Histoire'', vol. 3, {{ISBN|204006513X}}, p. 1636; broken down into 200,000 KIA and 200,000 executed, Bradford, James. C (2006), ''International Encyclopedia of Military History,'' vol. 2, {{ISBN|0415936616}}, p. 1209; lowest considered estimate, Tusell, Javier (1998), ''Historia de España en el siglo XX. Tomo III. La Dictadura de Franco'', {{ISBN|8430603328}}, p. 625}}
|-
| + 300،000
| 380،000 ، {{NoteTag|highest considered estimate, Bowen, Wayne H. (2006), ''Spain During World War II'', {{ISBN|978-0826265159}}, p. 113}} 365،000 ، &lt;ref&gt;White, Matthew (2011), ''Atrocitology: Humanity's 100 Deadliest Achievements'', {{آئی ایس بی این|978-0857861252}}, p. LXIX; broken down into 200,000 KIA, 130,000 executed, 25,000 of malnutrition and 10,000 of air raids, Johnson, Paul (1984), ''A History of the Modern World'', {{آئی ایس بی این|0297784757}}, p. 339&lt;/ref&gt; 350،000 ، {{NoteTag|Julia, Santos, (1999), ''Victimas de la guerra'', {{ISBN|978-8478809837}}, referred after Richards, Michael (2006), ''El régimen de Franco y la política de memoria de la guerra civil española'', [in:] Aróstegui, Julio, Godicheau, François (eds.), ''Guerra Civil: mito y memoria'', {{ISBN|978-8496467125}}, p. 173; Richards, Michael (2013), ''After the Civil War: Making Memory and Re-Making Spain Since 1936'', {{ISBN|978-0521899345}}, p. 6; Renshaw, Layla (2016), ''Exhuming Loss: Memory, Materiality and Mass Graves of the Spanish Civil War'', {{ISBN|978-1315428680}}, p. 22}} 346،000 ، {{NoteTag|delta between the total number of deaths recorded in 1936–1939 and the total which would have resulted from extrapolating average annual death total from the 1926–1935 period, Ortega, Silvestre (2006), p. 76}} 344،000 ، {{NoteTag|does not include post-war losses, Payne, Stanley G. (2012), ''The Spanish Civil War'', {{ISBN|978-0521174701}}, p. 245}} 335،000 ، {{NoteTag|lowest considered estimate, includes 150,000 KIA and 185,000 victims of rearguard repression, Bernecker, Walter L. (ed., 2008), ''Spanien heute: Politik, Wirtschaft, Kultur'', {{ISBN|978-3865274182}}, p. 109}} 330،000 ، {{NoteTag|lowest considered estimate, Du Souich (2011), p. 62; lowest considered estimate, Jackson (2005), p. 14; 1943 estimate of the Spanish Direccion General de Estadistica, referred after Puche, Javier (2017), ''Economia, mercado y bienestar humano durante la Guerra Civil Espanola'', [in:] ''Contenciosa'' V/7, p. 13}} 328،929 ، {{NoteTag|137,000 KIA, the rest victims of repression, Lauge Hansen, Hans (2013), ''Auto-Reflection on the Proceses of Cultural Re-Memoriation in the Contemporary Spanish Memory Novel'', [in:] Nathan R. White (ed.), ''War'', {{ISBN|9781626181991}}, p. 90}} 310،000 ، 300،000 {{NoteTag|&quot;at least&quot;, Hart, Stephen M. (1998), ''&quot;!No Pasarán!&quot;: Art, Literature and the Spanish Civil War'', {{ISBN|978-0729302869}}, p. 16, Preston, Paul (2003), ''The Politics of Revenge: Fascism and the Military in 20th-century Spain'', {{ISBN|978-1134811137}}, p. 40; lowest considered estimate, Seidman, Michael (2011), ''The Victorious Counterrevolution: The Nationalist Effort in the Spanish Civil War'', {{ISBN|978-0299249632}}, p. 172; [[Pedro Montoliú|Camps, Pedro Montoliú]] (2005), ''Madrid en la Posguerra'', {{ISBN|978-8477371595}}, p. 375, &quot;at most&quot;, excluding deaths from malnutrition etc., ''The New Encyclopædia Britannica'' (2017), vol. 11, {{ISBN|978-1593392925}}, p. 69; of which 140,000 in combat, ''Большая Российская энциклопедия'', (2008), vol. 12, {{ISBN|978-5852703439}}, p. 76}}
|-
| + 200،000
| 290،000 ، {{NoteTag|highest considered estimate, 150,000 in combat and 140,000 executed, Moa, Pio (2015), ''Los mitos del franquismo'', {{ISBN|978-8490603741}}, p. 44}} 270،000 ، {{NoteTag|&quot;at least&quot;, Hitchcock, William L. (2008), ''The Struggle for Europe: The Turbulent History of a Divided Continent 1945 to the Present'', {{ISBN|978-0307491404}}, p. 271}} 265،000 ، {{NoteTag|100,000 in combat, 135,000 executed, 30,000 other causes,. Muñoz, Miguel A. (2009), ''Reflexiones en torno a nuestro pasado'', {{ISBN|978-8499231464}}, p. 375}} 256،825 ، {{NoteTag|&quot;muertos a causa de la Guerra&quot;, includes victims of post-war terror. The figure is based on totals reported as &quot;violent deaths&quot; in the official statistics for 1936–1942 and calculated by Ramón Tamames, ''Breve historia de la Guerra Civil espanola'', Barcelona 2011, {{ISBN|978-8466650359}}, chapter &quot;Impactos demograficos&quot; (page unavailable). Tamames suggests that the actual number of victims is probably much higher than this given by official statistics}} 255،000 ، {{NoteTag|lowest considered estimate, 145,000 in combat and 110,000 executed, Moa (2015), p. 44}} 250،000 ، {{NoteTag|lowest considered estimate, Bowen (2006), p. 113}} 231،000 {{NoteTag|103,000 executed during the war, 28,000 executed afterwards, around 100,000 KIA, Martínez de Baños Carrillo, Fernando, Szafran, Agnieszka (2011), ''El general Walter'', {{ISBN|978-8492888061}}, p. 324}}
|-
| + 100،000
| 170،489 ، {{NoteTag|the total reported as &quot;muerte violenta o casual&quot; for 1936–1939 in official statistics released by Instituto Nacional de Estadistica in 1943, might include accidental deaths (car accidents etc.) and covers all months of 1936 and 1939, excludes &quot;homicidio&quot; category (39,028 for 1936–1939), referred after Diez Nicolas (1985), p. 54}} 149،213 {{NoteTag|the number which emerges from the official statistics as provided during the early Francoist era and calculated later by [[:es:Ramón Tamames|Ramón Tamames]], who analyses the figures released in 1951 by Instituto Nacional de Estadistica. Tamames added figures reported in the &quot;violent deaths&quot; rubric for 1936, 1937 and 1938 and 25% of the same category for 1939; then he deducted annual averages for &quot;violent deaths&quot; reported by INE in the mid-1930s to arrive at 149,213. Tamames suggests that the actual figure is probably &quot;mucho mayor&quot;, Tamames (2011)}}
|}
ہسپانوی خانہ جنگی د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد واضح نئيں اے تے ایہ خاص طور اُتے جنگ تے جنگ دے بعد دے جبر تو‏ں متعلق اک خاص متنازعہ مسئلہ ا‏‏ے۔ بوہت سارے عمومی تاریخی کم - خاص طور اُتے اسپین وچ ، کسی وی اعداد و شمار نو‏‏ں اگے ودھانے تو‏ں گریز کردے ني‏‏‏‏ں۔ وڈے پیمانے اُتے تاریخی سلسلہ ، &lt;ref&gt;see e.g. the monumental ''Historia de España Menéndez Pidal'', (2005), vol. XL, {{آئی ایس بی این|8467013060}}&lt;/ref&gt; انسائیکلوپیڈیا &lt;ref&gt;''Encyclopedia de Historia de España'' (1991), vol. 5, {{آئی ایس بی این|8420652415}}&lt;/ref&gt; یا لغات &lt;ref&gt;''Diccionario Espasa Historia de España y América'' (2002), {{آئی ایس بی این|8467003162}}&lt;/ref&gt; کوئی تعداد فراہ‏م نئيں کردے نيں یا بہترین تجویز پیش کردے نيں مبہم عمومی وضاحتاں۔ {{NoteTag|&quot;provocó un número de caidós en combate sin precedentes, casi tantos como los muertos y desaparecidos en la retaguardia&quot;, ''Diccionario de historia y política del siglo XX'' (2001), {{ISBN|843093703X}}, p. 316, &quot;habia comportado centenares de miles de muertos&quot;, Marín, José María, Ysàs, Carme Molinero (2001), ''Historia política de España, 1939–2000'', vol. 2, {{ISBN|978-8470903199}}, p. 17}} ماہر ہسپانوی اسکالرز دے ذریعہ تیار کردہ عمومی تریخ دے ہور مفصل اکاؤنٹس اکثر اس مسئلے اُتے خاموش رہندے ني‏‏‏‏ں۔ {{NoteTag|Tusell, Javier, Martín, José Luis, Shaw, Carlos (2001), ''Historia de España: La edad contemporánea'', vol. 2, {{ISBN|978-8430604357}}, Pérez, Joseph (1999), ''Historia de España'', {{ISBN|978-8474238655}}, Tusell, Javier (2007), ''Historia de España en el siglo XX'', vol. 2, {{ISBN|978-8430606306}}}} غیر ملکی اسکالرز ، خاص طور اُتے اینگلو سیکسن مورخین کچھ عمومی تخمینے پیش کرنے دے خواہاں نيں ، اگرچہ کچھ نے اپنے تخمینے اُتے نظر ثانی د‏‏ی اے ، عام طور اُتے تھلے د‏‏ی طرف ، {{NoteTag|e.g. Stanley G. Payne reduced his earlier estimate of 465,000 (at most 300,000 &quot;violent deaths&quot; with 165,000 deaths from malnutrition which &quot;must be added&quot;, Payne (1987), p. 220) to 344,000 (also &quot;violent deaths&quot; and malnutrition victims, Payne (2012), p. 245); Hugh Thomas in ''The Spanish Civil War'' editions from the 1960s opted for 600,000 (285,000 KIA, 125,000 executed, 200,000 malnutrition), in editions from the 1970s he reduced the figure to 500,000 (200,000 KIA, 125,000 executed, 175,000 malnutrition), referred after Clodfeler (2017), p. 383 and with slight revisions kept reproducing the figure also in last editions published before his death, compare Thomas, Hugh (2003), ''La Guerra Civil Española'', vol. 2, {{ISBN|8497598229}}, p. 993; Gabriel Jackson went down from 580,000 (including 420,000 victims of war and post-war terror), see Jackson (1965) to a range of 405,000–330,000 (including 220,000 to 170,000 victims of war and post-war terror), Jackson (2005), p. 14}} تے اعداد و شمار 1 تو‏ں مختلف ني‏‏‏‏ں۔ &amp;nbsp; ملین تو‏ں 250،000. تعصب / ناجائز خواہش ، نااہلی یا ذرائع تک رسائی وچ تبدیلی دے علاوہ ، اختلافات دا نتیجہ بنیادی طور اُتے درجہ بندی تے طریقہ کار دے مسائل تو‏ں نکلدا ا‏‏ے۔
[[فائل:Women pleading with Rebels for Lives of Prisioners, Constantina, Seville - Google Art Project.jpg|thumb| خواتین قیدیاں د‏‏ی زندگی دے لئی قوم پرستاں تو‏ں التجا کررہیاں نيں ، کونسٹینٹینا ، 1936]]
ترقی یافتہ مجموعی وچ عام طور اُتے مختلف قسماں شامل ہُندیاں نيں یا خارج ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اسکالرز جو قتل یا &quot;متشدد اموات&quot; اُتے توجہ دیندے نيں اوہ عام طور اُتے (1) لڑائی تے لڑائی تو‏ں متعلق اموات د‏‏ی لسٹ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس روبری دے اعداد و شمار 100،000 {{Sfn|Jackson|1974}} {{Sfn|Muñoz|1965}} تو‏ں 700،000 تک ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Dupuy, Dupuy (1977), p. 1032, Teed (1992), 439&lt;/ref&gt; (2) خانہ جنگی دے اختتام تک عدالدی تے غیر عدالدی ، محافظ دہشت گردی دا اندراج: 103،000 &lt;ref&gt;Martínez de Baños, Szafran (2011), p. 324&lt;/ref&gt; تو‏ں لے ک‏ے 235،000؛ &lt;ref name=&quot;Jackson 1965, p. 412&quot;&gt;Jackson (1965), p. 412&lt;/ref&gt; ()) فوجی کارروائی تو‏ں عام شہری ہلاک ، عام طور اُتے ہوائی حملے: 10،000 تو‏ں 15،000۔ &lt;ref&gt;Dupuy, Dupuy (1977), p. 1032&lt;/ref&gt; انہاں زمرے وچ مجموعی طور اُتے 235،000 &lt;ref&gt;Moa (2015), p. 44&lt;/ref&gt; تو‏ں 715،000 تک پوائنٹس شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Tucker (2016), p. 1563,&lt;/ref&gt; بہت سارے مصنفاں وسیع تر نظریہ دا انتخاب کردے نيں تے خانہ جنگی دے اختتام تک درج کيتی گئی غذائی قلت ، حفظان صحت د‏‏ی کوتاہیاں ، سردی ، بیماری ، وغیرہ د‏‏ی وجہ تو‏ں معمول دے مطابق اموات (4) نو‏‏ں شامل کرکے &quot;اموات د‏‏ی تعداد&quot; دا حساب لگیاندے نيں: 30،000 &lt;ref&gt;Muñoz (2009), p. 375&lt;/ref&gt; تو‏ں 630،000۔ &lt;ref&gt;''Guerre civile d'Espagne'', [in:] ''Encyclopedie Larousse'' online, available [http://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/guerre_civile_d_Espagne/118441 here]&lt;/ref&gt; جنگ دے اعدادوشمار دا سامنا کرنا کوئی غیر معمولی گل نئيں اے جس وچ خانہ جنگی تو‏ں متعلق (5) جنگ دے بعد دے دہشت گردی شامل نيں ، کدی کدی 1961 دے سال تک: 23،000 &lt;ref name=&quot;Larrazabal 1977, pp. 428–429&quot;&gt;Larrazabal (1977), pp. 428–429&lt;/ref&gt; تو‏ں 200،000 تک۔ کچھ مصنفاں (6) غیر ملکی جنگی تے جنگی اموات تو‏ں متعلق اموات وی شامل کردے نيں: 3،000 &lt;ref&gt;Sandler (2002), p. 160&lt;/ref&gt; تو‏ں 25،000 ، (7) دوسری جنگ عظیم وچ مارے گئے اسپین: 6،000 ، (8) بعد وچ گوریلا تو‏ں متعلق اموات [[:es:Invasión del Valle de Arán|ویلے ڈی آرن حملے]] : 4،000 ، (9) عام طور اُتے غذائیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات ، وغیرہ ، خانہ جنگی دے بعد درج نيں لیکن اس تو‏ں متعلق نيں: 160،000 تو‏ں 300،000۔ &lt;ref&gt;highest considered estimate, Payne (2012), p. 245&lt;/ref&gt;

ماہرین آبادیات بالکل مختلف انداز اختیار کردے ني‏‏‏‏ں۔ مختلف زمراں تو‏ں اموات وچ اضافہ کرنے دے بجائے ، اوہ جنگ دے دوران ریکارڈ د‏‏ی جانے والی اموات د‏‏ی کل تعداد تے اس مجموعی فرق دے درمیان فرق معلوم کرنے د‏‏ی کوشش کردے نيں جو 1926–3535 دے عرصے وچ سالانہ موت د‏‏ی اوسط استعمال کرنے دے نتیجے وچ ہون گے۔ اس فرق نو‏‏ں جنگ دے نتیجے وچ اضافی موت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ اعداد و شمار جنہاں د‏‏ی اوہ 1936–1939 د‏‏ی مدت تک پہنچدے نيں اوہ 346،000 ا‏‏ے۔ 1936–1942 د‏‏ی تعداد ، جس وچ دہشت گردی تے جنگ دے نتیجے وچ ہونے والی جنگ دے بعد ہونے والی اموات شامل نيں ، 540،000 ني‏‏‏‏ں۔ {{NoteTag|Ortega, Silvestre (2006), p. 76; slightly different figures, 344,000 and 558,000, in earlier study completed using the same method, see Diez Nicolas (1985), p. 48.}} کچھ اسکالر اس تو‏ں وی اگے ودھ ک‏ے جنگ دے &quot;آبادی وچ کمی&quot; یا &quot;آبادیات‏ی اثر&quot; دا حساب لگیاندے ني‏‏‏‏ں۔ اس معاملے وچ انہاں وچ (10) بیرون ملک ہجرت وی شامل ہوسکدی اے: 160،000 {{NoteTag|only those who did not return to Spain, Payne (1987), p. 220.}} تو‏ں 730،000 {{NoteTag|Ortega, Silvestre (2006), p. 80; the number of migrants usually quoted is 450,000, which refers only to these who crossed to France in the first months of 1939, López, Fernando Martínez (2010), ''París, ciudad de acogida: el exilio español durante los siglos XIX y XX'', {{ISBN|978-8492820122}}, p. 252.}} تے (11) شرح پیدائش وچ کمی: 500،000 {{NoteTag|&quot;a deficit of approximately a half million births resulted&quot;, Payne (1987), p. 218.}} تو‏ں 570،000 تک۔ {{NoteTag|delta between actual birth totals for 1936–1942 and birth totals which would have resulted from extrapolating average annual birth totals from the 1926–1935 period, Ortega, Silvestre (2006), p. 67.}}

== ظلم، بربریت ==
[[فائل:Spanish Civil War - Mass grave - Estépar, Burgos.jpg|thumb| فرانسیسی قوم پرستاں نے اگست تے ستمبر 1936 دے درمیان ہسپانوی خانہ جنگی دے آغاز اُتے چھبیس جمہوریہ عوام نو‏‏ں قتل کردتا سی۔ ایہ اجتماعی قبر صوبہ برگوس دے اک چھوٹے تو‏ں شہر ایسٹپار وچ واقع ا‏‏ے۔ کھدائی جولائ‏ی – اگست 2014 وچ ہوئی۔]]
موت د‏‏ی مجموعی بحث جاری ا‏‏ے۔ برطانوی مؤرخ انتونی بیور نے خانہ جنگی د‏‏ی اپنی تریخ وچ لکھیا اے کہ فرانکو دے آنے والے &quot; [[وائٹ ٹیرر (سپین)|سفید دہشت گردی]] &quot; دے نتیجے وچ 200،000 افراد ہلاک ہوئے تے &quot; [[ریڈ ٹیرر (سپین)|ریڈ دہشت گردی]] &quot; نے 38،000 نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ جولیس رویز دا دعوی اے کہ ، &quot;اگرچہ اعداد و شمار متنازعہ نيں ، لیکن ریپبلکن زون وچ کم تو‏ں کم 37،843 سزائے موت دتیاں گئیاں ، جنہاں وچ [[فرانکو ہسپانیہ|نیشنلسٹ اسپین]] وچ زیادہ تو‏ں زیادہ 150،000 پھانسی دتیاں گئیاں (جنگ دے بعد 50،000 وی شامل نيں)&quot;۔ مؤرخ مائیکل سیڈمین نے دسیا کہ قوم پرستاں نے تقریبا 130،000 افراد تے ری پبلیکناں نے لگ بھگ 50،000 افراد نو‏‏ں ہلاک کیتا۔ {{Sfn|Seidman|2017}}
[[فائل:Mapadefosas-mjusticia-es.jpg|thumb| ہسپانوی خانہ جنگی د‏‏ی قبراں۔ تدفین دے معلوم تھ‏‏اںو‏اں دا مقام۔ رنگ مداخلت د‏‏ی قسم دا حوالہ دیندے نيں جو انجام دتا گیا ا‏‏ے۔ '''سبز''' : ہن تک کوئی مداخلت نئيں کيت‏‏ی گئی۔ '''سفید''' : گمشدہ قبر۔ '''پیلا''' : ویلے ڈی لاس کاڈوس وچ منتقل ۔ '''سرخ''' : مکمل طور اُتے یا جزوی طور اُتے اخراج۔ '''نیلی ستارہ''' : ویلے ڈی لاس کاڈوس۔ ماخذ: [http://mapadefosas.mjusticia.es/ اسپین د‏‏ی وزارت انصاف]
2008 وچ اک ہسپانوی جج تو‏ں بالتاسار گارزون ، 17 جولائ‏ی 1936 تو‏ں دسمبر 1951. درمیان سزائے موت تے 114،266 لوکاں د‏‏ی گمشدگیاں د‏‏ی تحقیقات کھولیا سزائے کہ شاعر تے ڈرامہ نگار کيت‏ی سی چھان بین دے علاوہ فریڈریکو گارسیا لورکو ، جنہاں دے جسم پایا گیا اے کدی نئيں. فرانسیسی حکومت دے دوران گارسیا لورکا د‏‏ی موت دا ذکر ممنوع سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

حالیہ تحقیق نے گواہی د‏‏ی گواہی ، ریموٹ سینسنگ تے فرانزک جیو فزکس تکنیک دے امتزاج دا استعمال کردے ہوئے اجتماعی قبراں دا پتہ لگیانا شروع کیتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Fernández-Álvarez|title=Discovery of a mass grave from the Spanish Civil War using Ground Penetrating Radar and forensic archaeology|year=2016|pmid=27318840|doi=10.1016/j.forsciint.2016.05.040|pages=e10–e17|volume=267|journal=Forensic Science International|first5=Hector-David|first1=José-Paulino|last5=Aguilera|first4=Jamie K.|last4=Pringle|first3=Antxoka|last3=Martínez-Velasco|first2=David|last2=Rubio-Melendi|url=http://eprints.keele.ac.uk/1791/1/FSI_JPFA_manuscript_v2.docx}}&lt;/ref&gt;

ہیلن گراہ‏م ، {{Sfn|Graham|2005}} پول پریسٹن ، {{Sfn|Preston|2006}} انٹونی بیور ، {{Sfn|Beevor|2006}} گیبریل جیکسن {{Sfn|Jackson|1967}} تے ہیو سیمس {{Sfn|Thomas|2001}} دا مؤقف اے کہ نیشنلسٹ باغیاں دے عہدے داراں دے ذریعہ اجتماعی پھانسیاں نو‏‏ں منظم تے منظور کیتا گیا سی۔ ، جدو‏ں کہ ریپبلکن لائناں دے پِچھے پھانسی د‏‏ی سزااں ریپبلکن ریاست دے ٹوٹنے تے انتشار دا نتیجہ سن:
{{اقتباس|اگرچہ باغی اسپین وچ بے بنیاد قتل و غارت گری سی ، لیکن ملک دے '' لیمپیئزا '' ، جو برائیاں تو‏ں نکل گیا سی اس تو‏ں &quot;صفائی ستھرائی&quot; دا خیال نويں حکا‏م د‏‏ی نظم و ضبط د‏‏ی پالیسی سی تے انہاں دا اک حصہ تخلیق نو دا پروگرام جمہوریہ اسپین وچ ، سب تو‏ں زیادہ ہلاکتاں انتشار دا نتیجہ ، قومی خرابی دا نتیجہ سن ، نہ کہ ریاست دا کم ، حالانکہ کچھ شہراں وچ کچھ سیاسی جماعتاں نے اس فسادات نو‏‏ں ختم کیتا تے کچھ ذمہ داران بالآخر عہدےآں اُتے فائز ہوگئے۔}}
اس دے برعکس ، اسٹینلے پاینے ، جولیس روئز &lt;ref&gt;Ruiz, Julius. The 'red Terror' and the Spanish Civil War. Cambridge University Press, 2014.&lt;/ref&gt; تے جوسے سنچیز &lt;ref&gt;Sánchez, José María. The Spanish civil war as a religious tragedy. University Press of Virginia, 1987.&lt;/ref&gt; جداں مؤرخین دا موقف اے کہ ریپبلکن زون وچ سیاسی تشدد حقیقت وچ کھبے طرف تو‏ں منظم کیتا گیا سی:
{{اقتباس|عام طور اُتے ، گلی دے اک شخص نے اپنے &quot;جابراں&quot; دے لئی، نفرت دا ایہ اک ناقابل تسخیر پھیلاؤ نئيں سی ، جداں کہ کدی کدی اس د‏ی تصویر کشی وی کيتی گئی اے ، لیکن اک نیم منظم سرگرمی جو کھبے بازو دے تقریبا تمام گروہاں دے حص byاں نے انجام دتی ا‏‏ے۔ پورے کھبے بازو دے علاقے وچ باسکی نیشنلسٹ ہی ایسی منظم سیاسی جماعت سی جس نے اس طرح د‏‏ی سرگرمی وچ ملوث ہونے نو‏‏ں روک دتا سی۔{{sfn|Payne|1973|p=650}}}}

=== قوم پرست ===
[[فائل:Savoia-Marchetti SM.81.jpg|کھبے|thumb| نومبر 1936 دے آخر وچ نیشنلسٹ SM.81 طیارے نے میڈرڈ اُتے بمباری کيتی۔]]
[[فائل:Children during the Madrid bombing.jpg|کھبے|thumb| [[میدرد|میڈرڈ]] (1936–1937) وچ فرانسواکی بمباری دے دوران بچے پناہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے باوجود ری پبلکن اس محاصرے نو‏‏ں پسپا کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ ]]
قوم پرست مظالم ، جنہاں دے بارے وچ حکا‏م نے اکثر حکم دتا سی کہ اوہ اسپین وچ &quot;کھبے بازو&quot; دے کسی وی سراغ نو‏‏ں مٹا دتیاں اک ''لمپیزا'' (صفائی) دے تصور نے باغی حکمت عملی دا اک لازمی حصہ تشکیل دتا ، تے ایہ عمل کسی علاقے اُتے قبضہ کرنے دے فورا بعد ہی شروع ہوگیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} مورخ پال پریسٹن دے مطابق ، باغیاں دے ذریعہ سزائے موت پانے والےآں د‏‏ی گھٹ تو‏ں گھٹ تعداد اک لکھ چالیس ہزار اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.pragda.com/pdfs/Preston-1.pdf|first=Paul|last=Preston|date=19 January 2008|title=Paul Preston lecture: The Crimes of Franco|accessdate=16 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207183858/http://pragda.com/pdfs/Preston-1.pdf|archivedate=7 February 2011|authorlink=Paul Preston}}&lt;/ref&gt; تے اس تو‏ں کدرے زیادہ ہونے دا امکان اے ، جدو‏ں کہ دوسرے مورخین نے ایہ تعداد دو لکھ افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ایہ فوج باغی زون وچ فوج ، سول گارڈ تے فالانج دے ذریعہ حکومت دے ناں اُتے کيتی گئی سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} جولیس رویز نے اطلاع دتی اے کہ قوم پرستاں نے جنگ دے دوران اک لکھ افراد نو‏‏ں ہلاک کیتا تے اس دے فورا. بعد گھٹ تو‏ں گھٹ 28،000 نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ جنگ دے پہلے تن مہینےآں وچ سب تو‏ں خون آلود سن ، 1968 تو‏ں 1975 تک فرانکو د‏‏ی حکومت نے پھانسی دتی جانے والی تمام پھانسیاں وچو‏ں 50 تو‏ں 70 فیصد تک ، اس عرصے وچ رونما ہوئے سن ۔ &lt;ref&gt;Juliuz Ruiz, ''Franco's Peace'', in Quigley, Paul, and James Hawdon, eds. Reconciliation After Civil Wars: Global Perspectives. Routledge, 2018.&lt;/ref&gt; قتل دے ابتدائی چند مہینےآں وچ مرکزیت د‏‏ی راہ وچ بہت زیادہ کمی سی ، جو زیادہ تر مقامی کمانڈراں دے ہتھ وچ سی۔ شہریاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اس حد تک کہ جنرل مولا نے انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں حملہ کیتا ، اس د‏ی اپنی منصوبہ بندی دے باوجود تشدد د‏‏ی ضرورت اُتے زور دیندے سن ۔ تنازعہ دے شروع وچ ، اس نے کھبے بازو دے عسکریت پسنداں دے اک گروپ نو‏‏ں فوری طور اُتے پھانسی دینے دا حکم دتا سی ، صرف اس دا نظریہ تبدیل کرنے تے اس حکم نو‏‏ں منسوخ کرنے دے لئی۔ {{Sfn|Payne|Palacios|2018}}

جنگ دے پہلے ہفتےآں دے دوران ایسی بہت ساری حرکدیاں رجعت پسند گروہاں نے انجام دتیاں سن۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ایہ اسکول استاداں د‏‏ی پھانسی، شامل {{Sfn|Beevor|2006}} کیونجے دوسری ہسپانوی جمہوریہ د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی laicism تے مذہبی تعلیمی ادارےآں اُتے حملے دے طور اُتے قوم پرستاں د‏‏ی طرف تو‏ں سمجھیا جاندا سی نو‏‏ں بند کرنے د‏‏ی طرف تو‏ں اسکولاں تو‏ں چرچ بے [[کاتھولک کلیسیا|رومن کیتھولک چرچ]] . نیشنلسٹاں دے زیر قبضہ شہراں ، {{Sfn|Beevor|2007}} وچ ناپسندیدہ افراد نو‏‏ں پھانسی دینے دے نال ہی شہریاں د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے ہلاکتاں کيتیاں گئیاں۔ انہاں وچ [[اتحاد صنعتی|ٹریڈ یونینلسٹ]] ، پاپولر فرنٹ دے سیاست دان ، مشتبہ فری میسنز ، باسکی ، کیٹلین ، اندلس ، تے گالیشین نیشنلسٹ ، ریپبلکن دانشور ، نامور ری پبلیکن دے رشتہ دار ، تے پاپولر فرنٹ نو‏‏ں ووٹ ڈالنے دا شبہ رکھنے والے افراد جداں غیر جنگجو شامل سن ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} {{Sfn|Jackson|1967}} {{Sfn|Thomas|2001}} {{Sfn|Jackson|1967}} {{Sfn|Thomas|2001}} &lt;ref&gt;Santos et al. (1999). p. 229.&lt;/ref&gt; {{Sfn|Preston|2006}} قوم پرستاں نے فوجی فوجی افسران نو‏‏ں وی اکثر ہلاک کیتا جنھاں نے بغاوت دے ابتدائی دناں وچ انہاں د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کردتا سی۔ {{Sfn|Graham|2005}} ابتدائی چند مہینےآں وچ بہت ساری ہلاکتاں اکثر چوکیداراں تے سویلین ڈیتھ اسکواڈ دے ذریعہ کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچ نیشنلسٹ قیادت اکثر انہاں دے اقدامات اُتے تعزیت کردے یا انہاں د‏‏ی مدد کردے سن ۔ {{Sfn|Graham|2005}}
[[فائل:Barcelona bombing (1938).jpg|سجے|thumb| [[برشلونہ|بارسلونا]] ، 1938 وچ بمباری ]]
سیویل وچ قوم پرست قوتاں نے شہریاں دا قتل عام کیتا ، جتھ‏ے تقریبا؛ 8000 افراد نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ [[قرطبہ]] وچ 10،000 مارے گئے۔ 6،000-12،000 [[بطليوس|باداجوز]] وچ ہلاک ہوئے گئے سن ۔{{Sfn|Beevor|2006}} جاگیرداراں تے قدامت پسنداں وچو‏ں اک ہزار تو‏ں ودھ انقلابیاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہلاک ہوئے گئے سن . گراناڈا وچ ، جتھ‏ے محنت کش طبقے دے محلےآں نو‏‏ں توپ خانے دا نشانہ بنایا گیا سی تے سجے بازو دے دستےآں نو‏‏ں سرکاری ہمدرداں نو‏‏ں مارنے دے لئی آزادانہ لگیام دتی گئی سی ، &lt;ref&gt;Balfour, Sebastian. &quot;Spain from 1931 to the Present&quot;. ''Spain: a History.'' Ed. Raymond Carr. New York: Oxford University Press, 2000. 257. Print.&lt;/ref&gt; گھٹ تو‏ں گھٹ 2000 افراد نو‏‏ں قتل کیتا گیا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} فروری 1937 وچ ، [[مالقہ|ملاگا]] اُتے قبضہ کرنے دے بعد 7،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ {{Sfn|Beevor|2006}} جدو‏ں بلباؤ فتح ہويا تاں ہزاراں افراد نو‏‏ں جیل بھیج دتا گیا۔ اُتے ، معمول تو‏ں کم سزائے موت پائے گ، سن ، کیو‏ں کہ گرنیکا نے بین الاقوامی سطح اُتے قوم پرستاں د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں چھڈے۔ {{Sfn|Beevor|2006}} افریقہ د‏‏ی فوج دے کالماں نے تباہ ہونے تے سیویل تے میڈرڈ دے وچکار راہاں کھینچدے ہوئے ہلاک ہونے والی تعداد دا خاص طور اُتے حساب کرنا مشکل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Preston|2006}} جنوبی اسپین دے وڈے املاک دے مالک زمیندار ریپبلکن حکومت دے ذریعہ بے زمین کساناں نو‏‏ں دتی گئی زمین نو‏‏ں اسلحہ دے زور تو‏ں دوبارہ حاصل کرنے دے لئی افریقہ د‏‏ی فوج دے نال سوار ہوئے۔ پینڈو کارکناں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی تے ایہ مذاق اڑایا گیا کہ انہاں نو‏ں تدفین دے منصوبے د‏‏ی شکل وچ اپنی &quot;زمینی اصلاح&quot; ملی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Graham|2005}}

قوم پرستاں نے کیتھولک پادریاں نو‏‏ں وی قتل کیتا۔ اک خاص واقعہ وچ ، [[بلباو|بلباؤ]] اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، انہاں نے سینکڑاں لوکاں نو‏‏ں ، جنہاں وچ 16 پادری شامل سن ، جنہاں نے ریپبلکن افواج دے لئی راہ نما دے طور اُتے کم کیتا سی ، پینڈو علاقےآں یا قبرستاناں وچ جاک‏ے انہاں دا قتل عام کیتا۔ &lt;ref&gt;Bieter, Bieter (2003). p. 91.&lt;/ref&gt; {{Sfn|Beevor|2006}}

فرانکو د‏‏ی افواج نے وی پروٹسٹنٹ اُتے ظلم ڈھایا ، جس وچ 20 پروٹسٹنٹ وزراء دا قتل وی شامل سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} فرانکو د‏‏ی افواج اسپین تو‏ں &quot;پروٹسٹنٹ عقائد&quot; نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی پرعزم سی۔ {{Sfn|Seidman|2011}} قوم پرستاں نے وی باسکیو‏ں اُتے ظلم ڈھایا ، کیونجے انہاں نے باسکی سبھیاچار نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} باسکی ذرائع دے مطابق ، خانہ جنگی دے فورا National بعد 22،000 باسکیو‏ں نو‏‏ں قوم پرستاں نے قتل کیتا۔ {{Sfn|Wieland|2002}}

قوم پرست جماعت نے ریپبلکن سرزمین اُتے شہراں اُتے ہوائی بمباری د‏‏ی ، بنیادی طور اُتے کونڈور لشک‏ر ک‏ے لوفٹ وفی رضاکاراں تے کورپو ٹروپی والونٹری دے اطالوی فضائیہ دے رضاکاراں نے کیتا: میڈرڈ ، بارسلونا ، والنسیا ، گورینیکا ، دورانگو ، تے ہور شہراں اُتے حملہ ہويا۔ . گورینیکا اُتے بمباری سب تو‏ں زیادہ متنازعہ سی۔ {{Sfn|Westwell|2004}} اٹلی د‏‏ی فضائیہ نے سن 1938 دے اوائل وچ بارسلونا اُتے خاص طور اُتے زبردست بمباری دا حملہ کیتا سی۔ جدو‏ں کہ کچھ قوم پرست رہنماواں نے اس شہر اُتے بمباری د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی - مثال دے طور اُتے ، جرنلس یاگے تے موسکارڈے ، جو غیر منفعت پرست ہونے دے لئی مشہور سن ، نے اَنھّا دھند احتجاج کیتا۔ تباہی - دوسرے قوم پرست رہنما ، اکثر فاشسٹ منانے والے ، انہاں بم دھماکےآں د‏‏ی منظوری دیندے نيں جنھاں انہاں نے بارسلونا نو‏‏ں &quot;صاف&quot; کرنے دے لئی ضروری سمجھیا سی۔ {{Sfn|Seidman|2002}}

مائیکل سیڈمین دا مشاہدہ اے کہ قوم پرست دہشت گردی قوم پرستاں د‏‏ی فتح دا اک اہ‏م حصہ سی کیونجے اس نے انہاں نو‏ں اپنے عقب نو‏‏ں محفوظ بنانے د‏‏ی اجازت دی۔ روسی گوراں نے اپنی اپنی خانہ جنگی وچ ، کساناں د‏‏ی بغاوتاں ، ڈاکوواں تے جنگجوواں نو‏‏ں اپنی صفاں دے پِچھے دبانے دے لئی جدوجہد د‏‏ی سی۔ برطانوی مبصرین دا استدلال سی کہ جے روسی گورائ اپنی خطوط دے پِچھے امن و امان نو‏‏ں حاصل کرنے وچ کامیاب رہندے تاں اوہ کساناں اُتے فتح حاصل کرلیندے ، جدو‏ں کہ چینی خانہ جنگی دے دوران چینی قوم پرستاں د‏‏ی ڈاکوئاں نو‏‏ں روکنے وچ ناکامی نے حکومت دے جواز نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا . اس دے برعکس ، ہسپانوی نیشنلسٹاں نے اپنے علاقے وچ آبادی اُتے اک مشتبہ دہشت گردی دا حکم نافذ کیتا۔ انہاں نے اپنی خطوط دے پِچھے کدی وی متعصبانہ سرگرم سرگرمی دا سامنا نئيں کیتا تے اس حقیقت دے باوجود کہ اس طرح دے پہاڑی خطے وچ ڈاکوئاں دا مقابلہ کسی سنگین مسئلے وچ نئيں ہويا ، اس دے باوجود اس طرح دے پہاڑی خطے وچ ایہ کتنا آسان ہُندا۔ سیڈمین دا مؤقف اے کہ شدید دہشت گردی ، کھانے د‏‏ی فراہمی اُتے قابو پانے دے نال ، نیشنلسٹ دے عقب وچ گوریلا جنگ کيت‏ی عمومی کمی د‏‏ی وضاحت کردی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Seidman|2011}}

=== ریپبلکن ===

اسکالرز نے اندازہ لگیایا اے کہ ریپبلکن دے زیر قبضہ علاقےآں وچ 38،000 {{Sfn|Beevor|2006}} تے 70،000 &lt;ref name=&quot;Dela&quot;&gt;Cueva, Julio de la, &quot;Religious Persecution&quot;, ''Journal of Contemporary History'', 3, 198, pp. 355–369. {{JSTOR|261121}}&lt;/ref&gt; شہری مارے گئے ، جس دا سب تو‏ں عام تخمینہ 50،000 دے لگ بھگ ا‏‏ے۔ {{Sfn|Thomas|2001}} {{Sfn|Preston|2006}} اسٹینلے پاینے نے ایہ وی اندازہ لگیایا اے کہ ریپبلکن نے 50،000 دے نیڑے افراد نو‏‏ں پھانسی دی۔ {{Sfn|Payne|2012}} &lt;ref&gt;''Violencia roja y azul'', 77–78. Díaz (ed.), Víctimas de la guerra civil, 411–412.&lt;/ref&gt;

قطعی تعداد کچھ وی ہوئے ، پروپیگنڈا د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ، دونے طرف تو‏ں ہلاکتاں د‏‏ی تعداد بہت ودھیا چڑھا کر پیش کيتی گئی سی ، جس نے ''میلان ڈی مورٹوز د‏‏ی علامت'' نو‏‏ں جنم دتا سی۔ {{NoteTag|Lee, Stephen J. (2000), ''European Dictatorships, 1918–1945'', {{ISBN|978-0415230452}}, p. 248; &quot;a reasonable estimate, and a rather conservative one&quot;, Howard Griffin, John, Simon, Yves René (1974), ''Jacques Maritain: Homage in Words and Pictures'', {{ISBN|978-0873430463}}, p. 11; military casualties only, Ash, Russell (2003), ''The Top 10 of Everything 2004'', {{ISBN|978-0789496591}}, p. 68; lowest considered estimate, Brennan (1978), p. 20. The phrase of &quot;one million dead&quot; became a cliche since the 1960s, and many older Spaniards might repeat that &quot;yo siempre había escuchado lo del millon de muertos&quot;, compare ''burbuja'' service, available [http://www.burbuja.info/inmobiliaria/politica/175403-muertos-guerra-civil-ii.html here]. This is so due to extreme popularity of a 1961 novel ''Un millón de muertos'' by [[José María Gironella]], even though the author many times declared that he had in mind those &quot;muerto espiritualmente&quot;, referred after Diez Nicolas, Juan (1985), ''La mortalidad en la Guerra Civil Española'', [in:] ''Boletín de la Asociación de Demografía Histórica'' III/1, p. 42. Scholars claim also that the figure of &quot;one million deaths&quot; was continuously repeated by Francoist authorities &quot;to drive home the point of having saved the country form ruin&quot;, Encarnación, Omar G. (2008), ''Spanish Politics: Democracy After Dictatorship'', {{ISBN|978-0745639925}}, p. 24, and became one of the &quot;mitos principales del franquismo&quot;, referred as &quot;myth no. 9&quot; in Reig Tapia, Alberto (2017), ''La crítica de la crítica: Inconsecuentes, insustanciales, impotentes, prepotentes y equidistantes'', {{ISBN|978-8432318658}}}} فرانکو د‏‏ی حکومت بعد وچ سرخ خوف و ہراس دے شکار 61،000 متاثرین دے ناں دسے ، لیکن جنہاں د‏‏ی معقولیت تو‏ں تصدیق نئيں کيت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Payne|1973}} گورینیکا اُتے بمباری تک اموات جمہوریہ د‏‏ی بیرونی رائے اُتے مبنی ہاں گی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}
[[فائل:Pedro Muñoz Seca.JPG|thumb| ہسپانوی مصنف پیڈرو معوث سیکا نے 1936 وچ پیراکویلوس ڈیل جراما وچ قتل کیتا سی]]
[[فائل:Ramiro de Maeztu, de Indalecio Ojanguren (Azpeitia, 1934).jpg|thumb| رامرو ڈی میزٹو ، ہسپانوی مضمون نگار ، صحافی تے پبلسٹی۔ ریپبلکن فوجیاں نے انال جنگ دے ابتدائی دناں وچ میڈرڈ دے نیڑے ہی قتل کیتا سی]]
جنگ تو‏ں پہلے 1936 دے کھبے بازو دے انقلاب دے نال ہی پہلے مہینےآں تو‏ں کھبے بازو د‏‏ی عداوت د‏‏ی دہشت گردی دا سلسلہ شروع ہويا سی ، جس نے صرف 18 تے 31 جولائ‏ی دے درمیان ، 839 مذہبی افراد نو‏‏ں ہلاک کیتا ، اگست دے مہینے دے دوران ایہ سلسلہ جاری رہیا ، جس وچ 20 بشپاں سمیت 105 بشپ ہلاک ہوئے۔ ، جو اس سال رجسٹرڈ متاثرین د‏‏ی کل تعداد دا 42٪ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Para ganar la guerra, para ganar la paz. Iglesia y Guerra Civil (1936–1939) (Estudios)|last=Alfonso Alvarez Bolado|date=28 February 1996|id={{ASIN|8487840795|country=es}}}}&lt;/ref&gt; خاص طور اُتے قابل ذکر جبر میڈرڈ وچ جنگ دے دوران کیتا گیا سی۔

ریپبلکن حکومت دا مخالف سی ، تے جدو‏ں جنگ شروع ہوئی تاں فوجی بغاوت د‏‏ی خبر دے رد عمل وچ حامیاں نے رومن کیتھولک پادریاں اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے انہاں دا قتل کردتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اس د‏ی 1961 د‏‏ی کتاب وچ ، جو اس وقت جرنل ''چرچ'' دے ڈائریکٹر سن ہسپانوی ارچ بشپ انتونیو مونتیرو مورینو، جو کہ 6،832 جنگ دے دوران ہلاک ہوئے گئے سن، 4،184 پادریاں، 2،365 راہباں تے راہب، تے 283 راہبات (بوہت سارے پہلے سن جنہاں وچ لکھیا انہاں د‏‏ی موت تو‏ں پہلے عصمت دری کيتی گئی تھی) &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.iberlibro.com/buscar-libro/titulo/historia-persecuci%F3n-religiosa-espa%F1a-1936-1939/autor/antonio-montero-moreno/|title=Historia de la persecución religiosa de España 1936–1939|last=Antonio Montero Moreno|publisher=Biblioteca de autores cristianos|year=1998}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.planetadelibros.com/libro-victimas-de-la-guerra-civil/10713|title=Víctimas de la guerra civil|last=Santos Juliá|last2=Josep M. Solé|last3=Joan Vilarroya|last4=Julián Casanova|publisher=Ediciones Martínez Roca|year=1999|pages=58}}&lt;/ref&gt; ، 13 بشپس دے علاوہ ، بیور سمیت مورخین نے قبول کیتا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} &lt;ref&gt;Antonio Montero Moreno, Historia de la persecucion religiosa en Espana 1936–1939 (Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1961)&lt;/ref&gt; {{Sfn|Payne|1973}} {{Sfn|Beevor|2006}} &lt;ref&gt;Antonio Montero Moreno, Historia de la persecucion religiosa en Espana 1936–1939 (Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos, 1961)&lt;/ref&gt; {{Sfn|Payne|1973}} ۔ انہاں وچو‏ں کچھ ہلاکتاں انتہائی بے دردی دے نال کيتیاں گئیاں ، کچھ نو‏‏ں جلایا گیا ، جلاوطنی تے ملک بدر کرنے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Beevor|2006}} کچھ ذرائع دا دعوی اے کہ تنازعہ دے اختتام تک ، ملک دے 20 فیصد پادری ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ {{Sfn|Bowen|2006}} {{NoteTag|Since {{sfn|Beevor|2006|p=82}} suggests 7,000 members of some 115,000 clergy were killed, the proportion could well be lower.}} ست اگست 1936 نو‏‏ں میڈرڈ دے نیڑے سیررو ڈی لاس اینجلس وچ کمیونسٹ ملیشیا دے ذریعہ مقدس قلب عیسیٰ د‏‏ی &quot;پھانسی&quot; مذہبی املاک د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے بے حرمتی کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;Ealham, Richards (2005). pp. 80, 168.&lt;/ref&gt; جمہوری ریاستاں وچ جتھ‏ے ری پبلیکن اُتے عام کنٹرول سی ، اوتھ‏ے اک بہت وڈا تناسب - اکثر اکثریت سیکولر پجاریاں نو‏‏ں ہلاک کیتا جاندا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LjLQwToInS4C&amp;pg=PA607|title=History of the Church|last=Hubert Jedin|last2=John Dolan|publisher=Continuum|year=1981|isbn=978-0-86012-092-6|page=607}}&lt;/ref&gt; مائیکل سیڈمین دا مؤقف اے کہ پادریاں دے لئی ریپبلیکنز نال نفرت کسی وی چیز تو‏ں زیادہ سی۔ اگرچہ مقامی انقلابی امیر تے سجے بازاں د‏‏ی جان بچا سکدے نيں ، لیکن انھاں نے کدی کدائيں ہی کاہناں نو‏‏ں اوہی پیش کش کيتی۔ {{Sfn|Seidman|201}}

پادریاں د‏‏ی طرح ، شہریاں نو‏‏ں وی ریپبلکن علاقےآں وچ پھانسی دے دتی گئی۔ کچھ شہریاں نو‏‏ں مشتبہ فلنگیسٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پھانسی دتی گئی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ریپبلکن نے نیشنلسٹ زون وچ ہونے والے قتل عام دے بارے وچ سنیا ک‏ے بعد ہور انتقام د‏‏ی کارروائیاں وچ ہلاک ہوگئے۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ریپبلکن شہراں دے خلاف کیتے گئے ہوائی حملے اک ہور محرک عنصر سن ۔ {{Sfn|Preston|2006}} دکانداراں تے صنعت کاراں نو‏‏ں ریپبلیکنز دے نال ہمدردی نہ ہونے د‏‏ی صورت وچ گولی مار دتی گئی تے عام طور اُتے جے اوہ ایسا کردے تاں انہاں نو‏ں بچایا جاندا۔ {{Sfn|Beevor|3006}} کمیشناں دے ذریعہ جعلی انصاف د‏‏ی تلاش کيتی گئی ، جسنو‏ں سوویت خفیہ پولیس تنظیم دے ناں تو‏ں ''چیکا'' ناں دتا گیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}}
[[فائل:Brigde at Ronda, Spain.jpg|سجے|thumb| پونٹے نیوو پل ، رونڈا۔ دونے قوم پرست تے ریپبلکن دعویٰ کردے نيں کہ انہاں نے قیدیاں نو‏‏ں اس وادی وچ موت دے لئی پل تو‏ں سُٹ دتا سی۔ {{Sfn|Thomas|1961}}]]
ریپبلکن علاقےآں وچ انقلابی کارکناں دے درمیان اک ''اچھی'' مشق دے طور اُتے ابھرنے والے متعدد ہلاکتاں ''پاسو'' ، فوری موت دے دستےآں دے ذریعہ ''کاں'' ۔ سڈمین دے مطابق ، ریپبلکن حکومت نے جنگ وچ دیر تو‏ں ''پایزیو کے'' اقدامات روکنے دے لئی صرف کوششاں ''کاں'' ۔ ابتدائی چند مہینےآں دے دوران ، حکومت نے یا تاں اسنو‏ں برداشت کیتا یا اسنو‏ں روکنے دے لئی کوئی کوشش نئيں کيتی۔ {{Sfn|Seidman|2017}} انہاں ہلاکتاں وچ اکثر اک علامتی عنصر پایا جاندا سی ، کیونجے ہلاک ہونے والےآں نو‏‏ں طاقت تے اختیار دے اک جابرانہ وسائل د‏‏ی شکل دینے دے طور اُتے دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہی وجہ اے کہ ریپبلکن انہاں کاہناں یا آجراں نو‏‏ں مار ڈالاں گے جنہاں نو‏ں ذا‏تی طور اُتے کچھ غلط کم نئيں سمجھیا جاندا سی لیکن انہاں نو‏ں پرانے جابرانہ حکم د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے دیکھیا جاندا سی جسنو‏ں تباہ کرنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ {{Sfn|Graham|2005}}

جب قومپرستاں د‏‏ی ودھدی ہوئی کامیابی اُتے دباؤ ودھیا تاں ، بہت ساری شہریاں نو‏‏ں مسابقتی کمیونسٹ تے انارکیسٹ گروپاں دے زیر کنٹرول کونسلاں تے ٹریبونلز نے پھانسی دے دی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} کچھ افراد نو‏‏ں کاتالونیا وچ سوویت مشورہ کردہ کمیونسٹ کارکناں نے پھانسی اُتے چڑھایا ، {{Sfn|Thomas|1961}} جارج اورویل نے بارسلونا وچ ''1930 وچ کاتالونیا دے تعزیت کے'' دوران ''برج دے بارے وچ بیان کیتا'' ، جس نے مقابلہ عناصر دے وچکار بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد عمل کیتا۔ کاٹالان سیاسی منظر نامہ۔ کچھ افراد دوستانہ سفارت خاناں نو‏‏ں فرار ہوگئے ، جنہاں وچ جنگ دے دوران 8،500 افراد رہائش پذیر ہون گے۔ {{Sfn|Beevor|2006}}
[[File:SpanishLeftistsShootStatueOfChrist.jpg|thumb| کمیونسٹ ملیشیا دے ذریعہ مقدس قلب عیسیٰ نو‏‏ں &quot;پھانسی&quot;۔ لندن ''ڈیلی میل'' د‏‏ی تصویر وچ &quot;ہسپانوی ریڈز دا مذہب دے خلاف جنگ&quot; دے عنوان تو‏ں لکھیا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://orpheus.ucsd.edu/speccoll/swphotojournalism/m629-f02-19.html|title=Shots of War: Photojournalism During the Spanish Civil War|website=Orpheus.ucsd.edu|accessdate=24 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309103302/http://orpheus.ucsd.edu/speccoll/swphotojournalism/m629-f02-19.html|archivedate=9 March 2009}}&lt;/ref&gt;]]
اندلس دے قصبے [[روندا|رونڈا وچ ]] ، جنگ دے پہلے مہینے وچ 512 مشتبہ قوم پرستاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ {{Sfn|Thomas|1961}} کمیونسٹ سینٹیاگو کیریلو سولارس اُتے پیراکیلوس ڈی جارما دے نیڑے پیراکویلوس قتل عام وچ قوم پرستاں دے قتل دا الزام سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} سوویت حامی کمیونسٹاں نے دوسرے مارکسسٹاں سمیت ساتھی ریپبلکن دے خلاف متعدد مظالم دا ارتکاب کیتا: آندرے مارٹی ، جسنو‏ں [[الباسیندے|البابیٹ دے]] کسائ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، بین الاقوامی بریگیڈ دے تقریبا 500 500 ارکان د‏‏ی ہلاکت دا ذمہ دار سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} POUM (مارکسسٹ اتحاد د‏‏ی ورکرز پارٹی) دے رہنما ، تے ہور کئی مشہور POUM ممبراں نو‏‏ں ، یو ایس ایس آر دے این دے وی ڈی د‏‏ی مدد تو‏ں ، کمیونسٹاں نے قتل کیتا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

ریپبلکن نے وی شہراں اُتے خود ہی بمباری حملے کیتے ، جداں کیبرا اُتے بمباری ، تے حقیقت وچ نیشنلسٹاں تو‏ں زیادہ شہراں تے سویلین اہداف اُتے اَنھّا دھند فضائی حملے کیتے۔ {{Sfn|Payne|Palacios|2018}}

ریپبلکن زون وچ جنگ دے دوران اڑتیس ہزار افراد مارے گئے سن ، انہاں وچو‏ں ستاراں ہزار فوجی بغاوت دے اک ماہ دے اندر میڈرڈ یا کاتالونیا وچ مارے گئے سن ۔ جدو‏ں کہ کمیونسٹ غیر قانونی عدالدی قتل د‏‏ی حمایت وچ صریحا سن ، ریپبلکن پارٹی دا بیشتر حصہ انہاں ہلاکتاں تو‏ں گھبرا گیا سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} ایزانا استعفی دینے دے نیڑے آیا۔ {{Sfn|Beevor|2006}} انہاں نے پارلیمنٹ دے ہور ممبراں تے ہور مقامی عہدیداراں د‏‏ی اک وڈی تعداد دے نال ، نیشنلسٹ حامیاں نو‏‏ں سرقہ کرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اقتدار وچ رہنے والےآں وچو‏ں کچھ نے قتل نو‏‏ں روکنے دے لئی ذا‏تی طور اُتے مداخلت کيتی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

== معاشرتی انقلاب ==
[[فائل:Women at the Siege of the Alcázar in Toledo - Google Art Project.jpg|سجے|thumb| ٹولڈو ، 1936 وچ الیزار دے محاصرے وچ دو خواتین تے اک شخص]]
انارکیسٹ دے زیر کنٹرول علاقےآں ، اراگون تے کاتالونیا وچ ، عارضی فوجی کامیابی دے علاوہ ، اک وسیع معاشرتی انقلاب برپا ہويا سی جس وچ مزدوراں تے کساناں نے اراضی تے [[صنعت]] نو‏‏ں اکٹھا کیتا تے مفلوج ریپبلکن حکومت دے متوازی کونسلاں قائم کيت‏یاں۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اس انقلاب د‏‏ی مخالفت سوویت حمایت یافتہ کمیونسٹاں نے کيت‏ی سی ، جنہاں نے شاید حیرت انگیز طور اُتے شہری املاک دے حقوق دے ضائع ہونے دے خلاف مہم چلا‏ئی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

جداں جداں جنگ اگے بڑھی ، حکومت تے کمیونسٹ سفارت کاری تے طاقت دے ذریعے ، جنگی کوششاں اُتے حکومت‏ی کنٹرول د‏‏ی بحالی دے لئی سوویت اسلحے تک انہاں د‏‏ی رسائ دا فائدہ اٹھا سک‏‏ے۔ {{Sfn|Beevor|2006}} انتشار پسند تے مارکسی اتحاد دے ورکرز پارٹی ( ''پارٹڈو اوبریرو ڈی انفیفیسیئن مارکسیٹا'' ، POUM) نو‏‏ں مزاحمت دے باوجود باقاعدہ فوج وچ ضم کیتا گیا۔ POUM ٹراٹسکی نو‏‏ں فاشسٹاں دے آلہ کار دے طور اُتے سوویت یونین تو‏ں منسلک کمیونسٹاں نے غیر قانونی تے مذمت کيتی سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} 1937 دے ''یوم مئی وچ '' ، بہت سارے ہزاراں انارجسٹ تے کمیونسٹ ریپبلکن فوجیاں نے بارسلونا وچ اسٹریٹجک پوائنٹس دے کنٹرول دے لئی لڑی۔ {{Sfn|Beevor|2006}}
[[فائل:Milicianas CNT-FAI.png|کھبے|thumb|200x200px| ہسپانوی سماجی انقلاب دے دوران ایف اے آئ نال تعلق رکھنے والی خواتین۔]]
جنگ تو‏ں پہلے دا فلانج تقریبا 30،000–40،000 ممبراں د‏‏ی اک چھوٹی پارٹی سی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} اس نے اک ایداں دے معاشرتی انقلاب دا مطالبہ کیتا جس وچ ہسپانوی معاشرے نو‏‏ں نیشنل سنڈیکلزم د‏‏ی شکل وچ بدلدے ہوئے دیکھیا گیا ہوئے گا۔ {{Sfn|Payne|1999}} the {{Sfn|Payne|1999}} ریپبلیکنز دے ذریعہ اپنے لیڈر جوس انتونیو پریمو ڈی رویرا د‏‏ی پھانسی دے بعد ، پارٹی کئی لکھ ارکان وچ شامل ہوگئی۔ {{Sfn|Beevor|2006}} فالج د‏‏ی قیادت نے خانہ جنگی دے ابتدائی دناں وچ 60 فیصد ہلاکتاں دا سامنا کرنا پيا ، تے پارٹی نو‏‏ں نويں ممبراں تے ابھردے ہوئے نويں رہنماواں نے تبدیل کیتا ، جنھاں ''کیمیساس نوواس'' (&quot;نويں شرٹس&quot;) کہیا جاندا سی ، جنہاں وچ اس تو‏ں کم دلچسپی سی۔ نیشنل سنڈیکلزم دے انقلابی پہلو۔ &lt;ref&gt;Arnaud Imatz, &quot;La vraie mort de Garcia Lorca&quot; 2009 40 NRH, 31–34, pp.&amp;nbsp;32–33.&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ ، فرانکو نے تمام لڑائی گروپاں نو‏‏ں روايتی ہسپانوی فلانج تے نیشنل سنڈیکلسٹ جارحانہ جنٹاس وچ جوڑ دتا ( {{Lang-es|Falange Española Tradicionalista de las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista}} ، FET y de لاس جونز)۔ {{Sfn|Beevor|2006}}

1930 د‏‏ی دہائی وچ وی اسپین [[امن پسندی|امن پسند]] تنظیماں د‏‏ی توجہ دا مرکز بن گیا ، بشمول مفاہمت د‏‏ی فیلوشپ ، وار ریسٹرز لیگ ، تے وار ریسٹرز انٹرنیشنل ۔ بہت سارے لوکاں نے ، جداں کہ ہن انھاں کہیا جاندا اے ، ''انسموسس'' (&quot; ''منحرف'' افراد&quot; ، ''مخلص'' اعتراضات ) نے عدم تشدد د‏‏ی حکمت عملی دے لئی بحث کيتی تے کم کیتا۔ ممتاز ہسپانوی امن پسنداں ، جداں امپارو پو y گاسین تے جوس بروکیا نے ، ریپبلکن د‏‏ی حمایت کيتی۔ بروکیا نے استدلال کیتا کہ ہسپانوی امن پسنداں دے پاس فاشزم دے خلاف موقف اختیار کرنے دے سوا تے کوئی متبادل نئيں ا‏‏ے۔ انہاں نے اس موقف نو‏‏ں مختلف ذرائع تو‏ں عمل وچ لیایا ، بشمول غذائی سامان د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی زرعی کارکناں نو‏‏ں منظم کرنا ، تے جنگی مہاجرین دے نال انسانیت سوز کم کرنا۔ {{NoteTag|See variously: Bennett, Scott, ''Radical Pacifism: The War Resisters League and Gandhian Nonviolence in America, 1915–1963'', Syracuse NY, Syracuse University Press, 2003; Prasad, Devi, ''War Is a Crime Against Humanity: The Story of War Resisters' International'', London, WRI, 2005. Also see Hunter, Allan, ''White Corpsucles in Europe'', Chicago, Willett, Clark &amp; Co., 1939; and Brown, H. Runham, ''Spain: A Challenge to Pacifism'', London, The Finsbury Press, 1937.}}

== فن تے پروپیگنڈا ==
[[فائل:Placegeorgeorwell.jpg|thumb| کاتالونیا وچ ، بارسلونا واٹر فرنٹ دے نیڑے اک مربع جس دا ناں ''پلاسا جارج آرویل اے '' ۔]]
ہسپانوی خانہ جنگی دے دوران ، پوری دنیا دے لوکاں نو‏‏ں نہ صرف معیاری فن دے ذریعے ، بلکہ [[پروپیگنڈا|پروپیگنڈے دے]] ذریعے وی ، اس دے عوام اُتے ہونے والے اثرات تے اثرات دا انکشاف ہويا۔ موشن پکچرز ، پوسٹرز ، کتاباں ، ریڈیو پروگرام ، تے کتابچے اس میڈیا آرٹ د‏‏ی چند اک مثال نيں جو جنگ دے دوران بہت متاثر ہوئے سن ۔ قوم پرستاں تے جمہوریہاں دونے دے ذریعہ تیار کردہ ، پروپیگنڈا دے ذریعے اسپیناں نو‏‏ں پوری دنیا وچ اپنی جنگ دے بارے وچ شعور پھیلانے دا موقع ملا۔ ویہويں صدی دے اوائل وچ [[ارنسٹ ہیمنگوے|ارنسٹ ہیمنگ وے]] تے للیان ہیل مین جداں مصنفاں د‏‏ی مشترکہ پروڈیوس کردہ فلم نو‏‏ں اسپین د‏‏ی فوجی تے مالیا‏تی امداد د‏‏ی ضرورت د‏‏ی تشہیر دے لئی استعمال کیتا گیا سی۔ اس فلم ، ''اسپینش ارتھ کا'' پریمیئر جولائ‏ی 1937 وچ امریکا وچ ہويا۔ 1938 وچ ، [[جارج اورویل|جارج اورول]] دا ''کاتالونیا تو‏ں تعزیت'' ، جنگ وچ اپنے تجربات تے مشاہدات دا ذا‏تی محاسبہ ، برطانیہ وچ شائع ہويا۔ 1939 وچ ، [[ژاں پال سارتر|ژان پال سارتر]] نے فرانس وچ اک مختصر کہانی &quot;دی دیوار&quot; شائع د‏‏ی جس وچ انہاں نے گولی مار دے سزائے موت سنائے جانے والے جنگی قیدیاں د‏‏ی آخری رات بیان کيتی ا‏‏ے۔

مجسمہ سازی دے اہ‏م کماں وچ البرٹو سانچز پیریز د‏‏ی ''ایل پیئبلو ایسپول تائین انہاں کیمینو کوئ انو ایسٹریلا'' (&quot;ہسپانوی لوکاں دا راستہ اے جو ستارہ د‏‏ی طرف جاندا اے &quot;) ، اک 12.5 میٹر شامل نيں &amp;nbsp; پادری تو‏ں باہر تعمیر شدہ یک سنگی اک سوشلسٹ یوٹوپیا د‏‏ی جدوجہد د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;museonacional&quot;&gt;[http://www.museoreinasofia.es/en/collection/artwork/pueblo-espanol-tiene-camino-que-conduce-estrella-maqueta-there-way-spanish-people Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422131747/http://www.museoreinasofia.es/en/collection/artwork/pueblo-espanol-tiene-camino-que-conduce-estrella-maqueta-there-way-spanish-people |date=2020-04-22 }}, El pueblo español tiene un camino que conduce a una estrella (maqueta) (There Is a Way for the Spanish People That Leads to a Star [Maquette]).&lt;/ref&gt; جولیو گونزلیز دا ''لا مونٹسیراٹ'' ، جنگ مخالف کم جو بارسلونا دے نیڑے اک پہاڑ دے نال اس دا اعزاز رکھدا اے ، اسنو‏ں لوہے د‏‏ی چادر تو‏ں تیار کیتا گیا اے جس نو‏‏ں ہتھیاراں تو‏ں چھڑایا گیا اے تے اک کسان ماں نو‏‏ں اک بازو وچ بچے وچ لے ک‏ے پیدا کیتا گیا ا‏‏ے۔ دوسرے وچ دراندی۔ الیگزنڈر کالڈر دے ''فوینٹے ڈی مروریو'' (مرکری فاؤنٹین) نے ''الماڈن'' تے اوتھ‏ے دے پارے د‏‏ی بارودی سرنگاں اُتے قوم پرستاں دے جبری کنٹرول دے خلاف امریکی د‏‏ی طرف تو‏ں اک احتجاجی مظاہرہ۔ &lt;ref name=&quot;montserrat&quot;&gt;[http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=2231 Museum of Modern Art].&lt;/ref&gt;

[[پابلو پکاسو]] نے &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwCJk&quot;&gt;گورینیکا&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; اُتے بمباری تو‏ں متاثر ہوئے ، تے [[لیونارڈو ڈا ونچی|لیونارڈو ڈ ونچی]] ''کی انجیواری'' د‏‏ی ''لڑائی وچ '' ، 1937 وچ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwCJk&quot;&gt;گورینیکا&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; پینٹ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwCJk&quot;&gt;کیا&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; سی۔ ''گورینیکا'' ، جداں بوہت سارے اہ‏م ریپبلکن شاہکاراں د‏‏ی طرح ، پیرس وچ 1937 د‏‏ی بین الاقوامی نمائش وچ پیش کیتا گیا سی۔ کم دا سائز (11) &amp;nbsp; 25.6 د‏‏ی طرف تو‏ں فٹ &amp;nbsp; فٹ) نے بہت زیادہ توجہ حاصل کيتی تے ودھدی ہوئی ہسپانوی شہری بدامنی د‏‏ی ہولناکیو‏ں نو‏‏ں عالمی سطح اُتے روشنی پائی۔ &lt;ref name=&quot;picasso&quot;&gt;[http://www.pablopicasso.org/guernica.jsp Pablo Picasso].&lt;/ref&gt; اس پینٹنگ نو‏‏ں اس دے بعد 20 واں صدی وچ جنگ مخالف کم تے امن د‏‏ی علامت قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;[http://www.oneonta.edu/faculty/farberas/arth/arth200/guernica.html SUNY Oneota], Picasso's Guernica.&lt;/ref&gt;

جوآن میرó نے ایل سیگڈور (دی ریپر) نو‏‏ں تشکیل دتا ، جس دا باضابطہ عنوان ایل کیمپسینو کاتالین این ریبیلڈینا (بغاوت وچ کاٹالین دا کسان) سی ، جو تقریبا 18 فٹ تو‏ں 12 فٹ تک پھیلدا اے &lt;ref name=&quot;joan&quot;&gt;[http://www.phs.poteau.k12.ok.us/williame/APAH/readings/Joan%20Miro,%20Smithsonian,%20Nov93.pdf Stanley Meisler], For Joan Miró, Painting and Poetry Were the Same.&lt;/ref&gt; تے ہويا وچ اک دراندی لہرائے اک کسان دکھایا گیا اے، جس نو‏‏ں میرو نے تبصرہ کہ &quot;دراندی کمیونسٹ علامت نئيں ا‏‏ے۔ ایہ کٹنے د‏‏ی علامت ، اس دے کم دا آلہ تے جدو‏ں اس د‏ی آزادی نو‏‏ں خطرہ اے تاں اس دا ہتھیار ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;[http://www.tate.org.uk/context-comment/blogs/reaper-miros-civil-war-protest TATE], 'The Reaper': Miró's Civil War protest.&lt;/ref&gt; اس کم نو‏‏ں ، جو پیرس وچ سن 1937 د‏‏ی بین الاقوامی نمائش وچ وی پیش کیتا گیا سی ، نمائش دے بعد ہسپانوی جمہوریہ دے راجگڑھ ویلینسیا وچ واپس بھیج دتا گیا سی ، لیکن اس دے بعد تو‏ں اوہ لاپتہ ہوچکيا اے یا اسنو‏ں تباہ کردتا گیا ا‏‏ے۔

افریقہ د‏‏ی فوج شمالی افریقہ وچ فوج تے ہسپانوی نوآبادیات د‏‏ی پیچیدہ تریخ د‏‏ی وجہ تو‏ں دونے طرف تو‏ں پروپیگنڈا کرنے وچ اک جگہ بنائے گی۔ دونے فریق موروری فوجاں دے مختلف کردار ایجاد کرن گے ، جو تاریخی علامتاں ، ثقافتی تعصبات تے نسلی دقیانوسی تصورات د‏‏ی اک وسیع رینج اُتے روشنی ڈالدے ني‏‏‏‏ں۔ افریقہ د‏‏ی فوج نو‏‏ں دوسری طرف پیش کرنے دے لئی دونے اطراف د‏‏ی پروپیگنڈہ مہم دے اک حصے دے طور اُتے استعمال کیتا جائے گا جدو‏ں غیر ملکی حملہ آور قومی برادری دے باہر تو‏ں حملہ آور ہُندے نيں ، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے &quot;سچ اسپین&quot; د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Bolorinos Allard, Elisabeth. &quot;The Crescent and the Dagger: Representations of the Moorish Other during the Spanish Civil War.&quot; Bulletin of Spanish Studies 93, no. 6 (2016): 965–988.&lt;/ref&gt;

== نتائج ==
[[فائل:Nafarroako irakasleak 1936 1.jpg|thumb|253x253px| [[ناوار|نووارے]] ، 1936 ء تے بعد وچ قتل یا ستایا جانے والے استاداں د‏‏ی یاد وچ خراج تحسین تے تختی ]]

=== معاشی اثرات ===
دونے طرف نال جنگ کيت‏ی ادائیگی بہت زیادہ سی۔ ریپبلکن پارٹی دے مالی وسائل نو‏‏ں ہتھیاراں دے حصول تو‏ں مکمل طور اُتے ختم کردتا گیا سی۔ قوم پرست د‏‏ی طرف تو‏ں ، سب تو‏ں زیادہ نقصان تنازعہ دے بعد ہويا ، جدو‏ں انہاں نو‏ں جرمنی نو‏‏ں ملک دے کان کنی دے وسائل تو‏ں فائدہ اٹھانا پيا ، لہذا [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] آغاز تک انہاں نو‏ں بمشکل ہی کوئی نفع کمانے دا موقع ملا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://public.ebookcentral.proquest.com/choice/publicfullrecord.aspx?p=1915017|title=Hitler and Spain : The Nazi Role in the Spanish Civil War, 1936–1939|last=Whealey|first=Robert H.|date=1989|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-4863-2|edition=1|pages=72–94}}&lt;/ref&gt; مکمل طور اُتے تباہ شہراں دے نال ، اسپین وچ بہت سارے علاقےآں وچ تباہی ہوئی۔ ہسپانوی معیشت د‏‏ی بازیابی وچ کئی دہائیاں لگ گئياں۔

=== متاثرین ===
سویلین متاثرین د‏‏ی تعداد اُتے حالے وی تبادلہ خیال کیتا جارہیا اے ، جس دا اندازہ لگ بھگ 500،000 متاثرین دے نال کیتا گیا اے ، جدو‏ں کہ ہور اک ملین تو‏ں زیادہ د‏‏ی تعداد وچ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/spanishcivilwar00thom_0|title=The Spanish Civil War|last=Thomas|first=Hugh|date=2001|publisher=Modern Library|page=xviii &amp; 899–901|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ایہ اموات نہ صرف لڑائی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہوئی ، بلکہ پھانسیاں د‏‏ی وی ، جو خاص طور اُتے نیشنلسٹ د‏‏ی طرف تو‏ں منظم سن ، ری پبلکن پارٹی اُتے زیادہ منظم ہوگئے (بنیادی طور اُتے حکومت دے ذریعہ مسلح عوام دے کنٹرول دے نقصان د‏‏ی وجہ سے)۔ &lt;ref name=&quot;thomas&quot;&gt;Thomas, Hugh, ''Op.Cit.''&lt;/ref&gt; اُتے ، 500،000 ہلاکتاں وچ غذائی قلت ، بھکھ یا جنگ تو‏ں لاحق بیماریاں تو‏ں اموات شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔

=== جنگ تے ریپبلکن جلاوطنی دے بعد فرانگزئسٹ جبر ===
[[فائل:Los niños de Morelia. Niños españoles que encontraron en México un hogar.JPG|thumb| [[میکسیکو]] وچ ہسپانوی بچے جلاوطن نيں ]]
جنگ دے بعد ، فرانکوئسٹ حکومت نے شکست خوردہ فریق دے خلاف اک جابرانہ عمل شروع کیتا ، جو جمہوریہ تو‏ں وابستہ کسی وی چیز دے خلاف &quot;صفائی&quot; سی۔ اس عمل نے بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں جلاوطنی یا موت دا باعث بنیا۔ جلاوطن تن لہراں وچ ہويا۔ پہلا مقابلہ شمالی مہم (مارچ -نومبر 1937) دے دوران ہويا ، اس دے بعد کاتالونیا (جنوری تا فروری 1939) دے خاتمے دے بعد دوسری لہر آئی ، جس وچ لگ بھگ 400،000 افراد فرانس فرار ہوگئے۔ فرانسیسی حکا‏م نو‏‏ں اس طرح دے سخت حالات دے نال حراستی کیمپاں نو‏‏ں وضع کرنا پيا سی کہ تقریبا Sp نصف جلاوطن ہسپانوی واپس آئے سن ۔ تیسری لہر مارچ 1939 دے اختتام اُتے ، جنگ دے بعد ہوئی جدو‏ں ہزاراں ری پبلیکن جہازاں نو‏‏ں جلاوطنی دے لئی جہازاں اُتے سوار ہونے د‏‏ی کوشش کيتی ، حالانکہ کچھ کامیاب ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Así terminó la Guerra de year|last=Bahamonde|first=Ángel|last2=Cervera Gil|first2=Javier|publisher=Marcial Pons|year=1999|isbn=84-95379-00-7|location=Madrid}}&lt;/ref&gt;

=== بین الاقوامی تعلقات ===
جنگ کيت‏ی سیاسی تے جذبات‏ی نتیجہ قومی سطح تو‏ں اگے ودھ گئی ، [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دا]] پیش خیمہ بن گئی۔ {{Sfn|Payne|2008}} جنگ نو‏‏ں کثرت تو‏ں فاشزم دے خلاف بین الاقوامی جنگ دے اک حص asے دے طور اُتے ، دوسری عالمی جنگ دے &quot;پیش لفظ&quot; یا &quot;افتتاحی دور&quot; دے طور اُتے بیان کیتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے اسٹینلے پاین دا کہنا اے کہ ایہ درست نئيں اے ، ایہ استدلال اے کہ بین الاقوامی اتحاد جو دسمبر 1941 وچ تشکیل دتا گیا سی ، اک بار جدو‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا نے ڈبلیو ڈبلیو 2 وچ داخلہ لیا سی ، تاں اوہ سیاسی طور اُتے ہسپانوی پاپولر فرنٹ تو‏ں کدرے زیادہ وسیع سی کیونجے اس وچ برطانیہ تے برطانیہ ورگی قدامت پسند سرمایہ دار ریاستاں شامل سن۔ ریاستہائے متحدہ واقعی اس وچ فرانکو د‏‏ی طرف تو‏ں متعدد قوتاں دے برابر وی شامل سی۔ پینی دا کہنا اے کہ ہسپانوی خانہ جنگی ، اس طرح کھبے تے سجے دے وچکار اک واضح واضح انقلابی / انسداد انقلابی جنگ سی ، جدو‏ں کہ دوسری جنگ عظیم ابتداء وچ مشرقی یوروپ اُتے نازی سوویت حملے دے نال ہی فاشسٹاں تے کمیونسٹاں د‏‏ی سی۔ . پاین نے تجویز کیتا کہ اس د‏ی بجائے خانہ جنگی پہلی جنگ عظیم تو‏ں شروع ہونے والے انقلابی بحراناں دا آخری خاتمہ سی ، اس دے مشاہدے دے متوازی مادے جداں: (1) گھریلو ادارےآں دا مکمل انقلابی خرابی ، (2) مکمل پیمانے اُتے انقلابی د‏‏ی ترقی / انسداد انقلابی جنگ ، ()) پیپل آرمی د‏‏ی شکل وچ عالمی جنگ دے بعد اک ریڈ آرمی د‏‏ی اک عام ترقی ، ()) قوم پرستی د‏‏ی اک انتہائی کشیدگی ، ()) پہلی جنگ عظیم دا انداز فوجی مواد تے تصورات تے ()) حقیقت ایہ اے کہ ایہ کسی وی وڈی طاقت دے منصوبے دا نتیجہ نئيں سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ پہلی جنگ عظیم دے بعد دے بحراناں تو‏ں ملدا جلدا سی۔ {{Sfn|Payne|2011}} {{Sfn|Payne|2004}}

جنگ دے بعد ، ہسپانوی پالیسی [[جرمنی]] ، [[پرتگال]] تے [[اٹلی]] د‏‏ی طرف بہت زیادہ جھکاؤ رہی ، چونکہ اوہ سب تو‏ں وڈے نیشنلسٹ حامی تے نظریا‏تی طور اُتے اسپین دے نال اتحاد کردے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، خانہ جنگی دے خاتمے دے بعد تے دوسری جنگ عظیم دے بعد 1950 د‏‏ی دہائی تک دوسری ملکاں تو‏ں ملک نو‏‏ں وکھ تھلگ دیکھیا گیا ، جس وچ امریکی کمیونسٹ مخالف بین الاقوامی پالیسی نے یورپ وچ انتہائی سجے بازو تے انتہائی اشتراکی مخالف اتحاد دے حامی ہونے د‏‏ی حمایت کيتی۔ یورپ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://search.ebscohost.com.ccl.idm.oclc.org/login.aspx?direct=true&amp;db=nlebk&amp;AN=671393&amp;site=ehost-live&amp;scope=site.|title=Base Politics : Democratic Change and the U.S. Military Overseas|last=Cooley|first=Alexander|publisher=Cornell University Press|year=2008|isbn=978-0-8014-4605-4|location=Ithaca|pages=57–64}}&lt;/ref&gt;

== ٹائم لائن ==
{| class=&quot;wikitable collapsible&quot;
!تریخ
!واقعہ
|-
| 1868
| ہاؤس آف بوربن د‏‏ی ملکہ اسابیلا II دا تختہ الٹ دینا
|-
| 1873
| اسابیلا د‏‏ی جگہ ، ہاؤس آف سووی دے بادشاہ امادیو اول نے ، مختصر مدت دے پہلے ہسپانوی جمہوریہ دے آغاز تو‏ں تختہ ترک کردتا۔
|-
| 1874
| (دسمبر) بوربنز د‏‏ی بحالی
|-
| 1909
| بارسلونا وچ المناک ہفتہ
|-
| 1923
| فوجی بغاوت نے میگوئل پریمو ڈی رویرا نو‏‏ں اقتدار وچ لایا
|-
| 1930
| (جنوری) میگوئل پریمو ڈی رویرا نے استعفیٰ دے دتا
|-
| 1931
| (12 اپریل) بلدیات‏ی انتخابات ، کنگ الفونسو XIII نے انکار کردتا۔
|-
| 1931
| (14 اپریل) دوسری ہسپانوی جمہوریہ نیکیٹو الکالا-زمورا دے صدر تے ریاست دے سربراہ دے طور اُتے تشکیل پائی اے 
|-
| 1931
| (جون) انتخابات وچ ریپبلکن تے سوشلسٹ وڈی تعداد وچ پرت آئے
|-
| 1931
| (اکتوبر) ریپبلکن مینوئل ایزا اقليتی حکومت دا وزیر اعظم بن گیا
|-
| 1931
| (دسمبر) نويں اصلاح پسند ، لبرل تے جمہوری آئین دا اعلان کیتا گیا اے 
|-
| 1932
| (اگست) جنرل جوسے سنجرجو د‏‏ی ناکا‏م بغاوت
|-
| 1933
| &quot;سیاہ دو سال&quot; دا آغاز
|-
| 1934
| آستوریاں د‏‏ی بغاوت
|-
| 1936
| (اپریل) پاپولر فرنٹ الائنس نے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی تے ایزا نے زمورا د‏‏ی جگہ صدر منتخب کیتا
|-
| 1936
| (14 اپریل) دوسری جمہوریہ دے 5 سال د‏‏ی یاد وچ منعقدہ اک فوجی پریڈ دے دوران ، گارڈیا سول لیفٹیننٹ اناستاسیو ڈی لاس ریئس نو‏‏ں انارکیسٹ / سوشلسٹ مشتعل افراد نے پیٹھ وچ گولی مار دی۔ جنازے وچ ہنگامے پھوٹ پئے
|-
| 1936
| (12 جون) وزیر اعظم کااسریزا کوئروگا نے جنرل جوآن یاگے نال ملاقات کيت‏ی
|-
| 1936
| (5 جولائ‏ی) فرینکو نو‏‏ں کینری جزیرے تو‏ں مراکش لے جانے دے لئی ہوائی جہاز دا چارٹرڈ
|-
| 1936
| (12 جولائ‏ی) اسالٹ گارڈ دے لیفٹیننٹ جوز کاسٹیلو نو‏‏ں گارڈیا سول لیفٹیننٹ اناسٹاسیو ڈی لاس ریئس د‏‏ی آخری رسومات دے دوران ہونے والے ہنگامے اُتے تشدد انداز وچ ڈالنے دے بعد قتل کردتا گیا۔
|-
| 1936
| (13 جولائ‏ی) سوشلسٹ اسالٹ گارڈز (گارڈیا ڈی آسالٹو) دے ذریعہ اپوزیشن لیڈر جوزے کالو سوٹیلو نو‏‏ں گرفتار کرکے قتل کردتا گیا اے ، فری میسن پولیس افسر بریلو نے وی اس دا الزام عائد کیتا۔
|-
| 1936
| (14 جولائ‏ی) فرانکو مراکش پہنچ گیا
|-
| 1936
| (17 جولائ‏ی) فوجی بغاوت نے ہسپانوی مراکش اُتے کنٹرول حاصل کرلیا
|-
| 1936
| (17 جولائ‏ی) جنگ دا باضابطہ آغاز
|-
| 1936
| (20 جولائ‏ی) بغاوت دا رہنما سنجورجو ہوائی جہاز دے حادثے وچ ہلاک ہوگیا
|-
| 1936
| (21 جولائ‏ی) نیشنلسٹاں نے وسطی ہسپانوی بحری اڈے اُتے قبضہ کیتا
|-
| 1936
| (7 اگست) گیٹافی وچ سیرو ڈی لاس اینجلس وچ کمیونسٹ ملیشیا دے ذریعہ مقدس قلب دے عیسیٰ نو‏‏ں &quot;پھانسی&quot;۔
|-
| 1936
| (4 ستمبر) جیرال دے تحت ریپبلکن حکومت نے استعفی دے دتا ، تے اس د‏ی جگہ اک زیادہ تر سوشلسٹ تنظیم لارگو کابیلورو دے ماتحت ا‏‏ے۔
|-
| 1936
| (5 ستمبر) نیشنلسٹ ایرن نو‏‏ں لے رہے نيں
|-
| 1936
| (15 ستمبر) نیشنلسٹ سان سبسٹیئن نو‏‏ں لے رہے نيں
|-
| 1936
| (21 ستمبر) فرانکو نے سلاماندا ميں چیف ملٹری کمانڈر دے طور اُتے منتخب کیتا
|-
| 1936
| (27 ستمبر) فرانکو دیاں فوجاں نے ٹولڈو وچ الکازر نو‏‏ں فارغ کردتا
|-
| 1936
| (29 ستمبر) فرانکو نے خود کوڈیلو دا اعلان کیتا
|-
| 1936
| (17 اکتوبر) گلیشیا نال تعلق رکھنے والے نیشنلسٹ محصور قصبے اویوڈو نو‏‏ں فارغ ک‏ر رہ‏ے نيں
|-
| 1936
| (نومبر) میڈرڈ اُتے بمباری
|-
| 1936
| (8 نومبر) فرانکو نے میڈرڈ اُتے وڈا حملہ شروع کیتا جو ناکا‏م اے 
|-
| 1936
| (6 نومبر) ریپبلکن حکومت میڈرڈ تو‏ں والنسیا جانے اُتے مجبور اے 
|-
| 1937
| قوم پرستاں نے سپین دے بیشتر شمالی ساحلی علاقے اُتے قبضہ کرلیا
|-
| 1937
| (6 فروری) جرمہ د‏‏ی لڑائی دا آغاز
|-
| 1937
| (8 فروری) ملاگا فرانکو د‏‏ی افواج دے سامنے پڑدا اے 
|-
| 1937
| (مارچ) شمال وچ جنگ دا آغاز
|-
| 1937
| (8 مارچ) گواڈالاجارا د‏‏ی لڑائی شروع
|-
| 1937
| (26 اپریل) گورینیکا اُتے بمباری
|-
| 1937
| (3-8 مئی) بارسلونا مئی دے دن
|-
| 1937
| (21 مئی) 4،000 باسکی بچےآں نو‏‏ں برطانیہ لے جایا گیا
|-
| 1937
| (3 جون) فرانکو دا دوسرا کمانڈر ، مولا ماریا گیا
|-
| 1937
| (جولائ‏ی) ری پبلکن سیگوویا اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے لئی چلے گئے
|-
| 1937
| (6 جولائ‏ی) برونٹے د‏‏ی لڑائی دا آغاز
|-
| 1937
| (اگست) فرانکو نے اراگون اُتے حملہ کیتا تے سینٹینڈر شہر لیا
|-
| 1937
| (24 اگست) بیلچائٹ د‏‏ی لڑائی دا آغاز
|-
| 1937
| (اکتوبر) جیجن فرانسکو د‏‏ی فوج دے ہتھو‏ں پيا
|-
| 1937
| (نومبر) ریپبلکن حکومت والینسیا تو‏ں بارسلونا جانے اُتے مجبور ہوگئی
|-
| 1938
| قوم پرستاں نے کاتالونیا دے وڈے حصےآں اُتے قبضہ کیتا
|-
| 1938
| (جنوری) ری پبلیکن دے ذریعہ فتح شدہ تیروئل د‏‏ی لڑائی
|-
| 1938
| (22 فروری) فرانکو نے ٹیرول د‏‏ی بازیافت کی
|-
| 1938
| (7 مارچ) قوم پرستاں نے اراگون جارحیت دا آغاز کیتا
|-
| 1938
| (16 مارچ) بارسلونا اُتے بمباری
|-
| 1938
| (مئی) ریپبلکن نے امن دے لئی مقدمہ دیدتا ، فرانکو نے غیر مشروط ہتھیان سُٹن دا مطالبہ کیتا
|-
| 1938
| (24 جولائ‏ی) ایبرو د‏‏ی لڑائی دا آغاز
|-
| 1938
| (24 دسمبر) فرانکو نے کاتالونیا دے حملے دے لئی وڈی طاقت سُٹ دی
|-
| 1939
| فرانکو د‏‏ی حکمرانی دا آغاز
|-
| 1939
| (15 جنوری) تاراگونا فرانسکو نو‏‏ں گردا اے 
|-
| 1939
| (26 جنوری) بارسلونا دا مقابلہ فرانسکو تو‏ں ہويا
|-
| 1939
| (2 فروری) گیرونا فرانسکو دے نال گر گیا
|-
| 1939
| (27 فروری) برطانیہ تے فرانس نے فرانکو حکومت نو‏‏ں تسلیم کیتا
|-
| 1939
| (6 مارچ) وزیر اعظم جوآن نیگرین فرانس روانہ ہوگئے
|-
| 1939
| (28 مارچ) نیشنلسٹاں نے میڈرڈ اُتے قبضہ کیتا
|-
| 1939
| (31 مارچ) قوم پرستاں نے ہسپانوی علاقےآں دے تمام علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کیتا
|-
| 1939
| (1 اپریل) آخری ریپبلکن افواج نے ایلیکینٹی وچ ہتھیار ڈالے
|-
| 1939
| (1 اپریل) جنگ دا باضابطہ خاتمہ
|-
| 1975
| میڈرڈ دے لا پاز اسپتال وچ 20 نومبر نو‏‏ں انہاں د‏‏ی موت دے نال ہی فرینکو د‏‏ی حکمرانی دا خاتمہ تے اسپین دے جوآن کارلوس اول اسپین دے بادشاہ بن گئے
|}

== سیاسی جماعتاں تے تنظیماں ==
&lt;div style=&quot;clear: both; width: 100%; padding: 0; text-align: right; border: none;&quot; class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background: #ffffff; text-align: center; border: 1px solid #aaaaaa&quot; class=&quot;NavHead&quot;&gt;'ہسپانوی خانہ جنگی وچ سیاسی جماعتاں تے تنظیماں
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot;&gt;
{| style=&quot;width: 100%&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| style=&quot; width: 34%;&quot; |'' 'پاپولر فرنٹ (ریپبلکن))'''
| style=&quot; width: 33%;&quot; | پاپولر فرنٹ (ریپبلکن) دے حامی)'''
| style=&quot; width: 33%;&quot; | '' 'قوم پرست (فرانکوسٹ)'''
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
|
پاپولر فرنٹ اک انتخابی اتحاد سی جو مختلف کھبے بازو د‏‏ی جماعتاں تے سینٹرسٹ پارٹیاں دے وچکار 1936 وچ [[کورٹ جنرلز| کورٹس]] دے انتخابات دے لئی تشکیل دتا گیا سی ، جس وچ اس اتحاد نے اکثریت تو‏ں نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔
* '' 'یو آر (یونین ریپبلیکن۔ [[ریپبلکن یونین (اسپین ، 1934)| ریپبلکن یونین]]):' '' 'ڈی ایگو مارٹہور بیریو د‏‏ی سربراہی وچ ، پی آر آر دے ممبراں نے 1934 وچ تشکیل دتا ، جنھاں نے الیجینڈرو دے اعتراض وچ استعفی دے دتا سی۔ سی آر ڈی اے دے نال لیروکس دا اتحاد۔ اس نے ہنرمند کارکناں تے ترقی پسند کاروباری افراد د‏‏ی اپنی اہ‏م حمایت حاصل کيتی۔
* '' 'IR (Izquierda Republicana – [[ریپبلکن لیفٹ (سپین) | ریپبلیکن کھبے)]): &quot;&quot; سابق وزیر اعظم مینوئل ایزا د‏‏ی قیادت وچ [[ریپبلکن ایکشن (اسپین)| ریپبلکن ایکشن]] پارٹی دے نال ضم ہونے دے بعد سینٹیاگو کیسیرس کوئروگہ د‏‏ی گالیشین د‏‏ی آزادی پارٹی تے [[بنیاد پرست سوشلسٹ ریپبلکن پارٹی]] (پی آر آر)۔ اس نے ہنر مند کارکناں ، چھوٹے تاجراں تے سرکاری ملازمین د‏‏ی مدد حاصل کيتی۔ ایزا نے پاپولر فرنٹ د‏‏ی قیادت د‏‏ی تے اسپین دا صدر بن گیا۔ آئی آر نے پاپولر فرنٹ د‏‏ی کامیابی دے بعد یو آر تے ای آر سی دے ممبراں دے نال پہلی حکومت تشکیل دی۔
* '' 'ERC (Esquerra Republicana de Catalunya – [[کاتالونیا دے جمہوریہ کھبے]]):' '' 'علیحدگی پسند دے ضم ہونے تو‏ں تشکیل پائے گئے' '[[ایسٹٹ کیٹال]]' '((کاتالان ریاست)) تے کاتالان ریپبلکن پارٹی 1931 وچ ۔ اس نے جمہوریہ دے دور وچ [[کاتالونیا]] د‏‏ی خود مختار حکومت نو‏‏ں کنٹرول کیتا۔ پوری جنگ دے دوران اس د‏ی قیادت [[للیوíس کومپیس]] ، وی [[کاتالونیا دے صدر| کاتالونیا دے جنرلیلیٹ دے صدر]] نے کيتی۔
* '' پی ایس او ای (پارٹڈو سوشلسٹا اوبریرو ایسپول - [[ہسپانوی سوشلسٹ ورکرز پارٹی]]): &quot;&quot; &quot;سن 1879 وچ تشکیل دتے گئے میونسپل انتخابات وچ آسیئن ریپبلیکا دے نال اس اتحاد نے اک زبردست فتح دیکھی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بادشاہ نو‏‏ں چھڈ دتا گیا تے دوسری جمہوریہ د‏‏ی تشکیل. اس دے بعد ہونے والے عام انتخابات وچ دونے جماعتاں نے کامیابی حاصل کيتی ، لیکن پی ایس او ای نے 1933 وچ اتحاد چھڈ دتا۔ خانہ جنگی دے وقت ، پی ایس او ای سجے بازو دے درمیان انڈالیسیئو پریتو تے جوان نیگرین دے درمیان تقسیم ہوگئی ، تے لارگو کیبلریو دے تحت کھبے بازو دے درمیان تقسیم ہوگئی۔ پاپولر فرنٹ د‏‏ی فتح دے بعد ، ایہ سی ای ڈی اے دے بعد ، کورٹس وچ دوسری وڈی پارٹی سی۔ اس نے ایزا تے کویروہ د‏‏ی وزارتاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن خانہ جنگی شروع ہونے تک سرگرمی وچ حصہ نئيں لیا۔ اسنو‏ں شہری دستی کارکناں وچ اکثریت د‏‏ی حمایت حاصل سی۔
** '' 'یو جی ٹی ([[یونین جنرل ڈی ٹربازادورس]] - ورکرز د‏‏ی جنرل یونین):' '' سوشلسٹ ٹریڈ یونین۔ یو جی ٹی نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے پی ایس او ای تو‏ں منسلک کیتا گیا سی ، تے یونین دا زیادہ تر حصہ کبیلورو دے پِچھے پيا سی۔
** '' 'فیڈریژن ڈی جوونٹڈس سوشلسٹاس (فیڈریشن آف سوشلسٹ یوتھ)' ''
* '' 'پی ایس یو سی (پارٹٹ سوشلائسٹا انیفیکیٹ ڈی کاتالونیا - [[کاتالونیا د‏‏ی متحد سوشلسٹ پارٹی]]):' '' پی سی ای دے زیر اقتدار سن 1936 دے موسم گرما وچ کاتالونیا وچ مختلف سوشلسٹ پارٹیاں دا اتحاد تشکیل دتا گیا سی۔
* '' 'جے ایس یو (جویوینٹیوڈس سوشلسٹاس انکیفٹیڈاس - [[یونیفائیڈ سوشلسٹ یوتھ]]):' '' عسکریت پسند نوجواناں دا گروپ جو سوشلسٹ تے کمیونسٹ یوتھ گروپاں دے انضمام تو‏ں تشکیل پایا ا‏‏ے۔ اس دا رہنما ، سینٹیاگو کیریلو ، سوشلسٹ یوتھ تو‏ں آیا سی ، لیکن انضمام تو‏ں پہلے خفیہ طور اُتے کمیونسٹ یوتھ وچ شامل ہوگیا سی ، تے اس گروپ دا جلد ہی پی سی ای دا غلبہ سی۔
* '' پی سی ای (پارٹڈو کومونیستا ڈی ایسپاñا - [[ہسپانیہ د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]]): '' &quot;خانہ جنگی وچ [[جوسے داز (سیاستدان)| جوسے داز]] د‏‏ی سربراہی وچ ، ایہ اک معمولی جماعت رہی سی جمہوریہ دے ابتدائی سال ، لیکن جنگ دے دوران اہمیت وچ اضافہ ہويا۔
* '' [[POUM]] (پارٹڈو اوبریرو ڈی یونیفیکسیان مارکسیستا - مارکسی اتحاد دے ورکرز پارٹی): '' 'اسٹالنسٹ مخالف انقلابی کمیونسٹ پارٹی جو سابقہ [[ٹراٹسکیئسٹ]] د‏‏ی تشکیل ہوئی سی جس د‏‏ی تشکیل 1935 وچ آندرے نِن نے د‏‏ی سی۔
** '' 'جے سی آئی (جوونٹود کومونیستا ابیریکا - [[ایبیرین کمیونسٹ یوتھ]])::' &quot;&quot; POUM د‏‏ی نوجواناں د‏‏ی تحریک۔
* '' 'PS (Partido Sindicalista – [[سنڈیکلسٹ پارٹی]]):' '&quot;CNT دا اک اعتدال پسند سپلینٹر گروپ۔
|
* '' [[یونین ملیٹری ریپبلیکانا اینٹی فاسسٹاٹا]] (ریپبلکن اینٹی فاشسٹ ملٹری یونین): '' &quot;یونین ملیٹری ایسپاسولا د‏‏ی مخالفت وچ فوجی افسران تشکیل دے رہے ني‏‏‏‏ں۔
* '' '' '[[نراج]] گروپس۔' '' '' انتشار پسنداں نے 1936 دے کورٹیز انتخابات دا بائیکٹ کیتا تے ابتدا وچ پاپولر فرنٹ حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، لیکن لاریگو کابیلرو وزیر اعظم بننے اُتے خانہ جنگی دے دوران اس وچ شامل ہوگئے سن ۔
** '' 'سی این ٹی ([[کنفیڈراسیان ناسیونل ڈیل ٹراباجو]] - نیشنل کنفیڈریشن آف لیبر)):' '&quot;[[انارکو سنڈلسٹ]] ٹریڈ یونیناں دا کنفیڈریشن۔
** '' 'ایف اے آئی ([[فیڈراسیان انارقواسٹی ابیریکا]] - آئبرین انارکیسٹ فیڈریشن):' '' 'ریپبلکن ملیشیاواں وچ سرگرم متحرک جماعتاں دا فیڈریشن۔
** '' '[[مجیش لبریز]] (مفت خواتین):' '' انارکیسٹ نسوانی تنظیم۔
** '' 'ایف آئ جے ایل (فیڈراسیئن ابیریکا ڈی جوونٹڈس لیبرٹاریاس - [[لبرٹیرین یوتھ]] د‏‏ی ایبیرین فیڈریشن
* '' '' کاتالان قوم پرست۔ '' ''
** '' '[[ایسٹ کاٹالà]] (کاتالان ریاست)' ':: کاتالان د‏‏ی علیحدگی پسند جماعت نے 1922 وچ دوبارہ تشکیل دی۔ 1931 وچ ای آر سی دا حصہ بنی ، اس نے جنگ دے دوران ریپبلکن دھڑے دا نال دتا۔
* '' '' باسکی قوم پرست۔ '' ''** '' 'پی این وی (پارٹڈو ناسینالسٹا واسکو - [[باسکی نیشنلسٹ پارٹی]]):' '&quot;[جوس انتونیو اگوریری (سیاستدان) | جوس انتونیو اگیری]] دے تحت اک کیتھولک [[عیسائی جمہوریت| کرسچن ڈیموکریٹ]] پارٹی] ، جس نے باسکی علاقے دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ خود مختاری یا آزادی دے لئی مہم چلا‏ئی۔ کورٹس وچ نشستاں حاصل کيتیاں تے خانہ جنگی تو‏ں پہلے تے اس دے دوران پاپولر فرنٹ حکومت کیت‏‏ی حمایت کيتی۔ پاپولر فرنٹ تو‏ں اپنے مذہبی اختلاف نو‏‏ں باسکٹ باسکی خود مختاری دے لئی اک طرف رکھن۔
** '' 'اے این وی (اکیون نیسیونالسٹا واسکیا - [[باسکی نیشنلسٹ ایکشن]]):' '&quot;اک کھبے بازو د‏‏ی سوشلسٹ پارٹی ، جس نے ايس‏ے وقت باسک علاقے د‏‏ی آزادی دے لئی مہم چلا‏ئی سی۔
** '' 'ایس ٹی وی (سولیڈیریڈاد ڈی ٹربازادورس واسکوس - [[باسکی ورکرز یکجہت‏ی]])):' '' باسکی خطے وچ اک تجارتی اتحاد ، جس وچ اعتدال پسند سوشلسٹ رجحانات دے نال اک کیتھولک علمی روایت ا‏‏ے۔
* '' &quot;ایس آر آئی (سوکورو روجو انٹرناسیونل - [[بین الاقوامی ریڈ ایڈ]]): '&quot; &quot;کمیونسٹ تنظیم نے [[کمیونسٹ انٹرنیشنل]] دے نال اتحاد کیتا جس نے ریپبلکن شہریاں تے فوجیاں نو‏‏ں خاطر خواہ امداد فراہ‏م کيتی۔
* '' '[[بین الاقوامی بریگیڈس]]' '': ریپبلکن نواز فوجی یونٹ فاشسٹ مخالف سوشلسٹ ، کمیونسٹ تے مختلف ملکاں دے انارجسٹ رضاکاراں اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔
|
عملی طور اُتے تمام قوم پرست گروہاں نو‏‏ں رومن کیتھولک دے بہت مضبوط اعتقادات سن تے انہاں نے ہسپانوی مقامی پادریاں د‏‏ی حمایت کيتی۔
* '' [[یونین ملیٹر ایسپولا]] (ہسپانوی ملٹری یونین) '' - - فرانسسکو فرانکو جداں جمہوریہ دے متنازعہ نقاداں سمیت مسلح افواج وچ افسراں د‏‏ی اک قدامت پسند سیاسی تنظیم۔ 1934 وچ تشکیل دتی گئی ، UME نے اپنے قیام تو‏ں ہی فاشسٹ اٹلی نو‏‏ں خفیہ طور اُتے عدالت وچ استوار کیتا۔ فروری وچ پاپولر فرنٹ د‏‏ی انتخابی فتح دے بعد جنوری 1936 وچ جمہوریہ دے خلاف پہلے ہی سازشاں ک‏ر رہ‏ے سن ، اس نے اسپین وچ بادشاہت پسند تے فاشسٹ گروہاں دے نال بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی د‏‏ی سی۔ خانہ جنگی د‏‏ی دوڑ وچ ، اس د‏ی قیادت ایمیلیو مولا تے جوس سنجورجو تے آخر کار فرانکو نے کيتی۔
* '' '' الفورنسٹ بادشاہت '' '' - نے الفونسو بارہويں د‏‏ی بحالی د‏‏ی حمایت کيتی۔ بوہت سارے آرمی آفیسرز ، اشرافیہ ، تے زمیندار الفونسین سن ، لیکن اس د‏ی مقبول حمایت بوہت گھٹ سی۔
** '' '[[رینوواکیئن ایسپولا]] (ہسپانوی بحالی)' '' - الفونسین د‏‏ی اک اہ‏م سیاسی جماعت ا‏‏ے۔
** '' '[[ایکسیئن ایسپولا]] (ہسپانوی ایکشن)' '' - جوسے کالو سوٹیلو د‏‏ی زیرقیادت اک لازمی قوم پرست جماعت ، جو 1932 وچ ايس‏ے ناں دے جریدے دے ارد گرد تشکیل دتی گئی سی ، جس وچ سیاسی تھیوریسٹ تے صحافی ترمیم کردے نيں [[رامرو ڈی میزٹو)]].
*** '' 'بلک ناسیونال (نیشنل بلاک)' '' - ملیشیا د‏‏ی تحریک جو کالو سوٹیلو نے قائم کيتی سی۔
* '' '' '[[کارلسٹ]] بادشاہت پسند' '' '- - د‏‏ی حمایت [[الفونسو کارلوس اول بوربون ی آسٹریا - ایست]] دے ہسپانوی تختہ دار دے دعوے د‏‏ی تے الفونسائن کیت‏ی لکیر نو‏‏ں دیکھیا کہ اس د‏ی وجہ تو‏ں کمزور پيا اے [ [آزاد خیالی]]۔ الفونسو کارلوس د‏‏ی بنا کسی مسئلے دے انتقال دے بعد ، کارلسٹ تقسیم ہوگئياں - کچھ د‏‏ی حمایت کارلوس دے مقرر کردہ ریجنٹ ، [[زاویر ، ڈیوک آف پرما| فرانسسکو-زاویئر ڈی بورن - پیرما]] ، تے دوسرے نے الفونسو الیون یا فلانج د‏‏ی حمایت کردے ہوئے کیتا۔ کارلسٹ اشرافیہ د‏‏ی سربراہی وچ علمی [[ہارڈ لائن| ہارڈ لائنرز]] سن ، تے ناویری دے کساناں تے پینڈو کارکناں دے درمیان ملیشیا فراہ‏م کرنے والے اک عوامی بنیاد سن ۔
** '' '[[Comunión Tradicionalista]] (روايتی جماعت)' '- کارلسٹ د‏‏ی سیاسی جماعت
*** '' 'درخواستاں (رضاکاراں)' '' - ملیشیا تحریک۔
*** '' پیلایوس '' - عسکریت پسنداں د‏‏ی نوجواناں د‏‏ی تحریک ، [[آشام دے پیلیو]] دے ناں اُتے منسوب
*** '' 'مارگریٹاس' &quot;- خواتین د‏‏ی تحریک ، [[مارگریٹا ڈی بورن - پیرما]] دے ناں اُتے منسوب اے ، جو کارلسٹ پیشانی د‏‏ی [[اسپین دے چارلس VII| چارلس VII]] (1868–1909)) د‏‏ی اہلیہ ا‏‏ے۔
* '' '[[فلانج ایسپولا یٹ ڈی لاس جونز| فلانج]] (پھلنکس)' ':
** '' 'ایف ای (فلانج ایسپولا ڈی لاس جونز)' '- جو 1934 وچ قائم ہونے والی دو فاشسٹ تنظیماں ، پریمو ڈی رویرا دے فلانج (پھلنکس) دے انضمام دے ذریعہ تشکیل دتی گئی سی ، تے [[ریمرو لیڈسما]] دے [ [جنٹاس ڈی آفنسیو ناسینال - سندیکلسٹا]] (قومی - سنڈیکلسٹ جارحیت د‏‏ی اسمبلیاں) ، جس د‏‏ی بنیاد 1931 وچ رکھی گئی سی۔ ایہ اک عوامی تحریک بن گئی جدو‏ں اس وچ اکیون پاپولر دے ممبراں نے شرکت کيتی تے [[Acción Católica]] ، د‏‏ی سربراہی وچ ، رامن سیرانو سیر۔ .
*** '' 'OJE (Organización Juvenil Española)' '' - عسکریت پسند نوجواناں د‏‏ی تحریک۔
*** '' 'سیکیئن فیمینا (فیمینائن سیکشن)' '' - معاشرتی امداد دے لئی خواتین د‏‏ی تحریک۔
** '' [[فلانج ایسپولاولا ٹریڈی سیونالسٹا ڈے لاس جونس]] '' - جو ایف ای تے کارلسٹ پارٹی دے 1937 وچ انضمام د‏‏ی وجہ تو‏ں تشکیل دتی گئی سی ، جس تو‏ں فرانکو دے حتمی اختیار وچ نیشنلسٹ پارٹی دے باقی سیاسی تے ملیشیا دے اجزا لیائے گئے سن ۔
* '' [[ہسپانوی کنفیڈریشن آف خودمختار سجے بازو دے گروہاں| سی ای ڈی اے]] '' - - اتحادی جماعت [[جوس ماریا گل روبلز کوئنز]] نے قائم کیتا جس دا نظریہ [[عیسائی جمہوریت] تو‏ں لے ک‏ے [[ قدامت پرستی]]. اگرچہ انہاں نے فرانکو د‏‏ی بغاوت د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، لیکن پارٹی دے 1932 وچ تحلیل ہوئے گیا ، زیادہ تر ممبران تے عسکریت پسنداں دے ایف ای وچ شامل ہونے دے بعد تے گل روبل جلاوطنی چلے گئے۔
** '' '[[جووینٹیوڈس ڈی ایکئن مقبول]]' '، جسنو‏ں جے اے پی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ سی ای ڈی اے دے سحر انگیز یوتھ ونگ۔ 1936 وچ انہاں نو‏ں عسکریت پسنداں د‏‏ی نالی دا سامنا کرنا پيا ، جو فلانج وچ شامل ہوگئے۔
|}
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[گٹھ:Political parties of the Spanish Civil War|τ]]

[[گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں تے تنازعات دے رہنمائی خانہ جات]]
&lt;/noinclude&gt;

== ہور ویکھو ==
{{Columns-list|
* [[فرانکوسٹ اسپین وچ فن تے سبھیاچار]]
* [[دوسری ہسپانوی جمہوریہ وچ کیتھولک]]
* '' [[گردے ہوئے سپاہی]] ''
* [[ہسپانوی خانہ جنگی وچ غیر ملکی شمولیت]]
* [[ہسپانوی خانہ جنگی وچ یہودی رضا کار]]
* [[ہسپانوی خانہ جنگی وچ غیر ملکی نمائندےآں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ہسپانوی خانہ جنگی وچ تباہ یا گمشدہ غیر ملکی بحری جہاز د‏‏ی لسٹ]]
* [[ہسپانوی خانہ جنگی دے زندہ بچ جانے والے سابق فوجیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[جنگی فلماں تے ٹی وی خصوصی د‏‏ی لسٹ # ہسپانوی خانہ جنگی (1936–1939)]]
* [[ہسپانوی شہدائے خانہ جنگی]]
* [[سپین وچ امن پسندی]]
* [[تجزیہ (سپین)]]
* [[دوسری جنگ عظیم وچ اسپین]]
* [[ہسپانوی ریپبلکن مسلح افواج]]
* [[ایس ایس کانتابریا (1919)| ایس ایس '' کینٹبریہ '' (1919)]]
* [[: گٹھ: ہسپانوی خانہ جنگی د‏‏ی جلاوطنی]]
}}

== نوٹ ==
{{حواشی}}{{NoteFoot}}

== حوالے ==

=== حوالے ===
{{حوالے|25em}}

=== ذرائع ===
{{refbegin|35em}}

* {{cite journal |last1=MARTÍN-ACEÑA |first1=Pablo |last2=MARTÍNEZ RUIZ |first2=Elena |last3=PONS |first3=María A. |title=War and Economics: Spanish Civil War Finances Revisited |journal=European Review of Economic History, |date=2012 |volume=16 |issue=2 |pages=144–165 |url=https://www.jstor.org/stable/41708654 |accessdate=5 June 2020|ref = harv}}
* {{cite book |last = Alpert |first = Michael |year = 1994 |title = A New International History of the Spanish Civil War |url = https://archive.org/details/newinternational0000alpe_s1j8 |publisher= Palgrave Macmillan |location = Basingstoke |isbn = 1-4039-1171-1 |oclc = 155897766 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Alpert | first = Michael | title = The Republican Army in the Spanish Civil War, 1936–1939 |year = 2013 |publisher = Cambridge University Press |location = Cambridge, England |isbn = 978-1-107-02873-9 |ref = harv}}
* {{cite book |title = The Spanish Civil War |url = https://archive.org/details/spanishcivilwar0000beev |last = Beevor |first = Antony |author-link = Antony Beevor |location = London, England |publisher = Penguin Group |orig-year = 1982 |year = 2001 |isbn = 0-14-100148-8 |ref = harv}}
* {{cite book |title = The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939 |url = https://archive.org/details/battleforspainsp0000beev |last = Beevor |first = Antony |author-link = Antony Beevor |location = London, England |publisher = Weidenfeld &amp; Nicolson |orig-year = 1982 |year = 2006 |isbn = 0-297-84832-1 |ref = harv}}
* {{cite book |url = https://books.google.com/books?id=_aqcIT11ShsC |title= The Chinese in Europe |first1= Gregor |last1 = Benton |first2 = Frank N. |last2 = Pieke |year=1998 |publisher=Macmillan |isbn = 0-333-66913-4 |page = 390 |access-date = 14 July 2010 |ref = harv}}
* {{cite book |first = John |last1 = Bieter |first2=Mark |last2=Bieter |url = https://books.google.com/books?id=gPQZsu0Ma0cC |publisher = University of Nevada Press |year = 2003 |title = An Enduring Legacy: The Story of Basques in Idaho |isbn = 978-0-87417-568-4 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Bolloten |first = Burnett |author-link = Burnett Bolloten |year= 1979 |title= The Spanish Revolution. The Left and the Struggle for Power during the Civil War |url = https://archive.org/details/spanishrevolutio0000boll |publisher = University of North Carolina |isbn = 1-84212-203-7 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Borkenau |first = Franz |author-link = Franz Borkenau |title=[[The Spanish Cockpit|The Spanish Cockpit: An Eye-Witness Account of the Political and Social Conflicts of the Spanish Civil War]] |location = London, England |publisher=Faber and Faber |year = 1937 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Bowen | first = Wayne H. |url = https://books.google.com/books?id=zVx2rFJIyQQC |title= Spain During World War II |publisher=University of Missouri Press |year = 2006 |isbn = 978-0-8262-1658-8 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Brenan |first= Gerald |authorlink= Gerald Brenan |orig-year= 1943 |title = The Spanish Labyrinth: an account of the social and political background of the Civil War |url=https://archive.org/details/spanishlabyrinth0000bren_h6s7 |publisher = Cambridge University Press |year = 1993 |location = Cambridge, England |isbn = 978-0-521-39827-5 |oclc = 38930004 |ref = harv}}
* {{Cite book |last=Buchanan |first=Tom |title=Britain and the Spanish Civil War |url=https://archive.org/details/britainspanishci0000buch |year=1997 |location = Cambridge, England |publisher=Cambridge University Press |isbn = 0-521-45569-3 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Casanova |first=Julián |year=2010 |title=The Spanish Republic and Civil War |url=https://archive.org/details/spanishrepublicc0000casa |location = Cambridge, England; New York, NY |publisher = Cambridge University Press |isbn = 978-0-521-73780-7 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Cleugh |first=James |year=1962 |title = Spanish Fury: The Story of a Civil War |url=https://archive.org/details/spanishfury0000jame |publisher=Harrap|location=London |oclc=2613142}}
* {{cite book |last=Cohen |first=Yehuda |year=2012 |title = The Spanish: Shadows of Embarrassment |publisher = Sussex Academic Press |location=Brighton |isbn = 978-1-84519-392-8 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Coverdale |first = John F. |url = https://books.google.com/books?id=bPhSpqRI4kQC |title = Uncommon faith: the early years of Opus Dei, 1928–1943 |publisher=Scepter |year=2002 |location = New York, NY |isbn = 978-1-889334-74-5 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Cox |first=Geoffrey |author-link = Geoffrey Cox (journalist) |year=1937 |title=The Defence of Madrid |publisher=Victor Gollancz |location = London, England |oclc = 4059942 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Dawson |first=Ashley |title = The Routledge Concise History of Twentieth-century British Literature |url=https://archive.org/details/routledgeconcise0000daws |publisher=Routledge |location = New York, NY |year=2013 |isbn = 978-0-415-57245-3 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Derby |first=Mark |year=2009 |title = Kiwi Companeros: New Zealand and the Spanish Civil War |publisher=Canterbury University Press|location=Christchurch, New Zealand |isbn = 978-1-877257-71-1 |ref = harv}}
* {{cite book |last1 = Ealham |first1 = Chris |author-link1=Chris Ealham|first2= Michael |last2=Richards |url = https://books.google.com/books/cambridge?id=ypBS6N0aFJgC |title = The Splintering of Spain |publisher = Cambridge University Press |year = 2005 |isbn = 978-0-521-82178-0 |doi = 10.1017/CBO9780511497025 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Graham |first=Helen |title=The Spanish Civil War: A very short introduction |publisher=Oxford University Press |location = New York, NY |year=2005 |isbn=978-0-19-280377-1 |doi=10.1093/actrade/9780192803771.001.0001 |url = https://archive.org/details/spanishcivilwarv00grah_0 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Hemingway |first=Ernest |title= The Fifth Column |url=https://archive.org/details/fifthcolumnfours0000hemi_l6g3 |publisher= Charles Scribner's Sons |location = New York |year=1938 |isbn = 978-0-684-10238-2 |ref = harv}}
* {{Cite book |last= Hayes |first=Carlton J.H. |authorlink=Carlton J. H. Hayes| date= 1951|title=The United States and Spain. An Interpretation |url= https://archive.org/details/unitedstatesspai0000carl |publisher=Sheed &amp; Ward; 1ST edition |asin=B0014JCVS0|ref=harv}}
* {{cite book |last = Hemingway |first=Ernest |title=For Whom The Bell Tolls |publisher=Scribner |location=New York |year=1940 |isbn = 978-0-684-80335-7 |url = https://archive.org/details/forwhombelltoll000hemi}}
* {{cite book |last=Hoare|first=Samuel |authorlink=Samuel Hoare, 1st Viscount Templewood|year=1946 |title=Ambassador on Special Mission|url=https://books.google.com/books?id=w0vPAAAAMAAJ |location= |publisher= Collins; First Edition |pages=45|isbn= |accessdate=|ref=}}
* {{cite book |last=Howson |first=Gerald |year=1998 |title=Arms for Spain |publisher = St. Martin's Press |location=New York, NY |isbn = 0-312-24177-1 |oclc=231874197 |url = https://archive.org/details/armsforspainunto00hows |ref = harv}}
* {{cite book |last=Jackson |first= Gabriel |author-link= Gabriel Jackson (hispanist) | year= 1965 |title = The Spanish Republic and the Civil War, 1931–1939 |url=https://archive.org/details/spanishrepublicc0000jack |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn = 0-691-00757-8 |oclc = 185862219 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Jackson |first= Gabriel |title=The Cruel Years: The Story of the Spanish Civil War |publisher = John Day |location = New York, NY |year = 1974 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Kisch |first=Egon Erwin |author-link = Egon Erwin Kisch |year=1939 |title = The three cows (translated from the German) |translator-first = Stewart |translator-last = Farrar |publisher=Fore Publications |location = London, England}}
* {{cite book |last=Koestler |first=Arthur |author-link=Arthur Koestler |year=1983 |title = Dialogue with death |publisher = Macmillan |location=London, England |isbn = 0-333-34776-5 |oclc = 16604744 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Kowalsky |first=Daniel |title= Stalin and the Spanish Civil War |location = New York, NY |publisher = Columbia University Press |year = 2008 |ref = harv}}
* {{cite book |editor1-last = Lukeš |editor1-first = Igor |editor2-first=Erik |editor2-last=Goldstein |year=1999 |title = The Munich Crisis, 1938: Prelude to World War II |url = https://archive.org/details/munichcrisis193800igor |url-access = registration |location = London, England; Portland, Oregon |publisher = Frank Cass |isbn = 978-0-7146-8056-9}}
* {{cite news |first=Jorge |last=Majfud |author-link = Jorge Majfud |url = http://thehumanist.com/magazine/july-august-2016/features/rescuing-memory |publisher = The Humanist |year=2016 |title= Rescuing Memory: the Humanist Interview with Noam Chomsky |ref = harv}}
* {{cite book |last=Mittermaier |first = Ute Anne |year=2010 |chapter=Charles Donnelly, 'Dark Star' of Irish Poetry and Reluctant Hero of the Irish Left |editor-last1=Clark |editor-first1=David|editor-last2=Álavez |editor-first2=Rubén Jarazo |title='To Banish Ghost and Goblin': New Essays on Irish Culture |location = Oleiros (La Coruña) |publisher= Netbiblo |pages=191–200 |isbn = 978-0-521-73780-7 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Neulen |first=Hans Werner |title = In the skies of Europe – Air Forces allied to the Luftwaffe 1939–1945 |url=https://archive.org/details/inskiesofeuropea0000hans_o1y0 |year=2000 |publisher= The Crowood Press |location = Ramsbury, Marlborough, England |isbn = 1-86126-799-1 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Orwell |first=George |author-link = George Orwell |year=2000 |orig-year = 1938 |title = Homage to Catalonia |publisher=Penguin, Martin Secker &amp; Warburg |location=Londo, England n |isbn=0-14-118305-5 |oclc = 42954349 |ref = harv}}
* {{cite book |last= Othen |first=Christopher |year=2008 |title = Franco's International Brigades: Foreign Volunteers and Fascist Dictators in the Spanish Civil War |url= https://archive.org/details/francosinternati0000othe |publisher=Reportage Press |location = London, England |ref = harv}}
* {{cite book |last = Payne |first = Stanley G.|authorlink=  Stanley G. Payne|chapter-url = http://libro.uca.edu/payne2/payne26.htm |chapter=The Spanish Civil War of 1936–1939 |title = A History of Spain and Portugal |volume = 2 |publisher= University of Wisconsin Press |year=1973 |via = Library of Iberian resources online |access-date = 15 May 2007 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Payne |first = Stanley G. |url = https://books.google.com/books?id=NiD3UeOCSGsC&amp;pg=PA200 |title = Fascism in Spain, 1923–1977 |year = 1999 |publisher = University of Wisconsin Press |isbn = 0-299-16564-7 |ref = harv}}
* {{Cite book |last = Payne |first = Stanley G.|authorlink=  Stanley G. Payne|year = 2004 |title = The Spanish Civil War, the Soviet Union, and Communism |publisher = Yale University Press |location = New Haven, CT; London, England |isbn = 0-300-10068-X |oclc = 186010979 |ref = harv}}
* {{cite book |last1=Payne |first1=Stanley G |authorlink=  Stanley G. Payne|title=The collapse of the Spanish Republic, 1933–1936 : origins of the Civil War |url=https://archive.org/details/collapseofspanis00payn |date=2006 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-11065-4}}
* {{cite book |last = Payne |first = Stanley G.|authorlink=  Stanley G. Payne |url = https://books.google.com/books?id=KPgPFqXub14C |title = Franco and Hitler: Spain, Germany, and World War II |year = 2008 |location = [[نیو ہیون، کنیکٹیکٹ]], [[کنیکٹیکٹ|CT]] |isbn = 978-0-300-12282-4 |publisher =Yale University Press |ref = harv}}
* {{cite book |last = Payne |first = Stanley G.|authorlink=  Stanley G. Payne |url =https://archive.org/details/spainuniquehisto0000payn|title = Spain: A Unique History  |year = 2011 |location =  |isbn = 978-0-299-25024-9 |publisher = University of Wisconsin Press |ref = harv}}
* {{cite book |last= Payne |first= Stanley G.|authorlink=  Stanley G. Payne |url= http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/history/twentieth-century-european-history/spanish-civil-war |title=The Spanish Civil War |year=2012 |isbn = 978-0-521-17470-1 | publisher = Cambridge University Press |ref = harv}}
* {{Cite book|first=Stanley G.|last=Payne|authorlink=Stanley G. Payne|first2=Jesús|last2=Palacios|author-link2=Jesús Palacios Tapias|title=Franco: A Personal and Political Biography|url=https://archive.org/details/francopersonalpo0000stan|year=2018|ref = harv|publisher= [[University of Wisconsin Press]]|edition =4th|isbn= 978-0-299-30214-6}}
* {{cite book |last=Preston |first=Paul |author-link=Paul Preston |year=1978 |title= The Coming of the Spanish Civil War |publisher=Macmillan |location=London |isbn=0-333-23724-2 |oclc= 185713276 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Preston |first=Paul |orig-year=1986 |year = 1996 |title = A Concise history of the Spanish Civil War |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000pres |publisher = Fontana |location=London |isbn = 978-0-00-686373-1 |oclc = 231702516 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Preston |first=Paul |year=2006 |title=The Spanish Civil War: Reaction, Revolution, and Revenge |publisher=WW Norton &amp; Co. |location = New York, NY |isbn=0-393-32987-9 |url = https://archive.org/details/spanishcivilwarr00pres |ref = harv}}
* {{cite book |last1 = Radosh |first1 = Ronald |author1-link= Ronald Radosh |last2 = Habeck |first2 = Mary |last3 = Sevostianov |first3 = Grigory |year = 2001 |title = Spain betrayed: the Soviet Union in the Spanish Civil War |url = https://archive.org/details/spainbetrayedsov0000unse |publisher=Yale University Press |location = New Haven, CT; London, England |isbn = 0-300-08981-3 |oclc = 186413320 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Richardson |first = R. Dan |year=1982 |orig-year = first publishes as an academic thesis in 1969 |title = Comintern Army: The International Brigades and the Spanish Civil War |url = https://archive.org/details/bwb_P8-BJH-731 |publisher = University Press of Kentucky |location=Lexington, Kentucky |isbn=978-0-8131-5446-6 |ref = harv}}
* {{cite book |last = O'Riordan |first = Michael |authorlink= Michael O'Riordan |year= 2005 |title= The Connolly Column |publisher = Warren &amp; Pell |location = Pontypool, Wales |ref = harv}}
* {{cite book |last = Rust |first = William |author-link = William Rust (journalist) |year=2003 |type = reprint |orig-year = 1939 |title = Britons in Spain: A History of the British Battalion of the XV International Brigade |publisher = Warren &amp; Pell |location = [[Pontypool, Wales]] |ref = harv}}
* {{cite book |last1 = Santos |first1 = Juliá |last2=Casanova |first2 = Julián |author2-link = Julián Casanova Ruiz |last3 = Solé I Sabaté |first3 = Josep Maria |last4 = Villarroya |first4 = Joan |last5= Moreno |first5 = Francisco |title = Victimas de la guerra civil |publisher = Temas de Hoy |year= 1999 |location= Madrid |language = es |ref = harv}}
* {{cite book |last1=Seidman |first1=Michael |title=Republic of egos : a social history of the Spanish Civil War |url=https://archive.org/details/republicofegosso0000seid |publisher=University of Wisconsin Press |year=2002|isbn=978-0-299-17863-5|ref = harv}}
* {{cite book |title = The Victorious Counter-revolution: The Nationalist Effort in the Spanish Civil War |url = https://books.google.com/books?id=jSO-dC5ac_EC&amp;pg=PA205 |first=Michael |last=Seidman |publisher = University of Wisconsin Press |year=2011 |isbn = 978-0-299-24964-9|ref = harv}}
* {{cite book |last1=Seidman |first1=Michael |title=Transatlantic antifascisms : from the Spanish Civil War to the end of World War II |year=2017|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-41778-5}}
* {{cite book |last= Stoff |first = Laurie |title = Spain |url= https://archive.org/details/historyofnations00laur |publisher = Greenhaven Press |location = San Diego, CA |year = 2004 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Taylor |first = F. Jay |author-link = F. Jay Taylor |orig-year = 1956 |year = 1971 |title = The United States and the Spanish Civil War, 1936–1939 |url = https://archive.org/details/unitedstatesspan0000tayl |publisher=Bookman Associates |location = New York, NY |isbn = 978-0-374-97849-5 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Thomas |first = Hugh |author-link = Hugh Thomas (historian) |orig-year=1961, 1987, 2001 |year = 1961 |title = The Spanish Civil War |url = https://archive.org/details/spanishcivilwar0000thom_q0s4 |publisher = Penguin |location = London, England|isbn = 0-14-101161-0 |oclc = 248799351 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Werstein |first=Irving |title = The Cruel Years: The Story of the Spanish Civil War |publisher = Julian Messner |location = New York, NY |year= 1969 |ref = harv}}
* {{cite book |last = Westwell |first = Ian |title = Condor Legion: The Wehrmacht's Training Ground |url = https://archive.org/details/condorlegionwehr0000west |publisher= Ian Allan |year = 2004 |ref = harv}}
{{refend}}

== ہور پڑھیاں ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Brouè |first=Pierre |year= 1988 |title= The Revolution and the Civil War in Spain |publisher = Haymarket |location=Chicago, IL |oclc= 1931859515}}
* {{cite book |last= Carr |first=Sir Raymond |origyear=1977 |title= The Spanish Tragedy: The Civil War in Perspective |publisher=Phoenix Press |year = 2001 |isbn=1-84212-203-7}}
* De Meneses, Filipe Ribeiro [https://www.questia.com/library/107523308/franco-and-the-spanish-civil-war Franco and the Spanish Civil War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807201318/https://www.questia.com/library/107523308/franco-and-the-spanish-civil-war |date=2020-08-07 }}, Routledge, London, 2001
* {{cite book |last=Doyle |first=Bob |year=2006 |title=Brigadista: an Irishman's fight against fascism |url=https://archive.org/details/brigadistairishm0000doyl |publisher =Currach Press |location=Dublin |isbn=1-85607-939-2 |oclc= 71752897}}
* {{cite book |last=Francis |first=Hywel |year=2006 |title=Miners against Fascism: Wales and the Spanish Civil War |publisher=Warren and Pell |location=Pontypool, Wales (NP4 7AG)}}
* {{cite book |last=Graham |first=Helen |year=2002 |title=The Spanish republic at war, 1936–1939 |url=https://archive.org/details/isbn_9780521459327 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, England |isbn=0-521-45932-X |oclc=231983673 }}
* {{cite journal | last = Graham | first = Helen | title = The Spanish Socialist Party in Power and the Government of Juan Negrín, 1937–9 | url = https://archive.org/details/european-history-quarterly_1988-04_18_2/page/175 | journal = European History Quarterly | year = 1988 | volume = 18 | issue = 2 | pages = 175–206 | doi=10.1177/026569148801800203}}.
* {{cite book |last = Hill | first = Alexander | title = The Red Army and the Second World War | publisher = Cambridge University Press |year = 2017 |isbn = 978-1-107-02079-5}}.
* {{cite book |last=Ibarruri |first=Dolores |year=1976 |title=They Shall Not Pass: the Autobiography of La Pasionaria (translated from El Unico Camino) |publisher=International Publishers |location=New York |isbn=0-7178-0468-2 |oclc=9369478 |url=https://archive.org/details/theyshallnotpass00ibar }}
* {{cite book |last=Jellinek |first=Frank |year=1938 |title=The Civil War in Spain |url=https://archive.org/details/civilwarinspain0000fjel |publisher=Victor Gollancz (Left Book Club) |location= London}}
* {{cite book |last=Kowalsky |first=Daniel |title=La Union Sovietica y la Guerra Civil Espanola |url=https://archive.org/details/launionsovietica0000dani |publisher = Critica |location=Barcelona |isbn=84-8432-490-7 |year=2004 |oclc=255243139}}
* {{cite book |last1=Low |first1=Mary |first2=Juan |last2 =Breá |year=1979 |orig-year=1937 |title=Red Spanish Notebook |url=https://archive.org/details/redspanishnotebo0000lowm |publisher = City Lights Books (originally by Martin Secker &amp; Warburg) |location=San Francisco |isbn = 0-87286-132-5 |oclc=4832126}}
* {{cite book |last=Monteath |first=Peter |year= 1994 |title= The Spanish Civil War in literature, film, and art: an international Bibliography of secondary literature |url=https://archive.org/details/spanishcivilwari0000mont |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn = 0-313-29262-0}}
* Pérez de Urbel, Justo (1993). ''Catholic Martyrs of the Spanish Civil War, 1936–1939'', trans. by Michael F. Ingrams. Kansas City, MO: Angelus Press. {{ISBN|0-935952-96-9}}
* {{cite book |last=Preston |first=Paul |orig-year=2012 |year = 2012 |title=The Spanish Holocaust: Inquisition and Extermination in Twentieth-Century Spain |url=https://archive.org/details/spanishholocaust0000paul |publisher =Harper Press |location=London |isbn=978-0-00-255634-7}}
• Preston, Paul (2016) The Last Days of the Spanish Republic {{ISBN|978-0-00-816341-9}}
* {{cite book |last=Puzzo |first=Dante Anthony |year=1962 |title=Spain and the Great Powers, 1936–1941 |url=https://archive.org/details/spaingreatpowers0000puzz |publisher = Books for Libraries Press (originally Columbia University Press, N.Y.) |location= Freeport, NY |isbn = 0-8369-6868-9 |oclc = 308726}}
* {{cite book |last=Southworth |first=Herbert Rutledge |year= 1963 |language = es |title= El mito de la cruzada de Franco |trans-title=The Myth of Franco's crusade |publisher=Ruedo Ibérico |location= Paris |isbn = 84-8346-574-4}}
* {{cite book |last1=Wheeler |first1=George |first2=Jack |last2 = Jones |author2-link=Jack Jones (trade unionist) |editor-first = David |editor-last = Leach |year=2003 |title = To Make the People Smile Again: a Memoir of the Spanish Civil War |url=https://archive.org/details/tomakepeoplesmil0000whee |publisher=Zymurgy Publishing |location=Newcastle upon Tyne |isbn = 1-903506-07-7 |oclc = 231998540}} (trade unionist)
* {{cite book |last=Wilson |first=Ann |year=1986 |title = Images of the Civil War |publisher=Allen &amp; Unwin |location = London}}
{{refend}}

== باہرلے جوڑ ==

=== فلماں ، تصاویر تے آوازاں ===

==== فلماں ====

* [https://www.youtube.com/playlist?list=PL4w-2j6Q0Qj4iJ7GmEoQGWMUBeE5h1GVq ہسپانوی خانہ جنگی] تنازعہ دے دونے اطراف تو‏ں فلم تے عینی شاہدین دے اکاؤنٹس دا استعمال کردے ہوئے چھ حصے د‏‏ی دستاویزی فلماں۔
* [https://www.youtube.com/watch?v=b9cTkxLkNXA ٹیریرا ایسپولا] ( ہسپانوی زمین ) بذریعہ جوریس آئیوینس ، 1937

==== تصاویر ====

* [https://www.khanacademy.org/humanities/art-1010/early-abstraction/cubism/a/picasso-guernica گورنیکا] از [[پابلو پکاسو]]
* [https://pro.magnumphotos.com/Catalogue/Robert-Capa/1938/SPAIN-The-Spanish-Civil-War-NN144557.html ہسپانوی خانہ جنگی] از روبرٹ کیپا ، میگنم فوٹو
* [https://web.archive.org/web/20070416104942/http://www.zi.ku.dk/personal/drnash/model/spain/index.html ہسپانوی خانہ جنگی دا ہوائی جہاز]
* [https://libcom.org/gallery/spanish-civil-war-revolution-photo-gallery-1936-39 ہسپانوی خانہ جنگی دے پوسٹراں دا امپیریل وار میوزیم کلیکشن] [https://libcom.org/ Libcom.org دے] ذریعہ آن لائن میزبانی کیتا [https://libcom.org/ گیا]
* [http://libraries.ucsd.edu/ یو سی ایس ڈی] دے ساؤتھ ورتھ دے مجموعہ تو‏ں [http://libraries.ucsd.edu/speccoll/visfront/catalog.html ہسپانوی خانہ جنگی دے پوسٹر]
* [http://www.english.illinois.edu/ الینوائے یونیورسٹی وچ ] [http://www.english.illinois.edu/maps/scw/scw.htm ہسپانوی خانہ جنگی] – [http://www.english.illinois.edu/ الینوائے انگریزی شعبہ]

==== آوازاں ====

* [https://www.youtube.com/watch?v=ORP5-017gKM وادی جارما] - ووڈی گوتری دا گانا (دیکھو: جارما )
* [http://www.guerracivil1936.galeon.com/canciones2.htm ترانے تے گانے]
* [http://11songsofthespanishcivilwar.neocities.org/ ہسپانوی خانہ جنگی دے 11 گانے] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926170342/http://11songsofthespanishcivilwar.neocities.org/ |date=2018-09-26 }}
* ہسپانوی بم - تصادم دا گانا
* وایو لا کوئنٹا بریگیڈا - کرسٹی مور دا گانا

=== متفرق دستاویزات ===

* [http://www.english.illinois.edu/ الینوائے یونیورسٹی وچ ] [http://www.english.illinois.edu/maps/scw/scw.htm ہسپانوی خانہ جنگی] – [http://www.english.illinois.edu/ الینوائے انگریزی شعبہ]

=== مختلف حوالے ===

* [http://lib.usf.edu/ جنوبی فلوریڈا یونیورسٹی] وچ [http://digital.lib.usf.edu/?s39 ہسپانوی شہری جنگ کيت‏ی تریخ دا منصوبہ]
* [[wikisource:No Pasaran|Pas نئيں پاسران!]] [[wikisource:No Pasaran|تقریر]] ڈولورس ایبروری دا دوسرا جمہوریہ دے دفاع دے لئی مشہور اشتہار
* [http://www2.warwick.ac.uk/services/library/mrc/explorefurther/digital/scw &quot;ٹربازادورس: منظم مزدوری د‏‏ی نظراں تو‏ں ہسپانوی خانہ جنگی&quot;] ، برٹش ٹریڈس یونین کانگریس دے دستاویزات دے 13،000 صفحات تو‏ں زیادہ دے دستاویزات دا ڈیجیٹائزڈ مجموعہ ، جو ماڈرن ریکارڈز سنٹر ، یونیورسٹی آف واروک وچ منعقد ہويا۔
* {{حوالہ کتاب|url=http://historicaltextarchive.com/books.php?op=viewbook&amp;bookid=11|title=Spain, 1931–36, From Monarchy to Civil War, An Eyewitness Account|last=Hilton|first=Ronald|publisher=Historical text A36rchive|year=|isbn=|location=|pages=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406132323/http://historicaltexta36rchive.com/books.php?op=viewbook&amp;bookid=11|archive-date=6 April 2016|url-status=dead|df=dmy-all}} .
* {{حوالہ ویب|url=https://www.marxists.org/history/spain/writers/low-brea/red_spanish_notebook.html|first=Mary|last=Low|first2=Juan|last2=Breá|title=Red Spanish Book|publisher=Benjamin Peret}} . دو حقیقت پسنداں تے ٹراٹسکیٹس د‏‏ی گواہی
* {{حوالہ کتاب|title=Spanish Rehearsal|last=Lunn|first=Arnold|year=1937}} .
* {{حوالہ کتاب|title=The Spanish Tragedy|last=Peers|first=Allison|year=1936}} .
* {{حوالہ ویب|url=http://www.weisbord.org/|title=A collection of essays|first=Albert|first2=Vera|last=Weisbord|last2=Weisbord}} ہسپانوی خانہ جنگی دے دوران تے اس دے بارے وچ اک درجن دے نیڑے مضامین لکھے گئے۔
* {{حوالہ ویب|title=Magazines and journals published during the war|type=online exhibit|publisher=The [[University of Illinois at Urbana–Champaign]]|url=http://magazinesandwar.com/}} .
* {{حوالہ ویب|title=Revistas y guerra|url=http://www.revistasyguerra.com/|language=Spanish|trans-title=Magazines &amp; war|publisher=The University of Illinois}} .
* {{حوالہ رسالہ|last=Roy|first=Pinaki|title=Escritores Apasionados del Combate: English and American Novelists of the Spanish Civil War|pages=44–53}} .
* {{حوالہ ویب|url=http://www.lacucaracha.info/scw/diary/|title=La Cucaracha, The Spanish Civil War Diary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050208123111/http://www.lacucaracha.info/scw/diary/|archivedate=8 February 2005}} ، جنگ دے واقعات د‏‏ی اک مفصل تریخ
* {{حوالہ ویب|url=http://libcom.org/library/spanish-civil-war-1936%E2%80%931939|title=Spanish Civil War and Revolution|type=text archive|publisher=The libcom library|access-date=2020-09-30|archivedate=2021-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308043150/http://libcom.org/library/spanish-civil-war-1936%E2%80%931939}} .
* {{حوالہ کتاب|title=Mandeville Special Collection Library|publisher=[[یونیورسٹی کیلیفورنیا، سان ڈیاگو]]|chapter=Southworth Spanish Civil War Collection|type=books and other literature|chapter-url=http://www.celebratingresearch.org/libraries/sandiego/southworth~print.shtml|access-date=2020-09-30|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216162643/http://www.celebratingresearch.org/libraries/sandiego/southworth~print.shtml|dead-url=yes}} .
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00548wn &quot;ہسپانوی خانہ جنگی&quot;] ، بی بی سی ریڈیو 4 پول پریسٹن ، ہیلن گراہ‏م تے مریم ونسنٹ دے نال گفتگو ( ''ساڈے وقت وچ '' ، 3 اپریل 2003)

=== اکیڈمیکس تے حکومتاں ===

* [https://web.archive.org/web/20130322033458/http://www.shsu.edu/~his_ncp/SpanCW.html ہسپانوی خانہ جنگی د‏‏ی تریخ] ، جو امریکی حکومت دے اک ملک مطالعہ تو‏ں اخذ کيتی گئی ا‏‏ے۔
* [https://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20030403.shtml &quot;ہسپانوی خانہ جنگی &amp;nbsp; - وجوہات تے میراث &quot;] بی بی سی ریڈیو 4 دے ''ساڈے وقت'' وچ پال پریسٹن ، ہیلن گراہ‏م تے ڈاکٹر میری ونسنٹ (آڈیو) اُتے مشتمل
* اسپارٹاکوس ایجوکیشنل وچ [http://www.spartacus-educational.com/Spanish-Civil-War.htm ہسپانوی شہری جنگ کيت‏ی معلومات]
* [https://libcom.org/history/interview-agust%C3%ADn-guillam%C3%B3n-historian-spanish-revolution ہسپانوی انقلاب دے مورخ اگسٹن گیلامن دے نال انٹرویو]
* [[جارج میسن یونیورسٹی]] ، [http://www.gmu.edu/departments/economics/bcaplan/spain.htm اسپین دے انارکو-سٹیٹسٹ] (ہسپانوی خانہ جنگی دے انارکیسٹ)
* [http://www.albavolunteer.org/2011/12/queen-of-the-machine-gun-fanny-schoonheyt-dutch-miliciana/ فینی ،] [http://www.albavolunteer.org/ والنٹیئر] وچ [http://www.albavolunteer.org/2011/12/queen-of-the-machine-gun-fanny-schoonheyt-dutch-miliciana/ مشین گن] (ڈچ رضاکاراں) د‏‏ی [http://www.albavolunteer.org/2011/12/queen-of-the-machine-gun-fanny-schoonheyt-dutch-miliciana/ ملکہ]
* [http://hispanismo.org/english/11478-jews-spanish-civil-war.html ہسپانوی خانہ جنگی] وچ یہودی - یہودی فوجی میوزیم وچ معاون آرکائیوسٹ [http://www.goodreads.com/author/show/824372.Martin_Sugarman مارٹن شوگر مین]
* [https://www.questia.com/library/107523308/franco-and-the-spanish-civil-war فرانکو تے ہسپانوی خانہ جنگی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807201318/https://www.questia.com/library/107523308/franco-and-the-spanish-civil-war |date=2020-08-07 }} ، [https://www.maynoothuniversity.ie/people/filipe-ribeiro-de-meneses#3 فلپ ربیرو ڈی میہور] ، روٹلیج ، لندن ، 2001 دے ذریعہ کاغذ
* [http://lxoa.wordpress.com/2011/06/11/joint-letter-of-the-spanish-bishops-to-the-bishops-of-the-whole-world-concerning-the-war-in-spain-july-1st-1937/ ہسپانوی بشپس دے مجموعی خط دے ترجمے وچ مکمل متن ، 1937] ، ہسپانوی بشپاں دا اک pastoral خط جس نے فرانکو د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں جواز بنایا
* [http://www.nzhistory.net.nz/node/13669 نیوزی لینڈ تے ہسپانوی خانہ جنگی]
* [http://www.kbismarck.com/mgl/spanishcivwar.htm ہسپانوی خانہ جنگی دیاں جنگاں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200624185314/http://www.kbismarck.com/mgl/spanishcivwar.htm |date=2020-06-24 }}

=== آرکائیوز ===

* [http://digital.lib.washington.edu/findingaids/view?docId=BurkeRobertE2874_4128.xml رابرٹ ای برک مجموعہ۔] 1892–1994۔ 60.43 کیوبک فٹ (68 خاناں دے علاوہ دو وڈے سائز دے فولڈر تے اک وڈے سائز د‏‏ی عمودی فائل)۔ [http://lib.washington.edu/specialcollections/laws واشنگٹن دے لیبر آرکائیوز وچ ، واشنگٹن یونیورسٹی نے لائبریریز دے خصوصی مجموعے۔] ہسپانوی خانہ جنگی دے موقع اُتے برک دے ذریعہ جمع کردہ مواد اُتے مشتمل ا‏‏ے۔
* [http://dwardmac.pitzer.edu/Anarchist_Archives/spancivwar/Spanishcivilwar.html انتشار آرکائیوز]
* [https://web.archive.org/web/20121130013459/http://flag.blackened.net/revolt/spaindx.html ہسپانوی انقلاب وچ انتشار پسندی دا کردار]
* [http://www.spanish-civil-war-collection.com/ جرمن جلاوطنی تے ہسپانوی خانہ جنگی دے بارے وچ نجی مجموعہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303132353/http://www.spanish-civil-war-collection.com/ |date=2020-03-03 }}
* ''[https://web.archive.org/web/20170825105001/http://www.archives.gov.on.ca/en/explore/online/spain/index.aspx آرٹائیو آف اونٹاریو نے ہسپانوی خانہ جنگی تو‏ں متعلق بچےآں دے فن نو‏‏ں یاد کیتا]'' ، آرٹائیو آف اونٹاریو د‏‏ی ویب سائٹ اُتے آن لائن نمائش
* [https://scwnyc.stuy.edu/ اسٹووسنٹ دے ہسپانوی خانہ جنگی آرکائیوز]

{{-}}
{{Spanish Civil War}}
{{Nazi–Soviet relations}}
{{Spain topics|state=collapsed}}
{{Anarchism}}
{{Authority control}}
[[گٹھ:ہسپانیہ دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:جدید تریخ ہسپانیہ]]
[[گٹھ:فرانکو ہسپانیہ]]
[[گٹھ:ہسپانیہ وچ 1930ء د‏‏ی دہائی]]
[[گٹھ:1930ء د‏‏ی دہائی دے تنازعات]]
[[گٹھ:ہسپانوی خانہ جنگی]]
[[گٹھ:مقالے جنہاں وچ ہسپانوی بولی دا متن اے ]]
[[گٹھ:سپین دی تریخ]]
[[گٹھ:سپین دیاں بادشاہتاں]]</text>
      <sha1>p6mhdj6lxwnb9q5oqmi6x42h0vw8l34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>منگ خزانہ اسفار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90202</id>
    <redirect title="منگ خزانہ سمندری سفر" />
    <revision>
      <id>711882</id>
      <parentid>710567</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andre Engels</username>
        <id>653</id>
      </contributor>
      <comment>صفحے نوں [[منگ خزانہ سمندری سفر]] ول ریڈائرکٹ کیتا</comment>
      <origin>711882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="530jo3wzr677n9y5t3jmuzns77ftlb1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[منگ خزانہ سمندری سفر]]</text>
      <sha1>530jo3wzr677n9y5t3jmuzns77ftlb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اولی ہند یورپی زبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90366</id>
    <redirect title="پیش ہند یورپی بولی" />
    <revision>
      <id>711908</id>
      <parentid>559900</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andre Engels</username>
        <id>653</id>
      </contributor>
      <comment>صفحے نوں [[پیش ہند یورپی بولی]] ول ریڈائرکٹ کیتا</comment>
      <origin>711908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="bobf9gs1arnwkhia9049myruzkm8i3g" xml:space="preserve">#REDIRECT [[پیش ہند یورپی بولی]]</text>
      <sha1>bobf9gs1arnwkhia9049myruzkm8i3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرد-ترک تنازع (1978-تا حال)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90432</id>
    <revision>
      <id>711851</id>
      <parentid>711121</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293376" sha1="k7urqs4110i0kzbab8c6xid7iv54hlc" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=Kurdish–Turkish conflict (1978–present)|commander1='''Current commanders'''&lt;br /&gt;
{{nowrap|{{flagicon|Turkey}} [[رجب طیب ایردوان]]}}&lt;br /&gt;
{{flagicon|Turkey}} [[Hulusi Akar]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Güler]]&lt;br /&gt;
----
{{Collapsible list
|framestyle=border:none; padding:0; &lt;!-- as above --&gt;
|title=Past commanders:  |1={{flagicon|Turkey}} [[Osman Pamukoğlu]] |2={{flagicon|Turkey}} [[Kenan Evren]] |3={{flagicon|Turkey}} [[تورگوت اوزال]] |4={{flagicon|Turkey}} [[سلیمان دیمیرل]]
|5={{flagicon|Turkey}} [[Ahmet Necdet Sezer]]  |6={{flagicon|Turkey}} [[بلند ایجوت]] |7={{flagicon|Turkey}} [[Mesut Yılmaz]] |8={{flagicon|Turkey}} [[نجم الدین اربکان]] |9={{flagicon|Turkey}} [[تانسو چیلر]] |10={{flagicon|Turkey}} [[Işık Koşaner]] |11={{flagicon|Turkey}} [[İlker Başbuğ]] |12={{flagicon|Turkey}} [[Yaşar Büyükanıt]] |13={{flagicon|Turkey}} [[Hilmi Özkök]] |14={{flagicon|Turkey}} [[Hüseyin Kıvrıkoğlu]] |15={{flagicon|Turkey}} [[İsmail Hakkı Karadayı]] |16={{flagicon|Turkey}} [[Doğan Güreş]] |17={{flagicon|Turkey}} [[Necip Torumtay]] |18={{flagicon|Turkey}} [[Necdet Üruğ]] |19={{flagicon|Turkey}} [[Nurettin Ersin]] |20={{flagicon|Turkey}} [[بن علی یلدرم]] |21={{flagicon|Turkey}} [[احمد داؤد اوغلو]] |22={{flagicon|Turkey}} [[عبد اللہ گل]]

}}|notes={{flagicon image|Green Shahada.png}} [[Turkish Hezbollah]] also known as Kurdish Hezbollah or just Hizbullah in Turkey, is a mainly [[اہل سنت]] [[Islamist]] militant organization, active against the [[Kurdistan Workers' Party]] (PKK) and the [[Government of Turkey]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah |url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |accessdate=27 December 2015 |work=Turkish Weekly |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html |archivedate=2 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=The real challenge to secular Turkey|url=http://www.economist.com/node/7855127?story_id=7855127|accessdate=27 December 2015|work=The Economist}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Dogan|first1=Azimet|title=Characteristics of Turkish Hezbollah: Implications for Policy and Programs |date=2008 |publisher=University of Baltimore |url=https://books.google.com/?id=HUyJOgAACAAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=T. Nugent|first1=John|title=The Defeat of Turkish Hizballah as a Model for Counter-Terrorism Strategy|url=http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|accessdate=27 December 2015|agency=the Department of National Security Affairs|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/|archive-date=20 January 2016|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=2016-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Jenkins|first1=Gareth|title=A New Front in the PKK Insurgency|url=http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&amp;id=117499|accessdate=27 December 2015|agency=International Relations and Security Network (ISN)|publisher=International Relations and Security Network (ISN)|date=2010|archivedate=20 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&amp;id=117499}}&lt;/ref&gt;|casualties3='''Total killed: 50,000–55,000'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jan/11/turkish-forces-kill-32-kurdish-militants-in-bloody-weekend-as-conflict-escalates|title=Turkish forces kill 32 Kurdish militants in bloody weekend as conflict escalates|last=Reuters|date=10 January 2016|newspaper=[[دی گارڈین]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;1100die&quot;&gt;{{cite web|url=http://aa.com.tr/en/todays-headlines/over-1-100-die-in-pkk-attacks-in-turkey-since-july-2015/682842|title=Over 1,100 die in PKK attacks in Turkey since July 2015|website=Aa.com.tr|accessdate=10 November 2016}}&lt;/ref&gt;

----
'''Civilian casualties:'''&lt;br /&gt;
'''6,741''' killed and '''14,257''' wounded by the PKK (Turkish claim)&lt;ref name=nearly7000&gt;{{cite web|url=https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7,000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828134440/https://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7,000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092|url-status=dead|archive-date=2018-08-28|title=Nearly 7,000 civilians killed by PKK in 31 years|first=Yeni|last=Şafak|website=Yenisafak.com}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
'''18,000–20,000''' Kurds executed and 2,400–4,000+ villages destroyed by the Turkish government (independent human rights reports and other estimates)&lt;ref name=&quot;executions&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|editor-last1=Visweswaran|editor-first1=Kamala|title=Everyday occupations experiencing militarism in South Asia and the Middle East|date=2013|publisher=University of Pennsylvania Press|location=Philadelphia|isbn=978-0-8122-0783-5|page=14|edition=1st|url=https://books.google.com/books?id=pGcUBAAAQBAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Romano|first1=David|title=The Kurdish nationalist movement : opportunity, mobilization and identity|date=2005|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-68426-2|page=81|url=https://books.google.com/books?id=ohSNu6bidEQC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wounded&quot; /&gt;
3,000,000+ displaced&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;|casualties2='''Total: 34,948-47,074 killed and 22,703+ captured'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Turkish claim)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;22,374 killed (1984–2015),[http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011091853/http://www.yenisafak.com/en/news/nearly-7000-civilians-killed-by-pkk-in-31-years-2237092 |date=11 October 2016}} 9,500 killed (2015–2016), [http://m.ahaber.com.tr/gundem/2017/04/26/fikri-isik-10-bin-100un-uzerinde-terorist-olduruldu] 600 killed (2017),[http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672], 203,000 arrested (1984–2012),[http://www.milliyet.com.tr/28-yilin-aci-bilancosu-35-bin-300-kisi-teror-kurbani-oldu-siyaset-1581690/], 62,145 captured from 2003 to 2011, total of 31,874 reported killed and 203,000 arrested&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38313672|title=Erdoğan'dan 'milli seferberlik' ilanı|date=15 December 2016|accessdate=17 April 2017|website=Bbc.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aksam.com.tr/guncel/icisleri-bakani-soylu-son-9-ayda-bin-68-terorist-etkisiz-hale-getirildi/haber-632366|title=İçişleri Bakanı Soylu: Son 9 ayda bin 68 terörist etkisiz hale getirildi – Haberler – Son Dakika Haberleri – AKŞAM|website=Aksam.com.tr|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;|casualties1=''Before 2015'':&lt;br /&gt;5,347 soldiers, 283 police officers and 1,466 village guards killed, 95 captured &lt;small&gt;(24 currently held)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;14 taken (May 1993),[http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511234249/http://www.pkkeylemleri.com/bingol-katliami/ |date=2015-05-11 }} 8 taken (Oct. 2007),{{citation needed|date=November 2019}} 23 taken (2011–12),[http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sondevir.com/rakamlarla-turkiye-dunya/87813/pkk-1-yilda-kac-kisiyi-kacirdi |date=2016-01-20 }} 8 released (Feb. 2015),[https://www.bbc.com/news/world-europe-20971100] 20 taken/released (June–Sep. 2015),[http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150923_asker_polis_aileleri] 20 held (Dec. 2015),[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken (Jan. 2016),[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 95 reported taken&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;20 as of Dec. 2015,[http://rudaw.net/turkish/middleeast/turkey/151220155] 2 taken Jan. 2016,[http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.timeturk.com/pkk-nin-elindeki-asker-ve-polisler-konustu/haber-110413 |date=2016-01-20 }} total of 22 reported currently held&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;''[[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|2015-present]]'':&lt;br /&gt;1,166 killed&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Total:''' '''8,266 killed and 21,128 wounded'''&lt;br /&gt;&lt;ref name=30yilda&gt;{{cite news|title=How many martyrs did Turkey lost?|url=http://www.internethaber.com/turkiye-30-yilda-ne-kadar-sehit-verdi-642497h.htm|accessdate=7 December 2015|agency=Internethaber}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nearly7000 /&gt;|strength2=[[Kurdistan Workers' Party|PKK]]: 4,000–32,800&lt;ref name=&quot;fas&quot;&gt;{{cite web |url=https://fas.org/irp/world/para/pkk.htm |title=Kurdistan Workers' Party (PKK) |publisher=[[Federation of American Scientists]] |accessdate=23 July 2008 |date=21 May 2004 |first=John |last=Pike}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Sabah&gt;{{cite news |agency=Sabah News Agency |url=http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85 |title=The PKK in Numbers |date=28 December 2015}}&lt;/ref&gt;
[[PJAK]]: 1,000&lt;ref&gt;[[International Relations and Security Network|ISN]] [http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?lng=en&amp;id=52966 Kurdish strike reminder of forgotten war], 26 February 2007&lt;/ref&gt;–3,000&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101230014928/http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=805&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=181&amp;no_cache=1 Iran's Kurdish Threat: PJAK], 15 June 2006&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; [[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]: A few dozen&lt;ref name=&quot;Freedom Falcons&quot; /&gt; &lt;br /&gt; '''Total: ≈5,000–32,800'''&lt;ref name=Sabah /&gt;|strength1=[[ترکی مسلح افواج]]: 639,551:&lt;ref name=aktifhaber&gt;{{cite web|title=NEWS FROM TURKISH ARMED FORCES|url=http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|publisher=Turkish Armed Forces|accessdate=15 January 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105231107/http://www.tsk.tr/3_basin_yayin_faaliyetleri/3_4_tskdan_haberler/2015/tsk_haberler_77.html#haber13|archivedate=5 November 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; [[Gendarmerie (Turkey)|Gendarmerie]]: 148,700&lt;ref&gt;{{cite news|title=Turkey's Paramilitary Forces |work=Orbat |page=33 |date=25 July 2006 |url=http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327045138/http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf |archivedate=27 March 2009}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; [[General Directorate of Security|Police]]: 225,000&lt;br /&gt; [[Village guard system|Village Guards]]: 65,000&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mysinchew.com/node/37882 |title=Turkey's 'village guards' tired of conflict |publisher=My Sinchew |date=19 April 2010 |accessdate=29 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421094821/http://www.mysinchew.com/node/37882 |archive-date=21 April 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; {{flagicon|Turkey}} '''Total: 948,550''' &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(not all directly involved in the conflict)&lt;/small&gt;|units2=|units1=|commander2='''Current commanders'''&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Murat Karayılan]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Bahoz Erdal]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Cemil Bayık]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} Ayfer Kordu{{KIA}} &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/turkey-neutralizes-most-wanted-pkk-terrorist-in-n-iraq-147218|title=Turkey neutralizes most-wanted PKK terrorist in N Iraq|website=Hürriyet Daily News|accessdate=7 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} Hülya Eroğlu{{KIA}} &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militant-on-turkeys-most-wanted-list-killed-in-southeast-interior-ministry-122419 |title=PKK militant on Turkey's 'most-wanted list' killed in southeast: Interior Ministry |publisher=Hurriyetdailynews.com |date=2017-11-14 |accessdate=2018-04-16}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Mustafa Karasu]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Duran Kalkan]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} {{Interlanguage link multi|Ali Haydar Kaytan|tr}}&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} [[Zübeyir Aydar]]&lt;br /&gt;
{{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Haji Ahmadi]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&amp;sectionid=351020101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616044938/http://www.presstv.com/detail.aspx?id=74950&amp;sectionid=351020101 |url-status=dead |archive-date=16 June 2012 |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=Presstv.com |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
{{Collapsible list
|framestyle=border:none; padding:0; &lt;!-- as above --&gt;
|title=Past commanders:
|1={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Abdullah Öcalan]] {{POW}} |2={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Şemdin Sakık]] {{POW}} |3={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Osman Öcalan]] |4={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Mahsum Korkmaz]]{{KIA}} |5={{flagicon image|Flag of the Kurdistan Workers' Party (1995-2002).svg}} [[Nizamettin Taş]]
|6={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Mazlum Doğan]] {{POW}} |7={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Celal Başkale]]{{KIA}}|8={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Kani Yılmaz]]{{KIA}} |9={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Hüseyin Yıldırım (insurgent)|Hüseyin Yıldırım]]
|10={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Haki Karer]]{{KIA}}
|11={{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers%27 Party 1978.svg}} [[Halil Atac]]
}}|combatant2={{flagicon image|Flag of Koma Komalên Kurdistan.svg}} '''[[Kurdistan Communities Union|Kurdistan Communities Union (KCK)]]'''
* {{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg}} [[Kurdistan Workers' Party|PKK]]
** {{flagicon image|HPG Flag.svg|border=}} [[People's Defence Forces|HPG]]
** {{flagicon image|Flag of YJA-Star.svg|border=}} [[Free Women's Units|YJA-STAR]]
** {{flagicon image|Infobox YDGH Flag.png}} '''[[YDG-H]]:'''
*** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.svg|border=}} [[Civil Protection Units|YPS]]
*** {{flagicon image|Flag of the YPS - Horizontal.png|border=}} [[YPS-Jin]]
* {{flagicon image|Flag of the Democratic Union Party.svg|border=}} [[Democratic Union Party (Syria)|PYD]]
** {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=}} [[People's Protection Units|YPG]]
*** {{flagicon image|YPG International.svg|border=}} [[YPG International]]
** {{flagicon image|YPJ Flag.svg|border=}} [[Women's Protection Units|YPJ]]
** {{flagicon image||border=}} [[Anti-Terror Units]]
* {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[Party for a Free Life in Kurdistan|PJAK]]&lt;ref name=&quot;presstv&quot;&gt;{{cite web|url=http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |title=PJAK attacks along Iran borders decline |publisher=PressTV |accessdate=13 April 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402153348/http://edition.presstv.ir/detail/74950.html |archivedate=2 April 2015 |df=dmy}}{{dubious|date=August 2016}}&lt;/ref&gt;
** {{flagicon image|Yrk bayrağı.png}} [[Eastern Kurdistan Units|YRK]]
** {{flagicon image|hpj bayrağı.png}} [[Women's Defence Forces|HPJ]]
* [[Sinjar Alliance]]
** {{flagicon image|Flag of Sinjar Womens Units.svg|border=}} [[Êzîdxan Women's Units]]
** {{flagicon image|Flag of YBŞ.svg|border=}} [[Sinjar Resistance Units]]
{{flagicon image|Infobox HBDH.png}} '''[[Peoples' United Revolutionary Movement|HBDH]]'''
* {{flagicon image|MKP-FLAG.svg}} [[Maoist Communist Party (Turkey)|MKP-HKO-PHG]]
* {{flagicon image|MLKP Banner.svg}} [[Marxist–Leninist Communist Party (Turkey)|MLKP]]
* {{flagicon image|Flag of MLSPB-Devrim Cephesi.svg}} [[Marxist–Leninist Armed Propaganda Unit|THKP-C/MLSPB-DC]]
* {{flagicon image|TKEP-L Flag.svg}} [[Communist Labour Party of Turkey/Leninist|TKEP/L]]
* {{flagicon image|Flag of Devrimci Karargâh.svg}} [[Devrimci Karargâh]]
{{flagicon image|International Freedom Battalion original banner.svg}} '''[[International Freedom Battalion]]'''
----
{{Flagicon image|InfoboxTAK.png}} '''[[Kurdistan Freedom Hawks|TAK]]'''
----
{{Collapsible list
| bullets = yes
| title = Support (incl. alleged by Turkey):
| {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[Patriotic Union of Kurdistan|PUK]]{{cn|date=August 2020}}
| {{Flag|Syria}} &lt;small&gt;(until October 1998; from 2012)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Faucompret&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;telegraph&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bal|first=İdris|title=Turkish Foreign Policy In Post Cold War Era|year=2004|publisher=BrownWalker Press|location=Boca Raton, Fl.|isbn=978-1-58112-423-1|page=359|quote=With the explicit supports of some Arab countries for the PKK such as Syria...}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mannes&quot;&gt;{{cite book|last=Mannes|first=Aaron|title=Profiles In Terror: The Guide To Middle East Terrorist Organizations|url=https://archive.org/details/profilesinterror0000mann|year=2004|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7425-3525-1|page=[https://archive.org/details/profilesinterror0000mann/page/185 185]|quote=PKK has had substantial operations in northern Iraq, with the support of Iran and Syria.}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Soviet Union}} &lt;small&gt;([[سوویت اتحاد د‏‏ی تحلیل]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Faucompret&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Shapir|first=Yiftah|title=The Middle East Military Balance, 1996|year=1998|publisher=Jaffee Center for Strategic Studies, Tel Aviv University|location=Jerusalem, Israel|isbn=978-0-231-10892-8|page=114|quote=The PKK was originally established as a Marxist party, with ties to the Soviet Union}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Cyprus}}&lt;ref name=&quot;Faucompret&quot;&gt;{{cite book|last=Faucompret|first=Erik|title=Turkish Accession to the EU: Satisfying the Copenhagen Criteria|url=https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc|year=2008|publisher=Taylor &amp; Francis |location=Hoboken |isbn=978-0-203-92896-7|page=[https://archive.org/details/turkishaccession0000fauc/page/168 168]|author2=Konings, Jozef |quote=The Turkish establishment considered the Kurds' demand for the recognition of their identity a threat to the territorial integrity of the state, the more so because the PKK was supported by countries hostile to Turkey: Soviet Union, Greece, Cyprus, Iran and especially Syria. Syria hosted the organization and its leader for twenty years, and it provided training facilities in the Beka'a Valley of Syrian-controlled northern Lebanon.}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Greece}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ocalan: Greeks supplied Kurdish rebels|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/358115.stm|accessdate=21 July 2013|date=2 June 1999|agency=[[بی بی سی نیوز]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Turkey says Greece supports PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=turkey-says-greece-supports-pkk-1997-07-01|accessdate=21 July 2013|newspaper=[[Hürriyet Daily News]]|date=1 July 1999}}&lt;/ref&gt;
| {{Flag|Russia}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bilgin|first=Fevzi|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|year=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|page=96|author2=Sarihan. Ali |quote=The USSR, and then Russia, also supported the PKK for many years.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russian newspaper: Russia provided money for PKK|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=russian-newspaper-russia-provided-money-for-pkk-2000-02-28|accessdate=17 October 2012|newspaper=Hurriyet Daily News|date=28 February 2000}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Turkey devises action plan to dry up PKK's foreign support |url=http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |accessdate=23 July 2013 |newspaper=[[Today's Zaman]] |date=30 September 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922170816/http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html |archivedate=22 September 2013}}&lt;/ref&gt;
| {{Flag|Iran}} &lt;small&gt;(until 2018)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Faucompret&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Phillips|first=David L.|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|year=2009|publisher=Transaction Publishers|location=New Brunswick, N.J.|isbn=978-1-4128-1201-6|page=129|quote=Iran's Revolutionary Guards (Pasdaran) trained the PKK in Lebanon's Beka'a Valley. Iran supported the PKK despite Turkey's strict neutrality during the Iran-Iraq War (1980–1988).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|title=Syria and Iran 'backing Kurdish terrorist group', says Turkey|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/9518194/Syria-and-Iran-backing-Kurdish-terrorist-group-says-Turkey.html|accessdate=17 October 2012|newspaper=The Telegraph|date=3 September 2012}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of Libya (1977-2011).svg}} [[Libyan Arab Jamahiriya|Libya]] &lt;small&gt;(until 2006)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=World Terrorism: An Encyclopedia of Political Violence from Ancient Times to the Post-9/11 Era|publisher=Routledge|last=Ciment|first=James|year=2015|page=721|quote=Other groups that have received Libyan support include the Turkish PKK...}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|Egypt}} &lt;small&gt;(allegedly since 2016)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|work=[[Rudaw]]|url=http://rudaw.net/english/middleeast/270620161|date=27 June 2016|title=Are the PKK and Cairo new allies?|quote=Cairo allegedly gave the PKK delegation funds and weapons after the second meeting, the report adds.}}&lt;/ref&gt;
| {{flag|UAE}} &lt;small&gt;(allegedly since 2017)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|work=[[Australian Strategic Policy Institute]]|title=What does Afrin mean for international security?|date=2 February 2018|url=https://www.aspistrategist.org.au/afrin-mean-international-security/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|work=[[The New Arab]]|title=EXCLUSIVE: Iraqi Kurdistan restricts transfers from UAE amid allegations of 'PKK funding'|date=15 June 2020|url=https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae|accessdate=1 October 2020|archivedate=11 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200811230747/https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae}}&lt;/ref&gt;
|{{flag|Israel}}{{cn|date=August 2020}}
}}|partof=the [[Kurdish rebellions in Turkey|Kurdish rebellions]]|combatant1='''{{flagicon|Turkey}} [[ترکی]]'''
* [[ترکی مسلح افواج]]
** [[فائل:Özel Kuvvetler Komutanlığı Brövesi.png|20px]] [[Special Forces (Turkish Armed Forces)|Special Forces]]
* [[Turkish National Police]]
** [[Police Special Operation Department|PÖH]]
* [[JİTEM]]
'''Other forces:'''
* Some Kurdish tribes&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|title=Turkey's Kurdish tribes call PKK to leave country|publisher=TRTWorld| date=2 September 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220172411/http://www.trtworld.com/turkey/turkeys-kurdish-tribes-call-pkk-to-leave-country-7161|archivedate=20 December 2016|df=dmy-all|accessdate=6 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/politics/2015/09/09/kurdish-people-unite-against-terror-tribe-of-65000-pledge-to-stand-up-against-pkk|title=Kurdish people unite against terror: Tribe of 65,000 pledge to stand up against PKK|website=Dailysabah.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/|title=Erdogan's new Kurdish allies|publisher=Kurdish Institute|access-date=2020-10-01|archive-date=2017-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118033043/http://www.kurdishinstitute.be/erdogans-new-kurdish-allies/}}&lt;/ref&gt;
* [[Village guard system|Village Guards]]
* [[Grey Wolves (organization)|Grey Wolves]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.middleeasteye.net/news/increasing-tensions-see-resurgence-turkeys-far-right-street-movements-923266627 |title=Increasing tensions see resurgence of Turkey's far-right street movements |last=MacDonald |first=Alex |date=14 September 2015 |website= |publisher=Middle East Eye |access-date=7 December 2016 |quote=}}&lt;/ref&gt;
* [[Turkish Revenge Brigade]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/09/turkey-kurds-pkk-cizre-curfew-civilian-demand-answers.html|title=Kurds demand answers after battles in Cizre|date=18 September 2015|work=al-monitor.com|accessdate=17 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thesop.org/story/politics/2008/01/04/turkish-government-associated-death-squads.php|title=Turkish Government-Associated Death Squads|work=thesop.org|accessdate=17 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Metelits, Claire, ''Inside Insurgency: Violence, Civilians, and Revolutionary Group Behavior'', (New York University Press, 2010), 154–155.&lt;/ref&gt;
'''Supported by:'''
* {{flag|Azerbaijan}}{{cn|date=August 2020}}
* {{flag|Iran}}{{cn|date=August 2020}}
* {{flag|Pakistan}}&lt;ref&gt;https://www.news18.com/news/world/pakistan-backs-turkeys-offensive-against-kurds-in-syria-ahead-of-erdogans-islamabad-visit-2343069.html&lt;/ref&gt;
----
* [[Deep state in Turkey|Deep state]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://newyorker.com/magazine/2012/03/12/the-deep-state|title=The Deep State|website=Newyorker.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://huffingtonpost.com/karabekir-akkoyunlu/old-demons-in-new-faces-t_1_b_8383086.html|title=Old Demons in New Faces? The 'Deep State' Meets Erdoğan's 'New Turkey'|first1=Karabekir Akkoyunlu Assistant Professor of Modern Turkey at the Centre for Southeast European|last1=Studies|first2=University of|last2=Graz|date=25 October 2015|website=Huffingtonpost.com}}&lt;/ref&gt;|combatants_header=|status=[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]]:
* [[Solution process|Peace process attempt]] during 2012–15&lt;ref name=&quot;End of armed struggle 1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|title=Turkey: PKK leader calls halt to armed struggle|publisher=Ansamed|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=20 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620232124/http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/sections/politics/2013/03/21/Turkey-PKK-leader-calls-halt-armed-struggle_8438170.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;End of armed struggle 2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/cautious-turkish-pm-welcomes-ocalans-call-for-end-to-armed-struggle-.aspx?pageID=238&amp;nID=43389&amp;NewsCatID=338|title=Cautious Turkish PM welcomes Öcalan's call for end to armed struggle|work=Hürriyet Daily News|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;End of armed struggle 3&quot;&gt;{{cite web|url=http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|title=Kurdish separatist group leader Öcalan calls to stop armed struggle|publisher=Trend AZ|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520232227/http://en.trend.az/news/politics/2131738.html|archive-date=20 May 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;End of armed struggle 5&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace/|title=Ocalan's farewell to arms brings Kurds hope for peace|publisher=Euronews|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archive-date=5 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105221827/https://www.euronews.com/2013/03/21/ocalan-s-farewell-to-arms-brings-kurds-hope-for-peace|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* [[2014 Kurdish riots in Turkey|Escalation]] since September 2014 due to [[Siege of Kobani]]
* [[Kurdish–Turkish conflict (2015–present)|Renewed warfare]] since July 2015
* Turkish claim: approx. 500-550 PKK left in Turkey&lt;ref&gt;https://ahvalnews.com/turkey-pkk/number-pkk-members-turkey-dropped-486-interior-minister&lt;/ref&gt;|result=|territory=|place=[[Northern Kurdistan]] ([[مشرقی اناطولیہ علاقہ]] and [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ]] Turkey), spillovers into [[Southern Kurdistan]] ([[عراقی کردستان]]) and [[شمالی تے مشرقی شام د‏‏ی خود مختار انتظامیہ]] (Northern [[شام]])|date={{Tooltip|c.|circa}} 27 November 1978 – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=11|day1=11|year1=1978}})|caption=Thematic map, general view over the Kurdish &amp;nbsp;– Turkish conflict (2010)|image_size=300px|image=[[File:PKK-Conflict-de.png|400px]]|campaignbox={{Campaignbox PKK–Turkey conflict}}{{Campaignbox Kurdish Rebellions in Turkey}}}}

'''کرد – ترک تنازعہ''' {{Refn|The '''Turkey–PKK conflict''' is also known as the '''Kurdish conflict''',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asiantribune.com/node/13802 |title=Greener Pastures for Bruce Fein: The Kurdish Conflict in Turkey |publisher=Asiantribune.com |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.middle-east-online.com/english/?id=41597 |title=Turkey in fresh drive to end Kurdish conflict |publisher=Middle-east-online.com |date=28 September 2010 |accessdate=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403013002/http://www.middle-east-online.com/english/?id=41597 |archive-date=3 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.euronews.net/2010/06/04/turkey-looks-to-iraq-to-help-end-kurdish-conflict/ |title=Turkey looks to Iraq to help end Kurdish conflict |publisher=Euronews.net |date=16 June 2010 |accessdate=15 April 2011 |archive-date=4 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204042139/http://www.euronews.net/2010/06/04/turkey-looks-to-iraq-to-help-end-kurdish-conflict/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Head |first=Jonathan |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8359582.stm |title=Turkey unveils reforms for Kurds |work=BBC News |date=13 November 2009 |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2008/oct/24/us-turkey-kurds-war |title=Nudging Turkey toward peace at home |newspaper=Guardian |date=3 January 2011 |accessdate=15 April 2011 |location=London |first=Stephen |last=Kinzer}}&lt;/ref&gt; the '''Kurdish question''',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/columnist-270565-would-turkey-intervene-in-syria.html |accessdate=5 February 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120205220532/http://www.todayszaman.com/columnist-270565-would-turkey-intervene-in-syria.html |archivedate=5 February 2012 | title=Would Turkey intervene in Syria?|author=Emre Uslu|work=Today's Zaman}}, 5 February 2011&lt;/ref&gt; the '''Kurdish insurgency''',&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html |accessdate=10 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210050323/http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html |archivedate=10 December 2008 | title=A Terrorist's Bitter End | date=1 March 1999 | work=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Birch |first=Nicholas |url=http://warincontext.org/2009/10/20/kurdish-rebels-surrender-as-turkey-reaches-out/ |title=Kurdish rebels surrender as Turkey reaches out&amp;nbsp;— War in Context |publisher=Warincontext.org |date=20 October 2009 |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thewashingtonnote.com/archives/2010/07/selective_partn/ |title=The Kurdish Issue and Turkey's Future |publisher=Thewashingtonnote.com |accessdate=15 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515044716/http://www.thewashingtonnote.com/archives/2010/07/selective_partn/ |archive-date=15 May 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[بی بی سی نیوز]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/8401583.stm Turkey may ban Kurdish DTP party]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD |title=Kurdish rebels say they shot down Turkish helicopter |publisher=CNN.com |date=7 March 1999 |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111013051527/http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD |archivedate=13 October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2012/01/06/turkey-plot-general-idUSL6E8C61S020120106 | work=Reuters | title=Turkish military's best and brightest now behind bars | date=6 January 2012 | accessdate=1 October 2020 | archivedate=24 September 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924161434/http://www.reuters.com/article/2012/01/06/turkey-plot-general-idUSL6E8C61S020120106}}&lt;/ref&gt; the '''Kurdish rebellion''',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-8765571.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105204607/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8765571.html |url-status=dead |archive-date=5 November 2012 |title=Turkish crackdown fails to halt Kurdish rebellion |publisher=Highbeam.com |date=1 November 1992 |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thenational.ae/news/worldwide/europe/turkey-and-iraq-seek-to-end-kurdish-rebellion |archive-url=https://archive.today/20120914051655/http://www.thenational.ae/news/worldwide/europe/turkey-and-iraq-seek-to-end-kurdish-rebellion |url-status=dead |archive-date=14 September 2012 |title=Turkey and Iraq seek to end Kurdish rebellion |publisher=Thenational.ae |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2096923&amp;Language=en |title=Turkey says determined to uproot Kurdish rebellion |publisher=Kuna.net.kw |date=25 June 2010 |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Tore Kjeilen |url=http://looklex.com/e.o/kurds.htm |title=Kurds |publisher=Looklex.com |accessdate=15 April 2011 |archive-date=29 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629021428/http://looklex.com/e.o/kurds.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://macedoniaonline.eu/content/view/7863/46/ |title=MINA Breaking News&amp;nbsp;– Turkey marks 25 years of Kurd rebellion |publisher=Macedoniaonline.eu |date=15 August 2009 |accessdate=15 April 2011 |archive-date=15 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120315134156/http://macedoniaonline.eu/content/view/7863/46/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; the '''Kurdish–Turkish conflict''',&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict| doi=10.1111/1469-8219.00065|volume=8| issue=4|journal=Nations and Nationalism|pages=549–564|year = 2002|last1 = Saatci|first1 = Mustafa| url=https://semanticscholar.org/paper/3f92b9bf2841d27b7265c0e0ac126ee314faf6de}}&lt;/ref&gt; or '''PKK-terrorism'''&lt;ref name=&quot;security&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003560/Turkey%20and%20PKK%20terrorism.pdf |title=TURKEY AND PKK TERRORISM |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110531224347/http://edoc.bibliothek.uni-halle.de/servlets/MCRFileNodeServlet/HALCoRe_derivate_00003560/Turkey%20and%20PKK%20terrorism.pdf |archivedate=31 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm |title=A Report on the PKK and Terrorism |publisher=Fas.org |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; as well as the latest '''Kurdish uprising'''&lt;ref name=mcdowall&gt;McDowall, David. ''A modern History of the Kurds''. London 2005, pp 439 ff&lt;/ref&gt; or as a '''civil war'''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish |title=Inside Turkey's Civil War, Fear and Geopolitics / For all sides, Kurd insurgency is risky business |publisher=Articles.sfgate.com |date=23 February 1996 |accessdate=15 April 2011 |first=Frank |last=Viviano |archivedate=13 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120713133807/http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cacianalyst.org/Publications/Cornell_Orbis.htm |title=The Kurdish Question In Turkish Politics |publisher=Cacianalyst.org |date=16 February 1999 |accessdate=15 April 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522191840/http://www.cacianalyst.org/Publications/Cornell_Orbis.htm |archivedate=22 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ivarfjeld.wordpress.com/2010/06/25/israeli-military-to-help-turkish-army-in-civil-war-against-kurds/ |title=Israeli military aid used by Turkish in civil war against Kurds |publisher=Ivarfjeld.wordpress.com |date=25 June 2010 |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/2/turkey3136.htm |title=Thousands of Kurds protest to support jailed Abdullah Ocalan in Strasbourg |publisher=Ekurd.net |accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Helena Smith in Athens |url=https://www.theguardian.com/world/2003/apr/11/iraq.kurds |title=Turkey told US will remove Kurd forces from city |work=Guardian |date=11 April 2003|accessdate=15 April 2011 |location=London}}&lt;/ref&gt;}} جمہوریہ [[ترکی]] تے متعدد [[کرد]] باغی گروپاں دے وچکار اک مسلح تنازعہ اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ|url=http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html|accessdate=2016-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html|archivedate=14 January 2013}}&lt;/ref&gt; جس نے آزاد [[کردستان]] ، &lt;ref name=&quot;Freedom Falcons&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Brandon|first=James|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=936|title=The Kurdistan Freedom Falcons Emerges as a Rival to the PKK|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;security&quot;/&gt; یا [[خود مختاری|خود مختاری دے]] حصول دے لئی ترکی تو‏ں [[علاحدگی پسندی|علیحدگی]] دا مطالبہ کيتا اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|website=[[Press TV]]|url=http://www.presstv.ir/detail/142279.html|title=PKK ready to swap arms for autonomy|date=13 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100914220711/http://www.presstv.ir/detail/142279.html|archivedate=14 September 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm|title=Kurdish PKK leader: We will not withdraw our autonomy demand|publisher=Ekurd.net|accessdate=15 April 2011|تاريخ-الأرشيف=31 July 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120731055933/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; جمہوریہ ترکی دے اندر کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی تے ثقافتی حقوق ۔ مرکزی باغی گروہ کردستان ورکرز پارٹی یا پی دے کے ( [[کردتی زبان|کردش]] : ''پارٹیا کریکرن کردستان'' ) ا‏‏ے۔ اگرچہ کرد ترک تنازعہ بہت سارے علاقےآں وچ پھیل چکيا اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Jenkins|first=Gareth|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=4463|title=PKK Expanding Urban Bombing Campaign in Western Turkey|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; ایہ تنازعہ زیادہ تر شمالی کردستان وچ پیش آیا اے ، جو جنوب مشرقی ترکی تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;IDMC&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)&amp;nbsp;– Norwegian Refugee Council|url=http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument|title=The Kurdish conflict (1984–2006)|publisher=Internal-displacement.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131234615/http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument|archivedate=31 January 2011}}&lt;/ref&gt; عراقی کردستان وچ پی دے کے د‏‏ی موجودگی دا نتیجہ اے کہ [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج]] نے خطے وچ متواتر زمینی حملہ تے فضائی تے توپ خانے حملے کیتے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.panorama.am/en/news/2015/07/25/turkey-iraq-barzani/6227|title=Barzani Calls on Turkey to Stop Attacks on PKK|date=2015-07-25}}&lt;/ref&gt; تے مغربی کردستان وچ اس دے اثر و رسوخ نے اوتھ‏ے وی ايس‏ے طرح د‏‏ی سرگرمی دا باعث بنیا۔ اس تنازعہ نے ترکی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں 300 تو‏ں 450 [[امریکی ڈالر|ڈالر تک]] دا تخمینہ لگایا اے &amp;nbsp; ارب ، زیادہ تر فوجی اخراجات۔ اس نے ترکی وچ سیاحت نو‏‏ں وی متاثر کيتا اے ۔ &lt;ref&gt;[https://fas.org/irp/world/para/docs/studies4.htm PKK: Targets and activities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906160918/https://fas.org/irp/world/para/docs/studies4.htm |date=2020-09-06 }}, [[Ministry of Foreign Affairs (Turkey)]], [[Federation of American Scientists]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Turkey's safety&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Mutlu, Servet|year=2008|url=http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf|title=Türkiye'nin güvenliği: Ayrılıkçı PKK Terörünün Ekonomik Maliyeti|language=Turkish|trans-title=The security of Turkey: Economic cost of separatist PKK terrorism|accessdate=24 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305035852/http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf|archivedate=5 March 2016}}&lt;/ref&gt;

اک انقلابی گروپ PKK (قریب مالیا‏تی ادارےآں دے پنڈ وچ 1978 ء وچ قائم کيتا گیا سی [[لیجہ، ترکی|جوئاں]] د‏‏ی قیادت وچ کرد طالب علماں دے اک گروپ د‏‏ی طرف سے) عبداللہ اوکلان .&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=PKK, Perspektiven des Kurdischen Freiheitskampfes: Zwischen Selbstbestimmung, EU und Islam|last=Brauns|first=Nicholas|last2=Kiechle|first2=Brigitte|publisher=Schmetterling Verlag|year=2010|isbn=978-3-89657-564-7|location=Stuttgart|pages=45}}&lt;/ref&gt; پی دے کے نے اس د‏ی ابتدائی وجہ ترکی وچ کرداں اُتے ظلم و ستم کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QwU5NplYWSEC&amp;pg=PA90|title=Understanding Turkey's Kurdish Question|date=2013|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-8403-5|editor-last=Bilgin|editor-first=Fevzi|page=90|editor-last2=Sarihan|editor-first2=Ali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=hTGgDQAAQBAJ|title=The PKK-Kurdistan Workers' Party's Regional Politics: During and After the Cold War|last=Balci|first=Ali|date=2016|publisher=Springer|isbn=978-3-319-42219-0|page=96}}&lt;/ref&gt; اس وقت کرد آبادی والے علاقےآں وچ کرد [[کردتی زبان|زبان]] ، لباس ، [[لوک کہانی|لوک داستاناں]] تے ناواں دے استعمال اُتے پابندی عائد سی۔ &lt;ref name=&quot;hannum&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=28PEGfCDiZEC|title=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights|last=Hannum|first=Hurst|date=1996|publisher=Univ. of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-1572-4|edition=Rev.|location=Philadelphia|pages=187–9}}&lt;/ref&gt; انہاں دے وجود تو‏ں انکار د‏‏ی کوشش وچ ، ترک حکومت نے 1991 تک [[کرد]]اں نو‏‏ں &quot;ماؤنٹین ترک&quot; د‏‏ی درجہ بندی کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://countrystudies.us/turkey/26.htm|title=Turkey – Linguistic and Ethnic Groups|website=Countrystudies.us|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bartkus, Viva Ona, ''The Dynamic of Secession'', (Cambridge University Press, 1999), 90-91.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=y9PXcwFOLNcC&amp;lpg=PA3|title=Contemporary Turkish foreign policy|last=Çelik|first=Yasemin|publisher=Praeger|year=1999|isbn=978-0-275-96590-7|edition=1. publ.|location=Westport, Conn.|page=3}}&lt;/ref&gt; &quot;کرداں&quot; ، &quot; [[کردستان]] &quot; ، یا &quot;کرد&quot; دے لفظاں ترک حکومت نے باضابطہ طور اُتے پابندی لگائے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=rrW1CwAAQBAJ|title=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective|last=Baser|first=Bahar|date=2016|isbn=978-1-317-15129-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Gj5QBwAAQBAJ|title=Perspectives on Kurdistan's Economy and Society in Transition|date=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6971-3|editor-last=Heshmati|editor-first=Almas|page=422|editor-last2=Dilani|editor-first2=Alan|editor-last3=Baban|editor-first3=Serwan}}&lt;/ref&gt; 1980 دے فوجی بغاوت دے بعد ، سرکاری تے نجی زندگی وچ کرد بولی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ممنوع قرار دتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;NYTK&quot;&gt;Toumani, Meline. [https://www.nytimes.com/2008/02/17/magazine/17turkey-t.html Minority Rules], ''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 17 February 2008&lt;/ref&gt; بوہت سارے لوک جو کرد بولی وچ بولدے ، شائع کردے یا گاندے سن انہاں نو‏ں گرفتار کرکے قید کردتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wTAWBQAAQBAJ|title=Nation Building in Turkey and Morocco|last=Aslan|first=Senem|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-05460-8|page=134}}&lt;/ref&gt; PKK ترکی دے کرد اقلیت دے لئی لسانی ، ثقافتی تے سیاسی حقوق دے قیام د‏‏ی کوشش وچ ترکی دے کرداں دے دباؤ اُتے ودھدی ہوئی عدم اطمینان دے حصے دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=G06BDAAAQBAJ|title=Turkey and the European Union internal dynamics and external challenges|last=Joseph|first=J.|date=2006|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-59858-4|location=Basingstoke [England]|page=100}}&lt;/ref&gt;

پر ، 15 اگست 1984 تک مکمل پیمانے اُتے شورش شروع نئيں ہوئی سی ، جدو‏ں پی دے کے نے کرد بغاوت دا اعلان کيتا سی۔ جدو‏ں تو‏ں ایہ تنازعہ شروع ہويا اے ، 40،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں ، جنہاں وچو‏ں اکثریت ترک شہریاں کيت‏ی سی جو ترک مسلح افواج دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Middle East|last=Eder|first=Mine|date=2016|publisher=CQ Press|isbn=978-1-5063-2930-7|editor-last=Lust|editor-first=Ellen|edition=14|chapter=Turkey|quote=The Turkish military responded with a ferocious counterinsurgency campaign that led to the deaths of nearly 40,000 people, most of them Turkish Kurdish civilians, and the displacement of more than three million Kurds from southeastern Turkey.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q_nlCgAAQBAJ}}&lt;/ref&gt; انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;AnnualETCHR&quot;&gt;{{Cite report|title=Annual report|url=http://echr.coe.int/Documents/Annual_Report_2014_ENG.pdf|accessdate=29 December 2015}}&lt;/ref&gt; بہت سارے فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، &lt;ref name=&quot;hum1&quot;&gt;{{Cite report|title=Case of Benzer and others v. Turkey|url=http://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&amp;id=001-128036&amp;filename=001-128036.pdf|accessdate=29 December 2015}}&lt;/ref&gt; تشدد ، &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Reidy|first=Aisling|date=|title=The prohibition of torture|url=http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/HR%20handbooks/handbook06_en.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 July 2020|website=|publisher=[[یورپ د‏‏ی کونسل]]|pages=11, 13}}&lt;/ref&gt; forced &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; جبری بے گھر ہونے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1998|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00huma_0/page/7 7]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; تباہ شدہ پنڈ ، &lt;ref name=&quot;St. Martin's Press&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki|title=The Kurds: a people in search of their homeland|last=McKiernan|first=Kevin|date=2006|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-312-32546-6|edition=1st|location=New York|page=[https://archive.org/details/kurdspeopleinsea00mcki/page/130 130]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Univ Of Texas Press&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=caCDBAAAQBAJ|title=Kurdish awakening : nation building in a fragmented homeland|last=Neuberger|first=Benyamin|date=2014|publisher=Univ Of Texas Press|isbn=978-0-292-75813-1|editor-last=Bengio|editor-first=Ofra|location=[S.l.]|page=27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Taylor and Francis&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UVn7AAAAQBAJ|title=The Kurdish question in Turkey: new perspectives on violence, representation, and reconciliation|last=Gunes|first=Cengiz|last2=Zeydanlioğlu|first2=Welat|date=2014|publisher=Taylor and Francis|isbn=978-1-135-14063-2|location=Hoboken|page=98}}&lt;/ref&gt; من منی گرفتاریاں ، &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite report|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf}}&lt;/ref&gt; تے لاپتہ ہونے یا قتل تو‏ں متعلق نيں کرد صحافی ، کارکن تے سیاست دان۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Pyz9fz6il38C|title=The Kurds of Turkey: killings, disappearances and torture|last=Whitman|first=Lois|date=1993|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-096-4|editor-last=Laber|editor-first=Jeri|location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=TqXjX8ZSH6kC|title=Turkey : violations of free expression in Turkey.|last=Panico|first=Christopher|date=1999|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-226-5|location=New York|pages=37–8}}&lt;/ref&gt;

فروری 1999 دے پہلے دناں وچ ، پی دے رہنما عبداللہ اوکلان وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا سی [[نیروبی]] طرف ترک نیشنل انٹیلی جنس ایجنسی (ایم آئی ٹی) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Abdullah Öcalan’ı kim yakaladı? {{!}} GAZETE VATAN|url=http://www.gazetevatan.com/abdullah-ocalan-i-kim-yakaladi--188558-gundem/|accessdate=2020-06-28|website=www.gazetevatan.com}}&lt;/ref&gt; تے ترکی، انہاں نے قید وچ رہندا اے جتھ‏ے اُتے لے جایا.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Miron Varouhakis|title=Greek Intelligence and the Capture of PKK Leader Abdullah Ocalan in 1999|url=https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf|website=cia.gov|access-date=2020-10-01|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304080848/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf}}&lt;/ref&gt; پہلی شورش یکم ستمبر 1999 تک جاری رہی &lt;ref name=&quot;security&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ceasefires&quot;/&gt; جدو‏ں پی دے کے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا۔ بعد وچ یکم جون 2004 نو‏‏ں مسلح تنازعہ دوبارہ شروع کيتا گیا ، جدو‏ں پی دے کے نے اپنی جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;jamestown&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Jenkins|first=Gareth|url=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494|title=PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ataa&quot;/&gt; 2011 دے موسم گرما دے بعد ، وڈے پیمانے اُتے دشمنیاں دے دوبارہ شروع ہونے دے بعد ، تنازعہ تیزی تو‏ں پرتشدد ہوگیا۔

2013 وچ ، ترک حکومت نے اوجلان دے نال گل گل دا آغاز کيتا۔ بنیادی طور اُتے خفیہ مذاکرات دے بعد ، ترک ریاست تے پی دے کے دونے نے وڈی حد تک کامیاب جنگ بندی کيتی۔ 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، اوجلان نے &quot;مسلح جدوجہد دے خاتمے&quot; تے امن مذاکرات دے نال جنگ بندی دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Ceasefire and peace&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html|title=PKK leader calls for ceasefire in Turkey|publisher=Al Jazeera|date=21 March 2013|accessdate=21 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130321170659/http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html|archivedate=21 March 2013}}&lt;/ref&gt;

25 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ، تنازعہ اک بار فیر شروع ہويا جدو‏ں [[شام|شام]] وچ روزاجا - اسلام پسند تنازعہ وچ ترکی د‏‏ی شمولیت تو‏ں پیدا ہونے والی کشیدگی دے دوران &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Jul-25/308262-kurdish-pkk-declares-end-to-truce-after-turkey-airstrikes-statement.ashx|title=PKK declares Turkey truce dead after airstrikes|website=The Daily Star Newspaper|location=Beirut, Lebanon|accessdate=3 August 2015}}&lt;/ref&gt; ترک فضائیہ نے عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيتی۔ تشدد د‏‏ی بحالی دے نال ، سیکڑاں کرد شہری ہلاک تے انسانی حقوق د‏‏ی بے شمار پامالیاں ہوئیاں ، جنہاں وچ تشدد ، عصمت دری تے املاک د‏‏ی وسیع تباہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;turkeyhrw&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Turkey: Events of 2016|url=https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/turkey|publisher=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt; ترک حکا‏م نے متعدد کرد اکثریت‏ی شہراں دے کافی حصے تباہ کردتے نيں جنہاں وچ [[دیار بکر|دیار باقر]] ، [[شرناق|ارنک]] ، [[ماردین|مردین]] ، [[جزیرہ ابن عمر|سیزر]] ، [[نصیبین|نوسائبن]] تے [[یوکسیکووا|یکسیکووا]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey|url=http://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|date=February 2017|quote=Some of the most extensively damaged sites are Nusaybin, Derik and Dargeçit (Mardin); Sur, Bismil and Dicle (Diyarbakır); and Cizre and Silopi (Şırnak).}}&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==
[[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] خلاف کرد بغاوتاں دو صدیاں تو‏ں پِچھے نيں لیکن جدید تنازعہ خلافت دے خاتمے دا اے ۔ [[عبدالحمید ثانی|عبدالحمید دوم دے]] دورِ حکومت وچ ، جو [[خلافت|خلیفہ]] دے نال نال [[سلطان]] وی سن ، کرد خلیفہ دے وفادار رعایا سن تے 1924 وچ [[خلافت|خلافت دے]] خاتمے دے بعد [[جمہوریہ|سیکولر جمہوریہ]] دا قیام وسیع پیمانے اُتے ناراضگی دا باعث بنیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Longing fir the Lost Caliphate: A Transregional History|last=Hassan|first=Mona|publisher=Princeton University Press|page=169}}&lt;/ref&gt; ترک قوم پرست ریاست دے قیام تے ترکی د‏‏ی شہریت نے صدیاں پرانے ''[[باجرہ|باجرا دے]]'' نظام دا خاتمہ کيتا ، جس نے عثمانی سلطنت دے مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں اک متحدہ مسلم شناخت دے تحت متحد کردتا سی۔ سابقہ سلطنت دے متنوع مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں نو تشکیل دتی جانے والی سیکولر ترک ریاست ترک سمجھدی سی ، جو آزاد کرد یا اسلامی قومی شناخت نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی سی۔ انہاں بھوکمپیی تبدیلیاں دا اک نتیجہ ترکی دے کرد آبادی والے مشرقی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ بغاوتاں دا اک سلسلہ سی ، جس وچ 1925 وچ بے دردی تو‏ں دبے ہوئے شیخ سید بغاوت وی شامل سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Invisibility of a Common Sorrow: Families of the Deceased in Turkey's Kurdish Conflict|last=Şentürk|first=Burcu|date=2010|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-3954-9|page=99}}&lt;/ref&gt; ہور وڈے تاریخی واقعات وچ بٹلیس بغاوت (1914) ، کوگیری بغاوت (1920) ، بیٹسساب بغاوت (1924) ، ارارت بغاوت (1930) ، تے دیرسم بغاوت (1938) شامل ني‏‏‏‏ں۔

[[کردستان ورکرز پارٹی]] (پی دے کے) د‏‏ی بنیاد [[عبد اللہ اوجلان]] نے 1974 وچ رکھی سی۔ ابتدا وچ اک مارکسی – لیننسٹ تنظیم ، اس نے قدامت پسند کمیونزم نو‏‏ں ترک کردتا تے کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی حقوق تے ثقافتی خودمختاری دا پروگرام اپنایا۔ 1978 تو‏ں 1980 دے درمیان ، پی دے کے نے انہاں مقاصد تک ترک ریاست دے نال محدود شہری جنگ وچ مصروف رہیا۔ اس تنظیم نے خود نو‏‏ں تنظیم نو دے بعد 1980 د‏‏ی ترکی بغاوت دے بعد 1980 تے 1984 دے درمیان تنظیمی ڈھانچہ شام منتقل کردتا۔

پینڈو علاقےآں وچ جاری شورش 1984 تے 1992 دے درمیان رہی۔ پی دے کے نے 1993 تو‏ں 1995 دے درمیان تے 1996 تے 1999 دے درمیان شہری جنگ شامل کرنے دے لئی اپنی سرگرمیاں بدلا۔ اس جماعت دے رہنما نو‏‏ں کینیا وچ 1999 دے اوائل وچ ، سی آئی اے د‏‏ی حمایت تو‏ں پھڑیا گیا سی۔ 1999 وچ یک طرفہ طور اُتے اعلان کردہ امن اقدام دے بعد ، پی دے نے 2004 وچ ترک فوجی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں تنازعہ دوبارہ شروع کيتا۔ 1974 دے بعد تو‏ں ایہ ترقی پذیر ، موافقت پذیر ، تے اک میٹامورفوسس تو‏ں گزرنے دے قابل ہوچکيا اے ، &lt;ref name=&quot;Joost&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Jongerden|first1=Joost|title=PKK|url=http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf|journal=CEU Political Science Journal|volume=3|issue=1|pages=127–132}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325153604/http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf |date=2009-03-25 }}&lt;/ref&gt; جو اس د‏ی بقا دا بنیادی عنصر بن گیا۔ ایہ آہستہ آہستہ اک مٹھی بھر سیاسی طلباء تو‏ں اک متحرک تنظیم وچ ودھ گیا سی۔

[[صدام حسین|صدام حسین دے]] خلاف عراق وچ 1991 د‏‏ی ناکا‏م بغاوتاں دے بعد ، اقوام متحدہ نے عراق دے کرد علاقےآں اُتے نو فلائی زون قائم کردتے ، تے انہاں علاقےآں نو‏‏ں حقیقت وچ آزادی دلائی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm|title=Security Council resolution 688 (1991) on the situation between Iraq and Kuwait|publisher=Federation of American Scientists|accessdate=17 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150720220153/http://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm|archivedate=20 July 2015}}&lt;/ref&gt; پی دے کے نو‏‏ں ترکی تے امریکا دے وچکار معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے لبنان تے شام تو‏ں پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ پی دے کے نے اپنے تربيت‏ی کیمپ قندیل پہاڑاں وچ منتقل کردتے تے اس دے نتیجے وچ ترکی نے پی دے کے نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ آپریشن اسٹیل (1995) تے آپریشن ہتھوڑا (1997) دے نال جواب دتا۔

1992 وچ کرنل کمل یلماز نے اعلان کيتا کہ محکمہ اسپیشل وارفیئر ( کاؤنٹر گوریلا د‏‏ی نشست) ہن وی پی دے کے دے خلاف تنازعہ وچ سرگرم ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ نے ترکی دے لئی انسانی حقوق دے طریقےآں تو‏ں متعلق اپنی 1994 د‏‏ی ملکی رپورٹ وچ کاؤنٹر گوریلا دے ملوث ہونے دے خدشےآں تو‏ں دوچار کيتا۔ انسداد گوریلا یونٹ انسانی حقوق د‏‏ی سنگین پامالیاں وچ ملوث سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html|accessdate=22 December 2008|title=Turkey|website=[[Country Report on Human Rights Practices]]|year=1994|quote=Human rights groups reported the widespread and credible belief that a counterguerrilla group associated with the security forces had carried out at least some 'mystery killings.'|last=U.S. Department of State|publisher=[[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110811042233/http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html|archivedate=11 August 2011|authorlink=U.S. Department of State}}&lt;/ref&gt;

اوجلان نو‏‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں [[کینیا]] وچ گرفتار کيتا گیا سی ، جس وچ مبینہ طور اُتے سی آئی اے دے ایجنٹاں نو‏‏ں یونانی سفارتخانے دے تعاون دے نال شامل کيتا گیا سی ، جس دے نتیجے وچ اس دا ترک حکا‏م نو‏‏ں تبادلہ ہويا سی۔ اک مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی ، لیکن اگست 2002 وچ ترکی وچ سزائے موت ختم ہونے اُتے اس سزا نو‏‏ں عمر بھر د‏‏ی ودھدی ہوئی قید وچ تبدیل کردتا گیا۔

2003 وچ عراق اُتے حملے دے بعد ، عراقی فوج دے بیشتر اسلحہ عراقی کرد [[پیشمرگہ|پشمرگہ]] ملیشیا دے ہتھو‏ں وچ [[پیشمرگہ|آگئے]] ۔ پشمرگہ عراقی کردستان د‏‏ی دفاعی فوج بن گیا تے ترکی دے ذرائع دا دعوی اے کہ اس دے بوہت سارے ہتھیار دوسرے کرد گروہاں جداں پی دے کے تے پی جے اے اے دے (اک پی دے کے آف شورٹ جو ایرانی کردستان وچ سرگرم عمل نيں) دے ہتھو‏ں وچ داخل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ عراق دے کردستان دے علاقے اُتے ترک حملےآں دا ایہ بہانہ رہیا ا‏‏ے۔

جون 2007 وچ ، ترکی نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دے 3000 تو‏ں زیادہ جنگجوواں دا تخمینہ لگایا سی۔ &lt;ref&gt;[http://www.debka.com/headline.php?hid=4284 NATO Sec-Gen arrives in Ankara to urge restraint against Iraq-based PKK rebels], DEBKAfile. 15 June 2007.&lt;/ref&gt;

== تریخ ==

=== شروعات ===
1977 وچ ، کلاان د‏‏ی قیادت وچ اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے ترکی وچ کرد شناخت دے بارے وچ اک اعلامیہ جاری کيتا۔ اس گروپ وچ ، جو اپنے آپ ''کو کردستان دے انقلابی'' کہلاندا اے ، اس وچ علی حیدر کیتن ،جمیل بائیک ، ہاکی کیر تے کمل پیر وی شامل سن ۔ &lt;ref name=&quot;PK 1995&quot;/&gt; اس گروپ نے 1974 &lt;ref name=&quot;security&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Partiya Karkeran Kurdistan [PKK]|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/pkk.htm|publisher=GlobalSecurity.org|accessdate=23 July 2013}}&lt;/ref&gt; کرد حقوق دے لئی اک مہم شروع کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ جمیل بائیک نو‏‏ں عرفہ ، کمل پیر نو‏‏ں موس ، ہاکی کیر نو‏‏ں باتمان ، تے علی حیدر کیتن نو‏‏ں تونسیلی بھیجیا گیا سی۔ اس دے بعد انہاں نے طلبا تنظیماں دا آغاز کيتا جس نے مقامی کارکناں تے کساناں تو‏ں کرد حقوق دے بارے وچ گل کيتی۔

1977 وچ ، سیاسی سرگرمیاں دا اندازہ کرنے دے لئی اک اسمبلی دا انعقاد کيتا گیا۔ اس اسمبلی وچ مختلف پس منظر دے 100 افراد تے ہور کھبے بازو د‏‏ی تنظیماں دے متعدد نمائندے شامل سن ۔ 1977 دے موسم بہار وچ ، عبد اللہ عقلان نے عوام نو‏‏ں کرد مسئلے تو‏ں آگاہ کرنے دے لئی [[ارارات|ماؤنٹ ارارات]] ، [[ارض روم|ایرزورم]] ، تونسیلی ، [[الازیغ|ایلازگ]] ، [[غازی انتیپ|انٹیپ]] تے ہور شہراں دا سفر کيتا۔ اس دے بعد ترکی د‏‏ی حکومت نے اس تنظیم دے خلاف کریک ڈاؤن کيتا۔ 18 مارچ 1977 نو‏‏ں ، انکیپ وچ ہاکی کریر دا قتل کيتا گیا۔ اس عرصے دے دوران ، اس گروپ نو‏‏ں ترکی د‏‏ی انتہائی ماہر تنظیم ، نیشنلسٹ [[نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی|موومنٹ پارٹی]] دے گرے بھیڑیاں نے وی نشانہ بنایا سی۔ کچھ مالدار کرد زمینداراں نے وی اس گروہ نو‏‏ں نشانہ بنایا تے 18 مئی 1978 نو‏‏ں ہلیل آبگن نو‏‏ں مار ڈالیا ، جس دے نتیجے وچ ایرزورم ، ڈیرسم ، ایلازگ ، تے انٹیپ وچ کرداں د‏‏ی وڈی وڈی میٹنگاں ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;PK 1995&quot;/&gt;

پی دے کے د‏‏ی بانی کانگریس 27 نومبر 1978 نو‏‏ں [[لیجہ، ترکی|لیس]] شہر دے [[لیجہ، ترکی|نواحی]] پنڈ فس وچ منعقد ہوئی۔ اس کانگریس دے دوران اوتھ‏ے موجود 25 افراد نے کردستان ورکرز پارٹی نو‏‏ں تلاش کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ترک ریاست ، ترکی دے سجے بازو دے گروہ ، تے کچھ کرد زمینداراں نے اس گروپ اُتے اپنے حملے جاری رکھے سن ۔ اس دے جواب وچ ، پی دے کے نے کھبے بازو د‏‏ی سجے بازو د‏‏ی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں (1978–1980) ترکی وچ کھبے بازو تے سجے بازو د‏‏ی جماعتاں دے وچکار لڑائی وچ ملوث ہونے دے بعد ، اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی مسلح ارکان نو‏‏ں ملازم بنایا ، &lt;ref name=&quot;PK 1995&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html|title=Abdullah Öcalan and the development of the PKK|publisher=Xs4all.nl|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101215175054/http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html|archivedate=15 December 2010}}&lt;/ref&gt; دوران سجے بازو دے گرے وولفس ملیشیا ہلاک ہوگئے۔ 109 تے زخمی ہوئے 176 [[علوی شیعہ|علوی]] کرداں دے شہر [[قہرمان مرعش|قہرمان ماری]] in وچ 25 دسمبر 1978 نو‏‏ں جس وچ ماریا قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ &lt;ref name=&quot;david&quot;&gt;A modern history of the Kurds, By David McDowall, page 415, at [https://books.google.com/books?id=1tarN6gfxX8C&amp;pg=PA415&amp;lpg=PA415&amp;dq=Maras+Massacre&amp;source=bl&amp;ots=VugE6xVwFk&amp;sig=_gQUK4y0PGbXNK5qjQNJC9lwUvc&amp;hl=en&amp;ei=B-4tTPyoC4OBlAf0pMnhCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CBUQ6AEwADgK#v=onepage&amp;q=Maras%20Massacre&amp;f=false Google Books], accessed on 1 May 2011&lt;/ref&gt; سمر 1979 وچ ، کلاان نے [[شام|شام]] تے [[لبنان|لبنان دا]] سفر کيتا جتھ‏ے انہاں نے شام تے [[فلسطینی قوم|فلسطینی]] رہنماواں تو‏ں رابطے کیتے۔ 12 ستمبر 1980 نو‏‏ں ترک بغاوت دے بعد تے تمام سیاسی تنظیماں اُتے اک کریک ڈاؤن شروع کيتا گیا ، &lt;ref name=&quot;Gil&quot;&gt;Gil, Ata. &quot;La Turquie à marche forcée,&quot; ''[[Le Monde diplomatique]]'', February 1981.&lt;/ref&gt; جس دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 191 افراد مارے گئے تے ساڈھے دس لکھ افراد نو‏‏ں قید کيتا گیا ، &lt;ref&gt;''[[دی اکنامسٹ]]'' [https://www.economist.com/blogs/newsbook/2010/09/turkeys_constitutional_referendum Erdogan pulls it off], 13 September 2010&lt;/ref&gt; {{Refn|According to official figures, in the period during and after the coup, military agencies collected files on over 2&amp;nbsp;million people, 650,000 of which were detained, 230,000 of which were put on trial under martial law. Prosecutors demanded the death penalty against over 7&amp;nbsp;thousand of them, of which 517 were sentenced to death and fifty were actually hanged. Some 400,000 people were denied passports and 30,000 lost their jobs after the new regime classified them as dangerous. 14,000 people were stripped of their Turkish citizenship and 30,000 fled the country as asylum seekers after the coup. Aside from the fifty people that were hanged, some 366 people died under suspicious circumstances (classified as accidents at the time), 171 were tortured to death in prison, 43 were claimed to have committed suicide in prison and 16 were shot for attempting to escape.&lt;ref&gt;''[[Today's Zaman]]'' [http://www.sundayszaman.com/sunday/newsDetail_getNewsById.action?newsId=274954 1980 coup leader's defense arguments not legally sound] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.sundayszaman.com/sunday/newsDetail_getNewsById.action?newsId=274954 |date=20 January 2016}}, 21 March 2012.&lt;/ref&gt;}} زیادہ تر پی دے کے شام تے لبنان وچ واپس چلے گئے۔ اوکلان خود کمال پیر تو‏ں 1980 ستمبر وچ شام گیا ماہسوم کورکماز ، تے دلیل ڈوگن لبنان وچ اک تنظیم قائم کرنے دے لئی بھیجیا جا رہیا اے . پی دے کے دے کچھ جنگجوواں نے مبینہ طور اُتے [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|1982]] وچ شام د‏‏ی طرف تو‏ں [[1982ء د‏‏ی جنگ لبنان|لبنان جنگ]] وچ حصہ لیا سی۔

اس دے بعد دوسری پی دے کے پارٹی کانگریس دا انعقاد 20 تو‏ں 25 اگست 1982 تک شام دے [[درعا|دارالاماں]] ہويا۔ ایتھ‏ے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ ایہ تنظیم آزاد کرد ریاست دے قیام دے لئی اوتھ‏ے مسلح گوریلا جنگ شروع کرنے دے لئی ترکی واپس آجائے گی۔ ادھر ، انہاں نے جنگ وچ جانے دے لئی شام تے لبنان وچ گوریلا فوجاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، بوہت سارے پی دے کے رہنماواں نو‏‏ں ترکی وچ گرفتار کيتا گیا تے انہاں نو‏ں دیار باقر جیل بھیج دتا گیا۔ ایہ جیل زیادہ سیاسی احتجاج دا مرکز بن گیا۔ &lt;ref name=&quot;PK 1995&quot;/&gt; ( ترکی وچ وی تشدد نو‏‏ں دیکھو # زیر حراست اموات ۔ )

دیار باقر جیل وچ ، پی دے کے دے ممبر مظلوم دوان نے 21 مارچ 1982 نو‏‏ں جیل وچ زیر علاج سلوک دے احتجاج وچ خود نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ فرحت کرٹے ، نیکمی عنن ، محمود زینگین تے ایریف انیک نے 17 مئی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مثال مانی۔ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پی دے کے ممبران کمل پیر ، ایم حری ڈرمو ، علی سائیک تے عاکف یلماز نے دیار باقر جیل وچ بھکھ ہڑتال شروع کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278|accessdate=29 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711133504/http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278|archivedate=11 July 2011|title=Gundem-online.com}}&lt;/ref&gt; کمل پیر 7 ستمبر نو‏‏ں ، ایم ہری ڈرمو ، 12 نو‏‏ں ، 15 نو‏‏ں عاکف یلماز ، تے 17 on نو‏‏ں علی آئیک د‏‏ی وفات پا گئے۔ 13 اپریل 1984 نو‏‏ں استنبول وچ 75 روزہ بھکھ ہڑتال شروع ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ ، چار قیدی- عبد اللہ میرل ، حیدر باشباغ ، فاتح اکا للمی ، تے حسن تلسی فوت ہوگئے۔

25 اکتوبر 1986 نو‏‏ں ، تیسری کانگریس [[لبنان|لبنان دی]] [[وادی بقاع]] وچ منعقد ہوئی۔ نظم و ضبط د‏‏ی کمی ، تنظیم دے اندر ودھدی ہوئی داخلی تنقید تے سپلٹ گروپس ہتھ تو‏ں ہٹتے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ تنظیم کچھ داخلی نقاداں نو‏‏ں پھانسی اُتے لے گئی ، خاص طور اُتے سابق ممبران جو مارکسسٹ – لینن دے حریف تنظیم ٹیکوسن وچ شامل ہوئے سن ۔ تنظیم دے رہنما عبداللہ اسکلان نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ گوریلا فوج دے ذمہ دار رہنماواں اُتے سخت تنقید د‏‏ی تے دوسرےآں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح د‏‏ی قسمت تو‏ں خبردار کيتا ، جے اوہ حریف گروہاں وچ شامل ہوجاندے نيں یا احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں ، فوج د‏‏ی شکست تے مسلح تصادم د‏‏ی حقیقت تنظیم دے بنیادی مقصد گریٹر کردستان دے تصورات نو‏‏ں ختم کررہی سی۔ بدمعاش شراکت داراں ، مجرمانہ حکومتاں تے کچھ [[آمر|ڈکٹیٹراں]] ، جداں [[صدام حسین|صدام حسین ،]] جنھاں نے نسل کشی دے سلسلے وچ انفال مہم دے دوران مسعود بارزانی د‏‏ی کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے بارے وچ معلومات دے بدلے وچ انہاں نو‏ں اسلحہ فراہ‏م کیہ سی ، دے نال تعاون نے اس تنظیم دے امیج نو‏‏ں داغدار کردتا سی۔ کانگریس دے دوران ، رہنماواں نے مسلح جدوجہد نو‏‏ں اگے ودھانے ، جنگجوواں د‏‏ی تعداد ودھانے تے ایچ آر دے نو‏‏ں تحلیل کرنے دا فیصلہ کيتا ، جسنو‏ں کردستان پاپولر لبریشن آرمی (اے آر جی کے) نے تبدیل کيتا۔ اک نويں قائم کردہ محسم کورکازاز اکیڈمی ، جو اک سیاسی تے فوجی انسٹرکشن اکیڈمی اے ، نے ہیلوی کیمپ دے ناں د‏‏ی جگہ لے لی ، تے اک نواں فوجی مسودہ قانون منظور کيتا گیا ، جس وچ ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں گوریلا فورسز دے پاس بھیجنے دا پابند کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;davidp1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;natpol1&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=6vYtCgAAQBAJ&amp;pg=PA137&amp;lpg=PA137&amp;dq=third+congress+pkk+criticism+1986#v=onepage&amp;q=third%20congress%20pkk%20criticism%201986&amp;f=false|title=Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue|last=Casier|first=Marlies|last2=Jongerden|first2=Joost|date=2010-09-13|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-93867-2|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=a80KQ4jdOeUC&amp;pg=PA144&amp;lpg=PA144&amp;dq=PKK+executions+fourth+congress#v=onepage&amp;q=PKK%20executions%20fourth%20congress&amp;f=false|title=Primitive Rebels Or Revolutionary Modernizers?: The Kurdish National Movement in Turkey|last=White|first=Paul J.|date=2000|publisher=Zed Books|isbn=978-1-85649-822-7|language=en}}&lt;/ref&gt;

تیسری کانگریس دے دوران جو فیصلے ہوئے سن ، انھاں نے پی دے کے نو‏‏ں لیننسٹ تنظیم تو‏ں اک ایسی تنظیم وچ تبدیل کردتا جس وچ عبداللہ اوجلان نے تمام طاقت تے خصوصی مقام حاصل کيتا ، ناں نہاد انڈرلک (قیادت)۔ عبداللہ اوجلان نے دوسرے رہنماواں جداں مرات کارائلن ، جمیل بائیک تے ڈوران اوجلان تو‏ں اقتدار سنبھالنے د‏‏ی کچھ وجوہات ودھدی ہوئی داخلی تنازعات تے اسنو‏ں روکنے وچ تنظیم د‏‏ی عدم اہلیت د‏‏ی سی۔ مائیکل گنٹر دے مطابق ، اقتدار اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے ، عبد اللہ کلاان نے کئی حریف پی دے کے ممبراں دے خلاف مبینہ طور اُتے اک بربریت برپا کيت‏ی سی ، انھاں سزائے موت دینے دا حکم دینے تو‏ں پہلے انھاں غدار ہونے دا اعتراف کرنے تے انہاں نو‏ں مجبور کرنے اُتے مجبور کيتا سی۔ ابراہیم حلیق ، مہمت علی سیٹنر ، مہمت رزلٹ آلٹینوک ، صائم اسکوین ، آتین یلدریم تے صباحتین علی کچھ متاثرین سن ۔ 2006 دے آخر وچ ، عبد اللہ اکلان نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنی کتاب وچ دسیا کہ پی دے کے دے پہلے اعلیٰ فوجی کمانڈر ، محسم کورکاز ، تے اک اعلیٰ عہدے اُتے کمانڈر انجین سینسر ، دونے ممکنہ طور اُتے داخلی تنازعات دے نتیجے وچ ہی ہلاک ہوگئے تے قصورواراں نو‏‏ں بیان کيتا۔ &quot;گینگ&quot;۔ اُتے ، انہاں لیک د‏‏ی اطلاعات وچ کلاان د‏‏ی آمرانہ شخصیت دا انکشاف ہويا اے جس نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ہی اختلاف نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبانے تے مخالفین نو‏‏ں بری طرح ختم کيتا سی۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، پی دے کے دے سٹھ تک ممبراں نو‏‏ں 1986 وچ پھانسی دتی گئی سی ، انہاں وچ محسم کورکاز وی شامل سی ، جس دا خیال اے کہ اسنو‏ں 28 مارچ 1986 نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ 1980 تے 1990 دے درمیان ، تنظیم نے شکست خوراں نو‏‏ں نشانہ بنایا تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں سویڈن وچ ، دو نیدرلینڈ وچ ، تن جرمنی وچ تے اک ڈنمارک وچ قتل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;natpol1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=PKK'ya Dayatılan Tasfiyecilik ve Tasfiyeciligin Tasfiyesi|last=Öcalan|first=Abdullah|year=2006|isbn=|location=Turkey|pages=365}}&lt;/ref&gt;

1990 وچ ، چوتھ‏ی کانگریس دے دوران ، PKK نے دباؤ تے تنقید دے تحت جبری فوجی شمولیت ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، جو فوجی مسودہ قانون اس نے تیسری کانگریس دے دوران نافذ کيتا سی۔ کچھ ممبراں نے شہریاں اُتے حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ وی کيتا جس نے مبینہ طور اُتے عام شہریاں اُتے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کردتا۔ اس تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں اس دے حمای‏تی اڈے دے مطالبات تے تنقید نو‏‏ں وی مدنظر رکھنے د‏‏ی کوششاں نے کچھ کرداں وچ اس د‏ی مقبولیت ودھانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ اسٹینٹن دے مطابق ، PKK دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ممکنہ طور اُتے حکومت نو‏‏ں کچھ کرد شہریاں دے خلاف [[دہشت گردی]] دے استعمال دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، متعدد تبدیلیاں دے باوجود ، تنظیم عام شہریاں اُتے پرتشدد حملےآں نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی تے حکومت دے خلاف [[دہشت گردی]] نو‏‏ں اپنے ہتھیاراں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال کردی رہی۔ &lt;ref name=&quot;civtar1&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=kIgwDQAAQBAJ&amp;pg=PA196&amp;lpg=PA196&amp;dq=PKK+fourth+congress#v=onepage&amp;q=PKK%20fourth%20congress&amp;f=false|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|last=Stanton|first=Jessica A.|date=2016-09-26|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-72059-2|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== پہلی شورش ===

==== 1984–1993 ====
[[فائل:OHAL.png|کھبے|thumb| اوہال دا علاقہ - ترکی وچ ہنگامی حالت دے تحت علاقےآں د‏‏ی وضاحت اورینج وچ پڑوسی صوبےآں دے نال سرخ ، 1987–2002]]
پی دے کے نے 15 اگست 1984 نو‏‏ں اپنی مسلح بغاوت دا آغاز کيتا &lt;ref name=&quot;PK 1995&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;under pressure&quot;&gt;[http://www.rferl.org/content/article/1060741.html Turkey: Government Under Growing Pressure To Meet Kurdish Demands], Radio Free Europe/Radio Liberty, 17 August 2005&lt;/ref&gt; ایروہ تے سیمڈینلی اُتے مسلح حملےآں تو‏ں ۔ انہاں حملےآں دے دوران 1 صنفی فوجی ہلاک تے 7 فوجی ، 2 پولیس اہلکار تے 3 شہری زخمی ہوئے۔ اس دے بعد دو دن بعد [[سعرد|سیرت دے]] اک پولیس اسٹیشن اُتے پی دے کے نے چھاپہ ماریا۔ &lt;ref name=&quot;Turkishweekly&quot;/&gt;

1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، صدر [[تورگوت اوزال|ترگت اوزال]] نے پی دے کے دے نال گل گل اُتے اتفاق کيتا ، 1991 د‏‏ی خلیج جنگ دے واقعات نے خطے د‏‏ی جغرافیائی سیاسی حرکیات نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ ازال ، خود ادھا کرد دے علاوہ ، بوہت گھٹ ترک سیاست دان امن عمل وچ دلچسپی رکھدے سن ، تے نہ ہی اوہ خود پی دے کے دے اک حصے تو‏ں زیادہ سن ۔ &lt;ref&gt;en.internationalism.org, 10 April 2013, [http://en.internationalism.org/icconline/201304/7373/internationalism-only-response-kurdish-issue Internationalism is the only response to the Kurdish issue]&lt;/ref&gt; فروری 1991 وچ ، اوزال د‏‏ی صدارت دے دوران ، کرد موسیقی د‏‏ی ممانعت منسوخ کردتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations &amp; Repertoires|last=Orhan|first=Mehmet|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-91887-0|location=|pages=183}}&lt;/ref&gt; اُتے ، 1992 وچ ، ترکی ، جس نے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] تے کردستان ڈیموکریٹک پارٹی تے پیٹریاٹک یونین آف کردستان د‏‏ی حمایت حاصل سی ، نے 9 اکتوبر تے یکم نومبر دے درمیان اک شمالی سرحدی آپریشن ، پی دے کے دے خلاف 300،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں دے استعمال دے تحت ، آپریشن شمالی عراق دا آغاز کيتا۔ عراقی سرحد عبور کرنے والے 20،000 تو‏ں زیادہ ترک فوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہزاراں مقامی پشمرگاں نے شمالی عراق تو‏ں 10،000 پی دے کے گوریلاں نو‏‏ں بھگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بھاری جانی نقصان دے باوجود ، پی دے کے شمالی عراق وچ اپنی موجودگی برقرار رکھنے وچ کامیاب رہی تے پی دے کے تے دے آر جی دے وچکار فائر فائر معاہدہ طے پا گیا۔ 1993 وچ ، اوزال نے سابق وزیر خزانہ عدنان کهویسی تے ترکی دے جنرل کمانڈر جنڈرمری ، ایریف بٹلیس دے نال امن منصوبےآں اُتے کم کرنا شروع کيتا۔

=== یکطرفہ فائر فائر 1993 ===
مذاکرات دے نتیجے وچ پی دے کے نے 17 مارچ 1993 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی د‏‏ی ۔ جلال طالبانی دے ہمراہ ، کلاان نے کہیا کہ پی دے کے ہن ترکی تو‏ں تقسیم نئيں بلکہ امن ، &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan|last=Özcan|first=Ali Kemal|date=2012-10-12|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-134-21130-2|location=|pages=205|language=en}}&lt;/ref&gt; ترکی وچ کرداں دے لئی جمہوری ریاست دے فریم ورک دے تحت گل گل تے آزاد سیاسی کارروائی دا خواہاں ا‏‏ے۔ اس وقت ترکی دے وزیر اعظم [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] نے پی دے کے تو‏ں مذاکرات کرنے تو‏ں انکار کردتا سی ، لیکن ایہ وی دسیا اے کہ جبری طور اُتے ملحق کرداں دے بارے وچ غلط انداز سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|title=Refworld {{!}} Chronology for Kurds in Turkey|url=https://www.refworld.org/docid/469f38e91e.html|accessdate=2020-07-27|website=Refworld|language=en}}&lt;/ref&gt; لبنان دے بریلییاس وچ پریس کانفرنس وچ متعدد کرد سیاست داناں نے جنگ بندی تے کیمل برکائے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) دے احمد ترکی وی موجود سن ۔ پی دے کے دے فائر بندی دے اعلامیے نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے ، عزال قومی سلامتی کونسل دے اگلے اجلاس وچ کرد نواز اصلاحات دے اک وڈے پیکیج د‏‏ی تجویز کرنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 17 اپریل نو‏‏ں صدر د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اجلاسنو‏ں ملتوی کردتا گیا ، تے منصوبے کدی پیش نئيں کیتے گئے۔ &lt;ref&gt;Michael M. Gunter, &quot;Turgut Özal and the Kurdish question&quot;, in Marlies Casier, Joost Jongerden (eds, 2010), ''Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue'', Taylor &amp; Francis, 9 August 2010. pp. 94–5&lt;/ref&gt; 19 مئی 1993 وچ [[قولب، ترکی|کولپ]] &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Kurdish National Movement in Turkey: From Protest to Resistance|last=Gunes|first=Cengiz|date=2013-01-11|publisher=Routledge|year=|isbn=978-1-136-58798-6|location=|pages=133|language=en}}&lt;/ref&gt; وچ ترک فوج د‏‏ی طرف تو‏ں پی دے کے اُتے حملہ کرنے دے بعد جنگ بندی دا خاتمہ ہويا تے 24 مئی نو‏‏ں پی دے کے نے ترک فوج دے اک قافلے اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ۔ پی دے کے دے سابق کمانڈر علمدین ساکک نے دسیا کہ ایہ حملہ دوؤالالما گربو د‏‏ی بغاوت دے منصوبےآں دا اک حصہ سی۔ &lt;ref name=&quot;TZ&quot;&gt;{{حوالہ ویب|website=[[Today's Zaman]]|date=6 November 2012|url=http://www.todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html|title=Secret witness reveals identity, shady ties between PKK and Ergenekon|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106220050/http://todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html|archivedate=6 November 2012}}&lt;/ref&gt; 8 جون 1993 نو‏‏ں ، اوجلان نے پی دے کے دے ذریعہ جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ &lt;ref&gt;Özcan, Ali Kemal (2012),p.206&lt;/ref&gt;

=== شورش 1993–1994 ===
[[تانسو چیلر]] د‏‏ی [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] تے پریمیئر شپ دے نويں ایوان صدر دے تحت ، کیسل پلان (تشدد دا استعمال کردے ہوئے کرد سوال نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کسی وی طرح تو‏ں تے ہر طرح تو‏ں استعمال کرنے دے لئی) ، جس د‏‏ی ازال نے مخالفت کيت‏ی سی ، نافذ کيتا گیا سی ، تے امن عمل ترک کردتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;TIHV&quot;&gt;{{Cite report|title=1998 Turkey Human Rights Report|url=http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205022400/http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf|archivedate=5 February 2009|publisher=[[Human Rights Foundation of Turkey]]}}&lt;/ref&gt; کچھ صحافی تے سیاست دان ایہ کہندے نيں کہ ازال د‏‏ی موت (مبینہ طور اُتے زہر دے ک‏ے) انہاں د‏‏ی امن کوششاں د‏‏ی حمایت کرنے والی متعدد سیاسی تے فوجی شخصیتاں دے قتل دے نال نال ، 1993 وچ امن منصوبےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک خفیہ فوجی بغاوت دا اک حصہ سی۔

پی دے کے د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ کرنے دے لئی ترک فوج نے 1992 تے 1995 دے درمیان انسداد شورش د‏‏ی نويں حکمت عملیاں دا آغاز کيتا۔ باغیاں نو‏‏ں آپریشن دے اک لاجسٹک اڈے تو‏ں محروم کرنے تے مبینہ طور اُتے پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے والے مقامی لوکاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی فوج نے پینڈو علاقےآں د‏‏ی غیر جنگلات د‏‏ی تے 3،000 تو‏ں ودھ کرد دیہات نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 2 &amp;nbsp; لکھ مہاجرین۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دیہاتاں نو‏‏ں خالی کرا لیا گیا سی ، لیکن دوسرے دیہاتاں نو‏‏ں جلایا گیا ، بمباری کيتی گئی یا سرکاری فوج نے گولہ باری د‏‏ی تے کئی پورے دیہاتاں نو‏‏ں ہويا تو‏ں ختم کردتا گیا۔ جدو‏ں کچھ پنڈ تباہ یا خالی کردتے گئے سن ، بوہت سارے دیہات نو‏‏ں ترک حکومت کیت‏‏ی طرف لیایا گیا سی ، جس نے مقامی کساناں تے چرواہاں نو‏‏ں ویلج گارڈز وچ شامل ہونے دے لئی تنخواہاں د‏‏ی پیش کش کيت‏ی سی ، جو PKK نو‏‏ں انہاں پنڈ وچ کم کرنے تو‏ں رکدا سی ، جدو‏ں کہ اوہ دیہات جنہاں تو‏ں انکار کردتا گیا سی فوج دے ذریعہ خالی کيتا گیا۔ انہاں حرباں نے شہراں تے دیہاتاں تو‏ں باغیاں نو‏‏ں پہاڑاں وچ کھڑا کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، حالانکہ انہاں وچ ہن وی اکثر حکومت‏ی حامی دیہات اُتے انتقامی کارروائی کيت‏‏ی جاندی اے ، جس وچ عام شہریاں اُتے حملے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔

=== یکطرفہ فائر بندی 1995–1996 ===
دسمبر 1995 وچ ، پی دے کے نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات تو‏ں پہلے ، دوسری یکطرفہ جنگ بندی دا اعلان کيتا ، سوچیا کہ نويں ترک حکومت نو‏‏ں پی دے کے تے ترکی دے وچکار تنازعہ دے بارے وچ زیادہ پرامن انداز دے اظہار دے لئی وقت دے گا۔ جنگ بندی دے دوران ، سیاسی تے سول سوسائٹی نے تنازعہ دے حل د‏‏ی حمایت وچ متعدد امن اقدامات دا اہتمام کيتا۔ لیکن مئی 1996 وچ ، عبداللہ اسکلان نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش [[دمشق]] وچ ہوئی تے ايس‏ے سال جون وچ ترک فوج نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دا پِچھا کرنا شروع کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;Gunes, Cengiz (2013), p.134&lt;/ref&gt; پی دے کے نے 16 اگست 1996 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے ، ایہ ذکر کيتا کہ اوہ ہن وی سیاسی حل دے طور اُتے امن مذاکرات دے لئی تیار ا‏‏ے۔

=== شورش 1996–1999 ===
پر ، تنازعہ دا اہ‏م موڑ &lt;ref name=&quot;hurriyet&quot;&gt;''[[Hürriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=history-for-the-pkk-in-turkey-2009-09-14 History of PKK in Turkey], 14 September 2009&lt;/ref&gt; 1998 وچ آیا ، جدو‏ں ، ترکی دے سیاسی دباؤ تے فوجی دھمکیو‏ں دے بعد &lt;ref name=&quot;KDP&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=gP_-8rXzQs8C&amp;pg=PA4227&amp;lpg=PA4227&amp;dq=#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Europa World Year Book 2004 (page 4227)|last=Group|first=Taylor Francis|year=2004|isbn=978-1-85743-255-8|access-date=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; ، پی دے کے دے رہنما ، عبد اللہ اوجلان نو‏‏ں شام چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جتھ‏ے اوہ ستمبر تو‏ں جلاوطنی وچ سن ۔ 1980۔ اوہ پہلے [[روس|روس گیا]] ، فیر [[اطالیہ|اٹلی]] تے یونان گیا۔ بالآخر اسنو‏ں [[کینیا|کینیا دے]] [[نیروبی]] وچ یونانی سفارت خانے لیایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں ایم ای ٹی - [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] مشترکہ آپریشن وچ ہوائی اڈے اُتے گرفتار کيتا گیا تے ترکی لیایا گیا ، جس دے نتیجے وچ کرداں نے دنیا بھر وچ وڈے مظاہرے کیتے ۔ برلن وچ اسرائیلی قونصل خانے وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے تن کرد مظاہرین نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا جدو‏ں عبداللہ اسکلان د‏‏ی گرفتاری وچ اسرائیلی دے مبینہ ملوث ہونے دے خلاف احتجاج کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.news24.com/Opinions/OnThisDay/On-this-day-February-17-20100217|title=On this day&amp;nbsp;– February 17|publisher=News24.com|date=17 February 2010|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; اگرچہ کلاان اُتے گرفتاری نے تیسری جنگ بندی دا خاتمہ کيتا جس دا اعلان جولان نے یکم اگست 1998 نو‏‏ں اعلان کيتا سی ، &lt;ref name=&quot;ceasefires&quot;/&gt; پی دے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا جو 2004 تک جاری رہے گا۔ &lt;ref name=&quot;security&quot;/&gt;

=== یکطرفہ فائر بندی 1999–2003 ===
[[فائل:Flag of Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê.svg|thumb| KADEK پرچم]]
[[فائل:Flag of Kongreya Gelê Kurdistanê.svg|thumb| کانگرا - جیل پرچم]]
یک طرفہ جنگ بندی دے بعد پی دے کے نے ستمبر 1999 وچ اعلان کردہ ، انہاں دیاں فوجاں جمہوریہ ترکی تو‏ں پوری طرح پِچھے ہٹ گئياں تے عراق دے قندیل پہاڑاں وچ نويں اڈے قائم کردتے &lt;ref name=&quot;Turkishweekly&quot;/&gt; تے فروری 2000 وچ انہاں نے جنگ دے باضابطہ خاتمے دا اعلان کيتا۔ &lt;ref name=&quot;KDP&quot;/&gt; اس دے بعد ، پی دے کے نے کہیا کہ اوہ اپنے مقاصد دے حصول دے لئی پرامن طریقے استعمال کرنے دے لئی اپنی حکمت عملی نو‏‏ں تبدیل کريں گا۔ اپریل 2002 وچ پی دے کے نے اپنا ناں تبدیل کرکے ''KADEK'' (کردستان فریڈم اینڈ ڈیموکریسی کانگریس) رکھ دتا ، دعویٰ کيتا کہ پی دے نے اپنا مشن پورا کيتا اے تے ہن اوہ مکمل طور اُتے سیاسی تنظیم دے طور اُتے اگے بڑھاں گے۔ &lt;ref name=&quot;ataa&quot;/&gt; اکتوبر 2003 وچ KADEK نے اپنی تحلیل دا اعلان کيتا تے اک نويں تنظیم تشکیل دینے دا اعلان کيتا: ''کانگرا-جیل'' (کردستان پیپلز کانگریس)۔

مذاکرات دے لئی پی دے کے د‏‏ی پیش کشاں نو‏‏ں ترک حکومت نے نظرانداز کردتا ، &lt;ref name=&quot;ataa&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ataa.org/reference/pkk/pkk.html|title=PKK/KONGRA-GEL and Terrorism|publisher=Ataa.org|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; جس نے دعوی کيتا اے کہ کانگرا - جی ای ایل نے 1999–2004 دے عرصہ وچ وی مسلح حملے جاری رکھے ، حالانکہ اس پیمانے اُتے ستمبر 1999 تو‏ں پہلے د‏‏ی طرح نئيں سی۔ انہاں نے کنگرا - جیل نو‏‏ں وی کرد فسادات دا ذمہ دار ٹھہرایا جو اس دوران ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;Turkishweekly&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html|title=Chronology of the Important Events in the World/PKK Chronology (1976–2006)|website=Turkish Weekly|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006073753/http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html|archivedate=6 October 2010}}&lt;/ref&gt; پی دے کے دا کہنا اے کہ انہاں نے صرف اپنا دفاع کيتا کیونجے انہاں دا دعوی اے کہ ترک فوج نے شمالی عراق وچ وی انہاں دے ٹھکانےآں دے عسکریت پسنداں دے خلاف لگ بھگ 700 چھاپے مارے۔ &lt;ref name=&quot;under pressure&quot;/&gt; اس دے علاوہ، کونگرا جیل فائر بندی دے باوجود، دوسرے گروپاں اپنی مسلح سرگرمیاں، جاری PSK مثال دے طور پر، انہاں د‏‏ی تنظیم وچ شامل ہونے د‏‏ی PKK جنگجوواں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی فائر بندی نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=PŞK KDP PARTİYA ŞOREŞA KÜDİSTAN (KÜRDİSTAN DEVRİM PARTİSİ)|url=http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&amp;alt=pshk|accessdate=2011-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626100153/http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&amp;alt=pshk|archivedate=26 June 2015}}&lt;/ref&gt; اس مدت دے دوران کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے اے) د‏‏ی تشکیل بنیاد پرست کانگرا جی ای ایل دے کمانڈراں نے کيت‏ی سی ، جو فائر بندی تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ اسکالان اُتے قبضہ دے بعد دا عرصہ ترک حکومت نے ترک حزب اللہ (کرد حزب اللہ) دے خلاف وڈے وڈے کریک ڈاؤن آپریشن شروع کرنے دے لئی استعمال کيتا سی ، 1998 وچ 130 دے مقابلے وچ 2000 وچ حزب اللہ دے 3 ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا سی ، تے اس گروپ دے رہنما حیسین ویلیو اولو نو‏‏ں 13 جنوری نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ 2000.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf|title=Turkey Country Assessment|accessdate=15 April 2011|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024728/http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;turkishweekly&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html|title=Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah|website=Turkish Weekly|accessdate=13 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html|archivedate=2 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=McGregor|first=Andrew|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=4713&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=167&amp;no_cache=1|title=The Jamestown Foundation: The Shaykh Said Revolt and Ankara's Return to the Past in its Struggle with the Kurds|publisher=Jamestown.org|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; جنگ دے اس مرحلے دے دوران پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار لڑائی دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 145 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html|accessdate=14 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207165941/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html|archivedate=7 February 2011|title=Armed Conflicts Report}}, March 2003&lt;/ref&gt;

2002 وچ [[جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (ترکی)|اے دے پارٹی دے]] اقتدار وچ آنے دے بعد ، ترک ریاست نے کرد بولی تے سبھیاچار اُتے پابندیاں نو‏‏ں کم کرنا شروع کيتا۔

2003 تو‏ں 2004 تک کانگرا-جی ای ایل دے اندر اقتدار د‏‏ی جدوجہد اک اصلاح پسند ونگ دے وچکار ہوئی سی جو تنظیم نو‏‏ں مکمل طور اُتے اسلحے تو‏ں پاک کروانا چاہندا سی تے اک روايتی ونگ جو تنظیم چاہندا سی کہ اوہ اک بار فیر اپنی مسلح شورش دا آغاز کرے۔ &lt;ref name=&quot;Turkishweekly&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cemil Bayik&quot;&gt;[http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=4938 Leading PKK Commander Cemil Bayik Crosses into Iran], 20 May 2008&lt;/ref&gt; تنظیم دے قدامت پسند ونگ نے ایہ طاقت د‏‏ی جدوجہد جیت لی کنی یلماز ، نظامتین تس تے عبداللہ اوجلان دے چھوٹے بھائی عثمان کلاان جداں اصلاح پسند رہنماواں نو‏‏ں تنظیم چھڈنے اُتے مجبور کيتا۔ تن وڈے روايتی رہنماواں ، مرات کاریائلن ، سیمیل بائیک تے فہمن ہوسین نے تنظیم د‏‏ی نويں قیادت کمیٹی تشکیل دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx|title=New PKK Leadership Takes Over Insurgency|publisher=Menewsline.com|date=25 May 2008|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626123957/http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx|archivedate=26 June 2015}}&lt;/ref&gt; نويں انتظامیہ نے شورش نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دا فیصلہ کيتا ، کیونجے انہاں نے دعوی کيتا اے کہ گوریلا دے بغیر پی دے کے د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں ناکا‏م رہیاں گی۔ &lt;ref name=&quot;ataa&quot;/&gt; ایہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں کرد نواز پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (HADEP) اُتے ترکی د‏‏ی سپریم کورٹ نے 13 مارچ 2003 نو‏‏ں پابندی عائد کردتی سی &lt;ref&gt;European Court Of Human Rights [http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&amp;documentId=878622&amp;portal=hbkm&amp;source=externalbydocnumber&amp;table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY], 14 December 2010&lt;/ref&gt; تے اس دے رہنما مرات بولزاک نو‏‏ں قید کردتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm|title=HADEP History: The People's Democracy Party|publisher=Ofkparis.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727141709/http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm|archivedate=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

اپریل 2005 وچ ، کانگرا - جیل نے اپنا ناں پی دے دے ميں تبدیل کردتا۔ چونکہ کانگرا - جیل دے تمام عناصر واپس نئيں آئے ، اس لئی اس تنظیم نو‏‏ں نیو پی دے کے وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF|title=Kurdistan Workers Party (PKK)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080818133555/http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF|archivedate=18 August 2008}}&lt;/ref&gt; کانگرا-جی ای ایل اس دے بعد تو‏ں کوما سیواکن کردستان د‏‏ی قانون ساز اسمبلی بن گئی اے ، جو اک چھتری تنظیم اے جس وچ پی دے کے وی شامل اے تے اسنو‏ں گروپ دے شہری تے سیاسی شعبے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ڈی ای پی دے سابق ممبر زبیئر آئدار کانگرا - جی ای ایل دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&amp;link=213628&amp;newsId=213559|title=Court evidence reveals KCK terror network is worse than PKK|website=Today's Zaman|date=20 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015091217/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&amp;link=213628&amp;newsId=213559|archivedate=15 October 2012}}&lt;/ref&gt;

جنگ بندی دے سال 2000 ، 2001 ، 2002 تے 2003 دے دوران ، ترک حکومت دے مطابق 711 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ اپسلا تنازعہ ڈیٹا پروگرام نے انہاں سالاں دے دوران ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 368 تو‏ں 467 کردتی۔ &lt;ref name=&quot;UCDP&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&amp;regionSelect=10-Middle_East#|title=Turkey: Kurdistan (entire conflict)|website=Ucdp.uu.se|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305073547/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&amp;regionSelect=10-Middle_East|archivedate=5 March 2016}}&lt;/ref&gt;

=== 2004–2012 تو‏ں بغاوت ===
[[فائل:Pkk supporters london april 2003.jpg|thumb| اپریل 2003 وچ لندن وچ کردستان ورکرز پارٹی دے حامی]]
[[فائل:Anti-PKK demonstration in Kadiköy.jpg|thumb| 22 اکتوبر 2007 نو‏‏ں [[استنبول|استنبول دے]] [[قاضی کوئے|قادیقی]] وچ پی دے کے دے خلاف اک مظاہرہ]]
یکم ستمبر 2003 نو‏‏ں پی دے کے نے جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا لیکن انہاں نے سن 2004 دے وسط تک اک نويں شورش دا انتظار کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=|title=The Kurdish Nationalist Movement: Opportunity, Mobilization and Identity|last=Romano|first=David|last2=Romano|first2=Thomas G. Strong Professor of Middle East Politics David|date=2006-03-02|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85041-4|location=|pages=59|language=en}}&lt;/ref&gt; یکم جون 2004 نو‏‏ں ، پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں کیونجے انہاں دا دعوی سی کہ ترک حکومت مذاکرات دے مطالبے نو‏‏ں نظرانداز کررہی اے تے ہن وی انہاں د‏‏ی افواج اُتے حملہ کررہی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ataa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Turkishweekly&quot;/&gt; حکومت نے دعوی کيتا اے کہ ايس‏ے مہینے وچ عراقی کردستان دے راستے تقریبا 2،000 کرد گوریلا ترکی وچ داخل ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;security&quot;/&gt; 90 دے دہائی وچ ریاستی کفیل یا اس قسم د‏‏ی افرادی قوت د‏‏ی کمی دا شکار پی دے کے نو‏‏ں نويں حربے اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، اس نے اپنے فیلڈ یونٹاں دا سائز 15–20 عسکریت پسنداں تو‏ں گھٹا کر 6–8 عسکریت پسنداں تک کردتا۔ اس نے براہ راست محاذ آرائی تو‏ں وی بچا تے ہٹ اینڈ رن ہتھکنڈاں دا استعمال کردے ہوئے بارودی سرنگاں ، سنائپرز تے چھوٹے گھاتاں دے استعمال اُتے زیادہ انحصار کيتا۔ &lt;ref name=&quot;PKK tactics&quot;&gt;Jamestown [http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494 PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations], 24 October 2007&lt;/ref&gt; پی دے کے حرباں وچ اک ہور تبدیلی ایہ وی سی کہ اس تنظیم نے ہن کسی علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی ، اندھیرے دے بعد وی نني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Jamestown [http://www.janes.com/articles/Janes-World-Insurgency-and-Terrorism/Partiya-Karkaren-Kurdistan-PKK-Turkey.html Partiya Karkaren Kurdistan (PKK) (Turkey), GROUPS&amp;nbsp;– EUROPE&amp;nbsp;– ACTIVE]&lt;/ref&gt; بہرحال ، 2004 تے 2005 دونے وچ تشدد وچ اضافہ ہويا جس دے دوران کہیا جاندا سی کہ پی دے کے 2005 دے دوران مغربی ترکی وچ ہونے والے درجناں بم دھماکےآں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے 2005 دے کواڈاس منی بس بم دھمادے ميں 5 افراد ہلاک تے 14 افراد زخمی ہوئے سن ، اگرچہ پی دے کے نے اس د‏ی ذمہ داری تو‏ں انکار کيتا۔

مارچ 2006 وچ پی دے کے تے ترکی د‏‏ی سکیورٹی فورسز دے وچکار دیار باقر دے آس پاس بھاری لڑائی چھڑ گئی ، ايس‏ے طرح پی دے کے دے حامیاں دے ذریعہ وڈے ہنگامے ہوئے ، اس دے نتیجے وچ فوج نو‏‏ں دیار باقر ائیرپورٹ جانے والی سڑکاں عارضی طور اُتے بند کرنی پئی تے بہت سارے اسکولاں تے کاروباری ادارےآں نو‏‏ں بند کرنا پيا۔ &lt;ref name=&quot;security&quot;/&gt; اگست وچ ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) ، جس نے &quot;ترکی نو‏‏ں جہنم وچ بدلنے&quot; دے عزم دا اظہار کيتا ، نے اک وڈی بمباری مہم چلا‏ئی۔ 25 اگست نو‏‏ں دو مرتب کم سطحی دھماکےآں نے [[آدانا|اڈانا]] وچ اک بینک نو‏‏ں نشانہ بنایا ، 27 اگست نو‏‏ں استنبول دے اک اسکول نو‏‏ں بم دھماکے دا نشانہ بنایا گیا ، 28 اگست نو‏‏ں [[مرماریس|مارماریس]] وچ تن مربوط حملے ہوئے سن تے اک [[انطالیہ|انٹالیا]] وچ سیاحاں د‏‏ی صنعت نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے 30 اگست نو‏‏ں [[مرسین]] وچ ٹی اے اے دے بم دھماکے ہوئے۔ انہاں بم دھماکےآں د‏‏ی مذمت پی دے کے نے کيت‏ی سی ، &lt;ref name=&quot;Freedom Falcons&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Freedom Falcons&quot;/&gt; جس نے یکم اکتوبر 2006 نو‏‏ں پنجواں فائر بندی دا اعلان کيتا ، &lt;ref name=&quot;ceasefires&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|title=PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years|publisher=Aknews.com|date=6 November 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212230637/http://aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|archivedate=12 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ceasefires&quot;/&gt; جس نے تنازعہ د‏‏ی شدت نو‏‏ں کم کردتا۔ اُتے ، ترک انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جنوب مشرق وچ معمولی جھڑپاں جاری رني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ مجموعی طور اُتے اس تنازعہ نے 500 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏یاں جاناں لاں۔ 2006 وچ وی پی دے کے نے عراق وچ فروری وچ اپنے اک سابق کمانڈر کنی یلماز نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Turkishweekly&quot;/&gt;

مئی 2007 وچ ، انقرہ وچ اک بم دھماکا ہويا سی جس وچ 6 &lt;ref name=&quot;bodycount&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6634397.asp?gid=180|title=Bombalı saldırıda sürpriz tanık|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=2 June 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;later death&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6664347.asp?f=1|title=Anafartalar saldırısında ölü sayısı 7'ye yükseldi|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=8 June 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;8th death&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6735399.asp?gid=180|title=8'inci kurban|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=19 June 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;9th death&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6830669.asp?gid=180|title=Anafartalar'da ölü sayısı 9'a çıktı|website=[[Hürriyet Daily News]]|language=Turkish|accessdate=4 July 2007}}&lt;/ref&gt; ہلاک تے 121 افراد زخمی ہوئے سن ۔ ترک حکومت نے الزام لگایا کہ بم دھماکے دا ذمہ دار پی دے کے ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894|title=PKK Suspects Held Over Foiled Ankara Bomb|publisher=Dalje.com|date=15 September 2007|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019212340/http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894|archivedate=19 October 2012}}&lt;/ref&gt; 4 جون نو‏‏ں ، [[تونجیلی|تونسیلی]] وچ پی دے کے دے خودکش بم دھمادے ميں اک فوجی اڈے اُتے ست فوجی ہلاک تے چھ زخمی ہوئے سن ۔ عراقی سرحد دے اس پار وی کشیدگی پھیلیانا شروع ہوگئی جدو‏ں پی دے کے د‏‏ی لڑائی دے تعاقب وچ ترک افواج متعدد بار عراق وچ داخل ہوگئياں تے جون وچ ، 4 فوجی فوجی بارودی سرنگ دے ذریعے مارے گئے ، عراقی کردستان دے وڈے علاقےآں وچ گولہ باری کيتی گئی جس تو‏ں 9 دیہات نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے رہائشیاں نو‏‏ں نقل مکانی کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ 7 اکتوبر 2007 نو‏‏ں ، 40-50 پی دے کے جنگجوواں نے &lt;ref name=&quot;PKK tactics&quot;/&gt; نے گبر پہاڑاں وچ 18 رکنی ترک کمانڈو یونٹ اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، جس وچ 15 کمانڈوز ہلاک تے تن زخمی ہوئے سن ، &lt;ref name=&quot;ambush&quot;&gt;Jamestown [http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Bswords%5D=8fd5893941d69d0be3f378576261ae3e&amp;tx_ttnews%5Bexact_search%5D=TURKEY%20PREPARES%20FOR%20CROSS-BORDER%20MILITARY%20OPERATION&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=33067&amp;tx_ttnews%5BbackPid%5D=7&amp;cHash=5066509c7d TURKEY PREPARES FOR CROSS-BORDER MILITARY OPERATION]&lt;/ref&gt; جس نے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ایہ پی دے دے ميں مہلک ترین حملہ کردتا۔ اس دے جواب وچ اک قانون منظور کيتا گیا جس دے تحت ترک فوج نو‏‏ں عراقی سرزمین دے اندر کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 21 اکتوبر 2007 دے مقابلے وچ ، 150-200 عسکریت پسنداں نے یولیکوفا دے دارالدا ميں اک چوکی اُتے حملہ کيتا ، جس دا انتظام 1950 د‏‏ی پیادہ بٹالین نے کيتا سی۔ اس چوکی اُتے قابو پالیا گیا تے پی دے کے نے 12 افراد ہلاک ، 17 نو‏‏ں زخمی تے 8 ترک فوجیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے بعد اوہ 8 اسیر فوجیاں نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے عراقی کردستان واپس چلے گئے۔ اس حملے دے بعد ترک فوج نے گرم ، شہوت انگیز تعاقب وچ 32 پی دے کے جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا دعوی کيتا سی ، اُتے ، پی دے کے نے اس د‏ی تردید کيت‏ی سی تے ترک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں پی دے کے عسکریت پسنداں د‏‏ی کوئی وی لاش نئيں نکلی سی۔ ترک فوج نے 24 اکتوبر &lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7059721.stm Turkish raids along Iraqi border],&quot; [[بی بی سی نیوز]], 24 October 2007&lt;/ref&gt; نو‏‏ں پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے سرحد پار تو‏ں ہونے والے اک وڈے فوجی آپریشن د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔

سرحد پار تو‏ں ہونے والی اس وڈی کارروائی ، جسنو‏ں آپریشن سن دا ناں دتا گیا ، 21 فروری 2008 نو‏‏ں شروع ہويا تے اس دے بعد شمالی عراق وچ پی دے کے کیمپاں دے خلاف فضائی کارروائی کيت‏‏ی گئی ، جس دا آغاز 16 دسمبر 2007 نو‏‏ں ہويا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.flightglobal.com/articles/2007/12/20/220440/turkish-air-force-in-major-attack-on-kurdish-camps.html|title=Turkish air force in major attack on Kurdish camps|publisher=Flight Global|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; اس کارروائی وچ 3،000 تو‏ں 10،000 دے درمیان ترک افواج نے حصہ لیا۔ ترک فوج دے مطابق زمینی کارروائی وچ پی دے کے دے نیڑے 230 جنگجو مارے گئے ، جدو‏ں کہ 27 ترک فورسز نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ پی دے کے دے مطابق ، 125 تو‏ں زیادہ ترک افواج ہلاک جدو‏ں کہ پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں دسیاں وچ ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://socialistproject.ca/2008/03/b89/|title=Turkish incursion into Northern Iraq: Military Fiasco, Political Debacle – The Bullet|date=2008-03-13|website=Socialist Project|language=en-US|accessdate=2019-09-03}}&lt;/ref&gt; {{Better source|date=August 2018}} عراقی کردستان وچ پی دے کے اڈاں دے خلاف چھوٹے پیمانے اُتے ترک آپریشن جاری رہ‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.hurriyet.com.tr/gundem/8796828.asp?gid=229&amp;sz=42917 &quot;Hem karadan hem havadan&quot;], ''Hurriyet Daily News'', 27 Nisan 2008&lt;/ref&gt; 27 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں ، ترکی نے PKK نو‏‏ں استنبول وچ دوہرے بم دھماکے دا ذمہ دار ٹھہرایا سی جس وچ 17 افراد ہلاک تے 154 افراد زخمی ہوئے سن ۔ پی دے کے نے اس وچ ملوث ہونے تو‏ں انکار کيتا۔ &lt;ref&gt;[[بی بی سی نیوز]] [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7527977.stm &quot;Istanbul rocked by twin bombings&quot;], 28 July 2008&lt;/ref&gt; 4 اکتوبر نو‏‏ں ، حکاری وچ وچ ہونے والی جھڑپاں اکتوبر 2007 دے بعد سب تو‏ں پُرتشدد جھڑپاں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں پی دے کے نے [[صوبہ حکاری|حکاری صوبہ]] دے [[شمدینلی|شیمدینلی]]&lt;nowiki/&gt;ماں واقع اختن د‏‏ی سرحدی چوکی اُتے رات دے وقت حملہ کيتا۔ 15 ترک فوجی ہلاک تے 20 زخمی ہوئے ، ايس‏ے دوران کہیا گیا کہ لڑائی دے دوران پی دے کے دے 23 جنگجو مارے گئے&lt;ref name=&quot;Oct08&quot;&gt;''[[نیو یارک ٹائمز]]'' [https://www.nytimes.com/2008/10/05/world/europe/05turkey.html &quot;15 Turkish Soldiers Dead in Fighting With Rebels&quot;], 4 October 2008&lt;/ref&gt; 10 نومبر نو‏‏ں ، ایرانی کرد باغی گروپ پی جے اے سی نے اعلان کيتا کہ اوہ ترک فوج تو‏ں لڑنا شروع کرنے دے لئی ایران دے اندر کارروائیاں نو‏‏ں روک دے گا۔ &lt;ref name=&quot;todayonline.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages|title=Turkey counts cost of conflict as Kurdish militant battle rages on|website=Todayonline.com|access-date=2020-10-01|archivedate=2021-01-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210111191845/https://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages}}&lt;/ref&gt;

2009 دے آغاز وچ ترکی نے اپنا پہلا کرد بولی دا ٹی وی چینل ، ٹی آر ٹی 6 ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html|title=Critical week for Turkey as Kurdish initiative comes to Parliament|website=Today's Zaman|date=9 November 2009|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012151928/http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html|archivedate=12 October 2012}}&lt;/ref&gt; کھولیا تے 19 مارچ 2009 نو‏‏ں ترکی وچ بلدیات‏ی انتخابات ہوئے جس وچ کرد نواز ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) نے اکثریت تو‏ں ووٹ حاصل کیتے۔ جنوب مشرق وچ اس دے فورا بعد ہی ، 13 اپریل 2009 نو‏‏ں ، پی دے کے نے چھیويں جنگ بندی دا اعلان کيتا ، اس دے بعد عبداللہ کلاان نے فوجی آپریشن ختم کرنے تے امن د‏‏ی تیاری دا مطالبہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;ceasefires&quot;/&gt; اگلے ہی دن ترک حکا‏م نے ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) دے 53 کرد سیاستداناں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2010/07/12/troubles-in-turkeys-backyard-2/|title=Troubles in Turkey's Backyard|last=Marcus|first=Aliza|website=Foreign Policy|language=en-US|accessdate=2020-01-20}}&lt;/ref&gt; ستمبر وچ ترکی د‏‏ی [[رجب طیب ایردوان|ایردوان]] حکومت نے کرد پہل دا آغاز کيتا ، جس وچ کرد پنڈ دا ناں تبدیل کرنے ، ترک اظہار ناں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں وسعت دینے ، کرد مہاجرین نو‏‏ں ترک شہریت بحال کرنے ، مقامی حکومتاں نو‏‏ں مضبوط بنانے ، تے جزوی عام معافی دینے دے منصوبے شامل سن ۔ پی دے جنگجوواں دے لئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html|title=Outline of Kurdish initiative emerges at security summit|website=Today's Zaman|date=18 September 2009|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127082510/http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html|archivedate=27 November 2010}}&lt;/ref&gt; لیکن کرد اقدام دے منصوبےآں اُتے جتھ‏ے ترکی د‏‏ی آئینی عدالت &lt;ref name=&quot;initiative&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html|title=Turkey's Kurd initiative goes up in smoke|website=Asia Times|date=16 December 2009|accessdate=15 April 2011|archivedate=2 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160702060736/http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html}}&lt;/ref&gt; جانب تو‏ں 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد تے اس دے رہنماواں نو‏‏ں دہشت گردی دے الزام وچ مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد بھاری تکلیف پہنچی۔ پارٹی دے خلاف حکومت‏ی کریک ڈاؤن وچ ڈی ٹی پی دے کل 1،400 ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے 900 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm|title=Dozens of Turkey's pro Kurdish BDP members arrested|publisher=Ekurd.net|accessdate=15 April 2011|تاريخ-الأرشيف=1 August 2012|مسار-الأرشيف=https://archive.today/20120801054122/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; اس تو‏ں کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں پورے ترکی وچ وڈے فسادات ہوئے تے اس دے نتیجے وچ کرد نواز تے سیکیورٹی فورسز دے نال نال ترک حامی مظاہرین دے درمیان پرتشدد جھڑپاں ہوئی ، جس دے نتیجے وچ متعدد زخمی تے ہلاکتاں ہوئیاں۔ 7 دسمبر نو‏‏ں پی دے کے نے [[رشادیے|ریڈیڈیا]] وچ اک حملہ کيتا جس وچ ست ہلاک تے تن ترک فوجی زخمی ہوئے جو 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں اس علاقے وچ پی دے دے ميں سب تو‏ں مہلک حملہ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.rian.ru/world/20091207/157146510.html|title=Seven Turkish soldiers killed in terrorist attack|publisher=RIA Novosti|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt;

یکم مئی 2010 نو‏‏ں پی دے کے نے اپنے فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|title=PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years|publisher=AKNEWS.com|date=6 November 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111125090153/http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true|archivedate=25 November 2011}}&lt;/ref&gt; تونسیلی وچ اک حملہ شروع کيتا جس وچ چار افراد ہلاک تے ست فوجی زخمی ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6970412.html|title=4 Turkish soldiers killed by Kurdish rebels|website=People's Daily|date=1 May 2010|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; 31 مئی نو‏‏ں ، عبداللہ اوجلان نے ترک حکومت دے نال دوبارہ اپروچ کرنے تے گل گل کرنے د‏‏ی اپنی کوششاں نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں پی دے کے اعلیٰ کمانڈراں نو‏‏ں تنازعہ دا ذمہ دار چھڈ دتا گیا۔ اس دے بعد پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں نو‏‏ں تیز کردتا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=pkk-steps-up-attacks-in-turkey-2010-05-30|title=PKK steps up attacks in Turkey|website=Hurriyet Daily News|date=30 May 2010|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; [[اسکندرون]] وچ بحریہ دے اک اڈے اُتے میزائل حملے تو‏ں ، جس وچ 7 افراد ہلاک تے 6 فوجی زخمی ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html|title=7 troops killed in terrorist attack|publisher=Todayszaman.com|date=1 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012191558/http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html|archivedate=12 October 2012}}&lt;/ref&gt; 18 تے 19 جون نو‏‏ں ، شدید لڑائی شروع ہوئی جس دے نتیجے وچ پی دے کے دے 12 جنگجو ، 12 ترک فوجی ہلاک تے 17 ترک فوجی زخمی ہوئے ، جدو‏ں پی دے کے نے صوبہ ہاکاری تے ایلازگ وچ تن وکھ وکھ حملے کیتے۔ &lt;ref name=&quot;worldbulletin.net&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178|title=PKK attack kills 8 Turkish soldiers|publisher=World Bulletin|date=19 June 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621002337/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178|archivedate=21 June 2010}}&lt;/ref&gt; against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

20 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں حکاری وچ اک ہور وڈا حملہ ہويا ، جس وچ چھ ہلاک تے ستاراں ترک فوجی زخمی ہوئے ، جس وچ اک پی دے کے لڑاکا ہلاک ہويا۔ &lt;ref name=&quot;http&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=six-soldiers-reported-killed-in-firefight-in--se-turkey.-2010-07-20|title=Seven soldiers killed, seventeen wounded in clashes in SE Turkey|website=Hurriyet Daily News|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; اگلے ہی دن ، پی دے کے دے رہنما ، مراد کریلان نے اعلان کيتا کہ جے کرد مسئلہ مسئلے دے ذریعے گل گل دے ذریعے حل کيتا جائے گا تاں پی دے کے اپنے ہتھیار ڈال دین گے تے دھمکی دتی گئی کہ جے اس مطالبے نو‏‏ں پورا نئيں کيتا گیا تاں اوہ آزادی دا اعلان کرن گے۔ &lt;ref name=&quot;Edition.presstv.ir&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://edition.presstv.ir/detail/135649.html|title=PKK threatens to declare independence|publisher=PressTV|date=21 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723114027/http://edition.presstv.ir/detail/135649.html|archivedate=23 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;World Bulletin&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61587|title=PKK says offers Turkey disarmament &quot;with conditions&quot;|publisher=World Bulletin|date=21 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724134319/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&amp;ArticleID=61587|archivedate=24 July 2011}}&lt;/ref&gt; ترک حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ انہاں نے 14 جولائ‏ی تک 187 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا تے 160 PKK جنگجوواں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;worldbulletin&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61333|title=Turkish army kills 46 PKK militants in last month|publisher=World Bulletin|date=14 July 2010|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426181918/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&amp;ArticleID=61333|archivedate=26 April 2012}}&lt;/ref&gt; 27 جولائ‏ی تک ، ترک خبراں دے ذرائع نے 100 تو‏ں زیادہ سکیورٹی فورسز د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی ، جو 2009 دے تمام تعداد تو‏ں تجاوز کرگئياں۔ &lt;ref name=&quot;worldbulletin2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825|title=Turkish policemen killed in militant ambush / PHOTO|publisher=World Bulletin|date=27 July 2010|accessdate=15 April 2011|archivedate=13 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100813012524/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825}}&lt;/ref&gt; اُتے ، 12 اگست نو‏‏ں ، پی دے کے نے [[رمضان]] فائر بندی دا اعلان کيتا۔ نومبر وچ اس جنگ بندی نو‏‏ں 12 جون 2011 نو‏‏ں ترک عام انتخابات تک ودھیا دتا گیا سی ، اس دے باوجود کہ ترکی نے اس دوران انہاں دے خلاف 80 تو‏ں زیادہ فوجی آپریشن شروع کیتے سن ۔ &lt;ref name=&quot;ceasefires&quot;/&gt; صلح صفائی دے باوجود ، پی دے نے انہاں فوجی کارروائیاں دا جواب سیرت تے ہقاری صوبےآں وچ انتقامی حملےآں دا آغاز کردے ہوئے کيتا ، جس وچ 12 ترک فوجی ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&amp;nuceID=1019|title=PKK: Twelve Turkish soldiers killed in retaliatory attacks|publisher=firatnews.com|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320224104/http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&amp;nuceID=1019|archivedate=20 March 2012}}&lt;/ref&gt;

سیز فائر نو‏‏ں 28 فروری 2011 نو‏‏ں جلد ہی منسوخ کردتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی شمالی عراق دے راستے ترکی وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران پی دے کے دے تن جنگجو ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref name=&quot;hurriyetdailynews&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=three-kurdish-rebels-killed-in-southeast-turkey-2011-03-15|title=Three killed in clash in Southeast Turkey|website=Hurriyet Daily News|date=15 March 2011|accessdate=15 April 2011}}&lt;/ref&gt; مئی وچ ، انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں وچ پی دے کے دے 12 جنگجو تے 5 فوجی ہلاک ہوگئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ کرد حمایت امن و جمہوریت پارٹی (بی ڈی پی ) د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی شہری نافرمانی د‏‏ی مہم دے اک حصے دے طور اُتے ترکی وچ وڈے مظاہرے ہوئے ، &lt;ref name=&quot;bianet.org&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.bianet.org/english/minorities/130035-riots-in-south-eastern-turkey-after-military-operations|title=Riots in South-Eastern Turkey after Military Operations|website=Bianet&amp;nbsp;— Bagimsiz Iletisim Agi|accessdate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; انہاں مظاہرےآں دے دوران 2 افراد ہلاک ، 308 زخمی تے 2،506 گرفتار ترک حکا‏م نے کيتا۔ &lt;ref&gt;''[[Hurriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=thousands-detained-in-the-east-since-march-2011-05-13 Thousands detained in eastern Turkey since March], 16 May 2011&lt;/ref&gt; 12 جون دے انتخابات وچ کرد نواز پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) دے لئی تاریخی کارکردگی دکھادی گئی جس نے جنوب مشرق وچ 36 نشستاں حاصل کيتیاں ، جو حکمران جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (اے دے پی) تو‏ں زیادہ سن ، جس نے صرف 30 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کرد علاقے۔ &lt;ref name=&quot;todayszaman.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html|title=AK Party won, now Kurds win; here's why by Abdulla Hawez Abdulla|website=TodaysZaman|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026121337/http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html|archivedate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; اُتے ، بی ڈی پی دے منتخب کردہ 36 نمائندےآں وچو‏ں جون جون تک ترکی د‏‏ی جیلاں وچ بند ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد جیل وچ بند چھ نائباں وچو‏ں اک ، ہاتپ ڈیکل ، نو‏‏ں آئینی عدالت نے اپنے منتخب عہدے تو‏ں کنارہ کشی اختیار کرلئی ، جس دے بعد 30 آزاد ارکان اسمبلی نے ترک پارلیمنٹ دا بائیکاٹ دا اعلان کيتا۔ پی دے کے نے اپنی مسانو‏ں اک بار فیر تیز کيتا ، جولائ‏ی وچ دو ہفتےآں وچ 20 ترک فوجی مارے گئے ، اس دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 10 پی دے کے جنگجو مارے گئے۔ 17 اگست 2011 نو‏‏ں ، ترک مسلح افواج نے 132 اہداف اُتے حملہ کردے ہوئے کرد باغیاں دے خلاف متعدد چھاپے مارے ۔ جنرل فوج دے مطابق ، چھ دن دے ہوائی حملےآں وچ ترک فوج نے شمالی عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری د‏‏ی ، جتھ‏ے اُتے 90-100 پی دے کے فوجی ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 80 زخمی ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;jpost.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Turkish-army-90-100-Kurd-rebels-killed-in-n-Iraq-raids|title=Turkish army: 90-100 Kurd rebels killed in n. Iraq raids – Breaking News – Jerusalem Post|website=Jpost.com|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt; جولائ‏ی تو‏ں ستمبر تک ایران نے شمالی عراق وچ پی جے اے سی دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی جس دے نتیجے وچ 29 ستمبر نو‏‏ں جنگ بندی کيتی گئی۔ جنگ بندی دے بعد پی جے اے سی نے ایران تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے لی تے ترکی تو‏ں لڑنے دے لئی پی دے کے دے نال شامل ہوگئے۔ ترکی د‏‏ی انسداد دہشت گردی کارروائیاں وچ اکتوبر تے نومبر وچ ہلاک ہونے والے باغیاں وچ ایرانی شہریاں د‏‏ی تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی اطلاع ملی اے ، جداں کہ 28 اکتوبر نو‏‏ں اپردا ميں چھ PJAK جنگجو ہلاک ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;jamestown.org&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=39235&amp;cHash=3ccc90aba609f654ddd5102286620319|title=How Kurdish PKK Militants Are Exploiting the Crisis in Syria to Achieve Regional Autonomy|publisher=The Jamestown Foundation|date=6 April 2012|accessdate=13 April 2015}}&lt;/ref&gt; 19 اکتوبر نو‏‏ں ، کوکورکا تے یوکیسکووا وچ بیک وقت پی دے کے دے 8 حملےآں وچ چھبیس ترک فوجی مارے گئے &lt;ref name=&quot;zee&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://zeenews.india.com/news/world/26-turkish-soldiers-killed-in-kurdish-attacks_737457.html|title=26 Turkish soldiers killed in Kurdish attacks|website=Zee News|accessdate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; تے 18 زخمی &lt;ref name=&quot;kuna.net.kw&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2197429&amp;Language=en|title=42 Turkish soldiers killed, wounded in Kurdish rebels attack|publisher=kuna.net|accessdate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; ، حاکری وچ 10،000 تے 15،000 کل وقتی طور اُتے پیش آئے ، جو ہن تک دا سب تو‏ں اُچا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/crs/Cterror2.htm|title=CRS Report: Terrorism: Middle Eastern Groups and State Sponsors, August 27, 1998|website=Globalsecurity.org|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

موسم گرما وچ 2012، پی دے نال تنازعہ اک متشدد وکر، متوازی وچ نال لے گئے [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/dd2c9d8c-ec74-11e1-8e4a-00144feab49a.html#axzz24NgjVuFK|title=Analysts link PKK upsurge to Syrian war|website=Financial Times|accessdate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; صدر [[بشار الاسد]] نو‏‏ں شام وچ کئی کرد شہراں دے حوالے کردتا کنٹرول PYD ، PKK دے شامی الحاق، تے ترکی نے کرداں دے خلاف داعش تے ہور اسلامی گروہاں نو‏‏ں مسلح کردتا۔ &lt;ref&gt;''[[The Miami Herald]]'' [http://www.miamiherald.com/2012/07/26/2914778/assad-hands-control-of-syrias.html Assad hands control of Syria’s Kurdish areas to PKK, sparking outrage in Turkey], 26 July 2012&lt;/ref&gt; ترکی دے وزیر خارجہ [[احمد داؤد اوغلو|احمد داوتوگلو]] نے اسد حکومت اُتے اس گروہ نو‏‏ں مسلح کرنے دا الزام عائد کيتا۔ &lt;ref&gt;[http://english.al-akhbar.com/node/10932 Turkey accuses Assad of arming PKK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908000507/http://english.al-akhbar.com/node/10932 |date=2015-09-08 }}, 9 August 2012&lt;/ref&gt; جون تے اگست وچ صوبہ ہکاری وچ شدید جھڑپاں ہوئیاں ، جنھاں سالاں وچ سب تو‏ں زیادہ پُرتشدد قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پی دے کے نے ایران تے عراق تو‏ں قصبے د‏‏ی طرف جانے والی رستےآں نو‏‏ں روکنے تے ڈی ایس ایچ دے ہیوی مشین گناں تے راکٹ لانچراں نو‏‏ں ترک موٹرسائیکل یونٹاں اُتے گھات لگانے دے لئی قیام کرکے &quot;یمنیڈلی&quot; اُتے قابض ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جو شہر نو‏‏ں دوبارہ لینے دے لئی بھیجیا جائے گا۔ &lt;ref name=&quot;turkishweekly2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html|title=Bloodiest PKK Fight in Years Kill Dozens, 6 August 2012|website=Turkish Weekly|accessdate=13 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026113630/http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html|archivedate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; اُتے ، ترک فوج نے ہويا تو‏ں بھاری ہتھیاراں نو‏‏ں تباہ کرکے تے پی دے کے نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی لمبی رینج توپ خانے دا استعمال کرکے اس جال تو‏ں بچا۔ ترک فوج نے اعلان کيتا کہ آپریشن 11 اگست نو‏‏ں کامیابی دے نال ختم کيتا گیا ، جس وچ دعوی کيتا گیا سی کہ 115 گوریلا ہلاک ہوئے نيں تے صرف 6 فوجی تے دو پنڈ دے محافظ کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ 20 اگست نو‏‏ں ، [[غازی انتیپ|غازی انتپ]] وچ مہلک بم دھماکے دے نتیجے وچ 8 افراد ہلاک تے 66 زخمی ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city|title=Eight killed in bombing in Turkey|date=20 August 2012|publisher=CNN|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121001213344/http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city|archivedate=1 October 2012}}&lt;/ref&gt; دے مطابق KCK شیلنگ دے 400 واقعات، ہوائی بمباری تے مسلح جھڑپاں اگست وچ واقع ہوئی اے . 24 ستمبر نو‏‏ں ، ترک جنرل نیکیڈ اوزل نے دعوی کيتا کہ سن 2012 دے آغاز تو‏ں ہی 110 ترک فوجی تے 475 پی دے کے عسکریت پسند مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

=== امن عمل 2012–2015 ===
28 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اک ٹیلی ویژن انٹرویو وچ اس سوال اُتے کہ کیہ حکومت دے پاس اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا کوئی منصوبہ اے ، [[رجب طیب ایردوان|اردوغان]] نے کہیا کہ حکومت جیل وچ بند باغی رہنما اسکالن دے نال گل گل کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Yes, we do.&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ntvmsnbc.com/id/25409952/|title=Yes, we negotiate with Öcalan.|publisher=Ntvmsnbc|date=December 2012|accessdate=21 March 2013|language=tr}}&lt;/ref&gt; مذاکرات نو‏‏ں ابتدا وچ عوامی سطح اُتے ''حل پروسیس'' (ÇözÇöm Süreci) دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا سی۔ جدو‏ں گل گل جاری سی ، ایداں دے متعدد واقعات ہوئے جنھاں مذاکرات تو‏ں پٹری تو‏ں اتارنے دے لئی سبوتاژ سمجھیا جاندا اے: پیرس وچ پی دے کے دے منتظمین سکین کینسیز ، فڈان دوان تے لیلا سلیمیز دا قتل۔، کرد نواز پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے نال اوجلان دے مذاکرات دا انکشاف [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز]] ''ملیت'' اخبار &lt;ref name=&quot;Breaking the crystal&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm|title=Here's what was talked in İmralı|website=Milliyet|date=5 March 2013|accessdate=21 March 2013|language=tr|archivedate=17 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131217221304/http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm}}&lt;/ref&gt; تے آخر کار ، وزارت انصاف دے ترکی تے انقرہ وچ واقع پارٹی دے صدر دفتر وچ ایردوان دے دفتر اُتے بم دھماکےآں دے ذریعہ عوام وچ [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی)۔ &lt;ref name=&quot;Twin bombs strike the peace&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21854215|title=Turkish capital Ankara hit by twin explosions|publisher=BBC|date=20 March 2013|accessdate=21 March 2013}}&lt;/ref&gt; اُتے ، دونے فریقاں نے انہاں تِناں واقعات د‏‏ی شدید مذمت کيتی تے کہیا کہ اوہ اوداں وی پرعزم ني‏‏‏‏ں۔ بالآخر 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، ترک حکومت دے نال کئی مہینےآں دے مذاکرات دے بعد ، [[دیار بکر|دیار باقر]] وچ [[نوروز|نوروز دی]] تقریبات دے دوران لوکاں نو‏‏ں عبد اللہ اوکلان دا خط ترک تے کرد بولی وچ پڑھیا گیا۔ اس خط وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيتا گیا سی جس وچ تخفیف اسلحہ تے ترکی د‏‏ی سرزمین تو‏ں دستبرداری تے ''مسلح جدوجہد دے خاتمے کا'' مطالبہ کيتا ''گیا سی'' ۔ پی دے کے نے اعلان کيتا کہ اوہ اس د‏ی تعمیل کرن گے ، انہاں دا کہنا سی کہ 2013 دا سال جنگ دے ذریعے یا امن دے ذریعے حل دا سال ا‏‏ے۔ [[رجب طیب ایردوان|اردوان]] نے اس خط دا خیرمقدم کيتا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ پی دے کے دے انخلا دے بعد ٹھوس اقدامات ہون گے۔ &lt;ref name=&quot;Ceasefire and peace&quot;/&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish
[[فائل:Kurdish PKK guerilla.jpg|thumb| قندیل ، 23 مارچ ، 2014 نو‏‏ں نوروز جشن دے موقع اُتے کرد پی دے کے گوریلا]]
25 اپریل 2013 نو‏‏ں ، پی دے نے اعلان کيتا کہ اوہ [[ترکی|ترکی دے]] اندر اپنی تمام افواج نو‏‏ں [[عراقی کردستان|شمالی عراق]] واپس بھیجے گا۔ &lt;ref name=&quot;Withdrawel&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324743704578444630691252760?mod=WSJEurope_hpp_LEFTTopStories|title=Kurdish Group to Pull Armed Units from Turkey|website=The Wall Street Journal|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013}}&lt;/ref&gt; ترک حکومت &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.internethaber.com/kandIl-acIklamasI-meclIste-tansIyonu-yukselttI-526242h.htm|title=Kandil açıklaması meclis'te tansiyonu yükseltti|publisher=İnternethaber|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr}}&lt;/ref&gt; تے کرداں &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.haber3.com/kandilin-kararina-meclisten-ilk-tepkiler-haberi-1927878h.htm|title=Kandil'in Kararına Meclis'ten İlk Tepkiler|publisher=Haber3|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr}}&lt;/ref&gt; تے بیشتر پریس دے مطابق ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592|title=Silahlara veda|publisher=T24|date=25 April 2013|accessdate=25 April 2013|language=tr|archivedate=28 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130428011936/http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592}}&lt;/ref&gt; ایہ اقدام 30 سالہ پرانے تنازعہ دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ دوسرا مرحلہ جس وچ کرداں دے انسانی حقوق دے اعتراف د‏‏ی طرف آئینی تے قانونی تبدیلیاں شامل نيں انخلا دے نال ہی بیک وقت شروع ہوجاندیاں نيں۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

==== اضافہ ====
6 تے 7 اکتوبر 2014 نو‏‏ں ، کوبانے دے محاصرے دے خلاف احتجاج کرنے اُتے ترکی دے مختلف شہراں وچ ہنگامے پھوٹ پئے۔ کرداں نے ترک حکومت اُتے الزام لگایا کہ اوہ داعش د‏‏ی مدد کردا اے تے لوکاں کوبانے کرداں د‏‏ی حمایت نئيں بھیجنے دیندا ا‏‏ے۔ مظاہرین تو‏ں آنسو گیس تے آبی توپاں نال ملاقات کيت‏ی گئی۔ احتجاج وچ 37 افراد ہلاک ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/18/anatomy-of-protests-against-the-invasion-of-kobani|title=Anatomy of Protests against the invasion of Kobani|date=18 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015}}&lt;/ref&gt; انہاں مظاہرےآں دے دوران ، پی دے کے تے حزب اللہ دے ہمدرداں دے درمیان مہلک جھڑپاں ہوئیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/27/kurdish-hizbullah-pushed-back-to-the-scene|title=Kurdish Hizbullah pushed back to the scene|date=27 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015}}&lt;/ref&gt; جنوری 2015 وچ پی دے کے دے ذریعہ 3 فوجی ہلاک ہوگئے سن ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey|title=Three Turkish soldiers killed in southeast Turkey|date=25 October 2014|website=DailySabah|accessdate=23 January 2015|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923222905/http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey}}&lt;/ref&gt; ملک وچ بڑھدے ہوئے تناؤ د‏‏ی علامت دے طور پر۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

=== 2015 – موجودہ ===
جون 2015 وچ ، شام د‏‏ی اہ‏م کرد ملیشیا ، وائی پی جی ، تے ترکی د‏‏ی مرکزی حامی کرد پارٹی ، ایچ ڈی پی نے ، ترکی اُتے الزام لگایا سی کہ اوہ [[داعش|اسلامک اسٹیٹ]] (داعش) دے فوجیاں نو‏‏ں اپنی سرحد عبور کرنے تے شام دے کرد شہر [[کوبانی]] اُتے حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ترقی پسند کارکناں اُتے سوریے دے بمباری حملے دے بعد ، ترکی تے پی دے کے دے درمیان تنازعہ تے ودھ گیا سی ، جس دا دعوی داعش نے کيتا سی۔24-25 جولائ‏ی 2015 دے آپریشن شہدا یلن دے دوران ، ترکی نے شام دے کرد علاقے روزاوا وچ عراق وچ پی دے کے دے اڈاں تے پی وائی ڈی دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيت‏ی سی ، جس نے سیلانپنر قصبے (جس نو‏‏ں پی دے نے انجام دینے تو‏ں انکار کيتا سی) وچ دو پولیس اہلکار دے قتل دا ارادہ کيتا سی۔ جنگ بندی (کئی مہینےآں دے بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد) &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html|title=KCK official says PKK not responsible for murders of 2 Turkish policemen|date=29 July 2015|website=Today's Zaman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150729143815/http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html|archivedate=29 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/|title=Turkish jets target Kurds in Iraq, Islamic State militants in Syria|publisher=Fox News|accessdate=3 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150729183912/http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/|archivedate=29 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/we-really-cant-succeed-against-isil-without-turkey-us.aspx?pageID=238&amp;nID=86993&amp;NewsCatID=510|title=We really can't succeed against ISIL without Turkey: US|website=Hurriyet Daily News|accessdate=15 August 2015}}&lt;/ref&gt; ترکی دے جنگی طیارےآں نے [[شام|شام]] وچ وائی پی جی دے ٹھکانےآں اُتے وی بمباری کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsj.com/articles/turkey-opens-new-front-against-kurds-in-syria-1445968338|title=Turkey Says It Struck Kurdish Forces in Syria|website=The Wall Street Journal|date=27 October 2015}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

جلد ہی ترکی وچ تشدد پھیل گیا۔ ہجوم دے ذریعہ کرداں دے بوہت سارے کاروبار تباہ ہوگئے۔ کرد نواز [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]] (ایچ ڈی پی) دے صدر دفاتر تے شاخاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ اطلاعات نيں کہ متعدد کرد آبادی والے شہراں تے دیہاتاں وچ عام شہریاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل آف یورپ]] نے شہریاں اُتے حملےآں تے سیزر دے 4 ستمبر 2015 د‏‏ی ناکہ بندی اُتے اپنے خدشےآں اٹھائے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Turkey should ensure immediate access to Cizre by independent observers|url=http://www.coe.int/en/web/commissioner/-/turkey-should-ensure-immediate-access-to-cizre-by-independent-observers?redirect=http://www.coe.int/en/web/commissioner/home?p_p_id=101_INSTANCE_iFWYWFoeqhvQ&amp;p_p_lifecycle=0&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;p_p_col_id=column-1&amp;p_p_col_count=4|publisher=Council of Europe|date=11 September 2015}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

لیکن ایہ وی کرد باغی جنگجو خاموش نئيں بیٹھے: اک ترک گورنر نے دعوی کيتا کہ کرد حملہ آوراں نے ستمبر 2015 وچ [[آدانا|اڈانا]] وچ پولیس د‏‏ی گڈی اُتے فائرنگ کيت‏ی سی جس وچ دو اہلکار ہلاک ہوگئے سن ، تے پی دے کے باغیاں دے نال غیر یقینی طور اُتے &quot;تصادم&quot; [[صوبہ حکاری]] وچ پیش آیا سی۔ صدر اردگان نے دعوی کيتا کہ 23 جولائ‏ی تو‏ں ستمبر دے آخر تک ، 150 ترک افسران تے 2،000 کرد باغی ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://america.aljazeera.com/articles/2015/9/29/scores-killed-in-clashes-between-turkish-forces-and-kurdish-rebels.html|title=Scores killed in clashes between Turkish forces and Kurdish rebels|publisher=[[الجزیرہ]]|date=29 September 2015}}&lt;/ref&gt; دسمبر 2015 وچ ، ترک مشرقی ترکی دے کرد علاقےآں وچ ترک فوجی کارروائیاں وچ سیکڑاں شہری ہلاک ، سیکڑاں ہزاراں افراد بے گھر تے رہائشی علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے تباہی ہوئی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/2015/12/31/world/europe/turkey-kurds-pkk.html?hpw&amp;rref=world&amp;action=click&amp;pgtype=Homepage&amp;module=well-region&amp;region=bottom-well&amp;WT.nav=bottom-well&amp;_r=0|title=Turkey's Campaign Against Kurdish Militants Takes Toll on Civilians|website=The New York Times|date=30 December 2015}}&lt;/ref&gt; [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] (ایچ آر ڈبلیو) د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، &quot;انسانی حقوق دے مقامی گروہاں نے 100 تو‏ں زیادہ شہریاں د‏‏ی ہلاکت تے متعدد زخمیاں د‏‏ی ریکارڈنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths|title=Turkey: Mounting Security Operation Deaths|publisher=Human Rights Watch|date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish
[[فائل:TSK Komutanları Afrin Harekatı brifingi.jpg|کھبے|thumb| آپریشن زیتون برانچ ، 20 جنوری 2018 دے بارے وچ [[ترکی مسلح افواج|ترک مسلح افواج دے]] کمانڈراں د‏‏ی طرف تو‏ں بریفنگ۔]]
لڑائی د‏‏ی سرگرمیاں وچ 2016 دے موسم بہار وچ موسمی تیزی دیکھنے وچ آئی۔ مئی وچ ، ترک بیل اے ایچ 1 سپرکوبرا ہیلی کاپٹر اُتے دستاویزی دستاویز کيتی گئی سی جسنو‏ں پی دے کے تو‏ں چلائے جانے والے روسی ساختہ مانپڈس نو‏‏ں گرا دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/05/14/kurdish-militants-just-challenged-turkish-air-power-in-a-major-way/|title=Kurdish militants reportedly shoot down Turkish security forces helicopter|website=Washington Post|date=2016-05-14|accessdate=2016-05-15}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

6 مئی ، 2016 نو‏‏ں ، کرد پی دے کے دے آس پاس تعمیر کردہ اک چھتری تنظیم ، ایچ بی ڈی ایچ نے شمال مشرقی ترکی وچ [[صوبہ گریسون|صوبہ]] جیرسن وچ جندررمری جنرل کمانڈ دے اڈے اُتے حملہ کيتا۔ خبراں دے مطابق ، سڑک دے کنارے نصب اک بم پھٹا جس وچ اک جینڈرسمری گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://odatv.com/o-saldiri-ustlendiler-0805161200.html|title=PKK ve 9 örgütün oluşturduğu grup o saldırıyı üstlendi|last=|first=|date=May 8, 2016|website=Odatv.com|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}&lt;/ref&gt; ایچ ڈی بی ایچ نے 8 مئی نو‏‏ں حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے کہیا اے کہ حملے وچ تن صنفاں د‏‏ی موت ہوگئی ، ہور ویہہ کمانڈر وی ، جو مطلوبہ ہدف سی۔ &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://anfenglish.com/news/hbdh-claims-responsibility-for-the-action-in-giresun|title=HBDH claims responsibility for the action in Giresun|last=|first=|date=May 8, 2016|website=Firat News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}&lt;/ref&gt; د‏‏ی مشترکہ کمان نے خطے وچ ہور کئی حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی اے ، جس وچ بنیادی طور اُتے ترک فوجیاں یا صنفاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اتحاد دے ذریعہ استعمال کیتے جانے والے ہتھکنڈے پی دے کے دے استعمال کردہ انداز تو‏ں بہت ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں قابل ذکر حملہ 19 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں ہويا سی ، ایہ سن [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|2016 د‏‏ی ترک بغاوت د‏‏ی کوشش دے]] صرف 4 دن بعد [[ترکی وچ ناکا‏م فوجی بغاوت، 2016ء|سی]] ۔ ایچ بی ڈی ایچ نے اطلاع دتی اے کہ انھاں نے صبح صبح ساڈھے اٹھ بجے [[صوبہ طرابزون|صوبہ ترابزون]] وچ 11 ترک فسادات پولیس نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://anfenglish.com/news/hbdh-11-riot-police-killed-in-trabzon|title=HBDH: 11 riot police killed in Trabzon|last=|first=|date=July 21, 2016|website=Firat News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}&lt;/ref&gt; ایچ بی ڈی ایچ د‏‏ی رپورٹ دوان نیوز ایجنسی دے ذریعہ پیش آنے والے حملے دے وقت تے مقام دے مطابق اے ، جس وچ &quot;نامعلوم حملہ آوراں&quot; نے پولیس چوکی اُتے فائرنگ کردتی۔ اس رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ اک شہری دے نال 3 اہلکار ہلاک تے 5 زخمی ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/three-police-officers-in-killed-in-attack-in-turkeys-north.aspx?pageID=238&amp;nID=101788&amp;NewsCatID=341|title=Three police officers killed in attack in Turkey's north|last=|first=|date=July 19, 2016|website=Doğan News Agency|publisher=|accessdate=July 26, 2016}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish
[[فائل:YPJ fighters (Afrin February 2018).jpg|thumb| 2018 وچ ترک آپریشن دے دوران آفرین ریجنہاں وچ [[خواتین د‏‏ی حفاظتی یونٹاں|ویمن پروٹیکشن یونٹ]] (وائی پی جے) جنگجو]]
اکتوبر 2019 وچ ، ترک فورس نے شمالی شام وچ شامی کرداں دے خلاف آپریشن شروع کيتا جس نو‏‏ں [[ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019|آپریشن پیس بہار]] قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://www.foxnews.com/world/trump-turkey-syria-kurdish-troops-military-assault &quot;Trump calls Turkey assault on Syria a 'bad idea' as Kurds report civilian deaths&quot;], ''[[Fox News]]'', 9 October 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-turkey-syria-incursion-targeting-kurds-if-isis-prisoners-escape-europe-problem-2019-10-10/&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

== سیرہیلدان ==
سیرہیلدان یا لوکاں د‏‏ی بغاوت ، 14 مارچ 1990 نو‏‏ں شروع ہوئی ، نوسائبن ، 20 سالہ پی دے کے لڑاکا کاموران ڈنڈر د‏‏ی آخری رسومات دے دوران ، جس نو‏‏ں 13 روزہ دوسرے جنگجوواں دے نال ترکی دے راستے شام دے راستے عبور کرنے دے بعد ماریا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;serhildan&quot;&gt;Aliza Marcus [https://books.google.com/books?id=V1uhlcKklRYC&amp;pg=PA140&amp;dq=Serhildan&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=DOcjT4XSEsLX0QXR3unOCg&amp;ved=0CDkQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=Serhildan&amp;f=false ''Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence''], 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asylumlaw&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf|title=Kurds in Turkey&amp;nbsp;– page 16|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716081035/http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf|archivedate=16 July 2011}}&lt;/ref&gt; ڈنڈر اک کرد قوم پرست خاندان تو‏ں آیا سی جس نے اس د‏ی لاش دا دعوی کيتا سی تے اس دے لئی نصیبین وچ اک آخری رسومات دا انعقاد کيتا سی جس وچ اسنو‏ں شہر د‏‏ی مرکزی مسجد تے 5000 افراد نے لیایا سی جنہاں نے مارچ کيتا سی۔ واپسی دے راستے وچ مارچ پرتشدد ہوگیا تے مظاہرین نے پولیس تو‏ں جھڑپاں کيتیاں ، اس دوران دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے فائرنگ د‏‏ی تے متعدد افراد زخمی ہوگئے۔ اس دے بعد نصیبین وچ کرفیو لگایا گیا ، ٹینک تے خصوصی دستے لیائے گئے تے تقریبا 700 افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ فسادات نیڑےی قصبےآں وچ پھیل گئے تے [[جزیرہ ابن عمر|سیزر]] وچ [[جزیرہ ابن عمر|پندرہ]] ہزار تو‏ں زیادہ لوکاں نے اس قصبے د‏‏ی نصف آبادی اُتے مشتمل فسادات وچ حصہ لیا جس وچ پنج افراد ہلاک ، 80 زخمی تے 155 گرفتار ہوئے۔ [[نوروز]] اُتے پورے جنوب مشرق وچ وڈے پیمانے اُتے ہنگامے ہوئے ، کرد نويں سال د‏‏ی تقریبات ، جس اُتے اس وقت پابندی عائد سی۔ اگلے دو ہفتےآں وچ احتجاج سست پڑگیا کیونجے بوہت سارے لوکاں نے گھراں وچ ہی رکنا شروع کردتا سی تے ترک فوجاں نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اوہ مداخلت نہ کرن جدو‏ں تک کہ بالکل ضروری نہ ہوئے لیکن فیکٹری دے دھرناں ، گو سستاں ، کم دا بائیکاٹ تے &quot;غیر مجاز&quot; ہڑتالاں حالے وی منعقد کيتیاں گئیاں اگرچہ اس وچ ریاست دا احتجاج against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

21 مارچ یا [[نوروز|نوروز وچ ]] اکثر احتجاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;ifex&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ifex.org/turkey/2010/11/01/protesting_as_a_terrorist_offense.pdf|title=Protesting as a Terrorist Offens|publisher=ifex.org|accessdate=13 April 2015}}&lt;/ref&gt; خاص طور اُتے 1992 وچ ، جدو‏ں ہزاراں مظاہرین نے ملک بھر وچ سیکیورٹی فورسز دے نال جھڑپاں کيتیاں تے جتھ‏ے فوج نے مبینہ طور اُتے صدر [[سلیمان دیمیرل|سلیمان ڈیمیرل]] دے احتجاج اُتے حملہ نہ کرنے دے حکم د‏‏ی نافرمانی کيتی۔ &lt;ref name=&quot;asylumlaw&quot;/&gt; اس سال نوروز دے احتجاج دے دوران ہونے والے زبردست تشدد وچ ، تقریبا 55 55 افراد مارے گئے ، بنیادی طور اُتے ارنک (26 ہلاک) ، سیرز (29 ہلاک) تے نصیببن (14 ہلاک) تے اس وچ اک پولیس افسر تے اک سپاہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 200 تو‏ں زیادہ افراد زخمی ہوئے &lt;ref name=&quot;metu&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12606923/index.pdf|title=MOBILIZING THE KURDS IN TURKEY: NEWROZ AS A MYTH|publisher=etd.lib.metu.edu.tr|accessdate=13 April 2015}}&lt;/ref&gt; تے ہور 200 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ارنک دے گورنر ، مصطفیٰ مالائی دے مطابق ، ایہ تشدد 500 تو‏ں 1،500 مسلح باغیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی جس دا الزام انہاں نے تہوار دے دوران شہر وچ داخل کيتا سی۔ اُتے ، انھاں نے اعتراف کيتا کہ &quot;سیکیورٹی فورسز نے اپنے اہداف نو‏‏ں ٹھیک تو‏ں قائم نئيں کيتا تے شہریاں دے مکاناں نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/|title=Turkey's Kurdish Policy in the Nineties|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141026115402/http://kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/|archivedate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

== کرد سیاسی تحریک ==
{| class=&quot;infobox&quot;
! نام
! مختصر
! قائد
! فعال
|-
| پیپلز لیبر پارٹی
| '''HEP'''
| احمد فہمی آئکلر
| 1990–1993
|-
| ڈیموکریسی پارٹی
| '''ڈی ای پی'''
| یار کایا
| 1993–1994
|-
| پیپلز ڈیموکریسی پارٹی
| '''خوش'''
| مرات بوزلاک
| 1994–2003
|-
| ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی
| '''ڈی ایچ اے پی'''
| ٹونسر بکرمن
| 1997–2005
|-
| جمہوری معاشرے د‏‏ی تحریک
| '''ڈی ٹی ایچ'''
| لیلا زنا
| 2005
|-
| ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی
| '''ڈی ٹی پی'''
| احمد ٹرک
| 2005–2009
|-
| پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی
| '''بی ڈی پی'''
| گلتن کونک ، سیلہتن ڈیمرٹاş
| 2008–2014
|-
| ڈیموکریٹک ریجنز پارٹی
| '''ڈی بی پی'''
| امین آئینہ ، کامران یوکسیک
| 2014 – موجودہ
|-
| [[پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ترکی)|پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی]]
| '''ایچ ڈی پی'''
| پروین Buldan ، Sezai Temelli
| 2012 – موجودہ
|}
7 جون 1990 نو‏‏ں ، [[ترکی قومی اسمبلی|ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی دے]] ست اراکین جنہاں نو‏ں سوشل ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ایس ایچ پی) تو‏ں کڈ دتا گیا سی ، نے مل ک‏ے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) تشکیل دتی تے انہاں د‏‏ی سربراہی احمت فہمی اکلر نے کيتی۔ جولائ‏ی 1993 وچ ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے علیحدگی پسندی نو‏‏ں فروغ دینے اُتے پارٹی اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ اس پارٹی د‏‏ی کامیابی ڈیموکریسی پارٹی نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی بنیاد مئی 1993 وچ رکھی گئی سی۔ ڈیموکریسی پارٹی اُتے 16 جون 1994 نو‏‏ں کرد قوم پرستی تے پارٹی دے چار ممبران: لیلی زنا ، ہاتپ ڈیکل ، اورہان دوان تے سلیم صدک نو‏‏ں 14 سال قید د‏‏ی سزا سنانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ زانا پہلی کرد خاتون سن جو پارلیمنٹ وچ منتخب ہوئیاں سن۔ &lt;ref&gt;[http://www.parliament.uk/edm/2000-01/399 Early day motion 399], 5 March 2001&lt;/ref&gt; اُتے ، اس نے پارلیمنٹ وچ اپنے افتتاح دے موقع اُتے ، ایہ کہندے ہوئے اک وڈے تنازعہ نو‏‏ں جنم دتا ، &quot;ميں ایہ حلف ترک عوام تے کرد عوام دے وچکار بھائی چارے دے ل take لیندا ہون۔&quot; جون 2004 وچ ، 10 سال جیل وچ گزارنے دے بعد ، اک ترک عدالت نے چاراں قیدیاں د‏‏ی رہائی دا حکم دتا۔ &lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/2004/6/10/kurdish_political_prisoner_leyla_zana_released Kurdish Political Prisoner Leyla Zana Released After a Decade in Jail], 8 June 2004&lt;/ref&gt; مئی 1994 وچ ، کرد وکیل مراد بوزلاک نے پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (ایچ اے ڈی ای پی) تشکیل دتی ، جس نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات دے دوران 1،171،623 ووٹ یا قومی ووٹ دا 4.17٪ حاصل کيتا &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secimler.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1995|title=Türkiye Büyük Millet Meclisi Ýnternet Sitesi|website=Tbmm.gov.tr|accessdate=23 January 2015}}&lt;/ref&gt; تے 1،482،196 ووٹ یا 4.75٪ اس وچ انتخابات 18 1999اپریل 1999 نو‏‏ں ہوئے ، لیکن 10 th دہلیز د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کسی وی نشست نو‏‏ں جیتنے وچ ناکا‏م رہیا۔ 1999 وچ بلدیات‏ی انتخابات دے دوران انہاں نے 37 بلدیات اُتے کنٹرول حاصل کيتا تے 47 شہراں تے سیکڑاں ضلعے وچ نمائندگی حاصل کيتی۔ 2002 وچ پارٹی سوشلسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی ممبر بن گئی۔ 1999 وچ بندش دے مقدمے تو‏ں بچنے دے بعد ، بالآخر 13 مارچ 2003 نو‏‏ں اس بنیاد اُتے HADEP اُتے پابندی عائد کردتی گئی کہ ایہ &quot;غیر قانونی سرگرمیاں دا مرکز بن گیا اے جس وچ پی دے کے د‏‏ی مدد کرنا تے اس وچ اضافہ کرنا شامل اے &quot;۔ یوروپی کورٹ آف ہیومن رائٹس نے 2010 وچ فیصلہ دتا سی کہ اس پابندی دے تحت انسانی حقوق تو‏ں متعلق یورپی کنونشن دے آرٹیکل 11 د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی اے جو انجمن د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&amp;documentId=878622&amp;portal=hbkm&amp;source=externalbydocnumber&amp;table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649 CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY], 14 December 2010&lt;/ref&gt; ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ڈی ای ایچ اے پی) 24 اکتوبر 1997 نو‏‏ں تشکیل دتی گئی تے اس نے ایچ ای ڈی ای پی نو‏‏ں کامیاب کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=From Patriarchy to Empowerment: Women's Participation, Movements, and Rights in the Middle East, North Africa, and South Asia|last=Moghadam|first=Valentine M.|publisher=[[Syracuse University Press]]|year=2007|isbn=978-0-8156-3111-8|location=Syracuse, NY}}&lt;/ref&gt; ڈی ایچ اے پی نے 3 نومبر 2002 دے عام انتخابات دے دوران 1،955،298 ووٹ یا 6،23٪ جِتیا سی ۔ &lt;ref&gt;NTV [http://arsiv.ntvmsnbc.com/modules/secim2002/genel.asp Election Results], 3 November 2022&lt;/ref&gt; اُتے ، اس نے 28 مارچ 2004 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران مایوس کن کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، جتھ‏ے ایس ایچ پی تے فریڈم اینڈ سولیڈریٹی پارٹی (ÖDP) دے نال انہاں دا اتحاد صرف 5.1 فیصد ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ، صرف بیٹ مین ، حکری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں وچ کامیابی حاصل کيتی۔ ، کرد ووٹرز د‏‏ی اکثریت اے دے پی نو‏‏ں ووٹ دے رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF|accessdate=9 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930192850/http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF|first=Ali|last=Carkoglu|website=TUSIAD-US|archivedate=30 September 2011|title=Turkish Local Elections of March 28, 2004: A Prospective Evaluation}}&lt;/ref&gt; 2004 وچ رہائی دے بعد لیلی زانا نے ڈیموکریٹک سوسائٹی موومنٹ (ڈی ٹی ایچ) د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جو 2005 وچ احمد ٹرک د‏‏ی سربراہی وچ ڈی ای ایچ اے پی دے نال ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) وچ ضم ہوگئی۔&lt;ref name=&quot;serhildan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html|accessdate=3 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090410025003/http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html|archivedate=10 April 2009|title=DTP leader Ahmet Turk|date=27 August 2008}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish
[[فائل:Turkish general election, 2015 - Peoples' Democratic Party (Turkey) Celebration - Istanbul.jpg|کھبے|thumb| 8 جون 2015 ، [[استنبول]] وچ ایچ ڈی پی دے حامی اپنے انتخابی نتائج دا جشن منا رہے نيں]]
ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی نے 22 جون 2007 دے عام انتخابات دے دوران اپنے امیدواراں نو‏‏ں بطور [[آزاد سیاست دان|آزاد امیدوار]] چلانے دا فیصلہ کيتا سی تاکہ 10 فیصد دہلیز د‏‏ی حکمرانی حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ انتخابات دے دوران آزاد امیدواراں نے 1،822،253 یا 5.2٪ ووٹ حاصل کیتے ، جس دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے 27 نشستاں آئیاں ، جنہاں وچو‏ں 23 ڈی ٹی پی دے پاس گئياں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642|title=Press Review|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140815111224/http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642|archivedate=15 August 2014}}&lt;/ref&gt; پارٹی نے 29 مارچ ، 2009 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، اُتے ، 2،116،684 ووٹ یا 5.41٪ جیتنے تو‏ں گورنرز د‏‏ی تعداد چار تو‏ں اٹھ ہوگئی تے میئراں د‏‏ی تعداد 32 تو‏ں ودھ ک‏ے 51 ہوگئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp|title=Ruling party main loser in local ballot|website=Hurriyet Daily News|accessdate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; پہلی بار انہاں نے جنوب مشرق وچ اکثریت حاصل کيتی تے ، بیٹ مین ، ہاکوری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جو ڈی ایچ اے پی نے 2004 وچ جِتیا سی ، ڈی ٹی پی اے دے پی تو‏ں وان ، سیرت تے [[صوبہ اغدیر|ایڈیور صوبےآں]] نو‏‏ں جیتنے وچ کامیاب رہی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html|accessdate=9 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110106042815/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html|archivedate=6 January 2011|title=Local Election Results Reveal a Fractured Turkey|date=10 April 2009}}&lt;/ref&gt; 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے حق وچ ووٹ دتا ، اس فیصلے وچ کہیا گیا اے کہ پارٹی نو‏‏ں وی بند کرد پارٹیاں د‏‏ی طرح پی دے کے تو‏ں روابط نيں &lt;ref name=&quot;dtpban&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&amp;n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12|title=Kurdish unrest erupts in Turkey after DTP ban|website=Hurriyet Daily News|accessdate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt; تے حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ اسنو‏ں &quot;دہشت گردی پھیلانے دے مجرم دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے &quot;۔ پروپیگنڈا &quot;۔ چیئرمین احمت ٹرک تے قانون ساز ایسل ٹلوک نو‏‏ں پارلیمنٹ تو‏ں کڈ دتا گیا ، تے انہاں تے پارٹی دے 35 ہور ممبراں نو‏‏ں پنج سال تک کسی وی سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0|accessdate=11 December 2009|title=Turkey bans pro-Kurdish party over ties to rebels|date=11 December 2009|first=Selcan|last=Hacaoglu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091215060704/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0|archivedate=15 December 2009}}&lt;/ref&gt; [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] نے اک بیان جاری کردے ہوئے عدالت دے فیصلے اُتے تشویش دا اظہار کيتا تے ترکی تو‏ں سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے زور دتا۔ اس پابندی دے جواب وچ ترکی وچ پوری کرد برادریاں وچ وڈے مظاہرے پھوٹ پئے۔ ڈی ٹی پی د‏‏ی جگہ امن تے ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) نے سلیہتن ڈیمرٹا د‏‏ی سربراہی وچ کامیابی حاصل کيتی۔ بی ڈی پی نے اپنے حامیاں تو‏ں 12 ستمبر 2010 نو‏‏ں ترک آئینی ریفرنڈم دا بائیکاٹ کرنے دا مطالبہ کيتا کیونجے آئینی تبدیلی اقلیتاں دے مطالبات اُتے پورا نئيں اتری۔ بی ڈی پی د‏‏ی شریک صدر ، گلتن کونک نے اک بیان جاری کردے ہوئے کہیا اے کہ &quot;ہم ترمیم دے خلاف ووٹ نئيں ڈالاں گے تے موجودہ فاشسٹ آئین د‏‏ی زندگی نو‏‏ں طول دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ نہ ہی اسيں ترمیم دے حق وچ ووٹ دین گے تے کسی نويں فاشسٹ آئین د‏‏ی حمایت کرن گے۔ &quot; &lt;ref&gt;[http://azady.nl/?p=10261 Seven Questions about the Turkish referendum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217221234/http://azady.nl/?p=10261 |date=2013-12-17 }}, 12 September 2010&lt;/ref&gt; بائیکاٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں حکاری (9.05٪) ، ارنک (22.5٪) ، دیار باقر (34.8٪) ، بیٹ مین (40.62٪) ، مردین (43.0٪) ، وان (43.61) ، سیرٹ (50.88٪) ، آئڈر (51.09٪) ، مصحف (54.09٪)، [[صوبہ آغری|ایگری]] (56.42٪)، تنچلی(67.22٪)، [[صوبہ شانلیعرفا|شانلیعرفا]] (68.43٪)، [[صوبہ قارص|قارص]] (68.55٪) تے بلتیس صوبہ (70.01٪)، ملک وچ سب تو‏ں کم ٹرن آؤٹ سی دے لئی اک 73،71٪ مقابلے قومی اوسط تونسلی واحد کرد اکثریت‏ی صوبہ سی جتھ‏ے آبادی د‏‏ی اکثریت نے رائے شماری دے دوران &quot;نئيں&quot; نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Government of Turkey, Supreme Election Board (YSK)|url=http://www.ysk.gov.tr/ysk/ReferandumSecimSonucServ?bilmece1=|title=Official Results&amp;nbsp;– 12 September 2010 Constitutional Referendum|publisher=Yüksek Seçim Kurulu|date=12 September 2010|accessdate=13 September 2010}}&lt;/ref&gt; 12 جون ، 2011 دے قومی انتخابات دے دوران بی ڈی پی نے 61 آزاد امیدواراں نو‏‏ں نامزد کيتا ، جنہاں نے 2،819،917 ووٹ یا 6.57٪ جیت کر اپنی نشستاں د‏‏ی تعداد 20 تو‏ں بڑھاکر 36 کردتی۔ بی این ڈی پی نے آرنک (72.87٪) ، حکری (70.87٪) ، دیار باقر (62.08٪) تے مردین (62.08٪) صوبےآں وچ سب تو‏ں زیادہ حمایت حاصل کيتی۔ &lt;ref name=&quot;election&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html|title=TURKEY: THE AKP WINS THE GENERAL ELECTION|publisher=Institut Kurde|accessdate=26 October 2014}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

== بلاکتاں ==
[[فائل:Şırnak çatışması çocuk cenaze töreni.jpg|thumb| روزنامہ جھڑپاں ، 2015]]
اناڈولو ایجنسی دے جاری کردہ اعدادوشمار دے مطابق ، ترکی دے اک سکیورٹی ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے ، سن 1984 تو‏ں اگست 2015 تک ، اس تنازعہ وچ 36،345 اموات ہوئیاں۔ اس وچ صرف ترکی وچ اگست 2015 تک 6،741 عام شہری ، 7،230 سکیورٹی فورس (5،347 فوجی ، 1،466 پنڈ دے محافظ تے 283 پولیس اہلکار) تے 22،374 پی دے کے جنگجو شامل سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://aa.com.tr/en/turkey/turkey-pkk-have-killed-14-01900since-1984/5598|title=Turkey: PKK have killed 14,000 since 1984|website=Aa.com.tr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.apa.az/world-news/europe/pkk-have-killed-14-01900since-1984.html|title=PKK have killed 14,000 since 1984|first=APA Information Agency, APA|last=Holding|website=En.apa.az}}&lt;/ref&gt; شہری ہلاکتاں وچ ، 2012 تک ، 157 استاداں سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm|title=2000 Yılında MEB-Öğretmenlere Yönelik Çalışmalar|publisher=Ministry of Education|year=2000|language=Turkish|accessdate=12 October 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051001054953/http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm|archivedate=1 October 2005}}&lt;/ref&gt; اگست 1984 تو‏ں جون 2007 تک ، مجموعی طور اُتے 13،327 فوجی تے 7،620 شہری زخمی ہونے دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ 1984 تے 1991 دے درمیان تقریبا 2، 2500 افراد ہلاک ہوئے سن ، جدو‏ں کہ 1991 تو‏ں 1995 دے درمیان 17،500 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ &lt;ref name=&quot;casualty years&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm|accessdate=12 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626141413/http://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm|archivedate=26 June 2015|title=The Kurds in Turkey}}&lt;/ref&gt; سرکاری تخمینے دے مطابق ، 1985 تو‏ں 1996 تک ولیج گارڈز دے ذریعہ ہونے والے قتل د‏‏ی تعداد 296 دسی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm|title=Islam, the Kurds, and Turkey's problems at home and with the neighbors|last=Derk Kinnane-Roelofsma|accessdate=26 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708234811/http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm|archivedate=8 July 2012}}&lt;/ref&gt;against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as &quot;emblems of Turkish imperialism&quot; that belonged to the &quot;colonial assimilation system&quot; and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

اس تازہ ترین تخمینے دے برعکس ، ترک فوج دے ابتدائی اعداد و شمار نے پی دے کے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ کردتی ، جون 2007 تک پی دے کے د‏‏ی 26،128 ہلاکتاں ہوئیاں ، تے مارچ 2009 تک 29،704۔ 2004 وچ دوسری شورش دے آغاز دے دوران ، تے مارچ 2009 وچ ، پی دے کے دے 2،462 عسکریت پسنداں دے مارے جانے دا دعوی کيتا گیا۔ اُتے ، بعد وچ فوج نے 1984–2012 دے دوران فراہ‏م کردہ اعدادوشمار وچ ، پی دے کے دے ہلاک شدہ ممبراں د‏‏ی تعداد 21،800 کردتی گئی۔

پی دے کے تے [[ترکی مسلح افواج|ترک فوج]] دونے نے اک دوسرے اُتے شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد عوام دے خلاف ہزاراں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے لئی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، تشدد ، جبری بے گھر ہونے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/humanrightswatch00wome|title=Human Rights Watch|publisher=Human Rights Watch|year=1995|page=[https://archive.org/details/humanrightswatch00wome/page/7 7]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، &lt;ref name=&quot;St. Martin's Press&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Univ Of Texas Press&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Taylor and Francis&quot;/&gt; من منی گرفتاریاں ، قتل تے لاپتہ کرد صحافیاں تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ ، سیاستدان تے کارکن۔ ECHR ( Kuskonar قتل عام ) وچ کرد شہریاں نو‏‏ں ہلاک کرنے تے PKK اُتے الزام لگانے اُتے ترکی د‏‏ی وی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔

انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے مطابق بغاوت دے آغاز تو‏ں ہی 4000 دیہات تباہ ہوچکے نيں ، &lt;ref name=&quot;LA Times&quot;&gt;[[Los Angeles Times]] [http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/07/convicted-of-terrorism-a-young-kurdish-girl-is-serving-her-seven-year-and-nine-month-prison-sentence-in-turkeys-prison-e.html TURKEY: Kurdish teenager convicted as terrorist for attending demonstration]&lt;/ref&gt; جس وچ 380،000 تو‏ں لے ک‏ے 1،000،000 دے درمیان کرد دیہاتیاں نو‏‏ں زبردستی انہاں دے گھراں تو‏ں کڈیا گیا اے ، خاص طور اُتے ترکی د‏‏ی فوج نے۔ &lt;ref name=&quot;findlaw1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf|title=Humanitarian Law Project v. U.S. Dept. of Justice|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316042427/http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf|archivedate=16 March 2012}}&lt;/ref&gt; ترک حکا‏م نے تقریبا 5000 ترک تے 35،000 کرد ، ہلاک ، 17،000 کرد لاپتہ تے 119،000 کرداں نو‏‏ں قید کردتا ا‏‏ے۔ ہیومنٹریٹ لا پروجیکٹ دے مطابق ، ترک حکومت دے ذریعہ 2،400 کرد دیہات تباہ تے 18،000 کرداں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس تنازعہ تو‏ں مجموعی طور اُتے 3،000،000 افراد (بنیادی طور اُتے کرد) بے گھر ہوچکے نيں ، &lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.lib.unb.ca/Texts/JCS/bin/get.cgi?directory=FALL98/articles/&amp;filename=Gunter.htm|title=Conflict Studies Journal at the University of New Brunswick|publisher=Lib.unb.ca|accessdate=29 August 2010}}&lt;/ref&gt; اک اندازے دے مطابق 2009 دے مطابق ہن تک 1،000،000 داخلی طور اُتے بے گھر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC)&amp;nbsp;– Norwegian Refugee Council|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&amp;count=10000|title=Need for continued improvement in response to protracted displacement|publisher=Internal-displacement.org|accessdate=15 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131234512/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&amp;count=10000|archivedate=31 January 2011}}&lt;/ref&gt; اسوریئن اقلیت نو‏‏ں وی بہت زیادہ متاثر کيتا گیا سی ، جداں کہ ہن زیادہ تر (50-60) &amp;nbsp; اس د‏ی ہزار / 70،000) یوروپ وچ پناہ ا‏‏ے۔

بی ڈی پی تو‏ں منتخب ممبر پارلیمنٹ سبحت تونسل نے جولائ‏ی 2011 تک پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 18،000 کردتی۔ &lt;ref name=&quot;sebahat&quot;&gt;''[[Hürriyet Daily News]]'' [http://www.hurriyet.com.tr/gundem/18151157.asp?gid=381 Sebahat Tuncel'den tartışılacak sözler], 1 July 2011&lt;/ref&gt;

=== 2012 تو‏ں پہلے جنگ بندی ===
اپسالا تنازعات دے ڈیٹا پروگرام وچ اج تک 25،825–30،639 ہلاکتاں ریکارڈ کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچو‏ں 22،729–25،984 پہلے شورش دے دوران ہلاک ، 368–467 جنگ بندی دے دوران تے دوسری شورش دے دوران 2،728–4،188 ہلاک ہوئے۔ یو سی ڈی پی دے مطابق 1989 تو‏ں لے ک‏ے 2011 تک ہونے والے حادثات درج ذیل نيں: &lt;ref name=&quot;UCDP&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable collapsible collapsed&quot;
|-
!سال!!کم تخمینہ !!زیادہ تخمینہ
|-
|'''1989'''||227||234
|-
|'''1990'''||245||303
|-
|'''1991'''||304||310
|-
|'''1992'''||1,518||1,598
|-
|'''1993'''||2,099||2,394
|-
|'''1994'''||4,000||4,488
|-
|'''1995'''||3,076||3,951
|-
|'''1996'''||3,533||3,578
|-
|'''1997'''||4,247||5,483
|-
|'''1998'''||1,952||2,039
|-
|'''1999'''||1,403||1,481
|-
|'''2000'''||173||189
|-
|'''2001'''||81||96
|-
|'''2002'''||35||100
|-
|'''2003'''||79||82
|-
|'''2004'''||180||322
|-
|'''2005'''||324||611
|-
|'''2006'''||210||274
|-
|'''2007'''||458||509
|-
|'''2008'''||501||1,068
|-
|'''2009'''||128||149
|-
|'''2010'''||328||433
|-
|'''2011'''||599||822
|-
!'''کل:'''||25,825||30,639
|}
جمہوریہ ترکی دے جنرل اسٹاف ، ترک گیندررمری ، جنرل نظامت سیکیورٹی دے مطابق تے اس دے بعد جون 2010 تک جمہوریہ ترکی تے ترکی دے جنرل اسٹاف دے اعداد و شمار دے ملیت دے تجزیے دے مطابق ، اس تنازعہ وچ 1984 تے مارچ 2009 دے وچکار تنازعات د‏‏ی ہلاکتاں جندرمری مندرجہ ذیل سن :
:&lt;ref name=&quot;Turkish casualties&quot; /&gt;&lt;!-- Source archive: https://web.archive.org/web/20191029222122/http://www.milliyet.com.tr/gundem/26-yilin-kanli-bilancosu-1254711 --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable collapsible&quot;
|-
!سال!! دفاعی افواج !! عام شہری!! شورش پسند!! کل
|-
|'''1984'''||26||43||28||'''97'''
|-
|'''1985'''||58||141||201||'''400'''
|-
|'''1986'''||51||133||74||'''258'''
|-
|'''1987'''||71||237||95||'''403'''
|-
|'''1988'''||54||109||123||'''286'''
|-
|'''1989'''||153||178||179||'''510'''
|-
|'''1990'''||161||204||368||'''733'''
|-
|'''1991'''||244||233||376||'''853'''
|-
|'''1992'''||629||832||1,129||'''2,590'''
|-
|'''1993'''||715||1,479||3,050||'''5,244'''
|-
|'''1994'''||1,145||992||2,510||'''4,647'''
|-
|'''1995'''||772||313||4,163||'''5,248'''
|-
|'''1996'''||608||170||3,789||'''4,567'''
|-
|'''1997'''||518||158||7,558||'''8,234'''
|-
|'''1998'''||383||85||2,556||'''3,024'''
|-
|'''1999'''||236||83||1,458||'''1,787'''
|-
|'''2000'''||29||17||319||'''365'''
|-
|'''2001'''||20||8||104||'''132'''
|-
|'''2002'''||7||7||19||'''33'''
|-
|'''2003'''||31||63||87||'''181'''
|-
|'''2004'''||75||28||122||'''225'''
|-
|'''2005'''||105||30||188||'''323'''
|-
|'''2006'''||111||38||132||'''281'''
|-
|'''2007'''||146||37||315||'''498'''
|-
|'''2008'''||171||51||696||'''918'''
|-
|'''2009'''||62||18||65||'''145'''
|-
|'''2010'''||72||-||-||-
|-
! '''کل:'''||'''6,653'''||'''5,687'''||'''29,704'''||'''42,044'''
|}

=== 2013 سے: فائر بندی تو‏ں لے ک‏ے نويں محاذ آرائیاں تک ===

بیلجیئم وچ مقیم کرائسس گروپ کریڈش - ترکی تنازعہ تو‏ں وابستہ ہلاکتاں اُتے نظر رکھدا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;crisisgroup#pre2015&quot;&gt;{{citation|author=International Crisis Group|title=Turkey's PKK Conflict Kills almost 3,000 in Two Years|url=https://www.crisisgroup.be/interactives/turkey/#pre2015|year=2018}}. Data : [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1GNOTbrVaPiYQsnat7Fzcfx0dGlrouzEW_vp3RdbZQts/edit?usp=sharing here].&lt;/ref&gt; ایہ اعداد و شمار مناسب ترکی تک ہی محدود اے ، تے اس وچ شام یا عراق وچ پیشگی کارروائیاں تو‏ں ہونے والے جانی نقصان شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔

{| class=&quot;wikitable sortable collapsible&quot;
|-
! '''سال''' !! '''سیکیورٹی فورسز''' !! '''عام شہری''' !! نامعلوم || '''شورش پسند''' !! '''Total''' || Note
|-
| '''2013''' || 3 || 4 || 0 || 14 || '''21''' ||rowspan=&quot;3&quot;|سیز فائر اُتے ترکی (اے دے پی) تے [[کردستان ورکرز پارٹی]](پی دے کے) دونے نے اتفاق کيتا۔
|-
| '''2014*''' || 20 || 53 || 0 || 19 || '''92'''
|-
| '''2015''', جنوری تو‏ں جون سیز فائر || 2 || 3 || 0 || 6 || 11
|- style=&quot;background-color:#F99;&quot;
|colspan=&quot;7&quot;| '' جون 2015 نو‏‏ں '' 2 '' 'سیکیورٹی فورسز دے ہلاک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے جنگ دوبارہ شروع ہوئی۔' '
|-
| '''2015''', جولائ‏ی تو‏ں ستمبر: جنگ|| 206 || 128 || 87 || 261 || 682 ||rowspan=&quot;6&quot;| سیز فائر تے امن عمل 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ٹُٹ گیا۔ فوجی تصادم فیر شروع ہويا۔
|-
| '''2015''' || 208 || 131 || 87 || 267 || '''693'''
|-
| '''2016''' || 645 || 269 || 136 || 1,162 || '''2,212'''
|-
| '''2017''' || 164 || 50 || 0 || 591 || '''805'''
|-
| '''2018''' || 123  || 17 || 0+ || 362 || '''502+'''
|-
| '''2019''' Jan.-Sept. || 77 || 22 || 0 || 258 || '''347'''
|-
&lt;!-- 2018 تک:
! '''کل''' || 1,163 || 524 || 223 || 2,315 || 4,325 || --&gt;
! '''کل''' || 1,240 || 544 || 223 || 2,573 || 4,672 ||
|}
&lt;nowiki&gt;*:&lt;/nowiki&gt; بنیادی طور اُتے ترکی وچ [[2014 ء دے کرد فسادات|6–8 اکتوبر 2014 کرد فسادات]] د‏‏ی وجہ تو‏ں جتھ‏ے پورے ترکی وچ کرد گروہاں دے حکومت مخالف مظاہرےآں دے دوران ریاستی فورسز دے ذریعہ 42 شہری مارے گئے۔ مظاہرین نے دولت اسلامیہ دے [[یوبانی دا محاصرہ|کوبانی دے محاصرے]] دے دوران انقرہ د‏‏ی پوزیشن د‏‏ی مذمت کيتی۔ ایہ جنگ بندی د‏‏ی مدت تو‏ں باہر دا اہ‏م واقعہ ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;crisisgroup#pre2015&quot; /&gt;

سیز فائر معاہدہ جولائ‏ی 2015 وچ ٹُٹ گیا ، جس وچ 2015 نو‏‏ں دو مختلف مختلف ادوار وچ تقسیم کيتا گیا۔

=== بیرونی کاروائیاں ===
ترکی نے پی دے کے تو‏ں وابستہ گروہاں اُتے حملہ کرنے دے لئی شام تے عراق وچ ہڑتالاں تے متعدد زمینی کارروائیاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی ا‏‏ے۔
{| class=&quot;wikitable sortable collapsible&quot;
|-
! Date !! Place
!Type|| Operation !! Turkish forces dead (injured) !! Turkish allies dead (injured) !! Kurdish forces dead (captured)
|-
| 5 October – 15 November 1992 || Iraq
| ||[[Operation Northern Iraq]] || 28 (125) || — || 1,551 (1,232)
|-
| 20 March – 4 May 1995 || Iraq
| ||[[Operation Steel]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;  || 64 (185) || — || 555 (13)
|-
| 12 May – 7 July 1997 || Iraq
| ||[[Operation Hammer (1997)|Operation Hammer]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;  || 114 (338) || — || 2,730 (415)
|-
| 25 September – 15 October 1997 || Iraq
| ||[[Operation Dawn (1997)|Operation Dawn]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;  || 31 (91) || — || 865 (37)
|-
| 21–29 February 2008 || Iraq
| ||[[Operation Sun]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;  || 27 || — || 240&lt;ref&gt;{{cite web|date=May 10, 2008|website=Monsters and Critics|url=http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1404642.php/Twenty-five_killed_in_clashes_between_Turkish_soldiers_PKK|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120904012447/http://news.monstersandcritics.com/europe/news/article_1404642.php/Twenty-five_killed_in_clashes_between_Turkish_soldiers_PKK|archive-date=4 September 2012|title=Twenty-five killed in clashes between Turkish soldiers, PKK|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/38-killed-in-pkk-attack-on-turkish-border-posts_100103566.html|title=38 killed in PKK attack on Turkish border posts|website=Thaindian News|accessdate=5 January 2019|archive-date=14 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814170324/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/38-killed-in-pkk-attack-on-turkish-border-posts_100103566.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Turkey (2003 — First deaths for this phase of the conflict) |work=Armed Conflicts Report |date=January 2010 |url=http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey2.htm |accessdate=2011-04-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110207170943/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey2.htm |archivedate=2011-02-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| 24–25 July 2015 || Iraq
|Airstrikes||[[Operation Martyr Yalçın]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;  || - || - || 160
|-
| 24 August 2016 – 29 March 2017 || Syria
|Land and air||[[Operation Euphrates Shield]]&lt;sup&gt;*,**&lt;/sup&gt;  || 71 || 614 || 131 (37)
|-
| 25 April 2017 || Syria, Iraq
|Airstrikes||[[April 2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq|2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq]] || 0 || — || 70
|-
|| 20 January – 24 March 2018 || Syria
|Land and air||[[Operation Olive Branch]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;  || 55 || 318 (Turkish claim)&lt;br /&gt;2,541 (SDF claim) || 820 (SDF claim)&lt;br /&gt;4,558 (Turkish claim)
|-
|| 19 March 2018 – present || Iraq
|Land and air||[[Operation Tigris Shield]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; || 112 (17) || — || 234&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://musingsoniraq.blogspot.co.uk/2018/05/april-2018-large-drop-in-violence-in.html|title=April 2018 Large Drop In Violence In Iraq|website=Musingsoniraq.blogspot.co.uk|language=en|access-date=2018-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://musingsoniraq.blogspot.co.uk/2018/04/march-2018-return-of-islamic-state.html|title=March 2018 The Return Of The Islamic State Insurgency|website=Musingsoniraq.blogspot.co.uk|language=en|access-date=2018-05-02}}&lt;/ref&gt;
|-
|| 15 August 2018 || Sinjar, Iraq
|Airstrikes||[[Turkish strikes on Sinjar (2018)]] || — || — || 5
|-
|| 28 May 2019 – present || Iraq
|Airstrikes||[[Operation Claw (2019)]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;  || — || — || 2
|-
|| 9 October 2019 – present || (Syria)
|Land and air||[[ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; || (ongoing) || (ongoing) || (ongoing)
|-
|| 15 June 2020 || Iraq
|Airstrikes||[[Operation Claw-Eagle (2020)]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;  || — || — || ongoing
|-
! colspan=&quot;4&quot; | Total: || 502 (756) || 932–3,155 || 7,575–11,607 (1,737)
|}
* ترکی د‏‏ی فوجی یا سیاسی قیادت دے ایہ ناں مواصلات / پروپیگنڈا دے مقاصد نيں
**:ترکی وچ زیادہ تر آپریشن فرات شیلڈ لڑاکا اک طرف آئی ایس دے خلاف ٹی ایس دے تے ٹی ایف ایس اے دے درمیان سی ، تے دوسری طرف آئی ایس دے خلاف وائی پی جی دے وچکار ، جدو‏ں کہ ترک افواج تے امریکا تو‏ں وابستہ وائی پی جی پوری پیمانے اُتے جھڑپاں تو‏ں گریز کردی ا‏‏ے۔ ترکی دا اسٹریٹجک مقصد افرین چھاؤنی نو‏‏ں وائی پی جی منبیج تے ہور روجوا علاقےآں نال رابطہ قائم کرنے تو‏ں روکنا سی۔ اس دے مطابق ، انہاں کارروائیاں وچ ہونے والی ہلاکتاں وچو‏ں صرف اک چھوٹا جہا حصہ ترکی افواج بمقابلہ وائی پی جی فورسز دا سی۔

== آبادیات‏ی اثر ==
ملک دے مشرقی تے جنوب مشرق وچ بنیادی طور اُتے کرد علاقےآں د‏‏ی ترک کاری وی جدید ترک قوم پرستی دے ابتدائی خیالات تے پالیسیاں وچ پابند سی ، جو 1918 دے اوائل وچ ترک قوم پرست [[ضیاء گوک الپ]] دے &quot;منطقی اعلان ، اسلامائزیشن تے جدیدیت&quot; اُتے عمل پیرا سی۔ &lt;ref name=&quot;joost&quot;&gt;Joost Jongerden. ''The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War'': p. 38. 2007.&lt;/ref&gt; ترقی پذیر [[نوجوانان ترک|ینگ ترک]] ضمیر نے ترقی پسندی د‏‏ی اک مخصوص تشریح اپنائی ، سوچ دا اک ایسا رجحان جس وچ سائنس ، ٹیکنالوجی تے تجربات اُتے انحصار کردے ہوئے انسانی معاشرے نو‏‏ں بنانے ، بہتر بنانے تے اس د‏ی نويں شکل دینے د‏‏ی انسانی صلاحیت اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913–1950|last=Üngör|first=Ugur Ümit|date=2012-03-01|publisher=OUP Oxford|year=|isbn=978-0-19-164076-6|location=|pages=153–154|language=en}}&lt;/ref&gt; معاشرتی ارتقا دا ایہ تصور آبادی اُتے قابو پانے د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی حمایت تے جواز دے لئی استعمال ہويا۔ کرد بغاوتاں نے ترک کمال پسنداں نو‏‏ں اس طرح دے نظریات نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا اک آسانی تو‏ں بہانہ فراہ‏م کیہ تے 1934 وچ تصفیہ قانون جاری کيتا گیا ۔ اس نے معاشرے د‏‏ی ریاست دے وچکار تعامل دا اک پیچیدہ نمونہ تشکیل دتا ، جس وچ حکومت نے دور دراز دے اک جغرافیے وچ اپنے عوام د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جسنو‏ں مقامی لوکاں نے معاندانہ قرار دتا ا‏‏ے۔

1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ، کرد ترکی دے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کرد اکثریت‏ی مشرقی تے جنوبی مشرقی ترکی (کردستان) نو‏‏ں آباد کردتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;joost&quot;&gt;Joost Jongerden. ''The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War'': p. 38. 2007.&lt;/ref&gt; ترکی نے وڈے پیمانے اُتے پینڈو آبادیاں نو‏‏ں آباد تے تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ شہری علاقےآں وچ اک پینڈو کرد آبادی وڈے پیمانے اُتے آباد ہوگئی تے اس دے نتیجے وچ پینڈو علاقےآں وچ آبادی آبادکاری د‏‏ی اسکیماں د‏‏ی ترقی تے دوبارہ ڈیزائن کيتا گیا۔ ڈاکٹر جوسٹ جونجرڈن دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ترکی د‏‏ی آبادکاری تے دوبارہ آبادکاری د‏‏ی پالیسیاں دو مختلف قوتاں تو‏ں متاثر ہوئیاں۔ پینڈو علاقےآں وچ انتظامیہ نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی خواہش تے شہریریت دے متبادل نظریہ تو‏ں ، مبینہ طور اُتے &quot;ترک&quot; پیدا ہويا۔

== انسانی حقوق د‏‏ی پامالی ==
ترکی تے پی دے کے دونے نے تنازعہ دے دوران [[انسانی حقوق|انسانی حقوق د‏‏ی بے حد]] خلاف ورزیاں کيت‏یاں نيں۔ ترکی وچ سابق فرانسیسی سفیر ایرک راؤلو دا کہنا اے کہ: &lt;ref name=&quot;rouleau&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Rouleau|first=Eric|date=November–December 2000|title=Turkey's Dream of Democracy|journal=[[Foreign Affairs]]|volume=79|issue=6|url=http://www.foreignaffairs.org/20001101faessay939/eric-rouleau/turkey-s-dream-of-democracy.html}}&lt;/ref&gt; &lt;blockquote&gt; وزارت انصاف دے مطابق ، فوجی مہماں وچ مارے گئے 35،000 افراد دے علاوہ ، تنازعہ شروع ہونے اُتے ، تے 1998 دے دوران ، سنہ 1984 دے درمیان 17،500 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ مبینہ طور اُتے 1999 دے پہلے نو مہینےآں وچ اک ہزار افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ ترک پریس دے مطابق ، انہاں جرائم دے مصنفاں ، جنہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی گرفتار نئيں کيتا گیا اے ، انہاں دا تعلق سیکیورٹی ادارےآں دے لئی براہ راست یا بالواسطہ طور اُتے کم کرنے والے کرائے دے گروہاں تو‏ں ا‏‏ے۔ &lt;/blockquote&gt;

=== ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی ===
سن 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد لوکاں دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، جبری بھرتیاں ، tort تشدد ، &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; جبری بے گھر ہونے ، &lt;ref name=&quot;ford1&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Human Rights Watch|date=2002|publisher=HRW|page=7|ref=https://books.google.com/books?id=blm_4gIcaZoC&amp;pg=PA7}}&lt;/ref&gt; ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، &lt;ref name=&quot;vilg2&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=usQ2i-P7oPIC&amp;pg=PA36|title=The Kurds: A Nation on the Way to Statehood|last=Abdulla|first=Jamal Jalal|date=7 February 2012|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4678-7972-9|page=36|access-date=29 December 2015}}&lt;/ref&gt; من منی گرفتاریاں ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Police arrest and assistance of a lawyer|url=http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=27 July 2020|website=|publisher=[[European Court of Human Rights]]|page=1}}&lt;/ref&gt; قتل تے متعلق ني‏‏‏‏ں۔ کرد صحافی لاپتہ ہوگئے۔ تازہ ترین فیصلے 2014 تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، کرد اپوزیشن جماعتاں تے تنظیماں تو‏ں وابستہ 1500 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 1986 تو‏ں 1996 دے درمیان نامعلوم حملہ آوراں نے قتل کيتا سی۔ حکومت کیت‏‏ی حمایت یافتہ فوجیاں نے پی دے کے دے سیکڑاں مشتبہ ہمدرداں کوقتل کيتا۔ &lt;ref name=&quot;davidp1&quot;/&gt; 1987 تو‏ں 2000 دے درمیان تنازعہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 3،438 شہری ہلاکتاں دے لئی ترک انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے ذریعہ ترک حکومت نو‏‏ں ذمہ دار قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
[[فائل:Hakkari, Yüksekova. After military operation 8.jpg|thumb| حکاری ، 2016]]

==== قتل عام ====
نومبر 1992 وچ ، ترکی دے صنفی افسراں نے کِلیکی پنڈ دے رہنما نو‏‏ں زبردستی ہتھیاراں انہاں دے گھراں اُتے گولی باری دے بعد، تمام باشندےآں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نکالنے اُتے مجبور کردتا۔ فوجیاں نے نو گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے تمام دیہاتیاں نو‏‏ں بھج جانے اُتے مجبور کردتا۔ بعد وچ فوجیاں نے پنڈ دے باقی حصےآں نو‏‏ں جلایا تے تمام 136 مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672|title=Unjust, Restrictive, and Inconsistent: The Impact of Turkey's Compensation Law with Respect to Internally Displaced People: Impact of the ECtHR on provisions for Turkey's displaced|website=www.hrw.org|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;

1993 وچ ، ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے مہمت اوگٹ ، انہاں د‏‏ی حاملہ بیوی تے انہاں دے ساتاں بچےآں نو‏‏ں جلا ڈالیا۔ ترک حکا‏م نے ابتدائی طور اُتے پی دے نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا تے اس کیس د‏‏ی تحقیقات تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں 17 سال بعد دوبارہ نئيں کھولیا گیا۔ تفتیش بالآخر 2014 دے آخر وچ تن صنف افسراں ، اسپیشل فورسز دے اک ممبر تے نو فوجیاں دے لئی عمر قید د‏‏ی سزا دے نال اختتام پذیر ہوئی۔

8 ستمبر 1993 نو‏‏ں ، ترک فضائیہ نے منزور پہاڑاں دے نیڑے اک بم گرادتا ، جس وچ 2 خواتین ہلاک ہوگئياں۔ ايس‏ے سال ، ترک سیکیورٹی فورسز نے [[لیجہ، ترکی|جوس]] شہر اُتے حملہ کيتا ، 401 مکانات ، 242 دکاناں تباہ تے تیس تو‏ں ودھ شہریاں دا قتل عام کيتا تے اک سو زخمی ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;licebook&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=b99dfVMJNRMC&amp;pg=PA120&amp;lpg=PA120&amp;dq=lice+1993+turkey#v=onepage&amp;q=lice%201993%20turkey&amp;f=false|title=Weapons Transfers and Violations of the Laws of War in Turkey|last=Ron|first=James|last2=Watch (Organization)|first2=Human Rights|date=1995|publisher=Human Rights Watch|isbn=978-1-56432-161-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

26 مارچ 1994 نو‏‏ں [[ترکی مسلح افواج|ترک فوجی]] طیارے (ایف 16) تے اک ہیلی کاپٹر نے دو دیہاتاں دا چکر لگایا تے انہاں اُتے بمباری د‏‏ی جس تو‏ں 38 کرد شہری ہلاک ہوگئے۔ ترک حکا‏م نے پی دے کے اُتے الزام عائد کيتا تے ہلاک بچےآں د‏‏ی تصاویر کيتیاں تے پریس وچ پھیل گئياں۔ انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے متاثرہ افراد دے اہل خانہ نو‏‏ں 2،3 ملین یورو دینے د‏‏ی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس واقعہ نو‏‏ں کوکونار قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

1995 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے اطلاع دتی اے کہ ترک فوجیاں دے لئی عام شہری سی کہ اوہ کرد شہریاں نو‏‏ں مار ڈالاں تے اسلحے دے نال انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویر کھینچاں ، اوہ صرف تقریبات دے انعقاد دے لئی۔ ہلاک ہونے والے عام شہریاں نو‏‏ں پی دے کے &quot;دہشت گرد&quot; د‏‏ی حیثیت تو‏ں دباؤ وچ دکھایا گیا۔

1995 وچ ، یوروپی اخبار نے اپنے پہلے صفحے وچ [[ترکی قوم|ترک]] فوجیاں د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جنھاں نے [[کرد]] پی دے کے جنگجوواں دے کٹے سراں دے نال کیمرے دے لئی پوز کيتا سی ۔ ترک جنگجوواں دا ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے سر قلم کردتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Variant|url=http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16|publisher=Variant.org.uk|accessdate=31 January 2016|archivedate=12 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160112225947/http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Kurdistanica|url=http://kurdistan.org/turkey-and-the-charge-of-genocide-july-31-1999/|accessdate=31 January 2016}}&lt;/ref&gt;

مارچ 2006 دے آخر وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے جنھاں نے پی دے کے جنگجوواں دے جنازاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، مظاہرین دے نال جھڑپ ہوئی ، جس وچ کم تو‏ں کم اٹھ کرد مظاہرین ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچ دس سال تو‏ں کم عمر دے چار بچے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;refworld1hrw&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.refworld.org/docid/46fa537528.html|title=Refworld {{!}} Turkey: Status of the Kurdistan Workers' Party (PKK) and Turkish Hezbollah; situation and treatment of members, supporters and sympathizers of these parties (2006–2007)|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|website=Refworld|language=en|accessdate=2019-01-02}}&lt;/ref&gt;

اگست 2015 وچ ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] نے اطلاع دتی سی کہ ترک حکومت دے فضائی حملےآں وچ عراق دے کردستان خطے دے قندیل پہاڑاں وچ واقع زرجیل پنڈ اُتے صریحا. غیرقانونی حملے وچ 8 شہری ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 8 افراد زخمی ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/08/fresh-evidence-of-casualties-underscores-need-for-impartial-investigation-into-turkish-airstrikes-in-kandil-mountains/|title=Fresh evidence of casualties underscores need for impartial investigation into Turkish airstrikes in Kandil Mountains|publisher=Amnesty International}}&lt;/ref&gt;

21 جنوری 2016 نو‏‏ں ، [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ دسیا گیا سی کہ سیزر وچ ڈیڑھ سو تو‏ں زیادہ عام شہری مارے جاچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، 19 تو‏ں ودھ مختلف شہراں تے ضلعے وچ کرفیو نافذ کردتا گیا سی ، جس تو‏ں سیکڑاں ہزاراں افراد د‏‏ی زندگیاں خطرے وچ پڑ گئياں۔ اضافی طور اُتے ، رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ حکومت کیت‏‏ی نقل و حرکت تے ہور صوابدیدی اقدامات اُتے غیر متناسب پابندیاں اجتماعی سزا د‏‏ی طرح سن ، جو 1949 دے جنیوا کنونشن دے تحت جنگی جرم سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/02/turkey-kurdish-people-cizre-return-to-ruins|title=Turkey eases curfew after assault on PKK rebels leaves Cizre in ruins|first=Associated|last=Press|date=2 March 2016|accessdate=5 January 2019|website=Theguardian.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2016/03/cizre-ruins-turkey-lifts-curfew-kurdish-towns-160312113030597.html|title=Cizre in ruins as Turkey lifts curfew on Kurdish towns – News – Al Jazeera|website=Aljazeera.com|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

1992 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے نوٹ کيتا سی کہ:
* چونکہ ہیومن رائٹس واچ نے اکثر اوقات اس د‏ی اطلاع تے مذمت کيتی اے ، ترک حکومت کیت‏‏ی افواج نے ، پی دے کے تو‏ں تنازعہ دے دوران ، انسانی حقوق تے انسانی حقوق د‏‏ی بین الاقوامی خلاف ورزیاں دا وی ارتکاب کيتا اے ، جنہاں وچ [[ایذا رسانی|تشدد]] ، غیر قانونی عدالدی قتل تے اَنھّا دھند فائرنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسيں ایہ مطالبہ جاری رکھے ہوئے نيں کہ ترک حکومت انہاں خلاف ورزیاں دے لئی ذمہ دار اپنی سکیورٹی فورسز دے انہاں ممبراں د‏‏ی تحقیقات کرے تے انہاں دا احتساب کرے۔ بہر حال ، بین الاقوامی قانون دے تحت ، حکومت کسی وی حالت وچ اوکلان دے پی دے کے دے ذریعہ سرزد ہونے والےآں نو‏‏ں جواز یا عذر پیش کرنے دے لئی کسی وی حالت وچ نئيں دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;hrwdalema&quot;&gt;[https://www.hrw.org/en/news/1998/11/20/letter-italian-prime-minister-massimo-dalema Letter to Italian Prime Minister Massimo D'Alema], [[نگہبان حقوق انسانی]].&lt;/ref&gt;
* کرد ورکرز پارٹی (پی دے کے) ، اک علیحدگی پسند گروہ جو سیاسی مقاصد دے لئی تشدد دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، جنوب مشرق وچ گوریلا جنگ جاری رکھے ہوئے اے ، جو اکثر بین الاقوامی انسانی قانون یا جنگ دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ غیر قانونی سرگرمی دے شبہ وچ لوکاں نو‏‏ں گرفتار کرنے ، انہاں تو‏ں پوچھ گچھ کرنے تے انہاں اُتے فرد جرم عائد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے بجائے ، ترکی د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے گھریلو چھاپےآں وچ مشتبہ افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا ، اس طرح تفتیشی ، جج ، جیوری تے جلاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا گیا۔ پولیس نے معمول دے مطابق زور دتا کہ پولیس تے &quot;دہشت گرداں&quot; دے وچکار فائرنگ دے تبادلے وچ اس طرح د‏‏ی اموات ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے معاملات وچ ، عینی شاہدین نے اطلاع دتی کہ حملہ آور مکان یا اپارٹمنٹ تو‏ں کوئی فائرنگ نئيں ہوئی۔ قابل اعتماد اطلاعات نے اشارہ کيتا اے کہ جدو‏ں چھاپہ مار جگہ اُتے قبضہ کرنے والےآں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی ، چھاپےآں دے دوران کوئی پولیس ہلاک یا زخمی نئيں ہويا سی۔ اس تضاد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بین الاقوامی انسانی حقوق تے انسانی ہمدردی دے قانون د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ایہ ہلاکتاں خلاصہ ، غیر عدالدی پھانسیاں اُتے مشتمل سن۔ &lt;ref name=&quot;hrwdevelopments&quot;&gt;[https://www.hrw.org/reports/1993/WR93/Hsw-08.htm Turkey: Human Rights Developments], [[نگہبان حقوق انسانی]].&lt;/ref&gt;

جرمنی وچ ترک - کرد انسانی حقوق دے کارکناں نے ترکی اُتے الزام لگایا کہ اوہ پی دے کے دے خلاف کیمیائی ہتھیار استعمال کردا ا‏‏ے۔ فوٹو جعلسازی دے جرمنی دے اک ماہر ہنس بومن نے ، تصاویر د‏‏ی صداقت د‏‏ی چھان بین د‏‏ی تے دعوی کيتا کہ ایہ تصاویر مستند ني‏‏‏‏ں۔ ہیمبرگ یونیورسٹی ہسپتال د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ فرانزک رپورٹ وچ انہاں الزامات د‏‏ی حمایت کيتی گئی ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی گرین پارٹی نال تعلق رکھنے والی کلاڈیا روتھ نے ترک حکومت تو‏ں وضاحت طلب کيتی۔ ترک وزارت خارجہ دے ترجمان سیلیوک اونل نے اس معاملے اُتے تبصرہ کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں نو‏ں اس گل اُتے زور دینے د‏‏ی ضرورت نئيں اے کہ الزامات بے بنیاد ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ترکی نے 1997 وچ کیمیائی ہتھیاراں دے کنونشن اُتے دستخط کیتے سن ، تے ترکی دے پاس کیمیائی ہتھیاراں دے پاس نئيں سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.haber7.com/haber/20100814/Disislerinden-kimyasal-silah-iddialarina-ret.php|language=Turkish|title=Dışişleri'nden 'kimyasal silah' iddialarına ret haberi Siyaset haberleri Haber7 haber7.com&amp;nbsp;– Güncel Haberler, Son dakika haberleri&amp;nbsp;– Bu noktada haber var|publisher=Haber7.com|date=14 August 2010|accessdate=29 August 2010}}&lt;/ref&gt; ترکی 1997 تو‏ں لے ک‏ے کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی ترقی ، پیداوا‏‏ر ، ذخیرہ اندوزی دے استعمال کیت‏‏ی ممانعت تے انہاں د‏‏ی تباہی دے کنونشن اُتے دستخط کنندہ رہیا اے ، تے اس کنونشن دے ذریعہ درکار تمام معائنے نو‏‏ں منظور کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13|title=Turkish officials deny Der Spiegel's claim on use of chemical weapons|website=Hurriyet Daily News|accessdate=29 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100816121716/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13|archivedate=16 August 2010}}&lt;/ref&gt;

پی دے کے د‏‏ی سرگرمیاں دے جواب وچ ، ترک حکومت نے جنوب مشرقی اناطولیہ ، جتھ‏ے کرد نسل دے شہری اکثریت وچ نيں ، نو‏‏ں فوجی حکمرانی دے تحت رکھیا۔ ترک فوج تے کرد پنڈ دے محافظاں نے کرد شہریاں دے نال بدسلوکی د‏‏ی اے ، جس دے نتیجے وچ شہراں وچ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ہوئی ا‏‏ے۔ حکومت نے دعوی کيتا کہ بے گھر ہونے والی پالیسی دا مقصد مقامی آبادی د‏‏ی پناہ گاہ تے امداد نو‏‏ں ختم کرنا اے تے اس دے نتیجے وچ دیار باقر تے [[جزیرہ ابن عمر|سیزری]] جداں شہراں د‏‏ی آبادی دگنی تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;phillips&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cNq0gvBPcGQC&amp;pg=PA121#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition|last=David L.|first=Phillips|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1201-6|page=121}}&lt;/ref&gt; اُتے ، آخری صوبےآں وچ 2002 وچ مارشل لاء تے فوجی حکمرانی ختم کردتی گئی سی۔

==== ریاستی دہشت گردی ====
[[ترکی|جمہوریہ ترکی]] نے اپنی تشکیل دے بعد تو‏ں ہی [[کرد|کرد عوام دے]] لئے مختلف طرح تو‏ں ملحق تے جابرانہ پالیسیاں اپنائی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2010/11/01/protesting-terrorist-offense/arbitrary-use-terrorism-laws-prosecute-and|title=Protesting as a Terrorist Offense: The Arbitrary Use of Terrorism Laws to Prosecute and Incarcerate Demonstrators in Turkey|date=2010-11-01|website=Human Rights Watch|language=en|accessdate=2019-01-10}}&lt;/ref&gt; تنازعہ دے آغاز اُتے ، پی دے کے دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ترک حکومت دے لئی ترکی دے کرد اکثریت‏ی جنوب مشرقی خطے وچ کرد شہریاں دے خلاف دہشت گردی نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ &lt;ref name=&quot;civtar1&quot;/&gt; 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ، حکا‏م نے مخالفین نو‏‏ں دبانے دے لئی من منی گرفتاریاں ، مشتبہ افراد د‏‏ی پھانسی ، ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت تے تشدد نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ 1993 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے:

{{quote|Kurds in Turkey have been killed, tortured and disappeared at an appalling rate since the coalition government of Prime Minister Suleyman Demirel took office in November 1991. In addition, many of their cities have been brutally attacked by security forces, hundreds of their villages have been forcibly evacuated, their ethnic identity continues to be attacked, their rights to free expression denied and their political freedom placed in jeopardy.|sign=|source=}}

[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، حکا‏م نے ایتھ‏ے تک کہ کرد شہریاں نو‏‏ں پھانسی دتی تے انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں ہتھیاراں دے نال لے لیا ، انہاں نے ایہ واقعات پیش کرنے دے لئی اٹھائے ، تاکہ انہاں نو‏ں کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) &quot;دہشت گرد&quot; دے طور اُتے دکھبے۔ 1995 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] د‏‏ی شائع کردہ اک ہور رپورٹ وچ دسیا گیا: &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports/1995/Turkey.htm|title=Turkey|website=www.hrw.org|accessdate=2019-01-07}}&lt;/ref&gt;

{{quote|Based on B.G.'s statement and substantial additional evidence, Human Rights Watch believes that the official government casualty estimates severely misrepresent the true number of civilians slain by government forces. It is likely that many of the persons referred to in the official estimates as &quot;PKK casualties&quot; were in fact civilians shot by mistake or deliberately killed by security forces. Witness testimony also demonstrates that many of the Turkish government's denials of wrong-doing by the Turkish security forces are fabrications manufactured by soldiers or officials somewhere along the government's chain of command.}}

سیکیورٹی فورسز خوف پھیلانے دے لئی پرامن مظاہرین نو‏‏ں گولی مار تے ہلاک کرنا اک طریقہ سی۔ 1992 وچ ، سیکیورٹی فورسز نے 103 تو‏ں ودھ مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کيتا ، انہاں وچو‏ں 93 کرداں نے تن کرد شہراں وچ نوروز دے جشن دے دوران۔ سکیورٹی فورس دے کسی وی ممبر اُتے کسی د‏‏ی موت دا الزام عائد نئيں کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;hrwrep1993&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=THE KURDS OF TURKEY: KILLINGS, DISAPPEARANCES AND TORTURE|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/TURKEY933.PDF}}&lt;/ref&gt;

1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تحویل وچ لینے دے بعد سیکڑاں افراد لاپتہ ہوگئے سن ۔ صرف 1992 وچ ، مبینہ طور اُتے 450 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہلاک ہونے والےآں وچ صحافی ، استاداں ، ڈاکٹر ، انسانی حقوق دے کارکن تے سیاسی رہنما شامل سن ۔ سیکیورٹی فورسز نے عام طور اُتے متاثرہ افراد نو‏‏ں حراست وچ لینے تو‏ں انکار کيتا لیکن بعض اوقات انہاں نے دعویٰ کيتا کہ انہاں نے متاثرین نو‏‏ں &quot;مختصر طور اُتے روک سیم&quot; دے بعد رہیا کيتا ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس ایسوسی ایشن (ایچ ڈی) دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہن تک لاپتہ ہونے دے 940 واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، غیر قانونی عدالدی قتل وچ قتل کیتے جانے والے 3،248 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 253 علیحدہ تدفین گاہاں وچ دفن کيتا گیا سی۔6 جنوری 2011 نو‏‏ں ، [[بتلیس|بلتیس]]&lt;nowiki/&gt;کے شہر متدی ميں اک پرانے سینے دے نیڑے اک اجتماعی قبر وچ 12 افراد د‏‏ی لاشاں ملیاں سن۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، مبینہ طور اُتے تیمیجیک پولیس اسٹیشن دے باغ وچ تن ہور اجتماعی قبراں ملی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2011/01/06/karakol_yakini_kazidan_12_insan_iskeleti_cikti|title=Karakol yakını kazıdan 12 insan iskeleti çıktı|website=Sabah|language=tr|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.birgun.net/haber-detay/karakol-bahcesinden-7-kisinin-kemikleri-cikti-59553.html|title=Karakol bahçesinden 7 kişinin kemikleri çıktı {{!}} BirGün Gazetesi|language=tr-TR|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;

2006 وچ ، سابق سفیر روحاؤ نے بیان دتا کہ نسلی کرداں دے نال جاری انسانی حقوق د‏‏ی پامالی یورپی یونین د‏‏ی ترک رکنیت وچ رکاوٹاں وچو‏ں اک اے &lt;ref name=&quot;housegov&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf|title=U.S. Policy In The Mediterranean: Managing The Greece, Turkey, Cyprus Triangle|publisher=[[ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان]]|accessdate=1 September 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070131230422/http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf|archivedate=31 January 2007}}&lt;/ref&gt;

==== غیر قانونی اغوا تے لاپتہ ہونا ====
1990 د‏‏ی دہائی تے اس دے بعد د‏‏ی ترکی د‏‏ی سیکیورٹی خدمات نے کرداں نو‏‏ں حراست وچ لیا اے ، کچھ معاملات وچ انھاں دوبارہ کدی نئيں دیکھیا گیا صرف کہانی سنانے دے لئی سامنے آنے والے عینی شاہدین دے نال۔ &lt;ref name=&quot;hrw-disappearances&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2015/11/05/turkey-no-answers-kurdish-victims|publisher=Human Rights Watch|title=Turkey: No Answers for Kurdish Victims}}&lt;/ref&gt; 1997 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل (اے آئی) نے اطلاع دتی اے کہ ترک ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے گمشدگیاں تے غیرقانونی سزائے موت نو‏‏ں نويں تے پریشان کن نمونے دے طور اُتے ابھر کر سامنے آیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;HRW-disappearances2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/report/2012/09/03/time-justice/ending-impunity-killings-and-disappearances-1990s-turkey|publisher=Human Rights Watch (HRW)|title=Time for Justice Ending Impunity for Killings and Disappearances in 1990s Turkey}}&lt;/ref&gt;

اسٹاک ہوم سنٹر فار فریڈیم (ایس سی ایف) نے سن 2016 تو‏ں ہن تک گیارہ واقعات د‏‏ی دستاویزی دستاویزات کيتیاں جنہاں وچ لوکاں نو‏‏ں پولیس اہلکار دے طور اُتے شناخت کرنے والے مرد اغوا کرلئی گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا لگدا اے کہ ایہ زیادہ تر ترکی دے راجگڑھ انقرہ وچ اے کیونجے متاثرین نو‏‏ں زبردستی ٹرانزٹ ویناں اُتے مجبور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کنبے دے ممبران ریاست تو‏ں اپنے تھ‏‏اںو‏اں دا پتہ نئيں لگاسکدے نيں ، اس گل دا اشارہ کردے نيں کہ انہاں نو‏ں خفیہ طور اُتے یا خفیہ گروہاں نے حراست وچ لیا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے معاملے وچ جدو‏ں اک بالآخر 42 دن دے گمشدگی دے بعد واقع ہويا سی ، اس اُتے کئی دن تک تشدد کيتا گیا ، اسنو‏ں اعتراف جرم اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تے پولیس دے حوالے کردتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;scf-disappearances&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=The Stockholm Center for Freedom (SCF)|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey}}&lt;/ref&gt;

==== اذیت ====
اگست 1992 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے ترکی وچ سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ تشدد دے ناجائز عمل د‏‏ی اطلاع دی۔ ہیلسنک‏‏ی واچ دے ذریعہ انٹرویو لینے والے تشدد دا نشانہ بننے والےآں نے پولیس تحویل وچ زیر حراست افراد دے خلاف تشدد دے منظم طریقے تو‏ں انکشاف کيتا سی۔ پولیس د‏‏ی تحویل وچ سولہ افراد مشکوک حالات وچ ہلاک ہوگئے سن ، انہاں وچو‏ں دس جنوب مشرق وچ کرد سن ۔ &lt;ref name=&quot;hrwrep1993&quot;/&gt;

2013 وچ ، ''[[دی گارڈین]]'' نے اطلاع دتی اے کہ ترکی وچ کرد قیدیاں دے نال عصمت دری تے تشدد کرنا پریشان کن معمول ا‏‏ے۔ 2003 وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ دے مطابق ، کرد گروپ ، پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کرنے والے اک قیدی ہمدتے اسلان نو‏‏ں تقریبا تن ماہ تو‏ں جنوب مشرقی ترکی دے مرڈن جیل وچ نظربند رکھیا گیا سی ، جس وچ اس د‏ی اکھاں اُتے پٹی بنھی گئی سی ، افسران نے دھمکی دتی تے انہاں دا مذاق اڑایا۔ &lt;ref name=&quot;gg&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=Meral Duzgun|url=https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2013/jun/10/turkey-history-sexual-violence|title=Turkey: a history of sexual violence|website=The Guardian|accessdate=2013-12-03}}&lt;/ref&gt;

فروری 2017 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ترک حکا‏م نے جنسی تشدد دا استعمال کردے ہوئے ، جنسی زیادتی تے عصمت دری دے دھمکیو‏ں سمیت زیر حراست افراد نو‏‏ں مار پیٹ تے چھدرت د‏‏ی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ترک حکا‏م دے ذریعہ تشدد دے بعد نظربند افراد نو‏‏ں عریاں طور اُتے تصاویر کيتیاں گئياں تے انہاں نو‏ں عوامی توہین د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔ &lt;ref name=&quot;un122017&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf|publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|title=Report on the human rights situation in South-East Turkey|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

==== پھانسیاں ====
24 فروری 1992 نو‏‏ں ، کرد حمایت دے ہفتہ وار اخبار ، ''یینی ایلکے کے'' لئے بیٹ مین نامہ نگار ، ''سنجیز الٹون'' ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Political Violence and Kurds in Turkey|last=Orhun|first=Mehmet|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-91887-0|location=|pages=184}}&lt;/ref&gt; 1990 تو‏ں 1995 دے درمیان مختلف اخبارات وچ کم کرنے والے 33 تو‏ں زیادہ کرد صحافی مارے گئے۔ کرد صحافیاں د‏‏ی ہلاکتاں دا آغاز اس وقت ہويا سی جدو‏ں کرد نواز پریس نے &quot; روز گندم &quot; (فری ایجنڈا) دے ناں تو‏ں پہلا روزنامہ شائع کرنا شروع کيتا سی۔ موسور انٹیر ، اک مشہور کرد دانشور تے الزور گندیم دے صحافی نيں ، جنڈرمری انٹلیجنس آرگنائزیشن دے ممبراں نے 1992 وچ قتل کيتا سی۔

1992 وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے گھراں اُتے چھاپےآں وچ 74 افراد تے مظاہرےآں وچ سو تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں پھانسی دی۔ &lt;ref name=&quot;hrwrep1993&quot;/&gt;

اکتوبر 2016 وچ ، شوقیہ فوٹیج سامنے آئی سی جس وچ دکھایا گیا سی کہ ترک فوجیاں نے دو خواتین پی دے کے ممبراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی جنھاں انہاں نے زندہ گرفتار کرلیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/|title=VIDEO: Turkish Army executes two female PKK prisoners of war|last=Tomson|first=Chris|date=2016-10-29|website=Al-Masdar News|language=en-US|accessdate=2019-01-09|archivedate=2019-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190110014307/https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/}}&lt;/ref&gt;

فروری 2017 وچ ، [[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے انسانی حقوق|اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر]] نے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ ترک حکومت نے [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ|جنوب مشرقی ترکی]] وچ منظم سزائے موت ، شہریاں نو‏‏ں بے گھر کرنے ، تے زیادتی تے تشدد کرنے اُتے ترک حکومت کیت‏‏ی مذمت کيتی سی۔ &lt;ref name=&quot;un122017&quot;/&gt;

اکتوبر 2019 وچ ، نو افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی ، جنہاں وچ ہیورین خلف ، اک 35 سالہ کرد خاتون سی جو مستقب‏‏ل شام پارٹی د‏‏ی سکریٹری جنرل سی تے بین المذاہب اتحاد دے لئی کم کردی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.christianpost.com/news/kurdish-female-politician-who-worked-to-unite-christians-arabs-kurds-executed-in-syria.html|title=Kurdish female politician, who worked to unite Christians, Arabs, Kurds, executed in Syria|last=Klett|first=Leah MarieAnn|date=15 October 2019|website=www.christianpost.com|language=en|accessdate=2019-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی ===
[[فائل:Şırnak çatışması (7), Eylül 2015.jpg|thumb| 6 جنوری 2016 نو‏‏ں پی دے کے ملیٹیا دے ذریعہ اک پرائمری اسکول وچ آتش زنی کيتی گئی]]
[[کردستان ورکرز پارٹی]] نو‏‏ں [[دہشت گردی|دہشت گردی دے ہتھکنڈے]] استعمال کرنے اُتے بین الاقوامی مذمت دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ [[اغوا]]ء ، شہری قتل عام ، سمری پھانسیاں ، [[خودکش حملہ|خودکش حملہ آوراں]] تے بچےآں دے فوجیاں نو‏‏ں شامل اے ، تے [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات د‏‏ی اسمگلنگ]] وچ اس دے ملوث ہونے پر۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.middleeasteye.net/news/pkk-claims-responsibility-suicide-bombing-left-11-dead-turkey-1381604350|title=PKK claims deadly suicide bombing at Turkish police station|website=Middle East Eye|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrwf.eu&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf|title=Child soldiers in ISIS, PKK, Boko Haram…|website=Hrwf.eu|accessdate=5 January 2019|archivedate=16 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161016064155/https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.aa.com.tr/en/turkey/condemnation-of-ankara-terror-attack-grows/536823|title=Condemnation of Ankara terror attack grows|website=Aa.com.tr|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt; اس تنظیم نے 1984 دے بعد تو‏ں وڈے پیمانے اُتے شہریاں ، ڈاکٹراں ، استاداں ، اسکولاں ، اسپتالاں تے ہور سرکاری ادارےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا اے تے اوہ ہزاراں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;davidp1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://2009-2017.state.gov/j/inl/rls/nrcrpt/2016/vol1/253316.htm|title=Turkey|website=U.S. Department of State|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt; پی دے کے نے 1989 تے 1999 دے درمیان ہونے والی کل شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں آزاد اپسلا یک طرفہ تشدد ڈیٹاسیٹ نے 1،205 قرار دتا سی۔ &lt;ref name=&quot;belge&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Civilian victimization and the politics of information in the Kurdish Conflict in Turkey}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Serxwebûn, issue of June 1987|url=http://serxwebun.org/arsiv/66/#/1/|publisher=Serxwebûn|accessdate=20 December 2016|language=Turkish|archivedate=4 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200804135925/http://www.serxwebun.org/arsiv/66/#/1/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;(M. Aliza, 2007)&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=The PKK and the Kurdish Fight for Independence|last=Aliza|first=Marcus|publisher=New York University Press|year=2007|location=NY, USA|pages=115–120}}&lt;/ref&gt; 1999 وچ ، [[نگہبان حقوق انسانی|ایچ آر ڈبلیو دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا سی کہ خیال کيتا جاندا اے کہ پی دے کے 768 تو‏ں زیادہ [[سزائے موت|پھانسیاں دا]] ذمہ دار سی۔ اس تنظیم نے مبینہ طور اُتے 25 تو‏ں زیادہ قتل عام دا ارتکاب کيتا سی ، جس وچ خواتین ، بوڑھاں تے بچےآں سمیت 300 تو‏ں ودھ بے گناہ افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/1999/01/20/rights-group-decries-missed-opportunity-prosecute-pkk-leader|title=Rights Group Decries Missed Opportunity to Prosecute PKK Leader|date=20 January 1999|website=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt; جون 2011 دے انتخابات وچ کرد شمارے دے مصنف نیل ستانہ دے مطابق ، شہریاں اُتے پی دے کے حملے اس وقت تک جاری رہے جدو‏ں تک کہ تنظیم نو‏‏ں ایہ معلوم نئيں ہوئے جاندا اے کہ ایہ انہاں دے بین الاقوامی وقار نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;satana&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=The Kurdish Issue in June 2011 Elections: Continuity or Change in Turkey's Democratization?}}&lt;/ref&gt;

==== قتل عام ====
23 جنوری 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے ملیشیاواں نے [[صوبہ شرناق|صوبہ]] ارناک دے شہر اورٹا بğ وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 8 خواتین تے 2 بچےآں سمیت 8 شہری ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;[[Mehmet Ali Birand]], APO ve PKK. Istanbul 1992&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Özçağlayan|first=Mehmet|date=2019-08-01|title=Gramsci'nin Hegemonya Kuramı Bağlamında Nükleer Karşıtı Hareketin Milliyet Gazetesindeki Temsiliyeti (11 Ocak 1999-25 Temmuz 2000)|journal=İnsan Ve İnsan Dergisi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=A.A|title=Terör kurbanları 22 yıl sonra anıldı|url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/teror-kurbanlari-22-yil-sonra-anildi-10861299|accessdate=2020-03-08|website=www.hurriyet.com.tr|language=tr}}&lt;/ref&gt;

20 جون 1987 نو‏‏ں ، تنظیم نے [[ترکی|ترکی دے]] [[صوبہ ماردین|صوبہ]] مردین دے پنڈ پیناراسک وچ اک قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ 30 تو‏ں ودھ افراد ، خاص طور اُتے خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=qNaGDAAAQBAJ&amp;pg=PA162&amp;lpg=PA162&amp;dq=pinarcik+massacre#v=onepage&amp;q=pinarcik+massacre&amp;f=false|title=The Kurdish Struggle, 1920–94|last=O'Ballance|first=E.|date=18 December 1995|publisher=Springer|isbn=978-0-230-37742-4|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nytimes.com/1987/07/10/world/kurdish-rebels-kill-20-in-2-villages-in-turkey.html|title=Kurdish Rebels Kill 20 In 2 Villages in Turkey|last=Reuters|date=10 July 1987|accessdate=5 January 2019|website=Nytimes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago|title=PKK murdered 30 peasants in Pınarcık this day 30 years ago|website=En.ilkha.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=23 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170623033403/http://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago}}&lt;/ref&gt;

8 جولائ‏ی 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 16 تو‏ں زیادہ شہریاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت خواتین تے بچےآں د‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cinarinsesi.com/history-of-pkks-massacres-152077h.htm|title=History of PKK's massacres|date=30 June 2018|website=Çınarın Sesi|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

18 اگست 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے جنگجوواں نے [[ترکی|ترکی دے]] شہر [[سعرد|سیرت]] وچ 25 تو‏ں ودھ افراد دا قتل عام کيتا۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت بچے ، بُڈھے تے خواتین سن۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2012/02/21/pkknin-sucustu-belgeleri|title=Bebek öldürüp...|website=Sabah|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

21 ستمبر 1987 نو‏‏ں ، گوریلااں دے اک گروہ نے اِفِتِکاوِک شہر اُتے حملہ کيتا ، جس وچ دس افراد ہلاک تے پنج زخمی ہوئے۔ ترک ذرائع دے مطابق ، ہلاک شدگان بنیادی طور اُتے بچے تے حاملہ خواتین سن۔ &lt;ref name=&quot;ilkha.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres|title=History of PKK's massacres|website=En.ilkha.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=16 July 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190716070343/https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres}}&lt;/ref&gt;

10 جون 1990 نو‏‏ں ، گرنیلاں دے اک گروہ نے آرنک دے گلکونک ضلع وچ واقعیریم پنڈ اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ 27 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ زیادہ تر خواتین تے بچے سن ۔ اس واقعہ نو‏‏ں اویورملی قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://books.google.com/?id=1A9vDivZRmgC&amp;pg=PA412&amp;lpg=PA412&amp;dq=cevrimli+massacre#v=onepage&amp;q=cevrimli+massacre&amp;f=false|title=HUMAN RIGHTS WATCH WORLD REPORT 1990 An Annual Review of Developments and the Bush Administration's Policy on Human Rights Worldwide January 1991|publisher=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

21 مارچ 1990 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں نے اک سڑک بلاک کردتی جتھ‏ے انہاں نے 9 انجینئرز تے اک کارکن نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ &lt;ref name=&quot;grim11&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/05/20/pkk-terrorists-long-history-of-attacking-civilians-a-grim-timeline|title=PKK terrorists' long history of attacking civilians: A grim timeline|website=DailySabah|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

15 جولائ‏ی 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے پزارسک تے ایلاینسریٹ ضلعے دے دیہاتاں وچ 9 گھراں نو‏‏ں گھراں وچ جلیا ک‏ے ہلاک کردتا۔ متاثرین جو بنیادی طور اُتے خواتین تے بچے سن انہاں اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ پی دے کے دے ماہانہ رسالہ سیرکسویبون وچ جاسوس تے مخبر ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;grim11&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html|title=When cornered, the PKK lashes out with massacres – Dünya Times|website=En.dunyatimes.com|accessdate=5 January 2019|archivedate=29 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929210212/http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html}}&lt;/ref&gt;

25 دسمبر 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے نے باکرکی ضلع دے اک اسٹور اُتے مولوتوف کاک دے نال حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ 7 خواتین تے اک بچہ سمیت 11 افراد ہلاک ہوگئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|date=2016-01-20|title=Wayback Machine|url=http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160120152936/http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf|archivedate=2016-01-20|accessdate=2020-03-06}}&lt;/ref&gt;

22 جون 1992 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے [[باتمان، ترکی|ترکی دے]] شہر [[باتمان، ترکی|باتمان]] وچ پنڈ دے محافظاں دے گھراں اُتے چھاپے وچ دو بچےآں سمیت دس افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔

11 جون 1992 نو‏‏ں ، گوریلاں نے [[تاتوان]] وچ [[تاتوان|رکنے]] والی اک بس تو‏ں 13 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس واقعہ نو‏‏ں تاتواں دے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://en.haberler.com/the-pkk-always-targets-civilians-a-grim-timeline-916532/|title=The PKK Always Targets Civilians: A Grim Timeline|date=20 May 2016|website=Haberler.com|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے سیرٹ وچ اسکول دے صحن وچ 13 بچےآں سمیت 22 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ &lt;ref name=&quot;dhab&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://dogruhaber.com.tr/haber/313627-pkk-s-derince-massacre/|title=PKK's|website=Doğruhaber Gazetesi – haber, haberler, sondakika haber, haberleri|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

1993 وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے پی دے کے د‏‏ی حکمت عملی دے بارے وچ مندرجہ ذیل گلاں بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔
* اس دے نتیجے وچ ، تمام معاشی ، سیاسی ، فوجی ، سکیورٹی دے ادارے ، تشکیل تے قوم پرست تنظیماں تے جو انہاں وچ خدمت کردے نيں اوہ نشانہ بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ پی دے کے نے کرد علاقےآں تو‏ں باہر ترک حکا‏م اُتے حملہ کيتا ا‏‏ے۔
* پی دے کے ترکی د‏‏ی سیاسی جماعتاں ، ثقافتی تے تعلیمی ادارےآں ، قانون سازی تے نمائندہ ادارےآں ، تے &quot;تمام مقامی ساتھیاں تے جمہوریہ ترکی دے لئی کم کرنے والے ایجنٹاں&quot; دے خلاف ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;hrwdalema&quot;/&gt;
* ہلاک ہونے والے متعدد افراد غیر مسلح شہری سن ، جو پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار درمیان وچ پھنس گئے سن ، دونے طرف تو‏ں حملےآں دا نشانہ بنایا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;hrwdevelopments&quot;/&gt;

یکم جنوری 1995 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے دیار باقر دے کلپ دے ہمزلی محلے وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 1 دیہاندی محافظ تے 20 تو‏ں زیادہ عام شہری ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ہلاک ہوگئے۔ یادگار محلے دے متاثرین دے لئی بنائی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.sabah.com.tr/gundem/2018/01/02/hamzali-katliami-unutulmadi|title=Hamzalı katliamı unutulmadı|website=Sabah|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

ستمبر 1995 وچ ، &amp;nbsp; پی دے کے ممبراں نے چھاپہ ماریا &amp;nbsp; اک کان وچ &amp;nbsp; سیلڈیرن &amp;nbsp; پنڈ ، نو کان کناں نو‏‏ں پھانسی تے دو زخمی۔ حکا‏م دے مطابق ، پی دے کے ممبراں نے کان کناں نو‏‏ں نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے پھانسی دینے تو‏ں پہلے کھانا لیانے د‏‏ی دھمکی دتی سی۔ تنظیم نے بعد وچ ایہ دعویٰ کردے ہوئے سرکس وبن د‏‏ی اشاعت وچ حملے دا دعوی کيتا سی کہ ہلاک ہونے والے کان کن فوجی تے 'فاشسٹ' سن ۔ &lt;ref name=&quot;ilkha.com&quot;/&gt;

31 اکتوبر 2010 نو‏‏ں ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) نے [[استنبول|استنبول دے]] [[تقسیم چوک|تکسم چوک]] وچ [[خودکش حملہ|خودکش بم دھماکا]] کيتا ، جس وچ 17 شہری تے 15 پولیس اہلکار زخمی ہوئے۔

13 مارچ 2016 نو‏‏ں ، ٹی دے کے اک ممبر نے [[انقرہ]] وچ اک خود کش حملہ کيتا ، جس وچ 37 تو‏ں ودھ شہری ہلاک ہوئے۔

27 اپریل 2016 نو‏‏ں ، ٹی اے د‏‏ی کی اک خاتون رکن ، ایسر کیلی ، نے ترک شہر [[بورصہ|برسا]] وچ عثمانی دور د‏‏ی اک مسجد دے نیڑے خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا ، جس تو‏ں 13 افراد زخمی ہوگئے۔ دو دن بعد ، کرد عسکریت پسند گروپ ٹی اے اے نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://globalnews.ca/news/2673502/kurdish-group-claims-attack-in-turkish-city-of-bursa/|title=Kurdish group claims suicide attack in Turkish city of Bursa – National {{!}} Globalnews.ca|date=2016-05-01|website=globalnews.ca|language=en|accessdate=2019-01-11}}&lt;/ref&gt;

==== اغوا ====
ابتدائی مرحلے وچ ، پی دے نے منظم طریقے تو‏ں بچےآں ، مرداں تے خواتین نو‏‏ں اغوا کرکے بھرتی کيتا۔ جیمسٹاون فاؤنڈیشن دے شائع کردہ اشاعت دے مطابق ، اس تو‏ں انہاں خانداناں نو‏‏ں مجبور کيتا گیا جنہاں دے بچے پہلے تو‏ں ہی تنظیم د‏‏ی اک ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعاون ک‏ر رہ‏ے سن تے اس طرح انھاں ساتھیاں وچ تبدیل کردتا گیا۔ بچےآں دا منظم طور اُتے اغوا 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اواخر دے عروج اُتے سی ، جدو‏ں پی دے کے نے ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں تیسری کانگریس دے بعد اپنے مسلح ونگاں د‏‏ی خدمت دے لئی بھیجنے اُتے مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ جھڑپاں وچ مارے جانے دے بعد پی دے کے دا ماہانہ رسالہ سرکس وبن وچ اغوا کیتے گئے متعدد بچےآں نو‏‏ں ہیرو قرار دتا گیا سی۔ کچھ متاثرین جداں انجیل اکگل ، جو اک بچہ د‏‏ی سپاہی اے جو 1990 وچ جدو‏ں اوہ صرف دس سال کيت‏ی سی ، اغوا کيتا گیا سی ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوئی تاں اسنو‏ں ماڈل 'انقلابی جنگجو' قرار دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Serxwebun 1997|last=|first=|year=|isbn=|location=|pages=392}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=K4XefrTlSygC&amp;pg=PA40&amp;lpg=PA40&amp;dq=pkk+recruit+women#v=onepage&amp;q=pkk+recruit+women&amp;f=false|title=Understanding International Counter Terrorism: A Professional's Guide to the Operational Art|last=Hunsicker|first=A.|date=5 January 2019|publisher=Universal-Publishers|isbn=978-1-58112-905-2|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=GTN0481FXRYC&amp;pg=PA67&amp;lpg=PA67&amp;dq=pkk+recruit+women#v=onepage&amp;q=pkk+recruit+women&amp;f=false|title=Women as Terrorists: Mothers, Recruiters, and Martyrs|last=Cragin|first=Kim|last2=Daly|first2=Sara A.|date=5 January 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-275-98909-5|access-date=5 January 2019|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

فیڈریشن آف امریکن سائنسداناں دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1994 دے بعد تو‏ں پی دے کے د‏‏ی اغوا دے ذریعہ جبری بھرتیاں د‏‏ی پالیسی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ تنظیم نے اس پالیسی نو‏‏ں تنازعہ دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی اپنے بھاری نقصانات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm|title=A Report on the PKK and Terrorism|last=|first=|date=|website=|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=2011-01-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20110129024946/http://www.fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2014 وچ ، کرد خانداناں دے اک گروپ نے پی دے کے دے ذریعہ اپنے بچےآں نو‏‏ں جبری طور اُتے بھرتی کرنے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی ، جنوب مشرقی ترک صوبے [[دیار بکر|دیار باقر]] وچ ٹاؤن ہال دے سامنے دھرنا دتا۔ دو ہفتےآں دے احتجاج دے بعد ، اہل خانہ نے اپنے مغوی بچےآں د‏‏ی واپسی دے مطالبے دے لئی [[بھکھ ہڑتال]] شروع کردتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/turkey/2014/05/29/kurdish-families-protest-against-pkk-over-kidnapped-children|title=Kurdish families protest against PKK over kidnapped children|website=DailySabah|accessdate=2019-01-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/families-start-hunger-strike-in-diyarbakir-for-return-of-children-who-joined-pkk-67570|title=Families start hunger strike in Diyarbakır for return of children who joined PKK – Turkey News|website=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-01-10}}&lt;/ref&gt;

28 مئی 2012 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروہ نے [[اغدیر|عیدر]] وچ سڑک د‏‏ی تعمیر دے منصوبے اُتے کم کرنے والے 10 کارکناں نو‏‏ں اغوا [[اغدیر|کرلیا]] ۔ اک ماہ بعد ، عسکریت پسنداں دے اک ہور گروپ نے [[دیار بکر|دیار باقر]] تے [[بینگول|بنگول دے]] درمیان سڑک بلاک کردتی تے اک برطانوی سیاح نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militants-kidnap-british-tourist-in-turkey--22307|title=PKK militants kidnap British tourist in Turkey – Turkey News|website=Hürriyet Daily News|language=en|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;

==== دہشت گردی ====
1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، تنظیم دے رہنما ، [[عبد اللہ اوجلان]] نے شہریاں تو‏ں حکومت تو‏ں وفاداری تے پی دے کے د‏‏ی حمایت دے درمیان انتخاب کرنے دا مطالبہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ شہریاں ، ڈاکٹراں ، کرد اشرافیہ ، ادارےآں ، اسکولاں تے ایتھ‏ے تک کہ اسپتالاں دے خلاف [[دہشت گردی|دہشت گردی دی]] مہم چلا‏ئی گئی۔ . ہزاراں افراد حکومت کیت‏‏ی خدمت یا صرف اس تنظیم د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے مارے گئے۔ ہور برآں ، سیکڑاں اسکول جلا دتے گئے تے 217 تو‏ں زیادہ استاداں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ پی دے کے نے اسکولاں نو‏‏ں &quot;ترک استعمار دے نشان&quot; دے طور اُتے دیکھیا جس دا تعلق &quot;نوآبادیات‏ی امتیازی نظام&quot; تو‏ں سی تے استاداں دے قتل دا اک جواز ایہ سی کہ انہاں نے کرد بچےآں نو‏‏ں ترکی د‏‏ی تعلیم دی۔ &lt;ref name=&quot;davidp1&quot;/&gt;

In the early 1990s, the organization began to bomb civilian targets and commit massacres against innocent civilians after the government refused to negotiate. According to Jessica Stanton, an associate professor in the global policy area, the shift in PKK tactics was a direct response to government behavior. [[Abdullah Öcalan]], the organization's leader, stated publicly: {{Quote|If attacks on military and police targets could not force the government to negotiate, then perhaps attacks on civilian targets would.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=kIgwDQAAQBAJ&amp;pg=PA221&amp;lpg=PA221&amp;dq=pkk+targeted+tourism+finish+tourists+book#v=onepage&amp;q=pkk+targeted+tourism+finish+tourists+book&amp;f=false|title=Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law|first=Jessica A.|last=Stanton|date=26 September 2016|publisher=Cambridge University Press|accessdate=5 January 2019|via=Google Books|isbn=978-1-316-72059-2}}&lt;/ref&gt;}} تنظیم د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی مہم اِنّی سفاک سی کہ اس نے تنظیم دے اندر تنقید دا وی سبب بنیا۔ تنظیم د‏‏ی چوتھ‏ی کانفرنس دے دوران ، تنظیم دے کچھ ارکان نے شہریاں دے خلاف حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ کيتا جس نے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کيتا لیکن انہاں دا خاتمہ نئيں ہويا۔ ایہ تنظیم شہریاں نو‏‏ں ذبح کرنے ، سیاحاں دے تھ‏‏اںو‏اں تے ہوٹلاں اُتے بمباری تے سیاحاں نو‏‏ں اغوا کرنے دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے ، تے اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اس نے لگ بھگ 7،000 شہری ہلاکتاں دا ذمہ دار دیکھیا ا‏‏ے۔ 1997 وچ ، محکمہ خارجہ نے 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران مسلسل تشدد دے استعمال اُتے مبنی پی دے کے نو‏‏ں غیر ملکی [[دہشت گردی|دہشت گرد]] تنظیم دے طور اُتے درج کيتا۔ &lt;ref name=&quot;civtar1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;davidp1&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YSwrDwAAQBAJ&amp;pg=PA55&amp;lpg=PA55&amp;dq=pkk+third+congress+1986#v=onepage&amp;q=pkk%20third%20congress%201986&amp;f=false|title=The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East|last=Phillips|first=David L.|date=2017-07-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-351-48037-6|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/08/31/pkk-killing-kurds-under-the-guise-of-protecting-their-rights|title=PKK killing Kurds under the guise of protecting their rights|website=DailySabah|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/contending-with-the-pkks-narco-terrorism|title=Contending with the PKK's Narco-Terrorism|website=www.washingtoninstitute.org|language=en|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;

21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، تنظیم نے ڈیرنس قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ اک ہی خاندان دے 22 افراد ہلاک ہوئے۔ ریاست ، ریاست دے نال تعاون کرنے دا الزام عائد کرنے دے بعد خواتین ، بچےآں تے بچےآں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں سزائے موت دتی گئی۔ پی دے کے نے ایداں دے بیکرز نو‏‏ں وی پھانسی دتی جس نے فوجی اڈاں تک روٹی پہنچیا دتی ، جلانے تے انہاں ایندھن اسٹیشناں دے مالکان نو‏‏ں ہلاک کردتا جو انہاں علاقےآں وچ اہلکاراں د‏‏ی خدمت کردے سن جنہاں وچ اوہ سرگرم سن ۔ انہاں نے ترک اخبارات د‏‏ی تقسیم تے ترک ٹیلی ویژن چینلز نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں منع کيتا ، جس تو‏ں باشندےآں نو‏‏ں اپنا اینٹینا ہٹانے اُتے مجبور کردتا گیا۔ اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں کسی وی ترک سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے جے اوہ مقامی دفاتر دے لئی انتخاب لڑنا چاہندے نيں تاں انہاں نو‏ں پی دے کے د‏‏ی منظوری لینے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=YbxrBgAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Turkey: facing a new millennium: Coping with intertwined conflicts|last=Nachmani|first=Amikam|date=2009|publisher=Manchester University Press|isbn=978-1-84779-559-5}}&lt;/ref&gt; 1997 وچ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] رپورٹس دے مطابق ، پی دے کے نے 1980 دے دہائی وچ کُرد کساناں تے اس دے اپنے ممبراں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے ہلاک کيتا۔ درجناں کرد شہریاں نو‏‏ں اغوا کيتا گیا تے انہاں نو‏ں ہلاک کيتا گیا کیونجے انہاں نو‏ں شبہ سی کہ انہاں دے ساتھی یا مخبر ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل د‏‏ی 1996 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، &quot;جنوری 1996 وچ [ترک] حکومت نے اعلان کيتا کہ پی دے کے نے [[گوچلوکوناک|گلکونک دے]] دور دراز پنڈ دے نیڑے 11 افراد دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ متاثرین وچو‏ں ست مقامی پنڈ دے محافظ دستےآں دے رکن سن ۔ &quot; &lt;ref name=&quot;dhab&quot;/&gt;

1995 تو‏ں 1999 دے درمیان ، تنظیم د‏‏ی 'خود کش گوریلا ٹیماں' ، جو بنیادی طور اُتے خواتین اُتے مشتمل سن ، ترکی وچ ہونے والے 21 خود کش دہشت گرد حملےآں دا ذمہ دار سن۔ &lt;ref name=&quot;davidp1&quot;/&gt;

6 نومبر 2018 نو‏‏ں ، اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ نے انصاف دے پروگرام دے لئی اپنے انعامات وچ پی دے کے دے تن اعلیٰ ایگزیکٹوز ، مراد کرائیلان ، سیمیل بائیک تے ڈوران کالکان نو‏‏ں درج کيتا ، جسنو‏ں انسداد دہشت گردی دے لئی امریکی محکمہ خارجہ نے تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس پروگرام وچ دنیا دے انتہائی مطلوب دہشت گرداں دے ناں تے معلومات درج ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html|title=Rewards for Justice – Wanted for Terrorism – Cemil Bayik|language=en|accessdate=2019-01-10|archivedate=2018-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181108184800/https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html}}&lt;/ref&gt; [[Abdullah Öcalan]], the leader of the organization, who captured power by brutally suppressing dissent and purging opponents after the PKK's third Congress, consolidated absolute power through a campaign of torture and executions he started against the closest cadres in 1980. Only in 1986, the PKK executed more than sixty of its members, including [[Mahsum Korkmaz]], who is believed to have been murdered during the clashes on 28 March 1986.&lt;ref name=davidp1 /&gt; The organization also targeted the defectors and assassinated at least eight of them in the [[یورپی اتحاد|EU]]. Hüseyin Yıldırım, a lawyer and the PKK's former spokesman in [[برسلز]], who broke with Öcalan and left the organization in 1987 stated:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://t24.com.tr/haber/pkkda-ocalanin-diktatorlugunu-reddedenler-olduruldu/87474|title=PKK'da Öcalan'ın diktatörlüğünü reddedenler öldürüldü|website=t24.com.tr|access-date=2019-01-07}}&lt;/ref&gt; {{Quote|The PKK executed many of its members. The revolutionaries I knew, whom I trusted, were shot. Many people, regardless of whether they were women or children, were killed in the country. Öcalan wanted to be accepted through violence. Many people were killed in [[وادی بقاع]] (old training camps). If you dig, you will find corpses.}} 27 ستمبر 2017 نو‏‏ں ، تنظیم نے محمود بزنسیر نو‏‏ں اغوا کرکے پھانسی دے دتی جس اُتے غلطی تو‏ں اک مخبر ہونے دا الزام لگایا گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.diken.com.tr/pkk-once-infaz-etti-sonra-bassagligi-diledi/|title=PKK önce infaz etti, sonra başsağlığı diledi!|date=2018-10-02|website=Diken|language=en-US|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;

21 جون 2017 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 23 سال دے استاد نکمٹین یلماز نو‏‏ں اغوا کيتا تے اسنو‏ں پھانسی دے دی۔ تنظیم دے مسلح ونگ ایچ پی جی نے انہاں اُتے جاسوس ہونے دا الزام عائد کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/06/22/pkk-terrorists-kidnap-murder-young-teacher-in-eastern-turkey|title=PKK terrorists kidnap, murder young teacher in eastern Turkey|website=DailySabah|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;

2017 وچ ، سرکاری خبر رساں ایجنسی ، روزنامہ صباح نے اطلاع دتی اے کہ 2007 دے بعد تو‏ں 570 پی دے کے ممبران ترک سیکیورٹی فورسز دے سامنے ہتھیار ڈال چکے ني‏‏‏‏ں۔ ہتھیار ڈالے ہوئے پی دے کے ممبراں دے اعترافات تو‏ں مرتب کيتی جانے والی انہاں رپورٹاں وچ تنظیم دے اندر پھانسیاں تے تشدد دے طریقےآں د‏‏ی تفصیلات سامنے آئی ني‏‏‏‏ں۔ تنظیم دے احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کرنے اُتے پی دے کے دے دو ممبران ، ہارون کوئر تے یوسف برسن نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ممبراں نو‏‏ں صرف مقامی کمانڈراں دے احکامات نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پھانسی دتی گئی سی۔ ہور برآں ، اس رپورٹ وچ تنظیم دے اندر عصمت دری تے جنسی استحصال دے نال نال دھمکیو‏ں دے کچھ مقدمات درج کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members|title=Former militants expose PKK torture, execution of members|website=DailySabah|accessdate=5 January 2019|تاريخ-الأرشيف=24 December 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181224220351/https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

25 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں ، 6 بچےآں دے والد میوولت بینگی نو‏‏ں پھانسی دے ک‏ے گوریلااں نے بجلی دے ٹاور تو‏ں بنھ دتا سی ، جس نے مبینہ طور اُتے اس اُتے اے دے پارٹی دے ساتھی ہونے دا الزام لگیا کر پھانسی نو‏‏ں جائز قرار دتا سی ، جس نے اس نے انتخابی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں سن۔ 24 جون دے انتخابات دے دوران اپنے ضلع دے بیلٹ بکس پر۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.hurriyet.com.tr/gundem/dogubayazitta-pkk-infazi-iddiasi-olu-bulundular-40879026|title=İlçeyi karıştıran iddia! PKK infaz etti...|website=Hurriyet.com.tr|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;

==== بچے سپاہی ====
ٹی ای پی اے وی تھنک ٹینک دے مطابق جس نے 2001 تے 2011 دے درمیان اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے 1،362 پی دے کے جنگجوواں د‏‏ی شناخت اُتے تحقیق کيت‏ی سی ، بھرتی ہونے والےآں وچو‏ں 42 فیصد 18 سال تو‏ں کم عمر سن ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی اس وقت 15 سال تو‏ں کم عمر سن بھرتی کی.&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.anadoluturkhaber.com/TR/Detail/USA-PKK-Taking-Children-As-Weapons-In-Turkey/844|title=USA: PKK Taking Children as Weapons in Turkey – Anadolu Türk Haber|website=Anadoluturkhaber.com|accessdate=5 January 2019|تاريخ-الأرشيف=18 December 2018|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181218102239/http://www.anadoluturkhaber.com/TR/Detail/USA-PKK-Taking-Children-As-Weapons-In-Turkey/844|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ایہ تنظیم ہن وی فعال طور اُتے چائلڈ فوجیاں د‏‏ی بھرتی کررہی اے تے اس اُتے ترک سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ 2،000 تو‏ں زیادہ بچےآں نو‏‏ں اغوا کرنے دا الزام عائد کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ (ایچ آر ڈبلیو)]] ، [[اقوام متحدہ|اقوام متحدہ (یو این)]] تے [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل دی]] تازہ ترین آزاد اطلاعات نے 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں تنظیم تے اس دے مسلح ونگاں دے ذریعہ چائلڈ سپاہیاں د‏‏ی بھرتی تے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ تنظیم بچےآں نو‏‏ں منشیات دے کاروبار وچ استعمال کردی سی۔ &lt;ref name=&quot;hrwf.eu&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/news/2016/12/22/iraq-armed-groups-using-child-soldiers-0|title=Iraq: Armed Groups Using Child Soldiers|date=22 December 2016|website=Human Rights Watch|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.refworld.org/docid/498805c428.html|title=Refworld – Child Soldiers Global Report 2001 – Turkey|first=United Nations High Commissioner for|last=Refugees|website=Refworld|accessdate=5 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf|title=Child Soldiers : Global Report 2008|website=Justice.gov|accessdate=5 January 2019|archivedate=28 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170628062439/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf}}&lt;/ref&gt;

2008 وچ ، چائلڈ سولجرز انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1998 وچ پی دے کے دے پاس عراق وچ مقیم تے [[جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ|جنوب مشرقی ترکی]] وچ سرگرم فورسز وچ 3،000 چائلڈ سپاہی رکھنے دے بارے وچ خیال کيتا گیا سی۔

==== منشیات د‏‏ی اسمگلنگ ====
2011 وچ ، [[دفتر اقوام متحدہ برائے منشیات و جرائم|اقوام متحدہ دے دفتر برائے منشیات تے جرائم (یو این او ڈی سی) دے]] ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ عراق وچ عدم استحکا‏م نے پی دے کے نو‏‏ں ہیروئن دے تبادلے دے نقطہ دے طور اُتے عراق د‏‏ی نشوونما تے استعمال کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ پی دے کے نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران تے عراق د‏‏ی سرحداں تو‏ں ترکی نو‏‏ں سمگل د‏‏ی جانے والی اک کلو ہیروئن ٹیکس جمع کرنے د‏‏ی اطلاع ملی سی ، جس تو‏ں ممکنہ منافع سالانہ 200 ملین امریکی ڈالر تک پہنچ گیا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Studies/Global_Afghan_Opium_Trade_2011-web.pdf|title=THE GLOBAL AFGHAN OPIUM TRADE : A Threat Assessment|website=Unodc.org|accessdate=28 December 2018}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے سال یورپی پولیس آفس (یوروپول) دے ذریعہ شائع ہونے والی اک ہور رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایہ تنظیم منی لانڈرنگ ، غیر قانونی منشیات تے انسانی سمگلنگ دے نال نال یورپی یونین دے اندر تے باہر غیر قانونی امیگریشن وچ اپنی سرگرمیاں فنڈز تے چلانے دے لئی سرگرم عمل ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;europa.eu&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/te-sat2011_0.pdf|title=EU Terrorism Situation and Trend Report|website=Europol.europa.eu|accessdate=28 December 2018}}&lt;/ref&gt;

2012 وچ ، امریکی محکمہ خزانہ دے دفتر برائے غیر ملکی اثاثےآں اُتے قابو پانے والا دفتر (آفس) نے چار مولڈوواں نال تعلق رکھنے والے افراد زیان الدین گیلری ، سرکیز اکلوت تے عمیر بوزٹائپ نو‏‏ں یورپ وچ پی دے کے د‏‏ی جانب تو‏ں منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے لئی خصوصی طور اُتے نامزد منشیات اسمگلر نامزد کرنے دا اعلان کيتا۔ .او اے اے سی دے مطابق ، زیئینڈنگ گیلری د‏‏ی شناخت پی دے کے دے اک اعلیٰ درجے دے ممبر دے طور اُتے ہوئی جدو‏ں کہ دو ہور مبینہ طور اُتے محض پی دے کے کارکن سن ۔ او اے اے سی نے دسیا کہ [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات د‏‏ی اسمگلنگ]] پی دے کے د‏‏ی اک مجرمانہ سرگرمی اے جو ترکی حکومت تو‏ں لڑنے دے لئی اسلحہ تے مواد حاصل کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/tg1406.aspx|title=Treasury Sanctions Supporters of the Kurdistan Workers Party (PKK) Tied to Drug Trafficking in Europe|website=www.treasury.gov|accessdate=2019-01-09}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[عراقی - کرد تنازعہ]]
* [[ایران وچ کرد علیحدگی پسندی|ایرانی - کرد تنازعہ]]
* [[کرد – شام دا تنازعہ|شام تے کردتنازعہ]]
* [[عراق – ترکی بارڈر]]
* [[شمالی عراق وچ ترک مسلح افواج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی لسٹ]]
* [[ترکی وچ ماؤنواز شورش]]
* [[کرد – ترک تنازعہ د‏‏ی ٹائم لائن]]
* [[شام د‏‏ی خانہ جنگی وچ ترکی د‏‏ی شمولیت]]

== نوٹ ==
{{حوالے|group=note}}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{Kurdish–Turkish conflict}}
{{Turkey topics}}
{{Middle East conflicts}}
{{Post-Cold War Asian conflicts}}

[[گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات]]
[[گٹھ:ترک کردتی کشمکش]]
[[گٹھ:ترکی دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:ترکی وچ اکیہويں صدی]]
[[گٹھ:ترکی وچ ویہويں صدی]]
[[گٹھ:جاری تنازعات]]
[[گٹھ:عراقی کردستان]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]
[[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]]
[[گٹھ:نیم محفوظ شدہ صفحات]]
[[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]]</text>
      <sha1>k7urqs4110i0kzbab8c6xid7iv54hlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کولمبیا تنازع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90528</id>
    <revision>
      <id>711858</id>
      <parentid>710624</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:04:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256687" sha1="oam08bpp0d401599t9v0g8etjpxvdx8" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=Colombian conflict (1964–present)|commander2='''AUC''':&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Fidel Castaño]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Carlos Castaño Gil|Carlos Castaño]]{{KIA}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Vicente Castaño]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vicente Castaño, muerto |url=http://www.cambio.com.co/portadacambio/740/ARTICULO-WEB-NOTA_INTERIOR_CAMBIO-3710032.html |publisher=Cambio |accessdate=September 18, 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227104641/http://www.cambio.com.co/portadacambio/740/ARTICULO-WEB-NOTA_INTERIOR_CAMBIO-3710032.html |archivedate=February 27, 2012 |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Rodrigo Tovar Pupo]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Salvatore Mancuso]]&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[Diego Murillo Bejarano|Diego Murillo]]|casus=|notes=&lt;small&gt;&lt;br /&gt;(De): Demobilized&lt;br /&gt;(Dis): Dismantled&lt;/small&gt;|casualties3={{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Revolutionary Armed Forces of Colombia|FARC]],&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of ELN.svg}} [[National Liberation Army (Colombia)|ELN]] and other '''irregular military groups:''' &lt;br /&gt; 11,484 killed since 2004&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt; &lt;br /&gt; 26,648 demobilized since 2002&lt;ref name=&quot;eltiempo.com&quot;&gt;{{cite web|url= http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|title= Desmovilización, principal arma contra las guerrillas|publisher= eltiempo.com|language= Spanish|accessdate= September 26, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130923064310/http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|archive-date= September 23, 2013|url-status= live|df= mdy-all}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; 34,065 captured since 2004&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt;|casualties2={{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[United Self-Defense Forces of Colombia|AUC:]]&lt;br /&gt; 2,200 killed &lt;br /&gt; 35,000 demobilized.&lt;br /&gt;[[Right-wing paramilitarism in Colombia#Post-AUC successor criminal groups|BACRIM:]]&lt;br /&gt;222 killed&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt;&lt;br /&gt;18,506 captured&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt;|casualties1={{flagicon|Colombia}} [[Military Forces of Colombia|Army and Police]]: &lt;br /&gt;4,908 killed since 2004&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt;&lt;br /&gt;20,001 injured since 2004&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt;|strength3=[[Revolutionary Armed Forces of Colombia|FARC]]: 13,980 (2016&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.elespectador.com/noticias/nacional/farc-tendrian-13980-miembros-articulo-648915|title=Las Farc tendrían 13.980 miembros|access-date=2016-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813092738/http://www.elespectador.com/noticias/nacional/farc-tendrian-13980-miembros-articulo-648915|archive-date=2016-08-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.elcolombiano.com/colombia/paz-y-derechos-humanos/las-farc-tendrian-unos-13-892-integrantes-armados-XA3983891|title=A las Farc la conforman unas 13.892 personas armadas y colaboradores|access-date=2016-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421114328/http://www.elcolombiano.com/colombia/paz-y-derechos-humanos/las-farc-tendrian-unos-13-892-integrantes-armados-XA3983891|archive-date=2016-04-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408|work=BBC News|title=Colombian soldiers die in clashes|date=July 21, 2013|access-date=June 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925165652/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408|archive-date=September 25, 2018|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.economist.com/news/americas/21584384-hiccup-serves-confirm-government-and-farc-are-making-progress-edge-and|work=The Economist|title=To the edge and back again|date=August 31, 2013|access-date=August 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831221638/https://www.economist.com/news/americas/21584384-hiccup-serves-confirm-government-and-farc-are-making-progress-edge-and|archive-date=August 31, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated5&gt;{{cite web|url=http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|title=Desmovilización, principal arma contra las guerrillas|publisher=eltiempo.com|language=Spanish|accessdate=September 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923064310/http://www.eltiempo.com/justicia/desmovilizacion-principal-arma-contra-las-guerrillas_13077339-4|archive-date=September 23, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{cite web|url=http://colombiareports.co/colombia-army-claims-farc-eln-lost-5-thousand-guerrillas-past-two-years/|title=Colombia army claims guerrillas have lost 5000 fighters in past 2 years|publisher=colombiareports.co|accessdate=September 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014183117/http://colombiareports.co/colombia-army-claims-farc-eln-lost-5-thousand-guerrillas-past-two-years/|archive-date=October 14, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/documents/News/NoticiaGrandeMDN/602f69a4-7f07-3110-6cae-bc48b6e8a47e.xml|title=Comandantes de Fuerza presentaron resultados operacionales de los últimos 2 años|publisher=mindefensa.gov.co|language=Spanish|accessdate=September 27, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005014307/http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/documents/News/NoticiaGrandeMDN/602f69a4-7f07-3110-6cae-bc48b6e8a47e.xml|archive-date=October 5, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[National Liberation Army (Colombia)|ELN]]: 1,380 – 3,000 (2013)&lt;ref name=autogenerated5 /&gt;&lt;ref name=autogenerated3 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2013/10/18/us-colombia-rebels-oil-idUSBRE99H16T20131018|work=Reuters|title=Colombia's ELN rebels release oil workers after brief capture -police|date=October 18, 2013|access-date=June 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924190030/http://www.reuters.com/article/2013/10/18/us-colombia-rebels-oil-idUSBRE99H16T20131018|archive-date=September 24, 2015|url-status=live|df=mdy-all|accessdate=October 2, 2020|archivedate=September 24, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924190030/http://www.reuters.com/article/2013/10/18/us-colombia-rebels-oil-idUSBRE99H16T20131018}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Popular Liberation Army|EPL]]: 400 (2017)&lt;ref name=&quot;pelusos&quot;&gt;{{cite web|url=http://lasillavacia.com/historia/las-10-razones-por-las-que-el-epl-es-un-problema-que-se-le-crecio-al-gobierno-59861|title=Las 10 razones por las que el EPL es un problema que se le creció al Gobierno|publisher=lasillavacia.com|accessdate=August 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817034735/http://lasillavacia.com/historia/las-10-razones-por-las-que-el-epl-es-un-problema-que-se-le-crecio-al-gobierno-59861|archive-date=August 17, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[FARC dissidents]]: 1200 (2018)&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.elpais.com.co/judicial/disidencias-de-las-farc-un-blanco-cada-vez-mas-grande-para-las-fuerzas-armadas.html|title=Disidencias de las Farc, un 'blanco' cada vez más grande para las Fuerzas Armadas|first=Casa Editorial El País|last=Cali|accessdate=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614101619/http://www.elpais.com.co/judicial/disidencias-de-las-farc-un-blanco-cada-vez-mas-grande-para-las-fuerzas-armadas.html|archive-date=14 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;|strength2=Paramilitary successor groups, including [[the Black Eagles]]: 3,749 – 13,000&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11274221|work=BBC News|title=New armed drug-trafficking groups menace Colombia|date=2010-09-12|access-date=2018-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224153522/https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11274221|archive-date=2018-12-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HRW-World-Report-2011&quot;&gt;''[[نگہبان حقوق انسانی]]'', &quot;[https://www.hrw.org/en/world-report-2011/world-report-2011-colombia World Report 2011: Colombia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206190759/http://www.hrw.org/en/world-report-2011/world-report-2011-colombia |date=2015-02-06}}&quot;, ''World Report 2011'', January 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://colombiareports.com/colombia-news/news/11824-5000-demobilized-found-job-10000-rearmed-report.html|title=10,000 demobilized fighters rearm – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=September 14, 2010|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917102857/http://colombiareports.com/colombia-news/news/11824-5000-demobilized-found-job-10000-rearmed-report.html|archive-date=September 17, 2010|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;|strength1=[[National Police of Colombia|National Police]]: 175,250&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/Mindefensa/Documentos/descargas/estudios%20sectoriales/info_estadistica/Logros_Sector_Defensa.pdf|title=Military Personnel, 2013|language=es|publisher=mindefensa.gov.co|accessdate=22 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413195638/http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/Mindefensa/Documentos/descargas/estudios%20sectoriales/info_estadistica/Logros_Sector_Defensa.pdf|archivedate=April 13, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[National Army of Colombia|Army]]: 237,567&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt;&lt;br /&gt;[[Colombian Navy|Navy]]: 33,913&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt;&lt;br /&gt;[[Colombian Air Force|Air Force]]: 14,033&lt;ref name=&quot;Military Personnel&quot; /&gt;|commander3='''FARC''':&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Timoleón Jiménez]]&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Iván Márquez]]&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Joaquín Gómez]]&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Mauricio Jaramillo]]&lt;br /&gt;
'''ELN:'''&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of ELN.svg}} [[Antonio García (ELN commander)|Antonio García]]&lt;br /&gt;{{Flagicon image|Flag of ELN.svg}} Francisco Galán|commander1='''Colombian government''':&lt;br /&gt;{{flagicon|Colombia}} [[Iván Duque Márquez]] (2018–) &lt;br /&gt;{{flagicon|Colombia}} [[خوان مانوئل سانتوس]] (2010–18) &lt;br /&gt;{{flagicon|Colombia}} [[Álvaro Uribe|Alvaro Uribe Velez]] (2002–10) &lt;br /&gt;{{flagicon|Colombia}} [[Andrés Pastrana Arango]] (1998–02) &lt;br /&gt;{{flagicon|Colombia}} [[Ernesto Samper|Ernesto Samper Pizano]] (1994–98) &lt;br /&gt;{{flagicon|Colombia}} [[سیزار گاویریا]] (1990–94)|partof=the [[سرد جنگ]] (1964–1992) &lt;br /&gt; and the [[War on Drugs]] (1993–present)|combatant3='''[[Guerrilla movements in Colombia|Guerrillas]]''' &lt;small&gt;(Far-left)&lt;/small&gt;
* {{Flagicon image|Flag of ELN.svg}} [[National Liberation Army (Colombia)|ELN]]
* {{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[FARC dissidents]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abc.es/internacional/abci-disidencia-farc-llega-700-combatientes-201711271043_noticia.html|title=La disidencia de las FARC llega ya a los 700 combatientes|accessdate=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602044650/http://www.abc.es/internacional/abci-disidencia-farc-llega-700-combatientes-201711271043_noticia.html|archive-date=2 June 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Flag of EPL.svg}} [[Popular Liberation Army|EPL]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://colombiareports.com/epl-pelusos/|title=EPL / Los Pelusos – Profile|date=26 March 2017|accessdate=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712182543/https://colombiareports.com/epl-pelusos/|archive-date=12 July 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.insightcrime.org/news/brief/colombia-arrest-epl-intermediary-overflowing-venezuela-weapons-market/|title=Colombia Arrest of EPL Middleman Shows Booming Venezuela Arms Market|date=28 April 2017|accessdate=6 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213080134/https://www.insightcrime.org/news/brief/colombia-arrest-epl-intermediary-overflowing-venezuela-weapons-market/|archive-date=13 February 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pelusos&quot; /&gt;(residual)
* [[Indigenous Revolutionary Armed Forces of the Pacific|FARIP]](?)
* {{Flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg}} [[Revolutionary Armed Forces of Colombia|FARC]] &lt;br /&gt; (1964–2017)
* {{Flagicon image|Flag of the ERP.svg}} [[People's Revolutionary Army (Colombia)|ERP]] &lt;br /&gt; (1985–2007)
* {{Flagicon image|Flag of the CGSB.svg}} [[Simón Bolívar Guerrilla Coordinating Board|CGSB]] &lt;br /&gt; (1987–90)
* {{flagicon image|Flag of M-19.svg}} [[19th of April Movement|M-19]] &lt;br /&gt; (1964–90)
* {{flagicon image|Hammer and sickle.svg}} [[Peasant Student Workers Movement|MOEC]] &lt;br /&gt; (1964–95)
* {{flagicon image|MA Quintin lame.svg}} [[Movimiento Armado Quintin Lame|MAQL]] &lt;br /&gt; (1984–91)
* [[Ernesto Rojas Commandos|ERC]] &lt;br /&gt; (1964–92)
* [[Guevarista Revolutionary Army|ERG]] &lt;br /&gt; (1964–2008)
* [[Workers Revolutionary Party of Colombia|PRT]] &lt;br /&gt; (1964–91)
'''Supported by:'''&lt;br /&gt;{{flag|Venezuela}} &lt;small&gt;(alleged)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://infovenezuela.org/news/hugo-chavez-farc-terrorism-30042009.php|title=Venezuela's relations with terrorism and FARC exposed|publisher=Infovenezuela.org|accessdate=October 14, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150217215352/http://infovenezuela.org/news/hugo-chavez-farc-terrorism-30042009.php|archivedate=February 17, 2015|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Martinez|first=Michael|title=Study: Colombian rebels were willing to kill for Venezuela's Chavez|url=http://www.cnn.com/2011/WORLD/americas/05/10/venezuela.farc.documents/index.html|accessdate=April 21, 2014|newspaper=CNN|date=May 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508033424/http://www.cnn.com/2011/WORLD/americas/05/10/venezuela.farc.documents/index.html|archive-date=May 8, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=USATODAYfarc&gt;{{cite news|title=Colombia: Chavez funding FARC rebels|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2008-03-02-venezuelacolombia_N.htm?csp=34|accessdate=April 21, 2014|newspaper=USA Today|date=March 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508030415/http://usatoday30.usatoday.com/news/world/2008-03-02-venezuelacolombia_N.htm?csp=34|archive-date=May 8, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Padgett&quot;&gt;{{cite news|last=Padgett|first=Tim|title=Chávez and the Cash-Filled Suitcase|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1838145,00.html|accessdate=March 28, 2014|newspaper=TIME|date=September 3, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318023159/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1838145,00.html|archive-date=March 18, 2014|url-status=live|df=mdy-all|archivedate=March 18, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318023159/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1838145,00.html}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|Cuba}}&lt;ref&gt;{{cite web| title = Cuba's Renewed Support for Violence in Latin America| publisher = United States Department of State, Bureau of Public Affairs| date = 14 December 1981| url = https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP84B00049R000902340022-5.pdf| access-date = 1 April 2020| archive-date = 3 November 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20201103215642/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP84B00049R000902340022-5.pdf| dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite news|last1=Franks|first=Jeff|last2=Murphy|first2=Helen|title=Colombia's FARC rebels to ask government for ceasefire|url=https://www.reuters.com/article/us-colombia-rebels-cuba/colombias-farc-rebels-to-ask-government-for-ceasefire-idUSBRE8851BH20120906|accessdate=April 1, 2020|newspaper=Reuters|date=6 September 2020|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|USSR}} &lt;small&gt;(until 1989)&lt;/small&gt; &lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;/&gt;{{Citation needed|date=September 2018}}&lt;br /&gt;&lt;!--{{BLR}}&lt;ref&gt;[https://naviny.by/node/45690/href «Белорусский след» в поставках оружия колумбийским боевикам подтверждает Интерпол] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106004817/https://naviny.by/node/45690/href |date=2018-11-06}} — ''Naviny.by'', 16 мая 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://m.kp.by/daily/24096.5/324557/ Венесуэла собиралась поставлять колумбийским повстанцам белорусское оружие] — ''Комсомольская правда'', 4 февраля 2015&lt;/ref&gt; (from 2008)&lt;br /&gt;{{flag|Ecuador}}&lt;br /&gt;{{flagicon image|}} [[Bolivarian Forces of Liberation|FBL]]&lt;br /&gt;{{Citation needed|date=September 2018}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;--&gt;{{flagicon image|Logo of Euskadi Ta Askatasuna.png}} [[ایٹا (علیحدگی پسند گروپ)|ETA]] (1964–2018)&lt;br /&gt;[[Provisional Irish Republican Army|PIRA]] (1969–98)|combatant2='''[[Right-wing paramilitarism in Colombia|Paramilitaries]]''' &lt;small&gt;(Far-right)&lt;/small&gt;
* {{flagicon image|Flag of AUC.svg}} [[United Self-Defense Forces of Colombia|AUC]] &lt;br /&gt; (1997–08)
* [[Alianza Americana Anticomunista|AAA]] &lt;br /&gt; (1978–99)
* [[CONVIVIR]] &lt;br /&gt; (1994–07)
* [[Peasant Self-Defenders of Córdoba and Urabá|ACCU]] &lt;br /&gt; (1964–09)
* Los Paisas (2008–14) &lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.elcolombiano.com/historico/alianzas_mantienen_a_los_urabenos_en_regiones-AXEC_293377|title = Alianzas mantienen a &quot;los Urabeños&quot; en regiones|publisher = elcolombiano.com|accessdate = February 10, 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20170918085824/http://www.elcolombiano.com/historico/alianzas_mantienen_a_los_urabenos_en_regiones-AXEC_293377|archive-date = September 18, 2017|url-status = live|df = mdy-all}}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon image|Aguilas negras capital.png}} [[The Black Eagles|Black Eagles]] &lt;br /&gt; (2006–present)
* {{flagicon image|}} [[Los Rastrojos]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.semana.com/nacion/articulo/ultimos-rastrojos-capurados/533977 |title= Caen los últimos herederos de los rastrojos |publisher= semana.com |access-date= 16 February 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170727232715/http://www.semana.com/nacion/articulo/ultimos-rastrojos-capurados/533977 |archive-date= 27 July 2017 |url-status= live |df= dmy-all}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; (2004–16)
* [[Libertadores del Vichada]] (2010–17)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.infobae.com/america/colombia/2017/09/25/le-decia-tigre-y-manejaba-las-rutas-narco-en-los-llanos-orientales-de-colombia-cayo-por-sus-citas-con-una-modelo/|title= El ministro de Defensa aseguró que con este logro se desarticula toda la organización|publisher= infobae.com|access-date= 10 February 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180210174039/https://www.infobae.com/america/colombia/2017/09/25/le-decia-tigre-y-manejaba-las-rutas-narco-en-los-llanos-orientales-de-colombia-cayo-por-sus-citas-con-una-modelo/|archive-date= 10 February 2018|url-status= live|df= dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* [[Bloque Meta]] (2010–17)&lt;ref&gt;{{cite web|url=  https://www.infobae.com/america/colombia/2017/09/25/le-decia-tigre-y-manejaba-las-rutas-narco-en-los-llanos-orientales-de-colombia-cayo-por-sus-citas-con-una-modelo/|title=  El ministro de Defensa aseguró que con este logro se desarticula toda la organización|publisher=  infobae.com|access-date=  10 February 2018|archive-url=  https://web.archive.org/web/20180210174039/https://www.infobae.com/america/colombia/2017/09/25/le-decia-tigre-y-manejaba-las-rutas-narco-en-los-llanos-orientales-de-colombia-cayo-por-sus-citas-con-una-modelo/|archive-date=  10 February 2018|url-status=  live|df=  dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* [[Pedro Oliverio Guerrero|ERPAC]] &lt;br /&gt; (1964–2010)
* [[Clan del Golfo]]
* [[Oficina de Envigado]]|combatant1={{flagicon|Colombia}} '''[[Government of Colombia|Colombia]]''' &lt;br /&gt;
'''Supported by:'''&lt;br /&gt; {{flag|United States}}&lt;br /&gt;{{flag|Spain}}&lt;ref&gt;{{cite web|title= España apoyará la lucha de Colombia contra las Farc|url= http://caracol.com.co/radio/2012/04/19/internacional/1334840880_672968.html|publisher= caracol.com.co|accessdate= 28 June 2017|archive-url= https://web.archive.org/web/20171012035646/http://caracol.com.co/radio/2012/04/19/internacional/1334840880_672968.html|archive-date= 12 October 2017|url-status= live|df= dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flag|United Kingdom}}
* {{Flagicon image|Flag of the British Army.svg|size=23px}} [[Special Reconnaissance Unit|14 Intelligence Company]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=British intelligence members sent to Colombia after IRA suspects arrested|url=http://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2016/09/17/news/british-intelligence-members-sent-to-columbia-after-ira-suspects-arrested-698427/|website=The Irish News|publisher=The Irish News|accessdate=2 March 2017|date=17 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320151354/http://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2016/09/17/news/british-intelligence-members-sent-to-columbia-after-ira-suspects-arrested-698427/|archive-date=20 March 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
{{flag|Peru}}|status=''[[جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ]]''
* [[Colombian peace process|Colombia–FARC peace deal in 2016]]|territory=[[El Caguán DMZ]] (currently non-existent)|place=[[کولمبیا]]|date=27 May 1964&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/colombia/timeline-colombias-war-farc|title=Timeline: Colombia's war with the FARC|date=November 13, 2012|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insightcrime.org/investigations/the-farc-1964-2002-from-ragged-rebellion-to-military-machine|title=The FARC 1964–2002: From Ragged Rebellion to Military Machine|first=James|last=Bargent|access-date=2016-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927220044/http://www.insightcrime.org/investigations/the-farc-1964-2002-from-ragged-rebellion-to-military-machine|archive-date=2016-09-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt; – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=27|year1=1964}})|caption='''Top''': A [[Colombian Naval Infantry|Colombian marine]] on a field training exercise&lt;br /&gt;'''Bottom''': [[FARC]] guerrillas at the Caguan peace talks|image=[[File:Colombian marine.JPG|300px]][[File:FARC guerrillas marching during the Caguan peace talks (1998-2002).jpg|350px]]|casualties4='''Total casualties:''' 218,094&lt;ref name=&quot;estadisticas&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Georgetown Welcomes Colombia's Ex-Pres. Uribe |url=http://www.jesusradicals.com/georgetown-welcomes-colombias-ex-pres-uribe/|publisher=Georgetown University|accessdate=October 2, 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113143821/http://www.jesusradicals.com/georgetown-welcomes-colombias-ex-pres-uribe/|archivedate=November 13, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''Total civilians killed''': 177,307&lt;ref name=&quot;estadisticas&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''People abducted''': 27,023&lt;ref name=&quot;estadisticas&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''Victims of enforced disappearances''': 25,007&lt;ref name=&quot;estadisticas&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''Victims of anti-personnel mines''': 10,189&lt;ref name=&quot;estadisticas&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''Total people displaced''': 4,744,046–5,712,506&lt;ref name=&quot;estadisticas&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Silva|first=Gustavo|title=The price of Colombia's drug war|url=http://colombiareports.com/opinion/131-gustavo-silva-cano/7824-the-price-of-colombias-drug-war.html|accessdate=October 9, 2011|newspaper=Colombia Reports|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221185224/http://colombiareports.com/opinion/131-gustavo-silva-cano/7824-the-price-of-colombias-drug-war.html|archive-date=February 21, 2012|url-status=live|df=mdy-all|archivedate=February 21, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120221185224/http://colombiareports.com/opinion/131-gustavo-silva-cano/7824-the-price-of-colombias-drug-war.html}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''Total number of children displaced''': 2.3 million children.&lt;ref name=&quot;Multi-Generation War&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''Number of refugees:''' 340,000&lt;ref&gt;{{cite web |title=COLOMBIA FACTSHEET February 2017 |url=http://reporting.unhcr.org/sites/default/files/UNHCR%20Colombia%20Factsheet%20-%20February%202017.pdf |website=[[اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین]] |accessdate=21 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225051547/http://reporting.unhcr.org/sites/default/files/UNHCR%20Colombia%20Factsheet%20-%20February%202017.pdf |archive-date=25 December 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; '''The number of children killed''': 45,000&lt;ref name=&quot;Multi-Generation War&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''Missing children''': 8,000 minors&lt;ref name=&quot;Multi-Generation War&quot; /&gt;}}

'''کولمبیا تنازع''' ( {{Lang-es|Conflicto armado interno de Colombia}} ) 27 مئی 1964 نو‏‏ں شروع ہويا تے ایہ کولمبیا د‏‏ی حکومت ، دور سجے نیم فوجی دستےآں ، جرائم دے مرتکب گروہاں تے انقلابی جداں کھبے بازو دے گوریلا گروپاں دے درمیان اک کم شدت والی غیر متنازعہ جنگ ا‏‏ے۔ کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج (ایف اے آر سی) ، نیشنل لبریشن آرمی (ای ایل این) تے پاپولر لبریشن آرمی (ای پی ایل) ، کولمبیا دے علاقے وچ اپنا اثر و رسوخ ودھانے دے لئی اک دوسرے تو‏ں لڑ رہیاں نيں۔ کولمبیا تنازع وچ سب تو‏ں اہ‏م بین الاقوامی معاونین وچ کثیر القومی کارپوریشنز ، [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ]] ،&lt;ref name=&quot;International actors2&quot;&gt;{{cite news|title=Understanding Colombia's armed conflict: International actors|url=http://colombiareports.com/causes-colombia-conflict-international-actors/|accessdate=25 March 2017|publisher=colombiareports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210145203/http://colombiareports.com/causes-colombia-conflict-international-actors/|archive-date=10 February 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HistoricalCommission&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Contribution to an Understanding of the Armed Conflict in Colombia|last=Historical Commission on the Conflict and Its Victims (CHCV)|date=February 2015|url=https://www.mesadeconversaciones.com.co/sites/default/files/Informe%20Comisi_n%20Hist_rica%20del%20Conflicto%20y%20sus%20V_ctimas.%20La%20Habana,%20Febrero%20de%202015.pdf|language=Spanish|accessdate=2017-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160121194351/https://www.mesadeconversaciones.com.co/sites/default/files/Informe%20Comisi_n%20Hist_rica%20del%20Conflicto%20y%20sus%20V_ctimas.%20La%20Habana%2C%20Febrero%20de%202015.pdf|archivedate=2016-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;colombia-and-us-54&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri|title=Colombia and the United States: war, unrest, and destabilization|last=Mario A. Murillo|last2=Jesús Rey Avirama|publisher=Seven Stories Press|year=2004|isbn=978-1-58322-606-3|page=[https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri/page/54 54]|quote=la violencia colombia united states.|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; کیوبا &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=Cuba's Renewed Support for Violence in Latin America|publisher=United States Department of State, Bureau of Public Affairs|date=14 December 1981|url=https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP84B00049R000902340022-5.pdf|accessdate=1 April 2020|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103215642/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP84B00049R000902340022-5.pdf}}&lt;/ref&gt; تے منشیات د‏‏ی اسمگلنگ د‏‏ی صنعت شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/global-development/2018/sep/22/colombia-cocaine-farc]&lt;/ref&gt;

یہ تاریخی طور اُتے اس تنازعہ د‏‏ی جڑ اے جس نو‏‏ں لا وایلنسیا کہیا جاندا اے ، جو 1948 وچ عوامی سیاسی رہنما جورج ایلیسر گیٹن دے قتل دے نتیجے وچ شروع ہويا سی &lt;ref name=&quot;beyond-bogota-timeline&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/beyondbogotadiar00leec|title=Beyond Bogota: Diary of a Drug War Journalist|last=Garry Leech|publisher=Beacon Press|year=2009|isbn=978-0-8070-6148-0|location=Boston, MA|pages=[https://archive.org/details/beyondbogotadiar00leec/page/242 242–247]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; تے کمیونسٹ مخالف جبر دے نتیجے وچ (ریاستہائے متحدہ تے ہور د‏‏ی حمایت حاصل اے ) &lt;ref&gt;https://networks.h-net.org/node/28443/discussions/176886/h-diplo-article-review-692-%E2%80%9Creading-cuban-revolution-bogot%C3%A1-1957&lt;/ref&gt; 1960 د‏‏ی دہائی وچ کولمبیا دے پینڈو علاقےآں وچ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں لبرل تے [[کولمبیا کمیونسٹ پارٹی|کمیونسٹ]] عسکریت پسنداں نو‏‏ں ایف اے آر سی وچ دوبارہ منظم ہونا پيا۔ &lt;ref name=&quot;americas-other-war-57&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri|title=Colombia and the United States: war, unrest, and destabilization|last=Mario A. Murillo|last2=Jesús Rey Avirama|publisher=Seven Stories Press|year=2004|isbn=978-1-58322-606-3|page=[https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri/page/57 57]|quote=la violencia colombia united states.|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

اک دوسرے تو‏ں لڑنے د‏‏ی وجوہات مختلف ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ ایف اے آر سی تے ہور گوریلا تحریکاں دا دعوی اے کہ کولمبیا وچ غریباں دے حقوق دے لئی انھاں حکومت‏ی تشدد تو‏ں بچانے تے [[اشتمالیت|کمیونزم دے]] ذریعے معاشرتی انصاف د‏‏ی فراہمی دے لئی جدوجہد کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;FARC2008MarulandaCommunique&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Farc-EP confirma muerte de Marulanda a través de un comunicado|publisher=[[Rebelion.org]]|url=http://www.rebelion.org/noticia.php?id=67904|date=2008-05-26|accessdate=2010-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614141942/http://www.rebelion.org/noticia.php?id=67904|archivedate=2011-06-14}}&lt;/ref&gt; کولمبیا د‏‏ی حکومت دا دعوی اے کہ اوہ امن و استحکا‏م تے اپنے شہریاں دے حقوق تے مفادات دے تحفظ دے لئی لڑ رہی ا‏‏ے۔ نیم فوجی دستےآں دا دعویٰ اے کہ [[گوریلا جنگ|گوریلا]] تحریکاں دے ذریعہ سمجھ‏‏ے جانے والے خطرات اُتے ردعمل ظاہر کيتا جارہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;icdc.com&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/counterinsurgency.htm|title=War on Drugs and Human Rights in Colombia|accessdate=2010-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091226211413/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/counterinsurgency.htm|archivedate=December 26, 2009}}&lt;/ref&gt;

کولمبیا دے تاریخی میموری دے قومی مرکز دے مطالعے دے مطابق ، 1958 تو‏ں 2013 دے تنازعہ وچ 220،000 افراد ہلاک ہوچکے نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر شہری (177،307 شہری تے 40،787 جنگجو) تے 505 تو‏ں ودھ شہری 1985 تو‏ں 2012 دے درمیان گھراں تو‏ں مجبور ہوئے سن ۔ ، داخلی طور اُتے بے گھر ہونے والے افراد (IDPs) د‏‏ی دنیا د‏‏ی دوسری وڈی آبادی پیدا کرنا۔ &lt;ref name=&quot;estadisticas&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/micrositios/informeGeneral/estadisticas.html|title=Informe ¡Basta Ya! Colombia: memorias de guerra y dignidad: Estadísticas del conflicto armado en Colombia|accessdate=2014-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140426215054/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/micrositios/informeGeneral/estadisticas.html|archivedate=2014-04-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Enough Already!&quot;/&gt; کولمبیا وچ آبادی دا 16.9٪ براہ راست جنگ دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ [[یونیسف|یونیسف دے]] حوالے تو‏ں قومی اعداد و شمار دے مطابق ، 2.3 ملین بچے گھراں تو‏ں بے گھر ہوچکے نيں تے 45،000 بچے ہلاک ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، تنازعات دے شکار 7 لکھ 70 ہزار وچو‏ں تن وچو‏ں اک بچے نيں ، تے سن 1985 تو‏ں ، 8،000 نابالغ لاپتہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;Multi-Generation War&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theatlantic.com/education/archive/2016/12/the-psychological-trauma-of-a-multi-generation-war/509207/|title=The Psychological Trauma of a Multi-Generation War|publisher=theatlantic.com|accessdate=2017-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170305140621/https://www.theatlantic.com/education/archive/2016/12/the-psychological-trauma-of-a-multi-generation-war/509207/|archivedate=2017-03-05}}&lt;/ref&gt; مسلح تصادم دے تناظر وچ تے اس د‏ی وجہ تو‏ں لاپتہ سمجھ‏‏ے جانے والے افراد د‏‏ی تلاش دے لئی اک خصوصی یونٹ تشکیل دتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;victimsagreementfarc&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Agreement Victims|url=http://farc-epeace.org/peace-process/agreements/agreements/item/939-agreement-victims|publisher=FARC-EP International|accessdate=23 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160915110258/http://farc-epeace.org/peace-process/agreements/agreements/item/939-agreement-victims|archivedate=15 September 2016}}&lt;/ref&gt;

23 جون 2016 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی حکومت تے ایف اے آر سی دے باغیاں نے جنگ بندی دے اک تاریخی معاہدے اُتے دستخط کیتے ، جس تو‏ں اوہ پنج دہائیاں تو‏ں زیادہ دے تنازعہ نو‏‏ں ختم کرنے دے نیڑے پہنچ گئے۔ سودا دے بعد دے اکتوبر وچ مسترد کر دتا سی اگرچہ رائے شماری ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Idler|first=Annette|title=Colombia just voted no on its plebiscite for peace. Here’s why and what it means.|url=https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2016/10/03/colombia-just-voted-no-on-its-referendum-for-peace-heres-why-and-what-it-means/|accessdate=2020-06-23|website=Washington Post|language=en}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے مہینے، کولمبیا دے صدر [[خوان مانوئل سانتوس|جوآن مینوئل سینٹوس]] تو‏ں نوازیا گیا [[نوبل امن انعام]] اختتام اُتے ملک دے زیادہ تو‏ں زیادہ 50 سال تو‏ں جاری خانہ جنگی لیانے دے لئی انہاں د‏‏ی کوششاں دے لئی.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|title=The Nobel Peace Prize 2016 – Juan Manuel Santos|publisher=nobelprize.org|accessdate=7 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161007090618/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2016/press.html|archivedate=7 October 2016}}&lt;/ref&gt; اگلے مہینے اُتے اک نظر ثانی شدہ امن معاہدے اُتے دستخط ہوئے تے منظوری دے لئی کانگریس نو‏‏ں پیش کيتا گیا۔ سینیٹ نے وی اس د‏ی حمایت دے اک روز بعد ایوان نمائندگان نے 30 نومبر نو‏‏ں اس منصوبے نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور کرلیا۔
{{Campaignbox Colombian conflict}}
{{Campaignbox Conflicts in the War on drugs}}
{{History of Colombia}}
== مسلح تصادم ==
کولمبیا وچ '''مسلح تصادم ملک''' وچ معاشی ، سیاسی تے معاشرتی عوامل دے امتزاج د‏‏ی وجہ تو‏ں سامنے آیا۔ &lt;ref name=&quot;Colombian armed conflict&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Conflicto armado en Colombia: análisis de las causas económicas, sociales e institucionales de la oposición violenta|url=https://www.icesi.edu.co/revistas/index.php/revista_cs/article/view/1133|language=Spanish|access-date=2020-02-01}}&lt;/ref&gt; مختلف تنظیماں تے سکالراں نے جنھاں نے تنازعہ دا مطالعہ کيتا اے ، اسنو‏ں سیاسی تشدد د‏‏ی اک لمبی تریخ ، اک اعلیٰ معاشرتی تے معاشی عدم مساوات ، اپنے شہریاں (خاص طور اُتے پینڈو تے دور دراز علاقےآں وچ ) دے ل for مضبوط ریاست د‏‏ی اہلیت دا فقدان ا‏‏ے۔ ، سیاسی نظریات دا تنازعہ (بنیادی طور اُتے سرمایہ دار سجے بازو دے گروہ جو حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مسلح گروہاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والے کمیونسٹ کھبے بازو دے گروپاں دے خلاف نمائندگی کردے نيں) ، تے ملک وچ زمین ، طاقت تے دولت د‏‏ی غیر مساوی تقسیم۔ تنازعہ دے آغاز د‏‏ی قطعی تریخ حالے وی متنازعہ اے ، کچھ علماء دا دعوی اے کہ اس د‏ی شروعات 1958 وچ فرینٹ نسیونال (&quot;قومی محاذ&quot;) دے آغاز تے لا وایلنسیا (&quot;دی تشدد&quot;) دے خاتمے دے نال ہوئی اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/micrositios/informeGeneral/|title=¡Basta ya! Colombia: memorias de guerra y dignidad|website=¡Basta ya! Colombia: memorias de guerra y dignidad|language=Spanish|accessdate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207053818/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/micrositios/informeGeneral/|archivedate=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے اثنا وچ دوسرے لوکاں دا خیال اے ایہ 1964 وچ ایف اے آر سی د‏‏ی تشکیل تے قومی محاذ دے خاتمے دے نال سی۔ ایتھ‏ے تک کہ کچھ اسکالرز سن 1920 د‏‏ی دہائی تک ملک وچ زمین د‏‏ی غیر مساوی تقسیم دے نال اس دا سراغ لگاندے نيں جو برساں تو‏ں تنازعہ د‏‏ی اک بنیادی وجہ تے تنازعات وچو‏ں اک رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.elheraldo.co/politica/las-teorias-del-origen-del-conflicto-armado-en-colombia-184562|title=Las teorías del origen del conflicto armado en Colombia|website=www.elheraldo.co|language=es|accessdate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329194755/https://www.elheraldo.co/politica/las-teorias-del-origen-del-conflicto-armado-en-colombia-184562|archivedate=2019-03-29}}&lt;/ref&gt;

ابتدائی دور (1970 د‏‏ی دہائی) وچ ، ایف اے آر سی ، ای ایل این تے ہور جداں گوریلا گروپاں نے کمیونزم دے ذریعے زیادہ تو‏ں زیادہ مساوات دا نعرہ اپنایا ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Ángel|first=Gabriel|title=A PROPÓSITO DE LOS 22 AÑOS DE SU MUERTE Memoria de una entrevista con Jacobo Arenas|url=http://farc-ep.co/?p=1635|publisher=FARC-EP|accessdate=14 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209093852/http://farc-ep.co/?p=1635|archivedate=9 February 2014}}&lt;/ref&gt; جس د‏‏ی حمایت بوہت سارے لوکاں نے د‏‏ی ، زیادہ تر کم آمدنی والے تے پینڈو علاقےآں وچ ۔ انہاں برساں دے دوران تشدد د‏‏ی شدت کم سی تے ایہ بنیادی طور اُتے ملک دے دور دراز علاقےآں وچ واقع ہوئی ا‏‏ے۔ اُتے ، اقتدار تے اثر و رسوخ دا توازن 1980 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ بدل گیا جدو‏ں کولمبیا نے مقامی حکومتاں نو‏‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی تے مالی خود مختاری دتی جس تو‏ں ملک دے زیادہ دور دراز علاقےآں وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی پوزیشن مستحکم ہوگئی۔ &lt;ref name=&quot;Colombian armed conflict&quot;/&gt; 1985 وچ ، صدر بیلیساریو بیٹنکور تے ایف اے آر سی دے وچکار امن مذاکرات دے دوران ، مسلح گروہ نے کھبے بازو د‏‏ی پیٹریاٹک یونین (یوپی) سیاسی جماعت نو‏‏ں مشترکہ طور اُتے تشدد دے پِچھے چھڈنے تے سیاست وچ جانے دے راستے دے طور اُتے تشکیل دتا۔ اُتے ، 1985 تو‏ں 2002 دے درمیان حکومت دے کچھ حص .اں د‏‏ی مدد تے مدد تو‏ں ، سجے بازو دے نیم فوجی دستےآں نے 4،153 ممبراں تے پارٹی دے حامیاں نو‏‏ں قتل تے لاپتہ کردتا ، جنہاں وچ دو صدارتی امیدوار ، 16 کانگریسین ، چھ علاقائی نمائندے تے 163 کونسل مین شامل ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/informes/publicaciones-por-ano/2018/todo-paso-frente-a-nuestros-ojos-genocidio-de-la-union-patriotica-1984-2002|title=Todo pasó frente a nuestros ojos. Genocidio de la Unión Patriótica 1984–2002|website=www.centrodememoriahistorica.gov.co|language=es-es|accessdate=2019-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329194757/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/informes/publicaciones-por-ano/2018/todo-paso-frente-a-nuestros-ojos-genocidio-de-la-union-patriotica-1984-2002|archivedate=2019-03-29}}&lt;/ref&gt; اس منظم قتل نے تنظیم نو‏‏ں تباہ تے وسیع تنازع نو‏‏ں بڑھاوا دتا۔

1980 د‏‏ی دہائی وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے آغاز دے نتیجے وچ ملک دے متعدد حصےآں وچ تشدد د‏‏ی سطح وچ اضافہ ہويا۔ اسمگلنگ 1960 تے 70 د‏‏ی دہائی وچ شروع ہوئی سی ، جدو‏ں امریکیو‏ں دے اک گروپ نے چرس اسمگل کرنا شروع کيتا سی۔ بعد وچ ، امریکی مافیا مقامی چرس تیار کرنے والےآں دے نال مل ک‏ے کولمبیا وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ قائم کرنا شروع ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;Anne-Marie Losonczy&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://oraloteca.unimagdalena.edu.co/wp-content/uploads/2012/12/Memoria-de-violencia-la-bonanza-marimbera-en-Santa-Marta-1.pdf|title=Memorias de violencia: bonanza marimbera en la ciudad de Santa Marta durante las década del setenta al ochenta.|publisher=unimagdalena.edu.co|language=Spanish|accessdate=February 21, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170221060012/http://oraloteca.unimagdalena.edu.co/wp-content/uploads/2012/12/Memoria-de-violencia-la-bonanza-marimbera-en-Santa-Marta-1.pdf|archivedate=February 21, 2017}}&lt;/ref&gt; کولمبیا وچ تیار کيتا جانے والا [[کوکین]] (اور ہور دواواں) تاریخی طور اُتے زیادہ تر امریکا دے نال نال یورپ وچ وی کھایا جاندا سی۔ کولمبیا تو‏ں ریاستہائے متحدہ امریکا [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات دی]] وڈی [[غیر قانونی تجارت منشیات|اسمگلنگ دے]] آغاز تو‏ں کولمبیا وچ منظم جرائم 1970 تے 80 د‏‏ی دہائی وچ تیزی تو‏ں طاقتور ہوئے گئے۔ &lt;ref name=&quot;El narcotráfico&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.verdadabierta.com/la-historia-de-las-farc/243-la-historia/farc/139-el-narcotrafico|title=El narcotráfico|publisher=verdadabierta.com|language=Spanish|accessdate=February 11, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221160301/http://www.verdadabierta.com/la-historia-de-las-farc/243-la-historia/farc/139-el-narcotrafico|archivedate=February 21, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.radionacional.co/linea-tiempo-paz/bonanza-marimbera|title=LA BONANZA MARIMBERA|publisher=radionacional.co|accessdate=February 21, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012035918/https://www.radionacional.co/linea-tiempo-paz/bonanza-marimbera|archivedate=October 12, 2017}}&lt;/ref&gt; کولمبیا د‏‏ی حکومت ختم ہونے دے بعد 1980 د‏‏ی دہائی دے دوران ملک وچ نمودار ہونے والے بہت سارے منشیات کارٹیل ، کھبے بازو دے گوریلا گروپاں تے سجے بازو د‏‏ی نیم فوجی تنظیماں نے اپنی منشیات فروشی د‏‏ی کچھ سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں تے بھتہ خوری تے اغوا دا سہارا لیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مالی تعاون ضائع ہويا۔ مقامی آبادی &lt;ref name=&quot;Colombian armed conflict&quot;/&gt; انہاں فنڈاں تو‏ں نیم فوجیاں تے گوریلااں د‏‏ی مالی اعانت ہوئی ، جس تو‏ں انہاں تنظیماں نو‏‏ں اسلحہ خریدنے د‏‏ی اجازت مل گئی جو کدی کدی فوجی تے شہری اہداف اُتے حملہ کرنے دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://iecah.org/index.php/articulos/699-colombia-de-la-guerra-antidrogas-a-la-guerra-contra-el-terrorismo|title=Colombia, de la guerra antidrogas a la guerra contra el terrorismo|first=Mabel González|last=Bustelo|website=iecah.org|accessdate=June 19, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171012035910/https://iecah.org/index.php/articulos/699-colombia-de-la-guerra-antidrogas-a-la-guerra-contra-el-terrorismo|archivedate=October 12, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-7934640|title=La bonanza de marihuana en Colombia (1974–1980)|first=Casa Editorial El|last=Tiempo|website=El Tiempo|accessdate=June 19, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170508115410/http://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-7934640|archivedate=May 8, 2017}}&lt;/ref&gt;

الوارو ارویب د‏‏ی صدارت دے دوران ، حکومت نے ایف اے آر سی تے ہور کالعدم دور کھبے بازو گروپاں اُتے زیادہ فوجی دباؤ ڈالیا۔ جارحیت دے بعد ، بہت سکیورٹی اشارے بہتر ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/Mindefensa/Documentos/descargas/estudios%20sectoriales/info_estadistica/Logros_Sector_Defensa.pdf|title=Military Personnel – Logros de la Política Integral de Seguridad y Defensa para la Prosperidad|language=Spanish|publisher=mindefensa.gov.co|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413195638/http://www.mindefensa.gov.co/irj/go/km/docs/Mindefensa/Documentos/descargas/estudios%20sectoriales/info_estadistica/Logros_Sector_Defensa.pdf|archivedate=April 13, 2015}}&lt;/ref&gt; متنازعہ امن عمل دے اک حصے دے طور اُتے ، باضابطہ تنظیم د‏‏ی حیثیت تو‏ں اے یو سی (سجے بازو دے پیرامیٹری) کم کرنا چھڈ چکے سن ۔ &lt;ref name=&quot;Enough Already!&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CIAWFB&quot;&gt;{{حوالہ ویب|publisher=[[سی آئی اے]]|website=[[کتاب حقائق عالم]]|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html|title=Colombia|accessdate=May 24, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html|archivedate=May 13, 2009}}&lt;/ref&gt; کولمبیا نے کوکین د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ زبردست کمی حاصل کيتی ، جس دے نتیجے وچ وہائٹ ہاؤس دے منشیات زار آر گیل کیلیکوسک‏‏ے نے اعلان کيتا کہ کولمبیا ہن کوکین د‏‏ی دنیا دا سب تو‏ں وڈا پروڈیوسر نئيں رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=45589&amp;Cr=drugs&amp;Cr1=#.UgRVaOEu3zo|title=Colombia grew less coca in 2012, UN survey reports|publisher=un.org|accessdate=8 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826072611/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=45589&amp;Cr=drugs&amp;Cr1=#.UgRVaOEu3zo|archivedate=26 August 2013}}&lt;/ref&gt; [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ہن وی دنیا وچ کوکین &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2086.html|title=The World Factbook|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229044611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2086.html|archivedate=29 December 2010}}&lt;/ref&gt; تے ہور غیر قانونی منشیات دا سب تو‏ں وڈا صارف ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nbcnews.com/id/30946730/ns/us_news-crime_and_courts/t/us-drug-habits-help-finance-mexican-cartels/#.Uxx6Qvl5PIc|title=U.S. drug habit keeps Mexican war boiling|publisher=NBC News|accessdate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309180555/http://www.nbcnews.com/id/30946730/ns/us_news-crime_and_courts/t/us-drug-habits-help-finance-mexican-cartels/#.Uxx6Qvl5PIc|archivedate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Oriana Zill &amp; Lowell Bergman|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/drugs/special/math.html|title=Special Reports – Do The Math – Why The Illegal Business Is Thriving – Drug Wars|website=[[Frontline (U.S. TV program)|Frontline]]|publisher=PBS|date=2000|accessdate=2017-08-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141231003658/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/drugs/special/math.html|archivedate=2014-12-31}}&lt;/ref&gt;

فروری 2008 وچ ، لکھاں کولمبیائی عوام نے ایف اے آر سی تے ہور کالعدم گروہاں دے خلاف مظاہرہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.movements.org/case-study/entry/oscar-morales-and-one-million-voices-against-farc/|title=Oscar Morales and One Million Voices Against FARC|publisher=movements.org|date=23 July 2010|accessdate=1 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130410102452/http://www.movements.org/case-study/entry/oscar-morales-and-one-million-voices-against-farc|archivedate=April 10, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bushcenter.org/publications/articles/2012/09/one-million-voices-against-the-farc-a-milestone-for-freedom.html|title=One Million Voices Against the FARC: A Milestone for Freedom|publisher=[[George W. Bush Presidential Center]]|date=4 February 2011|accessdate=12 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190213010313/https://www.bushcenter.org/publications/articles/2012/09/one-million-voices-against-the-farc-a-milestone-for-freedom.html|archivedate=13 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.millondevoces.org/contenido/|title=One Million Voices Against FARC|publisher=millondevoces.org|language=Spanish|accessdate=1 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130323095958/http://www.millondevoces.org/contenido/|archivedate=March 23, 2013}}&lt;/ref&gt; 26،648 ایف اے آر سی تے ای ایل این جنگجوواں نے 2002 دے بعد تو‏ں آبادکاری دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ انہاں برساں دے دوران جمہوریہ کولمبیا د‏‏ی فوجی دستےآں نو‏‏ں تقویت ملی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ejercito.mil.co/?idcategoria=334768|title=Presidente Santos anunció fortalecimiento de las capacidades y equipos de la Fuerza Pública|publisher=ejercito.mil.co|accessdate=25 September 2013|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927122255/http://www.ejercito.mil.co/?idcategoria=334768|archivedate=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;

کولمبیا وچ امن عمل ، 2012 تو‏ں ہوانا ، [[کیوبا]] وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت تے FARC-EP دے [[گوریلا جنگ|گوریلا]] دے وچکار ہونے والی گل گل تو‏ں مراد مسلح تصادم دا سیاسی حل تلاش کرنا ا‏‏ے۔ تقریبا چار سال دے امن مذاکرات دے بعد ، کولمبیا د‏‏ی ریاست تے ایف اے آر سی نے امن تے مفاہمت دے لئی 6 نکاندی منصوبے اُتے اتفاق رائے دا اعلان کيتا۔ حکومت نے تنازعات دے شکار افراد دے لئی امداد تے بحالی دا عمل وی شروع کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.derechoshumanos.gov.co/Documents/130220-1-cartilla-ley-victimas-restitucion-tierras.pdf|title=Ley de víctimas y restitución de tierras|publisher=derechoshumanos.gov.co|accessdate=23 October 2013|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029201656/http://www.derechoshumanos.gov.co/Documents/130220-1-cartilla-ley-victimas-restitucion-tierras.pdf|archivedate=October 29, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Unidad de restitución de tierras&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://restituciondetierras.gov.co/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305121426/http://restituciondetierras.gov.co/|archivedate=5 March 2013|title=Unidad de restitución de tierras|publisher=restituciondetierras.gov.co|accessdate=23 March 2013}}&lt;/ref&gt; حال ہی وچ ، یوپی دے حامیاں نے مفاہمت دے عمل دے تحت ہی ، سیاسی جماعت د‏‏ی تشکیل نو کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.semana.com/nacion/articulo/la-union-patriotica-vuelve-arena-politica/350213-3|title=La Unión Patriótica vuelve a la arena política|publisher=semana.com|accessdate=23 October 2013|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029203638/http://www.semana.com/nacion/articulo/la-union-patriotica-vuelve-arena-politica/350213-3|archivedate=29 October 2013}}&lt;/ref&gt; کولمبیا د‏‏ی کانگریس نے نظرثانی شدہ امن معاہدے د‏‏ی منظوری دے دی۔&lt;ref name=&quot;Washington Post2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|title=Colombia's congress approves historic peace deal with FARC rebels|date=30 November 2016|work=Washington Post|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201090410/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|archive-date=1 December 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

فروری 2015 وچ ، تنازعات تے اس دے متاثرین تو‏ں متعلق تاریخی کمیشن (کومسیئن ہسٹریکا ڈیل کنفلیکٹو آرماڈو یسوس وکیٹیماس - سی ایچ سی وی) نے &quot;کولمبیا وچ مسلح تصادم د‏‏ی تفہیم وچ شراکت&quot; دے عنوان تو‏ں اپنی رپورٹ شائع کيتی۔ اس دستاویز وچ &quot;تنازعہ د‏‏ی متعدد وجوہات ، انہاں بنیادی عوامل تے حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ممکن ہويا اے جو آبادی اُتے سب تو‏ں زیادہ قابل ذکر اثرات مرتب کردے نيں&quot; ، تے بین الاقوامی قانون دے تحت کولمبیا دے مسلح تصادم د‏‏ی وضاحت کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dandc.eu/en/article/commission-seeks-explain-causes-conflict-colombia|title=Understanding Colombia's war|last=Kai Ambos and John Zuluaga|publisher=D+C, development and cooperation|accessdate=21 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222173934/http://www.dandc.eu/en/article/commission-seeks-explain-causes-conflict-colombia|archivedate=22 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== پس منظر ==
کولمبیا وچ مسلح تنازعہ د‏‏ی ابتدا سومپاز تے ٹیکندما علاقہ اُتے زرعی تنازعات دے نال 1920 وچ ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ecsbdefesa.com.br/defesa/fts/HGC.pdf|title=History of the Guerillas in Colombia|publisher=Ecsbdefesa.com.br|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141126224947/http://ecsbdefesa.com.br/defesa/fts/HGC.pdf|archivedate=26 November 2014}}&lt;/ref&gt; کولمبیا دے تنازعہ دا زیادہ تر پس منظر '''لا ویلینسیا وچ اے ''' ، ایہ تنازعہ جس وچ لبرل تے [[بایاں بازو|کھبے بازو دی]] جماعتاں کولمبیا دے [[آمر|ڈکٹیٹر]] ، [[گوستاو روخاس پنیلا|گوستاو روخاس پنیلا دے]] خلاف متحد ہوگئياں ۔ اس وقت کولمبیا [[جمہوریہ کیلا|بنانا جمہوریہ سی]] ، غیر ملکی [[اجارہ داری|اجارہ داراں دا]] خاص طور اُتے یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دا غلبہ سی۔

یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دا وجود سی کہ [[لاطینی امریکا|لاطینی امریکا]] وچ وڈی مقدار وچ [[فصل|زرعی مصنوعات]] سستے داماں اُتے خریداں ، فیر غیرملکی منڈیاں وچ فصلاں نو‏‏ں فراوانی مقدار وچ بیچ دتیاں مقامی کاشت کار وڈے پیمانے اُتے غریب سن تے انھاں مخصوص فصلاں نو‏‏ں اگانے اُتے مجبور کيتا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ایکنوشتکاری پیدا کردے سن جس وچ کاشت کار تمام تر خوراک ، مصنوعات تے اجرت دے لئی کمپنی اُتے انحصار کردے سن ۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی عام طور اُتے اپنے کارکناں نو‏‏ں کوپناں وچ ادائیگی کردی سی ، جو باہر د‏‏ی دکاناں تو‏ں باہر د‏‏ی بیکار سی ، اسٹور مزدوراں د‏‏ی کمائی دے مقابلے وچ اسراف قیمتاں وصول کردے سن ۔ ہور اس دے نال ہی روزگار دا نظام عموما ہُندا سی جس وچ کسان اپنی جائیداد یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نو‏‏ں فروخت کرنے اُتے مجبور ہوجاندے سن تے فیر اس کمپنی دا مقروض ہوجاندے سن جس نو‏‏ں زمین اُتے کم کرنے تے کمپنی نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی سی۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی اپنی طاقت دے نفاذ دے لئی نجی عسکریت پسنداں د‏‏ی خدمات حاصل کرے گی ، انہاں دا مقصد کارکناں د‏‏ی اصلاحات ، یونیناں نو‏‏ں ختم کرنے تے کارکناں د‏‏ی [[انقلاب|انقلابات]] نو‏‏ں ختم کرنے دے مطالبات نو‏‏ں ناکا‏م بنانا سی۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نو‏‏ں کسی وی ممکنہ خطرے دا خاتمہ اک ایسی کمپنی د‏‏ی حمایت یافتہ [[مسلح بغاوت|بغاوت]] وچ کیہ جائے گا جو دوستانہ کٹھ پتلی سیاستداناں د‏‏ی حمایت کرے گی تے اقتدار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی سجے بازو د‏‏ی ملیشیا د‏‏ی حمایت کرے گی۔

مزدور اکثر انہاں شرائط دے خلاف منظم تے [[ہڑتال]] کردے تے یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے خلاف مقامی ملیشیا تشکیل دیندے۔ اس تو‏ں اکثر متحدہ پھلاں د‏‏ی کمپنی تے کارکناں دے وچکار تنازعہ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا اختتام 1928 وچ ہويا جس وچ سینیگا دے کسان کم دے حالات دے لئی ہڑتال اُتے آئے تے مطالبہ کيتا: عارضی معاہداں دا خاتمہ ، مزدوراں د‏‏ی لازمی انشورنس د‏‏ی تشکیل ، کم دے حادثات دے معاوضے د‏‏ی تخلیق ، صحت مند ہاسٹلریاں د‏‏ی تخلیق ، 6 دن کم دے ہفتےآں ، کم تو‏ں کم اجرت دا نفاذ ، کمپنی کوپن تے آفس اسٹورز دے ذریعہ اجرت نو‏‏ں ختم کرنا ، تے قانونی حقوق دے حامل ملازمین د‏‏ی حیثیت تو‏ں کساناں تے رہائشیاں د‏‏ی شناخت۔ ہڑتال تیزی تو‏ں کولمبیا د‏‏ی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ہڑتال بن گئی ، بہت سارے [[اشتراکیت|سوشلسٹ]] ، [[نراج|انارکیسٹ]] ، [[مارکسیت|مارکسی]] تے [[بایاں بازو|کھبے بازو دے]] لوک اس ہڑتال وچ شامل تے منظم ہوئے۔ یونائیٹڈ فروٹ کمپنی نے مطالبہ کيتا کہ کارکناں نو‏‏ں ختم کيتا جائے تے یونین نو‏‏ں ختم کيتا جائے۔ [[وفاقی حکومت، ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی حکومت]] نے کہیا اے کہ جے کولمبیا د‏‏ی حکومت یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے مفادات دا تحفظ نئيں کردی اے کہ امریکا امریکی میرینز دے نال کولمبیا اُتے حملہ کريں گا۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے کولمبیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں یونائیٹڈ فروٹ کمپنی دے مفادات دے لئی سینیگا بھیج دتا۔ ہڑتال کرنے والےآں دے نال کھڑے ہونے دے بعد ، کولمبیا د‏‏ی فوج نے ہڑتال کرنے والےآں دے ہجوم اُتے فائرنگ کردتی جس دے نتیجے وچ 100-2،000 افراد دا قتل عام کيتا گیا ، جس وچ کیلے دے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

اس دے بعد کولمبیائی عوام وچ غم و غصہ پھیل گیا ، تے اس تو‏ں [[بایاں بازو|کھبے بازو]] تے [[انقلابی]] تنظیماں دے دھماکے ہوئے ، [[بوگوندا|بوگوٹا وچ ]] کھبے بازو دے طلباء کولمبیا د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے لئی منظم ، کولمبیا د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج تے منظم ہوئے۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت دے خلاف ایہ مخالفت 1948 وچ پھٹ پئی ، [[اشتراکیت|سوشلسٹ]] امیدوار جارج ایلیسر گائٹن دے قتل د‏‏ی خبر سندے ہی ، بوہت سارے غریب کارکناں نے گائٹن د‏‏ی موت نو‏‏ں [[سیاسی قتل|سیاسی قاتلانہ]] طور اُتے دیکھیا کہ امیراں نے اسنو‏ں [[سیاسی قتل|قتل کيتا سی]] ۔ کارکناں نے کولمبیا دے راجگڑھ بوگاٹا وچ فسادات تے تباہی پھیلیانا شروع کردتی ، جس دے نتیجے وچ 4،000 افراد ہلاک ہوگئے۔ جدو‏ں گائٹن د‏‏ی موت د‏‏ی خبر پینڈو علاقےآں وچ پہنچی تاں مقامی ملیشیا سخت برہم ہوگئے تے فورا. ہی لا وایلنسیا دے ناں تو‏ں جانے والی [[خانہ جنگی]] شروع کردتی۔ ساتھی کھبے بازو دے نال اک وحشیانہ جنگ لڑی گئی جس وچ 10 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک 200،000 افراد د‏‏ی ہلاکت تے ملک دا بیشتر حصہ تباہ ہويا ، جس دے نتیجے وچ 1958 وچ کولمبیا د‏‏ی کنزرویٹو پارٹی تو‏ں کولمبیا د‏‏ی لبرل پارٹی تے [[کولمبیا کمیونسٹ پارٹی|کولمبیا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی]] نو‏‏ں اقتدار منتقل ہويا۔

چونکہ ''لا وایلنسیا'' زخمی ہوگیا ، لبرل پارٹی دے حامیاں اُتے مشتمل بیشتر سیلف ڈیفنس تے گوریلا یونٹ متحرک ہوگئے ، لیکن ايس‏ے دے نال نال کچھ سابق لبرلز تے فعال [[کولمبیا کمیونسٹ پارٹی|کمیونسٹ]] گروپ کئی پینڈو محلےآں وچ سرگرم عمل رہ‏‏ے۔ 1964 وچ پیڈرو انتونیو مارین دے ذریعہ قائم کردہ لبرل بینڈاں وچو‏ں اک گروپ &quot;فیورازاس آرمداس ریوولوسیئنس ڈی کولمبیا&quot; (یا کولمبیا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج) ، یا ایف اے آر سی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، امن معاہدے تو‏ں ناخوش جنگجوواں د‏‏ی بنیاد اُتے ایف اے آر سی د‏‏ی بنیاد رکھی گئی سی۔ ہور چیزاں دے علاوہ ، ایف اے آر سی دا ہدف زمین د‏‏ی تقسیم کرنا سی جس تو‏ں مارن جداں غریب کساناں نو‏‏ں فائدہ ہوئے گا ، تے نال ہی اک کمیونسٹ ریاست دے قیام د‏‏ی خواہش بھی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Kraul|first=Chris|title=The battles began in 1964: Here's a look at Colombia's war with the FARC rebels|url=http://www.latimes.com/world/mexico-americas/la-fg-colombia-farc-explainer-snap-story.html|accessdate=2016-10-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161017163920/http://www.latimes.com/world/mexico-americas/la-fg-colombia-farc-explainer-snap-story.html|archivedate=2016-10-17}}&lt;/ref&gt;

1958 وچ ، اک خصوصی طور اُتے دو طرفہ سیاسی متبادل نظام ، جسنو‏ں نیشنل فرنٹ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، دے نتیجے وچ لبرل تے کنزرویٹو پارٹیاں دے وچکار اک معاہدے دا نتیجہ نکلیا۔ ایہ معاہدہ دونے فریقاں نے باہمی تشدد تے بدامنی د‏‏ی دہائی دا حتمی سیاسی حل تلاش کرنے د‏‏ی کوشش دے نتیجے وچ کیہ سی ، جو 1974 تک لاگو رہیا۔ &lt;ref name=&quot;beyond-bogota-timeline&quot;/&gt;

== ٹائم لائن ==

=== 1960 د‏‏ی دہائی ===
1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ کولمبیا د‏‏ی فوج دے یونٹاں نے قومی محاذ تو‏ں وفادار کساناں اُتے حملہ کرنا شروع کيتا۔ کولمبیا د‏‏ی فوج دے نال ایہ سب کولمبیا وچ ہويا ، اس خیال وچ کہ ایہ کسان برادری ڈاکوواں تے کمیونسٹاں دے لئی چھاؤنی سن۔ ایہ مارکیتالیا د‏‏ی برادری اُتے 1964 دا حملہ سی جس نے ایف اے آر سی دے بعد د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں تحریک دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/planlazomarquetalia.htm|title=Marquetalia and the FARC|accessdate=2010-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101028135631/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/planlazomarquetalia.htm|archivedate=October 28, 2010}}&lt;/ref&gt; مارکیتالیا دے اندر دیہاتاں د‏‏ی پیدل فوج تے پولیس دے گھیراؤ دے باوجود (3500 افراد اس علاقے وچ داخل ہوگئے) ، مینوئل مارولینڈا فوج دے گھیرے تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئے۔

پینڈو ایف اے آر سی دے برخلاف ، جس د‏‏ی جڑاں سابقہ لبرل کساناں د‏‏ی جدوجہد وچ شامل سن ، ELN زیادہ تر یونیورسٹی وچ بدامنی دا باعث سی تے اس دے نتیجے وچ کمیلو ٹورس ریسٹریپو سمیت کرشما‏تی رہنماواں دے اک چھوٹے تو‏ں گروہ د‏‏ی پیروی کرے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/universityviolence.htm#eln|title=Camilo Torres and the ELN|accessdate=2010-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081007003946/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/universityviolence.htm|archivedate=October 7, 2008}}&lt;/ref&gt;

دونے گوریلا گروپ زیادہ تر 1960 د‏‏ی دہائی دے دوران ملک دے دور دراز علاقےآں وچ متحرک رہ‏‏ے۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
کولمبیا د‏‏ی حکومت نے 1950 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ متعدد قلیل العمری انسداد گوریلا مہمات دا انعقاد کيتا۔ انہاں کوششاں نو‏‏ں امریکی حکومت تے [[سی آئی اے]] نے مدد فراہ‏م د‏‏ی ، جس وچ ہنٹر قاتل ٹیماں شامل کيتیاں تے ہکس دے خلاف پچھلی [[فلپائن|فلپائنی]] مہم وچ امریکی اہلکار شامل سن ، تے جو بعد وچ [[جنگ ویت نام|ویتنام جنگ]] وچ فینکس پروگرام وچ حصہ لاں گی۔ &lt;ref name=&quot;icdc.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/planlazomtt.htm|title=Hunter Killer Teams|accessdate=2010-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606144047/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/planlazomtt.htm|archivedate=June 6, 2009}}&lt;/ref&gt;

=== 1970 د‏‏ی دہائی ===
سن 1974 تک ، ریاست دے اختیار تے جواز دے لئی اک ہور چیلنج 19 اپریل د‏‏ی تحریک (M-19) دے بعد آیا سی ، جس تو‏ں تنازعہ وچ اک نواں مرحلہ پیدا ہويا سی۔ M-19 اک زیادہ تر شہری گوریلا گروپ سی ، جس نے میسیل پسرانہ بوریرو (1970–197474) دے حتمی نیشنل فرنٹ الیکشن دے دوران مبینہ انتخابی دھاندلی تے سابق صدر گوستاو روزاس پنیلا د‏‏ی جبری برطرفی دے جواب وچ قائم کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.biografiasyvidas.com/biografia/r/rojas_gustavo.htm|title=biografia Gustavo Rojas Pinilla|accessdate=2016-04-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408104500/http://www.biografiasyvidas.com/biografia/r/rojas_gustavo.htm|archivedate=April 8, 2016}}&lt;/ref&gt;

=== 1980 د‏‏ی دہائی ===
1982 تک ، ایف اے آر سی د‏‏ی سمجھی جانے والی سرگرمی ، تے ایم 19 تے ای ایل این دے خلاف حکومت کیت‏‏ی کوششاں د‏‏ی نسبتا کامیابی دے نال ، لبرل پارٹی دے جولیو کیسر ٹربے آیالہ (1978–82) د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں ریاست دا درجہ بلند کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔ - محاصرے دا ایہ حکمنامہ جو پچھلے 30 سالاں وچ زیادہ تر دے دوران تے نافذ سی۔ اس طرح دے تازہ ترین حکم نامے دے تحت ، صدر ٹربے نے حفاظتی پالیسیاں نافذ کيت‏یاں سن جو ، خاص طور اُتے M-19 دے خلاف کچھ فوجی قدر دے باوجود ، کولمبیا دے حلفےآں دے اندر تے باہر دونے افراد مشتبہ افراد تے گرفتار شدہ گوریلااں دے [[انسانی حقوق|خلاف]] فوجی [[انسانی حقوق|حقوق انسانی د‏‏ی پامالی دے]] متعدد الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں انتہائی قابل اعتراض سمجھیا جاندا سی۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
تنازعات د‏‏ی نويں شدت د‏‏ی وجہ تو‏ں شہریاں د‏‏ی تھکن دے نتیجے وچ صدر بیلیساریو بیٹنکور (1982–1986) دے اک قدامت پسند ، دے 47 فیصد مقبول ووٹ دے نال انتخاب ہويا۔ بیتانکور نے تمام شورش پسنداں اُتے امن دا مطالبہ کرنے والےآں نو‏‏ں ہدایت دتی ، تے [[میندا محکمہ|میٹا دے]] [[لا یورائب|لا اوربیب وچ ]] 1982 وچ ہونے والی جنگ بندی اُتے گل گل د‏‏ی ، 1987 وچ انہاں اُتے قابو پانے د‏‏ی سابقہ کوشش دے دوران قید متعدد گوریلااں د‏‏ی رہائی دے بعد۔ ایم 19 دے نال اک جنگ بندی دا وی اہتمام کيتا گیا سی۔ اُتے ، ELN نے کسی وی گفت و شنید نو‏‏ں مسترد کيتا تے بھتہ خوری تے دھمکیو‏ں دے استعمال تو‏ں خاص طور اُتے یورپی تے امریکی نژاد تیل کمپنیاں دے خلاف دوبارہ تعمیر جاری رکھی۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
ان پیشرفتاں دے نال ہی ، کولمبیا دے تنازعہ وچ شامل تمام شرکاء دے لئی [[غیر قانونی تجارت منشیات|منشیات دی]] ودھدی ہوئی [[غیر قانونی تجارت منشیات|غیر قانونی تجارت]] وچ تیزی تو‏ں اہ‏م ہُندا جارہیا سی۔ گوریلا تے نويں دولت مند منشیات دے مالکاں دے درمیان باہمی متفقہ تعلقات سن تے انہاں دے وچکار متعدد واقعات رونما ہوئے۔ بالآخر گوریلااں دے ذریعہ منشیات دے کارٹیل دے کنبہ دے افراد دے اغوا دے نتیجے وچ 1981 وچ ''مرےٹ سیکیورڈورز'' (&quot;موت نو‏‏ں اغوا کرنے والےآں&quot;) د‏‏ی موت دا دستہ (ایم اے ایس) تشکیل دتا گیا۔ [[میڈیئن کارٹل|میڈیلن کارٹیل]] تے ہور کارٹیلےآں اُتے امریکی حکومت تے کولمبیا دے معاشرے دے اہ‏م شعبےآں دے دباؤ آئے جنہاں نے کولمبیا دے مشتبہ کارٹیل ممبراں نو‏‏ں امریکا منتقل کرنے د‏‏ی حمایت کيتی۔ کارٹلاں نے متعدد سرکاری عہدیداراں ، سیاستداناں تے ہور نو‏‏ں رشوت یا قتل کرکے جواب دتا۔ انہاں دے متاثرین وچ انصاف دے وزیر روڈریگو لارا بونیلا وی شامل سن ، جنہاں دے 1984 وچ ہونے والے قتل تو‏ں بیتنکور انتظامیہ براہ راست منشیات دے مالکاں دا مقابلہ کرنے اُتے مجبور ہوگئی۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
ایم 19 دے نال مذاکرات دا پہلا فائر بندی اس وقت ختم ہويا جدو‏ں 1985 وچ گوریلاں نے دوبارہ لڑائی شروع کردتی۔ ایم 19 نے دعویٰ کيتا کہ سرکاری سکیورٹی فورسز د‏‏ی طرف تو‏ں فائر بندی دا پوری طرح احترام نئيں کيتا گیا ، انہاں نے الزام لگایا کہ اس دے متعدد ارکان نو‏‏ں دھمکیو‏ں تے حملےآں دا سامنا کرنا پيا اے تے انہاں نے حکومت تو‏ں کسی وی معاہدے اُتے عمل درآمد کرنے د‏‏ی حقیقی آمادگی اُتے سوال اٹھایا ا‏‏ے۔ بیتنکور انتظامیہ نے ایم 19 دے اقدامات اُتے تنقید د‏‏ی تے امن عمل تو‏ں اس دے عزم اُتے سوال اٹھایا جدو‏ں کہ ايس‏ے دوران ایف اے آر سی دے نال اعلیٰ سطح اُتے مذاکرات نو‏‏ں اگے بڑھانا جاری رکھیا۔ انہاں مذاکرات دے نتیجے وچ پیٹریاٹک یونین ( ''یونین'' پیٹریاٹیکا) - یو پی ، د‏‏ی تشکیل ہوئی ، جو اک قانونی تے غیر واضح سیاسی تنظیم ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
6 نومبر 1985 نو‏‏ں ، ایم 19 نے کولمبیا دے محل انصاف وچ دھاوا بول دتا تے صدر بیتانکور نو‏‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت دا ارادہ کرنے دے ارادے تو‏ں سپریم کورٹ دے مجسٹریٹاں نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ فوج نے طاقت دے نال جواب دتا تے اس دے بعد ہونے والے فائرنگ دے نتیجے وچ تقریبا 120 120 افراد اپنی جان تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے جنہاں وچ بیشتر گوریلا (متعدد اعلیٰ درجے دے کارکنان) تے سپریم کورٹ دے 12 جج شامل سن ۔ دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے خون د‏‏ی ہولی دا الزام لگایا ، جس وچ بیتنکور دے امن عمل دے خاتمے د‏‏ی علامت ا‏‏ے۔

دراں اثنا ، ایف اے آر سی دے انفرادی ممبران نے گوریلا کمانڈ د‏‏ی نمائندگی دے لئی ابتدائی طور اُتے یوپی د‏‏ی قیادت وچ شمولیت اختیار کيتی ، حالانکہ بیشتر گوریلا دے سربراہ تے ملیشیا نے نہ تاں مسلح کيتا تے نہ ہی اسلحے د‏‏ی تشکیل د‏‏ی اے ، کیونجے اس وقت اس عمل د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ کشیدگی جلد ہی نمایاں طور اُتے ودھ گئی ، کیونجے دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے جنگ بندی دا احترام نہ کرنے دا الزام عائد کرنا شروع کردتا۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
مؤرخ ڈینیئل پیکیٹ دے مطابق ، پیٹریاٹک یونین د‏‏ی تشکیل نے گوریلااں دے سیاسی پیغام نو‏‏ں روايتی اثرورسوخ دے روايتی کمیونسٹ شعبے تو‏ں ہٹ کر وسیع تر عوام تک پہنچایا تے اس دے نتیجے وچ اروبا تے اینٹیوکویا جداں خطےآں وچ مقامی انتخابی فتوحات دا سامنا ہويا ، جدو‏ں کہ انہاں دے میئر امیدواراں نے 23 کامیابی حاصل کيتی۔ 1988 وچ بلدیات تے انہاں دے کانگریس نو‏‏ں 14 نشستاں (سینیٹ وچ پنج ، ایوان زیريں وچ نو) حاصل ہوئیاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|title=Las FARC: ¿Una guerrilla sin fin o sin fines?|last=Pecáut|first=Daniel|publisher=Grupo Editorial Norma|year=2008|isbn=978-958-45-1322-9|pages=50–51}}&lt;/ref&gt; سابق ایف اے آر سی دے نال نال یوپی تے سابقہ کمیونسٹ پارٹی دے سابق ممبراں دا انٹرویو کرنے والے صحافی اسٹیون ڈڈلی دے مطابق ، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl/page/58|title=Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia|last=Dudley|first=Steven|publisher=Routledge|year=2004|isbn=0-415-93303-X|pages=[https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl/page/58 58–61, 94–95, 233–237]}}&lt;/ref&gt; ایف اے آر سی رہنما جیکبو اریناس نے اپنے ماتحت افراد تو‏ں اصرار کيتا کہ یوپی د‏‏ی تشکیل دا مطلب ایہ نئيں سی کہ ایہ گروپ اپنے ہتھیار ڈال دے گا۔ ؛ نہ ہی اس نے ستويں کانفرنس د‏‏ی فوجی حکمت عملی نو‏‏ں مسترد کرنے دا مطلب قرار دتا۔ &lt;ref&gt;Dudley, p. 56&lt;/ref&gt; پیکیٹ نے کہیا اے کہ اس عرصے دے دوران نويں بھرتیاں گوریلا فوج تے اس د‏ی شہری ملیشیا د‏‏ی اکائیاں وچ داخل ہوگئياں ، تے ایہ کہ ایف اے آر سی اغوا دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے تے علاقائی سیاستداناں نو‏‏ں قتل دا نشانہ بناندا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Pecáut, p. 51-52&lt;/ref&gt;

اکتوبر 1987 وچ جمائما پارڈو لیال ، جو پچھلے سال یوپی دے صدارتی امیدوار رہے سن ، نو‏‏ں تشدد د‏‏ی اک لہر دے دوران قتل کيتا گیا سی ، جس وچ پارٹی دے ہزاراں ارکان ڈیتھ اسکواڈ دے ہتھو‏ں ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;Dudley, pp. 91–104&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;still-being-160-163&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=pkUl8QASqHMC&amp;pg=PA160&amp;dq=farc+paramilitaries&amp;cd=14#v=onepage&amp;q=farc%20paramilitaries|title=You are still being lied to: the remixed disinformation guide to media distortion, historical whitewashes and cultural myths|publisher=Constellation|year=2009|isbn=978-1-934708-07-1|editor-last=Russ Kick|pages=160–163}}&lt;/ref&gt; پیکاؤٹ دے مطابق ، قاتلاں وچ فوجی تے سیاسی طبقے دے ممبر شامل سن جو بیٹنک‏ر ک‏ے امن عمل د‏‏ی مخالفت کردے سن تے یوپی نو‏‏ں ایف اے آر سی دے لئی اک &quot;اگواڑے&quot; تو‏ں کم سمجھدے سن ، ايس‏ے طرح منشیات دے اسمگلر تے زمیندار وی اس وچ ملوث سن ۔ نیم فوجی گروپاں دا قیام۔ &lt;ref&gt;Pécaut, p.51&lt;/ref&gt;

=== 1990 د‏‏ی دہائی ===

==== 1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل ====
ورجیلیو بارکو ورگاس (1986–1990) انتظامیہ ، گوریلااں دے نال پیچیدہ مذاکرات دیاں مشکلاں تو‏ں نمٹنے دے علاوہ ، منشیات دے مالکاں دے خلاف خاص طور اُتے انتشار آمیز تنازعہ دا وارث وی ہويا ، جو جواب وچ دہشت گردی تے قتل د‏‏ی مہم وچ مصروف سن ۔ بیرون ملک مقیم انہاں د‏‏ی حوالگی دے حق وچ حکومت‏ی اقدام د‏‏ی طرف۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
جون 1987 وچ ، ایف اے آر سی تے کولمبیا د‏‏ی حکومت دے وچکار جنگ بندی دا باقاعدہ طور اُتے خاتمہ ہويا جدو‏ں گوریلا کیکیٹے دے جنگلاں وچ اک فوجی یونٹ اُتے حملہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Pecáut, p. 52&quot;&gt;Pecáut, p. 52&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dudley, p. 102&quot;&gt;Dudley, p. 102&lt;/ref&gt; صحافی اسٹیون ڈڈلی دے مطابق ، ایف اے آر سی دے بانی جیکبو اریناس نے واقعے نو‏‏ں جنگ دے حصول دا اک &quot;فطری&quot; حصہ سمجھیا تے اس گروپ دے مذاکرات نو‏‏ں جاری رکھنے دے ارادے دا اعادہ کيتا ، لیکن صدر بارکو نے گوریلااں نو‏‏ں الٹی میٹم بھیج دتا تے مطالبہ کيتا کہ اوہ فوری طور اُتے اسلحے تو‏ں پاک ہوجاواں یا اس دا سامنا کرن۔ فوجی انتقامی کارروائی علاقائی گوریلا تے فوج د‏‏ی جھڑپاں نے ایسی صورتحال پیدا کردتی جتھ‏ے جنگ بندی د‏‏ی ہر خلاف ورزی نے اسنو‏ں ہر جگہ منسوخ کردتا ، ایتھ‏ے تک کہ اس دا عملی طور اُتے کوئی وجود نئيں ہُندا۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
تریخ دان ، ڈینیئل پیکیٹ دے مطابق 1990 تک ، ایف اے آر سی تو‏ں قائم پیٹریاٹک یونین دے گھٹ تو‏ں گھٹ 2500 ارکان دا قتل ہوچکيا سی ، جس دے نتیجے وچ اس سال صدارتی امیدوار برنارڈو جارمیلو اوسا دا قتل ہويا سی۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے ابتدا وچ اس قتل دے لئی منشیات دے مالک [[پابلو اسکوبار]] نو‏‏ں مورد الزام قرار دتا سی لیکن صحافی اسٹیون ڈوڈلی دا مؤقف اے کہ یوپی وچ بوہت سارے لوکاں نے اس وقت دے وزیر داخلہ کارلوس لیموس سیمنڈ د‏‏ی طرف اشارہ کيتا سی کہ انہاں نے قتل تو‏ں کچھ ہی دیر پہلے یوپی نو‏‏ں &quot;ایف اے آر سی دا سیاسی ونگ&quot; کہیا سی۔ جدو‏ں کہ دوسرےآں نے دعوی کيتا کہ ایہ فیڈل کاسٹانو ، کولمبیا د‏‏ی فوج دے ممبران تے ڈی اے ایس دے وچکار اتحاد دا نتیجہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Dudley, pp. 162–165&lt;/ref&gt; پیکوٹ تے ڈڈلے د‏‏ی دلیل اے کہ امیدوار د‏‏ی مسلح جدوجہد اُتے حالیہ تنقید تے باغیاں دے اغوا دے استعمال اُتے انہاں د‏‏ی بحثاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جارمیلو ، ایف اے آر سی تے کمیونسٹ پارٹی دے وچکار اہ‏م تناؤ پیدا ہويا سی ، جس دا نتیجہ تقریبا a باقاعدہ طور اُتے ٹُٹ گیا سی۔ &lt;ref&gt;Dudley, pp. 127–139, 165–166&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pecáut, pp. 51–52&lt;/ref&gt; جارمیلو د‏‏ی موت دے نتیجے وچ یوپی عسکریت پسنداں دا اک بہت وڈا دخل سی۔ اس دے علاوہ ، اس وقت تک بوہت سارے ایف اے آر سی کیڈرز جو پارٹی وچ شامل ہوئے سن اوہ پہلے ہی خفیہ طور اُتے واپس آچکے سن ، تے یوپی دے تجربے نو‏‏ں انقلابی جنگ دے حق وچ دلیل دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے۔ &lt;ref name=&quot;still-being-160-163&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pecáut, p. 52&quot;&gt;Pecáut, p. 52&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dudley, pp. 165–166&lt;/ref&gt;

M-19 تے کئی چھوٹے گوریلا گروپاں نو‏‏ں کامیابی دے نال امن عمل وچ شامل ک‏ے لیا گیا جداں ہی 1980 د‏‏ی دہائی ختم ہوئی سی تے 90 د‏‏ی دہائی دا آغاز ہويا ، جس دا اختتام کولمبیا د‏‏ی دستور ساز اسمبلی دے انتخابات وچ ہويا جو اک نواں آئین لکھے گا ، جو 1991 وچ عمل وچ آیا۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
ایف اے آر سی دے نال رابطے ، جو جنگ بندی دے خاتمے تے 1987 دے باضابطہ مذاکرات تو‏ں بری ہونے دے باوجود فاسد طور اُتے جاری رہے سن ، 1990 وچ [[سیزار گاویریا|کیسر گیویریا ٹروجیلو]] (1990 (1994) د‏‏ی صدارت وچ عارضی طور اُتے منقطع کردتے گئے سن ۔ [[میندا محکمہ|میٹا دے]] [[لا یورائب|لا اوربی]] وچ ایف اے آر سی دے ''کاسا وردے کے'' پناہ گاہ اُتے کولمبیا د‏‏ی فوج دے حملے ، اس دے بعد آئین ساز اسمبلی دے مباحث نو‏‏ں خراب کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والی ایف اے آر سی د‏‏ی کارروائی نے پچھلی دہائی تو‏ں جاری غیر متفقہ مذاکرات وچ اک اہ‏م وقفے نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا شروع کيتا۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
اس دے باوجود ، دونے جماعتاں نے کدی وی طویل عرصے تک سیاسی رابطےآں نو‏‏ں مکمل طور اُتے توڑ نئيں لیا ، کیو‏ں کہ کچھ امن پرستاں دا وجود برقرار رہیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[کاراکاس]] ، وینزویلا (1991) تے میکسیکو (1992) دے [[تلاکسکالا|ٹیلکسکلا]] ، دونے وچ مختصر گفتگو ہوئی۔ متعدد دستاویزات اُتے دستخط کرنے دے باوجود ، گل گل ختم ہونے اُتے کوئی ٹھوس نتائج برآمد نئيں ہوسک‏‏ے۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

==== 1990 د‏‏ی دہائی دے وسط ====
1990 د‏‏ی دہائی دے بیشتر حصے وچ ایف اے آر سی د‏‏ی فوجی سرگرمیاں وچ اضافہ ہويا کیونجے اس گروپ نے اغوا تے منشیات تو‏ں متعلق دونے سرگرمیاں تو‏ں دولت وچ اضافہ کيتا ، جدو‏ں کہ منشیات د‏‏ی فصلاں پینڈو علاقےآں وچ تیزی تو‏ں پھیل گئياں۔ گوریلااں نے کوکا دے بوہت سارے کاشتکاراں نو‏‏ں خاتمہ د‏‏ی مہم تو‏ں بچایا تے انہاں نو‏ں &quot;ٹیکس&quot; دے بدلے کوکا نو‏‏ں ودھیا تے تجارتی بنانے د‏‏ی اجازت دتی یا تاں پیسےآں وچ یا فصلاں وچ ۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
اس تناظر وچ ، ایف اے آر سی نے زیادہ تو‏ں زیادہ جنگجوواں نو‏‏ں بھرتی کرنے تے انہاں د‏‏ی تربیت دینے وچ کامیابی حاصل کيت‏ی سی ، جس نے انہاں نو‏ں ناول وچ تے زیادہ تر غیر متوقع طریقے تو‏ں مرتکز حملےآں وچ استعمال کرنا شروع کيتا سی۔ اس دے نتیجے وچ کولمبیا دے ریاستی اڈاں تے گشتاں دے خلاف ، جس وچ زیادہ تر کولمبیا دے جنوب مشرق وچ سی لیکن دوسرے علاقےآں نو‏‏ں وی متاثر کيتا گیا ، دے سلسلے وچ کئی سطح اُتے چھاپےآں تے حملےآں دا سلسلہ جاری رہیا۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
1996 دے وسط وچ ، پوٹومیو تے کوکا دے کچھ حصےآں تو‏ں لگ بھگ 200،000 کوکا کاشت کاراں اُتے مشتمل اک شہری احتجاجی تحریک نے کولمبیا د‏‏ی حکومت دے خلاف اس د‏ی منشیات د‏‏ی جنگی پالیسیاں نو‏‏ں مسترد کرنے دے لئی مارچ کرنا شروع کيتا ، جس وچ دھواں تے کچھ محکمےآں وچ خصوصی حفاظتی زوناں دے اعلانات شامل سن ۔ مختلف تجزیہ کاراں نے اس گل اُتے زور دتا اے کہ ایہ تحریک خود ہی بنیادی طور اُتے خود ہی شروع ہوئی اے ، لیکن ايس‏ے دے نال ہی ، ایف اے آر سی نے مارکراں د‏‏ی بھاری حوصلہ افزائی د‏‏ی تے اُتے امن طور اُتے تے طاقت دے خطرے تو‏ں اپنے مطالبات نو‏‏ں فعال طور اُتے فروغ دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ces.fe.uc.pt/emancipa/research/en/ft/marchas.html|title=Research|publisher=Ces.fe.uc.pt|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923201953/http://www.ces.fe.uc.pt/emancipa/research/en/ft/marchas.html|archivedate=September 23, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.uasb.edu.ec/padh/revista11/actualidad/milson%20betancourt.htm|title=Milson Betancourt|publisher=Uasb.edu.ec|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120311043855/http://www.uasb.edu.ec/padh/revista11/actualidad/milson%20betancourt.htm|archivedate=March 11, 2012}}&lt;/ref&gt;

اضافی طور اُتے ، 1997 تے 1998 وچ ، ایف اے آر سی تے ای ایل این دے ذریعہ ملک دے جنوب دے جنوب د‏‏ی درجناں بلدیات وچ ٹاون کونسل میناں نو‏‏ں دھمکیاں دتیاں گئیاں ، انھاں اغواء کيتا گیا ، استعفیٰ دینے اُتے مجبور کيتا گیا یا خود نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.cidh.oas.org/countryrep/Colom99sp/capitulo-1.htm|title=CONTEXT ANALYSIS OF RIGHTS SITUATION IN COLOMBIA HUMAN|publisher=Cidh.oas.org|accessdate=14 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150916190905/http://www.cidh.oas.org/countryrep/Colom99sp/capitulo-1.htm|archivedate=16 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://bogota.usembassy.gov/wwwsdh97.shtml|title=Informe sobre prácticas de derechos humanos|date=January 30, 1998|language=Spanish|accessdate=August 31, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050902193416/http://bogota.usembassy.gov/wwwsdh97.shtml|archivedate=September 2, 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/reports98/colombia/Colom989-05.htm|title=Colombia and International Humanitarian Law|accessdate=February 12, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213145647/http://www.hrw.org/reports98/colombia/Colom989-05.htm|archivedate=February 13, 2008}}&lt;/ref&gt;

لاس ڈیلیسیس ، [[کاکیندا محکمہ|کیکیٹی وچ ]] ، ایف اے آر سی دے پنج محاذاں (لگ [[کاکیندا محکمہ|بھگ]] 400 گوریلا) نے کولمبیا دے اک فوجی اڈے وچ انٹیلی جنس نقصانات نو‏‏ں تسلیم کيتا تے انہاں دا استحصال کيتا کہ اس نے 30 اگست 1996 نو‏‏ں اس اُتے قابو پالیا ، 34 فوجی ہلاک ، 17 زخمی تے 60 نو‏‏ں قیدی بنا لیا۔ اک ہور اہ‏م حملہ 2 مارچ 1998 نو‏‏ں ایل بلر ، کیکیٹی وچ ہويا ، جتھ‏ے کولمبیا د‏‏ی فوج د‏‏ی انسداد بغاوت د‏‏ی اک بٹالین گشت کررہی سی ، جس دے نتیجے وچ 62 فوجی ہلاک تے کچھ 43 دے قبضے وچ آئے سن ۔ اگست 1998 وچ میرافورلس ، [[گوابیارے محکمہ|گوویر]] تے [[لا یورائب|لا اوربی]] ، [[میندا محکمہ|میٹا]] وچ پولیس اڈاں دے خلاف ایف اے آر سی دے دوسرے حملےآں وچ سو تو‏ں زیادہ فوجی ، پولیس اہلکار تے عام شہری ہلاک ہوگئے سن ، تے اس دے نتیجے وچ اک سو ہور افراد نو‏‏ں گرفتار یا اغوا کيتا گیا سی۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
ان حملےآں تے کولمبیا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز دے درجناں ممبراں نے ایف اے آر سی دے ذریعہ قیدی لیا ، جس نے عوام تے سیاسی رائے دے شعبےآں د‏‏ی نگاہ وچ صدر ارنسٹو سمپر پیزانو (1994–1998) د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تیزی تو‏ں شرمندہ کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ اوہ اپنی صدارتی مہم دے آس پاس منشیات دے پیسےآں تو‏ں متعلق اسکینڈل دے انکشافات د‏‏ی وجہ تو‏ں پہلے ہی متعدد ناقدین دا نشانہ سی۔ ايس‏ے طرح دے گھوٹالاں د‏‏ی وجہ تو‏ں بدعنوانی دے تصورات دے نتیجے وچ کولمبیا د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ 1995 وچ 1997 وچ (جب اس اقدام دے اثرات عارضی طور اُتے معاف کردتے گئے سن ) منشیات دے خلاف جنگ وچ امریکا دے نال تعاون کرنے والے ملک د‏‏ی حیثیت تاں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/newshour/bb/latin_america/colombia_3-20.html|title=Online NewsHour: President Samper of Colombia|date=March 20, 1996|website=PBS NewsHour|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026124344/http://www.pbs.org/newshour/bb/latin_america/colombia_3-20.html|archivedate=October 26, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.public-i.org/report.aspx?aid=254&amp;sid=100|title=Narcotics and Economics Drive U.S. Policy in Latin America|accessdate=August 31, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051027170037/http://www.public-i.org/report.aspx?aid=254&amp;sid=100|archivedate=October 27, 2005}}&lt;/ref&gt;

سمار انتظامیہ نے ایف اے آر سی دے حملےآں دے خلاف اک لکھ تو‏ں زیادہ تعداد وچ بتدریج متعدد کمزور تے وکھ تھلگ چوکیو‏ں نو‏‏ں بتدریج ترک کرکے رد عمل دا اظہار کيتا۔ &amp;nbsp; پینڈو پینڈو علاقےآں دے کلومیٹر &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ، فوج تے پولیس دستےآں نو‏‏ں زیادہ مضبوط دفاعی قلعےآں وچ مرکوز کرنے د‏‏ی بجائے ، گوریلاں نو‏‏ں پینڈو علاقےآں دے وڈے علاقےآں وچ واقعات نو‏‏ں براہ راست متحرک کرنے تے اثر و رسوخ د‏‏ی اجازت دتی جس وچ کچھ وی نئيں بچا سی تے نہ ہی کوئی مقامی گیریژن بچا سی۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
سمپر نے ایف ای آر سی دے ہتھو‏ں وچو‏ں کچھ یا تمام یرغمالیاں د‏‏ی رہائی دے لئی گل گل دے لئی گوریلا تو‏ں وی رابطہ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جولائ‏ی 1997 وچ کارٹیجینا ڈیل چیری ، کیکیٹی د‏‏ی میونسپلٹی عارضی طور اُتے ختم ہوگئی تے 70 فوجیاں د‏‏ی یکطرفہ آزادی ، اک اقدام جس د‏‏ی کولمبیا د‏‏ی فوج د‏‏ی کمانڈ نے مخالفت کيتی سی۔ گوریلا تے حکومت دے نال نال مذہبی تے معاشی شعبےآں دے نمائندےآں دے نال دوسرے رابطے 1997 تے 1998 وچ جاری رہ‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
مجموعی طور اُتے ، انہاں واقعات د‏‏ی ترجمانی کچھ کولمبیائی تے غیر ملکی تجزیہ کاراں نے مسلح تصادم وچ اک اہ‏م موڑ د‏‏ی حیثیت نال کیندی ، جس نے فوجی تے سیاسی توازن وچ ایف اے آر سی نو‏‏ں اوپری ہتھ دتا ، جس دے نتیجے وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں کچھ مبصرین نے تنقید دا نشانہ بنایا جس نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ اس د‏ی کمزوری اس دا ثبوت دتا جارہیا سی ، شاید اس نے متوسط مدت وچ مستقب‏‏ل وچ گوریلا فتح نو‏‏ں وی زیر کيتا۔ 1998 د‏‏ی امریکی ڈیفنس انٹیلیجنس ایجنسی (ڈی آئی اے) د‏‏ی اک بری خبر سامنے آئی جس تو‏ں ایہ قیاس کيتا جاسکدا اے کہ جے گوریلا د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی شرح نو‏‏ں موثر مخالفت دے بغیر برقرار رکھیا جاندا تاں 5 سالاں وچ ایہ ممکن ہوسکدا ا‏‏ے۔ کچھ لوکاں نے اس رپورٹ نو‏‏ں غلط تے خطرے د‏‏ی گھنٹی د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا ، تے ایہ دعوی کيتا کہ اس نے بوہت سارے عوامل نو‏‏ں مناسب طریقے تو‏ں نئيں لیا ، جداں ممکنہ اقدامات جو کولمبیا د‏‏ی ریاست تے امریکا صورت حال دے جواب وچ لے سکدے نيں ، تے نہ ہی نیم فوجی گروپاں دے وجود دے اثرات۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.tni.org/drugscolombia-docs/lasa.htm|title=Waging War US Policy Toward Colombia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050222194241/http://www.tni.org/drugscolombia-docs/lasa.htm|archivedate=February 22, 2005}}&lt;/ref&gt;

ہور اس عرصے دے دوران ، نیم فوجی سرگرمیاں قانونی تے غیر قانونی طور اُتے ودھ گئياں۔ کانگوویر دے اپنے دفاع تے انٹلیجنس جمع کرنے والے قانونی گروہاں د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں کانگریس تے سمپر انتظامیہ نے 1994 وچ اختیار کيتا سی۔ CONVIVIR گروپاں دے ممبراں اُتے انسانی حقوق د‏‏ی متعدد تنظیماں نے شہری آبادی دے خلاف متعدد زیادتیاں دا مرتکب ہونے دا الزام عائد کيتا سی۔ کولمبیا د‏‏ی آئینی عدالت دے 1997 دے فیصلے دے بعد انہاں گروہاں نو‏‏ں قانونی مدد دے بغیر چھڈ دتا گیا سی جس نے انہاں دے بوہت سارے تعصبات نو‏‏ں محدود کردتا سی تے سخت نگرانی دا مطالبہ کيتا سی۔ اُتے ، اپریل 1997 وچ ، نیم فوجی دستےآں د‏‏ی موجودگی تے کئی سابق فوجی اراکین اے یو سی بنانے دے لئی شامل ہوئے ، منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تو‏ں وابستہ اک وڈی نیم ملیٹری ملیشیا جس نے ایف اے آر سی تے ای ایل این باغی گروپاں دے نال نال عام شہریاں اُتے وی حملہ کيتا جس نے 1997 دے میپیرپن تو‏ں آغاز کيتا سی۔ قتل عام ۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=35&amp;regionSelect=5-Southern_Americas|title=Database – Uppsala Conflict Data Program (UCDP)|publisher=Ucdp.uu.se|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606082744/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=35&amp;regionSelect=5-Southern_Americas|archivedate=June 6, 2013}}&lt;/ref&gt;

اصل وچ ملک دے وسطی / شمال مغربی حصے دے آس پاس موجود اے او سی نے گوریلا اثر و رسوخ والے علاقےآں وچ چھاپےآں دا اک سلسلہ چلایا تے انہاں لوکاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جس نو‏‏ں اوہ گوریلا یا انہاں دے حامی سمجھ‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.start.umd.edu/start/data_collections/tops/terrorist_organization_profile.asp?id=126|title=Terrorist Organization Profiles – START – National Consortium for the Study of Terrorism and Responses to Terrorism|publisher=Start.umd.edu|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130727204306/http://www.start.umd.edu/start/data_collections/tops/terrorist_organization_profile.asp?id=126|archivedate=July 27, 2013}}&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ قتل عام دا سلسلہ جاری رہیا۔ انہاں کارروائیاں وچو‏ں کچھ دے بعد ، سرکاری پراسیکیوٹرز تے / یا انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں نے کولمبیا د‏‏ی فوج تے پولیس یونٹاں دے افسران تے ممبراں اُتے الزام لگایا کہ اوہ انہاں کارروائیاں نو‏‏ں غیر فعال طور اُتے اجازت دے رہے نيں ، یا انہاں د‏‏ی پھانسی وچ براہ راست تعاون کررہے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.revistacambio.com/html/portada/articulos/2142/|title=Uscátegui acusa|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061201073959/http://www.revistacambio.com/html/portada/articulos/2142/|archivedate=December 1, 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGAMR230302002?open&amp;of=ENG-2M4|title=Human Rights and USA Military Aid to Colombia III|accessdate=August 31, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040202152434/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGAMR230302002?open&amp;of=ENG-2M4|archivedate=February 2, 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.hrw.org/spanish/informes/1998/guerra3C.html|title=Guerra sin cuartel Colombia y el derecho internacional humanitario|language=Spanish|accessdate=August 31, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050830073333/https://www.hrw.org/spanish/informes/1998/guerra3C.html|archivedate=August 30, 2005}}&lt;/ref&gt;

=== 1998–1999 ===
7 اگست 1998 نو‏‏ں ، آندرس پاسترانہ آرنگو نے کولمبیا دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں حلف لیا۔ کنزرویٹو پارٹی دے اک ممبر ، پیسٹرانا نے ووٹر ٹرن آؤٹ تے بوہت گھٹ سیاسی بدامنی دے سبب چلائے جانے والے انتخابات وچ لبرل پارٹی دے امیدوار ہوراسیو سرپا نو‏‏ں شکست دتی۔ نويں صدر دا ایہ پروگرام کولمبیا دے دیرینہ خانہ جنگی تنازعہ د‏‏ی اُتے امن حل لیانے تے غیر قانونی منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے خاتمے دے لئی امریکا دے نال مکمل تعاون کرنے دے عزم اُتے مبنی سی۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
جولائ‏ی 1999 وچ ، کولمبیا د‏‏ی فوجی دستےآں نے کولمبیا دے پورٹو للیراس شہر اُتے حملہ کيتا جتھ‏ے ایف اے آر سی دے باغی موجود سن ۔ امریکی سپلائی والے طیارے تے سازوسامان دا استعمال کردے ہوئے ، تے امریکی رسد د‏‏ی مدد تو‏ں ، کولمبیا د‏‏ی سرکاری فوج نے 72 گھنٹےآں تو‏ں زیادہ عرصے تک اس شہر نو‏‏ں گھیرے وچ رکھیا تے بمباری کيتی۔ اس حملے وچ ، تن شہری ہلاک تے متعدد زخمی ہوگئے جدو‏ں فوج نے اسپتالاں ، گرجا گھراں ، ایمبولینساں تے رہائشی علاقےآں اُتے حملہ کيتا۔ ایف اے آر سی دے باغی علاقے تو‏ں فرار ہونے اُتے مجبور ہوگئے ، تے متعدد ہلاک یا زخمی ہوئے۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے دعویٰ کيتا کہ ایہ اک اہ‏م فتح اے ، جدو‏ں کہ انسانی حقوق دے گروپاں نے اس گل دا ثبوت دے طور اُتے دعوی کيتا اے کہ &quot;انسداد منشیات&quot; امداد دراصل محض فوجی امداد سی جو کھبے بازو د‏‏ی شورش دا مقابلہ کرنے دے لئی استعمال ہورہی سی۔ &lt;ref name=&quot;robberson-aid2&quot;&gt;Tod Robberson, [http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/puertolleras.htm &quot;U.S. aid questioned in Colombian battle&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121090007/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/puertolleras.htm|date=November 21, 2008}}, ''Dallas Morning News'', 08/16/1999 (accessed: 02/27/2010)&lt;/ref&gt;

=== 2000–2006 ===
کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج ، نیم فوجی دستےآں جداں اے یو سی تے باغی گروپاں (خاص طور اُتے ایف اے آر سی ، ای ایل این تے ای پی ایل ) دے وچکار جاری جنگ دے نتیجے وچ کولمبیا وچ 2000–2006 دے سال ہر سال ہزاراں ہلاکتاں ہوئیاں۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; اس لڑائی دے نتیجے وچ کولمبیا د‏‏ی شہری آبادی وڈے پیمانے اُتے اندرونی بے گھر ہوگئی تے ہزاراں شہری ہلاک ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=35&amp;regionSelect=5-Southern_Americas|title=Database – Uppsala Conflict Data Program (UCDP)|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606082744/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=35&amp;regionSelect=5-Southern_Americas|archivedate=June 6, 2013}}&lt;/ref&gt;

صدر یوریب د‏‏ی پہلی مدت ملازمت دے دوران (2002–2006) ، کولمبیا دے اندر سلامتی د‏‏ی صورتحال نے بہتری تے معیشت د‏‏ی کچھ تدابیر ظاہر کيتیاں ، حالانکہ ایہ حالے وی نازک اے ، مبصرین دے مطابق بحالی دے کچھ مثبت اشارے وی دکھائے لیکن نسلی طور اُتے ملک دے ہور سنگین مسائل مثلا غربت تے عدم مساوات جداں انتظامیہ تے کولمبیا کانگریس دے وچکار قانون سازی تے سیاسی تنازعات د‏‏ی وجہ تو‏ں حل کرنے وچ کچھ حاصل نئيں ہويا اے (جنہاں وچ بالآخر یورب نو‏‏ں دینے دے لئی اک متنازعہ منصوبے وچ شامل افراد وی شامل نيں) دوبارہ انتخاب دا امکان) ، تے آزادانہ طور اُتے مختص فنڈز تے کریڈٹ د‏‏ی نسبتا کمی۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اسلوب نامہ/زیر نظر لفظاں|&lt;span title=&quot;The material near this tag possibly uses too-vague attribution or weasel words. (February 2017)&quot;&gt;کون؟&lt;/span&gt;]]''&lt;/sup&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
کچھ تنقیدی مبصرین دا خیال سی کہ اوریب د‏‏ی پالیسیاں ، جرائم تے گوریلا سرگرمیاں نو‏‏ں کم کرنے دے دوران ، کولمبیا د‏‏ی داخلی جنگ دے فوجی حل دے حق وچ بہت زیادہ ترچھی سن جدو‏ں کہ معاشرتی تے انسانی حقوق دے سنگین تحفظات نو‏‏ں نظرانداز کررہیاں نيں۔ نقاداں نے اوریب د‏‏ی حکومت تو‏ں مطالبہ کيتا اے کہ اوہ اس پوزیشن نو‏‏ں تبدیل کرن تے ملک دے اندر انسانی حقوق د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں بہتر بنانے ، شہریاں دے تحفظ تے مسلح افواج دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی کسی وی طرح د‏‏ی زیادتیاں نو‏‏ں کم کرنے دے لئی سنجیدہ کوششاں کرن۔ سیاسی اختلاف رائے دہندگان تے مزدور یونین دے ممبران ، دوسرےآں دے علاوہ ، خطرات تو‏ں دوچار نيں تے انہاں نو‏ں قتل کردتا گیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=February 2010}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2010)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
2001 وچ سب تو‏ں وڈی حکومت نے نیم فوجی گروپ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اے یو سی ، جو منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تے عام شہریاں اُتے حملےآں تو‏ں منسلک سی ، نو‏‏ں امریکی محکمہ خارجہ د‏‏ی غیر ملکی دہشت گرد تنظیماں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کيتا گیا سی ، تے جلد ہی یوروپی یونین تے کینیڈا نے وی اس د‏ی پیروی کيتی۔

17 جنوری 2002 نو‏‏ں ، سجے بازو دے نیم فوجی دستے چیانگے پنڈ وچ داخل ہوئے ، تے دیہاتیاں نو‏‏ں دو گروہاں وچ تقسیم کردتا۔ اس دے بعد اوہ گروہاں وچو‏ں اک اک شخص تو‏ں دوسرے شخص دے پاس گئے ، انہاں نے ہر شخص دے سر نو‏‏ں سلیجیمرز تے پتھراں تو‏ں توڑ دتا ، 24 افراد ہلاک ہوگئے ، جدو‏ں کولمبیا د‏‏ی فوج اوتھ‏ے بیٹھی تے دیکھ رہی سی۔ بعد وچ دو ہور لاشاں وی اتری قبر وچ سُٹ دتیاں گئیاں۔ نیم فوجیاں دے جاندے ہی انہاں نے پنڈ نو‏‏ں اگ لگیا دی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=cOU0bvG8ZGwC&amp;lpg=PR15&amp;dq=farc%20paramilitaries&amp;pg=PR16#v=onepage&amp;q=farc%20paramilitaries|title=Inside Colombia: drugs, democracy and war|last=Grace Livingstone|publisher=Rutgers University Press|year=2004|isbn=978-0-8135-3443-5|pages=xvi}}&lt;/ref&gt;

2004 وچ ، قومی سلامتی آرکائیو دے ذریعہ ایہ انکشاف ہويا سی کہ امریکی دفاعی انٹلیجنس ایجنسی د‏‏ی 1991 د‏‏ی اک دستاویز نے اس وقت دے سینیٹر ارویب نو‏‏ں &quot;قریبی ذا‏تی دوست&quot; تے [[پابلو اسکوبار|پابلو اسکوبار دا]] ساتھی دسیا سی۔ یوریب انتظامیہ نے 1991 د‏‏ی رپورٹ وچ متعدد الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.msnbc.msn.com/id/5570107/site/newsweek|title=A Harsh Light On Associate 82|accessdate=July 14, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015043408/http://www.msnbc.msn.com/id/5570107/site/newsweek|archivedate=October 15, 2007}}&lt;/ref&gt;

2004 وچ کولمبیا دے نیم فوجی دستےآں (خاص طور اُتے اے یو سی) تو‏ں تخفیف اسلحہ سازی دا عمل شروع کيتا گیا سی تے ایہ 12 اپریل 2006 نو‏‏ں مکمل ہويا سی ، جدو‏ں کیسیبیر نامی قصبے وچ 1،700 جنگجوواں نے اپنے ہتھیار جمع کرائے سن ۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

مئی 2006 وچ ، کولمبیا دے صدارتی انتخابات دے نتیجے وچ اووریب نے پہلے مرحلے دے 62 فیصد ووٹاں دے نال دوبارہ انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ، اس دے بعد کھبے بازو د‏‏ی کارلوس گیویریا 22 فیصد تے ہوراسیو سرپا نے کامیابی حاصل کيتی ۔

=== 2007–2009 ===
28 جون 2007 نو‏‏ں ، ایف اے آر سی نے اچانک [[ویے دیل کاؤکا محکمہ|ویلے ڈیل کوکا محکمہ]] تو‏ں اغوا کیتے گئے 12 صوبائی نمائندےآں وچو‏ں 11 د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دی۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت نے ایف اے آر سی اُتے یرغمالیاں نو‏‏ں پھانسی دینے دا الزام عائد کردے ہوئے کہیا اے کہ سرکاری فوج نے کوئی بچاؤ کوشش نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ ایف اے آر سی نے دعوی کيتا کہ ایہ اموات اک &quot;نامعلوم فوجی گروپ&quot; دے ذریعہ اس دے اک کیمپ اُتے حملے دے بعد کراس فائر دے دوران ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ ایف اے آر سی نے دونے طرف تو‏ں کسی تے جانی نقصان د‏‏ی اطلاع نئيں دی۔ &lt;ref name=&quot;BBC2&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6251878.stm|title=BBC NEWS – Americas – Colombia rebels 'killed hostages'|publisher=News.bbc.co.uk|accessdate=October 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022045039/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/6251878.stm|archive-date=October 22, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

2007 وچ ، وینزویلا دے صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] تے کولمبیا دے سینیٹر پیاداد کوردوبہ ایف اے آر سی تے کولمبیا د‏‏ی حکومت دے وچکار جاری انسانی ہمدردی دے تبادلے وچ مجاز ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ کولمبیا دے صدر ایلارو ارویب نے شاویز نو‏‏ں ثالثی د‏‏ی اجازت دے دتی سی ، انہاں شرائط دے تحت کہ ایف اے آر سی دے نال تمام ملاقاتاں وینزویلا وچ ہاں گی تے چاویز کولمبیا د‏‏ی فوج دے ممبراں تو‏ں براہ راست رابطہ نئيں کرن گے ، بلکہ اس دے بجائے مناسب سفارتی ذرائع تو‏ں گذراں گے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.actualidadcolombiana.org/pdf/dossier_prensa_acuerdo_humanitario_nov27.pdf|title=Dossier de Información—Proceso en Busca del Acuerdo Humanitario Gobierno del Presidente Álvaro Uribe -FARC Noviembre 27 de 2007|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724223518/http://www.actualidadcolombiana.org/pdf/dossier_prensa_acuerdo_humanitario_nov27.pdf|archivedate=July 24, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|language=Spanish|url=http://www.canalcaracol.com/noticia_interna.asp?hid_id_menu=77&amp;hid_id=12207|title=Uribe terminó con mediación de Hugo Chávez|publisher=[[Caracol TV]]|date=2007-11-22|accessdate=2008-03-05|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080309154013/http://www.canalcaracol.com/noticia_interna.asp?hid_id_menu=77&amp;hid_id=12207|archivedate=March 9, 2008|df=mdy}}&lt;/ref&gt; اُتے ، صدر اوریب نے 22 نومبر 2007 نو‏‏ں شاویز د‏‏ی ثالثی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں اچانک ختم کردتا ، اس دے بعد جدو‏ں شاویز نے کولمبیا د‏‏ی نیشنل آرمی دے کمانڈر جنرل ماریو مانٹویا اوریبی تو‏ں ذا‏تی طور اُتے رابطہ کيتا۔ &lt;ref&gt;{{cite news|language=Spanish|url=http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_7106000/7106863.stm|title=Uribe termina mediación de Chávez|publisher=BBC News|date=2007-11-22|accessdate=2008-03-05|first=Hernando|last=Salazar|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214172133/http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_7106000/7106863.stm|archive-date=2007-12-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;اس دے جواب وچ ، چاویز نے کہیا کہ اوہ ہن وی ثالثی دے لئی راضی نيں ، لیکن انہاں نے کولمبیا وچ وینزویلا دے سفیر نو‏‏ں واپس لے لیا اے تے کولمبیا-وینزویلا دے تعلقات نو‏‏ں &quot;اک فریزر وچ &quot; رکھ دتا اے &lt;ref&gt;{{cite news|language=Spanish|url=http://www.clarin.com/diario/2007/11/26/elmundo/i-01549435.htm|title=Chávez acusa a Uribe de mentiroso y congela las relaciones con Colombia|publisher=El Clarín|date=2007-11-26|accessdate=2008-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080320202100/http://www.clarin.com/diario/2007/11/26/elmundo/i-01549435.htm|archive-date=2008-03-20|url-status=live|archivedate=2008-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080320202100/http://www.clarin.com/diario/2007/11/26/elmundo/i-01549435.htm}}&lt;/ref&gt; صدر اوریب نے شاویز اُتے دہشت گردی نو‏‏ں قانونی حیثیت دینے تے اک توسیع پسند منصوبے اُتے عمل پیرا ہونے دا الزام عائد کردے ہوئے جواب دتا۔ براعظم &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/11/26/world/americas/26venez.html|title=Tensions Rise for Colombia and Venezuela|author=Simon Romero|newspaper=New York Times|date=November 26, 2017|access-date=February 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213010142/https://www.nytimes.com/2007/11/26/world/americas/26venez.html|archive-date=February 13, 2019|url-status=live|df=mdy-all|author-link=Simon Romero}}&lt;/ref&gt;

متعدد گھوٹالاں نے اوریب د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں متاثر کيتا ا‏‏ے۔ کولمبیا دے پیراپولیٹکس اسکینڈل انہاں د‏‏ی دوسری میعاد دے دوران پھیل گیا ، جس وچ انتظامیہ دے حکمران اتحاد دے متعدد ارکان شامل سن ۔ حکومت دے بہت سارے قانون سازاں ، جداں صدر دے کزن ماریو اوریب ، د‏‏ی نیم فوجی تنظیماں تو‏ں انہاں دے ممکنہ تعلقات د‏‏ی وجہ تو‏ں تحقیقات کيتیاں گئیاں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7029389.stm|work=BBC News|title=Uribe ally quits Colombia Senate|date=2007-10-05|access-date=2010-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226081915/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7029389.stm|archive-date=2011-02-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2007 دے آخر وچ ، ایف اے آر سی نے اپنے اک اغوا کار تو‏ں تعلقات دے بعد اسیران وچ پیدا ہونے والے سابق سینیٹر کونسویلو گونزلیز ، سیاستدان کلارا روزاس تے انہاں دے بیٹے ایمانوئیل د‏‏ی رہائی اُتے اتفاق کيتا۔ کولمبیا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی اجازت تو‏ں آپریشن ایمانوئیل د‏‏ی تجویز تجویز کيتی گئی سی تے ایہ وینزویلا دے صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] نے قائم کيتا سی۔ اس مشن نو‏‏ں 26 دسمبر نو‏‏ں منظور کيتا گیا سی۔ اگرچہ ، 31 دسمبر نو‏‏ں ، ایف اے آر سی نے دعوی کيتا کہ کولمبیا د‏‏ی فوجی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں یرغمالی رہائی وچ تاخیر ہوئی ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران ، کولمبیا دے صدر اللوارو اوریب نے اشارہ کيتا کہ ایف اے آر سی نے انہاں تِناں یرغمالیاں نو‏‏ں رہیا نئيں کيتا اے کیونجے شاید ایمانوئل انہاں دے ہتھ وچ نئيں ہوئے گا۔ &lt;ref name=&quot;BBC_DNA2&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7167517.stm|title=Colombia tests 'hostage' boy DNA|publisher=BBC News|date=January 2, 2008|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113080315/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7167517.stm|archive-date=November 13, 2012|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; دو ایف اے آر سی بندوق برداراں نو‏‏ں قیدی بنا لیا گیا۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (September 2013)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
کولمبیا دے حکا‏م نے ہور کہیا کہ ایمانوئیل د‏‏ی تفصیل نال ملن والے لڑکے نو‏‏ں جون 2005 وچ [[سان خوسے دیل گوابیارے|سان جوسے ڈیل گویئر دے]] اک اسپتال لے جایا گیا سی۔ بچہ د‏‏ی حالت خراب سی۔ اس دے اک بازو نو‏‏ں تکلیف ہوئی سی ، اسنو‏ں شدید غذائی قلت لاحق سی ، تے اسنو‏ں ایسی بیماریاں سن جو عام طور اُتے جنگل وچ مبتلا ني‏‏‏‏ں۔ واضح طور اُتے بدسلوکی دے بعد ، اس لڑکے نو‏‏ں بعد وچ بوگوٹا وچ اک رضاعی گھر بھیج دتا گیا تے اس د‏ی شناخت د‏‏ی تصدیق دے ل to ڈی این اے ٹیسٹاں دا اعلان کيتا گیا۔ &lt;ref name=&quot;BBC_DNA3&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7167517.stm|title=Colombia tests 'hostage' boy DNA|publisher=BBC News|date=January 2, 2008|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113080315/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7167517.stm|archive-date=November 13, 2012|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

کولمبیا د‏‏ی حکومت نے 4 جنوری ، 2008 نو‏‏ں ، مائٹوکونڈریل ڈی این اے ٹیسٹ دے نتائج ، اس دے ممکنہ نانا کلارا ڈی روزاس دے نال اس بچے دے ڈی این اے دا موازنہ کيتا ، جس دا انکشاف کيتا گیا۔ ایہ اطلاع ملی اے کہ بہت زیادہ امکانات موجود سن کہ لڑکا واقعی روجاس خاندان دا حصہ ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;BBC_ColBoy2&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7172217.stm|title=Colombia boy may be hostage's son|publisher=BBC News|date=January 5, 2008|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128123059/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7172217.stm|archive-date=January 28, 2012|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے دن ، ایف اے آر سی نے اک تبادلہ جاری کيتا جس وچ انہاں نے اعتراف کيتا کہ ایمانوئل نو‏‏ں بوگوٹا لے جایا گیا سی تے حفاظتی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے &quot;ایماندار افراد د‏‏ی دیکھ بھال وچ &quot; رہ گیا سی ایتھ‏ے تک کہ انسانیت سوز تبادلہ ہويا۔ اس گروپ نے صدر اوریب اُتے الزام لگایا سی کہ اوہ اس د‏ی آزادی نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی بچے نو‏‏ں &quot;اغوا&quot; کر رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7172217.stm|title=Farc admit 'hostage boy' not held|publisher=BBC News|date=January 5, 2008|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128123059/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7172217.stm|archive-date=January 28, 2012|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; اُتے ، 10 جنوری ، 2008 نو‏‏ں ، ایف اے آر سی نے اک انسانی بنیاداں اُتے کمیشن دے ذریعے روزاس تے گونزالیز نو‏‏ں رہیا کيتا ، جس د‏‏ی سربراہی [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس د‏ی بین الاقوامی کمیٹی تھی]] ۔

13 جنوری ، 2008 نو‏‏ں ، [[وینیزویلا|وینزویلا دے]] صدر ہیوگو شاویز نے مسلح جدوجہد تے اغوا د‏‏ی ایف اے آر سی حکمت عملی تو‏ں اپنی ناراضگی بیان کردے ہوئے کہیا کہ &quot;ميں اغوا تو‏ں متفق نئيں ہاں تے وچ مسلح جدوجہد تو‏ں راضی نئيں ہاں&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSN1336689820080113|title=Hugo Chavez tells Colombian rebels to stop kidnapping|publisher=Reuters|accessdate=October 18, 2011|date=January 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090210042402/http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSN1336689820080113|archive-date=February 10, 2009|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; انہاں نے مارچ تے جون 2008 نو‏‏ں سیاسی حل تے جنگ دے خاتمے دے مطالبے نو‏‏ں دہرایا ، &quot;گوریلا جنگ تریخ ا‏‏ے۔ . . لاطینی امریکا وچ اس وقت ، اک گوریلا تحریک مسلح نئيں اے &quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,364368,00.html|publisher=Fox News|title=Chavez Calls on Colombian Rebels to End Struggle, Free Hostages|date=2008-06-09|access-date=2009-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211083824/http://www.foxnews.com/story/0,2933,364368,00.html|archive-date=2009-02-11|url-status=dead|accessdate=2020-10-02|archivedate=2009-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211083824/http://www.foxnews.com/story/0,2933,364368,00.html}}&lt;/ref&gt;۔

فروری 2008 وچ FARC شاویز، سودا کرانے تے نال وینزویلا دے ہیلی کاپٹراں بھیجیا سی جنہاں جانب &quot;خیر سگالی دا اک اشارہ دے طور پر&quot; چار ہور سیاسی یرغمالیاں نو‏‏ں رہیا کر دتا [[بین الاقوامی انجمن صلیب احمر و ہلال احمر|ریڈ کراس]] آزاد کردہ یرغمالیاں لینے دے لئی کولمبین جنگل وچ لوگو.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.yahoo.com/s/nm/20080228/ts_nm/colombia_hostages_dc|title=Colombian rebels free hostages in jungle to Hugo Chávez|publisher=Yahoo News|agency=Reuters|date=February 27, 2008|accessdate=2008-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303040753/http://news.yahoo.com/s/nm/20080228/ts_nm/colombia_hostages_dc|archivedate=March 3, 2008}}&lt;/ref&gt;

یکم مارچ ، 2008 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج نے اک فوجی آپریشن 1.8 شروع کيتا &amp;nbsp; [[ایکواڈور]] وچ اک FARC پوزیشن اُتے کلو میٹر دے فاصلے اُتے ، FARC سنٹرل ہائی کمان دے ممبر ، راول رئیس سمیت 24 افراد ہلاک ہوگئے۔ اس دے نتیجے وچ کولمبیا تے ایکواڈور دے صدر رافیل کوریا دے درمیان سنہ 2008 وچ اینڈین سفارتی بحران پیدا ہويا ، جس د‏‏ی حمایت وینزویلا دے صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز نے دی]] ۔ 3 مارچ نو‏‏ں ، ایف اے آر سی سنٹرل ہائی کمان دے ممبر ، آئوین راؤس نو‏‏ں وی ، انہاں دے سیکیورٹی چیف &quot;روزاس&quot; نے قتل کردتا۔ صرف مارچ 2008 وچ ، ایف اے آر سی نے انہاں دے بانی سمیت سیکرٹریٹ دے 3 ممبراں نو‏‏ں کھو دتا۔

24 مئی ، 2008 نو‏‏ں کولمبیا دے میگزین ''ریویسٹا سیمنیا'' نے کولمبیا دے وزیر دفاع [[خوان مانوئل سانتوس|جوآن مانوئل سانٹوس دے]] نال اک انٹرویو شائع کيتا جس وچ سانٹوس نے مینوئل ماروالندا ولیز د‏‏ی موت دا ذکر کيتا ا‏‏ے۔ 25 مئی ، 2008 نو‏‏ں وینزویلا وچ قائم ٹیلی ویژن اسٹیشن ٹیلیسور اُتے ایف اے آر سی دے کمانڈر ' تیموچینکو ' نے اس خبر د‏‏ی تصدیق کيتی۔ 'تیموچینکو' نے اعلان کيتا کہ نويں کمانڈر انہاں چیف ' الفانسو کینو ' ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://colombiareports.com/2008/05/25/farc-admits-death-of-manuel-marandula/|title=FARC confirm death of 'Manuel Marulanda'|date=May 25, 2008|publisher=Colombia Reports}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}&lt;/ref&gt;

مئی 2008 وچ ، اک درجن درجن جیل وچ موجود نیم فوجی دستےآں نو‏‏ں منشیات تو‏ں متعلق الزامات دے تحت امریکا دے حوالے کردتا گیا سی۔ 2009 وچ ، حوالگی دے لئی نیم فوجی رہنما سلواٹور مانکوسو ایہ دعوی کرن گے کہ اے یو سی نے 2002 دے یوربی دے انتخاگل کيتی حمایت کيت‏ی سی ، لیکن کہیا اے کہ ایہ انہاں د‏‏ی &quot;نظریا‏تی گفتگو&quot; دا نتیجہ اے تے نہ کہ کسی براہ راست پیشگی انتظام دا نتیجہ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://colombiareports.com/colombia-news/news/4258-auc-supported-uribes-election-mancuso.html|title=AUC supported Uribe's election: Mancuso – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=May 28, 2009|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120310153836/http://colombiareports.com/colombia-news/news/4258-auc-supported-uribes-election-mancuso.html|archivedate=March 10, 2012}}&lt;/ref&gt;

2 جولائ‏ی ، 2008 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج نے آپریشن جاک دا آغاز کيتا جس دے نتیجے وچ کولمبیا دے سابقہ صدارتی امیدوار انگریڈ بیٹنکورٹ ، مارک گونسلز ، سیمس ہیوس ، تے کیتھ اسٹینسل شامل سن ، &lt;ref name=&quot;CNN2&quot;&gt;{{cite news|title=Betancourt, U.S. contractors rescued from FARC|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/americas/07/02/betancourt.colombia/index.html|publisher=CNN|date=2008-07-02|accessdate=2008-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108190643/http://www.cnn.com/2008/WORLD/americas/07/02/betancourt.colombia/index.html|archive-date=2012-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;جنہاں وچ تن امریکی فوجی ٹھیکیدار نارتروپ گرومن نے ملازمت کيت‏‏ی سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Betancourt, 14 others freed by Colombian forces|url=http://www.monstersandcritics.com/news/americas/news/article_1414668.php/Betancourt_14_others_freed_by_Colombian_forces__3rd_Lead_|publisher=Monsters and Critics|date=2008-07-02|accessdate=2008-07-02|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080710114339/http://www.monstersandcritics.com/news/americas/news/article_1414668.php/Betancourt_14_others_freed_by_Colombian_forces__3rd_Lead_|archivedate=July 10, 2008}}&lt;/ref&gt;11 کولمبیا د‏‏ی فوج تے پولیس۔ ایف اے آر سی دے دو ممبران نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ایف اے آر سی نو‏‏ں ایہ چال کولمبیا د‏‏ی حکومت نے اس ثبوت دے طور اُتے پیش کيت‏ی سی کہ گوریلا تنظیم تے اثر و رسوخ کم ہورہیا ا‏‏ے۔ {{حوالہ درکار|date=September 2013}}
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (September 2013)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
26 اکتوبر ، 2008 نو‏‏ں ، 8 سال د‏‏ی قید دے بعد ، سابق کانگریس مین آسکر ٹیلیو لزکانو اک ایف اے آر سی باغی د‏‏ی مدد لے ک‏ے فرار ہوگیا ، جس نے اسنو‏ں اپنے نال سفر کرنے دا قائل کيتا۔ اس ممتاز سیاسی یرغمالی د‏‏ی آزادی دے فورا بعد ، کولمبیا دے نائب صدر فرانسسکو سینٹوس کیلڈرون نے لاطینی امریکا دے سب تو‏ں وڈے گوریلا گروپ نو‏‏ں &quot;اس کاغذی شیر &quot; قرار دتا جس نے اس ملک د‏‏ی سرزمین اُتے بوہت گھٹ کنٹرول کيتا۔ ایہ کہہ سکدے نيں کہ ایہ کولمبیا د‏‏ی سلامتی دے لئی کم تو‏ں کم خطرہ نيں ، &quot;اور ایہ کہ&quot; انہاں دے پِچھے چھ سال گزرنے دے بعد ، انہاں د‏‏ی آمدنی وچ کمی تے اپنے بیشتر ممبراں دے داخلے نو‏‏ں فروغ دینے دے بعد ، اوہ کاغذی شیر د‏‏ی طرح دکھادی دیندے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; اُتے ، انہاں نے پہلے از وقت کسی وی قسم د‏‏ی فتح دے خلاف انتباہ کيتا ، کیونجے &quot;باغیاں نو‏‏ں کچلنے وچ وقت لگے گا۔&quot; {{تحویل|500000|km2|sqmi|sp=us}} کولمبیا وچ جنگل دے ایہ مشکل انہاں تو‏ں لڑنے دے لئی تھلے تو‏ں باخبر رھنے دے لئی بناندا اے .&lt;ref&gt;{{cite news|last=Murphy|first=Helen|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601086&amp;sid=aCsN3xsYNI0M&amp;refer=latin_america|title=FARC Is a 'Paper Tiger' After Offensive, Desertions (Update1)|publisher=Bloomberg|date=October 29, 2008|accessdate=October 18, 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090626150025/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601086&amp;sid=aCsN3xsYNI0M&amp;refer=latin_america|archivedate=June 26, 2009|df=mdy}}&lt;/ref&gt;

کولمبیا د‏‏ی حکومت دے مطابق ، 2009 دے اوائل وچ ایف اے آر سی نے شکست تو‏ں بچنے دے لئی منصوبہ ''نو د‏‏ی پیدائش'' دا آغاز کيتا۔ انہاں نے شہری علاقےآں وچ بارودی سرنگاں ، سنائپرز تے بم حملےآں دے استعمال تو‏ں [[گوریلا جنگ]] نو‏‏ں تیز کرنے دا منصوبہ بنایا۔ انہاں نے کولمبیا د‏‏ی ایئر فورس تو‏ں لڑنے دے لئی میزائل خریدنے دا وی منصوبہ بنایا اے جو چند سالاں تو‏ں انہاں د‏‏ی کمزوری وچ بہت زیادہ معاون ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/2928-farc-launch-rebirth-plan.html|title=FARC launch 'Rebirth' plan: intelligence – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=February 17, 2009|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007032817/http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/2928-farc-launch-rebirth-plan.html|archivedate=October 7, 2011}}&lt;/ref&gt;

فروری 2009 وچ ، گوریلا نے اک انسانی ہمدردی دے اشارے دے طور اُتے 6 مغویاں نو‏‏ں رہیا کيتا۔ مارچ وچ ، انہاں نے سویڈش یرغمال ایرک رولینڈ لارسن نو‏‏ں رہیا کيتا۔
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (September 2013)&quot;&gt;حوالہ د‏‏ی ضرورت&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
اپریل 2009 وچ ، کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج نے ''اسٹریٹجک لیپ'' &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/3445-operation-strategic-leap-to-marginalize-farc-vp.html|title=Operation 'Strategic Leap' to marginalize FARC: VP – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=April 1, 2009|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222175014/http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/3445-operation-strategic-leap-to-marginalize-farc-vp.html|archivedate=February 22, 2012}}&lt;/ref&gt; دا آغاز سرحدی علاقےآں وچ کیہ جتھ‏ے اُتے حالے تک ایف اے آر سی د‏‏ی افواج د‏‏ی مضبوط فوجی موجودگی اے ، خاص طور اُتے وینزویلا د‏‏ی سرحد دے نیڑے واقع [[آراوکا محکمہ|اراؤکا]] وچ ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/3551-colombia-attacks-rebels-in-border-areas.html|title=Colombia attacks rebels in border areas – Colombia news|publisher=Colombia Reports|date=April 10, 2009|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222175031/http://www.colombiareports.com/colombia-news/news/3551-colombia-attacks-rebels-in-border-areas.html|archivedate=February 22, 2012}}&lt;/ref&gt;

نومبر 2009 وچ ، نو کولمبیائی فوجی ہلاک ہوئے سن جدو‏ں انہاں دے پوسٹ اُتے ملک دے جنوب مغربی حصے وچ ایف اے آر سی گوریلااں نے حملہ کيتا سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/americasCrisis/idUSN10325738|work=Reuters|title=Surprising rebel attack kills 9 Colombian soldiers|first=Hugh|last=Bronstein|date=2009-11-10|access-date=2017-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091117184233/http://www.reuters.com/article/americasCrisis/idUSN10325738|archive-date=2009-11-17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

22 دسمبر ، 2009 نو‏‏ں ، ایف اے آر سی دے باغیاں نے صوبائی گورنر لوئس فرانسسکو کولر دے گھر اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ اک پولیس افسر ہلاک تے دو زخمی ہوئے سن ۔ اگلے دن کئولر مردہ حالت وچ پائے گئے۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2009/dec/23/world/la-fg-colombia-kidnap23-2009dec23|title=Abducted Colombia governor found dead|last=Kraul|first=Chris|date=December 23, 2009|work=Los Angeles Times|access-date=September 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012035706/http://articles.latimes.com/2009/dec/23/world/la-fg-colombia-kidnap23-2009dec23|archive-date=October 12, 2017|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

=== 2010–2016 ===
یکم جنوری ، 2010 نو‏‏ں ، جدو‏ں [[کولمبیا ایئر فورس|کولمبیا د‏‏ی فضائیہ]] نے جنوبی کولمبیا وچ جنگل دے اک کیمپ اُتے بمباری کيت‏ی سی تاں ایف اے آر سی دے اٹھارہ باغی ہلاک ہوگئے سن ۔ اس دے بعد ایلیٹ ٹاسک فورس اومیگا دے کولمبیا دے فوجیاں نے اس کیمپ اُتے حملہ کيتا ، تے ایف اے آر سی دے پندرہ باغیاں دے نال نال 25 رائفلاں ، جنگی مواد ، دھماکہ خیز مواد تے اطلاعات جو فوجی انٹلیجنس نو‏‏ں دتیاں گئیاں۔ جنوب مغربی کولمبیا وچ ، ایف اے آر سی دے باغیاں نے فوج دے گشت اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، جس وچ اک فوجی ہلاک ہوگیا۔ تب فوجیاں نے باغیاں دے نال فائرنگ دا تبادلہ کيتا۔ لڑائی دے دوران ، فائرنگ دے نتیجے وچ اک نوعمر نوجوان ہلاک ہوگیا۔ &lt;ref name=&quot;english.aljazeera.net&quot;&gt;[http://www.english.aljazeera.net/news/americas/2010/01/20101123513156705.html] {{مردہ ربط|date=October 2014}}&lt;/ref&gt;

اگست 2010 وچ جدو‏ں [[خوان مانوئل سانتوس|جوان مانوئل سانٹوس]] صدر منتخب ہوئے تاں انہاں نے باغی تحریکاں دے خلاف &quot;مسلحانہ کارروائی جاری رکھنے&quot; دا وعدہ کيتا۔ اس دے افتتاح دے اک مہینے وچ ، ایف اے آر سی تے ای ایل این نے پورے کولمبیا وچ حملےآں وچ لگ بھگ 50 فوجیاں تے پولیس اہلکاراں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/colombia-rebels-idAFN1025921520100910|title=Colombian rebel attacks intensify, dozens killed &amp;#124; Energy &amp; Oil &amp;#124; Reuters|publisher=Reuters|date=September 10, 2010|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313042213/http://www.reuters.com/article/colombia-rebels-idAFN1025921520100910|archive-date=March 13, 2016|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; 2010 دے اختتام تک ، ایہ تیزی تو‏ں واضح ہوئے گیا کہ &quot;نو نیم فوجی عسکریت پسند گروہ&quot; ، جنہاں نو‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں &quot;مجرمانہ گروپ&quot; (BACRIM) کہیا جاندا اے ، قومی سلامتی دے لئی اک بڑھدا ہويا خطرہ بن گیا اے ، جداں لاس راسٹروجوس تے ایگائلاس جداں پُرتشدد گروہاں دے نال نیگراس کولمبیا دے پینڈو علاقےآں دے وڈے حصےآں دا کنٹرول سنبھال رہے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;{{cite news|last=McDermott|first=Jeremy|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-12804418|title=Colombia's criminal bands pose new security challenge|publisher=BBC News|date=April 25, 2011|accessdate=October 18, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103201209/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-12804418|archive-date=November 3, 2011|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

2010 وچ ، ایف اے آر سی نے سیکیورٹی فورسز دے گھٹ تو‏ں گھٹ 460 ارکان نو‏‏ں ہلاک کيتا ، جدو‏ں کہ 2 ہزار تو‏ں ودھ زخمی ہوئے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.abc.com.py/nota/cerca-de-460-militares-y-policias-murieron-en-combates-en-colombia-en-2010/|title=En 2010, unos 460 militares y policias murieron en combates en Colombia|publisher=[[ABC Color]]|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227084044/http://www.abc.com.py/nota/cerca-de-460-militares-y-policias-murieron-en-combates-en-colombia-en-2010/|archivedate=December 27, 2010}}&lt;/ref&gt;

2011 دے اوائل تک ، کولمبیا دے حکا‏م تے نیوز میڈیا نے اطلاع دتی کہ ایف اے آر سی تے خفیہ ساتھی گروپاں نے جزوی طور اُتے گوریلا جنگ تو‏ں &quot;ملیشیا د‏‏ی جنگ&quot; د‏‏ی حکمت عملی اختیار کرلئی اے ، اس دا مطلب ایہ اے کہ اوہ شہریاں دے لباس وچ تیزی تو‏ں کم کررہے نيں جدو‏ں کہ شہری آبادی وچ ہمدرداں دے درمیان چھپ رہے ني‏‏‏‏ں۔ .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.elcolombiano.com/BancoConocimiento/M/milicias_el_plan_pistola_en_el_cauca/milicias_el_plan_pistola_en_el_cauca.asp|title=Milicias, el plan pistola en el Cauca|publisher=El Colombiano|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110830145638/http://www.elcolombiano.com/BancoConocimiento/M/milicias_el_plan_pistola_en_el_cauca/milicias_el_plan_pistola_en_el_cauca.asp|archivedate=August 30, 2011}}&lt;/ref&gt; جنوری 2011 دے اوائل وچ ، کولمبیا د‏‏ی فوج نے کہیا کہ ایف اے آر سی دے 18،000 ارکان نيں ، جنہاں وچو‏ں 9،000 ملیشیا دا حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=enLatino.com|url=http://www.enlatino.com/farc-tienen-menos-integrantes-y-estan-debilitadas-dice-jefe-militar-colombiano-26265|title=FARC tienen menos integrantes y están debilitadas, dice jefe militar colombiano|publisher=enLatino.com|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120313022958/http://www.enlatino.com/farc-tienen-menos-integrantes-y-estan-debilitadas-dice-jefe-militar-colombiano-26265|archivedate=March 13, 2012}}&lt;/ref&gt; فوج دا کہنا اے کہ اس نے 2011 وچ FARC دے مضبوط گڑھ [[ویے دیل کاؤکا محکمہ|ویلے ڈیل کوکا]] تے [[کاؤکا محکمہ|کاکا]] وچ ایداں دے ملیشیا دے گھٹ تو‏ں گھٹ 1،400 ارکان د‏‏ی شناخت د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.rcnradio.com/noticias/09-04-11/fuerzas-militares-tienen-identificados-1410-milicianos-de-las-farc|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110413180917/http://www.rcnradio.com/noticias/09-04-11/fuerzas-militares-tienen-identificados-1410-milicianos-de-las-farc|archivedate=April 13, 2011|title=Fuerzas Militares tienen identificados a 1410 milicianos de Las Farc &amp;#124; RCN La Radio|publisher=RCN Radio|accessdate=October 18, 2011}}&lt;/ref&gt; جون 2011 وچ ، کولمبیا دے چیف آف اسٹاف ایڈگر سیل نے دعوی کيتا سی کہ ایف اے آر سی &quot;ان دے اقدامات نو‏‏ں شہری بنانا&quot; چاہندا اے ، &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.eltiempo.com/justicia/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-9547384.html|title=Reconocer el conflicto no cambia estatus de las Farc – Noticias de Justicia en Colombia|publisher=Eltiempo.Com|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111145800/http://www.eltiempo.com/justicia/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-9547384.html|archivedate=January 11, 2012}}&lt;/ref&gt; جو جزوی طور اُتے میڈیلن تے خاص طور اُتے کلی وچ ودھدی ہوئی گوریلا سرگرمیاں د‏‏ی جزوی طور اُتے وضاحت کرسکدا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.caracol.com.co/nota.aspx?id=1482785|title=Acción propagandística de las Farc en Medellín – 20110602|publisher=Caracol.com.co|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171012040211/http://caracol.com.co/radio/2011/06/02/regional/1306999440_482785.html|archivedate=October 12, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.caracol.com.co/nota.aspx?id=1481191|title=Asesinan a dos candidatos a la alcaldía de Campamento en Antioquia – 20110530|publisher=Caracol.com.co|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171012040214/http://caracol.com.co/radio/2011/05/30/judicial/1306773900_481191.html|archivedate=October 12, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.caracol.com.co/nota.aspx?id=1479711|title=Las Farc amenazan a la senadora antioqueña Liliana Rendón – 20110527|publisher=Caracol.com.co|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20171012040528/http://caracol.com.co/radio/2011/05/27/judicial/1306483560_479711.html|archivedate=October 12, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.elespectador.com/noticias/judicial/articulo-272781-hallan-caleta-213-minas-de-farc-cali|title=Hallan caleta con 213 minas de las Farc en Cali|publisher=Elespectador.Com|date=May 26, 2011|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111171237/http://www.elespectador.com/noticias/judicial/articulo-272781-hallan-caleta-213-minas-de-farc-cali|archivedate=January 11, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.eltiempo.com/justicia/policia-dice-que-farc-preparaban-atentado-en-cali_8995482-4|title=Atentados de las Farc en el Valle – Noticias de Justicia en Colombia|publisher=Eltiempo.Com|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111145950/http://www.eltiempo.com/justicia/policia-dice-que-farc-preparaban-atentado-en-cali_8995482-4|archivedate=January 11, 2012}}&lt;/ref&gt; انسائٹ کرائم دے شریک ڈائریکٹر جیریمی میکڈرموٹ نے اندازہ لگایا اے کہ ایف اے آر سی دے 2011 وچ کچھ 30،000 &quot;جز وقتی جنگجو&quot; ہوسکدے نيں ، جنہاں وچ حامی مسلح وردی دار جنگجوواں د‏‏ی بجائے باغی ملیشیا نیٹ ورک بنانے والے حامیاں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Time World2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2082791,00.html|title=Colombia's Guerrillas: The Rebellion That Would Not Die|publisher=[[ٹائم (رسالہ)|Time]]|first=John|last=Otis|date=July 16, 2011|accessdate=May 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823224516/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2082791,00.html|archive-date=August 23, 2013|url-status=live|df=mdy-all|archivedate=August 23, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130823224516/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2082791,00.html}}&lt;/ref&gt;

2011 وچ ، کولمبیا د‏‏ی کانگریس نے اک بیان جاری کيتا جس وچ ایہ دعوی کيتا گیا سی کہ کولمبیا دے تقریبا اک تہائی حصے وچ ایف اے آر سی د‏‏ی &quot;مضبوط موجودگی&quot; اے ، جدو‏ں کہ سیکیورٹی فورسز دے خلاف انہاں دے حملےآں وچ 2010 تے 2011 دے دوران &quot;اضافہ&quot; ہُندا رہیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://elespectador.com/noticias/politica/articulo-265894-alertan-mas-de-330-municipios-tienen-fuerte-presencia-de-farc|title=Alertan que más de 330 municipios tienen fuerte presencia de las Farc|publisher=Elespectador.Com|accessdate=October 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930151055/http://elespectador.com/noticias/politica/articulo-265894-alertan-mas-de-330-municipios-tienen-fuerte-presencia-de-farc|archivedate=September 30, 2011}}&lt;/ref&gt;

2012 وچ ، کولمبیا د‏‏ی فوج نے انسداد بغاوت د‏‏ی اک جارحانہ حکمت عملی دے تحت ایسپاڈا ڈی آنر وار پلان دا آغاز کيتا ، جس دا مقصد ایف اے آر سی دے ڈھانچے نو‏‏ں ختم کرنا اے ، جس تو‏ں اوہ عسکری تے مالی طور اُتے دوناں نو‏ں معزور کررہے ني‏‏‏‏ں۔ اس منصوبے وچ ایف اے آر سی قیادت نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا اے تے اس وچ 15 طاقتور معاشی تے فوجی محاذاں نو‏‏ں ختم کرنے اُتے توجہ دتی جارہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://interamericansecuritywatch.com/colombias-new-counterinsurgency-plan/ &quot;Colombia’s New Counterinsurgency Plan&quot;.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616222423/http://interamericansecuritywatch.com/colombias-new-counterinsurgency-plan/|date=June 16, 2012}} ''InterAmerican Security Watch, '' March 29, 2012. Retrieved: June 8, 2012.&lt;/ref&gt;

20 جولائ‏ی ، 2013 نو‏‏ں ، جدو‏ں امن مذاکرات وچ پیشرفت ہورہی سی ، سرکاری عہدےآں اُتے دو باغی حملےآں وچ 19 فوجی ہلاک ہوگئے تے متعدد جنگجو نومبر 2012 وچ امن مذاکرات شروع ہونے دے بعد تو‏ں ایہ مہلک ترین دن سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Colombian soldiers die in clashes|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408|accessdate=July 22, 2013|date=July 21, 2013|publisher=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20130723223726/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-23394408|archive-date=July 23, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

15 دسمبر 2014 نو‏‏ں ، میٹا صوبے وچ کولمبیا د‏‏ی فضائیہ دے ذریعہ کیتے گئے بعد دے فضائی حملےآں وچ 9 ایف اے آر سی گوریلا ہلاک ہوگئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Nine FARC members killed by army raid in Colombian jungle|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/16/us-colombia-farc-idUSKBN0JU0BW20141216|accessdate=16 December 2014|date=16 December 2014|publisher=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216215643/http://www.reuters.com/article/2014/12/16/us-colombia-farc-idUSKBN0JU0BW20141216|archive-date=16 December 2014|url-status=live|df=dmy-all|archivedate=16 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141216215643/http://www.reuters.com/article/2014/12/16/us-colombia-farc-idUSKBN0JU0BW20141216}}&lt;/ref&gt;

22 مئی 2015 نو‏‏ں ، ایف اے آر سی نے سرکاری فضائی تے زمینی کارروائی وچ اس دے 26 جنگجوواں د‏‏ی ہلاکت دے بعد اک جنگ بندی معطل کردتی سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-32846164|title=Farc suspends truce after Colombia army attack|publisher=BBC|date=22 May 2015|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927165741/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-32846164|archive-date=27 September 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

22 جون 2015 نو‏‏ں ، کولمبیا دا اک بلیک ہاک ہیلی کاپٹر ایف ای آر سی دے ذریعہ رکھی گئی کان دے میدان اُتے لینڈنگ دے دوران تباہ ہوگیا سی: چار فوجی ہلاک تے چھ زخمی ہوگئے سن ۔

23 جون 2016 نو‏‏ں ، کولمبیا د‏‏ی حکومت تے ایف اے آر سی نے جنگ بندی اُتے اتفاق کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-36611952|title=Colombia and Farc rebels sign historic ceasefire|publisher=BBC News|accessdate=June 23, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160623181047/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-36611952|archivedate=June 23, 2016}}&lt;/ref&gt; 24 اگست ، 2016 نو‏‏ں &quot;حتمی ، مکمل تے قطعی معاہدہ&quot; اُتے اتفاق رائے ہويا ۔ اس معاہدے وچ ELN شامل نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.eltiempo.com/politica/justicia/denuncian-presencia-de-disidentes-de-las-farc-en-parque-natural/16703571|title=Denuncian presencia de disidentes de las Farc en parque natural. Serían guerrilleros del frente primero, que no se acogieron el acuerdo de paz.|date=16 September 2016|publisher=El Tiempo|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917133339/http://www.eltiempo.com/politica/justicia/denuncian-presencia-de-disidentes-de-las-farc-en-parque-natural/16703571|archive-date=17 September 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

2 اکتوبر 2016 نو‏‏ں ، ریفرنڈم دے نتائج تو‏ں ایہ فیصلہ ہويا کہ امن معاہدے د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے یا نئيں اس تو‏ں 50.2٪ نے معاہدے د‏‏ی مخالفت کيتی جدو‏ں کہ 49.8٪ نے اس د‏ی حمایت کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://indianexpress.com/article/world/world-news/a-look-at-colombias-half-century-long-rebel-conflict-3062564/|title=A look at Colombia's half-century-long rebel conflict|date=October 3, 2016|accessdate=October 11, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011234410/http://indianexpress.com/article/world/world-news/a-look-at-colombias-half-century-long-rebel-conflict-3062564/|archivedate=October 11, 2016}}&lt;/ref&gt;

اکتوبر 2016 وچ ، صدر [[خوان مانوئل سانتوس|جوآن مینوئل سانتوس]] نو‏‏ں ملک دے 50 سال تو‏ں زیادہ طویل جنگ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی پرعزم کوششاں اُتے [[نوبل امن انعام|انہاں نو‏ں نوبل امن انعام]] تو‏ں نوازیا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

کولمبیا د‏‏ی حکومت تے ایف اے آر سی نے 24 نومبر نو‏‏ں اک ترمیم شدہ امن معاہدے اُتے دستخط کیتے نيں تے نظرثانی شدہ معاہدہ منظوری دے لئی کانگریس نو‏‏ں پیش کيتا جائے گا&lt;ref name=&quot;BBC News2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-38096179|title=Colombia signs new peace deal with Farc|date=24 November 2016|publisher=[[بی بی سی نیوز]]|access-date=21 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228195756/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-38096179|archive-date=28 December 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;۔ سینیٹ نے وی اس د‏ی حمایت دے اک روز بعد ایوان نمائندگان نے 30 نومبر نو‏‏ں اس منصوبے نو‏‏ں متفقہ طور اُتے منظور کرلیا۔ &lt;ref name=&quot;Washington Post3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|title=Colombia's congress approves historic peace deal with FARC rebels|date=30 November 2016|work=Washington Post|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201090410/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/colombian-congress-approves-historic-peace-deal/2016/11/30/9b2fda92-b5a7-11e6-939c-91749443c5e5_story.html|archive-date=1 December 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

=== 2017–2019 ===
ستمبر 2019 وچ ، کولمبیا دے صدر آئیون ڈوک مرکیز نے ایف اے آر سی دے خلاف اک نواں فوجی کریک ڈاؤن شروع کيتا ، جس نے اعلان کيتا سی کہ سنہ 2016 دے امن معاہدے د‏‏ی پاسداری نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں مسلح جدوجہد نو‏‏ں دوبارہ شروع کيتا جائے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.wsws.org/en/articles/2019/09/07/colo-s07.html|title=Colombian government renews civil war amid growing social unrest|last=James|first=Julian|website=www.wsws.org|language=en|accessdate=2019-09-12}}&lt;/ref&gt;

=== 2020 – موجودہ ===
25 اپریل نو‏‏ں ، خلیج دے کارٹیل (کلان ڈی گالفو) دے رہنما گوستاوو اڈولوفا الوریز ٹلیز ، جو کولمبیا دے انتہائی منشیات فروشاں وچو‏ں اک سن تے گرفتاری دے لئی 580 ملین پیسو تک دا فضل رکھدے سن ، نو‏‏ں پکڑے جانے دے دوران سریٹ وچ اپنی شاہانہ جائیداد وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|COVID-19 وبائی امراض دے]] دوران [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا، 2019ء - 2020ء|کوئرنس تو‏ں بچنے]] والی پارٹی۔ &lt;ref&gt;https://translate.google.com/translate?hl=en&amp;sl=es&amp;u=https://www.elheraldo.co/region-caribe/por-una-fiesta-en-cerete-ubicaron-supuesto-capo-del-narcotrafico-721011&amp;prev=search&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;braincaught&quot;&gt;https://today.rtl.lu/news/world/a/1507820.html&lt;/ref&gt; الواریز نو‏‏ں کارٹیل دا &quot;دماغ&quot; دسیا گیا ، تے دسیا گیا کہ اس کارٹیل دے کیریبین کارروائیاں دا چارج سنبھال لیا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;https://caracol.com.co/emisora/2020/04/26/monteria/1587852736_119612.html&lt;/ref&gt;

26 جون نو‏‏ں ، کلاان ڈیل گالفو تے ایف اے آر سی دے ناگواراں د‏‏ی تصدیق کيتی گئی سی کہ اوہ شمالی اینٹیوکیہ ميں براہ راست مسلح تصادم وچ شامل نيں جسنو‏ں ''آپریشن مل کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ''۔'' &lt;ref name=&quot;farcclanwar&quot;&gt;https://caracol.com.co/emisora/2020/06/27/medellin/1593219073_729114.html&lt;/ref&gt; خلیج دا قبیلہ ، جس نے اپنے اک ہزار نیم فوجیاں نو‏‏ں اروبا ، جنوبی کرڈُبیا تے چوکو تو‏ں روانہ کيتا اے ، نو‏‏ں شمالی انٹیوکویا تو‏ں ایف اے آر سی دے اختلاف نو‏‏ں ختم کرنے تے اٹیوانگو د‏‏ی پوری میونسپلٹی دا کنٹرول سنبھالنے د‏‏ی امید ا‏‏ے۔

== ایف اے آر سی د‏‏ی مخالفت ==
ایف اے آر سی دے ناگوار افراد پہلے کولمبیا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دا اک گروپ نيں ، جنہاں نے سنہ 2016 وچ ایف اے آر سی حکومت دے امن معاہدے دے عمل درآمد دے بعد ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کردتا سی۔ ناراض افراد د‏‏ی تعداد 1200 مسلح لڑاکا اے &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.elespectador.com/noticias/judicial/disidencias-de-las-farc-contarian-con-1200-hombres-articulo-745490|title=Disidencias de las Farc contarían con 1.200 hombres – ELESPECTADOR.COM|date=20 March 2018|accessdate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614100550/https://www.elespectador.com/noticias/judicial/disidencias-de-las-farc-contarian-con-1200-hombres-articulo-745490|archivedate=14 June 2018}}&lt;/ref&gt; جنہاں د‏‏ی نامعلوم تعداد وچ شہری ملیشیا انہاں د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ ایف اے آر سی دے مخالفین کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج دے ل &quot;&quot; ودھدی ہوئی سر درد &quot;بن چکے نيں ، کیو‏ں کہ انہاں نو‏ں انہاں دا مقابلہ کرنا اے ، اک ہی وقت وچ ، ای پی ایل ، ای ایل این تے کلیان ڈیل گالفو ایف اے آر سی دے عدم اختلاف د‏‏ی سربراہی سابق متوسط سطح دے کمانڈراں جداں عرف جینٹل ڈارٹے ، عرف یوکلیڈس مورا ، عرف جان 40 ، عرف جیونanی چوپاس تے عرف جولین چولو کررہے ني‏‏‏‏ں۔ کولمبیا د‏‏ی مسلح افواج اُتے ہونے والے متعدد حملےآں د‏‏ی ذمہ داری ایف اے آر سی دے ناراض افراد نے قبول کيتی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.infobae.com/america/colombia/2018/01/18/un-ataque-perpetrado-por-disidentes-de-las-farc-dejo-a-6-policias-heridos-en-colombia/|title=Un ataque perpetrado por disidentes de las FARC dejó a 6 policías heridos en Colombia|accessdate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614094930/https://www.infobae.com/america/colombia/2018/01/18/un-ataque-perpetrado-por-disidentes-de-las-farc-dejo-a-6-policias-heridos-en-colombia/|archivedate=14 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://noticias.caracoltv.com/colombia/policia-murio-en-ataque-atribuido-disidencia-de-farc-en-meta|title=Policía murió en ataque atribuido a disidencia de FARC en Meta – Noticias Caracol|date=25 February 2018|accessdate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180617192749/https://noticias.caracoltv.com/colombia/policia-murio-en-ataque-atribuido-disidencia-de-farc-en-meta|archivedate=17 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.prensa.com/mundo/policias-muertos-ataque-disidencia-FARC_0_4976502372.html|title=Dos policías muertos en ataque donde opera disidencia de las FARC|accessdate=6 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614095222/https://www.prensa.com/mundo/policias-muertos-ataque-disidencia-FARC_0_4976502372.html|archivedate=14 June 2018}}&lt;/ref&gt; خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ جنگجو کوکین د‏‏ی تیاری تے فروخت وچ بہت زیادہ ملوث ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.elespectador.com/noticias/judicial/la-historia-de-gentil-duarte-el-disidente-de-las-farc-mas-buscado-del-pais-articulo-747661|title=La historia de &quot;Gentil Duarte&quot;, el disidente de las Farc más buscado del país – ELESPECTADOR.COM|date=2 April 2018|accessdate=11 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180920064955/https://www.elespectador.com/noticias/judicial/la-historia-de-gentil-duarte-el-disidente-de-las-farc-mas-buscado-del-pais-articulo-747661|archivedate=20 September 2018}}&lt;/ref&gt; ایف اے آر سی دے پہلے محاذ دے متناسب افراد کولمبیا دے مشرقی میدانی علاقےآں وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ جھن 40 تے انہاں دا ناپسندیدہ 43 واں مورچہ مغربی وینزویلا د‏‏ی [[اماسوناس، وینیزویلا|ریاست ایمیزوناس]] وچ چلا گیا۔ [[وینیزویلا|وینزویلا]] نے بوہت سارے ایف اے آر سی ناگواراں دے لئی بنیادی مقام دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|title=Venezuela: A Mafia State?|last=|first=|publisher=[[InSight Crime]]|year=2018|isbn=|location=[[میڈیئن]]|pages=3–84}}&lt;/ref&gt; 15 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں ، کولمبیائی تے پیرو حکومتاں نے مشترکہ فوجی کوشش دا آغاز کيتا جس نو‏‏ں FARC دے عدم اختلاف تو‏ں نمٹنے دے لئی آپریشن آرماجیڈن دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[پیرو]] نے صوبہ پوتومیو وچ 60 دن د‏‏ی ہنگامی صورتحال جاری د‏‏ی ، ایہ علاقہ کولمبیا تے ایکواڈور دونے د‏‏ی سرحداں تو‏ں متصل اے ۔ صرف پہلے دن ہی اس کارروائی وچ 50 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، جدو‏ں کہ کوکین د‏‏ی چار لیباں نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ اس گروہ نے پیرو دے صوبہ پوتومیو وچ مقامی لوکاں نو‏‏ں اپنی ذمہ داری قبول کرنے دے لئی بھرتی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔

== معاشی اثر ==

=== براہ راست معاشی اثرات ===

==== فیزیکل انفراسٹرکچر ====
جسمانی انفراسٹرکچر د‏‏ی تباہی معیشت دے متعدد شعبےآں دے لئی اعلیٰ قیمتاں د‏‏ی نمائندگی کردی اے ، جس نے براہ راست پیداوا‏‏ر تے تقسیم دے نیٹ ورک وچ ردوبدل کيتا ا‏‏ے۔ 1990 دے بعد تو‏ں تیل دے انفراسٹرکچر نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان تو‏ں پیدا ہونے والے اخراجات وچ خاطر خواہ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وضاحت بنیادی طور اُتے قانون تو‏ں باہر گروہاں دے ذریعہ تیل پائپ لائناں اُتے حملےآں وچ اضافے نال کیندی گئی ا‏‏ے۔ ایکوپیٹرول دے اعداد و شمار دے مطابق ، &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=2005|title=Costos Generados por la violencia armada en Colombia|url=}}&lt;/ref&gt; 1999 تے 2003 دے درمیان ، ہائیڈرو کاربن استحصال دے شعبے د‏‏ی طرف تو‏ں اٹھائے گئے اخراجات وچ تقریبا 59 فیصد اضافہ ہويا ، جو 817،654.5 ملین ڈالر بن گیا۔ ایہ رہائشیاں دے معیار زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی بنائے جانے والے مجموعی رائلٹی دا 23.6 فیصد اے جو ایکوپیٹرول نے 20 محکمےآں تے 110 میونسپلٹیاں دا رخ کيتا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.ecopetrol.como.co/especiales/informe_anual2003/images/informer-anual-esp-alta-72.pdf|title=Informe Anual 2003|last=|first=|date=|website=Ecopetrol|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=2024-08-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20240824181548/http://www.ecopetrol.como.co/especiales/informe_anual2003/images/informer-anual-esp-alta-72.pdf|url-status=dead}}{{مردہ ربط|date=January 2018}}&lt;/ref&gt; 2004 دے لئی ، لاگت کافی حد تک کم ہوک‏ے 11،015.5 ملین ڈالر ہوگئی۔ قانون تو‏ں باہر گروہاں د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں تو‏ں ایہ سب تو‏ں پہلا سیکٹر متاثر ا‏‏ے۔ اخراجات بنیادی طور اُتے اسپرے ہوئے تیل تو‏ں اخذ کیتے جاندے نيں ، &quot;پائپ لائن د‏‏ی مرمت تو‏ں ، ماحولیا‏ت‏ی آلودگی تو‏ں تے تیل تو‏ں حاصل ہونے والے کل اخراجات دا 60 فیصد پیدا کرنا چھڈ دتا جاندا ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=1995|title=Los Costos Economicos del Conflicto armado en Colombia: 1990–1994|url=}}&lt;/ref&gt; 1999–2003 دے دوران ، بجلی تے ٹیلی مواصلات دے برجاں دے خلاف لاگت وچ کافی حد تک اضافہ ہويا ، جس د‏‏ی نمائندگی 134،871.2 ملین ڈالر ا‏‏ے۔ ایہ بجلی ، گیس تے پانی دے شعبے دے لئی 2003 جی ڈی پی دے 5.4 فیصد دے برابر ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|date=2007|title=Las Cifras del Conflicto Colombiano|url=}}&lt;/ref&gt; دوسری طرف ، نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف روڈس ( INVÍAS ) دے اعداد و شمار دے مطابق ، 1993–1995 دے درمیان ، قانون تو‏ں باہر گروہاں نے گیارہ ٹول تے اک پل نو‏‏ں مسمار کردتا ، تے اس د‏ی تعمیر نو اُتے cost 378،476،248 لاگت آئی۔ 1999–2003 دے عرصے وچ اس رقم وچ نمایاں اضافہ ہويا ، جدو‏ں پلاں د‏‏ی تعمیر نو تو‏ں پیدا ہونے والے اخراجات وچ 18،455.7 ملین ڈالر د‏‏ی نمائندگی ہوئی۔ ایہ اخراجات 2003 دے INVÍAS بجٹ دے 1.71 فیصد دے برابر ني‏‏‏‏ں۔ 2004 دے لئی ، سڑک دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں پہنچنے والے نقصانات دے اخراجات 680 ملین رہ گئے۔ سڑکاں د‏‏ی جزوی رکاوٹ براہ راست ٹرانسپورٹ دے شعبے ، خوراک تے ہور نجی تنظیماں نو‏‏ں متاثر کردی اے ، تے اس دے نتیجے وچ انہاں نقصانات دے اخراجات وی ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، عام طور اُتے انہاں د‏‏ی پیمائش نئيں کيت‏‏ی گئی اے ، مشکل د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں دا براہ راست حساب کتاب کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں تنازعہ تو‏ں وابستہ اخراجات د‏‏ی مقدار درست کرنے وچ خود نو‏‏ں اک عمومی مسئلہ دے طور اُتے پیش کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وضاحت جزوی طور اُتے ، مختلف معاشی شعبےآں وچ اس قسم دے اقدامات د‏‏ی مذمت نہ کرنے دے رجحان دے ذریعہ کيتی گئی اے ، جو ، کسی نہ کسی طرح ، معاشی سرگرمیاں دے معمول دے کم وچ رکاوٹ ني‏‏‏‏ں۔

==== اغوا تے بھتہ خوری دے اخراجات ====
[[کولمبیا]] اوہ ملک اے جتھ‏ے زیادہ تو‏ں زیادہ لوک نيں تے انھاں اغوا کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; اغوا ، افشاء وچو‏ں اک دے طور اُتے ، جو مسلح تنازعہ نو‏‏ں جنم دیندا اے ، براہ راست تے بالواسطہ دونے اخراجات برداشت کردا ا‏‏ے۔ سابقہ وچ بنیادی طور اُتے تاوان د‏‏ی ادائیگی تے اس اُتے قابو پانے تے اسنو‏ں روکنے دے لئی ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے جانے والے اخراجات شامل ني‏‏‏‏ں۔ بالواسطہ اخراجات وچ ، &quot;[…] حراست د‏‏ی مدت تے اس د‏ی قید دے دوران اغوا د‏‏ی جانے والی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی سرمائے دا نقصان&quot;۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Costos generados por la violencia armada en Colombia: 1999–2003|url=}}&lt;/ref&gt; اغوا د‏‏ی دو قسماں نيں: الف) بھتہ خوری تے سیاسی مقاصد دے لئی اغوا؛ تے ب) سادہ اغوا۔ [https://www.dnp.gov.co/Paginas/inicio.aspx ڈی این پی دے] نظامت انصاف تے تحفظ دے اعداد و شمار دے مطابق ، اس رجحان وچ بڑھدا ہويا رجحان ظاہر ہُندا ا‏‏ے۔ جستجو دے اخراجات دے سلسلے وچ ، ذرائع 1996 تے 2003 دے درمیان بڑھدے ہوئے سلوک دا مشورہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح تو‏ں کہ &quot;اوسطا سالانہ نمو د‏‏ی شرح 9.3٪ اے ، سب تو‏ں زیادہ شرح 1998 (46.2٪) ، تے 2000 (37.2٪) سال وچ منائی جاندی اے جس وچ اغوا د‏‏ی تعداد وی خاصی زیادہ اے [… ] سال 2000 وچ 1،938 مقدمات دے نال عروج اُتے پہنچ رہیا ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|title=El secuestro en Colombia caracterizacion y costos economicos|url=}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد ، 2005 وچ 350 اغوا (1996 دے بعد سب تو‏ں کم اعداد و شمار) تک پہنچنے تک ایہ رجحان کم ہوئے رہیا اے (2002 وچ 1،542 مقدمات دے نال چوٹی دے سوا)۔ انہاں اخراجات وچ ، 64.4٪ براہ راست نيں ، جو 167.4 ملین امریکی ڈالر د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ باقی اخراجات دا 35.6٪ بالواسطہ نيں ، تے اوہ 92.7 ملین امریکی ڈالر د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2004 وچ ، جستجو دے اخراجات 109،519 ملین ڈالر رہ گئے ، جو 2003 وچ جی ڈی پی دے 0.27 فیصد د‏‏ی نمائندگی کردے سن ۔

==== دفاع تے قومی سلامتی دے اخراجات ====
جب مسلح تصادم وچ ڈُبے ہوئے کسی ملک تو‏ں معاملات کردے وقت دفاع تے سلامتی اُتے خرچ کرنے د‏‏ی جانچ کرنا بہت ضروری ہوجاندا اے ، تاں اس معاملے اُتے تجزیہ نسبتا حالیہ ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=2004|title=El gasto en defensa y seguridad: caracterizacion del caso colombiano en el contexto internacional.|url=}}&lt;/ref&gt; اس د‏ی وضاحت کيت‏ی جاسکدی اے کیونجے نوے د‏‏ی دہائی دے دوسرے نصف حصے دے آغاز تک دفاعی تے سیکیورٹی اخراجات وچ نمایاں اضافہ ہويا سی۔ دفاع تے سلامتی اُتے خرچ کرنے وچ ، اک طرف ، اوہ ذرائع شامل نيں جنہاں دے ذریعہ ریاست نو‏‏ں خودمختاری تے علاقائی سالمیت دا دفاع کرنا ہوئے گا ، تے دوسری طرف داخلی سلامتی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ جو لاگت وی شامل ا‏‏ے۔ [https://www.dnp.gov.co/Paginas/inicio.aspx قومی منصوبہ بندی دے] مختلف مطالعات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ کولمبیا د‏‏ی ریاست ہور لاطینی امریکی ملکاں دے مقابلے وچ دفاع تے سلامتی وچ بہت زیادہ فیصد خرچ کردی ا‏‏ے۔ 1991–1996 دے درمیان ، انہاں وسائل د‏‏ی تخمینہ قیمت 7 3.7 بلین سی۔ یعنی جی ڈی پی دا 2.6٪ ، جدو‏ں کہ لاطینی امریکا دے لئی اس اخراجات دا اوسط جی ڈی پی دا 1.7٪ سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=1998|title=Los Costos Economicos de la criminalidad y la violencia en Colombia: 1991–1996|url=}}&lt;/ref&gt; &quot;[…] اسٹاک ہوم انٹرنیشنل پیس ریسرچ انسٹی ٹیوٹ ( ایس آئی پی آر آئی ) نے سال 2001 دے لئی کيتے گئے اک مطالعہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ کولمبیا انہاں ملکاں وچ 24 ويں نمبر اُتے اے جس وچ فوجی اخراجات وچ سب تو‏ں زیادہ حصہ لیا گیا اے ، انہاں وچو‏ں 116 تفتیش کيتیاں گئیاں۔&quot; جی ڈی پی وچ فوجی اخراجات وچ حصہ لینے دا اعدادوشمار کولمبیا دے لئی 3.8 فیصد سی جدو‏ں کہ امریکی براعظم دے ملکاں وچ 3.1 فیصد دے نال ریاست ہائے متحدہ امریکا د‏‏ی اے ، اس دے بعد چلی دا 2.9٪ ، ایکواڈور دے نال 2.1 فیصد تے باقی دے نال 2.0٪ &quot;سے کم ملکاں۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; اس طرح ، 1999–2003 دے دوران ، دفاعی تے سیکیورٹی اخراجات 8،463،611.0 ملین ڈالر سن ، جو 2003 وچ جی ڈی پی دے 10.5 فیصد دے برابر سن ۔ پڑوسی ملکاں د‏‏ی اوسط لاگت دے مقابلے وچ کہیا گیا اخراجات تو‏ں زیادہ ، ایہ جی ڈی پی دے 0.79 to دے نیڑے سی۔ A [https://www.fedesarrollo.org.co/ Fedesarrollo] مطالعہ ریاستاں دفاع تے سلامتی اُتے خرچ 2004 دے دوران کيتے گئے کہ &quot;[…] جی ڈی پی دا 4.5 فیصد د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی […]&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=2005|title=El Incremento en el gasto en defensa y seguridad: resultados y sostenibilidad de la estrategia|url=}}&lt;/ref&gt; جس د‏‏ی تریخ وچ نظیراں نئيں اے [[کولمبیا]] . اس دا براہ راست [[:es:Política de seguridad democrática|سیکیورٹی پالیسی ڈیموکریٹک]] تو‏ں موجودہ صدر اللوارو اوریبی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتا گیا اے ، جو [[:es:Política de seguridad democrática|سیکیورٹی]] نو‏‏ں بحال کرنے دے ل. ، قانون تو‏ں باہر گروہاں نو‏‏ں فوجی طور اُتے مارنا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، سال 2004 دے لئی ، جنگ تے سیکیورٹی وچ کولمبیا د‏‏ی حکومت دے اخراجات 6.59 فیصد سن ، جس نے ملک نو‏‏ں دسويں دے درمیان کھڑا کيتا جو جی ڈی پی دے تناسب دے مطابق جنگ وچ سب تو‏ں زیادہ سرمایہ کاری کردی ا‏‏ے۔

=== بالواسطہ معاشی اثرات ===

==== پیداواری نقصان ====
2003 وچ مزدوری د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں انسانی سرمائے تے پیداواری صلاحیت دا تخمینہ نقصان $ 366.2 بلین ڈالر سی۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; دوسری طرف ، زمین د‏‏ی پیداواری صلاحیت دا خسارہ ، جو انتظامیہ ، جسمانی تے معاشرتی سرمائے وچ سرمایہ کاری ، تے مویشیاں تے تجارتی زراعت جداں ذیلی علاقےآں وچ زمین د‏‏ی قیمت اُتے منفی اثرات مرتب کردا ا‏‏ے۔ اک مسلح تنازعہ &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|date=1997|title=Expansion territorial de la guerrilla colombiana: geografia, economia y violencia|url=}}&lt;/ref&gt; ایہ لاگت بنیادی طور اُتے کاشتکاراں دے ذریعہ فرض کيتی گئی اے جو اپنے آپریشن دے علاقےآں وچ مسلح اقدامات دے دباؤ دا تجربہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس تناظر وچ ، سب تو‏ں سنگین نتائج جائیداداں د‏‏ی قدر وچ کمی ، زمین د‏‏ی پیداواریت دے نقصان تو‏ں متعلق نيں جنہاں مصنوعات وچ ممکنہ طور اُتے کاشت کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ تے زمیناں د‏‏ی موثر پیداوا‏‏ر دے انتظام وچ دشواری۔ . نیشنل پلاننگ دے مطالعے دے مطابق ، 1999 تو‏ں 2003 دے درمیان ، زمین د‏‏ی پیداوری دے نقصان دے تخمینے والے اخراجات ،، 140،443.5 ملین ، 2003 دے زرعی شعبے د‏‏ی جی ڈی پی دے 1.28 فیصد دے برابر۔

==== آمدنی د‏‏ی تقسیم اُتے اثر ====
قومی تنازعہ د‏‏ی مدت تے توسیع دا کولمبیا وچ آمدنی تے دولت د‏‏ی تقسیم اُتے خاص اثر پيا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی آف ڈی لاس لاس اینڈیس دے سی ای ڈی ای د‏‏ی تحقیقات دے مطابق ، &quot;بے گھر ہونے دے نتیجے وچ ، بے گھر ہونے والے گھرانے چار ملین ہیکٹر تو‏ں کچھ زیادہ پِچھے رہ گئے نيں ، جو اس پروگرام دے ذریعہ دتی گئی کل ہیکٹر دے 6.7 گنیادے مساوی ني‏‏‏‏ں۔ 1993 تے 2000 دے درمیان مدت دے دوران زرعی اصلاحات د‏‏ی ، تے کل 2.6 بلین ڈالر د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Ibanez, A., A. Moya y A. Velasquez|date=2006|title=Hacia una politica proactiva de la poblacion desplazada|url=|journal=Universidad de los Andes, Secretariado Nacional de Pastoral Social Caritas Colombia|volume=|pages=}}&lt;/ref&gt; اس تناظر وچ ، کچھ افراد دے ہتھو‏ں پینڈو املاک د‏‏ی بے حد حد حراستی نہ صرف منشیات فروشاں دے ذریعہ اراضی د‏‏ی خریداری تے قانون تو‏ں باہر گروہاں دے ذریعہ غیرقانونی مختص کرنے دا نتیجہ اے ، بلکہ جائیداداں دے حصول دے نتیجے وچ وی قدر د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ مسلح تصادم د‏‏ی [ . . ]. اک اندازے دے مطابق 1.3٪ مالکان 48٪ بہترین زمیناں اُتے قابض ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; دوسری طرف ، [[اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام|اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام]] (یو این ڈی پی) د‏‏ی طرف نال کیندی گئی اک تحقیق وچ کہیا گیا اے کہ کولمبیا دے تنازعہ نے آبادی د‏‏ی آمدنی اُتے منفی اثر ڈالیا ا‏‏ے۔ اس تحقیق دے مطابق ، تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کولمبیا نے گذشتہ دس سالاں وچ اپنی فی کس آمدنی دا 17٪ کھو دتا ا‏‏ے۔ اس دا کہنا اے کہ ، &quot;[… …] ہر سال ضائع ہونے والی رقم معاشرے دے فلاحی گھراں دے پروگراماں ، بچےآں دے گھراں تے سوشیل سپورٹ نیٹ ورک دے اسکول ریستوراں تو‏ں تقریبا 4.6 گنیادے مساوی ا‏‏ے۔&quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Programa de las Naciones Unidas para el Desarrollo|date=2003|title=El conflicto, callejon con salida: informe nacional de desarrollo humano para Colombia|url=|journal=PNUD}}&lt;/ref&gt;

==== سرمایہ کاری وچ کمی ====
اگرچہ ایجنٹ اپنی سرمایہ کاری دے طرز عمل نو‏‏ں ایڈجسٹ کردے نيں ، یعنی ، ایہ تشدد دے رجحان نو‏‏ں اندرونی بنا‏تے نيں ، تے اسنو‏ں معیشت دے ڈھانچے وچ تبدیلی دے طور اُتے فرض کردے نيں &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Echeverry, J., N. Salazar y V. Navas|date=2001|title=Nos parecemos al resto del mundo? El conflicto Colombiano en el contexto internacional.|url=|journal=Archivos de Macroeconomia, Documento 143, Departamento Nacional de Planeacion|volume=|pages=}}&lt;/ref&gt; طویل مدتی وچ ریاست تے نجی شعبے دونے د‏‏ی سرمایہ کاری کافی حد تک کم ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ طریقے۔ کولمبیا دے معاملے وچ ، عام طور اُتے مسلح تصادم د‏‏ی موجودگی تو‏ں پیدا ہونے والے عوامی نظم و ضوابط د‏‏ی وجہ تو‏ں ، نجی سرمایہ کاری وچ ہونے والے نقصان دا تخمینہ سالانہ جی ڈی پی دے 0.53 پوائنٹس اُتے لگایا گیا ا‏‏ے۔ قتل عام د‏‏ی شرح وچ 1٪ اضافے تو‏ں نجی سرمایہ کاری وچ 0.66٪ د‏‏ی کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Parra, C.|date=1998|title=Determinantes de la Inversion en Colombia: evidencia sobre el capital humano y la violencia|url=|journal=Planeacion y Desarrollo|volume=84|pages=1–31}}&lt;/ref&gt; اس طرح ، اسيں مشاہدہ ک‏ر سکدے نيں کہ اعلیٰ سطح اُتے تشدد دا اثر براہ راست لین دین دے اخراجات تے معاشرے وچ غیر یقینی صورتحال د‏‏ی سطح اُتے پڑدا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، اوہ سرمایہ کاری دے منافع نو‏‏ں اک خاص حد تک کم کردیندے ني‏‏‏‏ں۔ کارپوریسیئن انورٹیر این کولمبیا ( [http://www.coinvertir.org/ کوینورٹیر] ) تے قومی منصوبہ بندی دے محکمہ (ڈی این پی) دے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ عدم تحفظ غیر ملکی سرمایہ کاری د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ اے ، خاص طور اُتے مالیا‏تی ، تیل تے گیس تے بجلی دے شعبےآں وچ ۔

کولمبیا وچ سرمایہ کاری کرنے وچ سب تو‏ں وڈا مسئلہ ایہ اے کہ بجٹ دا اک وڈا حصہ سیکیورٹی تے پروٹیکشن کنٹرولز دے لئی وقف کرنا ضروری اے ، جس دا ایوان دے سامنے جواز پیش کرنا بہت مشکل ا‏‏ے۔ اس لحاظ تو‏ں ، تشدد تو‏ں متاثرہ معاشی ماحول سرمایہ کاری اُتے ٹیکس وچ تبدیل ہوجاندا ا‏‏ے۔ &quot; &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Nos parecemos al resto del mundo? El conflicto colombiano en el contexto internacional|url=}}&lt;/ref&gt; دوسری طرف ، تنازعہ دے اخراجات تو‏ں متعلق مطالعے دے اندر ، نجی شعبے جداں مخصوص شعبےآں دا مطالعہ کرنا شروع ہوئے گیا اے ، جس نے اس رجحان دے وجود د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں اُتے ہونے والے اعلیٰ اخراجات نو‏‏ں وی مدنظر رکھیا ا‏‏ے۔ وڈی کمپنیاں تے اوہ جو قومی سطح اُتے کم کردیاں نيں اوہ تنازعہ دے وجود تو‏ں وابستہ سب تو‏ں زیادہ اخراجات فرض کردی ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اوہ کسی ایداں دے شخص دے لئی زیادہ پرکشش نيں جو مثال دے طور اُتے بھتہ خوری کرنا چاہندا اے ، تے اوہ وی جو مضر حالات وچ سب تو‏ں زیادہ کھو دیندے ني‏‏‏‏ں۔ معاشی دلائل تو‏ں اپیل کردے نيں جو تنازعہ نو‏‏ں جنم دیندے نيں ، مختلف ریاستاں تے بین الاقوامی امداد تے تعاون دے ادارےآں نے پرامن صورتحال دے دائرہ کار تے ممکنہ فائدے نو‏‏ں قائم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ اس دلیل نے معاشرے دے مختلف شعبےآں نو‏‏ں متحرک تے حساس کردتا اے تاکہ ایہ سمجھ‏‏ے کہ امن وی اک معاشی ضرورت ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt; کولمبیا وچ ، جداں کہ مطالعات وچ دکھایا گیا اے کہ تنازعات دے اخراجات دا اندازہ لگایا گیا اے ، نوے د‏‏ی دہائی تو‏ں اس نے عام طور اُتے معاشیات تے معاشرے دے مختلف پیداواری شعبےآں اُتے تیزی تو‏ں زیادہ قیمتاں عائد کيت‏یاں نيں۔ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

تنازعات تو‏ں سب تو‏ں زیادہ متاثر ہونے والے شعبےآں وچ ہائیڈرو کاربن ، بجلی تے مویشیاں دا استحصال وی شامل ا‏‏ے۔ اس د‏ی جزوی طور اُتے وضاحت کيتی گئی اے ، کیو‏ں کہ انہاں علاقےآں وچ جتھ‏ے آپریشن تے سرگرمیاں چلدی نيں ، متوازی طور اُتے ، ایہ اوہ علاقے نيں جتھ‏ے قانون تو‏ں باہر گروہ بہت مضبوط موجودگی دا مظاہرہ کردے ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح ، کولمبیا دے نجی شعبے دے لئی ، بالواسطہ اخراجات دا براہ راست اخراجات دے مقابلے وچ انہاں د‏‏ی سرگرمیاں اُتے زیادہ اثر پڑدا ا‏‏ے۔ بالواسطہ اخراجات دے سلسلے وچ ، اگرچہ مانع ہونے دے لئی اک واضح دشواری اے ، مختلف مطالعات تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ انہاں د‏‏ی نمایاں حد تک اضافہ ہوچک‏ی اے تے معاشرے اُتے انہاں دا نمائندہ اثر پيا ا‏‏ے۔

== ریاستہائے متحدہ دا کردار ==
[[فائل:William P. Yarborough2.jpg|کھبے|thumb| امریکی جنرل ولیم پی یاربورو 1962 وچ امریکی خصوصی جنگی مرکز دے ذریعہ کولمبیا بھیجے جانے والے انسداد بغاوت ٹیم دے سربراہ سن ۔ یاربورو ''&quot; نیم فوجی فوجی […] تے / یا مشہور کمیونسٹ حامیاں دے خلاف [[دہشت گردی|دہشت گردی دی]] سرگرمیاں&quot; کے'' ابتدائی حامیاں وچو‏ں اک سی ''&lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|title=Guerrillas, Bandits, and Independent Republics: US Counter-insurgency Efforts in Colombia 1959–1965|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/smallwars.htm}}&lt;/ref&gt;'' ۔ ]]
امریکا اپنی شروعات دے بعد ہی تنازعہ وچ بہت زیادہ ملوث رہیا اے ، جدو‏ں 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ امریکی حکومت نے کولمبیا د‏‏ی فوج نو‏‏ں پینڈو کولمبیا وچ کھبے بازو د‏‏ی ملیشیا اُتے حملہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی سی۔ ایہ کمیونزم دے خلاف امریکا د‏‏ی لڑائی دا اک حصہ سی۔ &lt;ref name=&quot;colombia-and-us-54&quot;/&gt;

اکتوبر 1959 وچ ، [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے کولمبیا د‏‏ی داخلی سلامتی د‏‏ی صورتحال د‏‏ی تحقیقات دے لئی انسداد بغاوت دے ماہرین اُتے مشتمل اک &quot;خصوصی سروے ٹیم&quot; بھیجی۔ فروری 1962 وچ ، فورٹ بریگ د‏‏ی اعلیٰ سطح د‏‏ی امریکی خصوصی جنگی ٹیم ، جس د‏‏ی سربراہی اسپیشل وارفیئر سینٹر دے کمانڈر جنرل ولیم پی یاربورو نے د‏‏ی ، دوسرے سروے دے لئی کولمبیا دا دورہ کيتا۔ &lt;ref name=&quot;inside-colombia-155&quot;&gt;Livingstone, 2004: p. 155&lt;/ref&gt; جوائنٹ چیفس آف اسٹاف نو‏‏ں دتی گئی اپنی رپورٹ دے اک خفیہ ضمیمہ وچ ، یاربورو نے نیم فوجی دستے دے قیام تے تعینا‏‏تی د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی تاکہ کمیونسٹاں دے خلاف تخریب کاری تے دہشت گردی د‏‏ی وارداتاں د‏‏ی جاواں:

{{quote|اب مشترکہ کنٹری ٹیم د‏‏ی کوشش کيتی جانی چاہیدا کہ جے شہریاں تے فوجی اہلکاراں نو‏‏ں بعد وچ ضرورت ہوئے تاں مزاحمتی کارروائیاں وچ خفیہ تربیت دے لئی انہاں دا انتخاب کرن۔ کولمبیا دے اندرونی سیکیورٹی دے نظام د‏‏ی ہور خرابی د‏‏ی صورت وچ استحصال دے لئی سول تے فوجی ڈھانچے د‏‏ی ترقی د‏‏ی طرف اس نظر تو‏ں کيتا جانا چاہیدا۔ اس ڈھانچے نو‏‏ں اصلاحات د‏‏ی طرف دباؤ دے لئی استعمال کيتا جانا چاہیدا جس د‏‏ی ضرورت ہوئے ، انسداد ایجنٹ تے انسداد پروپیگنڈہ افعال سرانجام دتیاں تے [[نیم فوجی]] ، [[تخریب کاری]] تے / یا [[دہشت گردی] دہشت گردی]] د‏‏ی سرگرمیاں دے خلاف کارروائی کرن۔ مشہور کمیونسٹ حامی۔ اس د‏ی حمایت امریکا نو‏‏ں کرنی چاہیدا۔&lt;ref&gt;کولمبیا ، جنوبی امریکا دا دورہ ، اسپیشل وارفیئر سنٹر ، فورٹ بریگ ، شمالی کیرولائنا ، ہیڈ کوارٹر ، امریکی فوج دے خصوصی وارفیئر اسکول ، 26 فروری ، 1962 ، کینیڈی لائبریری ، باکس 319 ، قومی سلامتی فائلاں ، خصوصی گروپ د‏‏ی ٹیم دے ذریعہ۔ فورٹ بریگ ٹیم؛ کولمبیا دا دورہ؛ 3/62 ، &quot;خفیہ ضمیمہ ، کولمبیا سروے رپورٹ۔&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Rogue states: the rule of force in world affairs|author=Noam Chomsky|publisher=South End Press|year=2000|isbn=978-0-89608-611-1|page=[https://archive.org/details/roguestatesruleo00chom_0/page/69 69]|url=https://archive.org/details/roguestatesruleo00chom_0|url-access=registration|access-date=2017-03-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw-killnet-ii&quot;&gt;HRW, 1996: [https://www.hrw.org/legacy/reports/1996/killer2.htm &quot;II. History of the Military-Paramilitary Partnership&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012065408/https://www.hrw.org/legacy/reports/1996/killer2.htm |date=2017-10-12}}&lt;/ref&gt;}}
[[فائل:Colpolwpowell.png|thumb|300x300px| [[کولن پاول]] ، اس وقت دے امریکی وزیر خارجہ ، پلان کولمبیا د‏‏ی حمایت وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی حمایت دے حصے دے طور اُتے کولمبیا تشریف لیائے ]]
پہلا نیم فوجی گروپاں دا اہتمام امریکی فوجی انسداد بغاوت دے مشیراں د‏‏ی سفارشات دے بعد کيتا گیا سی جنھاں سرد جنگ دے دوران کولمبیا بھیج دتا گیا سی تاکہ کھبے بازو دے سیاسی کارکناں تے مسلح گوریلا گروپاں دا مقابلہ کيتا جاسک‏‏ے۔

اک ملٹی نیشنل کارپوریشن نو‏‏ں براہ راست نیم فوجی دستےآں دے دستےآں تو‏ں وی جوڑ دتا گیا ا‏‏ے۔ نیم فوجی گروپاں تو‏ں تعلقات رکھنے اُتے ریاستہائے متحدہ امریکا دے محکمہ انصاف دے نال سمجھوتہ کرنے دے حصے دے طور اُتے چیکیٹا برانڈز انٹرنیشنل نو‏‏ں 25 ملین ڈالر جرمانہ عائد کيتا گیا سی۔ سنہ 2016 وچ ، فلوریڈا دے جنوبی ضلع دے جج کینتھ ماریا نے کولمبیا دے شہریاں نو‏‏ں غیرقانونی سجے بازو د‏‏ی نیم فوجی تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں دے کنبہ دے ممبراں نو‏‏ں قتل کرنے والی کمپنی د‏‏ی مالی اعانت دے لئی چیکیٹا برانڈ انٹرنیشنل دے سابق عہدیداراں دے خلاف مقدمہ چلانے د‏‏ی اجازت دینے دے حق وچ فیصلہ دتا سی۔ انہاں نے اپنے فیصلے وچ کہیا اے کہ کیلے د‏‏ی کمپنی دے ذمہ داراں نے غیر قانونی ڈیتھ اسکواڈ نو‏‏ں مالی اعانت دینے دے فیصلے وچ &quot;منافع نے بنیادی انسانی فلاح و بہبود نو‏‏ں فوقیت دی&quot; ، ایہ جاننے دے باوجود کہ اس تو‏ں نیم فوجیاں د‏‏ی قاتلانہ مہم اگے ودھے گی۔ &quot; &lt;ref&gt;[http://www.commondreams.org/news/2016/06/03/families-death-squad-victims-allowed-sue-chiquita-executives Families Of Death Squad Victims Allowed To Sue Chiquita Executives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170225113903/http://www.commondreams.org/news/2016/06/03/families-death-squad-victims-allowed-sue-chiquita-executives|date=2017-02-25}}. ''[[CommonDreams]].'' 4 June 2016.&lt;/ref&gt;

دسمبر 2013 وچ ، ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ]]'' نے اک مخفی سی آئی اے پروگرام دا انکشاف کيتا ، جو 2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ شروع ہويا سی ، جو کولمبیا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں سمارٹ بماں دے لئی انٹلیجنس تے جی پی ایس رہنمائی نظام مہیا کردا ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Priest|first=Dana|title=Covert action in Colombia: U.S. intelligence, GPS bomb kits help Latin American nation cripple rebel forces|url=https://www.washingtonpost.com/sf/investigative/2013/12/21/covert-action-in-colombia/?wpisrc=al_excl|accessdate=30 December 2013|newspaper=The Washington Post|date=21 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150208063108/http://www.washingtonpost.com/sf/investigative/2013/12/21/covert-action-in-colombia/?wpisrc=al_excl|archive-date=8 February 2015|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

اگست 2004 تک ، امریکا نے 3. خرچ کیتے &amp;nbsp; کولمبیا وچ ارب ، فوجی امداد اُتے اس وچو‏ں 75 فیصد تو‏ں زیادہ۔ عراق جنگ تو‏ں پہلے ، کولمبیا صرف مصر تے اسرائیل دے بعد امریکی امداد دا تیسرا سب تو‏ں وڈا وصول کنندہ سی ، تے امریکا وچ کولمبیا وچ 400 فوجی اہلکار تے 400 سویلین ٹھیکیدار موجود ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، فی الحال ، کولمبیا امریکی امداد دا اولین وصول کنندہ نئيں ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ ایہ کولمبیا ، کولمبیا پلان دے پہلے پنج سالاں تو‏ں کم سی ، اج کولمبیا وچ وی پہلے دس وچ شامل نئيں ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Top 10 U.S. Foreign Aid Recipients|url=https://abcnews.go.com/Politics/OTUS/fullpage/top-10-us-foreign-aid-recipients-17534761|accessdate=10 November 2014|publisher=abcnews|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110082343/https://abcnews.go.com/Politics/OTUS/fullpage/top-10-us-foreign-aid-recipients-17534761|archive-date=10 November 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

مارچ 2015 وچ ، انکشاف ہويا کہ [[ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن|ڈی ای اے]] ایجنٹ طوائفاں دے نال منشیات دے کارٹیل تو‏ں چلنے والی جنسی پارٹیاں وچ حصہ لے رہے سن ۔ ایجنٹاں نو‏‏ں مہنگے تحائف ، اسلحہ تے منشیات دے کارٹیل ممبراں تو‏ں رقم فراہ‏م کيتی جاندی سی۔ امریکی ڈرگ انفورسمنٹ ایڈمنسٹریشن دے سربراہ ، مشیل لیونہارٹ نے اپنی ریٹائرمنٹ دا اعلان کيتا۔ لیون ہارٹ دا ڈی ای اے ایڈمنسٹریٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک جسم فروشی اسکینڈل سمیت متنازعہ تے اسکینڈلز دا نشانہ سی۔ &lt;ref&gt;{{cite news|title=DEA chief resigns after 'sex parties' scandal|url=http://thehill.com/regulation/administration/239617-dea-chief-resigns-after-sex-parties-scandal|accessdate=28 August 2017|publisher=thehill.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901091005/http://thehill.com/regulation/administration/239617-dea-chief-resigns-after-sex-parties-scandal|archive-date=1 September 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

جے ہوانا وچ جاری امن مذاکرات کولمبیا وچ امن لیانے وچ کامیاب نيں تاں ، پائیدار امن د‏‏ی مدد دے لئی فوج نو‏ں دتی جانے والی اس امریکی امداد نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی ضرورت ہوئے گی۔ &lt;ref name=&quot;WOLA2&quot;&gt;[http://www.wola.org/publications/ending_50_years_of_conflict Ending 50 Years of Conflict in Colombia: The Challenges Ahead and the U.S. Role] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417060117/http://www.wola.org/publications/ending_50_years_of_conflict|date=2014-04-17}}, [[Washington Office on Latin America|WOLA]], 4/14/2014.&lt;/ref&gt;

[[ڈونلڈ ٹرمپ|ڈونلڈ ٹرمپ دی]] جانب تو‏ں ملک نو‏‏ں منشیات دے انسداد د‏‏ی کوششاں وچ شراکت دار دے طور اُتے شناخت کرنے د‏‏ی دھمکی دے بعد کولمبیا نے امریکا د‏‏ی دھمکیو‏ں تے بلیک میلنگ نو‏‏ں مسترد کردتا۔

{{quote|کولمبیا نے 30 سال تو‏ں زیادہ عرصے تک منشیات دے مسئلے اُتے قابو پانے دے نال ، اپنی وابستگی دا مظاہرہ کيتا ا‏‏ے۔ اس عزم دا پختہ یقین اے کہ منشیات د‏‏ی کھپت ، پیداوا‏‏ر تے اسمگلنگ شہریاں د‏‏ی فلاح و بہبود تے سلامتی دے لئی سنگین خطرہ ا‏‏ے۔ کولمبیا بلاشبہ اوہ ملک اے جس نے سب تو‏ں زیادہ منشیات دا مقابلہ کيتا اے تے اس محاذ اُتے زیادہ کامیابیاں دے نال۔ اس چیلنج دا مقابلہ کرنے دے لئی کسی نو‏‏ں وی سانو‏ں دھمکی دینے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔|source=کولمبیا د‏‏ی قومی حکومت Government &lt;ref name=&quot;Nobody has to threaten us: Colombia in response to Trump&quot;&gt;{{Cite web |url=http://es.presidencia.gov.co/sitios/busqueda/noticia/170914-Comunicado-del-Gobierno-Nacional/Noticia |title=Comunicado del Gobierno Nacional |date=2017-09-14 |website=presidencia.gov.co |access-date=2017-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914190954/http://es.presidencia.gov.co/sitios/busqueda/noticia/170914-Comunicado-del-Gobierno-Nacional/Noticia |archive-date=2017-09-14 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

{{quote|منشیات دا مسئلہ عالمی ا‏‏ے۔ اس اُتے قابو پانا صرف تعاون تے مشترکہ ذمہ داری دے اصول دے تحت حاصل کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ صارفین دے ملکاں دے حکا‏م د‏‏ی اپنے ساتھی شہریاں تے دنیا اُتے بنیادی ذمہ داری عائد ہُندی اے کہ اوہ کھپت نو‏‏ں کم کرن تے اپنے ملکاں وچ اسمگلنگ تے تقسیم تنظیماں اُتے حملہ کرن۔|source=کولمبیا د‏‏ی قومی حکومت &lt;ref name=&quot;Nobody has to threaten us: Colombia in response to Trump&quot; /&gt;}}

== جنگ دے متاثرین دے بارے وچ اعدادوشمار ==
[[فائل:Centro de Memoria Histórica - Bogotá.jpg|thumb| امن تے یاد داشت: تنازعہ دے متاثرین دے لئی اک &quot;یادگار&quot;۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://centromemoria.gov.co/eje-de-la-paz-y-la-memoria/|title=The Axis of Peace and Memory|publisher=centromemoria.gov.co|accessdate=2017-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170715013108/http://centromemoria.gov.co/eje-de-la-paz-y-la-memoria/|archivedate=2017-07-15}}&lt;/ref&gt; کولمبیا وچ ، 9 اپریل اک علامتی دن ا‏‏ے۔ ایہ تنازعہ دے متاثرین دے نال یاد تے [[یگانگت|یکجہت‏ی دا]] دن ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Victims Law&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY+DE+VICTIMAS.pdf|title=The Victims and Land Restitution Law|publisher=unidadvictimas.gov.co|accessdate=21 December 2014|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925110822/http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY%2BDE%2BVICTIMAS.pdf|archivedate=September 25, 2015}}&lt;/ref&gt; ]]
کولمبیا دے تاریخی میموری دے قومی مرکز دے مطالعے دے مطابق ، 1958 تو‏ں 2013 دے تنازعہ وچ 220،000 افراد ہلاک ہوچکے نيں ، جنہاں وچ زیادہ تر شہری (177،307 شہری تے 40،787 جنگجو) تے 505 تو‏ں ودھ شہری 1985 تو‏ں 2012 دے درمیان گھراں تو‏ں مجبور ہوئے سن ۔ ، داخلی طور اُتے بے گھر ہونے والے افراد (IDPs) د‏‏ی دنیا د‏‏ی دوسری وڈی آبادی پیدا کرنا۔ رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ کولمبیا وچ انسانیت سوز بحران ، مہلک تے غیر اعلانیہ دونے طرح دے تشدد دے معاملے وچ انتہائی سنگین ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ خواتین تے لڑکیو‏ں دے خلاف جنسی تشدد دے وسیع پیمانے اُتے استعمال نو‏‏ں جنگ دے ہتھیار دے طور اُتے استعمال کرنے دے نال نال اس رجحان د‏‏ی پوشیدہ جانچ کيتی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;estadisticas&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Enough Already!&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/descargas/informes2013/bastaYa/bastaya-colombia-memorias-de-guerra-y-dignidad-2015.pdf|title=&quot;Enough Already!&quot; Colombia: Memories of War and Dignity|last=Historical Memory Group|publisher=The National Center for Historical Memory's (NCHM)|year=2013|isbn=978-958-57608-4-4|language=Spanish|access-date=2015-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20151211005217/http://www.centrodememoriahistorica.gov.co/descargas/informes2013/bastaYa/bastaya-colombia-memorias-de-guerra-y-dignidad-2015.pdf|archive-date=2015-12-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt; کولمبیا وچ آبادی دا 16.9٪ براہ راست جنگ دا شکار رہیا ا‏‏ے۔

[[یونیسف|یونیسیف دے]] حوالے تو‏ں قومی اعداد و شمار دے مطابق ، 2.3 ملین بچے گھراں تو‏ں بے گھر ہوئے نيں تے 45،000 بچے ہلاک ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ مجموعی طور اُتے ، تنازعات دے شکار 7 لکھ 70 ہزار وچو‏ں تن وچو‏ں اک بچے نيں ، تے سن 1985 تو‏ں ، 8،000 نابالغ لاپتہ ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں تو‏ں چار سال پہلے ایف اے آر سی دے نال امن گل گل دا آغاز ہويا اے ، ملک وچ ہزارہیا متعدد مسلح گروہاں نے زبردستی بھرتی کيتا اے ، 75 ہلاک ہوگئے نيں ، تے 65 اسکولاں نو‏‏ں لڑائی تو‏ں نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Multi-Generation War&quot;/&gt;

کولمبیا دے نیشنل سینٹر برائے تاریخی میموری د‏‏ی طرف تو‏ں 2013 وچ لکھی گئی رپورٹ &quot;بسٹا یا&quot; دے مطابق ، تنازعات تو‏ں وابستہ تشدد تے بارودی سرنگاں تو‏ں متاثرہ 80٪ شہری عام شہری سن ۔ اس رپورٹ وچ 1980 تو‏ں 2012 دے درمیان 1،982 قتل عام د‏‏ی دستاویز دتی گئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Enough Already!&quot;/&gt;

حکومت نے تنازعات دے شکار افراد دے لئی امداد ، توجہ تے جامع تکرار دا عمل وی شروع کيتا۔ &lt;ref name=&quot;Victims Law&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY+DE+VICTIMAS.pdf|title=The Victims and Land Restitution Law|publisher=unidadvictimas.gov.co|accessdate=21 December 2014|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925110822/http://www.unidadvictimas.gov.co/normatividad/LEY%2BDE%2BVICTIMAS.pdf|archivedate=September 25, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://restituciondetierras.gov.co/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130305121426/http://restituciondetierras.gov.co/|archivedate=5 March 2013|title=the Land Restitution Unit|publisher=restituciondetierras.gov.co|accessdate=23 March 2013}}&lt;/ref&gt; کولمبیا دے اپنے دورے دے دوران [[پوپ فرانسس]] اپنے نال امن دا پیغام لے ک‏ے آئے تے تنازعہ دے متاثرین نو‏‏ں خراج تحسین پیش کيتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://en.radiovaticana.va/news/2017/09/08/pope_at_colombia_prayer_meeting_for_reconciliation_weeps_wit/1335635|title=Pope at Colombia prayer meeting for reconciliation weeps with victims|date=2017-09-08|website=radiovaticana.va|accessdate=2017-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170909034315/http://en.radiovaticana.va/news/2017/09/08/pope_at_colombia_prayer_meeting_for_reconciliation_weeps_wit/1335635|archivedate=2017-09-09}}&lt;/ref&gt;

'''امن دے خصوصی دائرہ اختیار''' ( ''جورڈیسکین'' '''اسپیشل''' ''پیرا لا پاز'' ، جے ای پی) جامع نظام دا عبوری انصاف دا جزو ہوئے گا ، جو کولمبیا دے [[انسانی حقوق]] د‏‏ی سنگین پامالیاں تے بین الاقوامی انسانی قانون د‏‏ی سنگین خلاف ورزیاں د‏‏ی تحقیقات ، وضاحت ، قانونی چارہ جوئی تے سزا دینے دے فرائض د‏‏ی تعمیل کريں گا۔ مسلح تصادم دے دوران۔ اس دے مقاصد متاثرین دے [[انصاف|انصاف دے]] حق د‏‏ی تسکین ، عوام دے سامنے سچ د‏‏ی پیش کش ، متاثرین د‏‏ی باز آوری وچ حصہ ڈالنے ، استثنیٰ دے خلاف جنگ وچ کردار ادا کرنا ، انہاں فیصلےآں نو‏‏ں اپنانا ہون گے جنہاں تو‏ں تنازعہ وچ براہ راست تے بالواسطہ شرکا نو‏‏ں مکمل قانونی تحفظ حاصل ہوئے تے انہاں وچ اپنا کردار ادا کرن۔ اک مستحکم تے دیرپا امن دا حصول۔ &lt;ref name=&quot;abcjep&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=ABC Jurisdicción Especial para la Paz|url=http://www.altocomisionadoparalapaz.gov.co/Documents/informes-especiales/abc-del-proceso-de-paz/abc-jurisdiccion-especial-paz.html|publisher=Oficina del Alto Comisionado para la Paz|accessdate=24 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161005125954/http://www.altocomisionadoparalapaz.gov.co/Documents/informes-especiales/abc-del-proceso-de-paz/abc-jurisdiccion-especial-paz.html|archivedate=5 October 2016}}&lt;/ref&gt;

سیاق و سباق وچ گمشدہ افراد د‏‏ی تلاش دے لئی خصوصی یونٹ تے مسلح تصادم د‏‏ی وجہ تو‏ں ( ''یونائیڈڈ خصوصی پیرا لا بسکویدا ڈی شخصیتاں ڈیڈاس پورٹ ڈیسپریسیڈاس این ایل سیاقاندی طور اُتے تے اس دے علاوہ ،'' اک خصوصی اعلیٰ سطحی یونٹ ہوئے گا جس دے بعد تشکیل دتا گیا ا‏‏ے۔ حتمی معاہدے اُتے دستخط ایہ لاپتہ افراد د‏‏ی تلاش تے انہاں دا پتہ لگانے دے لئی ، یا انہاں د‏‏ی باقیات تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ہدایت تے مربوط کريں گا تاکہ اوہ انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں واپس جاسکن۔ اپنے کم نو‏‏ں انجام دینے دے لئی ، سرچ یونٹ لاپتہ افراد دے بارے وچ ضروری معلومات اکٹھا کريں گا ، جمع شدہ معلومات دا تجزیہ کريں گا ، قومی انسٹی ٹیوٹ آف لیگل میڈیسن اینڈ فرانزک سائنسز دے نال ہ‏م آہنگی وچ لاشاں د‏‏ی باقیات د‏‏ی نشاندہی کرنے دے عمل نو‏‏ں مضبوط بنانے تے ہموار کرنے ، اہل خانہ د‏‏ی شرکت تے موجودگی د‏‏ی ضمانت دے گا اہل خانہ نو‏‏ں اک سرکاری رپورٹ لاپتہ رشتہ داراں د‏‏ی قسمت تو‏ں آگاہ کردی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;victimsagreementfarc&quot;/&gt; سرچ یونٹ انتظامی تے مالی طور اُتے آزاد تے خود مختار ہوئے گا جو جامع نظام دے ہور اجزاء د‏‏ی تکمیل کريں گا۔

== بارودی سرنگاں دا استعمال ==
1990 دے بعد تو‏ں ، کولمبیا وچ بارودی سرنگاں تو‏ں 11،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک یا زخمی ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-31831002|title=Natalio Cosoy, &quot;Clearing Colombia of landmines,&quot; ''BBC Mundo,'' Bogota, 14 March 2015|accessdate=21 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170622164541/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-31831002|archivedate=22 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/Change-Agent/2013/0130/Removing-Colombia-s-landmines-one-by-one|title=Removing Colombia's landmines, one by one|date=January 30, 2013|website=The Christian Science Monitor|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018094155/http://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/Change-Agent/2013/0130/Removing-Colombia-s-landmines-one-by-one|archivedate=October 18, 2014}}&lt;/ref&gt; صدارتی پروگرام برائے مائن ایکشن دے مطابق 1982 تو‏ں لے ک‏ے 2012 دے آخر تک ، بارودی سرنگاں تو‏ں 2،038 افراد ہلاک ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated42&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/2523|title=Landmine and Cluster Munition Monitor|publisher=The-monitor.org|accessdate=October 14, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519062000/http://www.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/2523|archive-date=May 19, 2014|url-status=live|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;2000 دے بعد تو‏ں ، کولمبیا وچ بارودی سرنگاں تو‏ں ہونے والی ہلاکتاں اک سال وچ 1،300 تو‏ں ودھ ک‏ے 550 دے نیڑے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/2523|title=Landmine and Cluster Munition Monitor|publisher=The-monitor.org|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140519062000/http://www.the-monitor.org/index.php/cp/display/region_profiles/theme/2523|archivedate=May 19, 2014}}&lt;/ref&gt;

ماضی وچ ، کولمبیا د‏‏ی حکومت نے اہ‏م انفراسٹرکچر دے تحفظ دے لئی 34 فوجی اڈاں دے آس پاس بارودی سرنگاں بچھاواں ، لیکن اس نے 1997 وچ انہاں دے استعمال نو‏‏ں ترک کردتا۔ بارودی سرنگاں بنیادی طور اُتے باغی گروہ اپنے گھریلو اڈاں تے منشیات د‏‏ی غیر قانونی فصلاں دے تحفظ دے لئی استعمال کردے نيں ، جو تنازعہ نو‏‏ں مالی اعانت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.jmu.edu/cisr/journal/13.1/profiles/colombia/colombia.shtml|title=Leah Young, &quot;Colombia,&quot; ''Journal of ERW and Mine Action,'' Issue 13.1, Summer 2009.|accessdate=2015-06-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001051304/http://www.jmu.edu/cisr/journal/13.1/profiles/colombia/colombia.shtml|archivedate=2015-10-01}}&lt;/ref&gt; FARC تے ELN نے 100 مربع کلومیٹر تک دے تخمینے والے علاقے وچ اینٹی پرسونل بارودی سرنگاں تعینات کردتی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://abcnews.go.com/ABC_Univision/News/landmines-killing-colombians-lend-leg-support-victims/story?id=18870182|title=Landmines Are Killing Colombians, &quot;Lend Your Leg&quot; to Support Victims – ABC News|website=ABC News|accessdate=October 14, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141022122927/https://abcnews.go.com/ABC_Univision/News/landmines-killing-colombians-lend-leg-support-victims/story?id=18870182|archivedate=October 22, 2014}}&lt;/ref&gt; مارچ 2015 وچ ، ایف اے آر سی نے دسیا کہ اوہ کولمبیا دے منتخب کردہ حصےآں وچ انسانی ہمدردی تو‏ں پاک کرنا شروع کردے گی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.telesurtv.net/english/news/FARC-to-Start-Humanitarian-Removal-of-Landmines-in-Colombia-20150323-0003.html|title=&quot;FARC to Start 'Humanitarian' Removal of Landmines in Colombia.&quot; ''TeleSUR,'' 23 March 2015|accessdate=8 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703104257/http://www.telesurtv.net/english/news/FARC-to-Start-Humanitarian-Removal-of-Landmines-in-Colombia-20150323-0003.html|archivedate=3 July 2015}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==

* [[کولمبیا وچ امن عمل]]
* [[نیشنل لبریشن آرمی (کولمبیا)]]
* [[کولمبیا وچ پیرامیلیٹریزم]]
* [[2003 ایل نوگل کلب اُتے دہشت گرد حملہ]]
* [[آپریشن ٹیرا]]
* [[کولمبیائی ڈاسپورا]]
* [[ترقی دے لئی اتحاد]]
* [[کولمبیا منصوبہ]]
* [[گستاو مونکیو]]
* [[میکسیکو ڈرگ وار]]
* [[پیراگوئین پیپلز آرمی د‏‏ی شورش]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
=== نوٹ ===
{{ref begin|30em}}
# {{note|talks}}{{cite web | title=Why did the Colombia Peace Process Fail? | work=The Tabula Rasa Institute | url=http://www.trinstitute.org/ojpcr/5_1azcarate.pdf | accessdate = 2006-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120721203111/http://www.trinstitute.org/ojpcr/5_1azcarate.pdf|archive-date=2012-07-21|url-status=dead}} [PDF file]
# {{note|AUC}}{{cite book
|first =Grace
|last =Livingstone
|year =2004
|title =Inside Colombia: Drugs, Democracy, and War
|publisher=Rutgers University Press
|isbn =0-8135-3443-7
|url=https://books.google.com/?id=cOU0bvG8ZGwC&amp;pg=PA176&amp;dq=farc+colombia+founded&amp;cd=12#v=onepage&amp;q=farc%20colombia%20founded
|page = 176
}}
# {{note|Graham}} {{cite book
|first =Alfredo
|last =Molano
|date =February 18, 2004
|title =Loyal Soldiers in the Cocaine Kingdom: Tales of Drugs, Mules, and Gunmen
|chapter =
|chapterurl =
|editor =James Graham (Translator)
|edition =
|publisher=Columbia University Press
|isbn =0-231-12915-7
|url =https://archive.org/details/loyalsoldiersinc0000mola
}}
# {{note|Egeland}}{{cite journal
 |first=Canby
 |last=Peter
 |date=August 16, 2004
 |title=Latin America's longest war; &quot;More Terrible than Death: Massacres, Drugs, and America's War in Colombia,&quot; &quot;Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia,&quot; &quot;Inside Colombia: Drugs, Democracy and War,&quot; &quot;Loyal Soldiers in the Cocaine Kingdom: Tales of Drugs, Mules and Gunmen,&quot; &quot;Law in a Lawless Land: Diary of a Limpieza in Colombia&quot;; Book Review
 |journal=The Nation
 |volume=279
 |issue=5
 |page=31
 |url=http://bailey83221.livejournal.com/58092.html
 |url-status=dead
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061020014048/http://bailey83221.livejournal.com/58092.html
 |archivedate=October 20, 2006
 |df=mdy-all
}}
# {{note|Stokes}}{{cite journal
 |first=Doug
 |last=Stokes
 |date=July 1, 2005
 |title=America's Other War: Terrorizing Colombia
 |journal=Canadian Dimension
 |volume=39
 |issue=4
 |page=26
 |url=http://bailey83221.livejournal.com/54324.html
 |url-status=dead
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160109132325/http://bailey83221.livejournal.com/54324.html
 |archivedate=January 9, 2016
 |df=mdy-all
}}
# {{note|Stokes2}} Stokes, p.&amp;nbsp;26, quoting Marc Grossman, U.S. undersecretary of state for political affairs.
# {{note|ghosts}}{{cite book
|last =Dudley
|first =Steven
|author2 =January
|year =2004
|title =Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia
|publisher =Routledge
|isbn =0-415-93303-X
|url =https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl
}}
# {{note|Corbyn}}{{cite journal
 |first=Jeremy
 |last=Corbyn
 |date=July 2, 2003
 |title=Supporting terror; Jeremy Corbyn MP explains the reasons why Britain should be staying well clear of Colombian President Uribe Velez's regime
 |journal=Morning Star
 |page=7
 |url=http://bailey83221.livejournal.com/59139.html
 |url-status=dead
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060531102041/http://bailey83221.livejournal.com/59139.html
 |archivedate=May 31, 2006
 |df=mdy-all
}}
# {{note|InsideColombia}} Livingstone, (Foreword by Pearce, Jenny), p. xvii (f24)
# {{note|5a}} Livingstone, p.&amp;nbsp;5; &lt;br /&gt;{{cite book
|first =Jenny
|last =Pearce
|date =May 1, 1990
|title =Colombia:Inside the Labyrinth
|chapter =
|chapterurl =
|editor =1st
|edition =
|publisher =Latin America Bureau
|location =London
|isbn =0-906156-44-0
|url =https://archive.org/details/colombiainsidela00pear/page/287
|page =[https://archive.org/details/colombiainsidela00pear/page/287 287]
}}
# {{note|xx}} Pearce's forward in Livingstone, p. xx
# {{note|Legrand}}{{cite journal
 |first=Catherine C
 |last=LeGrand
 |date=June 2003
 |title=The Colombian crisis in historical perspective (Record in progress)
 |journal=Canadian Journal of Latin American &amp; Caribbean Studies
 |volume=28
 |issue=55/5
 |pages=165–209
 |url=http://bailey83221.livejournal.com/58817.html
 |url-status=dead
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060531102017/http://bailey83221.livejournal.com/58817.html
 |archivedate=May 31, 2006
 |df=mdy-all
}}
# {{note|Latin-focus}}{{cite web | title=Economic Indicators Real Sector, 1999–2004 | work=Latin Focus | url=http://www.latin-focus.com/latinfocus/countries/colombia/coleireal.htm | accessdate=2006-05-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060619003143/http://latin-focus.com/latinfocus/countries/colombia/coleireal.htm | archive-date=2006-06-19 | url-status=dead}}
# {{note|Legrand2}} Legrand, p.&amp;nbsp;165. See [https://web.archive.org/web/20060531102120/http://bailey83221.livejournal.com/58201.html#fifteen Note #15] for more on women in the conflict.
# {{note|Legrand3}} Legrand, p.&amp;nbsp;165. See [https://web.archive.org/web/20060531102120/http://bailey83221.livejournal.com/58201.html#eighteen Note #18] for more on peasant support for the guerrillas. (see also Ortiz 2001; Reyes Posada and A. Bejarano 1988; Archila N. 1996)&quot;, [https://web.archive.org/web/20060531102120/http://bailey83221.livejournal.com/58201.html Notes].
# {{note|Legrand4}} Legrand, p. 165. Lengrand states: &quot;Some observers noted that this percentage of supposed paramilitary supporters elected to congress in March 2002 corresponded to the number of representatives elected from Uraba and the Atlantic coast where the paramilitaries are strong. (El Tiempo March 13–14, 2002)&quot;, see [https://web.archive.org/web/20060531102120/http://bailey83221.livejournal.com/58201.html Notes].
# {{note|military}}{{cite web | title=Colombia's Three Wars: U.S. Strategy at the Crossroads | work=Strategic Studies Institute of the U.S. Army War College | url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB34.pdf | accessdate=2006-02-26 | archive-date=2018-06-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180629211403/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB34.pdf | dead-url=yes }} [PDF file]
# {{note|military2}}{{cite web | title=Colombia's Three Wars: U.S. Strategy at the Crossroads | work=Strategic Studies Institute of the U.S. Army War College | url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB34.pdf | accessdate=2006-02-26 | archive-date=2018-06-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180629211403/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB34.pdf | dead-url=yes }} [PDF file]&lt;br /&gt;{{cite book
|last =James
|first =Preston Everett
|year =1969
|title =Latin America (4th edition)
|publisher=The Odyssey Press
|page =426
|id =
}}
# {{note|military3}}{{cite web | title=The United States and Colombia: The Journey from Ambiguity to Strategic Clarity | work=Strategic Studies Institute of the U.S. Army War College | url=http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB10.pdf | accessdate=2006-02-26 | archive-date=2018-05-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180529161341/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB10.pdf | dead-url=yes }} [PDF file]
# {{note|5b}} Livingstone, p.&amp;nbsp;5; {{cite book
|author = Author Unknown
|date=February 2001
|title =Violence in Colombia, 1990–2000: Waging War and Negotiating Peace
|chapter =
|chapterurl =
|editor =Bergquist, Charles
|edition =
|publisher=SR Books
|isbn =0-8420-2869-2
|url =https://archive.org/details/violenceincolomb0000unse_m8h0
|page =[https://archive.org/details/violenceincolomb0000unse_m8h0/page/13 13]
}}
# {{note|poor}} Livingstone, p.&amp;nbsp;110.
# {{note|poor}} Livingstone, p.&amp;nbsp;7; Quoting: ''Colombia: Inseguridad, Violencia, y Desempeño Económico en las Areas Rurales, Consejería para la Paz de la Presidencia de la República'', Colombia, 1999, Director de Investigación: Jesus Antonio Bejarano Avila.
# {{note|5}} Livingstone, p.&amp;nbsp;5
# {{note|5c}} Livingstone, p.&amp;nbsp;5; Canby, p 31&lt;br /&gt;{{cite web | title=Colombia | work=infoplease.com | url=http://www.infoplease.com/ipa/A0107419.html | accessdate = 2006-02-26}}
# {{note|6}} Livingstone, p.&amp;nbsp;6; {{cite journal |date=December 2002 |title=Amnistía Internacional Colombia Seguridad, ¿a qué precio? La falta de voluntad del gobierno para hacer frente a la crisis de derechos humanos |journal=Amnesty Internacional (Amnesty International) |url=http://web.amnesty.org/library/Index/ESLAMR231322002?open&amp;of=ESL-2AM |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107110934/http://web.amnesty.org/library/Index/ESLAMR231322002?open&amp;of=ESL-2AM |archivedate=November 7, 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071107110934/http://web.amnesty.org/library/Index/ESLAMR231322002?open&amp;of=ESL-2AM |date=November 7, 2007 }}
# {{note|6a}} Livingstone, p.&amp;nbsp;6; Source: Colombian Commission of Jurists; {{cite book
|first =Jaime
|last =Arocha
|year =1998
|title =Evolución reciente del conflicto armado en Colombia: La Guerrilla in Las violencias: inclusión creciente
|chapter =
|chapterurl =
|editor =
|edition =1998
|pages =[https://archive.org/details/lasviolenciasinc0000unse/page/35 35]–65
|publisher=CES
|location =Bogata
|isbn =958-96259-5-9
|url =https://archive.org/details/lasviolenciasinc0000unse
}}
# {{note|6b}} Livingstone, p.&amp;nbsp;6; Source: Colombian Commission of Jurists; {{cite journal
|author = Author Unknown
|year = 2000
|title = Country report on Human Rights in Colombia
|journal=US State Department
|pages =1 (mimeograph)
|id =
|url =
}}
# {{note|7}} Livingstone, p.&amp;nbsp;7; Source: Departamento Administrativo de Seguridad (DAS); {{cite book
|first =Nazih
|last =Richani
|date =April 1, 2002
|title =Systems of Violence: The Political Economy of War and Peace in Colombia
|chapter =
|chapterurl =
|editor =
|edition =
|publisher=State University of New York Press
|isbn =0-7914-5345-6
|url =https://archive.org/details/systemsofviolenc0000rich
}}
# {{note|7a}} Livingstone, p.&amp;nbsp;7; Richani, p.&amp;nbsp;87
# {{note|7b}} Livingstone, p.&amp;nbsp;7
{{ref end}}
=== ہور پڑھو ===

==== کتاباں ====

===== انگریزی =====

* {{حوالہ کتاب|title=The Profits of Extermination|last=Cuellar|first=Francisco Ramírez|last2=Aviva Chomsky|publisher=Common Courage Press.|year=2005|isbn=1-56751-322-0|location=Monroe, ME}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Profits of Extermination|last=Cuellar|first=Francisco Ramírez|last2=Aviva Chomsky|publisher=Common Courage Press.|year=2005|isbn=1-56751-322-0|location=Monroe, ME}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Profits of Extermination|last=Cuellar|first=Francisco Ramírez|last2=Aviva Chomsky|publisher=Common Courage Press.|year=2005|isbn=1-56751-322-0|location=Monroe, ME}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=pNxSYwP1TdEC&amp;printsec=frontcover&amp;q=|title=Linked labor histories: New England, Colombia, and the making of a global working class|last=Aviva Chomsky|publisher=Duke University Press|year=2008|isbn=978-0-8223-4190-1}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=pNxSYwP1TdEC&amp;printsec=frontcover&amp;q=|title=Linked labor histories: New England, Colombia, and the making of a global working class|last=Aviva Chomsky|publisher=Duke University Press|year=2008|isbn=978-0-8223-4190-1}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=pNxSYwP1TdEC&amp;printsec=frontcover&amp;q=|title=Linked labor histories: New England, Colombia, and the making of a global working class|last=Aviva Chomsky|publisher=Duke University Press|year=2008|isbn=978-0-8223-4190-1}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/makingofmodernco00bush|title=The Making of Modern Colombia, a Nation in spite of itself|last=Bushnell|first=David|publisher=University of California Press|year=1993|isbn=0-520-08289-3}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/makingofmodernco00bush|title=The Making of Modern Colombia, a Nation in spite of itself|last=Bushnell|first=David|publisher=University of California Press|year=1993|isbn=0-520-08289-3}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/makingofmodernco00bush|title=The Making of Modern Colombia, a Nation in spite of itself|last=Bushnell|first=David|publisher=University of California Press|year=1993|isbn=0-520-08289-3}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl|title=Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia|last=Dudley|first=Steven|date=January 2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-93303-X}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl|title=Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia|last=Dudley|first=Steven|date=January 2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-93303-X}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/walkingghostsmur00dudl|title=Walking Ghosts: Murder and Guerrilla Politics in Colombia|last=Dudley|first=Steven|date=January 2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-93303-X}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/moreterriblethan00robi|title=More Terrible than Death: Massacres, Drugs, and America's War in Colombia|last=Kirk, Robin|date=January 2003|publisher=PublicAffairs|isbn=1-58648-104-5}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/moreterriblethan00robi|title=More Terrible than Death: Massacres, Drugs, and America's War in Colombia|last=Kirk, Robin|date=January 2003|publisher=PublicAffairs|isbn=1-58648-104-5}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/moreterriblethan00robi|title=More Terrible than Death: Massacres, Drugs, and America's War in Colombia|last=Kirk, Robin|date=January 2003|publisher=PublicAffairs|isbn=1-58648-104-5}}
* [https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/law/humanitarian-law/war-ends-what-colombia-can-tell-us-about-sustainability-peace-and-transitional-justice?format=HB میرنک ، ڈی میرٹ تے اوریب لوپیز (ایڈیشن)۔ 2019۔] [https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/law/humanitarian-law/war-ends-what-colombia-can-tell-us-about-sustainability-peace-and-transitional-justice?format=HB ''جداں کہ جنگ دا خاتمہ ہُندا اے: کولمبیا سانو‏ں استحکا‏م امن تے عبوری انصاف دے بارے وچ کیہ بتا سکدا اے '' ۔] [https://www.cambridge.org/us/academic/subjects/law/humanitarian-law/war-ends-what-colombia-can-tell-us-about-sustainability-peace-and-transitional-justice?format=HB کیمبرج یونیورسٹی پریس۔]
* {{حوالہ کتاب|title=The Colombian Civil War|last=Ruiz, Bert|date=October 1, 2001|publisher=McFarland &amp; Company|isbn=0-7864-1084-1}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Colombian Civil War|last=Ruiz, Bert|date=October 1, 2001|publisher=McFarland &amp; Company|isbn=0-7864-1084-1}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=The Colombian Civil War|last=Ruiz, Bert|date=October 1, 2001|publisher=McFarland &amp; Company|isbn=0-7864-1084-1}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombia00fran|title=Colombia: Fragmented Land, Divided Society|last=Safford, Frank and Marco Palacios|date=July 1, 2001|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-504617-X}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombia00fran|title=Colombia: Fragmented Land, Divided Society|last=Safford, Frank and Marco Palacios|date=July 1, 2001|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-504617-X}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombia00fran|title=Colombia: Fragmented Land, Divided Society|last=Safford, Frank and Marco Palacios|date=July 1, 2001|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-504617-X}}
* [http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100824930 اسٹیل ، ایبی۔ 2018۔] [http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100824930 کولمبیا د‏‏ی خانہ جنگی وچ جمہوریت تے بے گھر ہونا۔] [http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100824930 کارنیل یونیورسٹی پریس۔]
* {{حوالہ کتاب|title=America's Other War: Terrorizing Colombia|last=Stokes|first=Doug|last2=Noam Chomsky (Foreword)|publisher=Zed Books|year=2005|isbn=1-84277-547-2}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=America's Other War: Terrorizing Colombia|last=Stokes|first=Doug|last2=Noam Chomsky (Foreword)|publisher=Zed Books|year=2005|isbn=1-84277-547-2}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|title=America's Other War: Terrorizing Colombia|last=Stokes|first=Doug|last2=Noam Chomsky (Foreword)|publisher=Zed Books|year=2005|isbn=1-84277-547-2}}
* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/lawinlawlessland00taus|title=Law in a Lawless Land: Diary of a Limpieza|last=Taussig, Michael|date=November 1, 2003|publisher=New Press|isbn=1-56584-863-2}} &lt;bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/lawinlawlessland00taus|title=Law in a Lawless Land: Diary of a Limpieza|last=Taussig, Michael|date=November 1, 2003|publisher=New Press|isbn=1-56584-863-2}} &lt;/bdi&gt; {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/lawinlawlessland00taus|title=Law in a Lawless Land: Diary of a Limpieza|last=Taussig, Michael|date=November 1, 2003|publisher=New Press|isbn=1-56584-863-2}}

===== دوسری زباناں =====

* {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/colombiaunitedst00muri|title=Colombia and the United States: War, Terrorism and Destabilization|last=Murillo, Mario and Jesus Rey Avirama|date=September 1, 2003|publisher=Seven Stories Press|isbn=1-58322-606-0}}
* {{حوالہ کتاب|title=Entre la legitimidad y la violencia: Colombia 1875–1994|last=Palacios, Marco|publisher=Norma|year=1995|isbn=|language=Spanish}}
* {{حوالہ کتاب|title=La historia de las guerras|last=Pardo Rueda, Rafael|publisher=Ediciones B-Vergara|year=2004|isbn=958-97405-5-3|language=Spanish}}
* {{حوالہ کتاب|title=Zwischen Faszination und Gewalt : Kolumbien—unser gemeinsamer Nenner : Reflexionen über das Verhältnis zwischen kultureller Identität, Kommunikation und Medien anhand der diskursanalytischen Untersuchung einer kolumbianischen Werbekampagne|last=Hennecke|first=Angelika|publisher=Peter Lang|year=2006|isbn=3-631-54930-X|location=Frankfurt am Main|language=German}}
* {{حوالہ کتاب|title=Las Farc: de la autodefensa a la combinación de todas las formas de lucha|last=Pizarro Leongómez, Eduardo|publisher=Universidad Nacional|year=1991|isbn=}}
* {{حوالہ کتاب|title=Nueva historia de Colombia|publisher=Planeta|year=1989|isbn=|editor-last=Tirado Mejía, Alvaro}}

==== روزنامچے تے رسالے ====

* شرمین ، جان ڈبلیو. &quot;کولمبیا وچ سیاسی تشدد: 1977 دے بعد تو‏ں ڈرٹی وار۔&quot; ''ہسٹری کمپاس'' (ستمبر 2015) 13 # 9 پی پی 454–465۔
* {{حوالہ ویب|last=Cirlig|first=Carmen-Cristina|title=Colombia: new momentum for peace?|url=http://www.europarl.europa.eu/RegData/bibliotheque/briefing/2013/130577/LDM_BRI(2013)130577_REV1_EN.pdf|website=Library Briefing|publisher=Library of the European Parliament|accessdate=15 July 2013}}
* {{حوالہ رسالہ|title=Psychosocial Dynamics of the Armed Conflict in Colombia|url=http://www.trinstitute.org/ojpcr/2_1columbia.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030106145550/http://www.trinstitute.org/ojpcr/2_1columbia.htm |date=2003-01-06 }}
* {{حوالہ رسالہ|title=Neglected Dimensions of Violence}}
* {{حوالہ رسالہ|title=Getting Away with Murder: Social Cleansing in Colombia and the Role of the United States}}
* {{حوالہ رسالہ|title=Retreat to Colombia: The Pentagon Adapts Its Latin America Strategy}}

==== حکومت / این جی او د‏‏ی رپورٹاں ====

* {{حوالہ ویب|title=Colombia|website=Human Rights Watch|url=http://hrw.org/doc?t=americas&amp;c=colomb|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060223233832/https://hrw.org/doc?t=americas&amp;c=colomb|archivedate=February 23, 2006}}
* {{حوالہ ویب|title=Information about the combatants|website=Center for International Policy|url=http://www.ciponline.org/colombia/infocombat.htm|accessdate=2006-02-24}}
* {{حوالہ ویب|title=Solutions to Escape the Conflict's Impasse|website=National Human Development Report 2003|url=http://indh.pnud.org.co/pagina.plx?pg=ENdescargaInforme2003&amp;mlat=11&amp;lang=EN|accessdate=2006-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040803165307/http://indh.pnud.org.co/pagina.plx?pg=ENdescargaInforme2003&amp;mlat=11&amp;lang=EN|archivedate=August 3, 2004}} ''Extensive ideas on solutions to the Colombia conflict''
* {{حوالہ ویب|title=Colombia 2005 Report|website=UN High Commissioner for Human Rights|url=http://www.hchr.org.co/documentoseinformes/informes/altocomisionado/informes.php3?cod=9&amp;cat=11|accessdate=2006-02-24|archivedate=2020-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200801052131/https://www.hchr.org.co/documentoseinformes/informes/altocomisionado/informes.php3?cod=9&amp;cat=11}} ''(Spanish and English)''
* {{حوالہ ویب|title=The Day after Tomorrow: Colombia's FARC and the End of the Conflict|website=International Crisis Group|url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/latin-america/colombia/053-the-day-after-tomorrow-colombia-s-farc-and-the-end-of-the-conflict.pdf|accessdate=2014-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213013210/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/latin-america/colombia/053-the-day-after-tomorrow-colombia-s-farc-and-the-end-of-the-conflict.pdf|archivedate=2014-12-13}} ''(Spanish and English)''
* {{حوالہ ویب|title=Squaring Colombia's Circle: The Objectives of Punishment and the Pursuit of Peace|website=International Center for Transitional Justice|url=https://www.ictj.org/publication/squaring-colombia-circle-objectives-punishment-peace|accessdate=2016-08-24}}
* {{حوالہ ویب|title=From Principles to Practice: Challenges of Implementing Reparations for Massive Violations in Colombia|website=International Center for Transitional Justice|url=https://www.ictj.org/publication/principles-practice-challenges-implementing-reparations-massive-violations-colombia|accessdate=2016-08-24}}
* {{حوالہ ویب|title=Political Crime, Amnesties and Pardons: Scope and Challenges|website=International Center for Transitional Justice|url=https://www.ictj.org/publication/colombia-political-crime-amnesties|accessdate=2016-08-24}}

==== خبراں ====

* {{حوالہ ویب|title='Let's talk about the disappeared'|last=Constanza Vieira|website=Inter Press Service|date=July 16, 2010|url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=52185|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100718113031/http://ipsnews.net/news.asp?idnews=52185|archivedate=July 18, 2010}}
* {{حوالہ ویب|title=Indigenous Community in Colombia Fears Start of &quot;Dirty War|website=[[Democracy Now!]]|url=http://www.democracynow.org/print.pl?sid=05/05/20/1425246|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060223154742/http://www.democracynow.org/print.pl?sid=05%2F05%2F20%2F1425246|archivedate=February 23, 2006}} ''مہمانان: ایزقیویل وٹوناس ، ٹوریبیو دے سابق میئر ، تے انسانی حقوق دے کارکن مینوئیل روزینٹل۔ انٹرویو: [[جان گونزالیز (صحافی)|جان گانزالیز]] تے [[امی گڈمین|ایمی گڈمین]] ۔ [http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2005/may/audio/dn20050520.ra&amp;proto=rtsp&amp;start=46:35 اصلی آڈیو] وچ تے اس دے ذریعے طبقہ دستیاب اے {{مردہ ربط|date=November 2016}}'' ''[http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2005/may/video/dnB20050520a.rm&amp;proto=rtsp&amp;start=46:35 ڈیڈ] ، [http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2005/may/video/dnB20050520a.rm&amp;proto=rtsp&amp;start=46:35 128 کلو ریئل ویڈیو] {{مردہ ربط|date=November 2016}}'' ''یا [https://archive.org/download/dn2005-0520/dn2005-0520-1_64kb.mp3 MP3 ڈاؤن لوڈ] ۔''
* [http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/017/301nyrut.asp?page=1 کولمبیا دا معجزہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018095926/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/017/301nyrut.asp?page=1 |date=2015-10-18 }}

== باہرلے جوڑ ==

* [https://web.archive.org/web/20151017055541/http://midwestdiplomacy.com/2015/09/28/what-the-farc/ کولمبیا – FARC امن عمل دا جائزہ]
* [https://www.economist.com/news/americas/21677414-former-combatants-colombias-internal-armed-conflict-spent-two-years-painting-their-experiences متاثرین کون نيں؟] [https://www.economist.com/news/americas/21677414-former-combatants-colombias-internal-armed-conflict-spent-two-years-painting-their-experiences - کولمبیا وچ تشدد دے بعد] – (کولمبیا دے اندرونی مسلح تصادم دے سابق جنگجوواں نے اپنے تجرگل کيتی مصوری وچ دو سال گزارے۔ انہاں نو‏ں کيتا یاد رکھنا اے ، کيتا بھولنا اے تے کس طرح معاف کرنا اے اس دے بارے وچ انہاں نو‏‏ں مشکل فیصلےآں دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔
* {{حوالہ ویب|title=Colombia Page on InSight Crime|url=http://insightcrime.org/country-profiles/colombia|accessdate=2011-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726191259/http://insightcrime.org/country-profiles/colombia|archivedate=July 26, 2011}} ''(کولمبیا دے تنازعات تے فعال مجرم گروہاں دے بارے وچ جاری رپورٹنگ)''
* {{حوالہ ویب|title=Evolution of the Colombian Civil War|website=Paul Wolf|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/colombiawar.htm|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060203231744/http://www.icdc.com/~paulwolf/colombia/colombiawar.htm|archivedate=February 3, 2006}} ''(آن لائن منقطع امریکی دستاویزات دا مجموعہ)''
* {{حوالہ ویب|title=War in Colombia: Guerrillas, Drugs and Human Rights in U.S.-Colombia Policy, 1988–2002|website=National Security Archive Electronic Briefing Book No. 69|editor-last=Michael Evans|date=May 3, 2002|publisher=National Security Archive|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB69/index.html}}
* {{حوالہ ویب|title=America's Other War: Terrorizing Colombia|url=http://www.geocities.com/travbailey/colombia.htm|accessdate=2006-02-25|archiveurl=https://archive.today/20091026031546/http://www.geocities.com/travbailey/colombia.htm|archivedate=October 26, 2009}}
* [https://web.archive.org/web/20070929122036/http://www.mtholyoke.edu/~cmguhnkn/plancolombia/ کولمبیا دا منصوبہ بذریعہ کارمین گوہ نائٹ]
* {{حوالہ ویب|title=Rule of Law in Armed Conflict: Colombia|website=RULAC Project|url=http://www.adh-geneva.ch/RULAC/state.php?id_state=47|accessdate=2009-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706221232/http://www.adh-geneva.ch/RULAC/state.php?id_state=47|archivedate=July 6, 2011}}
* &quot;Q&amp;A: Colombia's civil conflict&quot; ۔ بی بی سی 2009-12-23 ۔ 2006-02-24 نو‏‏ں بازیافت کيتا ۔
* {{حوالہ ویب|title=Colombia Program|website=Center for International Policy|url=http://www.ciponline.org/colombia/|accessdate=2006-02-24}}
* {{حوالہ ویب|title=Accord issue on Colombia's peace process|website=Alternatives to war|url=http://www.c-r.org/our-work/accord/colombia/contents.php|accessdate=2006-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061117132148/http://www.c-r.org/our-work/accord/colombia/contents.php|archivedate=2006-11-17}} ''(تریخ بولی تے کلیدی متون تے معاہداں دے نال ہسپانوی تے انگریزی وچ )''
* {{حوالہ ویب|title=CERAC|website=Conflict Analysis Resources Center|url=http://www.cerac.org.co/home_english.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704160310/http://www.cerac.org.co/home_english.htm|archivedate=July 4, 2007}} کولمبیا وچ قائم نجی تحقیقی مرکز جو تنازعات دا مطالعہ کردا اے ''(ہسپانوی تے انگریزی وچ )''
* {{حوالہ ویب|title=Colombian Army website|url=http://www.ejercito.mil.co/?idcategoria=4&amp;cadena_buscar=farc|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927005354/http://www.ejercito.mil.co/?idcategoria=4&amp;cadena_buscar=farc|archivedate=2007-09-27}} ''(ہسپانوی تے انگریزی وچ )''
* {{حوالہ ویب|title=Colombian President's Office|url=http://www.presidencia.gov.co/|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081118210216/http://www.presidencia.gov.co/|archivedate=November 18, 2008}} ''(ہسپانوی تے انگریزی وچ )''
* {{حوالہ ویب|title=Background Note: Colombia|website=U.S. Department of State|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/35754.htm|accessdate=2006-02-11}}
* {{حوالہ ویب|title=Different Views of Colombian Territory|url=http://www.en-camino.org/viewsofcolombia.htm|accessdate=2006-02-24}} {{مردہ ربط|date=January 2020}} تنازعہ دے نقشے۔
* {{حوالہ ویب|title=AUC Official Website|url=http://www.colombialibre.org/|accessdate=2006-02-24|تاريخ-الأرشيف=2005-10-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20051016234433/http://www.colombialibre.org/|url-status=dead}} ''(ہسپانوی وچ )''
* {{حوالہ ویب|title=FARC website|url=http://resistencianacional.net|accessdate=2008-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705091600/http://resistencianacional.net/|archivedate=July 5, 2008}} ''(ہسپانوی تے انگریزی وچ )'' - ہن آن لائن دستیاب نئيں (امریکی حکومت دے ذریعہ سنسر)
* {{حوالہ ویب|title=Colombia – Insurgency|website=Global Security|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/colombia.htm|accessdate=2006-02-24}}
* {{حوالہ ویب|title=Civil War? The Language of Conflict in Colombia|website=Ideas for Peace Foundation|url=http://www.ideaspaz.org/publicaciones/download/guerra_civil_english.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090910205812/http://www.ideaspaz.org/publicaciones/download/guerra_civil_english.pdf|archivedate=September 10, 2009|accessdate=2006-02-24}} (پی ڈی ایف) کيتا کولمبیا تنازعہ خانہ جنگی اے ؟
* {{حوالہ ویب|title=The Peace Village San José Must Live|website=SOS San Jose|url=http://www.sos-sanjose.org/|accessdate=2006-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060112142245/http://www.sos-sanjose.org/|archivedate=2006-01-12}} ''(جرمن تے انگریزی وچ )''
* {{حوالہ ویب|title=Washington Office on Latin America|url=http://www.wola.org/|accessdate=2006-02-24}}
* {{حوالہ ویب|title=Who Shot My Brother?|url=http://www.onf.ca/trouverunfilm/fichefilm.php?id=53566&amp;lg=en&amp;v=h|website=National Film Board of Canada|accessdate=2018-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070524002425/http://www.onf.ca/trouverunfilm/fichefilm.php?id=53566&amp;v=h&amp;lg=en|archivedate=2007-05-24}}
* {{حوالہ ویب|title=Why the End of the Cold War Doesn't Matter: the US War of Terror in Colombia|website=Bristol University Politics Department|url=http://www.aqnt98.dsl.pipex.com/choms.htm|accessdate=2006-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051001014412/http://www.aqnt98.dsl.pipex.com/choms.htm|archivedate=October 1, 2005}} بذریعہ ڈو اسٹوکس
* [https://web.archive.org/web/20060402213527/http://redresistencia.org/ ریڈ ریسسٹینیا]
* {{حوالہ ویب|title=Insight on Conflict|website=Colombia Peacebuilding database|url=http://www.insightonconflict.org/|access-date=2020-10-02|archivedate=2017-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170701051815/http://www.insightonconflict.org/}}
* [[روئٹرز|رائٹرز الرٹ نیٹ]] تو‏ں [http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/CO_DIS.htm?v=in_detail جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں بے گھر ہونے اُتے بحران د‏‏ی بریفنگ]

{{Colombia topics|state=collapsed}}
{{Ongoing military conflicts}}
{{Post-Cold War conflicts in the Americas}}
{{Colombia conflict|state=collapsed}}
[[گٹھ:کولمبیا وچ غیر قانونی تجارت منشیات]]
[[گٹھ:جاری تنازعات]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی دے تنازعات]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے تنازعات]]
[[گٹھ:کولمبیا وچ اکیہويں صدی]]
[[گٹھ:کولمبیا وچ ویہويں صدی]]
[[گٹھ:جنوبی امریکا وچ بغاوتاں]]
[[گٹھ:کولمبیا د‏‏ی سیاست]]
[[گٹھ:کولمبیا د‏‏ی عسکری تریخ]]
[[گٹھ:خانہ جنگیاں ما بعد 1945ء]]
[[گٹھ:کولمبیا دیاں جنگاں]]
[[گٹھ:گوریلا جنگاں]]
[[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]]
[[گٹھ:ماخذ وچ نامکمل اندراجات]]
[[گٹھ:تصویر دا متروک پیرامیٹر استعمال کرنے والے صفحات]]
[[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]]</text>
      <sha1>oam08bpp0d401599t9v0g8etjpxvdx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یورپ وچ اسلامی دہشت گردی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90584</id>
    <revision>
      <id>711879</id>
      <parentid>708609</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166011" sha1="0vtg84elhyh3dv9u7dr1p0giygzxhkj" xml:space="preserve">[[فائل:The Wreath Laid by Secretary Kerry and French Foreign Minister Fabius Is Pictured Outside the Hyper Cacher Kosher Market in Paris (16106400057).jpg|متبادل=a wreath of flowers that highlight many other gifts of flowers and candles outside a short metal fence around the area of investigation|thumb|200x200px| جنوری 2015 وچ الی-ڈی-فرانس حملےآں وچ ہلاک ہونے والے لوکاں د‏‏ی یادگار]]
[[یورپ]] وچ اسلامی دہشت گردی [[داعش|دولت اسلامیہ]] (داعش) یا [[القاعدہ]] دے نال نال اسلام پسند [[تنہا بھیڑیا (دہشت گردی)|تنہا بھیڑیاں]] نے وی 20 واں صدی دے آخر وچ انجام دتا ا‏‏ے۔ یوروپول ، جو سالانہ یورپی یونین دے دہشت گردی د‏‏ی صورت حال تے رجحان د‏‏ی رپورٹ (ٹی ای ایس اے ٹی) جاری کردا اے ، نے سال 2006–2010 وچ &quot;مذہبی طور اُتے متاثر دہشت گردی&quot; ، 2011–2014 وچ &quot;اسلام پسند دہشت گردی&quot; د‏‏ی اصطلاح استعمال کيت‏ی سی تے 2015 تو‏ں &quot;جہادی دہشت گردی&quot; دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ .&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|title=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|url=https://www.europol.europa.eu/tesat-report|accessdate=2020-06-28|website=Europol|language=en}}&lt;/ref&gt; {{Efn|This corresponds to the reports released in 2007–2011, 2012–2015, and 2016 and onwards, respectively. The year in the TE-SAT title is the year it was released, which is the year after the year the events it deals with occurred.}} &lt;ref name=&quot;Europol20&quot;&gt;{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=European Union Terrorism Situation and Trend report (TE-SAT) 2020|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/european-union-terrorism-situation-and-trend-report-te-sat-2020|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2020-06-24|website=Europol|pages=33, 35–36|language=en}}&lt;/ref&gt; یوروپول نے جہاد نو‏‏ں &quot;روايتی اسلامی تصورات دا استحصال کرنے والا متشدد نظریہ&quot; دے طور اُتے بیان کيتا ا‏‏ے۔

2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، اسلامی دہشت گردی د‏‏ی زیادہ تر سرگرمیاں القاعدہ تو‏ں وابستہ سن تے سازشاں وچ مربوط بم دھماکے کرنے والے گروہاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ اس دور دے مہلک ترین حملے [[2004 میڈرڈ ٹرین بم دھماکے|2004 وچ میڈرڈ ٹرین بم دھماکے سن ]] ، جس وچ 193 شہری (یورپ وچ سب تو‏ں مہلک اسلام پسند حملہ) تے [[7 جولائ‏ی 2005 لندن بم دھماکے|7 جولائ‏ی 2005 وچ لندن بم دھماکے ہوئے سن ]] ، جنہاں وچ 52 افراد ہلاک ہوئے سن ۔

یوروپ وچ 2014 دے بعد اسلامی دہشت گردی دے واقعات وچ اضافہ ہويا سی۔ &lt;ref&gt;Emmanuel Guerisoli. [http://www.publicseminar.org/2017/09/the-new-old-terror-wave-in-europe-part-2/ &quot;The New-Old Terror Wave in Europe&quot;]. Public Seminar. 13 September 2017. Quote: &quot;Europe is currently in a new expansionist phase of this latest cycle of terror. […] The Brussels Jewish Museum attack in May 2014 is the first incident of this new expansive phase&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maria do Céu Pinto Arena. [http://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/46604/RSCAS_2017_28.pdf?sequence=1 ''Islamic Terrorism in the West and International Migrations: The 'Far' or 'Near' Enemy Within?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220808194628/https://cadmus.eui.eu/bitstream/handle/1814/46604/RSCAS_2017_28.pdf?sequence=1 |date=2022-08-08 }}. [[Robert Schuman Centre for Advanced Studies]], May 2017. p.15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.irishtimes.com/news/world/europe/deaths-from-terrorism-in-europe-have-spiked-since-2014-1.3122948 &quot;Deaths from terrorism in Europe have spiked since 2014&quot;]. ''[[The Irish Times]]''. 16 June 2017.&lt;/ref&gt; سال 2014–16 وچ یورپ وچ گذشتہ سالاں دے مقابلے وچ اسلامی دہشت گردانہ حملےآں تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے تے ہر سال حملے دے پلاٹاں د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ شرح دیکھی گئی۔ &lt;ref name=&quot;IS effect&quot;&gt;Petter Nesser, Anne Stenersen and Emilie Oftedal. [https://www.academia.edu/34319801/Jihadi_Terrorism_in_Europe_The_IS-Effect &quot;Jihadi Terrorism in Europe: The IS-Effect&quot;]. ''[[Perspectives on Terrorism]]'', volume 10, issue 6. December 2016. pp.3–4&lt;/ref&gt; اس دہشت گردی د‏‏ی زیادہ تر سرگرمی داعش تو‏ں متاثر سی ، &lt;ref name=&quot;alliesunderattack&quot;&gt;Seamus Hughes. [http://docs.house.gov/meetings/FA/FA18/20170627/106184/HHRG-115-FA18-Wstate-HughesS-20170627.pdf &quot;Allies Under Attack: The Terrorist Threat to Europe&quot;]. Program on Extremism – [[George Washington University]]. 27 June 2017.&lt;/ref&gt; تے متعدد یورپی ریاستاں نو‏‏ں اس دے [[داعش دے خلاف بین الاقوامی فوجی مداخلت|خلاف فوجی مداخلت]] وچ کچھ دخل سی ۔ متعدد پلاٹاں وچ ایداں دے افراد شامل سن جو [[یورپی تارکین وطن بحران|یورپی تارکین وطن دے بحران دے]] دوران پناہ گزین د‏‏ی حیثیت تو‏ں یورپ وچ داخل ہوئے یا دوبارہ داخل ہوئے ، &lt;ref&gt;Maria do Céu Pinto Arena. ''Islamic Terrorism in the West and International Migrations: The 'Far' or 'Near' Enemy Within?''. [[Robert Schuman Centre for Advanced Studies]], May 2017. pp.15, 20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pet.dk/Nyheder/2018/~/media/VTD%202018/VurderingafterrortruslenmodDanmark2018pdf.ashx|title=Vurdering af terrortruslen mod Danmark|last=|first=|date=January 2018|website=pet.dk|publisher=[[Danish Security and Intelligence Service]]|page=5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220307170433/https://pet.dk/Nyheder/2018/~/media/VTD%202018/VurderingafterrortruslenmodDanmark2018pdf.ashx|archivedate=2022-03-07|accessdate=|quote=Gerningsmændene til angreb i Europa har i mange tilfælde været kendt af sikkerhedsmyndighederne i forvejen for at nære sympati for militant islamisme. Der har også været tilfælde, hvor personer gennemgik en meget hurtig radikalisering eller har haft psykiske eller andre personlige problemer. Siden efteråret 2015 har en række personer indrejst med flygtningestrømmen været involveret i angreb, herunder afviste asylansøgere.}}&lt;/ref&gt; تے کچھ حملہ آور [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ لڑنے دے بعد یورپ واپس آئے سن ۔ مئی 2014 وچ بیلجیئم دے یہودی میوزیم د‏‏ی شوٹنگ شام د‏‏ی جنگ تو‏ں واپس آنے والے نے یورپ وچ پہلا حملہ کيتا سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol15&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/european-union-terrorism-situation-and-trend-report-2015|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2015|work=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=Europol|year=2015|isbn=978-92-95200-56-2|pages=18–19}}&lt;/ref&gt;

اگرچہ یورپ وچ اس تو‏ں پہلے دے سب تو‏ں زیادہ اسلامی دہشت گرد حملے گروہاں تے ملوث بماں دے ذریعے کیتے گئے سن ، لیکن سن 2014 تو‏ں زیادہ تر حملے افراد ، بندوقاں ، چاقواں تے گڈیاں دے استعمال تو‏ں کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Petter Nesser, Anne Stenersen and Emilie Oftedal. [https://www.academia.edu/34319801/Jihadi_Terrorism_in_Europe_The_IS-Effect &quot;Jihadi Terrorism in Europe: The IS-Effect&quot;]. ''[[Perspectives on Terrorism]]'', volume 10, issue 6. December 2016. pp.12–13&lt;/ref&gt; اک قابل ذکر رعایت برسلز سیل اے ، جس نے اس دور دے دو مہلک حملے کیتے۔

اس دور دے سب تو‏ں مہلک حملے [[نومبر 2015ء دے پیرس حملے|نومبر 2015 دے پیرس حملے]] (130 ہلاک) ، جولائ‏ی 2016 نیس ٹرک حملہ (86 ہلاک) ، جون 2016 [[استنبول ہوائی اڈا حملہ، 2016ء|اٹاترک ایئر پورٹ حملہ]] (45 ہلاک) ، مارچ 2016 [[2016ء برسلز دھماکے|برسلز بم دھمادے]] (32 ہلاک) تے مئی 2017 مانچسٹر ایرینا اُتے بمباری (22 افراد ہلاک)۔ انہاں حملےآں تے دھمکیو‏ں د‏‏ی وجہ تو‏ں فرانس وچ اوپریشن سینٹینیل ، آپریشن ویجیلنٹ گارڈین تے بیلجیئم وچ برسلز لاک ڈاؤن تے برطانیہ وچ آپریشن ٹمپر جداں وڈے سیکیورٹی آپریشنز تے منصوبے پیدا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔

== تعریف ==

یوروپول دے ذریعہ 2020 دے TE-SAT نے جہاد نو‏‏ں &quot;روايتی اسلامی تصورات دا استحصال کرنے والا متشدد نظریہ&quot; قرار دتا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Europol20&quot;/&gt; جہادی نظریہ ''[[جہاد|جہاد دے]]'' استحصال تو‏ں ایہ کم کردے نيں ، جس دا مطلب اے 'جدوجہد' یا 'مشقت' لیکن ایہ مذہبی طور اُتے منظور شدہ جنگ لڑنے دا وی حوالہ دے سکدے نيں تے انہاں دا مقصد [[شریعت|اسلامی قانون دی]] تشریح دے ذریعہ خصوصی طور اُتے حکومت کرنے والی اسلامی ریاست تشکیل دینا ا‏‏ے۔ اس رپورٹ وچ جہادیزم نو‏‏ں [[سلفی تحریک|سلفیت دا]] اک متشدد سبکرننٹ قرار دتا گیا اے ، جدو‏ں کہ ایہ وی ذکر کيتا گیا اے کہ سلف ازم دے دوسرے برصغیر خاموش ني‏‏‏‏ں۔ جہاد دے دو وڈے نمائندے [[القاعدہ]] تے [[داعش|داعش نيں]] ۔

== جائزہ ==
{| class=&quot;wikitable floatright&quot;
|+ [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] وچ اسلام پسندانہ دہشت گردی
! سال
! حملے {{Efn|failed, foiled, and completed}}
! اموات {{Efn|not including attackers}}
|-
| 2006
| 1
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2007
| 4
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2008
| 0
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2009
| 1
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2010
| 3
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2011
| 0
| اطلاع نئيں دتی گئی
|-
| 2012
| 6
| 8
|-
| 2013
| 0
| 1
|-
| 2014
| 2
| 4
|-
| 2015
| 17
| 150
|-
| 2016
| 13
| 135
|-
| 2017
| 33
| 62
|-
| 2018
| 24
| 13
|}

اسلامی دہشت گردی دے پہلے واقعات 1995 وچ فرانس وچ اس وقت پیش آئے جدو‏ں الجیریا نال تعلق رکھنے والے اک نیٹ ورک نے [[1995 فرانس بم دھماکے|پیرس]] وچ [[الجزائر د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ فرانسیسیاں دے ملوث ہونے دا جوابی کارروائی کردے ہوئے [[1995 فرانس بم دھماکے|بم دھماکے کیتے سن ]] ۔ &lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://icct.nl/wp-content/uploads/2017/06/FearThyNeighbor-RadicalizationandJihadistAttacksintheWest.pdf|title=Fear thy neighbor : radicalization and jihadist attacks in the West|last=Lorenzo|first=Vidino|last2=Marone|first2=Francesco|last3=Entenmann|first3=Eva|publisher=[[International Centre for Counter-Terrorism]]|year=2017|isbn=9788867056217|edition=First|location=Milano, Italy|pages=21, 34–35|oclc=990195278|access-date=2020-10-02|archive-date=2020-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710002424/https://icct.nl/wp-content/uploads/2017/06/FearThyNeighbor-RadicalizationandJihadistAttacksintheWest.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

2000 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، اسلامی دہشت گردی د‏‏ی زیادہ تر سرگرمیاں القاعدہ تو‏ں وابستہ سن تے سازشاں وچ مربوط بم دھماکے کرنے والے گروہاں نو‏‏ں شامل کيتا گیا سی۔ اس دور دے مہلک ترین حملے [[2004 میڈرڈ ٹرین بم دھماکے|2004 وچ میڈرڈ ٹرین بم دھماکے سن ]] ، جس وچ 193 شہری (یورپ وچ سب تو‏ں مہلک اسلام پسند حملہ) تے [[7 جولائ‏ی 2005 لندن بم دھماکے|7 جولائ‏ی 2005 وچ لندن بم دھماکے ہوئے سن ]] ، جنہاں وچ 52 افراد ہلاک ہوئے سن ۔

اگرچہ شام وچ عسکریت پسنداں نے 2012 دے آغاز وچ ہی دہشت گرداں دے کاروباری کارکناں نو‏‏ں بھیجنے دے لئی یورپ وچ حملےآں دا اہتمام کرنا شروع کيتا سی ، لیکن یورپی ملکاں وچ سیکیورٹی خدمات جس دے انہاں نے حملہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اوہ گرفتار افراد نو‏‏ں مربوط حکمت عملی دے جال دے طور اُتے نئيں دیکھ سک‏‏ے۔ اس د‏ی بجائے عام اتفاق رائے نے انہاں نو‏ں بنیاد پرست افراد د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا۔ انہاں وچو‏ں بوہت سارے کارکناں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا گیا ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے غیر محرک حملے کیتے جس تو‏ں تھوڑا سا نقصان ہويا لیکن فیر وی اوہ سیکیورٹی خدمات نو‏‏ں زیادہ بجھ تو‏ں دوچار ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt;

2014 تو‏ں ہن تک ، یورپ وچ 20 تو‏ں زیادہ مہلک حملے ہوچکے ني‏‏‏‏ں۔ فرانس نے جنوری 2015 تے جولائ‏ی 2016 دے درمیان اٹھ حملے دیکھے سن ۔ &lt;ref name=&quot;guardian30072016&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/30/france-suffers-deep-wounds-and-finds-no-answers|title=France church attack: Even if you are not a Catholic, this feels like a new and deeper wound|last=Hussey|first=Andrew|date=30 July 2016|publisher=The Guardian|accessdate=6 August 2016}}&lt;/ref&gt; اس وچ جنوری 2015 الی ڈی فرانس حملے ، نومبر 2015 پیرس حملے تے جولائ‏ی 2016 وچ نیس ٹرک حملہ شامل سی ۔ [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] نے 2017 دے اوائل وچ چار ماہ دے عرصہ وچ تن وڈے حملے ( ویسٹ منسٹر حملہ ، مانچسٹر ایرینا بم دھماکے تے لندن برج حملہ ) دیکھیا۔ یورپ دے دوسرے اہداف وچ [[2016ء برسلز دھماکے|بیلجیم]] ، جرمنی ، روس تے اسپین شامل ني‏‏‏‏ں۔ ٹرانسکنٹینینٹل شہر [[استنبول|استنبول وچ ]] وی بم دھماکے تے فائرنگ دونے ہوئیاں جنہاں وچ [[2016ء استنبول خودکش بم دھماکا|جنوری 2016]] ، [[استنبول ہوائی اڈا حملہ، 2016ء|جون 2016]] تے جنوری 2017 شامل ني‏‏‏‏ں۔

2015 وچ ، [[داعش|دولت اسلامیہ]] ، جس نے 2014 وچ ایہ دعوی کيتا سی کہ تمام مسلما‏ن اس وچ شامل ہونے د‏‏ی اک مذہبی ذمہ داری دے تحت نيں ، اعلان کيتا کہ مسلماناں دے لئی اس دے زیر اقتدار علاقےآں وچ اس گروپ وچ شامل نہ ہونے دا واحد عذر اپنے موجودہ مقام اُتے دہشت گرد حملےآں دا ارتکاب کرنا سی۔ رہائش کا۔ یوروپول د‏‏ی 2017 وچ جاری ہونے والی سالانہ رپورٹ دے مطابق ، دولت اسلامیہ نے مہاجرین تے مہاجرین دے دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں دے بہاؤ دا فائدہ اٹھایا ، جو 2015 دے پیرس حملےآں د‏‏ی اک خصوصیت سی۔ سنہ 2016 وچ مغربی ملکاں دے خلاف حملے د‏‏ی منصوبہ بندی شام تے عراق وچ ہوئی سی۔ القاعدہ تے داعش جداں گروپاں وچ رضاکاراں دے نال وڈے پیمانے اُتے ہلاکتاں دے حملے کرنے دا ارادہ تے صلاحیت موجود سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol17&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/eu-terrorism-situation-and-trend-report-te-sat-2017|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2017|last=|first=|work=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=Europol|year=2017|isbn=978-92-95200-79-1|volume=|pages=6, 22–28, 33–35, 52|via=}}&lt;/ref&gt;

انسداد انتہا پسندی دے منصوبے وچ کہیا گیا اے کہ پولیس د‏‏ی تفتیش وچ [[انٹرنیٹ|انٹرنیٹ دی]] بنیاد پرستی تے دہشت گردی دے حملےآں دے درمیان رابطے پائے گئے ني‏‏‏‏ں۔ سن 2019 وچ ، سیکیورٹی یونین دے لئی یورپی کمشنر جولین کنگ نے کہیا اے کہ انٹرنیٹ اُتے دہشت گرداں دے مواد دا &quot;گذشتہ چند سالاں وچ یورپی سرزمین اُتے ہر حملے وچ کردار ادا کرنا سی&quot;۔ اُتے ، سویڈن د‏‏ی خبر رساں ایجنسی ٹیڈننگراس ٹیلیگرامیری نے 2014 تے 2017 دے درمیان حملےآں دا جائزہ لیا تے دسیا کہ زیادہ تر حملہ آور آن لائن د‏‏ی بجائے ذا‏تی رابطے دے نتیجے وچ بنیاد پرست ني‏‏‏‏ں۔

2017 وچ ، یورپی یونین دے انسداد دہشت گردی دے نو‏‏ں آرڈینیٹر گیلس ڈی کیروچ نے اک انٹرویو وچ کہیا کہ یورپ وچ 50،000 تو‏ں زیادہ بنیاد پرست تے جہادی سن ۔ سن 2016 وچ ، فرانسیسی حکا‏م نے دسیا سی کہ سیکیورٹی خطرات د‏‏ی لسٹ وچ شامل 20،000 افراد وچو‏ں 15،000 دا تعلق اسلام پسند تحریکاں تو‏ں اے ۔ مئی 2017 وچ مانچسٹر ایرینا بم دھماکے دے بعد ، برطانوی حکا‏م تے ایم آئی 5 نے اندازہ لگایا سی کہ انھاں نے 3،000 جہادی انتہا پسنداں دے بارے وچ ممکنہ دہشت گرد حملہ آور د‏‏ی حیثیت تو‏ں 500 د‏‏ی تحقیقات کيت‏یاں نيں تے ماضی وچ ہور 20،000 افراد &quot;دلچسپی دے موضوع&quot; بن چکے نيں ، جنہاں وچ مانچسٹر تے ویسٹ منسٹر حملہ آور وی شامل ني‏‏‏‏ں۔

لورینزو جی وڈینو دے مطابق ، داعش دے ذریعہ متحرک یورپ وچ جہادی دہشت گرد دوسری نسل دے تارکین وطن مسلما‏ن ہونے دا رجحان رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.pbs.org/newshour/show/barcelona-tourist-area-targeted-deadly-vehicle-attack|title=Barcelona tourist area targeted in deadly vehicle attack|website=PBS NewsHour|accessdate=2018-09-30|date=17 August 2017}}&lt;/ref&gt; اس دے نتیجے وچ ، اس زمرے وچ چھوٹے آبادی والے اٹلی تے اسپین جداں ملکاں نو‏‏ں وسطی تے شمالی یورپ جداں ملکاں جداں فرانس ، برطانیہ ، جرمنی تے بیلجیم دے مقابلے وچ کم حملےآں دا سامنا کرنا پيا ا‏‏ے۔

برطانوی تھنک ٹینک &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=dTt0rG_B130C&amp;pg=PA103|title=Understanding Terrorism in the Age of Global Media: A Communication Approach|last=Archetti|first=Cristina|date=2012-10-29|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-36049-5|location=|pages=103|quote=The London think tank, International Centre for the Study of Radicalisation and Political Violence (ICSR) […]}}&lt;/ref&gt; آئی سی ایس آر نے دہشت گردی تے جرائم دے وچکار رابطے د‏‏ی دلیل دتی اے: یورپ وچ 40 ٪ تک دہشت گردی دے پلاٹاں نو‏‏ں منشیات فروشی ، چوری ، ڈکیتیاں ، قرضےآں د‏‏ی دھوکھا دہی تے چوریاں جداں چھوٹے جرماں دے ذریعے مالی اعانت فراہ‏م کيتی جاندی اے تے بیشتر جہادی بنیاد پرستی تو‏ں پہلے چھوٹی یا پُرتشدد جرائم دے لئی قید رکھیا گیا اے (جنہاں وچو‏ں کچھ جیل وچ رہندے ہوئے بنیاد پرست نيں)۔ جہادی عام جرائم نو‏‏ں اپنی سرگرمیاں دے لئی مالی اعانت دے طور اُتے استعمال کردے نيں تے اسنو‏ں 'نظریا‏تی طور اُتے درست' ہونے دا دعویٰ کردے نيں کہ اوہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; [[دارالاسلام تے دار الحرب|جنگ دے]] میداناں 'ماں [[دارالاسلام تے دار الحرب|']] جہاد 'کرنے دے لئی &quot;نظریا‏تی طور اُتے درست&quot; ني‏‏‏‏ں۔

جرمنی دے ماہر بشری ماہر سوسن شریٹر دے مطابق ، 2017 وچ یوروپی ملکاں وچ حملےآں تو‏ں ظاہر ہويا سی کہ دولت اسلامیہ د‏‏ی فوجی شکست دا مطلب اسلام پسندانہ تشدد دے خاتمے دا نئيں ا‏‏ے۔ شریٹر نے یوروپ وچ ہونے والے واقعات دا موازنہ 2005 وچ ابو مصعب السوری دے ذریعہ تیار کردہ جہادی حکمت عملی تو‏ں وی کيتا ، جتھ‏ے دہشت گردی وچ اضافہ معاشراں نو‏‏ں غیر مستحکم کريں گا تے مسلم نوجواناں نو‏‏ں بغاوت دے لئی ترغیب دے گا۔ متوقع خانہ جنگی دا آغاز کدی وی یورپ وچ نئيں ہويا ، لیکن ایہ دوسرے علاقےآں جداں لیبیا ، شام ، عراق تے فلپائن ( مراوی د‏‏ی جنگ ) وچ ہويا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.normativeorders.net/de/presse/medienecho/40-presse/presse-echo/5606-dschihadisten-als-elitetruppe-des-islams-eine-klare-ablehnung-dieser-position-durch-islamische-verbaende-in-deutschland-fehlt-von-susanne-schroeter|title=Dschihadisten als Elitetruppe des Islams. Eine klare Ablehnung dieser Position durch islamische Verbände in Deutschland fehlt / Von Susanne Schröter|last=Storm|first=Linde|website=www.normativeorders.net|language=de-de|accessdate=2018-12-01|archivedate=2018-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181027190000/https://www.normativeorders.net/de/presse/medienecho/40-presse/presse-echo/5606-dschihadisten-als-elitetruppe-des-islams-eine-klare-ablehnung-dieser-position-durch-islamische-verbaende-in-deutschland-fehlt-von-susanne-schroeter}}&lt;/ref&gt;
{{Side box |metadata=No
 | above = Launched attacks and foiled Jihadist terror plots in Europe
 | text = {{Graph:Chart
|height=150
|width=625
|xAxisTitle=year
|yAxisTitle=
|yAxisMin=0
|yGrid=
|y1Title=Foiled plots
|y2Title=Launched attacks
|type=stackedrect
|legend=
|x=2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018
|y1=  1, 4, 4, 6, 7, 4, 4, 4, 4, 2, 6, 3, 5, 6, 7, 11, 10, 7, 6
|y2=   , 1, , 1, 2, 2, 1, 1, 2, 2, 4, 1, 2, 3, 2, 6, 11, 16, 6
|colors=orange,red}}
| imageright = 
| below= Source: Petter Nesser, a researcher at [[Norwegian Defence Research Establishment]] writing for [[Politico]]. Numbers for 2017 and 2018 are preliminary.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/europe-hasnt-won-the-war-on-terror/|title=Europe hasn't won the war on terror|last=Nesser|first=Petter|date=2018-12-05|website=POLITICO|access-date=2018-12-09}}&lt;/ref&gt;
|position=right}}

== حملےآں د‏‏ی لسٹ ==

=== 2000–2013 ===
{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
|-
! تریخ
! مقام
! آرٹیکل
! تفصیلات
! اموات
! زخمی
|-
|11 مارچ 2004
|{{flagicon|Spain}} [[میدرد]], [[ہسپانیہ]]
|{{nowrap|[[2004 Madrid train bombings|Madrid train bombings]]}}
| رش دے وقت دے دوران میڈرڈ وچ چار [[مسافر ریل|مسافر ٹریناں]] وچ اک ہی وقت وچ دس بم دھماکے ہوئے ، جس وچ 193 شہری ہلاک تے 2 ہزار دے نیڑے زخمی ہوئے۔ انہاں بماں نو‏‏ں القاعدہ تو‏ں وابستہ اسلام پسنداں دے اک گروپ نے بیک بیگ وچ چھپایا سی۔ 3 اپریل نو‏‏ں ، پنج مشتبہ افراد نے خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا جدو‏ں پولیس نے اک فلیٹ وچ چھاپہ ماریا جس وچ اوہ چھپا ہويا سی ، اس نے خود نو‏‏ں تے اک پولیس افسر نو‏‏ں ہلاک کر دتا۔
|193
|2,000
|-
|2 November 2004
|{{flagicon|Netherlands}} [[ایمسٹرڈیم]], [[نیدرلینڈز]]
|{{nowrap|[[Theo van Gogh (film director)|Murder of Theo van Gogh]]}}
|Dutch filmmaker Theo van Gogh was shot dead on a street in Amsterdam by Islamist [[محمد بویری]], a member of the '[[Hofstad Network]]'. Van Gogh had received death threats for producing the film ''[[Submission (2004 film)|Submission]]'' with [[Ayaan Hirsi Ali]], which criticises the treatment of [[اسلام وچ خواتین]]. Bouyeri also attempted to behead Van Gogh and pinned a threatening letter to his body. He was arrested after a shootout with police.{{Citation needed|date=January 2019}} In July 2005, he was sentenced to life in prison for murder with terrorist intent.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/life-in-jail-for-brutal-killer-of-dutch-filmmaker-van-gogh-500346.html|title=Life in jail for brutal killer of Dutch film-maker Van Gogh|author=Stephen Castle|date=September 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20100212232820/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/life-in-jail-for-brutal-killer-of-dutch-filmmaker-van-gogh-500346.html|archive-date=February 2010|publisher=The Independent|accessdate=2020-10-02|archivedate=2010-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100212232820/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/life-in-jail-for-brutal-killer-of-dutch-filmmaker-van-gogh-500346.html}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=July 2020}}
|1
|2
|-
|7 July 2005
|{{flagicon|UK}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|{{nowrap|[[7 July 2005 London bombings]]}}
|There were four co-ordinated suicide bombings in London during rush hour. Three Islamists blew themselves up aboard [[لندن انڈرگراؤنڈ]] trains and another aboard a bus. Fifty-two civilians were killed and more than 700 were injured.{{Citation needed|date=July 2020|reason=The source following the next sentence provides different figures.}} A 2019 article in the ''[[Journal of Security and Sustainability Issues]]'' described it as the first Islamic terrorist attack in the city.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Roško|first1=Marko|last2=Musladin|first2=Marijana|last3=Kazanský|first3=Rastislav|date=2019-12-30|title=Counter-Terrorism in the United Kingdom: Sustainable Measure or Violation of Human Rights|journal=[[Journal of Security and Sustainability Issues]]|volume=|pages=608|doi=10.9770/jssi.2019.9.2(19)|issn=2029-7025|quote=On the 7th of July 2005, London experienced its first Islamic terrorist attack.}}&lt;/ref&gt;{{Better source|date=July 2020|reason=This is not an official source (see consensus headbar on talk page).}}
On 21 July, another group of Islamists [[21 July 2005 London bombings|attempted a similar attack]], but their bombs failed to detonate.
|52 (+4 attackers)
|784
|-
|30 June 2007
|{{flagicon|UK}} [[گلاسگو]], [[مملکت متحدہ]]
|{{nowrap|[[Glasgow Airport attack]]}}
|Two Islamists attempted to drive a jeep, loaded with propane tanks, into the main entrance of [[Glasgow Airport]], Scotland. The jeep struck bollards and caught fire. One of the men threw petrol bombs while the other attempted to take out the propane tanks. They fought police and bystanders but were eventually subdued. The driver died of burns on 2 August. A day before the attack, the men had [[2007 London car bombs|planted car bombs in London]] which failed to detonate. Europol classified the attacks as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;TESAT2008&quot;&gt;{{Cite book|title=TE-SAT 2008 : EU terrorism situation and trend report|date=2008|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat2008_1.pdf|publisher=Europol|others=Europol.|isbn=9789295018730|location=The Hague|pages=17–18, 51|oclc=937975895}}&lt;/ref&gt;
|0 (+1 attacker)
|5
|-
|12 October 2009
|{{flagicon|Italy}} [[میلان]], [[اطالیہ]]
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|A Libyan man detonated an explosive device at the entrance to Santa Barbara military barracks in Milan, after being stopped by guards. The attacker was badly burned and a guard was injured. Europol classified the attack as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;TESAT2010&quot;&gt;{{Cite book|last=|first=|year=2010|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2010|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/te-sat-2010-eu-terrorism-situation-trend-report|journal=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=[[Europol]]|volume=|pages=20–21, 51|isbn=9789295018808|via=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ctc.usma.edu/the-october-2009-terrorist-attack-in-italy-and-its-wider-implications/|title=The October 2009 Terrorist Attack in Italy and its Wider Implications|date=2009-10-03|website=Combating Terrorism Center at West Point|access-date=2019-03-10|archive-date=2020-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429000105/https://ctc.usma.edu/the-october-2009-terrorist-attack-in-italy-and-its-wider-implications/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|0
|2
|-
|27 June 2010
|{{Flagicon|Bosnia-Herzegovina}} [[بوگوئنو]], [[بوسنیا تے ہرزیگووینا]]
|{{Interlanguage link|Terroranschlag von Bugojno|lt=Bugojno terrorist attack|de||WD=}}
|On 27 June 2010, a bomb attack on a police station in Bugojno in which a police officer was killed several more were wounded. A suspect was caught while fleeing the scene. He was sentenced to 45 years in jail,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-bosnia-verdict-attack-idUSBRE9BJ14L20131220|title=Bosnian court jails Islamist for 45 years over bomb attack|date=2013-12-20|work=Reuters|access-date=2019-05-27|language=en}}&lt;/ref&gt; a sentence which was later overturned. A second trial resulted in a prison sentence of 35 years.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-07-15|title=Haris Čaušević osuđen na 35 godina zatvora|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/haris-causevic-osuden-na-35-godina-zatvora|access-date=2020-07-11|website=Al Jazeera Balkans|language=bs}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=July 2020}}
|1
|several
|-
|1 January 2010
|{{Flagicon|Denmark}} [[ڈنمارک]]
|[[Kurt Westergaard]]
|A 28-year-old Somali made an attempt to murder the Danish cartoonist Kurt Westergaard, who managed to evade his attacker. As police arrived, the man attacked the officer's patrol vehicle with an axe. The first patrol car reversed away with the perpetrator following and an officer in a second patrol car shot and wounded the perpetrator in the arms and legs. Westergaard has been living under police protection since the publication of his caricature of the [[محمد بن عبد اللہ]]. The perpetrator was found to have links to the radical Islamist organisation [[الشباب]] and in February 2011 he was sentenced to nine years in prison. Europol classified the attack as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/kurt-westergaard-udsat-drabsforsoeg|title=Kurt Westergaard udsat for drabsforsøg|website=DR|language=da-DK|access-date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;
|
|(1)
|-
|11 December 2010
|{{flagicon|Sweden}} [[اسٹاک ہوم]], [[سویڈن]]
|{{nowrap|[[2010 Stockholm bombings]]}}
|There were two blasts in central Stockholm. A car bomb partly detonated, injuring two bystanders, and shortly after a suicide bomber blew himself up nearby. Only one of the pipe bombs he carried detonated and no bystanders were hurt. Europol classified the attack as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite book|title=TE-SAT 2011 EU terrorism situation and trend report.|last=Europol.|date=2011|publisher=European Police Office|isbn=9789295018860|location=Haag|pages=15–16|oclc=780701630}}&lt;/ref&gt;
|0 (+1 attacker)
|2
|-
|2 March 2011
|{{Flagicon|Germany}}[[فرینکفرٹ ہوائی اڈا]], Germany
|[[2011 Frankfurt Airport shooting]]
|On 2 March 2011, in a bus at Frankfurt Airport, a [[Kosovo Albanian|Kosovan]] employee of the airport opened fire on unarmed US soldiers. Two soldiers were killed and two others seriously wounded. According to the court judge at [[Oberlandesgericht]] Frankfurt, this was the first terrorist attack in Germany in which the perpetrator had an Islamist motive.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtl.de/cms/frankfurter-terror-prozess-lebenslang-fuer-arid-uka-1021700.html|title=Terrorprozess: Lebenslang für Arid Uka|website=rtl.de|language=de|access-date=2018-12-18|quote=&quot;Wir haben es hier tatsächlich mit dem ersten islamistisch motivierten Terroranschlag auf deutschem Boden zu tun&quot;, sagte der Vorsitzende Richter Thomas Sagebiel in seiner Urteilsbegründung. [&quot;We are actually dealing here with the first Islamist-motivated terrorist attack on German soil,&quot; said Judge Thomas Sagebiel in his verdict.]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219001236/https://www.rtl.de/cms/frankfurter-terror-prozess-lebenslang-fuer-arid-uka-1021700.html|archive-date=19 December 2018}}&lt;/ref&gt;
|2
|2
|-
|11–22 March 2012
|{{flagicon|France}} [[تولوز]] and [[مونتوبان]], [[فرانس]]
|{{nowrap|[[Toulouse and Montauban shootings]]}}
|An Islamist, [[Mohammed Merah]], carried out a string of gun attacks on French soldiers and civilians. On 11 March he shot dead an off-duty soldier in Toulouse. On 15 March he shot three off-duty soldiers in Montauban, killing two. On 19 March, he opened fire at a Jewish school in Toulouse, killing a [[ربی]] and three children. On 22 March, he was shot dead by police at his apartment after a lengthy standoff. Europol classified the attacks as religiously inspired terrorism.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://publications.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/631eaee8-a6a1-4c94-96dc-ad82b797f77c/language-en|title=TE-SAT 2013 : EU terrorism situation and trend report.|last=Union|first=Publications Office of the European|date=2013-04-29|website=publications.europa.eu|doi=10.2813/11445|access-date=2018-12-14}}&lt;/ref&gt;
|7 (+1 attacker)
|5
|-
|19 September 2012
|{{flagicon|France}} [[Sarcelles]] near Paris, [[فرانس]]
|[[Cannes-Torcy cell]]
|In 2012 two assailants threw a grenade at a kosher market in [[Sarcelles]], Paris which wounding one person.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thejc.com/news/world/kosher-market-bombers-go-to-trial-in-paris-1.436709|title=Kosher market bombers go to trial in Paris|website=www.thejc.com|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt; One of the grenade throwers and the leader of the cell, rapper [[Jérémie Louis-Sidney]], was shot and killed during 6 October 2012 by [[Research and Intervention Brigade|BRI]] police from Strasbourg during his arrest.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.liberation.fr/societe/2012/10/07/a-strasbourg-les-voisins-de-jeremy-louis-sidney-cherchent-a-comprendre_851497|title=A Strasbourg, les voisins de Jérémy Louis-Sidney cherchent à comprendre|work=Libération.fr|access-date=2018-11-04|language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=EU Terrorism situation and trend report 2013|last=|first=|publisher=Europol|year=2013|isbn=978-92-95078-76-5|location=|pages=17}}&lt;/ref&gt; In June 2017 Jérémy Bailly, the other grenade thrower, was sentenced to 28 years in prison for the grenade attacks, planning other jihadist attacks and for planning to join the conflict in Syria.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nouvelobs.com/topnews/20170623.AFP5831/filiere-jihadiste-de-cannes-torcy-jusqu-a-28-ans-de-prison.html|title=Filière jihadiste de Cannes-Torcy: jusqu'à 28 ans de prison|work=L'Obs|access-date=2018-11-04|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; In total 18 cell members originating in Algeria, Laos and France were convicted in the trial and two were acquitted.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thelocal.fr/20170623/french-terror-cell-members-sentenced-over-jewish-grocery-attack|title=French terror cell members sentenced over Jewish grocery attack|date=2017-06-23|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt; Seven of the convicted were associated with the Torcy mosque which was closed for promoting jihadism.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Europol classified the attack as religiously inspired terrorism.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;
|0 (+1 attacker)
|1
|-
|22 May 2013
|{{flagicon|UK}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|{{nowrap|[[Murder of Lee Rigby]]}}
|An off-duty British soldier, Lee Rigby, was killed by two Islamists outside his barracks in London. The men ran him down with a car, then stabbed and hacked him to death with knives and a cleaver. They stood over the body and spoke to bystanders until police arrived. They charged at police and were shot and arrested. Europol classified the attack as religiously inspired terrorism.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;
|1
|0
|-
|25 May 2013
|{{flagicon|France}} [[لا دیفینس]], [[فرانس]]
|{{nowrap|[[2013 La Défense attack]]}}
|A French soldier on patrol was stabbed in the neck by a man in La Défense, near Paris. The attacker fled but was arrested four days later. Europol classified the attack as religiously inspired terrorism.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite book|last=|first=|year=2014|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2014|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/te-sat-2014-eu-terrorism-situation-and-trend-report|journal=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=[[Europol]]|volume=|pages=21|isbn=978-92-95078-87-1|via=}}&lt;/ref&gt; In November 2015, the court declared the attacker not criminally responsible for psychiatric reasons.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bfmtv.com/societe/militaire-poignarde-a-la-defense-son-agresseur-peut-il-etre-juge-927796.html|title=Militaire poignardé à la Défense: son agresseur déclaré irresponsable|date=2015-11-05|website=BFMTV|language=fr|access-date=2019-01-13}}&lt;/ref&gt;
|0
|1
|}
=== 2014 ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! تریخ
! مقام
! آرٹیکل
! تفصیلات
! اموات
! زخمی
|-
| 24 مئی 2014
|{{پرچم|بیلجیم}} [[برسلز]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]]
| {{Nowrap|[[Jewish Museum of Belgium shooting]]}}
| برسلز دے یہودی میوزیم وچ اک حملہ آور نے فائرنگ کردتی جس تو‏ں چار افراد ہلاک ہوئے گئے۔ 30 مئی نو‏‏ں ، اک شخص جس نے 2013 وچ [[شامی خانہ جنگی|شام د‏‏ی خانہ جنگی]] وچ [[شامی تے عراقی خانہ جنگی وچ غیرملکی جنگجو|اسلام پسنداں دے لئی جنگ لڑی]] [[شامی خانہ جنگی|تھی]] ، نو‏‏ں [[مارسئی|مارسیلی]] وچ گرفتار کيتا گیا سی تے اسنو‏ں فائرنگ دا اعتراف کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol15&quot;/&gt; مقدمے د‏‏ی سماعت جنوری 2019 وچ شروع ہوئی۔ [ اپ ڈیٹ د‏‏ی ضرورت اے ] یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں مذہبی طور اُتے متاثر دہشت گردی دے طور اُتے درجہ بندی کيتا تے دسیا کہ ایہ حملہ شام د‏‏ی خانہ جنگی تو‏ں واپس آنے والے نے کيتا سی۔
| 4
| 0
|-
| 20 دسمبر 2014
|[[null|ربط=|حدود]] {{Nowrap|{{flagicon|France}} [[Joué-lès-Tours]]}} ، [[فرانس]]
| 2014 ٹور پولیس سینہ نے وار کيتا
| اک حملہ آور پولیس سینے وچ داخل ہويا جس نے اسلامی تکبیر ''[[تکبیر (مذہب)|اللہ اکبر]]'' (&quot;خدا عظیم اے &quot;) دا ''[[تکبیر (مذہب)|نعرہ]]'' لگایا تے اس اُتے چاقو تو‏ں حملہ کيتا ، جس تو‏ں تن افراد زخمی ہوئے گئے جدو‏ں اسنو‏ں گولی مار دتی گئی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں مذہبی طور اُتے متاثر دہشت گردی د‏‏ی درجہ بندی کيتا سی۔
| data-sort-value=&quot;1&quot; | 0 (+1 حملہ آور)
| 3
|-
| 21 دسمبر 2014
|[[null|ربط=|حدود]] {{Nowrap|{{flagicon|France}} [[دیجون]]}} ، [[فرانس]]
| 2014 Dijon حملہ
| اک حملہ آور نے جان بجھ کر راہ گیراں دے کئی گروہاں وچ اک وین پھینکی ، گرفتار ہونے تو‏ں پہلے 11 زخمی ہوئے گئے۔ اس نے حملے دے دوران ''اللہ اکبر کو'' چیخا تے کہیا کہ اوہ &quot;اسلام دا جنگجو&quot; سی۔ یوروپول دے مطابق ، حملہ آور صرف جزوی طور اُتے نظریے تو‏ں متاثر ہويا سی تے اوہ [[انفصام|شیزوفرینیا وچ ]] مبتلا سی ، لیکن اس دے باوجود اوہ دہشت گردی دے پروپیگنڈے وچ تجویز کردہ ''موڈس آپریڈی'' تو‏ں متاثر ہويا سی۔
| 0
| 11
|}

=== 2015 ===
{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
|-
! تریخ
! مقام
! آرٹیکل
! تفصیلات
! اموات
! زخمی
|-
|7–9 January 2015
|{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
|[[2015 Istanbul suicide bombing]]
|A Dagestani wife of a Norwegian-Chechen IS fighter has detonated a bomb vest underneath a niqab she has worn at an Istanbul police station killing 1 officer.{{Citation needed|date=December 2018}}
|1 (+1 attacker)
|1
|-
|7–9 January 2015
|{{flagicon|France}} [[ایل-دو-فرانس]], [[فرانس]]
|[[January 2015 Île-de-France attacks]]
|From 7 January 2015 to 9 January 2015, terrorist attacks occurred across the Île-de-France region, particularly in [[پیرس]]. Three attackers killed a total of 17 in four shooting attacks, and police then killed the three assailants.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;yahoo&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.yahoo.com/brothers-past-draws-scrutiny-french-manhunt-enters-day-073049780.html|title=French security forces kill gunmen, end terror rampage|date=9 January 2015|accessdate=15 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;startribunenews&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.startribune.com/world/288018961.html |title=French security forces kill gunmen to end terror rampage; 20 dead in 3 days of violence |date=9 January 2015 |accessdate=15 January 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112005126/http://www.startribune.com/world/288018961.html |archivedate=12 January 2015}}&lt;/ref&gt; The main attacks were the [[شارلی ابدو حملہ]] and the [[Porte de Vincennes siege]]. The organization [[جزیرہ نما عرب وچ القاعدہ]] claimed responsibility and said that the coordinated attacks had been planned for years.&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/01/14/europe/charlie-hebdo-france-attacks/|title=Al Qaeda branch claims Charlie Hebdo attack was years in the making|date=15 January 2015|work=CNN|accessdate=15 January 2015}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attacks as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;20&quot;|17 (+3 attackers)
|22
|-
|3 February 2015
|{{flagicon|France}} [[نیس]], [[فرانس]]
|[[2015 Nice stabbing]]
|Three soldiers, guarding a Jewish community center in Nice, were attacked by a man with a knife. The attacker was arrested by police.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot;&gt;{{Cite news|title=A catalogue of terror in France|url=https://www.yahoo.com/news/catalogue-terror-france-031704312.html|agency=AFP|website=Yahoo News|date=21 April 2017|accessdate=2 October 2020|archivedate=20 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020065044/https://www.yahoo.com/news/catalogue-terror-france-031704312.html}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|0
|3
|-
|14–15 February 2015
|{{flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|[[2015 Copenhagen shootings]]
|A man opened fire at an event at [[Krudttønden]] organized by [[Lars Vilks]], known for his [[Lars Vilks Muhammad drawings controversy|controversial drawings of Muhammad]]. Later, a Jewish man was shot outside the [[Great Synagogue (Copenhagen)|Great Synagogue]]. The attacker was later shot dead by police.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-denmark-shooting-idUSKBN0LI0N720150215|title=Danish police kill 22-year-old suspected of Copenhagen shootings|last=|first=|date=15 February 2015|work=Reuters|accessdate=11 June 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;3&quot;|2 (+1 attacker)
|6
|-
|26 June 2015
|{{nowrap|{{flagicon|France}} [[سین-قینٹین-فلوئر]]}}, [[فرانس]]
|[[Saint-Quentin-Fallavier attack]]
|An attacker beheaded his employer, impaled his head on a fence, and then blew up gas cylinders at a factory by ramming his van into them. The attacker was arrested, but committed suicide by hanging himself in his cell later the same year.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot; /&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|1
|2
|-
|21 August 2015
|{{flagicon|France}} [[Oignies]], [[فرانس]]
|[[2015 Thalys train attack]]
|A man threatened passengers with an assault rifle on a [[Thalys]] train between Amsterdam and Paris. One passenger was shot in the neck with a pistol when the rifle jammed.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph23Aug15DB&quot;&gt;{{cite web|first=David|last=Barrett|title=Revealed: The mystery man who tackled AK-47 assault rifle from train gunman|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11819423/Revealed-The-mystery-man-who-tackled-AK-47-assault-rifle-from-train-gunman.html|work=[[روزنامہ ٹیلی گراف]]|accessdate=23 August 2015|date=23 August 2015}}&lt;/ref&gt; Two United States military personnel and their civilian friend overcame the attacker.&lt;ref name=&quot;bbc-heroes-thanked&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-34023361|title=France train shooting: Hollande thanks 'heroes' who foiled gunman|date=22 August 2015|publisher=BBC|accessdate=22 August 2015}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|0
|data-sort-value=&quot;4&quot;|3 (+1 attacker)
|-
|17 September 2015
|{{flagicon|Germany}} [[برلن]], [[جرمنی]]
|[[Rafik Yousef#2015 police officer attack|Rafik Yousef]]
|An Iraqi citizen stabbed a German policewoman in the neck. He was then shot dead by another officer.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/berlin-terrorist-attack-police-stabbed-islamic-extremist-10506370.html|title=Islamic extremist shot dead in Berlin after stabbing police officer|date=17 September 2015|work=The Independent|last1=Bolton|first1=Doug|accessdate=20 September 2015}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|1
|-
|13–14 November 2015
|{{flagicon|France}} [[پیرس]] and [[سینٹ-ڈینس]], [[فرانس]]
|[[نومبر 2015ء دے پیرس حملے]]
|A series of co-ordinated attacks began over about 35 minutes at six locations in central Paris.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt; The first shooting attack occurred in a restaurant and a bar in the [[پیرس دا دسواں اراؤنڈڈسمنٹ]]. There was shooting and a bomb detonated at [[Bataclan (theatre)|Bataclan theatre]] in the [[پیرس کاگیارواں اراؤنڈڈسمنٹ]] during a concert by the [[Eagles of Death Metal]]. Approximately 100 hostages were then taken and overall 89 were killed there. Other bombings took place outside the [[Stade de France]] stadium in the suburb of [[سینٹ-ڈینس]] during a football match between [[فرانس قومی فٹ بال ٹیم]] and [[جرمنی قومی فٹ بال ٹیم]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/live/2015/nov/14/paris-terror-attacks-attackers-dead-mass-killing-live-updates|title=Paris attacks: day after atrocity – as it happened|last1=Elgot|first1=Jessica|date=14 November 2015|work=The Guardian|accessdate=11 June 2017|last2=Phipps|first2=Claire|issn=0261-3077|last3=Bucks|first3=Jonathan}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attacks as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;137&quot;|130 (+7 attackers)
|413
|-
|}

[[یوروپول|یوروپول دے]] مطابق ، [[یورپی اتحاد|یوروپی یونین]] وچ جہادیاں تو‏ں منسوب دہشت گرد حملےآں د‏‏ی تعداد 2014 وچ چار تو‏ں ودھ ک‏ے 2015 وچ ستاراں ہوئے گئی ، جدو‏ں کہ ہلاک ہونے والےآں د‏‏ی تعداد چار تو‏ں ودھ ک‏ے ڈیڑھ سو ہوئے گئی۔ یوروپول دے اعداد و شمار وچ یورپ دے غیر EU علاقےآں نو‏‏ں شامل نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Europol16&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/european-union-terrorism-situation-and-trend-report-te-sat-2016|title=EU Terrorism Situation and Trend Report (TE-SAT) 2016|last=|first=|work=EU Terrorism Situation &amp; Trend Report (Te-Sat)|publisher=Europol|year=2016|isbn=978-92-95200-68-5|volume=|pages=22–28, 47|via=}}&lt;/ref&gt;

2015 وچ ، [[پولستان|پولینڈ]] وچ دہشت گردی دا خطرہ سطح صفر سی ، جس دے پیمانے اُتے چار درجے دے علاوہ &quot;صفر د‏‏ی سطح&quot; ا‏‏ے۔ نیڑے 20-40 پولینڈ دے شہری [[شامی تے عراقی خانہ جنگی وچ غیرملکی جنگجو|شام-عراق وچ تنازعہ والے زون دا سفر کر]] چکے [[شامی تے عراقی خانہ جنگی وچ غیرملکی جنگجو|تھے]] ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|date=2016-04-01|last4=Dorsey|last9=Zavagli|first8=Alastair|last8=Reed|first7=Johanna|last7=Pohl|first6=Christophe|last6=Paulussen|first5=Marjolein|last5=Jegerings|first4=Jessica|first3=Grégory|title=The Foreign Fighters Phenomenon in the European Union. Profiles, Threats &amp; Policies|last3=Chauzal|first2=Bérénice|last2=Boutin|first1=Bibi|last1=Van Ginkel|doi=10.19165/2016.1.02|pages=46|volume=|journal=Terrorism and Counter-Terrorism Studies|url=https://icct.nl/publication/report-the-foreign-fighters-phenomenon-in-the-eu-profiles-threats-policies/|first9=Sofia}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160914200409/https://icct.nl/publication/report-the-foreign-fighters-phenomenon-in-the-eu-profiles-threats-policies/ |date=2016-09-14 }}&lt;/ref&gt;

=== 2016 ===

یوروپول دے اعدادوشمار دے مطابق سن 2016 وچ یوروپی یونین وچ دس مکمل جہادی حملےآں وچ مجموعی طور اُتے 133 افراد مارے گئے سن ، جدو‏ں کہ 62 تے ترکی وچ تے اک روس وچ ماریا گیا سی۔ تیرہ حملےآں د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ پچھلے سال گرفتاریاں د‏‏ی تعداد ودھ ک‏ے 718 ہوئے گئی۔ فرانس وچ ، گرفتاریاں د‏‏ی تعداد 2015 وچ 377 تو‏ں ودھ ک‏ے 2016 وچ 429 ہوئے گئی۔ سن 2016 وچ گرفتار ہونے والےآں وچ چار وچو‏ں اک (26٪) خواتین سن ، جو پچھلے سال تو‏ں 18 فیصد سن۔ &lt;ref name=&quot;Europol17&quot;/&gt; سن 2016 وچ ایہ خطرہ دور تو‏ں چلنے والے افراد اُتے مشتمل سی جو تن تنہا یا چھوٹے گروپاں وچ کم کررہیا سی۔ انہاں دے علاوہ ، اوہ وی سن جو پروپیگنڈے تو‏ں متاثر سن لیکن ہدایت یا ہدایت نئيں کيت‏‏ی گئياں۔

{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
|-
!Date
!Location
!Article
!Details
!Deaths
!Injuries
|-
|7 January 2016
|{{flagicon|France}} [[پیرس]], [[فرانس]]
|[[January 2016 Paris police station attack]]
|An asylum seeker wielding a knife and a fake bomb vest shouted &quot;Allahu Akbar&quot; outside a police station. He was shot dead by police as he tried to force his way in.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot; /&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot;/&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|1
|-
|11 January 2016
|{{flagicon|France}} [[مارسئی]], [[فرانس]]
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|A 15-year-old Turkish boy, claiming to be &quot;acting in the name of ISIL,&quot; attempted to behead a teacher from a Jewish school with a machete.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Marseille machete attack: 15-year-old suspect claims he stabbed Jewish teacher 'in the name of Isis'|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/marseille-machete-attack-15-year-old-suspect-claims-he-stabbed-jewish-teacher-in-the-name-of-isis-a6807601.html|last=Hall|first=John|work=The Independent|date=12 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lilla&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nybooks.com/articles/2016/03/10/france-is-there-a-way-out/|title=France: Is there a way out?|date=10 March 2016|publisher=New York Review of Books|last1=Lilla|first1=Mark|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|0
|1
|-
|12 January 2016
|{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
| [[2016ء استنبول خودکش بم دھماکا]]
|A suicide bomber blew himself up near Hippodrome of Constantinople near the Sultan Ahmed Mosque in Istanbul, killing 13 people and wounding another 9, most of whom were foreign tourists. No group claimed responsibility, but Turkish authorities suspected ISIL.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35290760|title=Turkey: 'IS suicide bomber' kills 10 in Istanbul Sultanahmet district|date=12 January 2016|publisher=BBC news|accessdate=12 January 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;14&quot;|13 (+1 attacker)
|9
|-
|26 February 2016
|{{flagicon|Germany}} [[ہانوور]], [[جرمنی]]
|[[Hanover stabbing]]
|A police officer was critically injured in a stabbing attack by a 15-year-old girl. Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|0
|1
|-
|19 March 2016
|{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
|[[مارچ 2016ء استنبول خودکش حملہ]]
|A suicide bombing took place in Istanbul's Beyoğlu district in front of the district governor's office. The attack occurred at 10:55 (EET) at the intersection of Balo Street with İstiklal Avenue, a central shopping street.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hurriyetdailynews.com/police-identifies-istanbul-bomber-as-isil-member.aspx?pageID=238&amp;nID=96674&amp;NewsCatID=509|title=Police identifies Istanbul bomber as ISIL member – CRIME|website=Hürriyet Daily News – LEADING NEWS SOURCE FOR TURKEY AND THE REGION|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;5&quot;|4 (+1 attacker)
|36
|-
|22 March 2016
|{{flagicon|Belgium}} [[برسلز]] and [[Zaventem]], [[بلجئیم]]
|[[2016ء برسلز دھمادے]]
|Suicide bombers detonated three bombs in Brussels: two at [[برسلز ہوائی اڈا]] in [[Zaventem]], and one at [[Maelbeek/Maalbeek metro station|Maalbeek metro station]]. In these attacks, 32 people and the three bombers were killed, and 340 people were injured.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-35869985|title=Bombing killed 31 people in Brussels|date=22 March 2016|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attacks as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;35&quot;|32 (+3 attackers)
|340
|-
|13 June 2016
|{{flagicon|France}} [[Magnanville]], [[فرانس]]
|[[2016 Magnanville stabbing]]
|An attacker stabbed and killed a police officer in his home, before taking the officer's wife and son hostage. Police raided the house and killed the attacker and found the officer's wife dead but his son alive. ISIL claimed responsibility. Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;3&quot;|2 (+1 attacker)
|0
|-
|28 June 2016
|{{flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
|[[استنبول ہوائی اڈا حملہ، 2016ء]]
|A [[دہشت گردی]], consisting of shootings and suicide bombings, occurred on 28 June 2016 at [[استنبول اتاترک ہوائی اڈا]] in [[استنبول]], Turkey. Gunmen armed with [[Automatic firearm|automatic weapons]] and [[explosive belt]]s staged a simultaneous attack at the international terminal of Terminal 2. Forty-five people were killed,&lt;ref name=&quot;straitstimes_2016-07-02&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/world/middle-east/istanbul-airport-attack-toll-rises-to-45-as-child-dies|title=Toll rises to 45 as child dies|last=The Straits Times|first=World|date=2 July 2016|publisher=Straitstimes.com|accessdate=2 July 2016}}&lt;/ref&gt; in addition to the three attackers, and more than 230 people were injured.&lt;ref name=&quot;AP_THE-BIG-STORY_2016-06-30&quot;&gt;{{cite web|url=http://bigstory.ap.org/article/5228732503834ffa908de8092a12d31a/report-turkish-security-forces-kill-2-militants/|title=Turkish authorities identify suicide bombers|last=AP|first=The Big Story|date=30 June 2016|publisher=Bigstory.ap.org|accessdate=30 June 2016|archive-date=6 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170506165507/http://bigstory.ap.org/article/5228732503834ffa908de8092a12d31a/report-turkish-security-forces-kill-2-militants|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;48&quot;|45 (+3 attackers)
|230
|-
|14 July 2016
|{{flagicon|France}} [[نیس]], [[فرانس]]
|[[2016 Nice truck attack]]
|A Tunisian man, [[Mohamed Lahouaiej-Bouhlel]], drove a cargo truck into crowds celebrating Bastille Day on the Promenade des Anglais in Nice, resulting in the death of 86 people and injuring 458. The driver was shot dead by police. ISIL claimed the responsibility for the attack.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2016/07/16/world/europe/attack-nice-bastille-day.html|title=France Says Truck Attacker Was Tunisia Native With Record of Petty Crime|date=16 July 2016|publisher=|via=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;87&quot;|86 (+1 attacker)
|458
|-
|18 July 2016
|{{flagicon|Germany}} [[ووتزبرگ]], [[جرمنی]]
|[[Würzburg train attack]]
|A 17-year-old Afghan [[asylum seeker]] attacked passengers on a train with an axe and a knife. The attacker was killed by police.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/07/20/world/germany-train-attack/index.html|title=ISIS inspired German train attacker, official says|first=Elizabeth |last=Roberts|publisher=CNN}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|5
|-
|24 July 2016
|{{flagicon|Germany}} [[Ansbach]], [[جرمنی]]
|[[2016 Ansbach bombing]]
|A 27-year-old Syrian refugee detonated a bomb at a wine bar after being denied entry to a nearby music festival, killing himself and wounding 15 civilians. Authorities found a recorded video message on the attacker's phone, pledging his allegiance to ISIL.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2016/07/24/world/ansbach-germany-blast/index.html|title=Ansbach suicide bomber pledged allegiance to ISIS|author1=Frederik Pleitgen |author2=Tim Hume |author3=Euan McKirdy|accessdate=21 April 2017|website=CNN}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt; The Ansbach bombing was the first suicide bombing in Germany by Islamist terrorists.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Troianovski|first1=Anton|last2=Buell|first2=Todd|title=Ansbach Bombing in Germany Believed to Be Islamist Terror Attack|url=https://www.wsj.com/articles/syrian-asylum-seeker-blows-himself-up-outside-concert-in-germany-1469447416|accessdate=21 April 2017|work=Wall Street Journal|date=25 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sz&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sueddeutsche.de/bayern/anschlag-in-ansbach-erster-selbstmordanschlag-in-deutschland-bundesanwaltschaft-uebernimmt-ermittlungen-1.3094000|title=Erster Selbstmordanschlag in Deutschland – Bundesanwaltschaft übernimmt Ermittlungen|publisher=Süddeutsche Zeitung|date=25 July 2016|language=German}}&lt;/ref&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|15
|-
|26 July 2016
|{{nowrap|{{flagicon|France}} [[سینٹ-ایٹیینے-دو-روورے]]}}, [[فرانس]]
|[[2016 Normandy church attack]]
|Two assailants took hostages at a church, killing a priest and seriously wounding another man. The attackers were killed by [[Research and Intervention Brigade|French Special Forces]]. ISIL claimed responsibility for the attack.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://conflitsfr.wordpress.com/2016/07/26/seine-maritime-prise-dotage-dans-une-eglise/|title=Seine Maritime : Prise d'otage dans une église.|date=26 July 2016|accessdate=26 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/26/men-hostages-french-church-police-normandy-saint-etienne-du-rouvray|title=Men who murdered priest in Normandy church were Isis followers, says Hollande|last1=Willsher|first1=Kim|last2=Borger|first2=Julian|date=26 July 2016|website=the Guardian|accessdate=26 July 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;3&quot;|1 (+2 attackers)
|1
|-
|6 August 2016
|{{flagicon|Belgium}} [[شارلیروا]], [[بلجئیم]]
|[[2016 stabbing of Charleroi police officers]]
|An Algerian man a wielding a machete and shouting &quot;Allahu Akbar&quot; attacked two policewomen. The assailant was shot and killed by a third officer.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://conflitsfr.wordpress.com/2016/08/06/belgique-attaque-couteau/|title=Belgique : attaque à l'arme blanche, l'agresseur neutralisé|date=6 August 2016|accessdate=6 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.lefigaro.fr/international/2016/08/06/01003-20160806ARTFIG00130-belgique-deux-policieres-attaquees-a-l-arme-blanche-a-charleroi.php|title=Belgique : l'État islamique revendique l'attaque de Charleroi|last=|first=|date=2016-08-06|work=FIGARO|access-date=2017-09-21|language=fr-FR|quote=&quot;ISIS claims Charleroi's attack&quot; (&quot;l'État islamique revendique l'attaque de Charleroi&quot;); le premier ministre Charles Michel a indiqué qu'une enquête a été ouverte par la justice belge pour «tentative d'assassinat terroriste».); &quot;The Prime minister Charles Michel has indicated an inquiry has been open by Belgian justice for &quot;terroris assassination attempt&quot;. The Prime Minister has stated that &quot;a certain number of elements have appeared immediately&quot; to justify the type of this inquiry including the fact that the perpetrator had shoulted &quot;Allah Akbar&quot; (&quot;le premier ministre Charles Michel a indiqué qu'une enquête a été ouverte par la justice belge pour «tentative d'assassinat terroriste». Le premier ministre a évoqué «qu'un certain nombre d'éléments sont apparus immédiatement» pour justifier le caractère de cette enquête dont le fait que l'assaillant avait crié «Allah akbar».&quot;)}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|2
|-
|17 August 2016
|{{flagicon|Russia}} [[ماسکو اوبلاست]], [[روس]]
|[[2016 Shchelkovo Highway police station attack]]
|Two men with firearms and axes attacked the police station on the Shchelkovo Highway near [[ماسکو]]. Two traffic police officers were seriously wounded, one fatally.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.interfax.ru/moscow/525694|title=Пострадавший в результате нападения на пост ДПС полицейский скончался|date=29 August 2016|accessdate=29 August 2016}}&lt;/ref&gt; The attackers, natives of the [[چیچنیا]], were killed by police during the attack. ISIL claimed responsibility.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/08/18/isis-claims-attack-on-traffic-police-officers-near-moscow/|title=ISIS claims attack on traffic police officers near Moscow|date=18 August 2016|accessdate=18 August 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;3&quot;|1 (+2 attackers)
|1
|-
|5 October 2016
|{{flagicon|Belgium}} [[برسلز]], [[بلجئیم]]
|[[2016 stabbing of Brussels police officers]]
|Three police officers were attacked by a man wielding a machete in the Schaerbeek neighborhood of Brussels. Two of them suffered stab wounds, while the third was physically assaulted but otherwise uninjured.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tgcom24.mediaset.it/mondo/bruxelles-accoltellati-due-poliziotti-e-terrorismo-_3034840-201602a.shtml|title=Bruxelles, accoltellati due poliziotti: &quot;E' terrorismo&quot; – Tgcom24|date=|publisher=Tgcom24.mediaset.it|author=|accessdate=20 October 2016}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|0
|data-sort-value=&quot;4&quot;|3 (+1 attacker)
|-
|19 December 2016
|{{Flagicon|Germany}} [[برلن]], [[جرمنی]]
|[[2016 Berlin attack]]
|A Tunisian man drove a truck into a Christmas market in Berlin killing twelve people and wounding 56 others. Days later, having fled to Italy, the attacker shot an Italian police officer doing a routine check, before being killed by police.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;U.S. News – 2016 Berlin attack&quot;&gt;{{cite web|title=The Latest: Mother of Berlin attacker: Who was behind him?|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2016-12-23/the-latest-italy-says-berlin-attack-suspect-killed-in-milan|website=U.S. News|publisher=The Associated Press|accessdate=24 March 2017}}&lt;/ref&gt; ISIL claimed responsibility for the attack.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sueddeutsche.de/politik/eil-is-reklamiert-anschlag-auf-weihnachtsmarkt-in-berlin-fuer-sich-1.3302462|title=Anschlag am Breitscheidplatz: IS reklamiert Anschlag auf Weihnachtsmarkt in Berlin für sich|first=Die Entwicklungen vom Dienstag in der|last=Nachlese|publisher=|accessdate=21 December 2016|via=Sueddeutsche.de}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|12
|56
|-
|}
=== 2017 ===

یوروپول دے اعدادوشمار دے مطابق 2017 وچ ، یوروپی یونین وچ دس مکمل جہادی حملےآں وچ مجموعی طور اُتے 62 افراد مارے گئے۔ 2017 وچ جہادی حملےآں د‏‏ی کوششاں د‏‏ی تعداد 33 ہوئے گئی جو پچھلے سال تو‏ں دگنا ا‏‏ے۔ زیادہ تر اموات برطانیہ (35) ، اسپین (16) ، سویڈن (5) تے فرانس (3) وچ ہوئیاں۔ ہلاک ہونے والےآں دے علاوہ ، 14 حملےآں وچ مجموعی طور اُتے 819 افراد زخمی ہوئے۔ 2017 وچ جہادی حملےآں دے طرز دے نتیجے وچ یوروپول نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ دہشت گرداں نے املاک نو‏‏ں نقصان پہنچانے یا سرمائے دا نقصان اٹھانے د‏‏ی بجائے عام لوکاں اُتے حملہ کرنے نو‏‏ں ترجیح دتی۔ &lt;ref name=&quot;Europol18&quot;/&gt;

یوروپول د‏‏ی یوروپی یونین وچ دہشت گردی تو‏ں متعلق سالانہ رپورٹ دے مطابق ، 2017 وچ ہونے والے جہادی حملےآں دے تن نمونے سن : اَنھّا دھند ہلاکتاں (مارچ تے جون وچ لندن دے حملےآں تے بارسلونا دے حملےآں) ، مغربی طرز زندگی اُتے حملے (مئی 2017 ، وچ استنبول نائٹ کلب وچ مانچسٹر) شوٹنگ) تے اختیارات د‏‏ی علامتاں اُتے حملے (فروری ، جون تے اگست وچ پیرس دے حملے)۔ ایجنسی د‏‏ی رپورٹ وچ ایہ وی دسیا گیا اے کہ جہادی حملےآں دے نتیجے وچ کِسے وی طرح دے دہشت گردانہ حملے دے مقابلے وچ زیادہ ہلاکتاں تے ہلاکتاں ہوئیاں ، اس طرح دے حملے زیادہ کثرت تو‏ں ہوچکے نيں تے حملےآں د‏‏ی تسکین تے تیاری وچ کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;Europol18&quot;/&gt;

2017 وچ ، یورپی یونین دے 18 ممبر ملکاں وچ مجموعی طور اُتے 705 افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، انہاں وچ 373 فرانس وچ شامل سن ۔ زیادہ تر گرفتاریاں کسی دہشت گرد تنظیم (354) د‏‏ی رکنیت دے شبہ ، (120) منصوبہ بندی کرنے دے شبہ یا (112) دہشت گرد حملہ کرنے دے شبہ وچ سن۔ &lt;ref name=&quot;Europol18&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat_2018.pdf|title=European Union Terrorism Situation and Trend Report 2018 (TE SAT 2018)|last=|first=|date=2018|publisher=[[Europol]]|isbn=978-92-95200-91-3|location=|pages=5–9, 22–25, 35–36|access-date=23 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620144052/https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat_2018.pdf|archive-date=20 June 2018}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
|-
!Date
!Location
!Article
!Details
!Deaths
!Injuries
|-
|1 January 2017
|{{Flagicon|Turkey}} [[استنبول]], [[ترکی]]
|[[2017 Istanbul nightclub shooting]]
|A mass shooting occurred at a [[nightclub]] in the [[بیشکتاش]] district of [[استنبول]], [[ترکی]], on 1 January 2017. The attack occurred at about 01:15 [[بعید مشرقی یورپی وقت|FET]] ([[UTC+3]]) at the Reina nightclub in [[اورتاکوئے]], where hundreds of people were celebrating the [[سال نو]]. At least 39 people were killed and at least 70 were injured in the incident. The gunman was arrested in the city on 17 January 2017, and ISIL claimed credit for his actions.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnn.com/2017/01/02/europe/turkey-nightclub-attack/index.html|title=Istanbul attack: ISIS claims nightclub shooting; killer still at large|author=Euan McKirdy, Holly Yan and Ian Lee|website=CNN|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|39
|70
|-

|22 March 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|[[2017 Westminster attack]]
|A 52-year-old Muslim convert drove a car into pedestrians on Westminster Bridge, killing four and injuring over 40 others. He then crashed his car into the fence of the [[ویسٹ منسٹر پیلس]] and fatally stabbed an unarmed policeman before being shot dead by other officers.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/last-message-left-by-westminster-attacker-khalid-masood-uncovered-by-security-agencies-a7706561.html|title=The final WhatsApp message sent by Westminster attacker Khalid Masood has been released by security agencies|date=27 April 2017|publisher=|accessdate=18 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/mar/23/westminster-attack-police-arrest-seven-people-in-raids-at-six-addresses|title=Police unravel multiple aliases of Westminster terrorist Khalid Masood|first1=Vikram|last1=Dodd|first2=Nazia|last2=Parveen|first3=Ewen|last3=MacAskill|first4=Jamie|last4=Grierson|date=24 March 2017|publisher=|accessdate=18 August 2017|via=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;6&quot;|5 (+1 attacker)
|50
|-
|3 April 2017
|{{flagicon|Russia}} [[سینٹ پیٹرز برگ]], [[روس]]
|[[2017 Saint Petersburg Metro bombing]]
|A suicide bomber blew himself up on the [[Saint Petersburg Metro|St Petersburg Metro]], on the day [[ولادیمیر پیوٹن]] was due to visit the city. Sixteen people&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://deutsch.rt.com/newsticker/49074-opferzahl-nach-anschlag-auf-sankt/|title=Opferzahl nach Anschlag auf Sankt Petersburger U-Bahn wächst auf 15|work=RT|accessdate=12 April 2017|language=de|archivedate=13 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170413071105/https://deutsch.rt.com/newsticker/49074-opferzahl-nach-anschlag-auf-sankt/}}&lt;/ref&gt; were killed, including the bomber, and 64 others were injured. [[Imam Shamil Battalion]], an [[القاعدہ]] affiliate, claimed responsibility,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.siteintelgroup.com/Jihadist-News/alleged-aq-linked-group-claims-st-petersburg-metro-bombing.html|title=Alleged AQ-Linked Group Claims St. Petersburg Metro Bombing|work=SITE Intelligence Group|accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt; but according to [[Federal Security Service|the FSB]], the attacker acted on the orders of a field commander from [[داعش]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.gazeta.ru/army/2017/04/24/10641767.shtml#page1|title=Ошский джихад пришел из Сирии|work=Gazeta.ru|accessdate=|language=russian}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;16&quot;|15 (+1 attacker)
|64
|-
|7 April 2017
|{{flagicon|Sweden}} [[اسٹاک ہوم]], [[سویڈن]]
|[[2017 Stockholm attack]]
|An attacker used a truck to run over pedestrians along a shopping street before crashing into a department store. Five people were killed and 14 others wounded. Police said the attacker, an Uzbek immigrant, had shown sympathies for extremist organizations including ISIL.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-sweden-attack-idUSKBN17B089|title=Uzbek suspect in Swedish attack sympathized with Islamic State: police|last=|first=|date=10 April 2017|work=[[روئٹرز]]|accessdate=1 July 2017}}&lt;/ref&gt; He was sentenced to life in prison and lifetime expulsion from Sweden in June 2018.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dn.se/sthlm/stockholm-terrorist-rakhmat-akilov-sentenced-to-life-in-prison/|title=Stockholm terrorist Rakhmat Akilov sentenced to life in prison – DN.SE|date=2018-06-07|work=DN.SE|access-date=2018-06-26|language=sv-se}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|5
|14
|-
|20 April 2017
|{{flagicon|France}} [[پیرس]], [[فرانس]]
|[[April 2017 Champs-Élysées attack]]
|Three police officers and a bystander were shot by an attacker wielding an AK-47 rifle on the [[شانزے لیزے]], a shopping boulevard in [[پیرس]]. One of the policeman was killed. The attacker was shot dead during the incident. He had a note defending ISIL, and had previously attempted to communicate with ISIL fighters in Iraq and Syria.&lt;ref name=&quot;AFPcatalogue&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thelocal.fr/20170420/two-french-police-injured-in-shooting-on-champs-elysees|title=Paris: French police officer killed in terrorist shooting on Champs Elysées|date=20 April 2017|website=The Local|accessdate=20 April 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;2&quot;|1 (+ 1 attacker)
|3
|-
|22 May 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[مانچسٹر]], [[مملکت متحدہ]]
|[[Manchester Arena bombing]]
| A suicide bombing was carried out by Salman Ramadan Abedi, a 22-year-old British Muslim of Libyan ancestry, at [[Manchester Arena]] after a concert by American singer [[Ariana Grande]], killing 22 civilians.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/may/24/go-sing-with-the-angels-families-and-friends-pay-tribute-to-manchester-victims|title=Go sing with the angels': families pay tribute to Manchester victims|last=Topping|first=Alexandra|date=24 May 2017|work=The Guardian|accessdate=26 May 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;23&quot;|22 (+1 attacker)
|512&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-manchester-42111239|title=Arena bomb victims' inquests delayed|last=|first=|date=2017-11-24|work=BBC News|access-date=2018-05-31|quote=[…] injured 512 at an Ariana Grande concert at Manchester Arena on 22 May.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/manchester-attack-latest-salman-abedi-hashem-abedi-arrest-warrant-libya-ariana-grande-a8032576.html|title=Manchester bomber's brother could be extradited to Britain|last=|first=|date=2017-11-02|work=The Independent|access-date=2018-05-31|quote=In all 512 people were either physically injured or left “profoundly traumatised”, Mr Jackson said, with 112 hospitalised.}}&lt;/ref&gt;
|-
|3 June 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|[[2017 London Bridge attack]]
|Three assailants used a van to ram pedestrians on [[London Bridge]] and then drove to [[Borough Market]], where the three attacked people with knives before being shot by police. Eight people were killed and 48 were injured.&lt;ref name=&quot;Thwarted&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/06/09/london-bridge-terrorists-tried-hire-truck-earlier-day/|title=London Bridge terrorists were thwarted in attempt to hire a 7.5 tonne truck on day of atrocity|last=Evans|first=Martin|date=10 June 2017|work=Daily Telegraph|accessdate=10 June 2017}}&lt;/ref&gt; The injured included four unarmed police officers.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Steven Erlanger|date=3 June 2016|title=Another Terrorist Attack Strikes the Heart of London|newspaper=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2017/06/03/world/europe/london-bridge-van.html|author-link=Steven Erlanger}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=London terror attack: what we know so far|newspaper=The Guardian|date=5 June 2017|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/jun/04/london-attacks-what-we-know-so-far-london-bridge-borough-market-vauxhall}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;11&quot;|8 (+3 attackers)
|48
|-
|6 June 2017
|{{flagicon|France}} [[پیرس]]
|[[2017 Notre Dame attack]]
|An Algerian PhD student, who prosecutors allege had pledged allegiance to ISIL in a video, was arrested for using a hammer to attack an officer guarding [[نوٹرے ڈیم کیتھیڈرل]]. Knives were later found in his rucksack.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jun/06/paris-police-shoot-man-who-attacked-officer-outside-notre-dame-cathedral|title=Paris police shoot man who attacked officer outside Notre-Dame Cathedral|last=Willsher|first=Kim|date=7 June 2017|newspaper=The Guardian|accessdate=7 June 2017}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|0
|data-sort-value=&quot;2&quot;|1 (+1 attacker)
|-
|19 June 2017
|{{flagicon|France}} [[پیرس]], [[فرانس]]
|[[June 2017 Champs-Élysées car ramming attack]]
|An attacker used a car loaded with guns and explosives to ram a [[National Gendarmerie|Gendarmerie]] vehicle on the Champs-Élysées in Paris, France. The attacker was shot and killed by police. He had pledged his allegiance to ISIL and stated the attack should be treated as a &quot;martyrdom operation.&quot;&lt;ref name=&quot;associatedpress&quot;&gt;{{Cite news|title=Prosecutor: Champs-Elysees attacker pledged allegiance to IS|url=https://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/prosecutor-champs-elysees-attacker-pledged-allegiance-48206647|work=ABC News|agency=Associated Press|date=22 June 2017}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;2&quot;|0 (+ 1 attacker)
|0
|-
|20 June 2017
|{{Flagicon|Belgium}} [[برسلز]], [[بلجئیم]]
|[[June 2017 Brussels attack]]
|A Moroccan immigrant ran into the Brussels Central Station where he detonated a small bomb which caused no injuries. The perpetrator then ran towards soldiers in another part of the station, and was shot and killed. The attack failed.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-40349654|website=bbc.co.uk|title=Suspected suicide bomber shot at Brussels railway station}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title='Suspected suicide bomber carrying rucksack of explosives' shot by soldiers at Brussels Central Station|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/brussels-central-station-evacuated-amid-10656976|website=mirror.co.uk}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0 (+1 attacker)
|0
|-
|28 July 2017
|{{flagicon|Germany}} [[ہم برک]], [[جرمنی]]
|[[2017 Hamburg attack]]
|A failed 26-year-old Palestinian asylum seeker&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.haz.de/Nachrichten/Politik/Deutschland-Welt/Hamburger-Messerstecher-wollte-Attentat-mit-Lkw-begehen|title=Hamburger Messerstecher wollte Attentat mit Lkw begehen|website=HAZ – Hannoversche Allgemeine|language=de-DE|access-date=2018-09-09|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909163624/http://www.haz.de/Nachrichten/Politik/Deutschland-Welt/Hamburger-Messerstecher-wollte-Attentat-mit-Lkw-begehen|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt; stabbed seven people with a 20&amp;nbsp;cm-long kitchen knife: one was killed and the other six were injured. In March 2018, he was sentenced to life in prison. The attacker said that &quot;he would die as a martyr&quot; and that &quot;his aim was to kill as many Germans as possible to avenge Muslim suffering worldwide&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/287590-hamburg-knife-attacker-gets-life-in-prison|title=Hamburg knife attacker gets life in prison|website=www.thenews.com.pk|accessdate=10 April 2018}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|1
|6 (+1 attacker)
|-
|9 August 2017
|{{flagicon|France}} [[Levallois-Perret]], [[فرانس]]
|[[Levallois-Perret attack]]
|An attacker drove a car into a group of around dozen soldiers taking part in [[Opération Sentinelle]], injuring six.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Patel-Carstairs|first1=Sunita |title=Man held after terror attack on French soldiers |url=http://news.sky.com/story/french-soldiers-hit-by-vehicle-in-paris-10980625 |work=[[Sky News]] |date=9 August 2017 |accessdate=9 August 2017}}&lt;/ref&gt; The prosecutor said the suspect had showed interest in ISIL.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Man arrested in French car attack had radical beliefs|url=https://uk.news.yahoo.com/man-arrested-french-car-attack-had-radical-beliefs-160405436.html|agency=Associated Press|date=23 August 2017}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|0
|6 (+1 attacker)
|-
|16–21 August 2017
|{{Flagicon|Spain}}[[برشلونہ]]

and [[Cambrils|Cambril]],

[[کاتالونیا]], [[ہسپانیہ]]
|[[2017 Barcelona attacks]]
|On 16 August 2017 two suspects were killed in an initial accidental explosion during the preparation of explosives that were to be used in the attack in [[Alcanar]]. 16 were injured when another bomb accidentally exploded during the excavation of the site.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.itv.com/news/update/2017-08-18/cambrils-barcelona-and-alcanar-incidents-related/|title=Cambrils, Barcelona and Alcanar incidents 'related'|work=ITV News|access-date=2017-09-21}}&lt;/ref&gt; On 17 August 2018, a van was driven into pedestrians in [[Las Ramblas]], Barcelona, killing 14 and injuring at least 130. Two suspects then fled on foot, stabbing another civilian to death in the process. The following day, a woman was killed in a related attack in [[Cambrils]] when a car tried to run into pedestrians and attackers stabbed people. A policeman shot and killed four of the five attackers while the fifth died later of his injuries.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lavanguardia.com/politica/20170818/43629617445/cambrils-atentado-mosso-terroristas.html|title=Un solo Mosso de Esquadra abatió a cuatro de los terroristas de Cambrils|work=La Vanguardia|access-date=2018-09-08}}&lt;/ref&gt; On 21 August, the suspected driver of the Ramblas van attack was shot and killed by police in [[Subirats]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-41004603|title=Barcelona van attack driver shot dead|date=2017-08-21|work=BBC News|access-date=2018-09-08}}&lt;/ref&gt;
ISIL claimed responsibility for the Ramblas attack.&lt;ref name=&quot;CTVNews_20170817&quot;&gt;{{cite news |last1=Hatton |first1=Barry |last2=Wilson |first2=Joseph |date=17 August 2017 |title=Barcelona attack: Van driver kills 13, injures 100 |url=http://www.ctvnews.ca/world/barcelona-attack-van-driver-kills-13-injures-100-1.3550009?autoPlay=true |work= |location= |access-date=17 August 2017 |agency=The Associated Press |publisher= CTV News}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|16 (+8 attackers)
|152
|-
|18 August 2017
|{{Flagicon|Finland}} [[ترکو]], [[فن لینڈ]]
|[[2017 Turku stabbing]]
|Two civilians were killed and eight others where injured by a man inspired by ISIL. The attacker said during interrogation that he started having an interest in ISIL propaganda three months prior to the attack. Police believed he acted alone and there was no evidence of contact with any terrorist organization. The attacker possessed ISIL photos and videos on his mobile phone and his computer. He said a motive for his attack was airstrikes by the Western Coalition during the 2017 Battle of Raqqa in Syria. According to the [[National Bureau of Investigation (Finland)|NBI]], his vision was that he would die in the attack as a martyr.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finnish_police_main_suspect_in_turku_attack_is_18-year-old_moroccan/9785889|title=Finnish police: Main suspect in Turku attack is 18-year-old Moroccan|date=19 August 2017|work=Yle Uutiset|access-date=19 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819133530/https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finnish_police_main_suspect_in_turku_attack_is_18-year-old_moroccan/9785889|archive-date=19 August 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/domestic/14970-turku-knife-attack-assailant-confirmed-as-asylum-seeker.html|title=Turku knife attack assailant confirmed as asylum seeker|date=19 August 2017|work=Helsinki Times|access-date=19 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819190050/http://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/domestic/14970-turku-knife-attack-assailant-confirmed-as-asylum-seeker.html|archive-date=19 August 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/turku_attack_suspect_had_appealed_negative_asylum_decision/9789410|title=Turku attack suspect had appealed negative asylum decision|date=2017-08-21|work=Yle Uutiset|access-date=2017-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918021957/https://yle.fi/uutiset/osasto/news/turku_attack_suspect_had_appealed_negative_asylum_decision/9789410|archive-date=18 September 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; In June 2018, the attacker was convicted of two counts of murder with terrorist intent and eight counts of attempted murder with terrorist intent and sentenced to life in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finlands_first_terror_attack_life_sentence_for_turku_stabber/10257371|title=Finland's first terror attack: Life sentence for Turku stabber|website=Yle Uutiset|language=en|access-date=2019-03-21}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;1&quot;|2
|8 (+1 attacker)
|-
|25 August 2017
|{{Flagicon|Belgium}} [[برسلز]], [[بلجئیم]]
|[[August 2017 Brussels attack]]
|On 25 August 2017 in Brussels on Boulevard Emile Jacqmain, a machete-wielding Somali man was shot dead after attacking two soldiers. One soldier was wounded. Europol classified the incident as jihadist terrorism.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.uk/man-shot-brussels-after-attacking-soldiers-machete-1636733|title=Man shot in Brussels after attacking soldiers with machete|last=Joshi|first=Priya|date=2017-08-25|work=International Business Times UK|access-date=2018-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/08/25/machete-wielding-man-shot-brussels-attacking-soldiers/|title=Machete-wielding man shot dead in Brussels terror attack after attacking soldiers|last=Staff|first=Our Foreign|date=2017-08-25|work=The Telegraph|access-date=2018-09-09|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|0 (+1 attacker)
|1
|-
|15 September 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|[[Parsons Green bombing]]
|An attacker placed a bomb containing [[Acetone peroxide|TATP]] on a [[District line]] train at [[Parsons Green tube station]], it detonated with thirty people treated for injuries.&lt;ref&gt;{{Cite news|title= The Parsons Green bomb had the hallmarks of an ISIS-favoured chemical explosive, according to security experts |url=http://nordic.businessinsider.com/parsons-green-london-underground-attack-bomb-not-worked-properly-experts-2017-9?r=US&amp;IR=T|work=Business Insider|date=15 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-41278545|title= Tube blast is terror incident, say police|date= 15 September 2017 |publisher= BBC |accessdate=15 September 2017}}&lt;/ref&gt; The main suspect arrested was an 18-year old Iraqi refugee.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Tube attack: police search three properties as terror threat downgraded|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/sep/17/parsons-green-tube-bomb-police-arrest-second-man|work=The Guardian|date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Report: The Parsons Green bomb could have been constructed in a Surrey garden shed|url=http://nordic.businessinsider.com/parsons-green-attack-surrey-shed-could-have-been-used-as-bomb-factory-2017-9?op=1&amp;r=US&amp;IR=T|work=Business Insider|date=19 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=London: Police charge teen over Parsons Green attack|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/london-police-charge-teen-parsons-green-attack-170922125807927.html|work=Al Jazeera|date=22 September 2017}}&lt;/ref&gt; In March 2018, he was convicted of attempted murder and sentenced to life in prison.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-43519540|title=Parsons Green Tube bomber jailed for life|date=2018-03-23|access-date=2019-03-21|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|data-sort-value=&quot;11&quot;|0
|30
|-
|1 October 2017
|{{flagicon|France}} [[مارسئی]], [[فرانس]]
|[[Marseille stabbing]]
|Two women, 20 and 21-year-old cousins, were attacked by an [[Illegal immigration|illegal immigrant]]&lt;ref name=&quot;IDd&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.francetvinfo.fr/faits-divers/attaque-au-couteau-a-la-gare-de-marseille/marseille-ce-que-l-on-sait-de-l-assaillant-de-la-gare-saint-charles_2399190.html|title=INFO FRANCE 2. Marseille: les autorités tunisiennes ont identifié l'auteur de l'attaque au couteau comme étant Ahmed Hanachi, un de leurs ressortissants|date=2 October 2017|publisher=France Télévisions|language=French}}&lt;/ref&gt; from Tunisia using a knife. Patrolling soldiers shot him dead at the scene. French police were cautious as to whether it was a terrorist attack.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/01/french-police-operation-under-way-at-marseille-train-station|title=Man shot dead by French army after killing two people at Marseille train station|last=Chrisafis|first=Angelique|date=1 October 2017|access-date=2 October 2017|newspaper=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ISIL later claimed responsibility, a claim which French intelligence services described as &quot;opportunistic&quot;. The prosecutor opened an investigation for &quot;murder in connection with a terrorist enterprise&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.lepoint.fr/societe/attaque-de-marseille-une-revendication-par-l-ei-qualifiee-d-opportuniste-02-10-2017-2161305_23.php|title=Marseille : le caractère terroriste de l'attaque confirmé par le procureur|last=Zemouri|first=Aziz|date=2017-10-02|work=Le Point|access-date=2018-01-23|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt;
|2 (+1 attacker)
|0
|-
|}
=== 2018 ===

یوروپول دے اعدادوشمار دے مطابق ، 2018 وچ ، یوروپی یونین وچ ست مکمل جہادی حملےآں وچ مجموعی طور اُتے 13 افراد ہلاک تے 46 زخمی ہوئے سن ۔ جہادی حملےآں د‏‏ی کوشش کرنے والےآں د‏‏ی تعداد 24 سی جو گذشتہ سال تو‏ں کم ہوک‏ے.. سی۔ تمام حملے اکیلے کم کرنے والے مجرماں دے ذریعہ کیتے گئے سن ۔ یوروپول نے اپنی 2019 د‏‏ی رپورٹ وچ نوٹ کيتا اے کہ عام طور اُتے ، جو افراد بوہت گھٹ تنہا کم کردے نيں اوہ مکمل طور اُتے تنہائی کردے نيں کیونجے حملہ آور اکثر چھوٹے یا ڈھیلے ڈھال والے نیٹ ورکس وچ تعلقات برقرار رکھدے نيں تے اپنے خیالات نو‏‏ں بانٹنے والے افراد د‏‏ی اخلاقی یا مادی حمایت حاصل کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ کئی رکے گئے حملےآں وچ مجرماں دے گروہ شامل سن ۔ اس سال وچ یوروپی یونین دے شہریاں تے غیر یوروپی شہریاں د‏‏ی برابر تعداد وچ حملے ہوئے۔ تمام حملہ آور مرد سن تے انہاں د‏‏ی اوسط عمر 26 سال سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol19&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/terrorism-situation-and-trend-report-2019-te-sat|title=European Union Terrorism Situation and Trend Report 2019|last=|first=|date=2019-06-27|publisher=[[Europol]]|isbn=978-92-95209-76-3|location=|pages=8, 13–14, 30–32|doi=10.2813/788404}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! تریخ
! مقام
! آرٹیکل
! تفصیلات
! اموات
! چوٹاں
|-
| 23 مارچ 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[قرقشونہ|کارکاسن]] تے [[Trèbes|ٹریبیس]] ، [[فرانس]]
| کارکاسن تے ٹریبس حملہ
| اک 26 سالہ مراکشی انسان آئی ایس آئی ایل نو‏‏ں بیعت کرنے والے دا فرانسیسی شہراں وچ اک حملے بنایا [[قرقشونہ|کارکسسوننی]] تے TREBES : اوہ حملہ کيتا تے اک گڈی چرا لیا کارکسسوننی وچ اک مسافر ہلاک تے ڈرائیور زخمی. بعد وچ اوہ ٹرائبس پہنچیا جتھ‏ے حملہ آور د‏‏ی فائرنگ تو‏ں اک پولیس افسر زخمی ہوئے گیا۔ فیر ، اس نے اک سپر مارکیٹ اُتے حملہ کيتا ، جتھ‏ے دو عام شہری تے اک پولیس اہلکار ہلاک تے متعدد افراد زخمی ہوئے۔ حملہ آور نو‏‏ں بعد وچ پولیس نے ہلاک کر دتا۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-43518769|title=French police shoot supermarket gunman|date=23 March 2018|publisher=|accessdate=10 April 2018}}&lt;/ref&gt; یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| 4 (+1 حملہ آور)
| 15
|-
| 5 مئی 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[ہیگ]] ، [[نیدرلینڈز]]
|&lt;center&gt; - &lt;/center&gt;
| ہیگ دے اک 31 سالہ شخص نے ہفتہ د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں شہر وچ ٹرین اسٹیشن ہالینڈز اسپور دے نیڑے تن افراد نو‏‏ں چھری ماردی تے شدید زخمی کر دتا۔ پولیس نے ملزم نو‏‏ں گرفتار کرنے تو‏ں پہلے ٹانگ وچ گولی مار دی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔ &lt;ref name=&quot;Europol19&quot;/&gt;
| 0
| 3 (+1 حملہ آور)
|-
| 12 مئی 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[پیرس]] ، [[فرانس]]
| 2018 پیرس چاقو حملہ
| [[فرانس|فرانس دے]] شہر [[پیرس]] وچ 21 سالہ فرانکو-چیچن شخص نے اک راہگیر نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کر دتا تے چار افراد زخمی ہوئے گئے۔ حملہ آور نو‏‏ں بعد وچ پولیس نے ہلاک کر دتا۔ ملزم 2016 تو‏ں انسداد دہشت گردی نگاری د‏‏ی لسٹ وچ سی۔ اماک نیوز ایجنسی نے اک متعدد لوک د‏‏ی ویڈیو شائع د‏‏ی جس وچ داعش دے رہنما [[ابوبکر البغدادی|ابوبکر البغدادی سے]] بیعت دا وعدہ کيتا گیا سی۔ عماق نے دعوی کيتا کہ ایہ شخص حملہ آور سی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| 1 (+1 حملہ آور)
| 4
|-
| 29 مئی 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[لییجی|لیج]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]]
| 2018 لیج حملہ
| جیل تو‏ں عارضی چھیويں اُتے آنے والے اک شخص نے دو پولیس اہلکاراں نو‏‏ں گولی مار دتی تے فیر اوہ ہلاک ہوئے گئے۔ اس دے بعد اس نے اک شہری نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کر دتا۔ پولیس دے ہتھو‏ں مارے جانے تو‏ں پہلے مسلح افراد نے اک خاتون نو‏‏ں یرغمال بنا لیا تے چار ہور افراد نو‏‏ں زخمی کر دتا۔ ایہ وی خیال کيتا جاندا اے کہ اس نے حملے تو‏ں اک دن پہلے ہی اک شخص نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 4 (+1 حملہ آور)
| 4
|-
| 31 اگست 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[ایمسٹرڈیم]] ، [[نیدرلینڈز]]
| ایمسٹرڈیم وچ چھرا گھونپنے والا حملہ
| ایمسٹرڈم سنٹرال اسٹیشن وچ اک 19 سالہ افغان شخص نے دو امریکیو‏ں نو‏‏ں چاقو تو‏ں وار کرکے زخمی کر دتا۔ اس دے بعد حملہ آور نو‏‏ں پولیس افسر نے گولی مار دی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| data-sort-value=&quot;4&quot; | 0
| 2 (+1 حملہ آور)
|-
| 11 دسمبر 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[اسٹراس برک|اسٹراسبرگ]] ، [[فرانس]]
| [[اسٹراسبرگ حملہ (2018ء)|2018 اسٹراسبرگ حملہ]]
| الجزائر دے آبائی خاندان دے نال اک فرانسیسی شہری نے اسٹراسبرگ وچ کرسمس مارکیٹ وچ بندوق تے چاقو تو‏ں لوکاں اُتے حملہ کيتا ، جس وچ 5 شہری ہلاک تے گیارہ زخمی ہوئے گئے۔ اس شخص نو‏‏ں پولیس نے دو دن بعد قتل کيتا سی۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| 5
| 11
|-
| 31 دسمبر 2018
|[[null|ربط=|حدود]] [[مانچسٹر]] ، [[مملکت متحدہ|برطانیہ]]
| مانچسٹر وکٹوریہ نے چھریاں دا حملہ کيتا
| صومالی نسب دے حامل اک 25 سالہ شخص نے مانچسٹر وکٹوریہ اسٹیشن اُتے تن افراد کوگرفتار کرنے تو‏ں پہلے اسنو‏ں گرفتار کيتا۔ یوروپول نے اس حملے نو‏‏ں جہادی دہشت گردی قرار دتا۔
| 0
| 3
|-
|}

=== 2019 ===

یوروپول دے اعدادوشمار دے مطابق ، 2019 وچ ، یوروپی یونین وچ تن مکمل جہادی حملےآں وچ مجموعی طور اُتے دس افراد ہلاک ہوئے گئے۔ اضافی چار حملے ناکا‏م ہوئے تے 14 نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا گیا۔ اک دے سوا تمام مکمل تے ناکا‏م حملے اکیلے کم کرنے والے مجرماں دے ذریعہ کیتے گئے ، جدو‏ں کہ زیادہ تر ناکا‏م پلاٹاں وچ اک تو‏ں زیادہ افراد ملوث سن ۔ &lt;ref name=&quot;Europol20&quot;/&gt;
{| class=&quot;wikitable &lt;!-- intentionally not sortable --&gt;&quot;
!Date
!Location
!Article
!Details
!Deaths
!Injuries
|-
|18 March 2019
|{{Flagicon|Netherlands}} [[یوتریخت]], [[نیدرلینڈز]]
|[[Utrecht tram shooting]]
|A 37-year-old man shot passengers aboard a tram, killing four and seriously wounding two. He was convicted of murder with a terrorist motive in March 2020 and sentenced to life imprisonment. Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|4
|2
|-
|24 May 2019
|{{Flagicon|France}} [[لیون]], [[فرانس]]
|[[2019 Lyon bombing]]
|A 23-year-old man detonated an explosive device in a pedestrian zone, injuring thirteen people. Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|0
|13
|-
|17 September 2019
|{{Flagicon|Italy}} [[میلان]], [[اطالیہ]]
|
|A 23-year-old man stabbed an Italian soldier in the neck and in the back with a pair of scissors. The soldier survived the attack.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tgcom24.mediaset.it/cronaca/lombardia/milano-ferisce-un-militare-e-poi-urla-allah-akbar-arrestato-per-attentato-terroristico_3232392-201902a.shtml|title=Milano, ferisce un militare e poi urla &quot;Allah akbar&quot;: arrestato per attentato terroristico|last=|first=|date=2019-09-17|website=[[TGCOM24]]|language=it|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-09-19}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|0
|1
|-
|3 October 2019
|{{flagicon|France}} [[پیرس]], [[فرانس]]
|[[Paris police headquarters stabbing]]
|A police employee stabbed six of his coworkers, killing four of them, before being shot dead.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Blavignat|first=Yohan|date=2019-10-04|title=Attaque à la préfecture de police de Paris: qui sont les victimes?|url=https://www.lefigaro.fr/actualite-france/attaque-a-la-prefecture-de-police-qui-sont-les-victimes-20191004|access-date=2020-06-24|website=Le Figaro.fr|language=fr}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|4 (+1 attacker)
|2
|-
|29 November 2019
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|[[2019 London Bridge stabbing]]
|A 28-year-old man who had previously been convicted of terrorist crimes stabbed people in central London, killing two and wounding three others, before being shot dead by police.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2019-12-03|title=London Bridge: What we know|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-50594810|access-date=2020-06-24}}&lt;/ref&gt; Europol classified the attack as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;
|2 (+1 attacker)
|3
|-
|}
== دہشت گرداں د‏‏ی سازشاں ==

یہ انہاں پلاٹاں د‏‏ی لسٹ اے جنہاں نو‏ں قانون نافذ کرنے والے ادارے نے دہشت گردی د‏‏ی درجہ بندی کيتا اے تے / یا جس دے لئی گھٹ تو‏ں گھٹ اک شخص نو‏‏ں اسلام پسندانہ منشا دے نال اک یا اک تو‏ں زیادہ دہشت گردی دے جرائم د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دا مجرم قرار دتا گیا ا‏‏ے۔
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Article
!{{Clarify|reason=Which date is this supposed to be? The date of the planned attack(s)? The date of the arrest(s)? The date of the conviction(s)?|text=Date|date=April 2018|post-text=(see [[تبادلۂ خیال:Islamic terrorism in Europe (2014–present)#Plot dates|talk]])}}
!Location
!Details
|-
|{{nowrap|[[1998 World Cup terror plot]]}}
|June 1998
|{{flagicon|France}} [[فرانس]]
|More than 100 suspected members of the [[Armed Islamic Group of Algeria]] (GIA) were arrested across several European nations ahead of the [[1998ء فیفا عالمی کپ]] in France.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=April 1999|title=Europe Overview|url=https://fas.org/irp/threat/terror_98/europe.htm|journal=Patterns of Global Terrorism: 1998|publisher=[[Bureau of Counterterrorism|Office of the Coordinator for Counterterrorism]] (United States Department of State)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423082748/https://irp.fas.org/threat/terror_98/europe.htm |date=2023-04-23 }}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} The details of the plot were not disclosed by the law enforcement agencies.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/05/26/magazine/the-world-s-game-is-not-just-a-game.html|title=The World's Game Is Not Just A Game|last=Kuper|first=Simon|date=2002-05-26|work=The New York Times|access-date=2018-12-30|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Strasbourg Cathedral bombing plot]]
|31 December 2000
|{{flagicon|France}} [[اسٹراس برک]], [[فرانس]]
|A group [[الجزائر]]n and [[Algerians in France|French-Algerian]] men planned to attack Strasbourg Cathedral and the nearby Christmas market on New Year's Eve. They were convicted by a court in Frankfurt for a criminal association with a terrorist enterprise which had links to Islamic networks in Britain, Italy and Spain.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4102023.stm#sa-link_location=story-body&amp;intlink_from_url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46535552&amp;intlink_ts=1544637805081-sa|title=Jail for Strasbourg bomb plotters|date=2004-12-16|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2001 bomb plot in Europe]]
|September 2001
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|An international network of [[Clandestine cell system|terrorist cells]] with links to [[القاعدہ]] and plans to bomb one or more U.S.-associated targets in Western Europe was disrupted in 2001.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/10/26/inv.thwarting.cells/|title=Thwarting terror cells in Europe|date=2002-01-23|website=[[سی این این]]|access-date=2019-01-08|archive-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004823/http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/10/26/inv.thwarting.cells/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2001/oct/03/afghanistan.terrorism1|title=Paris plot reveals link to terror chief|last=Henley|first=Jon|date=2001-10-03|work=The Guardian|access-date=2019-01-08|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2003/oct/01/world/fg-terror1|title=18 Convicted in Al Qaeda-Tied Belgian Trial|last=Rotella|first=Sebastian|date=2003-10-01|work=Los Angeles Times|access-date=2019-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106025810/http://articles.latimes.com/2003/oct/01/world/fg-terror1|archive-date=2019-01-06|url-status=live|issn=0458-3035}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|April 2002
|{{Flagicon|Germany}} [[رور]]
|In April authorities stopped a cell of the Islamist El-Tawhid movement in the Ruhr area. The cell planned an attack on Jewish community centres in Berlin and [[ڈسلڈورف]]. In 2003 the Jordanian Shadi A. was sentenced to four years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tagesspiegel.de/politik/chronologie-anschlaege-in-deutschland-fast-immer-vereitelt/4591238.html|title=Anschläge in Deutschland fast immer vereitelt|website=www.tagesspiegel.de|language=de|access-date=2019-12-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2002 Strait of Gibraltar terror plot]]
|June 2002
|{{flagicon|Gibraltar}} [[جبل الطارق]]
|A number of Saudi nationals were sentenced in 2003 by a Moroccan court for attempting to attack warships in Gibraltar in a plot connected to al Qaeda.&lt;ref name=&quot;Richardson&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/timebombforgloba00rich|url-access=registration|title=A Time Bomb for Global Trade: Maritime-related Terrorism in an Age of Weapons of Mass Destruction|last=Richardson|first=Michael|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2004|isbn=9789812302465|pages=[https://archive.org/details/timebombforgloba00rich/page/19 19]–20}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Wood Green ricin plot]]
|2002
|{{flagicon|UK}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|In January 2003, a counter-terrorism operation was launched against an al-Qaeda cell planning to use poison for an attack on U.K. streets. An Algerian man was sentenced to 17 years in prison for the plot along with life imprisonment for stabbing a detective to death during his arrest in Manchester.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ctc.usma.edu/june-2018-cologne-ricin-plot-new-threshold-jihadi-bio-terror/|title=The June 2018 Cologne Ricin Plot: A New Threshold in Jihadi Bio Terror – Combating Terrorism Center at West Point|date=2018-08-08|work=Combating Terrorism Center at West Point|access-date=2018-10-27|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181027101415/https://ctc.usma.edu/june-2018-cologne-ricin-plot-new-threshold-jihadi-bio-terror/}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2006 German train bombing attempts]]
|31 July 2006
|{{flagicon|Germany}} [[جرمنی]]
|On 31 July 2006, two improvised explosive devices packed in suitcases were placed aboard regional trains. Had the devices functioned as intended, they could have killed around 70 people. The suspects, two Lebanese nationals studying in Germany, were motivated by [[Jyllands-Posten Muhammad cartoons controversy|Jyllands-Posten's publication of Muhammad cartoons]] and they were caught on CCTV cameras.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7772817.stm|title=Train plotter jailed in Germany|date=2008-12-09|access-date=2018-11-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat2007_1.pdf|title=EU Terrorism Situation and Trend Report 2007|last=|first=|publisher=Europol|year=2007|isbn=|location=The Hague|pages=18}}&lt;/ref&gt; One of the attackers fled to Lebanon after the attack and the other was sentenced to life in prison by the court in Düsseldorf.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Europol classified the plot as Islamist terrorism.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|[[2006 transatlantic aircraft plot]]
|10 August 2006
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[مملکت متحدہ]]
|10 August 2006 a number of men, predominantly [[برطانوی پاکستانی]], were planning to smuggle bomb components aboard transatlantic airliners to assemnble and detonate the bombs while the aircraft were in flight.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|[[Vollsmose terrorist trial]]
|5 September 2006
|{{Flag|Denmark}}
|&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;
|-
|[[2007 bomb plot in Germany]]
|4 September 2007
|{{flagicon|Germany}} [[جرمنی]]
|In March 2010, four men, two German converts to Islam, one Turk and one Turk-German{{clarify|reason=German with Turkish ancestry or dual citizen?|date=December 2018}} were sentenced for having planned bomb attacks against US soldiers. According to the judge, &quot;the four Islamists wanted to create a bloodbath due to religious blindness&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.spiegel.de/politik/deutschland/urteil-im-terrorprozess-gericht-verhaengt-hohe-haftstrafen-gegen-sauerland-gruppe-a-681633.html|title=Urteil im Terrorprozess: Gericht verhängt hohe Haftstrafen gegen Sauerland-Gruppe|last=|first=|date=2010-03-04|work=Spiegel Online|access-date=2018-12-23|quote=Nach Ansicht der Richter wollten die vier Islamisten aus religiöser Verblendung in der Bundesrepublik ein Blutbad anrichten.}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2007 bomb plot in Copenhagen]]
|2007
|{{flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|Two men, one a Danish citizen born in Pakistan and the other an Afghan citizen living in Denmark were sentenced to twelve and seven years in prison, respectively, for planning a terrorist attack. The prosecution alleged that the men had been in contact with al-Qaeda and that one of them had been at a training camp in [[وزیرستان]].&lt;ref name=&quot;TESAT2008&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.berlingske.dk/content/item/367084|title=To unge og upåvirkede terrordømte|date=2008-10-21|website=Berlingske.dk|language=da|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2007 plot to behead a British Muslim soldier]]
|2007
|{{flagicon|UK}} [[برمنگھم]], [[مملکت متحدہ]]
|In February 2008, a man with extreme Islamist views was jailed for life along with four other members of the terrorist cell, The plot involved beheading a British soldier with the help of drug dealers in Birmingham.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7250697.stm|title=Soldier kidnap plotter given life|date=2008-02-18|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2008 Barcelona terror plot]]
|2008
|{{flagicon|Spain}} [[برشلونہ]], [[ہسپانیہ]]
|In October 2009, ten Pakistanis and one Indian, a group adhering to extemist Islamist ideology, were convicted by the [[Audiencia Nacional]] for possessing explosives and belonging to a terrorist group. Having connections to [[القاعدہ]] and the [[تحریک اسلامی طالبان]], they had intended to plant explosives on the [[Barcelona Metro]] as the first of a series of attacks.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ctc.usma.edu/a-case-study-of-the-january-2008-suicide-bomb-plot-in-barcelona/|title=A Case Study of the January 2008 Suicide Bomb Plot in Barcelona|date=2009-01-15|website=Combating Terrorism Center at West Point|access-date=2018-12-29|archive-date=2018-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181229171822/https://ctc.usma.edu/a-case-study-of-the-january-2008-suicide-bomb-plot-in-barcelona/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2010 European terror plot]]
|2010
|{{flagicon|UK}} {{flagicon|France}} {{flagicon|Germany}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/sep/29/terror-attack-plot-europe-foiled|title='Mumbai-style' terror attack on UK, France and Germany foiled|last1=Norton-Taylor|first1=Richard|date=2010-09-28|work=The Guardian|access-date=2018-12-30|last2=Bowcott|first2=Owen|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=July 2020}}
|-
|[[2010 Norway terror plot]]
|2010
|{{flagicon|Norway}} [[ناروے]]
|[[Oslo District Court]] convicted two men for plotting an attack against Danish newspaper ''[[Jyllands-Posten]]'' offices in Aarhus and Copenhagen with support from al-Qaeda.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aftenposten.no/article/ap-Wb5xd.html|title=Retten: Davud planla terror sammen med al-Qaida|last=Torgersen|first=Hans O.|website=Aftenposten|language=nb-NO|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2010 Copenhagen terror plot]]
|2010
|{{flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|Lebanese-born Swedish citizen [[Munir Awad]], a Swedish-Egyptian and two Tunisian citizens were arrested when plotting to commit a Mumbai-style attack at the Jyllands-Posten office because of the [[Jyllands-Posten Muhammad cartoons controversy|Muhammad cartoons]]. The head of the [[Danish Security and Intelligence Service]] said that some of those arrested were militant islamists.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/29/denmark-arrests-terror-plot|title=Denmark and Sweden arrest five over suspected 'Mumbai-style' terror plot|last1=Walker|first1=Peter|date=2010-12-29|work=The Guardian|access-date=2018-12-29|last2=agencies|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; They received 12-year prison sentences for terrorist offences in 2012.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://journalisten.dk/12-aars-faengsel-terrorplaner-mod-jppolitiken|title=12 års fængsel for terrorplaner mod JP/Politiken|date=2013-01-31|website=Journalisten|language=da|access-date=2018-12-29|archive-date=2018-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181013172401/https://journalisten.dk/12-aars-faengsel-terrorplaner-mod-jppolitiken|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Hotel Jørgensen explosion]]
|10 September 2010
|{{flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|On 10 September 2010, a small explosion took place at Hotel Jørgensen in Copenhagen, Denmark. The only injured person was the one-legged bomber Chechnyan-Belgian Lors Doukaiev who was caught nearby. Investigations showed that Doukaiev had hidden bomb manuals and jihad videos at the home of an acquaintance. The court found that he had planned to attack the newspaper which had published the Muhammad cartoons.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://politiken.dk/indland/art5011017/Lors-Dukajev-f%C3%A5r-12-%C3%A5rs-f%C3%A6ngsel-for-terror-plan|title=Lors Dukajev får 12 års fængsel for terror-plan|date=2011-05-31|website=Politiken|language=da-DK|access-date=2019-04-20}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=July 2020}}
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|December 2010
|{{Flagicon|United Kingdom}}London, United Kingdom
|Mohammed Chowdhury, Shah Rahman, Gurukanth Desai and Abdul Miah, inspired by al-Qaeda, were arrested in December 2010 for plotting to place a bomb in the [[لندن اسٹاک ایکسچینج]]. The men also planned sending letter bombs and conducting a Mumbai-style attack.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-16833032|title=Four admit planning London bomb|date=2012-02-01|access-date=2019-12-21|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; In the trial, the four and a further five, all of Pakistani and Bangladeshi origin, were described as Islamist fundamentalists.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-16968518|title=Nine men jailed over terror plot|date=2012-02-09|access-date=2019-12-21|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2014 Norway terror threat]]
|24–31 July 2014
|{{flagicon|Norway}} [[ناروے]]
|The [[Norwegian Police Security Service]] said on 24 July 2014 that there was an imminent threat of an attack by people linked to Islamists in Syria.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Norway boosts security in Syria-linked terror alert|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-28463448|publisher=BBC News|date=24 July 2014}}&lt;/ref&gt; Security measures were introduced for a week until the threat was deemed reduced.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dagbladet.no/nyheter/terrortrusselen-mot-norge-redusert/61120269|title=Terrortrusselen mot Norge redusert|date=2014-07-31|work=Dagbladet.no|access-date=2018-06-27|language=no}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|October 2014
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|A man of [[British Moroccans|Moroccan origin]] was arrested in October 2014, [[North Kensington]].&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/tarik-hassane-british-medical-student-arrested-on-terror-charges-may-have-just-returned-from-somalia-9783141.html|title=Man arrested on terror charges may have just returned from Somalia|date=2014-10-08|work=The Independent|access-date=2018-04-07}}&lt;/ref&gt; On 24 March 2016 he and his childhood friend were convicted at the [[Old Bailey]] of conspiracy to murder and preparation of acts of terrorism. The pair had planned to carry out shootings of police, soldiers and civilians. A further two suspects were cleared of terrorism charges but convicted for supplying a gun.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mi5.gov.uk/news/drive-by-shooting-plotters-convicted|title=Drive-by shooting plotters convicted {{!}} MI5 – The Security Service|website=www.mi5.gov.uk|access-date=2018-04-07|quote=The Old Bailey trial heard that plot leader Hassane, inspired by the Islamic State in Iraq and the Levant (ISIL), had been determined to carry out a terrorist attack in the UK.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;!-- Using the sentencing remarks to attribute this being Islamic terrorism to the judge is disallowed per WP:BLPPRIMARY. --&gt;
|-
|[[2015 Kundby bomb plot]]
|2015
|{{Flagicon|Denmark}}[[Kundby]], [[ڈنمارک]]
|A 17-year-old girl planned to attack a school in Fårevejle Stationsby and a private Jewish school in Copenhagen, the attack was scheduled to take place in early 2016, using home-made bombs. In May 2017, she was tried and found guilty in the district court (Danish: ''byret'') of [[Holbæk]] and was sentenced to six years in jail. She appealed the verdict and was tried by the [[Østre Landsret]] which found her guilty of planning to carry out terrorism with jihadist motive.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sn.dk/Holbaek/Landsretten-Kundby-pige-skyldig-i-terrorforsoeg/artikel/704710|title=Landsretten: Kundby-pige skyldig i terrorforsøg|date=2017-11-24|website=sn.dk|language=da|access-date=2019-04-20|quote=I kendelsen fra Østre Landsret hedder det, at flertallet »finder det bevist, at tiltalte af ekstremistisk funderede grunde – hendes ønske om at udføre »jihad« mod »de vantro« – havde til hensigt at udøve terror.«}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|May 2015
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|In May 2015, a married couple were arrested for planning an attack on the [[Westfield London]] shopping centre to coincide with the 10th anniversary of the [[7 July 2005 London bombings]]. On 30 December 2015 they were found guilty of preparing an act of terrorism by the [[Old Bailey]] court; the man was sentenced to 27 years in prison and the woman 25 years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/crime/silent-bomber-mohammed-rehman-and-wife-sana-ahmed-khan-sentenced-to-life-in-prison-for-london-terror-a6790741.html|title='Silent Bomber' Mohammed Rehman and wife Sana Ahmed Khan sentenced to life in prison|date=2015-12-30|website=The Independent|language=en|access-date=2019-03-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Rawti Shax]]
|Autumn 2015
|{{Flagicon|Italy}} Italy
|In autumn 2015 securiy police in Italy dismantled a terrorist cell in [[ترینتو]]. Its spiritual leader was [[Mullah Krekar]] who was later extradited from Norway. Following appeal, Rahim Karim Twana and Hamasalih Wahab Awat were each sentenced to nine years in prison. Abdul Rahman Rahim Zana, Jalal Fatah Kamil and Hamad Bakr were sentenced to seven and a half years each in prison. Krekar was sentenced to 12 years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-07-16|title=Mullah Krekar arrested in Norway after Italian terrorism verdict – English|url=http://www.ansa.it/english/news/2019/07/16/mullah-krekar-arrested-in-norway_dbd3254f-2bd9-480d-bd3e-d6c4e6cbcd5e.html|access-date=2020-08-04|website=ANSA.it|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-07-10|title=Mullah Krekar convictions upheld (6) – English Service|url=https://www.ansa.it/english/newswire/english_service/2020/07/10/mullah-krekar-convictions-upheld-6_b768cb09-f083-4e08-9305-444d45afdfcf.html|access-date=2020-08-04|website=ANSA.it|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Il Mullah Krekar condannato a 12 anni per terrorismo – TGR Bolzano|url=https://www.rainews.it/tgr/bolzano/articoli/2019/07/blz-Mullah-Krekar-condannato-12-anni-terrorismo-befa6970-c8bd-469d-a9bf-2cb49607cb8c.html|access-date=2020-08-04|website=TGR}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|17 November 2015
|{{flagicon|Germany}} [[ہانوور]], [[جرمنی]]
|A football friendly between Germany and the Netherlands and labelled a &quot;symbol of freedom&quot; in the aftermath of the Paris attacks was cancelled and the spectators evacuated shortly before the match, due to a bomb threat.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Bomb threat leads to cancellation of Germany-Netherlands 'freedom' football friendly|url=http://www.abc.net.au/news/2015-11-18/germany-netherlands-freedom-match-cancelled-over-bomb-threat/6950074|work=abc.net.au|date=17 November 2015}}&lt;/ref&gt; A German newspaper later claimed that a French intelligence dossier, detailing plans to carry out five bombings, had prompted the Germans to order the evacuation.&lt;ref&gt;{{Cite news|title='Five bombings planned' in Germany according to French intelligence dossier|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/12008382/Five-bombings-planned-in-Germany-according-to-French-intelligence-dossier.html|work=The Telegraph|date=20 November 2015}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|2016
|{{Flagicon|Netherlands}}[[Leeuwarden Air Base|Leeuwarden]] [[Volkel Air Base|Volkel]], [[نیدرلینڈز]]
|A man was arrested in 2016 as he was driving around in Eindhoven wearing a [[اسکی ماسک]]. Maps of [[Volkel Air Base|Volkel]] and [[Leeuwarden Air Base|Leeuwarden]] air bases were found on his computer.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nrc.nl/nieuws/2018/04/18/alsnog-dwangverpleging-voor-terreurverdachte-hasan-a-a1599847|title=Alsnog dwangverpleging voor terreurverdachte Hasan A.|work=NRC|access-date=2018-09-10|language=nl}}&lt;/ref&gt; The ''Gerechtshof Den Haag'' found that the suspect was under the influence of Islamic State ideology, that he had terrorist motives and that he had prepared attacks on military targets and [[Prime Minister of the Netherlands|prime minister]] [[Mark Rutte|Rutte]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nos.nl/artikel/2205497-eindhovense-terreurverdachte-krijgt-2-5-jaar-cel-en-tbs.html|title=Eindhovense terreurverdachte krijgt 2,5 jaar cel en tbs|access-date=2018-09-10|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Gerechtshoven/Gerechtshof-Den-Haag/Nieuws/Paginas/Straf-opgelegd-voor-voorbereiden-aanslag-met-terroristisch-motief.aspx|title=Straf opgelegd voor voorbereiden aanslag met terroristisch motief|access-date=2018-09-10|language=nl}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|February 2016
|{{Flagicon|Sweden}}Sweden
|20-year-old Sevigin was detained in February 2016 for attempting to construct a splinter bomb. He was sentenced to five years in prison by [[Attundaland|Attunda]] [[District courts of Sweden|district court]] for breaching the terrorist laws. The psychiatric evaluation concluded that he was acting from his religious conviction.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thelocal.se/20160602/ex-teaching-student-found-guilty-of-sweden-terror-plot|title=Teaching student jailed over Sweden terror plot|date=2016-06-02|website=www.thelocal.se|access-date=2018-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/terrormisstankte-aydin-sevigin-inte-psyksjuk/|title=Terrormisstänkte lärarstudenten Aydin Sevigin inte psyksjuk|website=www.expressen.se|language=sv|access-date=2018-12-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/aydin-sevigin-far-sin-dom-i-tingsratten/|title=Aydin Sevigin får fängelse för förberedelse till terrorbrott|website=www.expressen.se|language=sv|access-date=2018-12-24}}&lt;/ref&gt; Previously he had travelled to Turkey in an attempt to join the Islamic State.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|26 March 2016
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[برمنگھم]], [[مملکت متحدہ]]
|A man was arrested on 26 March 2016 by [[MI5]] when a handgun, a pipe bomb and a cleaver inscribed with the word &quot;kafir&quot; (English: unbeliever) was found in his car. His neighbour in the [[Sparkhill]] area was arrested as were two others. A sword was found in one of the men's car. Two of them had previously been arrested and jailed in 2013 for going to an al-Qaeda training camp in Pakistan.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-40716747|title=Inside the sting that caught four jihadis|last=Casciani|first=Dominic|date=2017-08-02|work=BBC News|access-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806061728/http://www.bbc.com/news/uk-40716747|archive-date=6 August 2017|url-status=}}&lt;/ref&gt; All four were convicted of preparation of an act of terrorism in August 2017.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}&lt;!-- The title refers to the four convicted men as &quot;jihadis&quot;, but there is no proper attribution to any government authority or similar source. --&gt;
|-
|[[2016 Düsseldorf terrorism plot]]
|2 June 2016
|{{flagicon|Germany}} [[ڈسلڈورف]], [[جرمنی]]
|Four migrants were arrested on suspicions of being part of a cell of up to ten ISIL terrorists from Syria who had planned to launch attacks in Düsseldorf similar to the November 2015 Paris attack.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DWchronology&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dw.com/en/chronology-terror-plots-in-germany/g-36268475|title=Chronology: Terror plots in Germany|last=|first=|date=4 November 2016|work=Deutsche Welle|access-date=|quote=The Eschborn-Frankfurt City loop bike race was called off after German police discovered it may have been the target of an Islamist terror attack.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thelocal.de/20160603/dsseldorf-terror-plot-bigger-than-previously-realized|title=Düsseldorf terror plot 'bigger than previously realized'|date=3 June 2016|work=The Local}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Europol classified the plot as jihadist terrorism.&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|13 September 2016
|{{flagicon|Germany}} [[شلسویگ-ہولشتائن]], [[جرمنی]]
|In mid September 2016 three Syrian refugees, 17–26 years old were apprehended by [[GSG 9|special forces]] in Germany in different locations in [[شلسویگ-ہولشتائن]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Grossalarm-in-kleinen-Gemeinden-wegen-mutmasslicher-IS-Helfer,antiterrorreaktionen100.html|title=Großalarm in kleinen Gemeinden wegen mutmaßlicher IS-Helfer|last=NDR|access-date=2018-09-09|language=de|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909112452/https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Grossalarm-in-kleinen-Gemeinden-wegen-mutmasslicher-IS-Helfer,antiterrorreaktionen100.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Terrorverdaechtige-Ermittler-zeichnen-Weg-nach,razzia666.html|title=Terrorverdächtige: Ermittler zeichnen Weg nach|last=NDR|access-date=2018-09-09|language=de|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909112606/https://www.ndr.de/nachrichten/schleswig-holstein/Terrorverdaechtige-Ermittler-zeichnen-Weg-nach,razzia666.html}}&lt;/ref&gt; This was one of the two terrorist cells the Islamic State sent to Europe in 2015 to carry out attacks in Europe, the other carried out the [[نومبر 2015ء دے پیرس حملے]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.ndr.de/nachrichten/hamburg/Mehrjaehrige-Haftstrafen-im-IS-Prozess,terrorprozess132.html|title=Mehrjährige Haftstrafen im IS-Prozess|last=NDR|access-date=2018-09-09|language=de|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312194021/https://www.ndr.de/nachrichten/hamburg/Mehrjaehrige-Haftstrafen-im-IS-Prozess,terrorprozess132.html}}&lt;/ref&gt; In March 2018 a court in Hamburg (German: ''Hanseatische [[Oberlandesgericht]]'') were sentenced in a 30-day trial for being members of the Islamic State terror organisation. The eldest of the three was sentenced to six and a half years in prison, the other two received three years and six months respectively.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
|[[2016 Balkans terrorism plot]]
|17 November 2016
|{{flag|Kosovo}}, {{nowrap|{{flagicon|Macedonia}} [[شمالی مقدونیہ]]}} and {{nowrap|{{flag|Albania}}}}
|18 people were arrested over ten days across Kosovo, Macedonia and Albania, after a suspected plot to attack the Israeli national football team and Israeli supporters during an Albania-Israel match.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Dearden |first=Lizzie |date=17 November 2016 |title=Isis attack on Israeli football team foiled by police at World Cup qualifier in Albania |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/isis-attack-israeli-israel-football-team-police-kosovo-terror-simultaneous-a7422696.html |newspaper=[[The Independent]] |department=World News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite news |last=Stanglin |first=Doug |date=17 November 2016 |title=Kosovo thwarts 'synchronized' Islamic State terror attacks |url=https://www.usatoday.com/story/news/2016/11/17/police-isil-attacks-thwarted-kosovo/94013658/ |newspaper=[[USA Today]] |department=News}}&lt;/ref&gt;{{Update inline|date=June 2018|reason=And then what happened? Were they charged with any crimes? Did they confess? Were they convicted? Were they released the next day? Were all charges dropped? Were the cases thrown out of court?}} Kosovo police said the attack was planned by Islamic terrorists.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
|-
|[[2016 Ludwigshafen bombing plot]]
|26 November 2016
5 December 2016
|{{Flagicon|Germany}} [[Ludwigshafen]], [[جرمنی]]
|A 12-year-old German-[[عراق]]i boy was directed by a 19-year-old [[داعش]] supporter to build [[nail bomb]]s.&lt;ref name=&quot;faz&quot;&gt;[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/anschlagsplaene-in-deutschland-islamist-muss-neun-jahre-in-haft-15541446.html Islamist muss neun Jahre in Haft], Frankfurter Allgemeine&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ind&quot;&gt;[https://www.independent.co.uk/news/world/europe/boy-12-directed-by-isis-nail-bomb-german-christmas-market-ludwigshafen-islamic-state-a7479121.html Isis directs 12-year-old boy to attempt bombing of German Christmas market], Independent.co.uk, 16 December 2016&lt;/ref&gt; One bomb was planted at the local [[Christmas market]] on 26 November and another near a shopping centre on 5 December; both failed to detonate. The 19-year-old along with a 15-year-old girl to whom he was married according to Islamic law also planned an attack against [[امریکی فضائیہ|USAF]] [[Ramstein Air Base]]. The 19-year-old was declared guilty of membership in a terrorist organisation and directing a terrorist attack and sentenced to 9 years in prison by a court in Vienna.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.krone.at/1684864|title=Er war bis in die Zehenspitzen radikalisiert|website=krone.at|language=de|access-date=2018-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=|first=|date=2008|title=Neun Jahre Haft für Terror-Teenie Lorenz K.|journal=JurPC|volume=|pages=6|doi=10.7328/jurpcb/200823226|issn=1615-5335}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.faz.net/1.5541446|title=Anschlagspläne in Deutschland: Islamist muss neun Jahre in Haft|work=FAZ.NET|access-date=2018-09-08|language=de|issn=0174-4909}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[2016 Copenhagen terror plot]]
|November 2016
|{{Flagicon|Denmark}} [[کوپن ہیگن]], [[ڈنمارک]]
|A 19-year-old Syrian refugee who had arrived in Germany in 2015 and had subsequently been radicalized took part in plans to plant bombs in [[کوپن ہیگن]]. In November 2016 he was apprehended while attempting to enter Denmark with matches, batteries and radios under instruction from an accomplice.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.welt.de/politik/deutschland/article165694618/Fluechtling-vor-Gericht-Der-IS-war-mein-Leben.html|title=Ravensburg: Flüchtling vor Gericht – &quot;Der IS war mein Leben&quot;|last=WELT|date=2017-06-19|work=DIE WELT|access-date=2018-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.swp.de/suedwesten/landespolitik/terror-prozess_-spur-fuehrt-von-biberach-nach-schweden-23561735.html|title=Gericht: Terror-Prozess: Staatsanwaltschaft fordert Jugendstrafe von 5 Jahren|last=GmbH|first=Südwest Presse Online-Dienste|date=2017-07-11|work=swp.de|access-date=2018-09-09|language=de-DE|accessdate=2020-10-02|archivedate=2018-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180909112759/https://www.swp.de/suedwesten/landespolitik/terror-prozess_-spur-fuehrt-von-biberach-nach-schweden-23561735.html}}&lt;/ref&gt; In court he maintained he was only a courier to deliver materials to his accomplice in Denmark, while authorities said that the facts that he had not bought a return ticket and had written what were interpreted as farewell letters in his phone pointed towards him having planned to participate in the attacks. He was found to be an IS-sympathizer and to have planned mass murder as part of political violence (German: &quot;''schwerer staatsgefährdender Gewalt''&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sueddeutsche.de/news/panorama/prozesse---ravensburg-fluechtling-raeumt-anschlagsplaene-in-daenemark-teilweise-ein-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-170618-99-896663|title=Flüchtling räumt Anschlagspläne in Dänemark teilweise ein|last=Germany|first=Süddeutsche de GmbH, Munich|website=Süddeutsche.de|language=de|access-date=2018-09-08|archive-date=2018-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908130817/https://www.sueddeutsche.de/news/panorama/prozesse---ravensburg-fluechtling-raeumt-anschlagsplaene-in-daenemark-teilweise-ein-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-170618-99-896663|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wochenblatt-online.de/nachrichten/biberach/tater-zu-100-prozent-is-gefarbt2017-07-13-180329-|title=Täter zu &quot;100 Prozent IS-gefärbt&quot;|access-date=2018-09-09|language=de-de|accessdate=2020-10-02|archivedate=2019-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190420101131/https://www.wochenblatt-online.de/nachrichten/biberach/tater-zu-100-prozent-is-gefarbt2017-07-13-180329-}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.fluechtling-verurteilt-in-ravensburg-mehr-als-sechs-jahre-haft-fuer-terrorplaene.46f6af33-cf24-4d8b-9f21-74a43bb4e666.html|title=Flüchtling verurteilt in Ravensburg: Mehr als sechs Jahre Haft für Terrorpläne|first1=Rüdiger|last1=Bäßler|work=stuttgarter-nachrichten.de|access-date=2018-09-09|language=de-DE|trans-title=More than six years in prison for terrorist plans|accessdate=2020-10-02|archivedate=2020-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001164509/https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.fluechtling-verurteilt-in-ravensburg-mehr-als-sechs-jahre-haft-fuer-terrorplaene.46f6af33-cf24-4d8b-9f21-74a43bb4e666.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=12 July 2017|title=21-årig syrer skal 6,5 år i fængsel for terrorplaner i København|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/21-aarig-syrer-skal-65-aar-i-faengsel-terrorplaner-i-koebenhavn|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-26|website=DR|language=da-DK|quote=Den tyske anklagemyndighed har dog fra retssagens begyndelse ment, at der er klare beviser på, at den tiltalte selv ville begå udåden. Eksempelvis fandt man efter anholdelsen en række breve på hans telefon, som man mener var afskedsbreve. Desuden havde den 21-årige syrer ikke nogen returbillet til Tyskland, han havde intet skiftetøj og næsten ingen penge.}}&lt;/ref&gt; The accused, by then 21 years old, was sentenced by ''Ravensburger [[Judiciary of Germany|Landgericht]]'' in June 2017 to more than six years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.suedkurier.de/region/bodenseekreis/ravensburg/Anschlagsplaene-in-Daenemark-Landgericht-Ravensburg-verurteilt-Fluechtling-zu-ueber-sechs-Jahren-Haft;art372490,9327959|title=Ravensburg: Anschlagspläne in Dänemark: Landgericht Ravensburg verurteilt Flüchtling zu über sechs Jahren Haft|date=2017-07-12|work=[[Südkurier]]|access-date=2018-09-08|language=de}}&lt;/ref&gt; In April 2019, his accomplice, a 32-year-old Syrian refugee living in Malmö, Sweden, was sentenced to 12 years in prison for having planned to plant bombs and to attack people with knives in Copenhagen on behalf of the Islamic State.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dr.dk/nyheder/indland/syrer-doemt-skyldig-i-terrorplaner-i-sagen-med-de-17460-taendstikker|title=Syrer dømt skyldig i terrorplaner i sagen med de 17.460 tændstikker|website=DR|language=da-DK|access-date=2019-04-12|quote=I Tyskland sidder en anden ung syrisk statsborger dømt i samme sag. (Danish)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://doku.nu/2019/01/29/vi-ska-doda-hela-varlden-tills-gud-blir-dyrkad/|title=&quot;Vi ska döda hela världen tills Gud blir dyrkad&quot; – Doku.nu|last=Doku|language=sv-SE|access-date=2019-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=20 May 2019|title=Denmark: Syrian Man Gets Jail for Terror Planning {{!}} Voice of America – English|url=https://www.voanews.com/world-news/europe/denmark-syrian-man-gets-jail-terror-planning|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-25|website=www.voanews.com|language=en|quote=A Syrian asylum seeker in Sweden has received a 12-year prison sentence for planning to explode one or more bombs in Copenhagen and stabbing random people with kitchen knives. The Copenhagen City Court said Monday Moyed Al Zoebi, 32, acted on behalf of the Islamic State group. The court found him guilty last month.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-12-18|title=The 2016 Copenhagen 'Matchstick' Terror Plot and the Evolving Transnational Character of Terrorism in the West|url=https://ctc.usma.edu/2016-copenhagen-matchstick-terror-plot-evolving-transnational-character-terrorism-west/|access-date=2020-07-25|website=Combating Terrorism Center at West Point|language=en-US|archive-date=2020-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200907041517/https://ctc.usma.edu/2016-copenhagen-matchstick-terror-plot-evolving-transnational-character-terrorism-west/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|December 2016
|{{Flagicon|Netherlands}} [[نیدرلینڈز]]
|A 31-year-old man was sentenced to four years for planning a terrorist attack. The court also found him guilty of possessing and distributing jihadist propaganda.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.france24.com/en/20171102-dutch-man-gets-four-years-plotting-terror-attack|title=Dutch man gets four years for plotting terror attack|date=2017-11-02|work=France 24|access-date=2018-09-04}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}&lt;!-- Distributing jihadist propaganda and planning a terrorist attack doesn't necessarily mean that the planned attack was jihadist in motive (though it's very likely). --&gt;
|-
|
|December 2016
|{{Flagicon|Germany}}Berlin, Germany
|A man who arrived in 2011 from Dagenstan and a close acquaintance of the [[2016 Berlin truck attack]], tunisian Anis Amri, planned an attack against a target in Berlin using explosives. The court found that he supported radical islamism and was found guilty of preparing a terrorist attack.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Berlin|first=Berliner Morgenpost-|date=2020-01-24|title=Anschlag in Berlin geplant: Haftstrafe für Islamisten|url=https://www.morgenpost.de/berlin/article228230213/Anschlag-in-Berlin-geplant-Haftstrafe-fuer-Islamisten.html|access-date=2020-07-25|website=www.morgenpost.de|language=de-DE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Helmut Stoltenberg|title=Deutscher Bundestag – Einordnung von Straftaten|language=de|work=Deutscher Bundestag|url=https://www.bundestag.de/presse/hib/696072-696072|access-date=2020-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|27 April 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|A man armed with knives was arrested on 27 April 2017 near [[Parliament Square]] in London.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.svt.se/nyheter/utrikes/man-greps-med-vapen-utanfor-parlamentet-i-london|title=Knivbeväpnad man greps utanför parlamentet i London|last=Nyheter|first=SVT|date=2017-04-27|work=SVT Nyheter|access-date=2018-07-21|language=sv}}&lt;/ref&gt; He was found to have planned a knife attack. He declared himself to investigators to be an Islamic warrior ([[Mujahideen|mujahid]]) and that he was engaged in jihad.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/terror-attack-westminster-khalid-ali-knives-taliban-bomb-whitehall-parliament-a8456801.html|title=Taliban bombmaker who attempted Westminster knife attack jailed for life|work=The Independent|access-date=2018-07-21}}&lt;/ref&gt; In July 2018, he was sentenced to 25 years in prison for preparing terrorist acts in Britain and a minimum of 40 years for previously having made explosives for the Taliban in Afghanistan.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/news/uk-news/breaking-westminster-knife-attacker-jailed-12954038|title=Westminster knife attacker who plotted attack on MPs jailed for 40 years|last=McCahill|first=Elaine|date=2018-07-20|work=mirror|access-date=2018-07-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|July 2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[Redhill, Surrey]], [[مملکت متحدہ]]
|A 17-year-old boy was arrested in July 2017. He pleaded guilty to disseminating violent Islamic State propaganda prior to the trial. On his mobile phone, police found chat conversations where he discussed stabbing attacks and suicide attacks. In March 2019 he was convicted of planning a terror attack.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-45978500|title=Teen guilty of hunting knife terror plot|last=Simone|first=Daniel De|date=2019-03-08|work=|access-date=2019-03-09|quote=Ahead of trial he pleaded guilty to four counts of disseminating violent IS propaganda.}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|2017
|{{Flagicon|United Kingdom}} [[لندن]], [[مملکت متحدہ]]
|Four women were arrested in 2017 for planning attacks, including one on the [[برٹش میوزیم]]. In 2018 they were convicted on terrorist charges, with one of the women becoming the youngest female terrorist linked to the Islamic State.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/jun/04/how-london-teenager-plotted-attacks-with-all-female-terror-cell|title=How London teenager plotted attacks with all-female terror cell|last=Khomami|first=Nadia|date=2018-06-04|website=the Guardian|access-date=2018-08-09}}&lt;/ref&gt; Three of the four were found guilty of involvement in planning attacks,&lt;ref name=&quot;Gdn3818&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/aug/03/teenager-safaa-boular-jailed-for-life-over-british-museum-bomb-plot|title=Teenager jailed for life over British Museum bomb plot|last=Gayle|first=Damien|date=3 August 2018|work=The Guardian|accessdate=9 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gdn15618&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/jun/15/all-female-terror-cell-rizlaine-boular-mina-dich-jailed-over-london-knife-plot|title=Members of all-female terror cell jailed over London knife plot|last=Khomani|first=Nadia|date=15 June 2018|work=The Guardian|accessdate=9 August 2018}}&lt;/ref&gt; while the fourth was found guilty of failing to disclose information about the plots.&lt;ref name=&quot;Gdn22618&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/jun/22/khawla-barghouthi-jailed-not-alerting-uk-authorities-terrorist-plot|title=Woman jailed for not alerting UK authorities to friend's terrorist plot|last=Press Association|date=22 June 2018|work=The Guardian|accessdate=9 August 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|26 April 2018
|{{flagicon|Italy}} [[ناپولی]], [[اطالیہ]]
|A car ramming was thwarted by police in [[ناپولی]] after the arrest of a man of [[گیمبیا]] origins. He pledged allegiance to the Islamic State leader.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Chi è il richiedente asilo che voleva compiere un attentato a Napoli|url=https://www.agi.it/cronaca/gambiano_attentato_napoli_telegram-3818504/news/2018-04-26/|date=26 April 2018}}&lt;/ref&gt;{{Attribution needed|reason=Who says this is Islamic terrorism? As it is a contentious WP:LABEL, it should always be attributed.|date=June 2020}}
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|30 April 2018
|{{Flagicon|Sweden}}Sweden
|On 30 April 2018, 46-year-old man who had arrived as a refugee from [[ازبکستان]] was arrested when police searched and found explosives on his property. In March 2019 he was sentenced to 7 years in prison for planning a terrorist attack in Sweden in the name of the Islamic State and financing serious crime. He was also given a deportation order and a ban from returning to Sweden again.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/brottscentralen/david-idrissons-forandring-fran-snickare-till-terroratalad-/|title=David Idrissons förändring – från snickare till terroråtalad|website=www.expressen.se|language=sv|access-date=2019-03-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/brottscentralen/han-riskerar-fangelse-for-forberedelse-till-terrorbrott/|title=Han skulle spränga i Sverige – i IS namn {{!}} Brottscentralen {{!}} Expressen|website=www.expressen.se|language=sv|access-date=2019-03-09}}&lt;/ref&gt; Four other men were sentenced for falsifying documents or financing serious crime and received prison sentences ranging from 1 to 6 months in prison.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;
|-
|[[2018 Cologne terrorist plot]]
|13 June 2018
|{{Flagicon|Germany}} Germany
|A Tunisian man was convicted for attempting to use a biochemical weapon to conduct a terrorist attack in the name of the Islamic State. He had previously twice tried to join the Islamic State unsuccessfully. In March 2020 he was sentenced to 10 years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aawsat.com/english/home/article/2203691/german-court-hands-tunisian-10-year-sentence-ricin-bomb-plot|title=German Court Hands Tunisian 10-Year Sentence for Ricin Bomb Plot|website=Asharq AL-awsat|language=en|access-date=2020-03-30|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329180029/https://aawsat.com/english/home/article/2203691/german-court-hands-tunisian-10-year-sentence-ricin-bomb-plot|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Press|first=The Associated|url=https://www.nytimes.com/aponline/2020/03/26/world/europe/ap-eu-germany-ricin-plot.html|title=German Court Convicts Islamist of Ricin Bomb Plot|date=2020-03-26|work=The New York Times|access-date=2020-03-30|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|date=29 June 2020|title=Oberlandesgericht Düsseldorf: Rizin-Bombenbau in Köln: Urteil gegen die Ehefrau|url=https://www.olg-duesseldorf.nrw.de/behoerde/presse/Presse_aktuell/20200629_PM_Rizin2/index.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726052545/https://www.olg-duesseldorf.nrw.de/behoerde/presse/Presse_aktuell/20200629_PM_Rizin2/index.php|archive-date=26 July 2020|access-date=2020-07-26|website=www.olg-duesseldorf.nrw.de|quote=Gemeinsam mit ihrem Ehemann hatte die Angeklagte ab September 2017 einen jihadistisch motivierten Sprengstoffanschlag in Deutschland vorbereitet, bei dem das tödliche Gift Rizin über eine Splitterbombe verbreitet werden sollte, um &quot;Andersgläubige&quot; zu töten.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=|title=Oberlandesgericht Düsseldorf: Urteil gegen Kölner Rizin-Bombenbauer|url=https://www.olg-duesseldorf.nrw.de/behoerde/presse/Presse_aktuell/20200327_PM_Urteil-Rizin/index.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726052238/https://www.olg-duesseldorf.nrw.de/behoerde/presse/Presse_aktuell/20200327_PM_Urteil-Rizin/index.php|archive-date=2020-07-26|access-date=2020-07-26|website=www.olg-duesseldorf.nrw.de|quote=Gemeinsam mit seiner Ehefrau hatte der Angeklagte ab September 2017 einen jihadistisch motivierten Sprengstoffanschlag in Deutschland vorbereitet, bei dem das tödliche Gift Rizin über eine Splitterbombe verbreitet werden sollte, um &quot;Andersgläubige&quot; zu töten.}}&lt;/ref&gt;
In June 2020, [[Oberlandesgericht]] [[ڈسلڈورف]] found the man's wife guilty of preparing a bombing alongside her husband in order to kill &quot;infidels&quot;.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|2018
|{{flag|Kosovo}}
|A group in Kosovo with plans to attack multiple targets including [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس]] soldiers and orthodox churches were arrested in 2018. Three men and one woman with connections to the Islamic State were convicted of planning terrorist attacks and sentenced to between 1 and 10 years in prison. An additional two people were convicted of failing to report the plans.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://7dnews.com/news/kosovo-sentences-four-over-terrorism-charges|title=Kosovo Sentences Four over Terrorism Charges|website=7dnews.com|access-date=2019-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kossev.info/pristina-a-group-sentenced-for-an-attempted-terrorist-attacks-on-the-mitrovica-church-clubs-in-gracanica-and-kfor/|title=Pristina: A group sentenced for an attempted terrorist attacks on the Mitrovica church, clubs in Gracanica and KFOR|last=KoSSev|date=2019-09-04|website=KoSSev|language=sr-RS|access-date=2019-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2019-09-08|title=Four people in Kosovo convicted for planning terrorist attacks, including in Belgium|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/justice-belgium/67260/four-people-in-kosovo-convicted-for-planning-terrorist-attacks-including-in-belgium/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-09-09|website=The Brussels Times|language=en|quote=Three men and one woman, two of whom are Belgian nationals, have been convicted for having connections to IS.}}&lt;/ref&gt;
|-
|&lt;center&gt;–&lt;/center&gt;
|August 2019
|{{Flagicon|Germany}} [[شلسویگ-ہولشتائن]], Germany
|Three Iraqi refugees were apprehended in Dithmarschen by special police units, among the latter a [[GSG 9]] unit. They came under suspicion after having accessed bomb making instructions, made bomb tests, attempted to acquire bomb fuses and a handgun and taken driving lessons in order to do a vehicle ramming attack.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2019-01-30|title=Drei Iraker unter Terrorverdacht festgenommen|url=https://www.merkur.de/politik/drei-iraker-unter-terrorverdacht-festgenommen-zr-11607744.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-29|website=www.merkur.de|language=de}}&lt;/ref&gt; The trial concluded in November 2019. According to the Hamburg Oberlandesgreicht, it was proven two of the accused, cousins who arrived in 2016 in Germany, wanted to kill as many &quot;infidels&quot; as possible in a bomb attack motivated by Islamism and they were sentenced to almost five years in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=2019-11-13|title=&quot;Dilettantisches Vorgehen&quot;: Anschlag geplant: Iraker in Hamburg verurteilt|url=https://www.mopo.de/hamburg/polizei/-dilettantisches-vorgehen--anschlag-geplant--iraker-in-hamburg-verurteilt-33461974|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-29|website=MOPO.de|language=de-DE|quote=en. Die Richterin am Oberlandesgericht in Hamburg sah es am Mittwoch als erwiesen an, dass die beiden 23-Jährigen bei einem islamistisch motivierten Sprengstoffanschlag möglichst viele „Ungläubige“ töten wollten.}}&lt;/ref&gt; The third accused was found guilty of trying to procure the handgun and sentenced to one year and nine months in prison.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=NDR|title=Urteil im Terror-Prozess: Fast fünf Jahre Haft|url=https://www.ndr.de/nachrichten/hamburg/Urteil-im-Terror-Prozess-Fast-fuenf-Jahre-Haft,terrorprozess138.html|access-date=2020-07-29|website=www.ndr.de|language=de}}&lt;/ref&gt;
|}

== دہشت گردی دا جواب ==
{{Vertical bar chart|2006|18=395|color=green|full_name=Arrests for suspicion of jihadist-related terrorist offences&lt;br /&gt;in the European Union 2006–2019|position=right|28=436|27=2019|26=511|25=2018|24=705|23=2017|22=718|21=2016|20=687|19=2015|17=2014|257|16=216|15=2013|14=159|13=2012|12=122|11=2011|10=179|9=2010|8=110|7=2009|6=187|5=2008|4=201|2007|note=&lt;small&gt; {{legend|#27c600|Europol annual number of arrests. TE SAT reports 2008,&lt;ref name=&quot;TESAT2008&quot; /&gt; 2010,&lt;ref name=&quot;TESAT2010&quot; /&gt; 2014,&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/europol_tsat14_web_1.pdf|title=EUROPEAN UNION TERRORISM SITUATION AND TREND REPORT 2014|last=|first=|publisher=[[Europol]]|year=2014|isbn=978-92-95078-87-1|location=|pages=22}}&lt;/ref&gt;}} 2016,&lt;ref name=&quot;Europol16&quot; /&gt; 2017,&lt;ref name=&quot;Europol17&quot; /&gt; 2018,&lt;ref name=&quot;Europol18&quot; /&gt; 2019,&lt;ref name=&quot;Europol19&quot; /&gt; 2020.&lt;ref name=&quot;Europol20&quot; /&gt;&lt;/small&gt;}}

یوروپول دے مطابق ، یوروپی یونین وچ جہادیاں تو‏ں وابستہ دہشت گردی د‏‏ی وارداتاں دے شبے وچ گرفتار افراد د‏‏ی تعداد 2014 وچ 395 تو‏ں ودھ ک‏ے 2015 وچ 687 ہوگئی۔ &lt;ref name=&quot;Europol16&quot;/&gt;

2015 وچ ، سب تو‏ں زیادہ گرفتاریاں فرانس (377) ، اس دے بعد اسپین (75) تے بیلجیم (60) وچ ہوئی۔ برطانیہ دے اعدادوشمار دستیاب نئيں سن ۔ &lt;ref name=&quot;Europol16&quot;/&gt; 2015 دے دوران ، دہشت گردی تو‏ں متعلق 527 فیصلےآں وچو‏ں جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق فیصلے 198 سن ۔ جہادی دہشت گردی د‏‏ی اوسط سزا 2014 وچ 4 سال تو‏ں ودھ ک‏ے 6 سال ہوگئی۔ آسٹریا ، بیلجیم ، ڈنمارک تے سویڈن وچ ، دہشت گردی دے تمام فیصلے جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔

2016 وچ ، مجموعی طور اُتے 718 افراد نو‏‏ں یورپی یونین وچ جہادی تو‏ں متعلق دہشت گردی دے جرائم دے شبہ وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol17&quot;/&gt; 2016 دے دوران ، جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق 358 فیصلے یورپی یونین د‏‏ی عدالتاں دے ذریعہ پہنچائے گئے ، دہشت گردی دے تمام فیصلےآں د‏‏ی اکثریت۔ بیلجیئم وچ سب تو‏ں زیادہ 138 فیصلے ہوئے۔ جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق آسٹریا ، بیلجیم ، ایسٹونیا ، فن لینڈ ، فرانس ، اٹلی ، پرتگال تے سویڈن وچ دہشت گردی دے تمام فیصلے۔ جہادی دہشت گردی دے مجرماں وچ سزا یافتہ افراد وچو‏ں 22 خواتین سن ، ایداں دے جرائم نو‏‏ں اوسطا 5 سال قید د‏‏ی سزا سنائی گئی۔

گڈی تو‏ں ٹکرانے والے حملے دے بعد ، {{کون سا|date=January 2019}} &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; یورپی ملکاں نے پیدل چلنے والے علاقےآں نو‏‏ں رکاوٹاں تو‏ں آراستہ کرنا شروع کيتا۔ &lt;ref name=&quot;:6&quot;/&gt;

&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:اسلوب نامہ/زیر نظر لفظاں|&lt;span title=&quot;The material near this tag possibly uses too vague attribution or weasel words. (January 2019)&quot;&gt;کون سا؟&lt;/span&gt;]]''&lt;/sup&gt;

2017 وچ ، گرفتاریاں د‏‏ی کل تعداد 705 سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol18&quot;/&gt; 2017 دے دوران ، یورپی یونین د‏‏ی عدالتاں دے ذریعہ جہادی دہشت گردی تو‏ں متعلق 352 فیصلے پہنچائے گئے ، دہشت گردی د‏‏ی تمام سزائاں د‏‏ی ایہ اکثریت سی (569) اوسط سزا 5 سال قید وچ رہی۔ سب تو‏ں زیادہ جہادی سزائاں والا ملک فرانس وچ 114 سی۔ &lt;ref name=&quot;Europol18_p58&quot;&gt;{{حوالہ کتاب|url=https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat_2018.pdf|title=European Union Terrorism Situation and Trend Report 2018 (TE SAT 2018)|last=|first=|date=2018|publisher=[[Europol]]|isbn=978-92-95200-91-3|location=|pages=58|access-date=23 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180620144052/https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/tesat_2018.pdf|archive-date=20 June 2018}}&lt;/ref&gt;

2017 وچ ، یورپی یونین دے انسداد دہشت گردی دے کوآرڈینیٹر گیلس ڈی کیریچو دے مطابق ، برطانیہ وچ کِسے وی یورپی ملک دے سب تو‏ں زیادہ معروف اسلامی بنیاد پرست 20 تو‏ں 25 ہزار دے نیڑے سن ۔ ڈی کیریچو نے کہیا کہ انہاں وچو‏ں تن ہزار نو‏‏ں ایم آئی 5 تے 500 دے ذریعہ براہ راست خطرہ سمجھیا جاندا سی تے اوہ مسلسل نگرانی وچ سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/islamist-extremists-uk-highest-number-europe-25000-terror-threat-eu-official-isis-islam-britain-a7923966.html|title=Britain has more Islamist extremists than any other EU country|date=2017-09-01|website=The Independent|accessdate=2018-12-08}}&lt;/ref&gt;

آسٹریا ، بیلجیم ، ڈنمارک ، فرانس ، نیدرلینڈز ، تے برطانیہ نے متعدد یورپی ملکاں وچ قانونی تبدیلیاں کيتیاں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جے اوہ دہری شہریت رکھدے نيں تاں دہشت گردی وچ ملوث افراد د‏‏ی شہریت تو‏ں محروم ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔

{| class=&quot;wikitable&quot;
! آرٹیکل
! تریخ
! مقام
|-
| آپٹریشن سینٹینیل
| 12 جنوری 2015۔ جاری اے 
|[[null|ربط=|حدود]] [[فرانس]]
|-
| بیلجیم وچ انسداد دہشت گردی د‏‏ی 2015 د‏‏ی کاروائیاں
| 15 جنوری 2015
|[[null|ربط=|حدود]] [[ویوویرز|وویریرس]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-30840160|title=Belgian anti-terror raid in Verviers 'leaves two dead'|date=15 January 2015|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt;
|-
| آپریشن روبن
| 6–7 مئی 2015
|[[null|ربط=|حدود]] [[سرپسکیا|ریپبلکا سریپسکیا]] ، [[بوسنیا تے ہرزیگووینا|بوسنیا تے ہرزیگوینا]]
|-
| 2015 سینٹ ڈینس چھاپہ
| 17-18 نومبر 2015
|[[null|ربط=|حدود]] [[سینٹ-ڈینس|سینٹ ڈینس]] ، [[فرانس]]
|-
| برسلز پولیس دا چھاپہ
| 15-18 مارچ 2016
|[[null|ربط=|حدود]] [[برسلز]] ، [[بلجئیم|بیلجیم]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-35809974|title=Brussels raid: Suspect killed in anti-terror operation|date=15 March 2016|website=BBC News|accessdate=15 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 بلقان وچ دہشت گردی دا منصوبہ
| 4–16 نومبر 2016
|[[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Kosovo}} ، [[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Macedonia}} ، [[null|ربط=|حدود]] {{پرچم|Albania}}
|-
| سینٹ پیٹرزبرگ دا چھاپہ
| 13–14 دسمبر 2017
|[[null|ربط=|حدود]] [[سینٹ پیٹرز برگ|سینٹ پیٹرزبرگ]] ، [[روس]] &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-fsb-detention/russia-detains-seven-members-of-islamic-state-cell-planning-attack-ifax-idUSKBN1E91AT?il=0|title=Russia detains seven members of Islamic State cell planning attack|date=13 December 2017|accessdate=14 December 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ہور ویکھو ==
{{Portal|یورپ|اسلام}}

* [[دہشت گردی]]
* [[اسلام تے تشدد]]
* [[داعش تو‏ں منسلک دہشت گردی دے واقعات د‏‏ی لسٹ]]
* [[دہشت گردی د‏‏ی حکمت عملی دے طور اُتے چھرا گھونپنا]]
* [[گڈیاں تو‏ں ٹکرانے والا حملہ]]

== نوٹ ==
 {{Notelist}}

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}

{{Islamic terrorism in Europe}}

[[گٹھ:یورپ وچ اسلامی دہشت گردی| ]]
[[گٹھ:2018ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2017ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2016ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2015ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:2014ء وچ دہشت گردی]]
[[گٹھ:یورپ وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]]</text>
      <sha1>0vtg84elhyh3dv9u7dr1p0giygzxhkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہم جنس پسندی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90656</id>
    <revision>
      <id>711871</id>
      <parentid>707729</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187859" sha1="jn7bvnx2rj10hwk9ka6oaxbi05ban5y" xml:space="preserve">[[File:2011 TW-KHH 2nd LGBT Pride DSC7323 (6181587842).jpg|thumb]]
[[File:NYC Pride Parade 2012 - 072 (7457208302).jpg|thumb]]
[[تصویر:Societal attitudes towards homosexuality 2013.svg|thumb|کھبے|2013 وچ اک رسرچ، جس وچ لوکاں نے کہیا کہ ’’آہو، ہم جنسی صحیح اے ‘‘۔ ہاں کرن والے ملکاں دے فیصد:
{{نقشیاں دا حاشیہ|#b90080|81% - 90%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#640091|71% - 80%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#6400ff|61% - 70%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#419bb9|51% - 60%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#005a00|41% - 50%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#007d55|31% - 40%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#7d7d55|21% - 30%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#7d5555|11% - 20%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#4b001d|1% - 10%}}
{{نقشیاں دا حاشیہ|#c0c0c0|No data}}]]

[[فائل:World laws pertaining to homosexual relationships and expression.svg|thumb|عالمی قوانین ،س]]
'''ہ‏‏م جنس پسندی'''، '''ہ‏‏م جنس پرستی''' یا '''ہم جنسیت''' (انگریزی: '''Homosexuality''') اک ہی [[جنس]] یا صنف دے حامل افراد دے وچکار پائے جان آلی رومانوی کشش، جنسی کشش یا جنسی رویہ ا‏‏ے۔ اک [[جنسی رجحان]](sexual orientation) دے طور اُتے اسی جنسیت ہ‏‏م جنس لوکاں د‏‏ی طرف &quot;جذبات‏ی، رومانوی تے جنسی کشش د‏‏ی مستقل صورت ا‏‏ے۔&quot; ایہ &quot;اک شخص دے احساس د‏ی شناخت دا وی حوالہ اے جس د‏‏ی بنیاد انہاں میلانات، متعلقہ رویاں تے [[ایل جی بی ٹی کمیونٹی|دوسرےآں د‏‏ی کمیونٹی]] د‏‏ی ر کنیت اے جو اک ورگی دلچسپیاں ونڈدے ني‏‏‏‏ں۔&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx &quot;Sexual orientation, homosexuality and bisexuality&quot;]۔ American Psychological Association. Archived from [http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx the original] on 8 اگست 2013. Retrieved اگست 12, 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf &quot;Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(…) – APA California Amicus Brief — As Filed&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |date=2012-01-18 }} (PDF)۔ p. 30. Retrieved 12 اگست 2017.&lt;/ref&gt;

ہم جنسیت، مخالف جنسیت تے دوجنسیت دے نال نال مخالف جنسی – اسيں جنسی مسلسلہ (heterosexual–homosexual continuum) دے اندر [[جنسی رجحان]] د‏‏ی تن اہ‏م درجہ بندیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; سائنس دان [[جنسی رجحان]] د‏‏ی صحیح وجہ نئيں جاندے، لیکن انہاں دا یقین اے ایہ جینیات‏ی، ہارمونی تے ماحولیا‏ت‏ی اثرات دا اک پیچیدہ تعامل اے &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Frankowski BL; American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence (جون 2004)۔ [http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long &quot;Sexual orientation and adolescents&quot;]۔ ''Pediatrics''۔ '''113''' (6): 1827–32. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15173519 15173519]۔ doi:[https://doi.org/10.1542/peds.113.6.1827 10.1542/peds.113.6.1827]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Mary Ann Lamanna; Agnes Riedmann; Susan D Stewart (2014)۔ [https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82 ''Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society'']۔ Cengage Learning. p. 82. &lt;nowiki&gt;ISBN 1305176898&lt;/nowiki&gt;۔ Retrieved فروری 11, 2016. &lt;q&gt;The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established – nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors.۔۔is shaped at an early age.۔۔[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010)۔&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Gail Wiscarz Stuart (2014)۔ [https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502 ''Principles and Practice of Psychiatric Nursing'']۔ Elsevier Health Sciences. p. 502. &lt;nowiki&gt;ISBN 032329412X&lt;/nowiki&gt;۔ Retrieved فروری 11, 2016. &lt;q&gt;No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt; تے اسنو‏ں اک چناؤ وی نئيں سمجھدے۔&lt;ref&gt;Gloria Kersey-Matusiak (2012)۔ [https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169 ''Delivering Culturally Competent Nursing Care'']۔ Springer Publishing Company. p. 169. &lt;nowiki&gt;ISBN 0826193811&lt;/nowiki&gt;۔ Retrieved فروری 10, 2016. &lt;q&gt;Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; اوہ حیاتیات د‏‏ی بنیاد پہ قائم کیتے گئے نظریات د‏‏ی تائید کردے نيں،&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; جس دا رخ جینیات‏ی عوامل، ابتدائی رحم دا ماحول، دونے یا جینیات‏ی تے معاشرتی عوامل د‏‏ی شمولیت اے &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx &quot;Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality&quot;]۔ The Royal College of Psychiatrists. Retrieved 13 جون 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Långström, N.; Rahman, Q.; Carlström, E.; Lichtenstein, P. (2008)۔ &quot;Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden&quot;۔ ''Archives of Sexual Behavior''۔ '''39''' (1): 75–80. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18536986 18536986]۔ doi:[https://doi.org/10.1007/s10508-008-9386-1 10.1007/s10508-008-9386-1]۔&lt;/ref&gt; ایسا کوئی مستحکم ثبوت موجود نئيں اے جو ایہ تجویز کرسک‏‏ے کہ جنسی رجحان اُتے والدین د‏‏ی تربیت یا ابتدائی بچپن دے تجربات کردار ادا کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; جدو‏ں کہ کچھ لوکاں دا یقین اے کہ اسيں جنسی سرگرمی غیر فطری ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Robinson, B. A. (2010)۔ [http://www.religioustolerance.org/hom_fixe.htm &quot;Divergent beliefs about the nature of homosexuality&quot;]۔ Religious Tolerance.org. Retrieved 12 ستمبر 2011.&lt;/ref&gt; سائنسی تحقیق دے مطابق انسانی جنسیت وچ اسيں جنسیت اک نارمل تے قدرتی متنوعیت اے، اس وچ تے نہ ایہ ازخود منفی نفسیا‏‏تی اثرات دا ذریعہ ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 &quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health&quot;]۔ Pan American Health Organization. Archived from the original on 23 مئی 2012. Retrieved 26 مئی 2017&lt;/ref&gt; [[جنسی رجحان]] نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی نفسیا‏‏تی مداخلت دے استعمال کیت‏‏ی تائید وچ ناکافی ثبوت ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts]&lt;/ref&gt;

ہ‏‏م جنس پرست لوکاں دے لئی سب تو‏ں عام اصطلاحات وچ عورتاں دے لئی لیسبئین (lesbian) تے مرداں دے لئی گے (gay) اے، اُتے اسيں جنسی عورتاں تے مرداں دونیں دا حوالہ دیݨ لئی عام طور تے گے (gay) د‏‏ی اصطلاح استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ وکھری وجوہات د‏‏ی بنا تے محققاں دے لئی ایہداں دے لوکاں د‏‏ی تعداد دے تناسب دا قابل اعتماد اندازہ لگانا اوکڑ اے جیہڑے آپنے آپ نو‏‏ں گے (gay) یا لیسبیئن (lesbian) دے طور تے شناخت کراندے نيں تے ہ‏‏م جنس تو‏ں جنسی تجربات رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بشمول بیشتر اسيں جنسی مرد تے عورتاں [[ہوموفوبیا]] (Homophobia) تے ہیٹروسیکسٹ (Heterosexist)تفریق د‏‏ی وجہ تو‏ں کھل دے خود د‏‏ی شناخت نئيں کراندے۔ &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;LeVay, Simon (1996)۔ ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality]۔'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt; ہ‏‏م جنس پسند رویہ بوہت سارے غیر انسانی حیوانی انواع وچ مشاہد تے دستاویز کيتا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;Harrold, Max (16 فروری 1999)۔ [http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996 &quot;Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity&quot;]۔ The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia. Retrieved 10 ستمبر 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;Bagemihl, Bruce (1999)، [https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC ''Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity'']، St. Martin's Press, ISBN 0-312-19239-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006)، Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''۔ ''The Medical News''، 23 اکتوبر 2006][https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx Archived] 10 فروری 2011 at the Wayback Machine.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds&quot;]۔ ''ScienceDaily''۔&lt;/ref&gt;

بہت سارے گے [gay] تے لیسبئین [lesbian] لوک ہ‏‏م جنس تعلقات وچ وابستہ ہُندے نيں، بھاویں حال ای وچ [[مردم شماری]] فارم تے سیاسی حالات نے انہاں دے ظاہر ہونے تے شمار کیتے جان نو‏‏ں تقویت دتی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids]

[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=2016-03-29 }}

[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children]

[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=2011-07-17 }} 17 جولائ‏ی 2011 at the Wayback Machine.

[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase]

[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=2013-04-30 }}

[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=2014-10-26 }}

[https://archive.ph/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma]

[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=2011-07-27 }} 27 جولائ‏ی 2011 at the Wayback Machine.&lt;/ref&gt; ایہ تعلقات نفسیا‏‏تی ضرورت دے لحاظ تو‏ں مخالف جنس پرست تعلقات دے برابر ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ہ‏‏م جنس پرست تعلقات تے اعمال نو‏‏ں سراہا گیا اے، اس دے نال نال ریکارڈ کيتی گئی تریخ بھر وچ مذمت وی کيتی گئی اے جو اس پہ منحصر کردی اے کہ اوہ کس قسم دے نيں تے کس سبھیاچار وچ واقعہ ہوئے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] [https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Archived] 26 جولائ‏ی 2011 at the Wayback Machine.۔ ''American Psychiatric Association''۔&lt;/ref&gt; انیہويں صدی دے اختتام دے بعد تو‏ں ہ‏‏م جنس پرست افراد د‏‏ی حمایت وچ نموداری، پہچان تے قانونی حقوق د‏‏ی ودھدی ہوئی عالمی تحریک چلی آ رہی اے بشمول ہ‏‏م جنس شادی دے حقوق تے شہریاں د‏‏ی تنظیماں، بچے گود لینے تے والدین بننے دے حقوق، ملازمت، فوجی خدمات، صحت تے دیکھ بھال تک برابر رسائی تے ہ‏‏م جنس پرست اقلیت دے تحفظ دے لئی انہاں پہ استعمال ہونے والے دھونس دے خلاف [[قانون سازی]] دا تعارف۔

== تریخ ==
ہ‏‏م جنس تعلقات د‏‏ی جانب سماجی رویے وقت تے جگہ دے لحاظ تو‏ں مختلف نيں: معاشرے دے سبھی مرداں دا ہ‏‏م جنس تعلقات وچ مشغول ہونے د‏‏ی توقع رکھنا تو‏ں لے ک‏ے بے تکلف میل جول، پسندیدگی تے رضامندی، اس عمل نو‏‏ں معمولی گناہ دے طور اُتے دیکھنے تو‏ں، قانون دے ذریعے دبانے تو‏ں، عدالدی طریقہ کار تے نفاذ دے ذریعے، موت د‏‏ی سزا دے تحت پابندی عائد کرنے وچ ۔

پہلے از صنعت د‏‏ی ثقافتاں دے تاریخی تے نسلی مطالعہ د‏‏ی تفصیلی تالیف وچ &quot;ہ‏‏م جنس پرستی 42 ثقافتاں وچو‏ں 41٪ دے نزدیک سخت نامنظور سمجھی گئی، 21٪ نو‏‏ں قبول سی یا نظرانداز کردتی گئی تے 12٪ دے بھانے اس دا کوئی تصور نئيں سی۔ نسلی اعتبار تو‏ں 70 وچو‏ں 59٪ دا کہنا سی پئی ہ‏‏م جنس پرستی وجود نئيں رکھدی یا بہت گھٹ تعداد وچ اے تے 41٪ دے نزدیک ایہ وجود رکھدی اے تے بہت عام ا‏‏ے۔&quot;&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, جون Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

ابراہیمی مذاہب دے زیر اثر ثقافتاں وچ قانون تے کلیسا نے [[دبری جماع]] نو‏‏ں قانون الہی د‏‏ی خلاف ورزی یا فطرت دے خلاف جرم قرار دتا۔ البتہ مرداں دے وچکار مقعد جنسی تو‏ں انکار مسیحی عقیدے د‏‏ی پیشن گوئی کردا ا‏‏ے۔ [[قدیم یونان]] وچ ہ‏‏م جنس پرستی عام تھی؛ &quot;غیر فطری” تو‏ں افلاطون دا پتا لگایا جا سکدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;… sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

بہت ساریاں تاریخی شخصیتاں ، بشمول سقراط، لارڈ برائین، ایڈورڈ دوم تے ہارڈئین،&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; نے گے تے بائیسیکشول د‏‏ی اصطلاح اپنے اُتے لاگو کيت‏یاں نيں۔

=== افریقہ ===
تریخ وچ ممکنہ ہ‏‏م جنس پرست جوڑے دے پہلے ریکارڈ دا حوالہ عام طور تے اک قدیم مصری مرد جوڑے ‘خنم حوطپ تے نائن خخنم’ دا دتا جاندا اے جیہڑا اندازً 2400 [[ق م]] وچ رہے سن ۔ اس جوڑے د‏‏ی شبیہ نَک تے بوسہ لیݨ والی حالت وچ اتاری گئی اے جیہڑا مصری آرٹ وچ سب تو‏ں ودھ یگانگت ظاہر کرن والا اک انداز اے تے انہاں نو‏ں گھیرے ہوئے جیہڑے لوک نظر آندے نيں اوہ خورے انہاں دے وارثین ني‏‏‏‏ں۔ ماہرین بشریات سٹیفن مورے تے ول روسکو نے بیان کيتا اے کہ لیسوتھو وچ خواتین سماجی طور اُتے منظور شدہ، لمے عرصے دے شہوانی تعلق وچ استوار رہیاں نيں جسنو‏ں موٹسوال کہندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Murray, Stephen (ed.); Roscoe, Will (ed.) (1998)۔ ''Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities''۔ New York: St. Martin's Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-312-23829-0&lt;/nowiki&gt;۔&lt;/ref&gt; ماہر بشریات ایوانز-پریٹچرڈ وی دسدا اے کہ شمالی کانگو وچ نر آزاندے جنگنجو باقاعدہ طور اُتے بارہ تو‏ں ویہہ سال دے درمیان وچ دے نر نوجوان پریمئاں نو‏‏ں اٹھا لیندے جو گھریلو کماں وچ مدد کردے تے وڈی عمر دے خاونداں دے نال لتاں دے وچولے جنسی عمل (intercrural sex) وچ حصہ لیندے۔&lt;ref&gt;Evans-Pritchard, E. E. (1970)۔ &quot;Sexual Inversion among the Azande&quot;۔ ''American Anthropologist''۔ '''72''' (6): 1428–1434. doi:[https://doi.org/10.1525/aa.1970.72.6.02a00170 10.1525/aa.1970.72.6.02a00170]۔&lt;/ref&gt;
[[فائل:Catlin - Dance to the berdache.jpg|alt=دو روح انسان دے جشن وچ تقریبی ناچ|thumb|دو روح انسان دے جشن دے لئی رسمی رقص
George Catlin (1796–1872); Smithsonian Institution, Washington, DC]]

=== امریکا ===
یورپی نوآبادی تو‏ں پہلے امریکا دے مقامی باشندےآں دے درمیان وچ ہ‏‏م جنس تو‏ں جنسی تعلق د‏‏ی اک عام قسم دو روح (Two-Spirit) فرد د‏‏ی فکر دا مرکز سی۔ عام طور تے اجیہا فرد مڈھلا جیون وچ تسلیم ک‏ر ليا جاندا سی، والدین ایہداں دے بچے نو‏‏ں اپنے راستے دا چناؤ دیندے جے بچہ کوئی اک کردار قبول کردا تاں اس د‏ی مناسب انداز وچ پرورش کردے تے اوہ اپنی صنف تو‏ں متعلق روایات نو‏‏ں سیکھدا رہندا جس دا اس نے چناؤ کيتا سی۔ دو روح انسان عام طور تے شَمَن سن تے عام شَمَناں تو‏ں زیادہ اقتدار حاصل کرن دے طور تے قابل احترام سن ۔ انہاں د‏‏ی جنسی زندگی قبیلے دے عام ہ‏‏م جنس ارکان دے نال سی۔

ہ‏‏م جنس پرست تے مخنث افراد لاطینی امریکا وچ پہلے از فتح کردہ ہور تہذیباں وچ وی عام سن، جداں کہ آزٹیک، مایا، کیچووا، موشیز، زاپوٹیک تے برازیل دے ٹپنامبا۔&lt;ref&gt;Murray, Stephen (2004)۔ [https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html &quot;Mexico&quot;]۔ In Claude J. Summers. ''glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture''۔ glbtq, Inc. Archived from [http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html the original] on 2 نومبر 2007. Retrieved 1 اگست 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pablo, Ben (2004)، [https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html &quot;Latin America: Colonial&quot;]، ''glbtq.com''، archived from [http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html the original] on 11 دسمبر 2007, retrieved 1 اگست 2007&lt;/ref&gt;

ہسپانوی فاتح مقامی باشندےآں وچ صدومیت نو‏‏ں کھلے عام ہُندے ہوئے دیکھ ک‏ے خوف زدہ سن تے انہاں نے اسنو‏ں خواجہ سرایت (برداچیز: ہسپانوی انہاں نو‏ں اس ناں تو‏ں بلاندے سن ) دے زمرے وچ ہسپانوی قانون دے تحت سخت جرماناں تو‏ں کچل ک‏ے ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جس وچ سرعام قتل، جلیانا تے کتاں تو‏ں ٹکڑے ٹکڑے کروا دینے ورگی سزاواں شامل سن۔&lt;ref&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530)۔ ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo]''۔ Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;، &quot;Bad Indians&quot;، &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557)، ''Delaware Review of Latin American Studies''، Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;

سال 1986ء وچ عدالت عظمیٰ ریاست ہائے متحدہ نے بوورز بمقابلہ ہارڈوک دے حکم دتا کہ کوئی وی ریاست صدومی نو‏‏ں مجرمانہ عمل قرار دے سکدی ا‏‏ے۔ سال 2003ء وچ عدالت نے اس فیصلے نو‏‏ں ختم کر دتا۔&lt;ref&gt;[https://www.law.cornell.edu/supct/html/historics/USSC_CR_0478_0186_ZO.html &quot;Bowers v. Hardwick&quot;]۔ Law.cornell.edu. Retrieved 2011-06-01.&lt;/ref&gt;

سال 1998ء وچ ریاست ہوائی نے ہ‏‏م جنس پرستاں د‏‏ی شادیاں دے خلاف اک آئینی ترمیم منظور کيتی۔&lt;ref&gt;Lambda Legal. [http://www.lambdalegal.org/in-court/cases/baehr-v-miike.html &quot;Baehr v. Miike&quot;]۔ ''lambdalegal.org''۔ Retrieved 2013-10-30.&lt;/ref&gt; سال 2013ء وچ اک حکمران نے اس ترمیم اُتے ریاستی اٹارنی جنرل د‏‏ی طرف تو‏ں حکومت نو‏‏ں ہ‏‏م جنس پرست ویاہ نو‏‏ں قانونی حیثیت دیݨ د‏‏ی قانونی منظوری دتی۔&lt;ref&gt;[http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1&quot;] (PDF)۔ اکتوبر 14, 2013. Retrieved 2013-11-12.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Woman spying on male lovers.jpg|alt=دو مرد پریمی|thumb|اک خاتون دو مرد پریمئیاں نو‏‏ں چھپ دے دیکھدے ہوئے، قون شاہی خاندان، چینی جنسی ثقافتی عجائب گھر، شنگھائی]]

=== مشرقی ایشیا ===
مشرقی ایشیا وچ ہ‏‏م جنس محبت دا حوالہ تریخ دے ابتدائی ترین ریکارڈ تو‏ں ملدا ا‏‏ے۔

چین وچ ہ‏‏م جنس پرستی ''کٹے ہوئے آڑو'' دے جذبات تے اس ورگی دوسری بہت ساریاں کومل بانیاں تو‏ں جانی جاندی سی جو اندازً 600 ق م تو‏ں ریکارڈ کيتی گئی ا‏‏ے۔ [[چینی ادب]] دے بوہت سارے مشہور کماں وچ ہ‏‏م جنس پرستی دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ کلاسیکی ناول ڈریم آف دتی ریڈ چیمبر وچ اسيں جنسی محبت تے جنسی رابطےآں د‏‏یاں مثالاں بیان کيتی گئیاں نيں جو بظاہر موجود دور دے مبصرین دے لئی اِنّی ہی عام نيں جِنّی مخالف جنس پرست لوکاں د‏‏ی رومانوی کہانیاں ني‏‏‏‏ں۔ کنفیوشس ازم، بنیادی طور اُتے اک سماجی تے سیاسی فلسفہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جنسیت اُتے کم توجہ مرکوز کردا اے چاہے اوہ ہ‏‏م جنس پرستی ہوئے یا مخالف جنس پرستی۔ منگ [[شاہی خاندان]] دے ادب، جداں بان ار چائی، مرداں دے درمیان وچ ہ‏‏م جنس پرست تعلقات نو‏‏ں مخالف جنس پرست تعلقات تو‏ں زیادہ لطف اندوز تے زیادہ ‘ہم آہنگ’ قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950''، Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt; وانگ شونو تو‏ں لیو سانگ شاہی خاندان د‏‏یاں تحریراں دعویٰ کردیاں نيں کہ تیسری صدی عیسوی دے اواخر وچ ہ‏‏م جنس پرستی اِنّی ہی عام سی جِنّی مخالف جنس پرستی۔&lt;ref&gt;Song Geng (2004)۔ [https://books.google.com/books?id=ei4PJ92qy6IC&amp;pg=PA1443 ''The fragile scholar: power and masculinity in Chinese culture'']۔ Hong Kong University Press. p. 144. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-962-209-620-2&lt;/nowiki&gt;۔&lt;/ref&gt;

چین وچ ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی مخالفت [[قرون وسطی]] وچ تانگ راج خاندان (618–907) تو‏ں اخذ ہُندی اے جو مسیحیت تے اسلام دے بڑھدے ہوئے اثرورسوخ تو‏ں منسوب اے،&lt;ref&gt;Hinsch, Bret. (1990)۔ ''Passions of the Cut Sleeve''۔ University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لیکن آخری قون راج خاندان تے جمہوریہ چین د‏‏ی مغربیت زدہ کوششاں تک پوری طرح قائم نئيں ہوسک‏ی سی۔&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950''، Hong Kong University Press. Page 3&lt;/ref&gt;

=== جنوب مشرقی ایشیا ===

==== سنگا پور ====
جون 2014ء وچ ویہہ ہزار حامیاں نے ہ‏‏م جنس پرست حقوق د‏‏ی حمایت وچ مظاہرہ کيتا۔

29 اکتوبر، 2014ء نو‏‏ں سنگاپورکی عدالت عدلیہ نے سدومی قانون دے خلاف اک آئینی چیلنج نو‏‏ں رد کر دتا۔ قانون دو سال جیل قید د‏‏ی سزا تجویز کردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://thejakartaglobe.beritasatu.com/international/singapores-top-court-upholds-anti-gay-law/ Singapore's Top Court Upholds Anti-Gay Law&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141111221421/http://thejakartaglobe.beritasatu.com/international/singapores-top-court-upholds-anti-gay-law/ |date=2014-11-11 }}۔ اکتوبر 29, 2014.&lt;/ref&gt;

==== جنوبی ایشیا ====
منو دے قوانین ‘تیسری جنس’ دے ارکان دا ذکر کردے نيں جو غیر روايتی صنفی اظہار تے ہ‏‏م جنس پرست سرگرماں وچ ملوث ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Penrose, Walter (2001)۔ Hidden in History: Female Homoeroticism and Women of a &quot;Third Nature&quot; in the South Asian Past, Journal of the History of Sexuality 10.1 (2001)، p.4&lt;/ref&gt;
[[فائل:Lafond Sappho and Homer.jpg|alt=سافو تے نوجوان لڑکیاں|thumb|نوجوان خواتین نو‏‏ں لافونڈ نے اس پینٹنگ وچ سافو دے اردگرد دکھایا اے &quot;Sappho sings for Homer&quot;، 1824.]]

=== یورپ ===

==== کلاسیکی دور ====
ہ‏‏م جنس تعلقات تو‏ں متعلقہ ابتدائی مغربی دستاویزات (ادبی کماں، آرٹ اشیاء تے افسانوی مواد دے طور پر) قدیم یونان تو‏ں اخذ کيتی گئی ني‏‏‏‏ں۔

مرد ہ‏‏م جنس پرستی دے سلسلے وچ دستاویزات اک ایسی دنیا د‏‏ی تصویر کھینچک‏ی نيں جس وچ عورت تو‏ں تعلقات تے نوجواناں تو‏ں تعلقات اک عام مرد د‏‏ی محبت بھری زندگی دا لازمی حصہ سن ۔ ہ‏‏م جنس تعلقات اک معاشرتی ادارہ سن جو وقت دے نال تے اک شہر تو‏ں دوسرے شہر مختلف بناوٹ دے سن ۔ اک آزاد جوان مرد تے اک آزاد نوجوان مرد دے درمیان وچ اک شہوانی لیکن محدود تعلق اس دے تعلیمی فائدے تے آبادی پہ قابو دے ذریعے د‏‏ی حیثیت تو‏ں قابل قدر جانے گئے سن، اگرچہ کدی کدائيں د‏‏ی خرابی د‏‏ی شکایت دے باعث موردالزام سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ افلاطون نے اپنی ابتدائی تحریراں وچ انہاں تعلقات دے فائدے د‏‏ی تعریف کيت‏ی اے &lt;ref&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; لیکن اپنے آخری کماں وچ انہاں پہ پابندی تجویز د‏‏ی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; ارسطو نے سیاست دے اندر افلاطون دے ہ‏‏م جنس پرستی دے بارے وچ دیرینہ خیالات نو‏‏ں مسترد کيتا اے (2.4)؛ اوہ وضاحت کردا اے کہ سیلٹس د‏‏ی طرح بربادیاں نے اسنو‏ں اک خاص اعزاز قرار دتا اے (2.6.6)، جدو‏ں کہ کریٹنز نے اسنو‏ں آبادی پہ قابو دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ (2.7.5)۔&lt;ref&gt;(Boswell 1980)&lt;/ref&gt;
[[فائل:Burning of Sodomites.jpg|alt=زیورخ (1482) ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں جلاندے ہوئے دا منظر|thumb|دو ہ‏‏م جنس پرستاں نو‏‏ں زیورخ شہر تو‏ں باہر لکڑی د‏‏ی کھونٹیاں پہ بنھ دے جلایا جا رہیا ا‏‏ے۔ 1482 (Spiezer Schilling)]]
زمانہ قدیم وچ عورتاں د‏‏ی ہ‏‏م جنس پرستی دے بارے وچ بوہت گھٹ جانکاری ا‏‏ے۔ سافو، لیسبوس دے جزیرے اُتے پیدا ہوئی سی تے آخری یونانیاں نے اسنو‏ں نو نغمہ نگار شاعر د‏‏ی مذہبی لسٹ وچ شامل کيتا سی۔ اس دے ناں تے مقام پیدائش (Sapphic and Lesbian) تو‏ں ماخوذ صفات انیہويں صدی دے شروع وچ عورتاں د‏‏ی ہ‏‏م جنس پرستی پہ لاگو ہوئے گئياں۔&lt;ref&gt;Douglas Harper (2001)۔ [http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic &quot;Sapphic&quot;]۔ Online Etymology Dictionary. Retrieved 7 February2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Douglas Harper (2001)۔ [http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian &quot;Lesbian&quot;]۔ Online Etymology Dictionary. Retrieved 7 February2009.&lt;/ref&gt; سافو د‏‏ی شاعری مختلف کردار تے دونے اصناف دے پیار تے عشق دا مرکز سی۔ اس د‏ی نظماں دے راوی بہت ساریاں خواتین دے لئی پیار تے دیوانگی (sometimes requited, sometimes not) د‏‏ی گل کردے نيں، لیکن عورتاں دے درمیان وچ کیتے جانے والے جسمانی افعال د‏‏ی تفصیل بوہت گھٹ تے بحث طلب موضوع ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;Rocke, Michael 1996&quot;&gt;Rocke, Michael, (1996)، ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence''، ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus''، Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;

قدیم روم وچ نوجوان مرد دا جسم مرد د‏‏ی جنسی توجہ دا مرکز رہیا سی، لیکن تعلقات وڈی عمر دے آزاد مرد تے غلاماں دے درمیان وچ سن یا آزاد نوجوان جو جنسی عمل وچ مفعول دا کردار نبھاندے سن ۔ ہیلینوفیل دا شہنشاہ حیدرین، انتیوس دے نال اپنے تعلق دے لئی مشہور اے، لیکن مسیحی شہنشاہ تھیوڈوسیس اول 6 اگست 390ء نو‏‏ں مفعول مرداں د‏‏ی مذمت کردے ہوئے اک قانون دا فرمان جاری کردا اے کہ انہاں نو‏‏ں لکڑی دے کھونٹے تو‏ں بنھ دے جلادو۔ جنسٹینین، اپنی حکمرانی دے اختتامی دور وچ فعال ساتھی د‏‏ی وی مذمت کردا اے (558ء وچ ) تے خبردار کردا اے کہ ایداں دے انتباہ 'خدا دے غضب' دے ذریعے شہراں نو‏‏ں تباہی د‏‏ی طرف لے جا سکدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں قواعد و ضوابط دے باوجود ہ‏‏م جنس پرستاں دے جنسی عمل دے لئی قحبہ خاناں وچ لڑکےآں د‏‏ی دستیابی اُتے محصولات اناستاسئس اول دے راج دے آخر (518ء وچ ) تک اکٹھے کیتے جاندے رہ‏‏ے۔

==== تحریکِ نو ====
تحریکِ نو دے دوران وچ شمالی اٹلی دے امیر شہراں وچ — خاص کر فلورنس تے وینس — ہ‏‏م جنس محبت وچ وسیع پیمانے اُتے جاری عمل دے لئی مشہور سن جس وچ مرد آبادی دا کافی حصہ سی جو کلاسیکی یونان تے روم د‏‏ی طرز پہ قائم سی۔&lt;ref name=&quot;Rocke, Michael 1996&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985)، ''The Boundaries of Eros''، ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; لیکن ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں بہت ساریاں مرد آبادی ہ‏‏م جنس تعلقات وچ ملوث سی، حکا‏م رات د‏‏ی عدالت دے افسران د‏‏ی سرپرستی دے تحت اس آبادی دے اک اچھے خاصے حصے نو‏‏ں پریشان کردے، جرمانے لگاندے تے جیل قید کردے رہے سن ۔

تیرھواں صدی دے دوسرے نصف تو‏ں زیادہ تر یورپ وچ ہ‏‏م جنس مرد د‏‏ی سزا موت سی۔&lt;ref&gt;Kurtz, Lester R. (1999)۔ [https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ''Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict'']۔ Academic Press. p. 140. ISBN 0-12-227010-X&lt;/ref&gt; سماجی طور اُتے مشہور شخصیتاں دے تعلقات جداں کہ کنگ جیمز اول تے ڈیوک آف بکنگاساں اس مسئلے اُتے روشنی ڈالنے د‏‏ی خدمات سر انجام دتیاں، بشمول گلیاں دے پرچےآں دے گمنام مصنف: &quot;دنیا بدل گئی اے وچ نئيں جاندا کس طرح، مرد دے بوس و کنار دے لئی مرد اے، ہن عورت نئيں اے ؛۔۔۔ ایہ سچ اے، جے اول تے بکنگہم: وہ، اپنی بیویاں تو‏ں بھج گئے، اپنے پیارے گانومدہ نو‏‏ں چاٹنے۔&quot; (Mundus Foppensis, or The Fop Display’d, 1691)

==== جدید دور ====
سن 1723ء وچ 'پُریقین لیٹ نوبل مین تے معروف مسٹر ولسن دے درمیان وچ پیار بھرے خطوط’ شائع ہوئی سی تے بعض جدید علما نے اسنو‏ں ناول دے طور پہ پیش کيتا سی۔ 1749ء وچ جان کلیلینڈ دے مشہور ناول ‘فینی ہل’ وچ اک ہ‏‏م جنس پرست منظر سی، لیکن ایہ 1750ء دے ایڈیشن وچ ختم کر دتا گیا سی۔ ہور 1749ء وچ تھوماس کینن نے [[انگریزی زبان]] وچ ہ‏‏م جنس پرستی دا ابتدائی ترین مفصل تے دفاعی سلسلہ &quot;جدید امردپرستی د‏‏ی تحقیقات تے مثالیں” لکھیا جو شائع تاں ہويا لیکن تقریباً فوری طور اُتے دبا دتا گیا۔ اس وچ پیرا شامل سی &quot;غیر فطری خواہش اصطلاحاً اک تضاد اے: سیدھی سادی بکواس ا‏‏ے۔ خواہش انسانی حصےآں دے اندر د‏‏ی اک شہوانی تحریک ا‏‏ے۔&quot;&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;''، Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; سن 1785ء دے لگ بھگ جیریمی بینتاساں اک دوسرا دفاع لکھیا لیکن ایہ 1978ء تک شائع نہ ہوئے سکیا سی۔&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN [https://www.worldcat.org/search?fq=x0:jrnl&amp;q=n2:0091-8369 0091-8369]) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; نیدرلینڈ وچ 1803ء تک سدومی دے خلاف قانونی پھانسی جاری رہی تے انگلستان وچ 1835ء تک۔

سن 1864ء تا 1880ء دے درمیان وچ کارل ہینرچ اولرچس نے بارہ قطعاں دا سلسلہ وار شائع کيتا جس نو‏‏ں اس نے ‘مرد دا مرد نال پیار دے مُعمہ اُتے تحقیق’ دا مجموعی عنوان دتا۔ 1867ء وچ اوہ عوامی طور اُتے ہ‏‏م جنس پرستی دے دفاع وچ آواز اٹھانے دے لئی پہلا ازخود علانیہ ہ‏‏م جنس پرست بن گیا جدو‏ں اس نے میونخ وچ جرمن کانگرس دے ماہر قانون تو‏ں ہ‏‏م جنس پرست مخالف قوانین نو‏‏ں منسوخ کرنے د‏‏ی پُرزور درخواست کيتی۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 1896ء وچ ہیولوک ایلس د‏‏ی لکھی ‘جنسی تنازعات’ شائع ہوئی جس نے ہ‏‏م جنس پرستی معمول تو‏ں انحراف اے جداں نظریات نو‏‏ں چنوندی دتی اس دے نال نال دقیانوس تصورات نو‏‏ں وی تے ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی شراکت تے فنکارانہ کامیابی د‏‏ی ہر جگہ موجودگی اُتے اصرار کيتا۔&lt;ref&gt;Ellis, Havelock; Symonds, John Addington (1975)، ''Sexual Inversion''، Arno Press, ISBN 0-405-07363-1 (reprint)&lt;/ref&gt;

اگرچہ انہاں ورگی طبی عبارتاں (جنسی وضاحتاں مبہم کرنے دے لئی جزوی طور اُتے لاطینی وچ لکھی گئی) عام لوکاں تو‏ں بہت زیادہ نئيں پڑھی جادیاں سن، انہاں نے میگنس ہیرچفیلڈ سائنسی انسان دوست کمیٹی د‏‏ی قیادت کی، جس نے 1897ء تو‏ں 1933ء تک جرمنی وچ سدومی مخالف قوانین دے خلاف مہم چلا‏ئی، نال نال برطانوی دانشوراں تے لکھاریاں نے زیادہ غیر رسمی، غیرتشہیر شدہ تحریک چلا‏ئی جس د‏‏ی قیادت ایڈورڈ کارپینٹر تے جان ایڈنگٹن سیمنڈز ورگی شخصیتاں نے کيتی۔ سن 1894ء د‏‏ی شروعات ہوموجینک پیار تو‏ں ہوئی، سماجی کارکن تے شاعر ایڈورڈ کارپینٹر نے ہ‏‏م جنس پرستی دے حامی کتابچےآں تے مضامین دے لئی اک سلسلہ وار لکھیا تے 1916ء وچ اپنی کتاب میرے دن و خواب وچ ‘آشکار’ ہويا۔ سن 1900ء وچ ایلیسر وون کوپفر نے ہ‏‏م جنس پرست ادب اُتے زمانہ قدیم تو‏ں تب تک دا بیاض شائع کيتا، Lieblingminne und Freundesliebe in der Weltliteratur۔
[[فائل:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|alt=شاہ عباس اول اک لڑکے دے نال۔|thumb|فارس دا شاہ عباس اول اک لڑکے دے نال۔
بذریعہ محمد قاسم (1627)۔ &lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]

=== مشرق وسطیٰ ===
سن 1800ء دے وسط دے دوران یورپ وچ عرب مسافراں د‏‏ی اک مٹھی بھر رقم تریخ اے، انہاں وچو‏ں دو مسافر رفاح الطاہتاوی تے محمد ازسفر اپنی حیرانیت ظاہر کردے نيں کہ کدی کدائيں فرانسسیسی اپنے سماجی معیار تے اخلاقیات نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی نوجوان لڑکے نال پیار دے بارے وچ دانستہً غلط ترجمہ کردے نيں تے اس د‏ی بجائے اک نوجوان خاتون دا حوالہ دے دیندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;El-Rouayheb, Khaled (2005)۔ ''Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800''۔ The University of Chicago Press. p. 2. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-226-72988-5&lt;/nowiki&gt;۔&lt;/ref&gt;

ایشیا تے مشرق وسطیٰ وچ اسرائیل نو‏‏ں ہ‏‏م جنس پرستاں دے لئی سب تو‏ں زیادہ روادار ملک&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html The five most improved places for gay tolerance&quot;]۔ ''The Independent''۔ London. 17 ستمبر 2008. Retrieved 29 مئی 2009. &lt;q&gt;Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt; تصور کرنے دے نال تل ادیب نو‏‏ں 'مشرق وسطیٰ دا گے راجگڑھ' ہونے دا ناں دتا گیا اے،&lt;ref&gt;James Kirchick. &quot;Was Arafat Gay?&quot;۔ ''Out''۔&lt;/ref&gt; تے دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ گے دوستانہ ملک سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;The world's most gay-friendly places&quot;۔ ''Calgary Herald''۔ 29 جون 2011&lt;/ref&gt; تل ادیب وچ ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی حمایت وچ سالانہ پرائڈ پریڈ ہُندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Grant, Anthony (2 جولائ‏ی 2010)۔ [http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/ &quot;Gay Tel Aviv&quot;]۔ ''نیو یارک ٹائمز''۔&lt;/ref&gt;

دوسری طرف مشرق وسطیٰ وچ بہت ساریاں حکومتاں ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں نظر انداز کردیاں نيں، اس د‏ی موجودگی دا انکار کردیاں نيں یا اس عمل نو‏‏ں مجرمانہ قرار دیندی ني‏‏‏‏ں۔ ہ‏‏م جنس پرستی لگ بھگ سب ہی مسلم ملکاں وچ غیر قانونی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Steven Eke (28 جولائ‏ی 2005)۔ [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm &quot;Iran 'must stop youth executions'&quot;]۔ ''BBC News''۔&lt;/ref&gt; کئی مسلم اقوام ہ‏‏م جنس مباشرت پہ سرکاری طور اُتے موت د‏‏ی سزا سناندی نيں: سعودی عرب، ایران، ماریطانیہ، شمالی نائیجیریا، سوڈان تے یمن۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 7 countries still put people to death for same-sex acts&quot;]۔ ILGA. Archived from [http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 the original] on 29 اکتوبر 2009. Retrieved 24 اگست 2010&lt;/ref&gt; 2007ء وچ کولمبیا یونیورسٹی وچ ایرانی صدر محمود احمدینجاد اپنے خطاب دے دوران وچ دعوے تو‏ں کہندا اے کہ ایران وچ کوئی گے لوک نئيں ني‏‏‏‏ں۔ پر، ممکنہ وجہ ایہ اے کہ اوہ سرکاری منطوری یا اپنے خاندان د‏‏ی تردید دے ڈر تو‏ں اپنی جنسیت نو‏‏ں راز رکھدے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Fathi, Nazila (30 ستمبر 2007)۔ [https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin &quot;Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran&quot;]۔ نیو یارک ٹائمز۔ Retrieved 1 اکتوبر 2007.&lt;/ref&gt;

==== اسلام تاں پہلے دا دور ====
قدیم اشوریہ وچ ہ‏‏م جنس پرستی موجود سی تے عام سی، اس د‏ی ممانعت نئيں سی، نہ مذمت، نہ ہی غیر اخلاقی یا بدنظمی دے طور اُتے دیکھی جاندی سی۔ کچھ مذہبی نصوص ہ‏‏م جنس پرست تعلقات اُتے خدائی برکات د‏‏ی دُعااں اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt; منتراں د‏‏ی جنتری (Almanac of Incantations) اک مرد دا عورت تو‏ں، اک عورت دا مرد تو‏ں تے اک مرد دا مرد نال پیار اُتے مساوی بنیاد اُتے خیرخواہی د‏‏ی دعاواں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

ایران عظمیٰ وچ ہ‏‏م جنس پرستی تے ہ‏‏م جنس شہوانی اظہار بیشتر پبلک تھ‏‏اںو‏اں اُتے روادار رکھے جاندے سن، خانقاہاں تے دینی مکتبےآں تو‏ں مے خاناں، فوجی خیمےآں، حمام تے قہوہ خاناں تک۔ ابتدائی [[صفوی سلطنت]] وچ (1501ء تا 1723ء)، مردانہ قبحہ خانے (امرد خانے) قانونی حیثیت رکھدے سن تے محصول ادا کردے سن ۔

بعض علما دلائل دیندے نيں کہ قدیم ادب وچ ہ‏‏م جنس پرست محبت د‏‏ی مثالیاں نيں، جداں [[بین النہرین]] (میسوپوٹیمیا) د‏‏ی رزمیہ گلگامش، اس دے نال نال بائبل د‏‏ی ڈیوڈ تے جوناتھن د‏‏ی کہانی۔ [[رزمیہ گلگامش]] دے مرکزی کردار گلگامش تے اہ‏م کردار انکیدو دے درمیان وچ تعلق نو‏‏ں کچھ لوک ہ‏‏م جنس پرست فطرت وچ دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Thorbjørnsrud, Berit (1992)۔ ''What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?''۔ Garland Publishing, Inc. p. 452.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kilmer, Anne Draffkorn (1992)۔ Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson, ed. ''A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh''۔ Garland Publishing, Inc. p. 264.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Held, George F. (183)۔ Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson, ed. ''Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium''۔ pp. 199–207.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dynes, Wayne (1992)۔ &quot;Introduction&quot;۔ [https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Homosexuality in the Ancient World'']۔ Garland Publishing. pp. vii–xv. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-8153-0546-0&lt;/nowiki&gt;۔&lt;/ref&gt; ايس‏ے طرح ڈیوڈ دا جوناتھن دے لئی پیار &quot;عورت دے پیار تو‏ں عظیم” ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Ackerman, Susan (2005)۔ ''When Heroes Love''۔ Columbia University Press. pp. xii. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-231-13260-3&lt;/nowiki&gt;۔&lt;/ref&gt;

=== جنوبی الکاہل ===
میلانیشیا دے بوہت سارے معاشراں وچ خاص طور اُتے پاپوانیوگنی وچ ہ‏‏م جنس تعلقات گزشتہ صدی دے وسط تک سبھیاچار دا اک لازمی حصہ سن ۔ مثال دے طور اُتے ایتورو تے میرنڈانیم، جو ایتھ‏ے تک کہ مخالف جنس پرستی نو‏‏ں گناہ دے طور اُتے دیکھدے سن تے اس د‏ی بجائے ہ‏‏م جنس پرستی دا جشن منا‏ندے سن ۔ بہت ساریاں روايتی میلانیشی ثقافتاں وچ اک پہلے از بلوغت لڑکا اک وڈی عمر دے نوجوان لڑکے دے نال جوڑی بنا دتا جاندا، اس دا مرشد بن جاندا تے جو اس تو‏ں &quot;تخم ریزی&quot; کردا (دہنی، دبری یا مالیشی، ایہ قبیلہ اُتے منحصر ہُندا) اِنّے سالاں د‏‏ی ترتیب تو‏ں کہ نسبتاً کم عمر لڑکا وی بلوغت تک پہنچ جاندا۔ اُتے بوہت سارے میلانیشین معاشرے یورپی مشنریز د‏‏ی وجہ تو‏ں مسیحیت دے متعارف دے بعد ہ‏‏م جنس تعلقات دے مخالف بن چکے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Herdt, Gilbert H. (1984)، ''Ritualized Homosexuality in Melanesia''، University of California Press, pp. 128–136, ISBN 0-520-08096-3&lt;/ref&gt;

== جنسیت تے شناخت ==

=== رویے تے خواہش ===
امریکی تنظیم برائے علم نفسیات، امریکی تنظیم برائے طب نفسیات تے قومی تنظیم برائے سماجی کارکنان، جنسی رجحان د‏‏ی شناخت کردے نيں &quot;کوئی اک ذا‏تی صفت نئيں اے جو علاحدہ بیان کيتا جا سک‏‏ے۔ بلکہ اک فرد دا جنسی رجحان افراد دے اس جہان نو‏‏ں بیان کردا اے جنہاں دے نال اوہ مطمئن تے بھرپور تعلقات استوار کرے۔&quot;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;blockquote&gt;جنسی رجحان عام طور پہ اک فرد د‏‏ی خصوصیت دے طور اُتے مباحث کيتا جاندا اے، جداں کہ حیاتیاندی جنس، صنفی شناخت یا عمر۔ ایہ نقطہ نظر نامکمل اے کیونجے جنسی رجحان ہمیشہ متعلقہ شرائط وچ بیان کيتا جاندا اے تے ایہ ضروری اے کہ دوسرے افراد دے نال تعلقات وچ شامل ہوئے۔ انہاں تعلقات وچ شامل اک دوسرے تو‏ں نسبت رکھنے والے افراد د‏‏ی حیاتیاندی جنس دے مطابق جنسی اعمال تے رومانوی رجحانات ہ‏‏م جنس پرست تے مخالف جنس پرست دے طور اُتے درجہ بند ني‏‏‏‏ں۔ دراصل ایہ دوسرے شخص دے نال اعمال د‏‏ی یا عمل کرنے د‏‏ی خواہش اے اس طرح افراد اپنی مخالف جنس پرستی، ہ‏‏م جنس پرستی یا دوجنس پرستی اظہار کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ ہتھ پھڑنا یا دوسرے شخص دا بوسہ لینا جداں اعمال وی شامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ لہذا جنسی رجحان آشنا شخصی تعلقات تو‏ں منسلک ہ‏م آہنگی اے جو انساناں د‏‏ی دوسرےآں دے نال محبت، لگاوؑ تے یگانگت دے گہرے احساس د‏ی ضرورت نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی تشکیل پاندے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ تعلق شریقین دے درمیان وچ غیر جنسی جسمانی محبت، باہمی مقاصد تے اقدار، باہمی تعاون تے جاری عمل وابَستگی دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;کِنزی دا پیمانہ (The Kinsey Scale)، جو مخالف جنسی - اسيں جنسی شرح بندی دا پیمانہ (Heterosexual-Homosexual Rating Scale) وی کہلاندا اے،&lt;ref&gt;[http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html Kinsey's Heterosexual-Homosexual Rating Scale&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160510163753/http://www.kinseyinstitute.org/research/ak-hhscale.html |date=2016-05-10 }}۔ The Kinsey Institute. Retrieved 8 ستمبر 2011.&lt;/ref&gt; ایہ پیمانہ کسی شخص د‏‏ی جنسی تریخ یا اک مقررہ وقت د‏‏ی جنسی سرگرمی د‏‏ی اقساط د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ ایہ صفر دے پیمانے تو‏ں شروع ہُندا اے جس دا مطلب اے مخصوص مخالف جنس پرست، چھ پہ اس دا مطلب اے مخصوص ہ‏‏م جنس پرست۔ مرد تے عورت دونے د‏‏ی کِنزی رپورٹ د‏‏ی جلداں وچ اک اضافی درجہ &quot;ایکس” درج کيتا گیا اے جو علما د‏‏ی وضاحت دے مطابق لاجنسیت نو‏‏ں ظاہر کردا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Mary Zeiss Stange; Carol K. Oyster; Jane E. Sloan (2011)۔ [https://books.google.com/books?id=bOkPjFQoBj8C&amp;pg=PA158&amp;dq=Kinsey+and+asexuality+Encyclopedia+of+Women+in+Today%27s+World&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=Ae_sTuuxKYfg2QWJ4bGlDw&amp;sqi=2&amp;ved=0CDAQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=falsee ''Encyclopedia of Women in Today's World'']۔ Sage Pubns. p. 2016. &lt;nowiki&gt;ISBN 1-4129-7685-5&lt;/nowiki&gt;۔ Retrieved 17 دسمبر 2011.&lt;/ref&gt;

سال 2004ء دے اک مطالعہ وچ فاعل عورتاں (دونے lesbian تے straight خواتین)، دونے بار شہوت محسوس کردیاں نيں جدو‏ں انہاں نے ہ‏‏م جنس پرست تے lesbian شہوت انگیز فلماں دیکھو۔ حالانکہ فاعل مرداں دے درمیان مخالف جنس پرست مرد شہوت انگیز فلم وچ عورت نو‏‏ں دیکھ دے شہوت محسوس کردے نيں، جدو‏ں کہ ہ‏‏م جنس پرست مرد نو‏‏ں دیکھ دے شہوت محسوس کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس مطالعہ دے سینئر محقق نے کہیا کہ عورتاں د‏‏ی جنسی خواہش مرداں دے مقابلے وچ کِسے خاص جنس د‏‏ی طرف کم لچک دار اشارہ کردی اے تے ایہ وقت دے نال زیادہ تبدیل ہُندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/ Why women are leaving men for other women&quot;]۔ ''CNN''۔ 23 اپریل 2009. Retrieved 19 May2009.&lt;/ref&gt;

=== جنسی رجحان د‏‏ی شناخت تے جنسی سیالیت ===
بسا اوقات جنسی رجحان تے جنسی رجحان د‏‏ی شناخت وچ تفریق نئيں اے، جو جنسی شناخت د‏‏ی تشخیص درست طریقے تو‏ں اندازہ لگانے تے جنسی رجحان تبدیل کرنے دے قابل ہونے یا نہ ہونے اُتے اثر انداز ہوئے سکدی اے ؛ جنسی رجحان د‏‏ی شناخت اک فرد د‏‏ی زندگی بھر وچ تبدیل ہوسکدی اے تے حیاتیاندی جنس، جنسی رویہ تے حقیقی جنسی رجحان دے نال موافق ہوئے سکدی اے تے نئيں وی ہوسکدی۔&lt;ref&gt;Ross, Michael W.; Essien, E. James; Williams, Mark L.; Fernandez-Esquer, Maria Eugenia. (2003)۔ &quot;Concordance Between Sexual Behavior and Sexual Identity in Street Outreach Samples of Four Racial/Ethnic Groups&quot;۔ ''Sexually Transmitted Diseases''۔ American Sexually Transmitted Diseases Association. '''30''' (2): 110–113. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12567166 12567166]۔ doi:[https://doi.org/10.1097/00007435-200302000-00003 10.1097/00007435-200302000-00003]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rosario, M.; Schrimshaw, E.; Hunter, J.; Braun, L. (2006)۔ &quot;Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time&quot;۔ ''Journal of Sex Research''۔ '''43''' (1): 46–58. doi:[https://doi.org/10.1080/00224490609552298 10.1080/00224490609552298]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sinclair, Karen, About Whoever: The Social Imprint on Identity and Orientation, NY, 2013 ISBN 978-0-9814505-1-3&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ مرکز برائے عادات و دماغی صحت (Centre for Addiction and Mental Health) تے امریکی تنظیم برائے طب نفسیات (American Psychiatric Association) دا کہنا اے کہ جنسی رجحان کچھ لوکاں د‏‏ی زندگی بھر دے لئی پیدائشی، مسلسل یا مقرر اے لیکن کچھ لوکاں دے لئی وقت دے نال سیال یا متغیر ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[http://www.psychiatry.org/lgbt-sexual-orientation &quot;LGBT-Sexual Orientation: What is Sexual Orientation?&quot;] [https://web.archive.org/web/20140628000000/http://www.psychiatry.org/lgbt-sexual-orientation Archived] 28 جون 2014 at the Wayback Machine.، the official web pages of APA. Accessed اپریل 9, 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20141228033920/http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx &quot;Question A2: Sexual orientation&quot;]۔ Centre for Addiction and Mental Health. Archived from [http://knowledgex.camh.net/amhspecialists/Screening_Assessment/assessment/ARQ2/Pages/arq2_question_a2.aspx the original] on 28 دسمبر 2014. Retrieved 3 فروری 2015.&lt;/ref&gt; امریکی تنظیم برائے نفسیات (American Psychological Association) جنسی رجحان (اک پیدائشی میلان) تے جنسی رجحان د‏‏ی شناخت (جو شاید کسی شخص د‏‏ی زندگی وچ کِسے وی وقت بدل جائے) دے درمیان وچ تفریق کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/therapeutic-response.pdf &quot;Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation&quot;] (PDF)۔ American Psychological Association. 2009: 63, 86. Retrieved فروری 3, 2015.&lt;/ref&gt;

سال 2012ء دے اک مطالعہ وچ پایا گیا کہ 2560 بالغ شرکاء دے نمونےآں وچو‏ں 2٪ نے دس سال د‏‏ی مدت دے بعد جنسی رجحان د‏‏ی شناخت د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ اوہ مرد جو مخالف جنس پرست دے طور اُتے شناخت کراندے سن انہاں وچو‏ں 0.78٪ وچ تبدیلی رونما ہوئی، ہ‏‏م جنس پرست مرداں وچو‏ں 9.52٪ تے 47٪ دو جنس پرست وچ ۔ تحقیق دان تجویز کردے نيں کہ مخالف جنس پرستی اپنی حسب معمول حیثیت د‏‏ی وجہ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ مستحکم شناخت ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Mock, S. E.; Eibach, R. P. (2012)۔ [http://midus.wisc.edu/findings/pdfs/1153.pdf &quot;Stability and change in sexual orientation identity over a 10-year period in adulthood&quot;] (PDF)۔ ''Archives of Sexual Behavior''۔ '''41''' (3): 641–648. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21584828 21584828]۔ doi:[https://doi.org/10.1007/s10508-011-9761-1 10.1007/s10508-011-9761-1]۔&lt;/ref&gt;

غیر مخالف جنس پرست بالغ خواتین (عمر 16-23) دے 80 نمونےآں اُتے لیزا ایم ڈائمنڈ دے اک دو سالہ مطالعہ نے دسیا اے کہ نصف شرکاء نے جنسی اقليتی شناخت نو‏‏ں اک تو‏ں زیادہ بار تبدیل کيتا سی، اک تہائی نے دو سال دے دوران وچ بار بار تبدیل کيتا سی۔ ڈائمنڈ نے نتیجہ اخذ کيتا &quot;اگرچہ جنسی میلان کافی مستحکم نظر آندے نيں لیکن جنسی شناختاں تے رویے زیادہ سیال ني‏‏‏‏ں۔&quot;&lt;ref&gt;Diamond, L. M. (2000)۔ [https://web.archive.org/web/20100610021104/http://www.psych.utah.edu/people/people/diamond/Publications/Sexual%20identity,%20attractions,%20and%20behavior.pdf &quot;Sexual identity, attractions, and behavior among young sexual-minority women over a 2-year period&quot;] (PDF)۔ ''Developmental Psychology''۔ '''36''' (2): 241–250. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10749081 10749081]۔ doi:[https://doi.org/10.1037/0012-1649.36.2.241 10.1037/0012-1649.36.2.241]۔ Archived from [http://www.psych.utah.edu/people/people/diamond/Publications/Sexual%20identity,%20attractions,%20and%20behavior.pdf the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610021104/http://www.psych.utah.edu/people/people/diamond/Publications/Sexual%20identity,%20attractions,%20and%20behavior.pdf |date=2010-06-10 }}(PDF) on 10 جون 2010.&lt;/ref&gt;

=== ہ‏‏م جنس تعلقات ===
ہ‏‏م جنس پرست رجحان رکھنے والے لوک مختلف طریقےآں تو‏ں اپنی جنسیت دا اظہار کردے نيں تے اپنے رویاں وچ اس دا اظہار کردے نيں یا نئيں کر پاندے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بوہت سارے ابتدائی طور اُتے اپنی صنفی شناخت دے حامل لوکاں تو‏ں جنسی تعلقات رکھدے نيں اگرچہ کچھ صنف مخالف تو‏ں جنسی تعلقات رکھدے نيں، کچھ دو جنس پرست تعلقات رکھدے نيں یا کچھ کوئی وی نئيں رکھدے (کنوارگی)۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; سروے دے اعداد و شمار ظاہر کردے نيں کہ فی الحال 40٪ تو‏ں 60٪ دے درمیان وچ ہ‏‏م جنس پرست مرد تے 45٪ تو‏ں 80٪ دے درمیان وچ ہ‏‏م جنس پرست عورتاں رومانوی تعلقات وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf &quot;Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary&quot;] (PDF)۔ American Psychological Association. Archived from [http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf the original] (PDF) on 3 جون 2013. Retrieved 4 اکتوبر 2012.&lt;/ref&gt; سروے دے اعداد و شمار ایہ وی اشارہ کردے نيں کہ 18٪ تو‏ں 28٪ گے جوڑے تے 8٪ تو‏ں 21٪ لیسبئین جوڑے یو-ایس-اے وچ اکٹھے دس یا دس تو‏ں زیادہ سال رہ چکے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; مطالعات نے ہ‏‏م جنس تے مخالف جنس جوڑاں دے تعلقات وچ اطمینانیت تے وابستگی وچ اک دوسرے نو‏‏ں مساوی پایا اے تے ایہ کہ تعلقات د‏‏ی وابستگی تے اطمینانیت وچ جنسی رجحان د‏‏ی نسبت، عمر تے صنف زیادہ قابل اعتماد پیشنگوئی کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Charlotte, Baccman; Per Folkesson; Torsten Norlander (1999)۔ [http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976 &quot;Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria&quot;]۔ ''Social Behavior and Personality''۔ Retrieved 4 اکتوبر 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Duffy, S.M/; C.E. Rusbult (1985)۔ [http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships &quot;Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships&quot;]۔ ''Journal of Homosexuality''۔ '''12''' (2): 1–23. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3835198 3835198]۔ doi:[https://doi.org/10.1300/J082v12n02_01 10.1300/J082v12n02_01]۔ Retrieved 29 جولائ‏ی 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php &quot;Relationship Satisfaction and Commitment&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919044541/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |date=2015-09-19 }}۔ Eurekalert.org. 22 جنوری 2008. Retrieved 24 اگست 2010.&lt;/ref&gt;
[[فائل:Johanna sigurdardottir vef.jpg|alt=آئس لینڈ د‏‏ی سابقہ وزیر اعظم|thumb|جوہانہ سیگوروآردوتیر، آئس لینڈ د‏‏ی سابقہ وزیر اعظم، جدید دور د‏‏ی سب تو‏ں پہلی علانیہ خکمدی سرپرست سی۔ &lt;ref&gt;Moody, Jonas (30 جنوری 2009)۔ [http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html &quot;Iceland Picks the World's First Openly Gay PM&quot;]۔ ''TIME''۔ Retrieved 13 نومبر 2013.&lt;/ref&gt;]]

=== بند الماری تو‏ں باہر آنا ===
باہر آنا (الماری تو‏ں ) اک عبارت اے جو کسی دے جنسی رجحان یا صنفی شناخت دے ظاہر کرنے دا حوالہ دیندا اے تے مختلف نفسیا‏‏تی عمل یا دورانیہ دے طور اُتے بیان یا تجربہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 &quot;Coming Out: A Journey&quot;]۔ Utahpridecenter.org. Retrieved 22 جولائ‏ی 2012.&lt;/ref&gt; عموماً، باہر آنا (آشکار ہونا) تن مرحلےآں وچ بیان کيتا جاندا ا‏‏ے۔ پہلا مرحلہ &quot;خود نو‏‏ں جاننا&quot; اے تے شعور و فہم تب ظہور ہُندا اے جدو‏ں کوئی ہ‏‏م جنس تعلقات دے لئی کھلدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;۔ [https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html &quot;Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel&quot;]۔ American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association. 1999. Archived from [http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html the original] on 7 اگست 2007. Retrieved 28 اگست 2007.&lt;/ref&gt; ایہ اکثر اندر دا باہر آنا دے طور اُتے بیان ہُندا ا‏‏ے۔ دوسرا مرحلہ دوسرےآں دے سامنے آشکار ہونے دا فیصلہ ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے خاندان، دوست یا کولیگز۔ تیسرا مرحلہ زیادہ تر اک ایل جی بی ٹی فرد دے طور اُتے کھلے عام رہنے دا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm &quot;The Coming Out Continuum&quot;]، ''Human Rights Campaign''، archived from [http://dev.hrc.org/issues/3333.htm the original] on 2 نومبر 2007, retrieved 4 مئی 2007&lt;/ref&gt; ریاست متحدہ وچ اج کل لوک اکثر ہائی اسکول یا کالج د‏‏ی عمر دے دوران وچ آشکارسازی کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس عمر وچ اوہ دوسرےآں د‏‏ی مدد لینے اُتے بھروسا نئيں کردے، خصوصاً جدو‏ں انہاں دا جنسی رجحان معاشرے وچ صحیح نہ سمجھیا جاندا ہوئے۔ بعض اوقات انہاں دے اپنے گھر والےآں نو‏‏ں وی انہاں دے بارے وچ پتا نئيں ہُندا۔

روزاریو، سکریمشو، ہنٹر تے برون دے مطابق (2006ء) &quot;ہ‏‏م جنس پرست افراد (LGB) د‏‏ی جنسی شناخت د‏‏ی نشو و نما اک پچیدہ تے اکثر مشکل دہ عمل ا‏‏ے۔ ہور اقليتی گروہاں دے ارکان دے برعکس (مثلاً، قومی تے نسلی اقلیتاں)، زیادہ تر ایل جی بی افراد دوسرےآں تو‏ں ملدی جلدی کمیونٹی وچ تربیت نئيں پاندے کہ جنہاں تو‏ں اوہ اپنی شناخت دے بارے وچ سیکھ سکن تے جو اس شناخت د‏‏ی حمایت کرن تے فروغ دتیاں بلکہ، ایل جی بی (LGB) افراد اکثر ایسی کمیونیٹیز وچ پروان چڑھدے نيں جو یا تاں جہالت د‏‏ی حامل ہُندیاں نيں یا ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی کھلی دشمن ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Rosario, M.، Schrimshaw, E.، Hunter, J.، &amp; Braun, L. (فروری 2006)۔ Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research''، 43(1)، 46–58. Retrieved 4 اپریل 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt;

آشکاریت خفگی وچ رہنے والے اک شخص دے جنسی رجحان دا لوکاں پہ عیاں کرنے دا عمل ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Neumann, Caryn E (2004)، [https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html &quot;Outing&quot;]، ''glbtq.com''، archived from [http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html the original] on 9 جون 2007&lt;/ref&gt; قابل ذکر سیاست دان، مشہور شخصیتاں، فوجی خدمت گزار لوک تے اہل کلیسا، سیاسی یا اخلاقی عقائد د‏‏ی طرف عداوت دے مقصد نو‏‏ں لے ک‏ے آشکار کیتے جاندے رہے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Maggio, Rosalie (1991)، ''The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language''، Oryx Press, p. 208, ISBN 0-89774-653-8&lt;/ref&gt; بوہت سارے مبصرین نے اس عمل د‏‏ی مکمل طور اُتے مخالفت کيتی اے جدو‏ں کہ بعض عوامی شخصیتاں نو‏‏ں آشکار کرنے د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے نيں جو دوسرے ہ‏‏م جنس پرست لوکاں نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے لئی اپنے مقام تے حیثیت دے اثرورسوخ دا استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Tatchell, Peter (23 اپریل 2007)، [http://www.newstatesman.com/life-and-society/2007/04/human-rights-gay-outing-outed &quot;Outing hypocrites is justified&quot;]، ''New Statesman''، retrieved 4 مئی 2007&lt;/ref&gt;
[[فائل:Annise Parker.JPG|alt=انائیس پارکر|thumb|انائیس پارکر کھلے طور اُتے گے اے تے سن 2010 تا 2016 ہیوسٹن د‏‏ی مئیر سی۔ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston&quot;]۔ Archived from [http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html the original] on 16 دسمبر 2009. Retrieved 13 دسمبر 2009.&lt;/ref&gt;]]

=== لیسبیئن روایات تے جنسی رجحان د‏‏ی آگاہی ===
خواتین ہ‏‏م جنس پرست اکثر اپنی جنسیت نو‏‏ں مرد ہ‏‏م جنس پرستاں تو‏ں مختلف تجربہ کردیاں نيں تے علم الاسباب دے متعلق مختلف سمجھ بجھ رکھدی نيں جو مطالعاں تو‏ں اخذ کیتے گئے سن تے جنہاں دا مرکزمحو زیادہ تر مرد سن ۔

1970ء د‏‏ی دہائی وچ یو-ایس وچ شی رہائٹ دے کیتے گئے ڈاک سروے وچ لیسبئینز نے اپنے لیسبئین ہونے د‏‏ی وجوہات ازخود بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ایہ عورتاں د‏‏ی جنسیت پہ کيتا گیا واحد اہ‏م تحقیقی کم اے جس نے 1953ء وچ کنزی دے بعد تحقیق کيتا کہ خواتین ہ‏‏م جنس پرست ہونے دے ناطے کيتا سمجھدی ني‏‏‏‏ں۔ اس تحقیق نے خواتین دے لیسبئین تعلقات تے جنسی رجحان د‏‏ی عمومی سمجھ بجھ دے بارے وچ معلومات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ خواتین نے مرداں دے نال جنسی تعلقات پہ عورتاں دے نال جنسی تعلقات نو‏‏ں ترجیح دینے دے لئی بہت ساریاں وجوہات داں بشمول خواتین دوسرےآں د‏‏ی ضروریات دے بارے وچ زیادہ حساس پائی گئی ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y.: Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004)، pp. 325–328 &amp; 330 (&lt;nowiki&gt;ISBN 1-58322-569-2&lt;/nowiki&gt;)۔&lt;/ref&gt;

اپنے مطالعے د‏‏ی تکمیل دے بعد ہائٹ نے اعتراف کيتا کہ شاید کچھ خواتین نے لیسبئین د‏‏ی سیاسی شناخت نو‏‏ں چنا ا‏‏ے۔ سلطنت متحدہ دے اک صحافی جولی بنڈل نے 2009ء وچ اس گل کيتی تصدیق کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے کہ &quot;سیاسی لیسبئین ازم اندرونی احساس بنانے دے لئی جاری اے کیونجے ایہ اس خیال نو‏‏ں مضبوط بناندا اے کہ جنسیت اک چناو اے تے اسيں محض اپنے کرموسومز د‏‏ی وجہ تو‏ں کسی اک مخصوص تقدیر تو‏ں جڑے ہوئے نئيں ني‏‏‏‏ں۔&quot;&lt;ref&gt;Bindel, Julie (30 جنوری 2009)۔ [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2009/jan/30/women-gayrights &quot;My sexual revolution&quot;]۔ ''The Guardian''۔ London. Retrieved 4 مئی 2010.&lt;/ref&gt;

=== صنفی شناخت ===
ویہويں صدی دے ابتدائی لکھاری ہ‏‏م جنس پرست رجحان نو‏‏ں عام طور اُتے پیدائشی سمجھدے سن جو کسی شخص د‏‏ی جنس تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ایہ سوچیا جاندا سی کہ عام طور اُتے زنانہ جسم شخص جو زنانہ جسم لوک د‏‏ی طرف مائل اے مردانہ خصوصیات رکھدا ہوئے گا تے برعکس۔&lt;ref&gt;Minton, H. L. (1986)۔ ''Femininity in men and masculinity in women: American psychiatry and psychology portray homosexuality in the 1930s''، Journal of Homosexuality, 13(1)، 1–21.
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Terry, J. (1999)۔ ''An American obsession: Science, medicine, and homosexuality in modern society.'' Chicago: University of Chicago Press&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ ایہ تفہیم جنسی تضاد دے طور اُتے اس وقت متنازع سی تے ویہويں صدی دے دوسرے نصف وچ صنفی شناخت تیزی تو‏ں جنسی رجحان تو‏ں وکھ اک حقیقت دے طور اُتے دیکھی گئی۔

مخنث تے اسيں سوُ جنسی لوک مرداں، عورتاں یا دونے د‏‏ی طرف کشش رکھ سکدے نيں، اگرچہ انہاں دو آبادیاں وچ مختلف جنسی رجحانات د‏‏ی عمومیت نہایت مختلف ہُندی ا‏‏ے۔ اک ہ‏‏م جنس پرست فرد، مخالف جنس پرست یا دو جنس پرست شخص مردانہ، زنانہ یا دوصنفی ہوئے سکدا اے، ہور برآں کہ گے تے لیسبئین جماعتاں دے کارکن تے حامی ہن &quot;صنف-مطابق مخالف جنس پرست&quot; تے &quot;صنف-غیر مطابق ہ‏‏م جنس پرست&quot; نو‏‏ں منفی دقیانوسی خیالات دے طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ پر، جے مائیکل بیلے تے دے جے ذکر دا مطالعہ گے مرداں تے لیسبئینز د‏‏ی اکثریت دا اپنے بچپن دے عرصے دے دوران وچ صنف-غیر مطابق ہونے دا دسدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Bailey, J.M.، Zucker, K.J. (1995)، ''Childhood sex-typed behavior and sexual orientation: a conceptual analysis and quantitative review.'' Developmental Psychology 31(1):43&lt;/ref&gt;

== آبادیات ==
[[فائل:Jason Collins 2012 B.jpg|thumb|جنسن کولینز اہ‏م امریکی پیشہ ور کھیلاں د‏‏ی لیگ وچ پبلکلی پہلے فعال پیشہ ور کھلاڑی بنے جس نے خود نو‏‏ں گے دے طور اُتے آشکار کيتا۔ &lt;ref&gt;Manfred, Tony (اپریل 29, 2013)۔ [http://www.businessinsider.com/nba-player-jason-collins-gay-athlete-2013-4 &quot;NBA Player Jason Collins Becomes First Openly Gay Athlete In A Major American Team Sport&quot;]۔ ''Business Insider''۔ Retrieved 23 دسمبر 2013.&lt;/ref&gt;]]
گے تے لیسبئین آبادی دے حجم دے اعتبار تو‏ں قابل اعتماد اعداد و شمار عوامی پالیسی نو‏‏ں مطلع کرنے وچ قدر دے حامل ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;Black, Dan; Gates, Gary; Sanders, Seth; Taylor, Lowell (2000)۔ &quot;Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources&quot;۔ ''Demography''۔ '''37''' (2): 139–154. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10836173 10836173]۔ doi:[https://doi.org/10.2307/2648117 10.2307/2648117]۔&lt;/ref&gt; مثال دے طور پر، آبادیات گھریلو شراکت داری دے فائدے تے اخراجات د‏‏ی گنت‏ی کرنے وچ مدد کرسکدے نيں، ہ‏‏م جنس پرستاں دے گود لینے نو‏‏ں قانونی بنانے دے اثر تو‏ں تے یو-ایس فوج د‏‏ی مت پُچھو مت دسو د‏‏ی حکمت عملی دے اثر تو‏ں ۔&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt; ہور براں &quot;گے تے لیسبئین آبادی دے حجم دا علم سماجی سائنسداناں نو‏‏ں وسیع پیمانے اُتے اہ‏م سوالات سمجھنے وچ ممکنہ مدد ملے گی — عام نوعیت دے بارے وچ سوالات برائے مزدوراں د‏‏ی منڈی دا انتخاب، انسانی سرمائے د‏‏ی جمع، گھریلو مہارت، امتیاز تے جغرافیائی مقام دے بارے وچ فیصلےآں کيتی۔&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

ہ‏‏م جنس پرستی ترویج د‏‏ی پیمائش مشکلات پیش کردی ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ضروری اے کہ پیمائش دے معیارات اُتے غور کيتا جائے جنہاں دا استعمال کيتا جا رہیا ہو، مثال دے طور پر، جنسی رجحان د‏‏ی تعریف دے لئی انفصالی نقطہ تے لئی گئے وقت دا دورانیہ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; بوہت سارے لوک ہ‏‏م جنس میلانات رکھنے دے باوجود خود نو‏‏ں گے یا بائیسیکشول شناخت کرانے اُتے مزاحم رہندے ني‏‏‏‏ں۔ تحقیق نو‏‏ں ایسی کچھ خصوصیات نو‏‏ں ضرور پیمائش کرنا چاہئیے جو جنسی رجحان د‏‏ی تعریف وچ آسکدی یا نہ آسکدی ہون۔ ایداں دے لوکاں د‏‏ی تعداد جو ہ‏‏م جنس خواہشات رکھدے نيں نسبتاً ایداں دے لوکاں تو‏ں زیادہ ہوئے گی جو انہاں خواہشات د‏‏ی تکمیل وی کردے ہون، جو ایداں دے لوکاں د‏‏ی تعداد جو خود نو‏‏ں گے، لیسبئین یا بائیسکشول کہلواندے نيں تو‏ں زیادہ ہوئے گی۔&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

سن 1948ء تے 1953ء وچ الفرڈ کنزی دسدا اے کہ تقریباً فاعل مرداں وچو‏ں 46٪ نے اپنی بالغ زندگی دے دورانیہ وچ دونے جنس دے افراد د‏‏ی طرف جنسی طور اُتے &quot;رد عمل&quot; کيتا سی تے 37٪ نے گھٹ تو‏ں گھٹ اک بار ہ‏‏م جنس پرست تجربہ کيتا سی۔&lt;ref&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;Harford, Tim (1 اکتوبر 2010)۔ [http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk &quot;More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people&quot;]۔ BBC.&lt;/ref&gt; کنزی د‏‏ی تحقیق دے طریقہ کار نو‏‏ں جون ٹوکی نے تنقید د‏‏ی کہ سہولدی نمونےآں دا استعمال کيتا گیا سی بے ترتیبی نمونےآں دا استعمال نئيں کيتا گیا سی۔&lt;ref&gt;David Leonhardt (28 جولائ‏ی 2000)۔ &quot;John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'&quot;۔ ''نیو یارک ٹائمز''۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html &quot;Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150227025040/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html |date=2015-02-27 }}۔ Retrieved 19 مئی 2009. John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt; اک مآبعد تحقیق نے نمونےآں د‏‏ی تنگ نظری ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن اس دے باوجود یکساں نتائج اخذ ہوئے۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html &quot;Book Review by Martin Duberman, ''The Nation''، نومبر 3, 1997&quot;]۔ Archived from [http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html the original] on 11 جنوری 2009. Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سائمن لوے حوالہ دیندا اے کہ ایہ کنزی نتائج آبادیات‏ی مطالعہ د‏‏ی تشریح دے لئی احتیاط د‏‏ی ضرورت د‏‏ی اک مثال اے، اس طرح ہوئے سکدا اے اوہ نہایت مختلف تعداد داں جو اس منحصر کردا اے کہ انہاں د‏‏ی راہنمائی وچ کونسا معیار استعمال ہويا سی، بجائے ثابت سائنسی طریقےآں دے ۔&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[فائل:Tim Cook 2009 cropped.jpg|thumb|اکتوبر 2014 وچ ایپل کارپوریشن دے چیف ایگزیکٹو ٹم کُک Fortune 500 کمپنیاں دے مطابق پہلے چیف ایگزیکٹو بنے جو خود نو‏‏ں کھلے عام گے شناخت کراندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;[http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811 &quot;Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay&quot;]۔ ''www.nbcnews.com''۔ NBC News. 31 اکتوبر 2014. Retrieved 6 نومبر 2014.&lt;/ref&gt;]]
اہ‏م تحقیقات دے مطابق، 2٪ تو‏ں 11٪ لوک اپنی زندگی وچ ہ‏‏م جنس جنسی ربط د‏‏ی کوئی قسم رکھدے نيں،&lt;ref&gt;Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH (1993)۔ &quot;The sexual behavior of men in the United States&quot;۔ ''Family Planning Perspectives''۔ '''25''' (2): 52–60. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/2136206 2136206]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8491287 8491287]۔ doi:[https://doi.org/10.2307/2136206 10.2307/2136206]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Binson, Diane; Michaels, Stuart; Stall, Ron; Coates, Thomas J.; Gagnon, John H.; Catania, Joseph A. (1995)۔ &quot;Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers&quot;۔ ''The Journal of Sex Research''۔ '''32''' (3): 245–54. JSTOR [https://www.jstor.org/stable/3812794 3812794]۔ doi:[https://doi.org/10.1080/00224499509551795 10.1080/00224499509551795]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J (دسمبر 1992)۔ &quot;Sexual lifestyles and HIV risk&quot;۔ ''Nature''۔ '''360''' (6403): 410–2. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1448163 1448163]۔ doi:[https://doi.org/10.1038/360410a0 10.1038/360410a0]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Laumann, E. O.، Gagnon, J. H.، Michael, R. T.، &amp; Michaels, S. (1994)۔ ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Wellings, K.، Field, J.، Johnson, A.، &amp; Wadsworth, J. (1994)۔ ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Investigators ACSF (1992)۔ &quot;AIDS and sexual behaviour in France&quot;۔ ''Nature''۔ '''360''' (6403): 407–409. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1448162 1448162]۔ doi:[https://doi.org/10.1038/360407a0 10.1038/360407a0]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g.، Marmor, 1980; Voeller, 1990)۔ Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998)، but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g.، 1–2% in Billy et al.، 1993; 2–3% in Laumann et al.، 1994; 6% in Sell et al.، 1995; 1–3% in Wellings et al.، 1994)۔ It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g.، Billy et al.، 1993); many sex researchers (e.g.، Bailey et al.، 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;۔۔۔the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH (جنوری 1989)۔ &quot;Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men&quot;۔ ''Science''۔ '''243''' (4889): 338–48. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2911744 2911744]۔ doi:[https://doi.org/10.1126/science.2911744 10.1126/science.2911744]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sell RL, Wells JA, Wypij D (جون 1995)۔ &quot;The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples&quot;۔ ''Archives of Sexual Behavior''۔ '''24''' (3): 235–48. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7611844 7611844]۔ doi:[https://doi.org/10.1007/BF01541598 10.1007/BF01541598]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;Hope, Debra A, ed. (2009)۔ &quot;Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities&quot;۔ Nebraska Symposium on Motivation. '''54'''۔ &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-387-09555-4&lt;/nowiki&gt;۔ doi:[https://doi.org/10.1007/978-0-387-09556-1 10.1007/978-0-387-09556-1]۔&lt;/ref&gt; ایہ شرح فیصد 16 تو‏ں 21٪ ودھ جاندا اے جدو‏ں ہ‏‏م جنس میلان تے کردار وچو‏ں اک یا دونے د‏‏ی طرف پایا جاندا ہوئے۔&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; سال 2006ء د‏‏ی اک تحقیق وچ 20٪ جواب دہندگان نے ناں چھپا کر کچھ اسيں جنسی احساست دا دسیا جدو‏ں کہ صرف 2 تو‏ں 3٪ نے خود نو‏‏ں بطور ہ‏‏م جنس پرست شناخت کروایا۔&lt;ref&gt;McConaghy et al.، 2006&lt;/ref&gt; سال 1992ء د‏‏ی اک تحقیق دسدی اے کہ برطانیہ وچ 6.1٪ مرد ہ‏‏م جنس پرست تجربہ رکھدے نيں، جدو‏ں کہ فرانس وچ ایہ تعداد 4.1٪ پتا لگائی گئی۔&lt;ref&gt;[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all &quot;Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France&quot;]۔ ''nytimes.com''۔ 8 دسمبر 1992.&lt;/ref&gt;

اپریل 2011 وچ ریاست متحدہ وچ دتی ولیمز انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق، صرف 3.5٪ یا اندازً 9 ملین بالغ آبادی لیسبئین، گے یا بائیسیکشول ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Gary Gates (اپریل 2011)۔ [http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender &quot;How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender?&quot;]۔ ''The Williams Institute''۔ Retrieved 12 مئی، 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gary Gates (اپریل 2011)۔ [http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf &quot;How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender?&quot;] (PDF)۔ ''The Williams Institute''۔ p. 1.&lt;/ref&gt; ریاست متحدہ د‏‏ی سن 2000ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق اندازً 601209 ہ‏‏م جنس غیر شادی شدہ شراکت دار اہل خانہ سن ۔&lt;ref&gt;Smith, David M.; Gates, Gary J. (22 اگست 2001)۔ [http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf &quot;Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |date=2011-01-07 }} (PDF)۔ Retrieved 26 January2011.&lt;/ref&gt;

سی ڈی سی د‏‏ی 2013ء د‏‏ی اک تحقیق جس وچ 34000 تو‏ں زیادہ امریکی انٹرویو کیتے گئے سن، لیسبئین، گے د‏‏ی شرح فیصد 1.6٪ تے بائیسیکشول د‏‏ی شرح فیصد 0.7٪ دسدے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] ''CDC''۔ 15 جولائ‏ی 2014. 15 جولائ‏ی 2014.&lt;/ref&gt;

==== رائے شماری ====
سال 2008ء د‏‏ی اک رائے شماری دے مطابق 13٪ برطانویاں نے کسی قسم دا ہ‏‏م جنس جنسی رابطہ رکھیا اے جدو‏ں کہ صرف 6٪ برطانوی خود نو‏‏ں ہ‏‏م جنس پرست یا دو جنس پرست دے طور اُتے شناخت کراندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;'''[https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/oct/26/relationships Sex uncovered poll: Homosexuality&quot;]۔ London: Guardian. 26 اکتوبر 2008. Retrieved 24 اگست 2010.'''&lt;/ref&gt; اس دے برعکس، یوکے ادارہ برائے قومی شماریات (ONS) دا 2010ء دے اک سروے وچ 95٪ برطانوی خود نو‏‏ں مخالف جنس پرست شناخت کراندے نيں، 1.5٪ برطانوی خود نو‏‏ں ہ‏‏م جنس پرست یا دو جنس پرست تے آخری 3.5٪ نے غیر واضح جوابات دتے جداں کہ &quot;پتا نئيں&quot;، &quot;ہور&quot; یا سوال دا جواب نئيں دتا۔&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ethnicity/measuring-sexual-identity---evaluation-report/2010/index.html Measuring Sexual Identity : Evaluation Report, 2010&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116080411/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/ethnicity/measuring-sexual-identity---evaluation-report/2010/index.html |date=2016-01-16 }}۔ Office for National Statistics. 23 ستمبر 2010.&lt;/ref&gt;

اکتوبر 2012 دے گیلپ رائے شماری انہاں لوکاں دے بارے وچ جو خود نو‏‏ں ایل جی بی ٹی شناخت کراندے نيں د‏‏ی بے مثال آبادیات‏ی معلومات مہیا کيت‏یاں، جو اس نتیجے اُتے پہنچی کہ ±1 د‏‏ی غلطی د‏‏ی گنجائش دے نال یو-ایس دے تمام بالغان وچ 3.4٪خود نو‏‏ں ایل جی بی ٹی دے طور اُتے شناخت کراندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Gates, Gary J.; Newport, Frank (2012-10-18)۔ [http://www.gallup.com/poll/158066/special-report-adults-identify-lgbt.aspx &quot;Special Report: 3.4% of U.S. Adults Identify as LGBT&quot;]۔ ''Gallup''۔ Retrieved 2015-01-13.&lt;/ref&gt; ایہ ایل جی بی ٹی د‏‏ی گنت‏ی وچ ملک دا سب تو‏ں وڈا مطالعہ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/news/gallup-survey-claims-34-percent-in-us-are-lgbt &quot;Gallup survey claims 3.4 percent in U.S. are LGBT&quot;]۔ ''CBS News''۔ Associated Press. 2012-10-18. Retrieved 2015-01-13.

Jayson, Sharon (2012-10-19)۔ [https://www.usatoday.com/story/news/nation/2012/10/18/adults-lesbian-gay-bisexual/1642203 &quot;New survey: 3.4% of U.S. adults are LGBT&quot;]۔ ''USA Today''۔ Retrieved 2015-01-13.&lt;/ref&gt;

'''اکتوبر 2012 یو-ایس دے بالغان د‏‏ی ایل جی بی ٹی شناخت اُتے گیلپ رائے شماری'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|'''عمر / جنس'''
|'''ہاں'''
|'''نئيں'''
|'''نئيں پتا / جواب تو‏ں انکار'''
|-
|'''18 تا 29'''
|6.4٪
|90.1٪
|3.5٪
|-
|'''30 تا 49'''
|3.2٪
|93.6٪
|3.2٪
|-
|'''50 تا 64'''
|2.6٪
|93.1٪
|4.3٪
|-
|'''65+'''
|1.9٪
|91.5٪
|6.5٪
|-
| colspan=&quot;4&quot; |
|-
|'''18 تا 29'''

'''خواتین'''
|8.3٪
|88.0٪
|3.8٪
|-
|'''18 تا 29'''

'''مرد'''
|4.6٪
|92.1٪
|3.3٪
|}

== نفسیات ==
نفسیات سب تو‏ں پہلا مضمون سی جس نے ہ‏‏م جنس پرست رجحان نو‏‏ں اک جدا مظہر دے طور اُتے مطالعہ کيتا۔ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں بیماری دے طور اُتے درجہ بند کرنے د‏‏ی پہلی کوشش ناتجربہ کار یورپی ماہر جنسیات د‏‏ی تحریک نے انیہويں صدی دے آخر وچ د‏‏ی سی۔ سن 1886ء دے نامور ماہر جنسیات رچرڈ وون کرافٹ-ایبنگ نے اپنے حتمی کم 'جنسی نفسیات' وچ دو سو دوسرے گمراہ کن جنسی اعمال دے نال ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں سرلسٹ کيتا۔ کرافٹ-ایبنگ نے تجویز دتی کہ ہ‏‏م جنس پرستی یا تاں 'خلقی (دوران وچ پیدائش) انعکاس' یا فیر 'اکتسابی انعکاس' د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ انیہويں صدی دے آخری دو عشراں وچ نفسیا‏‏تی تے طبی حلفےآں وچ اک مختلف نقطۂ نظر غالب ہونا شروع ہويا، ایداں دے رویاں دا فیصلہ اک شخص د‏‏ی متعین تے نسبتاً مستحکم جنسی رجحان د‏‏ی قسم د‏‏ی طرف اشارہ سی۔ انیہويں تے بیسیواں صدی دے اواخر وچ ہ‏‏م جنس پرستی دے امراضیاندی مقیاس دے معیار متعین دے گئے سن ۔

امریکی تنظیم برائے علم نفسیات، امریکی تنظیم برائے طب نفسیات تے قومی تنظیم برائے سماجی کارکنان کہندے نيں:&lt;blockquote&gt;سن 1952ء وچ امریکی تنظیم برائے طب نفسیات نے اپنا پہلا 'دماغی بیماریاں دا تشخیصی تے شماریا‏‏تی رسالہ' (DSM) شائع کيتا۔ اُتے لگ بھگ فوری طور اُتے اس درجہ بندی نو‏‏ں قومی ادارہ برائے ذہنی صحت دے چندہ تو‏ں تنقیدی جانچ پڑتال دا سامنا کرنا پيا۔ ایہ مطالعہ تے مابعد تحقیق ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں بطور نارملٹی تے صحت مندانہ جنسی رجحان د‏‏ی بجائے بیماری یا ابنارملٹی دے بارے وچ کوئی عملی تے سائنسی بنیاد پیش کرنے وچ مسلسل ناکا‏م رہی۔ اس فراہ‏م کردہ تحقیق دے نتیجے وچ طبی پیشہ ور، ذہنی صحت تے سماجی و معاشرتی سائنس اس نتیجہ اُتے پہنچی کہ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں دماغی عوارض دے طور اُتے درجہ بند کرنا درست نئيں اے تے ایہ کہ DSM د‏‏ی درجہ بندی غیر جانچ شدہ مفروضاں د‏‏ی عکاسی کردی اے جنہاں د‏‏ی بنیاد کدی دے رائج معاشرتی معیار سن تے انہاں مطبی تاثرات دے غیر مثالی نمونےآں پہ مشتمل مریضاں د‏‏ی جو معالجاں تے افراد د‏‏ی تلاش وچ نيں تے جنہاں دا چال چلن انہاں نو‏ں مجرمانہ انصافی نظام وچ لے آیا ا‏‏ے۔&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;سائنسی ثبوتاں د‏‏ی معرفت وچ &lt;ref&gt;Staff report (اگست 12, 1998)۔ [http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=187846 Gay Is Okay With APA—Forum Honors Landmark 1973 Events.] ''JAMA'' 1998;280(6):497–499. doi:[//dx.doi.org/10.1001/jama.280.6.497 10.1001/jama.280.6.497]&lt;/ref&gt; امریکی تنظیم برائے طب نفسیات نے ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں 1973ء د‏‏ی DSM تو‏ں خارج کر دتا، ایہ کہندے ہوئے کہ &quot;ہ‏‏م جنس پرستی بینادی طور اُتے عدالدی رائے، استحکا‏م، اعتمادیت یا عمومی سماجی تے پیشہ ورانہ صلاحیتاں دے خلل وچ ملوث نئيں ا‏‏ے۔&quot; سائنسی حقائق پہ بخوبی جائزہ لینے دے بعد امریکی تنظیم برائے علم نفسیات نے سن 1975ء وچ پہلے والی نسشت نو‏‏ں اپنائے رکھیا تے تمام ذہنی صحت دے پیشہ وراں پہ زور دتا کہ &quot;دماغی بیماری دے کلنک نو‏‏ں ختم کرنے وچ راہنمائی کرن جو طویل عرصے تو‏ں ہ‏‏م جنس پرست رجحانات دے نال جوڑا جاندا رہیا ا‏‏ے۔&quot; قومی تنظیم برائے سماجی کارکنان وی ایہی حکمت عملی اپنا چک‏ی ا‏‏ے۔ &lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;اسی طرح ذہنی صحت دے ماہرین تے محققاں عرصہ دراز تو‏ں تسلیم کرچکے نيں کہ ہ‏‏م جنس پرست شخص نو‏‏ں خوشگوار، صحت مند تے سیر حاصل زندگی گزارنے وچ کوئی جبلی یا فطری مزاحمت دکھادی نئيں دیندی تے ہ‏‏م جنس پرست مرد تے عورتاں د‏‏ی بھاری اکثریت سماجی ادارےآں تے باہمی تعلقات د‏‏ی ہر صف وچ چنگا کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;/blockquote&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; تحقیق تے مطبی ادب د‏‏ی طویل مدتی اتفاق رائے تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ہ‏‏م جنس جنسی تے رومانوی کشش، احساست تے رویے انسانی جنسیت د‏‏ی نارمل تے مثبت تغیرات ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation]&lt;/ref&gt; ہن تحقیقا‏تی ثبوت دا اک وڈا حصہ اے جس تو‏ں ایہ اشارہ اے کہ گے، لیسبئین یا بائیسیکشوول ہونا عام ذہنی صحت تے معاشرتی ہ‏م آہنگی دے مطابق ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ہن تحقیقا‏تی ثبوت دا اک وڈا حصہ اے جس تو‏ں ایہ ظاہر اے کہ گے، لیسبئین یا بائیسیکشوول ہونا عام ذہنی صحت تے معاشرتی ہ‏م آہنگی دے مطابق ا‏‏ے۔ عالمی ادارہ صحت نے 1977ء دے ICD-9 وچ ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں ذہنی بیماری سرلسٹ کيتا لیکن 17 مئی 1990 نو‏‏ں عالم ادارہ صحت د‏‏ی ترتالیسیواں اسمبلی د‏‏ی تصدیق تو‏ں اسنو‏ں ICD-10 تو‏ں ہٹا دتا گیا، &lt;ref&gt;Shoffman, Marc (17 مئی 2006)، [http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html &quot;Homophobic stigma – A community cause&quot;]، ''PinkNews.co.uk''، retrieved 4 مئی 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community&quot;]۔ ILGA. Archived from [http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 the original] on 30 اکتوبر 2009. Retrieved 24 اگست 2010.&lt;/ref&gt; DSM-II د‏‏ی طرح ICD-10 نے انائی-ناپزیر جنسی رجحان دا لسٹ وچ اضافہ کيتا جو ایداں دے لوکاں دا حوالہ اے جو اپنے نفسیات تے رویہ د‏‏ی خرابی د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی صنفی شناختاں یا جنسی رجحانات نو‏‏ں تبدیل کرنا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ چینی سوسائٹی آف سائیکیٹری نے سن 2001ء وچ ایسوسی ایشن دے پنج سالہ مطالعہ دے بعد ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں دماغی عوارض د‏‏ی درجہ بندی وچو‏ں ختم کر دتا۔&lt;ref&gt;''نیو یارک ٹائمز'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say]&lt;/ref&gt; رائل کالج آف سائیکیٹرسٹس دے مطابق &quot;یہ بدقسمت تریخ صاف طور اُتے دکھادی دیندی اے کہ پسماندگی کِداں مخصوص شخصی وصف (اس کیس وچ ہ‏‏م جنس پرستی) دے حامل لوکاں دے اک گروہ نو‏‏ں نقصان دہ طبی عمل تے معاشرتی تفریق دے لئی بنیاد دے راستہ پہ لے جا سکدی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; تحقیقا‏تی ثبوت دا اک وڈا حصہ ظاہر کردا اے کہ ہ‏‏م جنس پرست مرد یا عورت ہونا نارمل ذہنی صحت تے معاشرتی استحکا‏م تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ اُتے معاشرے وچ تفریق دا تجربہ تے دوستاں، خاندان تے دوسرے لوکاں تو‏ں جداں آجراں تو‏ں تردید تے ناپسندی دا مطلب اے کہ ہ‏‏م جنس پرست (LGB) لوک ذہنی صحت دیاں مشکلاں تے مادے دے غلط استعمال دے مسائل دے متوقع پھیلاو تو‏ں زیادہ شکار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ یو-ایس-اے وچ ایداں دے قدامت پسند سیاسی گروہاں د‏‏ی طرف تو‏ں دعوے آچکے نيں کہ ہ‏‏م جنس پرستی وچ ذہنی صحت دیاں مشکلاں د‏‏ی زیادتی ازخود ذہنی عوارض د‏‏ی تصدیق اے، لیکن ایسا کوئی ثبوت نئيں اے جو اس جداں دعوی د‏‏ی کسی وی طرح تو‏ں تصدیق کرسک‏‏ے۔&quot;&lt;ref&gt;Royal College of Psychiatrists: [https://web.archive.org/web/20080611014113/http://www.rcpsych.ac.uk/pressparliament/pressreleases2008/pr14.aspx &quot;Royal College of Psychiatrists response to comments on Nolan Show regarding homosexuality as a mental disorder&quot;]۔ Archived from the original on 11 جون 2008. Retrieved 28 جون 2009.&lt;/ref&gt;

زیادہ تر ہ‏‏م جنس پرست مرد تے عورتاں جو نفسیا‏‏تی معالجہ کراندے نيں اوہ ایسا انہاں وجوہات پہ کردے نيں جو مخالف جنس پرست لوکاں نو‏‏ں ہُندیاں نيں (دباؤ، رشتاں وچ مشکلات، کم کرنے والی جگہ یا سماج تو‏ں مطابقت، وغیرہ)؛ ہوئے سکدا اے انہاں دا جنسی رجحان انہاں دے مسائل تے علاج وچ ابتدائی، حادّا‏تی یا کسی وی اہمیت دا حامل نہ ہوئے۔ مسئلہ جو وی ہوئے لیکن نفسیا‏‏تی معالجہ وچ ہ‏‏م جنس پرست مریضاں دے نال گے مخالف تعصب دا شدید خدشہ پایا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health''، p. 421&lt;/ref&gt; اس شعبہ وچ نفسیا‏‏تی تحقیق متعصب رویاں تے افعال (&quot;ہوموفوبک&quot;) د‏‏ی روک سیم تے ایل جی بی ٹی (LGBT) حقوق د‏‏ی تحریک تو‏ں مُتعلقہ رہی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Sandfort, T; et al. Lesbian and Gay Studies: An Introductory, Interdisciplinary Approach. Chapter 2.&lt;/ref&gt;

مثبت نفسیا‏‏تی معالجہ دا موزاں استعمال مندرجہ ذیل حقائق اُتے مبنی اے: &lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

ہم-جنس جنسی کشش، رویہ تے رجحانات بنیادی طور اُتے فطری نيں تے انسانی جنسیت د‏‏ی مثبت تے مختلف پہلو نيں؛ دوسرے لفظاں وچ اوہ ذہنی یا نشو و نما دے عوارض د‏‏ی نشان دہی نئيں ني‏‏‏‏ں۔

ہ‏‏م جنس پرست تے دو جنس پرست رسوا کیتے گئے نيں تے ایہ بدنامی زندگی دے دورانیہ بھر وچ مختلف منفی نتائج (مثلاً: اقليتی دباؤ) رکھ سکدی اے (D'Augelli &amp; Patterson, 1995; DiPlacido, 1998; Herek &amp; Garnets, 2007; Meyer, 1995, 2003)۔

ہم-جنس جنسی میلان تے رویہ جنسی رجحانات تے جنسی رجحان د‏‏ی شناختاں د‏‏ی مختلف قسماں دے تناظر وچ وقوع پزیر ہوئے سکدی اے (Diamond, 2006; Hoburg et al.، 2004; Rust, 1996; Savin-Williams, 2005)۔

گے مرد، لیسبئینز تے بائیسیکشوول افراد اطمینان بخش زندگی گزار سکدے نيں ہور مستحکم، قابل اعتماد رشتے تے خاندان تشکیل دے سکدے نيں جو بنیادی پہلوآں تو‏ں مخالف جنس پرست رشتاں دے مساوی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ (APA, 2005c; Kurdek, 2001, 2003, 2004; Peplau &amp; Fingerhut, 2007)

ایسا کوئی عملی مطالعہ یا باہمی جائزہ لی گئی تحقیق نئيں اے جو ہ‏‏م جنس جنسی رجحانات دے نظریات نو‏‏ں غیر افعالیت یا صدماں جداں گروہ تو‏ں منسوب کرنے د‏‏ی حمایت کرے۔ (Bell et al.، 1981; Bene, 1965; Freund &amp; Blanchard, 1983; Freund &amp; Pinkava, 1961; Hooker, 1969; McCord et al.، 1962; D. K. Peters &amp; Cantrell, 1991; Siegelman, 1974, 1981; Townes et al.، 1976)۔

== اسباب ==

=== حیاتیاندی بمقابلہ ماحولیا‏ت‏ی فیصلہ کن عوامل ===
اگرچہ سائنس دان جنسی رجحان دے سبب دے لئی حیاتیاندی ماڈلز د‏‏ی تائید کردے نيں،&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; لیکن اوہ اس گل دا یقین نئيں کردے کہ ایہ کسی اک عنصر دا نتیجہ ا‏‏ے۔ اوہ عام طور اُتے ایہ سمجھدے نيں کہ اسنو‏ں حیاتیاندی تے ماحولیا‏ت‏ی عوامل متعین کردے نيں؛ انہاں دا کہنا اے کہ بوہت سارے لوکاں دا جنسی رجحان ابتدائی عمر وچ متعین ہُندا اے تے جنسی رجحان د‏‏ی نشو و نما وچ فطرت تے جبلت دا پیچیدہ تعامل شامل ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; حیاتیاندی عوامل جینیات‏ی تے ہارمونی نيں، ایہ دونے دماغ د‏‏ی جنین د‏‏ی نشو و نما اُتے اثرانداز ہُندے نيں، جدو‏ں کہ ماحولیا‏ت‏ی عوامل وچ معاشرتی، نفسیا‏‏تی یا ابتدائی رحم دا ماحول شامل ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; عام طور اُتے سائنس دان اس گل دا یقین کردے نيں کہ جنسی رجحان اک موضوع الانتخاب نئيں ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf &quot;Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf |date=2017-08-09 }} (PDF)۔ Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation. Retrieved 31 مارچ 2015.&lt;/ref&gt;

امریکی اکادمی برائے طب اطفال نے 2004ء وچ طب اطفال وچ کہیا: &lt;blockquote&gt;ایسا کوئی سائنسی ثبوت نئيں اے کہ خلاف معمول اولاد د‏‏ی تربیت، جنسی بدعنوانی یا ہور زندگی دے ہور برے واقعات جنسی رجحان اُتے اثرانداز ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ علم ایہ تجویز کردا اے کہ جنسی رجحان عموماً ابتدائی بچپن دے دوران وچ قائم ہُندا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Perrin, E. C. (2002)۔ ''Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care''۔ New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-306-46761-5&lt;/nowiki&gt;۔&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;امریکی تنظیم برائے علم نفسیات، امریکی تنظیم برائے طب نفسیات تے قومی تنظیم برائے سماجی کارکنان نے 2006ء وچ کہیا:&lt;blockquote&gt;فی الحال اک فرد نو‏‏ں مخالف جنس پرست، ہ‏‏م جنس پرست تے دو جنس پرست بنانے والے مخصوص عوامل دے بارے وچ کوئی سائنسی اتفاق رائے نئيں اے بشمول حیاتیاندی، نفسیا‏‏تی یا والدین دے جنسی رجحان دے معاشرتی اثرات۔ اُتے دستیاب شدہ ثبوت دسدے نيں کہ لیسبئین تے گے بالغان د‏‏ی بھاری اکثریت د‏‏ی نشو و نما مخالف جنس پرست والدین نے کيت‏ی سی تے جنہاں بچےآں د‏‏ی پرورش لیسبئین تے گے والدین نے د‏‏ی انہاں وچو‏ں بھاری اکثریت مخالف جنس پرست دے طور اُتے جوان ہوئی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;ہ‏‏م جنس پرستی دے اسباب پہ ہونے والی تحقیق نے سیاسی تے سماجی بحث وچ کردار ادا کيتا اے تے جینیات‏ی پروفائلنگ تے پیدائش تو‏ں پہلے جانچ دے بارے وچ خدشےآں نو‏‏ں ودھایا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 &quot;How much is known about the origins of homosexuality?&quot;]۔ Church Times. 16 نومبر 2007. Archived from [http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 the original] on 6 اپریل 2010. Retrieved 24 اگست 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mitchum, Robert (12 اگست 2007)، [https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 &quot;Study of gay brothers may find clues about sexuality&quot;]، ''Chicago Tribune''، archived from [http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 the original] on 23 اکتوبر 2008, retrieved 4 مئی 2007&lt;/ref&gt;

متعدد کوششاں دے باوجود کوئی 'گے جین' (gay gene) شناخت نئيں ہوئے سکیا۔ اُتے جینیات‏ی بنیاد پہ قائم ہ‏‏م جنس پرستی پہ چنگا خاصا ثبوت موجود اے خصوصاً مرداں وچ جڑواں لوکاں د‏‏ی تحقیق وچ ایہ سامنے آیا اے کہ کرموسوم 8 دے کچھ حصےآں تے Xq28 جین دے نال X ایکس کروموسوم وچ کچھ تعلق پایا گیا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Ngun, TC; Vilain, E (2014)۔ &quot;The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics?&quot;۔ ''Adv Genet''۔ '''86''': 167–84. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25172350 25172350]۔ doi:[https://doi.org/10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5]۔&lt;/ref&gt; حال ہی وچ بالاوراثیات (epigenetics) نو‏‏ں جنسی رجحان وچ شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ لونیّت (genome) پنج خِطاں وچ میثائلیت (methylation) طرز جنسی رجحان تو‏ں بہت نیڑےی طور پہ منسلک ہُندی نظر آندی ا‏‏ے۔ میثائلیت طرز (methylation pattern) نے اک اختیاری گروہ دے جنسی رجحان د‏‏ی تقریباً 70٪ درستی د‏‏ی پیشن گوئی د‏‏ی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Balter, Michael (2015-10-09)۔ &quot;BEHAVIORAL GENETICS. Can epigenetics explain homosexuality puzzle?&quot;۔ ''Science''۔ '''350''' (6257): 148. ISSN [https://www.worldcat.org/issn/1095-9203 1095-9203]۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26450189 26450189]۔ doi:[https://doi.org/10.1126/science.350.6257.148 10.1126/science.350.6257.148]۔&lt;/ref&gt;

=== ارتقائی نقطہ نظر ===
سال 2008ء دے اک مطالعہ دے مصنفاں نے کہیا اے کہ &quot;اس بارے وچ کافی ثوابت موجود نيں کہ انسانی جنسی رجحان جینیات‏ی طور پہ اثرانداز اے، اُتے ایہ معلوم نئيں اے کِداں اسيں جنسیت تولیدی کامیابی وچ کمی کردی اے تے آبادی دے اندر نسبتاً زیادہ تعدد پہ برقرار رکھے ہوئے ا‏‏ے۔&quot; انہاں نے مفروضہ قائم کيتا اے کہ &quot;دراں اثناء اسيں جنسیت د‏‏ی طرف پہلے تو‏ں راغِب جینز اسيں جنسیت د‏‏ی تولیدی کامیابی نو‏‏ں تخفیف کردے نيں، اوہ مخالف جنسیت نو‏‏ں حصول بخش سکدے نيں جو انہاں پہ مشتمل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔&quot; انہاں دے نتائج تجویز کردے نيں کہ &quot;ہم جنسیت د‏‏ی طرف پہلے تو‏ں راغِب جینز جفتی برتری وچ مخالف جنسیت نو‏‏ں مرحمت بخش سکدے نيں، جس تو‏ں آبادی وچ اسيں جنسیت دے ارتقائی تے برقرار حیثیت د‏‏ی وضاحت وچ مدد مل سکدی ا‏‏ے۔&quot;&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; سال 2009ء دے اک مطالعہ نے وی عورتاں د‏‏ی زرخیزی وچ خاطر خواہ اضافہ نو‏‏ں تجویز کيتا اے جو مادری لڑی (لیکن اوہ نئيں جو پدرانہ لڑی تو‏ں اسيں رشتہ نيں) دے ہ‏‏م جنس پرست لوکاں تو‏ں اسيں رشتہ ہُندی ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Iemmola, Francesca; Camperio Ciani, Andrea (2009)۔ &quot;New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line&quot;۔ ''Archives of Sexual Behavior''۔ Springer Netherlands. '''38''': 393–9. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18561014 18561014]۔ doi:[https://doi.org/10.1007/s10508-008-9381-6 10.1007/s10508-008-9381-6]۔&lt;/ref&gt;

بیلے تے زک د‏‏ی اک جائزی دستاویز نے جانوراں وچ پائے جانے والے ہ‏‏م جنس جنسی رویاں د‏‏ی تحقیقات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے چیلنج کيتا کہ اس طرح دے رویے بالیدی کامیابی نو‏‏ں کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس بارے وچ بیشتر مفروضات دا حوالہ دتا گیا اے کہ کِداں ہ‏‏م جنس جنسی رویہ ڈھَل سکدا اے ؛ ایہ مفروضات مختلف الانواع دے درمیان وچ بہت زیادہ متفرق ني‏‏‏‏ں۔ بیلے تے زک ایہ وی تجویز کردے نيں کہ مستقب‏‏ل د‏‏ی تحقیق نو‏‏ں محض ایداں دے رویاں دے مآخذ د‏‏ی بجائے اسيں جنسی رویاں دے ارتقائی نتائج وچ جھانکنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Bailey, N. W.; Zuk, M. (2009)۔ [http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf &quot;Same-sex sexual behavior and evolution&quot;] (PDF)۔ ''Trends in Ecology &amp; Evolution''۔ '''24''' (8): 439–446. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19539396 19539396]۔ doi:[https://doi.org/10.1016/j.tree.2009.03.014 10.1016/j.tree.2009.03.014]۔&lt;/ref&gt;

=== جنسی رجحان تبدیلی دیاں کوششاں ===
ایسی موزاں سائنسی تحقیق نئيں اے جس تو‏ں ایہ نتیجہ اخذ ہوئے کہ جنسی رجحان تبدیلی دیاں کوششاں اک شخص دے جنسی رجحان نو‏‏ں تبدیل کردی ني‏‏‏‏ں۔ ایسی کوششاں اک طرف ایمان د‏‏ی بنیاد پہ قائم کچھ سائنسی تنظیماں یا پیشہ وراں د‏‏ی قدراں تے دوسری طرف ایل جی بی ٹی حقوق پہ قائم تنظیماں، ماہرین تے سائنسی تنظیماں تے ہور مذہبی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں منعقد اقدار دے درمیان وچ کشیدگی دے باعث متضاد رہیاں نيں۔&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; رویاں تے سماجی علوم تے صحت تے ذہنی صحت دے ماہرین د‏‏ی طویل مدتی اتفاق رائے ایہ اے کہ اسيں جنسیت بنیادی طور اُتے انسانی جنسی رجحان دا نارمل تے مثبت پہلو اے تے اس وجہ تو‏ں اک ذہنی عارضہ نئيں ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; امریکی تنظیم برائے علم نفسیات دا کہنا اے &quot;بیشتر لوک اپنے جنسی رجحان دے انتخاب بارے تھوڑا یا کوئی احساس تجربہ نئيں کردے۔&quot;&lt;ref&gt;[http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf &quot;Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality&quot;] (PDF)۔ American Psychological Association. Retrieved 20 December2010.&lt;/ref&gt; کچھ افراد تے گروہ اسيں جنسیت دے تصور نو‏‏ں نشو و نما وچ خرابی یا روحانی تے اخلاقی کمزوریاں د‏‏ی علامتاں تو‏ں بڑھاوا دیندے نيں تے بحث کر چک‏‏ے نيں کہ جنسی رجحان تبدیلی دیاں کوششاں بشمول نفسیا‏‏تی معالجہ تے مذہبی کوششاں اسيں جنسی احساست تے رویاں نو‏‏ں تبدیل کر سکدی ني‏‏‏‏ں۔ ایداں دے بوہت سارے افراد تے گروہ وسیع سیاق و سباق د‏‏ی حامل تعصب پرست مذہبی سیاسی تحریکاں دے نال ثابت قدمی دے نال سامنے آندے نيں جنہاں نے اسيں جنسیت د‏‏ی کلنک دے طور اُتے سیاسی تے مذہبی میداناں وچ حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

کسی وی اہ‏م ذہنی صحت د‏‏ی تنظیم دے ماہرین نے جنسی رجحان نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں منظور نئيں کيتا تے فی الحقیقت انہاں سب نے انہاں حکمت عملیاں دے بیانات نو‏‏ں اپنایا اے جو پیشہ وراں تے عوام نو‏‏ں انہاں علاجاں دے بارے وچ جنہاں دا مطلب جنسی رجحان نو‏‏ں بدلنا اے تو‏ں خبردار کردی ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ یو-ایس-اے تو‏ں امریکی تنظیم برائے طب نفسیات، امریکی تنظیم برائے علم نفسیات، امریکی تنظیم برائے مشاورت، قومی تنظیم برائے سماجی کارکنان،&lt;ref&gt;{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=2010-08-28 }}(PDF)۔ Archived from [http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf the original](PDF) on 25 اگست 2010. Retrieved 24 اگست 2010.&lt;/ref&gt; انہاں دے علاوہ رائل کالج آف سائیکیٹرسٹس،&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] [https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Archived] 27 مئی 2010 at the Wayback Machine.&lt;/ref&gt; تے آسٹریلوی سائیکالوجیکل سوسائٹی&lt;ref&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] [https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Archived] 17 جولائ‏ی 2009 at the Wayback Machine.&lt;/ref&gt; شامل ني‏‏‏‏ں۔ امریکی تنظیم برائے نفسیا‏‏تی علوم تے رائل کالج آف سائیکیٹرسٹس نے خدشہ ظاہر کيتا اے کہ NARTH د‏‏ی طرف تو‏ں اختیار شدہ بیانیہ نو‏‏ں سائنسی حمایت حاصل نئيں اے جو ایسا ماحول تخلیق کردیاں نيں جس وچ تعصب تے امتیازی سلوک پھل پھُل سکدا ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf &quot;Statement of the American Psychological Association&quot;] (PDF)۔ Retrieved 24 August2010.&lt;/ref&gt;

امریکی تنظیم برائے علم نفسیات دا کہنا اے کہ &quot;جنسی رجحان چناؤ نئيں اے جو اپنی مرضی تو‏ں تبدیل ہوئے سک‏‏ے تے جنسی رجحان ماحولیا‏ت‏ی، ادراکی تے حیاتیاندی عوامل دے پیچیدہ ہ‏م آہنگی دا متحمل نتیجہ ا‏‏ے۔۔۔ ایہ ابتدائی عمر وچ تشکیل پاندا ا‏‏ے۔۔۔ [اور ثبوت تجویز کردے نيں کہ] حیاتیاندی بشمول جینیات‏ی یا پیدائشی ہارمونی عوامل اک شخص د‏‏ی جنسیت وچ اہ‏م کردار ادا کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&quot; انہاں دا کہنا اے کہ &quot;جنسی رجحان د‏‏ی شناخت — نہ کہ جنسی رجحان — بظاہر نفسیا‏‏تی معالجہ، مددگار گروہاں تے زندگی دے واقعات دے ذریعے تبدیل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔&quot;&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt; امریکی تنظیم برائے طب نفسیات دا کہنا اے &quot;افراد اپنی زندگیاں وچ مختلف مقام وچ جان سکدے نيں کہ اوہ مخالف جنس پسند، گے، لیسبئین یا دوجنس پرست نيں&quot; تے &quot;طبی نفسیا‏‏تی معالجہ د‏‏ی مخالفت کردے نيں، جداں کہ 'مرمتی' یا 'تبدیلی' دے معالجے جس د‏‏ی بنیاد اس تصور پہ اے کہ اسيں جنسیت اک پیدائشی ذہنی عارضہ اے یا اس تصور تو‏ں پہلے د‏‏ی جانے والی بنیاد پہ اے کہ مریض/مریضہ نو‏‏ں اسيں جنسی رجحان نو‏‏ں تبدیل کرلینا چاہئیے۔&quot; لیکن اوہ مثبت گے نفسیا‏‏تی معالجہ د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;

امریکی تنظیم برائے نفسیات &quot;جنسی رجحان د‏‏ی تبدیلی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں فروغ دینے تے جنسی رجحان وچ تبدیلی د‏‏ی یقین دہانی کرنے د‏‏ی افادیت دے بارے وچ غلط نمائندگی تو‏ں اجتناب کرنے والے ذہنی صحت دے پیشہ وراں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردی اے، جو اپنی یا دوسرےآں دے جنسی رجحان د‏‏ی بارے وچ پریشان افراد نو‏‏ں صلاح کاری د‏‏ی خدمات سر انجام دیندے ہوئے تے نتائج اخذ کردے نيں کہ جنسی رجحان تبدیلی د‏‏ی کوششاں وچ ملوث شرکاء د‏‏ی اطلاع دے مطابق فائدے اس صورت وچ حاصل کیتے جاسکدے نيں جے اوہ کوششاں جنسی رجحان د‏‏ی تبدیلی نہ ہوئے۔&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

== والدین ==
سائنسی تحقیق عام طور اُتے مسلسل ایہ ظاہر کردی اے کہ لیسبئین تے گے والدین مخالف جنس پسند والدین د‏‏ی طرح کامل تے مستعد نيں تے انہاں دے بچے مخالف جنس پرست والدین د‏‏ی پرورش وچ پالے گئے بچےآں د‏‏ی طرح نفسیا‏‏تی لحاظ تو‏ں صحت مند تے بہتر ہ‏‏م آہنگ ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1)۔pdf &quot;Marriage of Same-Sex Couples – 2006 Position Statement Canadian Psychological Association&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20%281%29.pdf |date=2009-04-19 }} (PDF)۔ Retrieved 2 ستمبر 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf &quot;Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families – A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date=2011-03-04 }} (PDF)۔ Retrieved 5 نومبر 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf &quot;Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |date=2010-12-26 }} (PDF)۔ Retrieved 21 دسمبر 2010.&lt;/ref&gt; اس دے برعکس سائنسی تحقیقات دے جائزاں وچ کوئی ثبوت موجود نئيں ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, et al. (جولائ‏ی 2006)۔ &quot;The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children&quot;۔ ''Pediatrics''۔ '''118''' (1): 349–64. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16818585 16818585]۔ doi:[https://doi.org/10.1542/peds.2006-1279 10.1542/peds.2006-1279]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Herek GM (ستمبر 2006)۔ [https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF &quot;Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective&quot;] (PDF)۔ ''The American Psychologist''۔ '''61''' (6): 607–21. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16953748 16953748]۔ doi:[https://doi.org/10.1037/0003-066X.61.6.607 10.1037/0003-066X.61.6.607]۔ Archived from [http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |date=2010-06-10 }}(PDF) on 10 جون 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0 &quot;How Does the Gender of Parents Matter&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |date=2010-06-10 }}۔ ''Journal of Marriage and Family''۔ '''72''': 3–22. doi:[https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x 10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x]۔ Retrieved 21 دسمبر 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf &quot;Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – جون 2, 2005.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |date=2012-10-13 }} (PDF)۔ Retrieved 2 September2012.&lt;/ref&gt;

اک جائزی مطالعہ تجویز کردا اے کہ لیسبئن یا والدین دے بچے کم روايتی صنفی قسم دے ہُندے نيں اسيں جنسی شہوانی تعلقات د‏‏ی طرف غالباً زیادہ کھلے ہُندے نيں، (یو-ایس وچ 80٪ ہ‏‏م جنس جوڑاں د‏‏ی پرورش وچ بچے گود لئی گئے نئيں نيں تے زیادہ تر مخالف جنس شادی دا نتیجہ نيں)&lt;ref&gt;DONALDSON JAMES, SUSAN (23 جون 2011)۔ [http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 &quot;Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children&quot;]۔ ''ABC News''۔ Retrieved 11 جولائ‏ی 2013. &lt;q&gt;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt; قدرے جینیات‏ی تے خاندانی سماجیت دے عمل دے باعث (بچے نسبتاً زیادہ رواداراسکول، ہمسایگی تے سماجی سیاق و سباق وچ بڑھدے نيں، جو کم ہیٹروسیکسٹ ہُندے نيں)، حتی کہ ہ‏‏م جنس جوڑاں دے پالے ہوئے بچےآں د‏‏ی اکثریت خود نو‏‏ں مخالف جنس پرست دے طور اُتے شناخت کراندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Stacey J, Biblarz TJ (2001)۔ [http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf &quot;(How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |date=2011-09-28 }}(PDF)۔ ''American Sociological Review''۔ '''66''' (2): 159–183. doi:[https://doi.org/10.2307/2657413 10.2307/2657413]۔ &lt;q&gt;This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important.۔۔even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect.&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt; امریکی تنظیم برائے نفسیات دے لئی 2005ء وچ چارلٹ جے پیٹرسن د‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے اک جائزے وچ دسیا گیا اے کہ دستیاب اعداد و شمار گے تے لیسبئن والدین دے بچےآں وچ اسيں جنسیت د‏‏ی زیادہ شرح تجویز نئيں کردے۔&lt;ref&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting]&lt;/ref&gt; اک مطالعہ تجویز کردا اے کہ گے تے لیسبئن والدین دے بچے غالباً غیر مخالف جنس پرست شناختاں نو‏‏ں زیادہ جلدی اپنالیندے نيں، خاص کر لیسبئن والدین د‏‏ی بیٹیاں (بین النسل منتقلی کچھ بیٹےآں دے تجزیہ وچ اہ‏م نئيں تھی)۔ &lt;ref&gt;Schumm, W. R. (2010)۔ &quot;Children of Homosexuals More Apt to Be Homosexuals? A Reply to Morrison and to Cameron Based on an Examination of Multiple Sources of Data&quot;۔ ''Journal of Biosocial Science''۔ '''42''' (6): 721–742. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20642872 20642872]۔ doi:[https://doi.org/10.1017/S0021932010000325 10.1017/S0021932010000325]۔&lt;/ref&gt;

== صحت ==

=== جسمانی ===
&quot;مرد دا مرد تو‏ں جنسی عمل&quot; (MSM) تے &quot;عورت دا عورت تو‏ں جنسی عمل&quot; (WSW) ورگی اصطلاحات ایداں دے لوکاں دا حوالے دینے دے لئی نيں جو جنسی عمل وچ دوسری جنس دے لوکاں دے نال شامل ہاں اس گل دے قطع نظر کہ اوہ خود نو‏‏ں کِداں شناخت کراندے نيں — جداں کہ بوہت سارے سماجی شناختاں جداں گے، لیسبئن تے بائیسیکشول نو‏‏ں قبول کرنا نئيں چاہندے۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 &quot;MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention&quot;]۔ Aidsportal.org. Archived from [http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=2007-07-13 }} on 13 جولائ‏ی 2007. Retrieved 24 اگست 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp &quot;UNAIDS: Men who have sex with men&quot;]۔ UNAIDS. Archived from [http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp the original] (asp) on 18 جون 2008. Retrieved 24 جولائ‏ی 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Greenwood, Cseneca; Mario Ruberte (9 اپریل 2004)۔ [https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt &quot;African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)&quot;]۔ East Bay AIDS Education and Training Center. Archived from [http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt the original] (ppt) on 10 ستمبر 2008. Retrieved 24 جولائ‏ی 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J (جنوری 2008)۔ &quot;Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention&quot;۔ ''AIDS Behav''۔ '''12''' (1): 18–26. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17705095 17705095]۔ doi:[https://doi.org/10.1007/s10461-007-9303-y 10.1007/s10461-007-9303-y]۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Operario D, Burton J (اپریل 2000)۔ [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm &quot;HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000&quot;]۔ ''MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep''۔ '''49''' (15): 317–20. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10858008 10858008]۔&lt;/ref&gt; ایہ اصطلاحات اکثر طبی ادبیات تے سماجی تحقیق وچ جنسی ذا‏تی شناخت پہ غور کرنے دے مسئلے د‏‏ی ضرورت دے بغیر تفصیل دینے دے لئی استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ایہ اصطلاحات دقت طلب دیکھی جاندیاں نيں کیونجے ایہ &quot;جنسیت د‏‏ی سماجی جہتاں نو‏‏ں غیرواضع کردیاں نيں؛ ذا‏تی عنوانیت گے، لیسبئن، بائیسیکشول نو‏‏ں پست کردیاں نيں؛ تے حسب ضرورت جنسی رویاں وچ تغیر د‏‏ی تفصیل نئيں دسدی۔&quot;&lt;ref&gt;Young RM, Meyer IH (جولائ‏ی 2005)۔ [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1449332 &quot;The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse&quot;]۔ ''Am J Public Health''۔ '''95''' (7): 1144–9. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1449332 1449332] ۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15961753 15961753]۔ doi:[https://doi.org/10.2105/AJPH.2004.046714 10.2105/AJPH.2004.046714]۔&lt;/ref&gt; ایم-ایس-ایم تے ڈبلیو-ایس-ڈبلیو مختلف قسماں د‏‏ی جوہات دے نال چند اہ‏م یقین لائق جنسی تسکین، یگانگت تے باہمی گرفت دے لئی آپس وچ اک دوسرے دے نال جنسی طور اُتے فعال ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دے فائدے دے برعکس جنسی رویہ بیماری دا اک خط کامل ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ محفوظ جنسی عمل کم نقصان دہ فلسفہ تو‏ں متعلقہ ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html &quot;STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use&quot;]۔ Public Health Agency of Canada. 23 اپریل 1998. Archived from [http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html the original] on 27 ستمبر 2006. Retrieved 11 جولائ‏ی 2007.&lt;/ref&gt; ریاست متحدہ فی الوقت انہاں مرداں نو‏‏ں جو مرداں تو‏ں جنسی عمل کردے نيں خون عطیہ کرنے تو‏ں ممانعت کردا اے &quot;کیونجے اوہ اک گروہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ایچ-آئی-وی دے لئی بڑھدا ہويا خطرہ نيں، ہیپاٹائٹس-بی تے بے شک دوسرے متعددی مرض جو تبادلہ خون تو‏ں منتقل ہوسکدے نيں&quot;۔ بوہت سارے یورپی ملکاں وچ وی ایہی پابندی ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;Cber / Fda. [https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm &quot;FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men&quot;]۔ Web.archive.org. Archived from [http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm the original] on 11 اکتوبر 2007. Retrieved 24 August2010.&lt;/ref&gt;

==== صحت عامہ ====
یہ محفوظ آور جنسی تجاویز پبلک ہیلتھ آفیشلز تو‏ں متفق شدہ نيں جو جنسی طور اُتے قابل منتقل متعددی بیماریاں تو‏ں اجتناب برتنے دے لئی انہاں عورتاں دے لئی نيں جو عورتاں تو‏ں سیکس کردی ني‏‏‏‏ں۔

ساتھی دے حیض دے خون تے کسی وی اعضائے مخصوصہ اُتے زخم تو‏ں ربط اُتے اجتناب کرن۔

ایداں دے جنسی کھلونے جو اک تو‏ں زیادہ لوکاں د‏‏ی فرج تے مقعد وچ دخول دے لئی استعمال ہُندے نيں انہاں نو‏‏ں ہر شخص دے لئی ہر بار نويں کنڈوم دے نال ڈھانکاں تے ہر شخص دے لئی علاحدہ کھلونےآں دا استعمال کرنے اُتے غور کرن۔

دہنی جماع دے دوران وچ کوئی رکاوٹ استعمال کرن (مثال دے طور پر، لیٹیکس شیٹ، ڈینٹل ڈیم، کٹ اوپن کنڈوم، پلاسٹک ریپ وغیرہ)۔

کسی وی مینول سیکس دے لئی وینیل دستاناں یا لیٹکس دا استعمال کرن جس تو‏ں خون بہنے دا ڈر ہوئے۔ &lt;ref&gt;Mravack, Sally A. (جولائ‏ی 2006)۔&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;، ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

یہ محفوظ آور جنسی تجاویز پبلک ہیلتھ آفیشلز تو‏ں متفق شدہ نيں جو جنسی طور اُتے قابل منتقل متعددی بیماریاں تو‏ں اجتناب برتنے دے لئی انہاں مرداں دے لئی نيں جو مرداں تو‏ں سیکس کردے ني‏‏‏‏ں۔

ساتھی دے جسم د‏‏ی کسی وی قسم د‏‏ی رطوبتاں تے کسی وی اعضائے مخصوصہ اُتے زخم تو‏ں ربط اُتے اجتناب کرن۔

دہنی یا دبری جماع دے دوران وچ رکاوٹ استعمال کرن (مثال دے طور پر، لیٹیکس شیٹ، ڈینٹل ڈیم، کٹ اوپن کنڈوم)۔

ایداں دے جنسی کھلونے جو اک تو‏ں زیادہ لوکاں وچ دخول دے لئی استعمال ہُندے نيں انہاں نو‏‏ں ہر شخص دے لئی ہر بار نويں کنڈوم دے نال ڈھانکاں تے ہر شخص دے لئی علاحدہ کھلونےآں دا استعمال کرنے اُتے غور کرن۔

کسی وی مینول سیکس دے لئی وینیل دستاناں یا لیٹکس دا استعمال کرن جس تو‏ں خون بہنے دا ڈر ہوئے۔ &lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; &lt;nowiki&gt;ISBN 0-345-41496-9&lt;/nowiki&gt;، 9780345414960.&lt;/ref&gt;

=== ذہنی ===
طبی ادب وچ جدو‏ں ایہ پہلی بار بیان کيتا گیا سی تب اسيں جنسیت دے بنیادی اسباب نو‏‏ں موروثی نفسیا‏‏تی عارضہ د‏‏ی نظر تو‏ں تلاش کيتا جاندا سی۔ ذہنی صحت تے ہ‏‏م جنس پرست مریضاں پہ زیادہ ادب انہاں دے ڈپریشن، منشیات دے غلط استعمال تے خودکشی پہ مرکوز سی۔ حالانکہ ایہ مسائل انہاں لوکاں وچ وی موجود نيں جو غیر ہ‏‏م جنس پرست نيں، انہاں لوکاں د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بحث، ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی سن 1973ء وچ تشخیصی تے شماریا‏‏تی رسالہ (DSM) تو‏ں برطرفی تو‏ں تبدیل کرگئی۔ اس د‏ی بجائے، معاشرتی مقاطعہ، قانونی تفریق، بین الاندرونی منفی دقیانوس خیالات تے محدود تائیدی بناوٹاں ہ‏‏م جنس پرست لوکاں د‏‏ی مغربی معاشراں وچ عوامل دے سامنے نو‏‏ں ظاہر کردے نيں جو بعض اوقات انہاں د‏‏ی ذہنی صحت نو‏‏ں بری طرح تو‏ں متاثر کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998)۔ ''Gay &amp; Lesbian Almanac''۔ St. James Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 1-55862-358-2&lt;/nowiki&gt;، p. 152.&lt;/ref&gt; رسوائی، تعصب تے تفریق ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی طرف منفی معاشرتی رویاں کیتے نتیجے وچ بندے نيں جو گے مرداں، لیسبئن تے بائسیکشولز دے باہ‏م انہاں دے مخالف جنس پرست اسيں چشم دے مقابلے وچ زیادہ ترویج پاندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Meyer, Ilan H. (ستمبر 2003)۔ [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2072932 &quot;Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence&quot;]۔ ''Psychological Bulletin''۔ '''129''' (5): 674–97. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2072932 2072932] ۔ PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12956539 12956539]۔ doi:[https://doi.org/10.1037/0033-2909.129.5.674 10.1037/0033-2909.129.5.674]۔&lt;/ref&gt; ثبوت ظاہر کردے نيں کہ گزشتہ کچھ عشراں وچ انہاں رویاں د‏‏ی [[آزاد خیالی]] نوجوان ایل جی بی ٹی لوکاں دے درمیان وچ ذہنی صحت دے خطرات د‏‏ی کمی وچ شریک ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php &quot;Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |date=2010-05-07 }}۔ Eurekalert.org. Retrieved 24 اگست 2010.&lt;/ref&gt;

=== گے تے لیسبئین نوجوان نسل ===
گے تے لیسبئین نوجوان نسل خودکشی، منشیات دے استعمال، اسکول وچ مسائل تے تنہائی دے بڑھدے ہوئے خطرے نو‏‏ں جھیلدی اے، اک &quot;دشمن تے مذمتی ماحول، زبانی تے جسمانی بدسلوکی، گھروالےآں تے دوستاں د‏‏ی طرف تو‏ں انکار تے علیحدگی&quot; د‏‏ی وجہ تو‏ں ۔&lt;ref&gt;Gibson, P. (1989)، &quot;Gay and Lesbian Youth Suicide&quot;، in Fenleib, Marcia R. (ed.)، ''Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide''، United States Government Printing Office, ISBN 0-16-002508-7&lt;/ref&gt; ہور برآں ایل جی بی ٹی نوجوان نسل د‏‏ی طرف تو‏ں والدین یا سرپرستاں د‏‏ی طرف تو‏ں سرذد د‏‏ی جانے والی نفسیا‏‏تی، جسمانی تے جنسی بدسلوکی د‏‏ی زیادہ اطلاع ملدی ا‏‏ے۔ اس تفاوت دے لئی تجویز کردہ وجوہات ایہ نيں کہ (1) ایل جی بی ٹی نوجوان خاص کر اپنی ادراکی جنسی رجحان یا صنف-غیر مطابق وضع د‏‏ی بنیاد اُتے ہدف بنائے جاندے نيں تے (2) جنسی اقليتی حیثیت تو‏ں جڑے ہوئے خطرے دے عوامل بشمول امتیازی سلوک، پوشیدگی تے گھروالےآں تو‏ں عدم قبولیت۔۔۔ انہاں رویون د‏‏ی طرف لے جا سکدے نيں جو قربانی یا انتقام دے خطرےآں تو‏ں منسلک نيں، مثال دے طور پر، منشیات دا غلط استعمال، زیادہ پارٹنرز دے نال جنسی عمل یا ٹین ایجرز دا گھر تو‏ں بھج جانا۔&lt;ref&gt;Balsam, Kimberly F.; Esther D. Rothblum (جون 2005)۔ [https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf &quot;Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings&quot;] (PDF)۔ ''Journal of Consulting and Clinical Psychology''۔ '''73''' (3): 477–487. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15982145 15982145]۔ doi:[https://doi.org/10.1037/0022-006x.73.3.477 10.1037/0022-006x.73.3.477]۔ Archived from [http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf the original] (PDF) on 11 مارچ 2007.&lt;/ref&gt; سال 2008ء دا اک مطالعہ ایل جی بی نوجواناں دے والدین د‏‏ی طرف تو‏ں ٹھکرائے رویاں د‏‏ی مقدار دے درمیان وچ ارتباط دکھاندا اے تے ٹین ایجرز وچ منفی صحت دے مسائل دا مطالعہ کردا ا‏‏ے۔ &lt;blockquote&gt;خاندان د‏‏ی استرداد د‏‏ی بلند شرح نہایت برے صحت دے نتائج دے نال نمایاں طور اُتے مشلک سی۔ طاق تناسب د‏‏ی بنیاد اُتے لیسبئین، گے تے بائیسیکشول بالغ نوجوان جو بلوغت دے دوران وچ خاندانی ناقبولیت د‏‏ی بلند سطح بیان کردے نيں، 8.4 گنیاخودکشی د‏‏ی کوشش کيتی زیادہ اطلاع دیندے نيں، 5.9 گنیاڈپریشن د‏‏ی بلند سطح کی، 3.4 گنیاغیر قانونی منشیات دے استعمال کیت‏‏ی تے 3.4 گنیازیادہ غیر محفوظ جنسی اختلاط کی، نسبتاً انہاں اسيں سراں دے خانداناں دے جو خاندانی استرداد کم ہونے یا نہ ہونے د‏‏ی اطلاع دیندے ني‏‏‏‏ں۔ &lt;ref&gt;Ryan, Caitlin; David Huebner; Rafael M. Diaz; Jorge Sanchez (جنوری 2009)۔ [http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346 &quot;Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults&quot;]۔ ''Pediatrics''۔ PEDIATRICS. '''123''' (1): 346–352. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19117902 19117902]۔ doi:[https://doi.org/10.1542/peds.2007-3524 10.1542/peds.2007-3524]۔&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;وڈے شہراں وچ بحرانی مراکز تے انٹرنیٹ اُتے معلومات‏‏ی سائٹس نے نوجواناں تے جواناں د‏‏ی مدد دے لئی اٹھیا کھڑے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Caruso, Kevin, [http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html &quot;Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide&quot;]، ''Suicide.org''، retrieved 4 مئی 2007&lt;/ref&gt; منصوبہ ٹریور اسيں جنسی نوجواناں د‏‏ی خودکشی د‏‏ی روک سیم د‏‏ی ہیلپ لائن اے، جو 1998ء وچ HBO اُتے نشر د‏‏ی جانے والی اکادمی ایوارڈ یافتہ مختصر فلم ٹریور دے مابعد قائم کيتی گئی سی۔ &lt;ref&gt;Wilson, Jacque (2 جولائ‏ی 2008)۔ [http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours &quot;24-hour help for gay youth&quot;]۔ ''CNN''۔ Retrieved 26 July2015.&lt;/ref&gt;

== قانون تے سیاست ==

=== قانونی حیثیت ===
زیادہ تر ملکاں مقامی طور اُتے رضامندی دینے د‏‏ی عمر تو‏ں اُتے دے غیر رشتہ دار لوک دے درمیان وچ جنسی عمل اُتے ممانعت نئيں کردے۔ کچھ حکومت‏ی دارئرہ اختیارات ہ‏‏م جنس کنبے د‏‏ی ساخت دے لئی شناختی حقوق، تحفظات تے استحقاق د‏‏ی ہور قدر افزائی کردے نيں، بشمول شادی کے۔ کچھ ملکاں دے حکم نيں کہ تمام افراد خود نو‏‏ں مخالف جنس پرست تعلقات وچ محدود رکھن؛ کچھ حکومت‏ی دائرہ اختیارات وچ اسيں جنسی سرگرمی غیر قانونی ا‏‏ے۔ مجرم کچھ قدامت پسند مسلم علاقےآں جداں کہ ایران تے نائیجیریا دے کچھ حصےآں وچ موت د‏‏ی سزا دا سامنا ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے بسا اوقات سرکاری حکمت عملی تے حقیقی دنیا دے نفاذ دے درمیان وچ نمایاں اختلافات پائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

اگرچہ ہ‏‏م جنس پرست اعمال مغربی دنیا وچ غیر مجرمانہ سن جداں کہ پولینڈ 1932، ڈنمارک 1933، سویڈن 1944 تے متحدہ سلطنت 1967 وچ ، ایہ 1970 دا نصف تک ہ‏‏م جنس پرست برادری نے پہلے پہل کچھ ترقی پزیر ملکاں وچ [[شہری حقوق]] حاصل کرنا شروع کردیے سن ۔ سن 1973ء وچ اک اہ‏م موڑ آ پہنچیا سی جدو‏ں امریکی تنظیم برائے طب نفسیات نے DSM تو‏ں ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں ختم کر دتا، اس طرح ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی بطور کلینیکل ذہنی عارضہ د‏‏ی اپنی سابقہ تعریف کيت‏ی تردید کردتی۔

سن 1977ء وچ جنسی رجحان دے میدان وچ امتیازی سلوک د‏‏ی روک سیم دے لئی کوئبک نے دنیا وچ سب تو‏ں پہلے ریاستی سطح اُتے قانون نافذ کيتا۔ 1980 تے 1990 د‏‏ی دہائیاں دے دوران، بوہت سارے ترقی یافتہ ملکاں نے ہ‏‏م جنس پرست رویاں پہ غیر مجرمانہ قانون دا نافذ کيتا تے لیسبئین تے گے لوکاں د‏‏ی طرف روزگار، گھریلو تے خدمات وچ امتیازی سلوک د‏‏ی دے خلاف روک سیم کيتی۔ دوسری طرف اج وی [[مشرق وسطی]] تے افریقہ دے بوہت سارے ملکاں دے نال نال ایشیا دے بیشتر ملکاں، کیریبئین تے جنوبی الکاہل ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں قانونی جرم قرار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ 11 دسمبر 2013ء نو‏‏ں بھارت نے د‏‏ی عدالت عظمیٰ د‏‏ی حکم فرمائی تو‏ں ہ‏‏م جنس پرستی جرم قرار دتی گئی۔&lt;ref&gt;Shyamantha, Asokan (11 دسمبر 2013)۔ [https://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 &quot;India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216040454/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211 |date=2013-12-16 }}۔ ''Reuters''۔ Retrieved 23 دسمبر 2013.&lt;/ref&gt; بھارت دے نوآبادیات‏ی دور دے ضابطہ تعزیرات د‏‏ی دفعہ 377 نو‏‏ں لاگو رہیا جو ہ‏‏م جنس پرست رویاں نو‏‏ں دس سال قید یا موت د‏‏ی سزا دے نال مجرمانہ قرار دیندی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Gwynn Guilford (دسمبر 11, 2013)۔ [http://qz.com/156409/indias-latest-ban-against-gay-sex-has-its-origin-in-a-five-century-old-british-power-struggle/ &quot;India's latest ban against gay sex has its origin in a five-century-old British power struggle&quot;]۔ ''Quartz''۔ Retrieved 23 دسمبر 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ottosson, Daniel (نومبر 2006)، [https://web.archive.org/web/20070925203515/http://www.ilga.org/statehomophobia/World_legal_wrap_up_survey_November2006.pdf ''LGBT world legal wrap up survey''] (PDF)، ILGA, archived from [http://www.ilga.org/statehomophobia/World_legal_wrap_up_survey_November2006.pdf the original] (PDF) on 25 ستمبر 2007, retrieved 21 ستمبر 2007&lt;/ref&gt;

=== جنسی رجحان پہ مبنی امتیازات دے خلاف قانون ===

==== ریاست متحدہ ====
'''روزگار امتیازات''' کم کرنے د‏‏ی جگہ وچ امتیازی سلوک دے اعمال دا حوالہ اے جداں کہ کم اُتے رکھنے وچ تنگ نظری، ترقی، کم د‏‏ی سپردگی، برطرفی تے معاوضہ تے بہت ساریاں دوسری ایذا دہی دیاں قسماں۔ ریاست متحدہ وچ &quot;جنسی رجحان د‏‏ی بنیاد اُتے روزگار وچ امتیازی سلوک نو‏‏ں قانوناً غلط قرار دینے اُتے بوہت گھٹ قانونی شرائط، عام دستور تے مقدمے دا قانون ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Donovan, James M; American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues (2007)، ''Sexual Orientation and the Law''، William S. Hein &amp; Co.، ISBN 0-8377-0166-X §&amp;nbsp;5:17&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ کچھ استثنیات تے متبادل قانونی حکمت عملی دستیاب ني‏‏‏‏ں۔

'''رہائشی امتیازات''' زمین مالکاں د‏‏ی طرف تو‏ں ممکنہ یا موجودہ کرایہ داراں دے خلاف امتیازی سلوک دا حوالہ ا‏‏ے۔ ریاستہائے متحدہ وچ جنسی رجحان یا صنفی شناخت د‏‏ی بنیاد پہ اس جداں امتیازی سلوک دے خلاف کوئی وفاقی قانون موجود نئيں اے، لیکن گھٹ تو‏ں گھٹ تیرہ ریاستاں تے بوہت سارے وڈے شہر اس د‏ی ممانعت پہ قانون نافذ کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html ''Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination'']، archived from [http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html the original] on 10 دسمبر 2007, retrieved 7 ستمبر 2007&lt;/ref&gt;

'''منافرت ذدہ جرائم''' (تعصب ذدہ جرائم دے طور اُتے وی جانیا جاندا اے ) اوہ جرائم نيں جو اک قابل شناخت سماجی گروہ دے خلاف تنگ نظری د‏‏ی ترغیب دیندے نيں، ایداں دے گروہ عام طور اُتے نسلی (انساناں د‏‏ی درجہ بندی)، مذہب، جنسی رجحان، معذوری، مقامی گروہ، قومیت، عمر، جنس، صنفی شناخت یا سیاسی تعلق د‏‏ی تعریف وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔ ریاست متحدہ وچ پینتالیس ریاستاں تے ڈسٹرکٹ کولمبیا مختلف قسماں د‏‏ی نفرت اُتے مبنی تشدد یا دھمکیو‏ں د‏‏ی ترغیب نو‏‏ں مجرمانہ قرار دینے اُتے قانون نافذ کردے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں ہر قانون نسل، مذہب تے [[مقامی گروہ]] د‏‏ی بنیاد اُتے قائم تعصب دا احاطہ کردا اے ؛ انہاں وچو‏ں 32 قوانین جنسی رجحان دا احاطہ کردے نيں، 28 جنس تے 11 مخنث یا صنفی شناخت دا احاطہ کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf State Hate Crime Laws&quot;] (PDF)، ''Anti-Defamation League''، جون 2006, archived from [http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf the original] (PDF) on 14 جون 2007, retrieved 4 مئی 2007&lt;/ref&gt; اکتوبر 2009ء وچ میتھیو شیفرڈ تے جیمز بآئرڈ جونئیر دا منافرت ذدہ جرائم د‏‏ی روک سیم دا ایکٹ، جس وچ &quot;محکمہ انصاف نو‏‏ں نفرت پہ مبنی تشدد د‏‏ی چھان بین تے مقدمہ چلانے دا اختیار دیندا اے جتھ‏ے مرتکب نے کسی شخص د‏‏ی حقیقی یا ادراکی طور اُتے اس د‏ی نسل، رنگ، مذہب، قومی مآخذ، صنف، جنسی رجحان، صنفی شناخت یا معذوری د‏‏ی وجہ تو‏ں شکار بنایا اے &quot;، ایہ ایکٹ قانون وچ شامل کيتا گیا تے منافرت ذدہ جرائم جنسی رجحان اُتے مبنی دوسری خلاف ورزیاں دے نال ریاست متحدہ وچ وفاقی جرم قرار دتا گیا۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm &quot;President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law&quot;]۔ HRC. 28 اکتوبر 2009. Archived from [http://www.hrc.org/13699.htm the original] on 28 اکتوبر 2009. Retrieved 24 اگست 2010.&lt;/ref&gt;

==== یورپی یونین ====
یورپی اقوام وچ جنسی رجحان یا صنفی شناخت د‏‏ی بنیاد اُتے کسی وی قسم دا امتیازی سلوک یورپی یونین دے بنیادی حقوق دے چارٹر دے تحت غیر قانونی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[[wikisource:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

=== سیاسی فعالیت ===
1960 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں مغرب وچ بوہت سارے ایل جی بی ٹی لوک خصوصاً اوہ جو اہ‏م ام البلاد علاقےآں وچ گے کلچر نو‏‏ں تشکیل دتا۔ بوہت سارے لوکاں دے نزدیک گے کلچر گے پرائڈ موومنٹ تے سالانہ پریڈز تے قوس قزاح دے رنگاں دے جھنڈاں د‏‏ی نمائش د‏‏ی مثال ا‏‏ے۔

1980ء دے آغاز وچ ایڈز دے پھیلاؤ دے نال بوہت سارے ایل جی بی ٹی گروہ تے افراد نے ایڈز دے بارے وچ تعلیم، روک سیم، تحقیق، مریضاں د‏‏ی مدد تے کمیونٹی د‏‏ی فوقیت پہ باقاعدہ جدوجہد نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی منتظم کيتا، اس دے نال نال حکومت تو‏ں وی انہاں پروگراماں دے فروغ دا مطالبہ کيتا۔

ایڈز د‏‏ی وباء پھیلنے دے حادثے وچ ہونے والی اموات د‏‏ی پریشان کن تعداد نے پہلے پہل گے حقوق د‏‏ی تحریک د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں سست کر دتا، لیکن ايس‏ے وقت وچ اس نے ایل جی بی ٹی کمیونٹی دے کچھ حصےآں وچ کمیونٹی خدمات تے سیاسی رد عمل وچ جست کاری د‏‏ی تے مخالف جنس پرست کمیونٹی نو‏‏ں ہمدردی تو‏ں پیش آنے دے لئی چیلنج کيتا۔ اس مدت وچ افراد تے کمیونیٹیز دے رد عمل نو‏‏ں ڈراما د‏‏ی صورت وچ دکھانے دے لئی اہ‏م امریکی فلماں وچ An Early Frost (1985)، Longtime Companion (1990)، And the Band Played On (1993)، Philadelphia (1993)، and Common Threads: Stories from the Quilt (1989) شامل ني‏‏‏‏ں۔

عوامی ہ‏‏م جنس پرست سیاست داناں نے بیشتر حکومت‏ی عہدے حاصل کیتے نيں، حتی کہ انہاں ملکاں وچ وی جتھ‏ے سدومی قوانین حال ہی وچ ختم ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں د‏‏ی چند اک مثالاں جرمنی دے وائس چانسلر گوئیدو ویسٹرویل، برطانوی مزدور جماعت کابینہ دے وزیر پیٹر مینڈیلسن تے ناروے د‏‏ی سابقہ وزیر مالیات پیرکرسٹن فوس شامل ني‏‏‏‏ں۔

ایل جی بی ٹی تحریکاں د‏‏ی مختلف افراد تے تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں مخالفت رہی ا‏‏ے۔ کچھ سماجی قدامت پرستاں دا مننا اے کہ مخالف جنس شریک حیات دے علاوہ سبھی دوسرے جنسی تعلقات روايتی خاندان د‏‏ی جڑاں نو‏‏ں نقصان پہنچاندے نيں&lt;ref&gt;Salt Lake City, UT (20 اکتوبر 2004)۔ [https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD &quot;First Presidency Message on Same-Gender Marriage&quot;]۔ Newsroom.lds.org. Archived from [http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD the original] on 3 جون 2008. Retrieved 24 اگست 2010.&lt;/ref&gt; تے ایہ کہ بچےآں نو‏‏ں گھر وچ اک ماں تے اک باپ دونے دے نال ودھنا چاہئیے۔&lt;ref&gt;Brownback, Sam (9 جولائ‏ی 2004)۔ [https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp &quot;Defining Marriage Down – We need to protect marriage.&quot;]۔ ''National Review''۔ Archived from [http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp the original] on 1 جون 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lds.org/topics/family-proclamation &quot;''The Family: A Proclamation to the World''&quot;]۔ Lds.org. 23 ستمبر 1995. Retrieved 24 اگست 2010.&lt;/ref&gt; گے حقوق دے کچھ مخالف کہندے نيں کہ اک شخص دے مذہبی نقطۂ نظر تو‏ں ایداں دے حقوق انفرادی اظہار رائے د‏‏ی آزادی،&lt;ref&gt;Doughty, Steve (28 نومبر 2007)۔ [http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770 &quot;Gay hate law 'threat to Christian free speech'&quot;]۔ ''Daily Mail''۔ London.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Doughty, Steve (6 ستمبر 2006)۔ [http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770 &quot;Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets&quot;]۔ ''Daily Mail''۔ London.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gove, Michael (24 دسمبر 2002)۔ [http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece &quot;I'd like to say this, but it might land me in prison&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |date=2008-09-18 }}۔ London: The Times.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html &quot;Christian group likens Tory candidate review to witch hunt&quot;]۔ CBC News. 28 نومبر 2007. Archived from [http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html the original] on 5 جون 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kempling, Chris (9 اپریل 2008)۔ [http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 &quot;Conduct unbecoming a free society&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |date=2014-03-28 }}۔ ''National Post''۔&lt;/ref&gt; کم کرنے د‏‏ی جگہ اُتے مذہبی آزادی،&lt;ref&gt;Moldover, Judith (31 اکتوبر 2007)۔ [http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038 &quot;Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038 |date=2007-10-31 }}۔ ''New York Law Journal''۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ritter, Bob (جنوری–فروری 2008)۔ [https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ &quot;Collision of religious and gay rights in the workplace&quot;]۔ ''Humanist''۔ Archived from [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 the original] on 5 مارچ 2012.&lt;/ref&gt; کلیسا نو‏‏ں چلانے د‏‏ی استقامت،&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm &quot;Bishop loses gay employment case&quot;]۔ ''BBC News Online''۔ 18 جولائ‏ی 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;Beckford, Martin (5 جون 2008)۔ [http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html &quot;Catholic adoption service stops over gay rights&quot;]۔ ''The Daily Telegraph''۔ London.&lt;/ref&gt; خیراندی تنظیماں&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt;&lt;ref&gt;LeBlanc, Steve (10 مارچ 2006)۔ [http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/ &quot;Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/ |date=2016-03-03 }}۔ ''The Boston Globe''۔&lt;/ref&gt; تے دوسرے مذہبی تنظیماں دے متضاد نيں&lt;ref&gt;Mercer, Greg (24 اپریل 2008)۔ [http://news.therecord.com/News/CanadaWorld/article/341201 &quot;Christian Horizons rebuked: Employer ordered to compensate fired gay worker, abolish code of conduct&quot;]۔ ''The Record''۔ Retrieved 21 August2009.&lt;/ref&gt; تے مذہبی تنظیماں د‏‏ی طرف تو‏ں ہ‏‏م جنس پرست تعلقات د‏‏ی منظوری چرچاں اُتے تو‏ں محصول-معافی د‏‏ی حیثیت ختم کرنے د‏‏ی دھمکی دے ک‏ے زبردستی د‏‏ی جا سکدی اے جنہاں دے نظریات انہاں نظریات دے برابر نئيں نيں جو حکومت دے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Gallagher, Maggie (15 مئی 2006)۔ [http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp &quot;Banned in Boston: The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |date=2006-05-16 }}۔ '''011''' (33)۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Capuzzo, Jill (14 اگست 2007)۔ [https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html &quot;Church Group Complains of Civil Union Pressure&quot;]۔ ''نیو یارک ٹائمز''۔&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Capuzzo, Jill (18 ستمبر 2007)۔ [https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html &quot;Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue&quot;]۔ ''نیو یارک ٹائمز''۔ Retrieved 31 مارچ 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Moore, Carrie (15 مئی 2008)۔ [https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html &quot;LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision&quot;]۔ ''Deseret News''۔ Archived from [http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html the original] on 1 جون 2009. Retrieved 21 اگست 2009.&lt;/ref&gt;

=== فوجی خدمات ===
گے تے لیسبئین فوجی اہلکاراں د‏‏ی طرف حکمت عملیاں دنیا بھر وچ وسیع پیمانے اُتے مختلف ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ملکاں گے مرداں کو، لیسبئین نو‏‏ں تے بائی سیکشوول لوکاں نو‏‏ں کھلے طور اُتے خدمت کرنے د‏‏ی اجازت دیندے نيں تے انہاں نو‏‏ں اپنے مخالف جنس پرست مقابل دے برابر دے حقوق تے استثنیٰ منظور کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے ملکاں ایل جی بی خدمت گزار ارکان پہ نہ ہی تاں پابندی لگاندے نيں تے نہ ہی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ ملکاں ہ‏‏م جنس پرست اہلکاراں پہ مکمل پابندی لگاندے ني‏‏‏‏ں۔

زیادہ تر مغربی فوجی فورسز جنسی اقلیت دے ارکان نو‏‏ں خارج کرنے د‏‏ی پالیسیاں ختم کردتی ني‏‏‏‏ں۔ نیٹو د‏‏ی فوج وچ شامل 26 ملکاں وچو‏ں 20 تو‏ں زیادہ کھلے طور اُتے گے، لیسبئین تے بائی سیکشول لوکاں نو‏‏ں خدمت کرنے د‏‏ی اجازت دیندے ني‏‏‏‏ں۔ [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی [[سلامتی کونسل]] دے مستقل ارکانہاں وچو‏ں تن (سلطنت متحدہ، فرانس، ریاست متحدہ) ایسا کردے ني‏‏‏‏ں۔ دوسرے دو ملکاں عام طور اُتے ایسا نئيں کردے: چین لیسبئین تے گے لوکاں اُتے مکمل پابندی لگاندا اے، روس نے امن دے دور دے دوران وچ تمام گے تے لیسبئین لوکاں نو‏‏ں خارج کر دتا لیکن کچھ گے مرداں نو‏‏ں جنگ دے وقت وچ خدمت کرنے د‏‏ی اجازت دتے رکھی۔ مشرق وسطی دے خطے وچ اسرائیل واحد ملک اے جو کھلے عام ایل جی بی لوکاں نو‏‏ں فوج وچ خدمت کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔

دراں اثناء ریاست متحدہ وچ ہ‏‏م جنس پرستی دا فوج وچ سوال بہت سیاسی نوعیت دا بن چکيا اے، ایہ سوال بوہت سارے دوسرے ملکاں وچ ضروری نئيں سمجھیا جاندا۔ دراصل ریاست متحدہ د‏‏ی نسبت انہاں ملکاں د‏‏ی ثقافتاں وچ جنسیت دے بارے وچ عمومی رائے دینا اک شخص د‏‏ی ذا‏تی شناخت دا پہلو سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔

امریکی تنظیم برائے طب نفسیات دے مطابق تجربا‏تی ثبوت ایہ ظاہر کرنے وچ ناکا‏م نيں کہ جنسی رجحان فوجی کارکردگی دے کسی وی پہلو اُتے نقصان دہ نيں بشمول یونٹ د‏‏ی پیوستگی، حوصلہ تے ہمت، بھرتی تے برقراری۔&lt;ref&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/military.aspx Proceedings of the American Psychological Association, Incorporated, for the legislative year 2004. Minutes of the meeting of the Council of Representatives جولائ‏ی 28 &amp; 30, 2004, Honolulu, HI. Retrieved نومبر 18, 2004][https://web.archive.org/web/20100215235251/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/military.aspx Archived] 15 فروری 2010 at the Wayback Machine.&lt;/ref&gt; جنسی رجحان مقررہ کم تو‏ں ہ‏م آہنگی وچ غیر متعلقہ اے جو ربط د‏‏ی صرف اک قسم اے جو کسی وی فوجی ٹیم د‏‏ی چستی تے کامیابی د‏‏ی پیشن گوئی کردی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;American Psychological Association: [Report of the APA Joint Divisional Task Force on Sexual Orientation &amp; Military Service]&lt;/ref&gt;

== معاشرہ تے سماجیات ==

=== عوامی رائے ===
غیر مخالف جنس پرست رجحانات د‏‏ی معاشرتی قبولیت جداں کہ ہ‏‏م جنس پرستی ایشیا تے افریقہ دے ملکاں وچ سب تو‏ں کم اے تے یورپ، آسٹریلیا تے شمالی تے جنوبی امریکا وچ سب تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ سابقہ کچھ دہائیاں تو‏ں مغربی معاشراں نے ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں تیزی تو‏ں قبول کيتا ا‏‏ے۔ سال 2017ء وچ پروفیسر ایمی ایڈمزیک متفقہ طور اُتے کہندی نيں کہ ایہ کراس-نیشنل اختلافات تن عوامل تو‏ں وسیع پیمانے اُتے بیان کیتے جا سکدے نيں: جمہوری ادارےآں د‏‏ی وابستہ قوت، معاشی ترقی د‏‏ی سطح تے علاقےآں دے مذہبی تضاد جتھ‏ے جتھ‏ے لوک رہندے ہیِں۔&lt;ref&gt;Adamczyk, Amy (2017)۔ [https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe'']۔ University of California Press. pp. 3–7.&lt;/ref&gt;

=== تعلقات ===
سال 2006ء وچ امریکی تنظیم برائے نفسیات، امریکی تنظیم برائے طب نفسیات تے قومی تنظیم برائے سماجی کارکنان نے ریاست کیلیفورنیا د‏‏ی عدالت عظمیٰ نو‏‏ں عدالدی معاونت وچ اک مختصر بیان پیش کيتا: &quot;گے مرد تے لیسبئین مستحکم تے وابستہ تعلقات قائم کردے نيں جو لازمی پہلواں وچ مخالف جنس پرست تعلقات دے مساوی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ شادی دا ادارہ سماجی، نفسیا‏‏تی تے صحت دے فائدے فراہ‏م کردا اے جو ہ‏‏م جنس جوڑے نو‏‏ں دینے تو‏ں انکار کر دتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ ہ‏‏م جنس جوڑے نو‏‏ں شادی دے حق تو‏ں انکار پر، ریاست ہ‏‏م جنس پرستی تو‏ں منسلکہ تاریخی رسوائی نو‏‏ں مضبوط کردی تے دوام بخشتی ا‏‏ے۔ ہ‏‏م جنس پرستی کلنک دے طور اُتے باقی رہندی اے تے ایہ کلنک منفی نتائج رکھدی ا‏‏ے۔ کیلیفورنیا د‏‏ی ہ‏‏م جنس جوڑاں اُتے شادی کيتی ممانعت اس کلنک د‏‏ی عکاسی کردی اے تے قوت بخشتی ا‏‏ے۔&quot; اوہ نتیجہ اخذ کردے نيں: &quot;قانونی حقوق، ذمہ داریاں، فائدے تے شہری شادی کيتی طرف تو‏ں دتے گئے بجھ دے پہلو تو‏ں ہ‏‏م جنس جوڑاں تے مخالف جنس جوڑاں دے درمیان وچ امتیازیت اُتے کوئی سائنسی بنیاد موجود نئيں ا‏‏ے۔&quot;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== مذہب ===
اگرچہ ہ‏‏م جنس پرستی تے مذہب دے درمیان وچ تعلق وچ وقت تے جگہ دے لحاظ تو‏ں بہت فرق اے، مختلف مذاہب تے فرقےآں دے اندر تے آپس وچ ، ہ‏‏م جنس پرستی تے دو جنسیت د‏‏ی مختلف قسماں دے بارے وچ ، فی الحال دنیا دے وڈے مذاہب دے مستند ادارے اورعقائد عموماً ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں منفی طور اُتے دیکھدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ ہ‏‏م جنس پرست سرگرمی د‏‏ی خاموش حوصلہ شکنی تو‏ں لے ک‏ے ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں اپنے پیروکاراں دے درمیان وچ واضح طور اُتے حرام قرار دیندے نيں تے فعال طور اُتے معاشرے د‏‏ی ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی طرف قبولیت د‏‏ی مخالف کردے ني‏‏‏‏ں۔ کچھ سیکھاندے نيں کہ ہ‏‏م جنس پرستی ازخود اک گناہ اے،&lt;ref&gt;[http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf &quot;Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf |date=2008-07-23 }} (PDF)۔ Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church. Retrieved 27 جون 2008. &lt;q&gt;claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, […] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt; دوسرے کہندے نيں کہ صرف جنسی عمل گناہ اے،&lt;ref&gt;Sex and Society – Volume 3 – Page 824&lt;/ref&gt; ہور مکمل طور اُتے گے تے لیسبئین نو‏‏ں قبول کردے نيں،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; جدو‏ں کہ کچھ ہ‏‏م جنس پرستی د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; کچھ دعویٰ کردے نيں کہ ہ‏‏م جنس پرستی مذہبی ایمان تے عمل دے ذریعے قابو کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ دوسرے طرف انہاں مذاہب دے نال بہت ساریاں آوازاں موجود نيں جو ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں زیادہ مثبت دیکھدی نيں تے آزاد خیال مذہبی فرقہ ہ‏‏م جنس شادیاں نو‏‏ں بھلا سمجھدا ا‏‏ے۔ کچھ ہ‏‏م جنس محبت تے جنسیت نو‏‏ں مقدس دیکھدے نيں تے ہ‏‏م جنس پیار دے بارے وچ اساطیر دنیا بھر وچ دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== امتیازات ==

=== گے مخالف دھونس ===
گے مخالف دھونس زبانی یا جسمانی بدسلوکی ہوئے سکدی اے اک شخص دے خلاف جسنو‏ں حملہ آور اک لیسبئین، گے، بائیسیکشول یا ٹرانسجینڈر دے طور اُتے دیکھ رہیا ہو، بشمول ایداں دے لوک جو دراصل مخالف جنس پرست ہاں یا نامعلوم جنسی رجحان دے ہون۔ ریاست متحدہ وچ ٹین ایج طلبہ گے مخالف لوکاں تو‏ں چھیڑنے تے برا بھلا کہنے والے لفظاں سندے رہندے نيں جداں کہ &quot;ہومو&quot;، &quot;فیگٹ&quot; تے &quot;سسی&quot; (ہم جنسہ، زنخا، نامرد)۔ امریکی ذہنی صحت دے 1998ء دے اک مطالعے دے مطابق، ٹین ایج طلبہ ایہ لفظاں دن وچ اوسطاً 26 بار سندے نيں یا ہر اک منٹ وچ 14 بار سندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120414144851/http://www.nmha.org/go/information/get-info/children-s-mental-health/bullying-and-gay-youth &quot;Mental Health American, Bullying and Gay Youth&quot;]۔ ''Mental Health America'' formerly National Mental Health Association. Archived from [http://www.nmha.org/go/information/get-info/children-s-mental-health/bullying-and-gay-youth the original] on 14 اپریل 2012. Retrieved 27 جون 2012.&lt;/ref&gt;

=== ہیٹروسیکسزم تے ہوموفوبیا ===
بہت ساریاں ثقافتاں وچ ہ‏‏م جنس پرست لوک بسا اوقات تعصب تے امتیازات دا شکار ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ 2011ء د‏‏ی اک ڈچ تحقیق اخذ کردی اے کہ 49٪ ہالینڈ دے نوجوان تے 58٪ دوسرے ملکاں د‏‏ی نوجوان نسل ہ‏‏م جنس پرستی نو‏‏ں مسترد کردی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://community.expatica.com/forums/topic/2993/half-of-young-dutch-people-reject-homosexuality &quot;Half of young Dutch people reject homosexuality&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201212113/http://community.expatica.com/forums/topic/2993/half-of-young-dutch-people-reject-homosexuality |date=2011-12-01 }}۔ Expatica/COC. Retrieved 9 January2012.&lt;/ref&gt; ايس‏ے طرح دوسرے اقليتی گروہاں د‏‏ی طرف وی اوہ دقیانوس تصورات دے حامل ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ رویے ہوموفوبیا تے ہیٹروسیکسزم (مخالف جنس تو‏ں جنسی اعمال تے تعلقات د‏‏ی حمایت وچ منفی رویے، تعصب تے امتیازات) د‏‏ی پیروی کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ہیٹروسیکسزم اس گمان نو‏‏ں شامل ک‏ے سکدا اے کہ ہر کوئی ہیٹروسیکشول اے یا مخالف جنس میلان تے تعلقات مثالی تے برتر ني‏‏‏‏ں۔ ہوموفوبیا ہ‏‏م جنس پرست لوکاں دے خلاف کراہت یا امتیازات د‏‏ی صورت دا اک خوف ا‏‏ے۔ ایہ مختلف قسماں وچ ظاہر ہُندا اے تے انہاں دے مختلف مفروضے نيں، جنہاں دے وچکار اندرونی ہوموفوبیا، معاشرتی ہوموفوبیا، جذبات‏ی ہوموفوبیا، منطقی ہوموفوبیا تے ہور۔&lt;ref&gt;[http://allies.tamu.edu/Did+You+Know/riddle.htm &quot;The Riddle Homophobia Scale, from Allies Committee website, Department of Student Life, Texas A&amp;M University&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904125724/http://allies.tamu.edu/Did+You+Know/riddle.htm |date=2006-09-04 }}۔ Retrieved جون 1, 2016&lt;/ref&gt; ايس‏ے طرح تو‏ں لیسبوفوبیا (لیسبئن نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی) تے بائیفوبیا (بائیسیکشول لوکاں نو‏‏ں نشانہ بنانے دے لئی) ا‏‏ے۔ جدو‏ں ایداں دے رویے جرم دے طور اُتے ظاہر ہُندے نيں تاں ایہ اکثر نفرت انگیز جرائم یا گے بیشنگ کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔

منفی دقیانوسیت دے حامل ایل جی بی لوک رومانوی طور اُتے جِنّے کم مستحکم ہُندے نيں اِنّے ہی زیادہ مخلوط تے بچےآں تو‏ں بدعنوانی کرنے وچ زیادہ امکان ہوسکدے نيں، لیکن اس طرح دے دعوی د‏‏ی کوئی سائنسی بنیاد نئيں ا‏‏ے۔ گے مرد تے لیسبئین مستحکم تے وابستہ تعلقات تشکیل دیندے نيں جو ضروی پہلواں وچ مخالف جنس پرست تعلقات دے مساوی ہُندے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; جنسی رجحان انہاں امکانات پہ اثرانداز نئيں کردی کہ لوک بچےآں تو‏ں بدعنوانی کرن گے۔&lt;ref&gt;Michael Lamb, Ph.D.: [http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf Affidavit – United States District Court for the District of Massachusetts (2009)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225193923/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/gill-v-office-of-personnel-management/2009-11-17-doma-aff-lamb.pdf |date=2010-12-25 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;Gregory M. Herek, Ph.D.: [http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/facts_molestation.html Facts About Homosexuality and Child Molestation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419022239/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/HTML/facts_molestation.html |date=2010-04-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting]&lt;/ref&gt; جو گے ہونے تے بچہ باز ہونے دے درمیان وچ تعلق د‏‏ی حمایت وچ سائنسی ثبوت دے دعوے انہاں اصطلاحات دے بے جا استعمال تے حقیقی ثبوت د‏‏ی غلط بیانی اُتے مبنی ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;

=== گے تے لیسبئین اُتے تشدد ===
ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ ایف-بی-آئی د‏‏ی اطلاع دے مطابق 20.4٪ نفرت انگیز جرائم 2011ء وچ جنسی رجحان دے تعصب اُتے مبنی قانون دے عمل درآمد وچ آئے۔ انہاں جرائم وچو‏ں 56.7٪ ہ‏‏م جنس پرست مرداں دے خلاف تعصب د‏‏ی بنیاد اُتے کیتے گئے سن ۔ 11.1٪ ہ‏‏م جنس پرست عورتاں دے خلاف۔ 29.6٪ اینٹی-ہوموسیکشول جانبداری د‏‏ی بنیاد اُتے کسی مخصوص جنس دے خلاف۔&lt;ref&gt;[https://www.fbi.gov/about-us/cjis/ucr/hate-crime/2011/narratives/victims &quot;Victims&quot;]، ''FBI''، retrieved 26 جولائ‏ی 2013&lt;/ref&gt; 1998ء وچ اک گے [[طالب علم]] میتھیو شیفرڈ دا قتل یو-ایس وچ ہونے والے حادثات وچ اک اے، خاص کر لیسبئین جو &quot;اصلاحی جنسی زیادتی&quot; شکار ہُندی ہاں گی، اس مقصد دے نال کہ اس تو‏ں اوہ مخالف جنس پرست بن جائینگی۔ دنیا دے بوہت سارے حصےآں وچ ایل جی بی ٹی لوک وی اپنے خاندان یا رشتے داراں د‏‏ی طرف تو‏ں &quot;غیرت دے ناں اُتے قتل&quot; دے ارتکاب وچ خطرہ اُتے ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/news/honor-killings-target-turkeys-lgbt-community/ &quot;Honor killings&quot; target Turkey's LGBT community&quot;]۔ CBS News. 12 اکتوبر 2011. Retrieved 23 دسمبر 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Di Piero Russo. [http://bari.repubblica.it/cronaca/2011/08/05/news/sei_il_disonore_della_famiglia-20061452/?ref=HREC2-6 &quot;&quot;Sei il disonore della famiglia&quot; e accoltella il fratello gay&quot;]۔ bari.repubblica.it. Retrieved 23 دسمبر 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hurriyetdailynews.com/father-confesses-to-killing-his-own-son-in-landmark-homosexual-murder-case.aspx?PageID=238&amp;NID=47579&amp;NewsCatID=341 &quot;Father confesses to killing his own son in landmark homosexual murder case&quot;]۔ hurriyetdailynews.com. Retrieved 23 دسمبر 2013.&lt;/ref&gt;

== دوسرے جانوراں وچ ہ‏‏م جنس پرست طرز عمل ==
ہ‏‏م جنس پرست تے دو جنس پرست رویے بوہت سارے حیوانی انواع وچ واقع ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ اس طرح دے طرز عمل وچ جنسی سرگرمی، معاشقہ، چاہت، جوڑی بندی تے والدین، زیادہ شامل نيں؛&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; 1999 وچ بروس باگیمیہل تحقیق دان ایہ دکھاندا اے کہ ہ‏‏م جنس پرست طرز عمل 500 انواع وچ دستاویز کيتا گیا اے، جس وچ اعلیٰ مخلوق تو‏ں لے ک‏ے آنت دے کیڑاں تک دے انواع شامل ني‏‏‏‏ں۔&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; انہاں رویاں دے اسباب تے انہاں دے مضمر حالے مکمل طور اُتے سمجھنا باقی نيں، زیادہ تر انواع پہ مکمل تحقیق وی حالے باقی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;‘Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{cite web|last=Gordon|first=Dr Dennis|title=‘Catalogue of Life' reaches one million species|publisher=[[National Institute of Water and Atmospheric Research]]|date=10 اپریل 2007|url=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3|archivedate=2007-07-13|accessdate=10 ستمبر 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt; باگے میحل دے مطابق &quot;حیوانی دنیا وچ جنسی تنوع زیادہ وڈی تعداد وچ اے — بشمول ہ‏‏م جنس پرستی، دو جنس پرستی تے غیرتولیدی جنسیت&quot; وڈے پیمانے اُتے سائنسی کمیونٹی تے ادارے پہلے ہی تو‏ں اسنو‏ں قبول کرنا چاہندے سن ۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-%DB%94html &quot;Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly&quot;]۔ Publishersweekly.com. Archived from [http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-۔html the original] on 29 جولائ‏ی 2012. Retrieved 2 ستمبر 2012.&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{حوالے|group=&quot;lower-alpha&quot;}}

[[گٹھ:ایل جی بی ٹی]]
[[گٹھ:بین الاشخاصی روابط]]
[[گٹھ:جنس]]
[[گٹھ:جنسی رجحان]]
[[گٹھ:صنفی مطالعات]]
[[گٹھ:عشق]]
[[گٹھ:ہ‏‏م جنس پسندی]]</text>
      <sha1>jn7bvnx2rj10hwk9ka6oaxbi05ban5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چین وچ مذہب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91144</id>
    <revision>
      <id>711886</id>
      <parentid>709432</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 7 books for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52116" sha1="gqwkxqnji0e84iel8m20y4rqfrlbla5" xml:space="preserve">{{Pie chart
|caption = چین وچ مذہب ([[China Family Panel Studies|سی ایف پی ایس]] 2014)&lt;ref name=&quot;CFPS2014&quot;&gt;For [[China Family Panel Studies]] 2017ء survey results see [http://ww4.sinaimg.cn/orj360/b8bd941fjw1fau6hf2hv4j20jg09rwff.jpg release #1] ([https://web.archive.org/web/20170225053713/http://image101.360doc.com/DownloadImg/2016/12/0603/86161911_1 archived]) and [http://www.isss.edu.cn/cfps/EN/enNews/CFPSNews/2016news/2016-12-30/307.html release #2] ([https://web.archive.org/web/20170225211353/http://www.isss.edu.cn/cfps/EN/enNews/CFPSNews/2016news/2016-12-30/307.html archived])۔ The tables also contain the results of CFPS 2012 (sample 20,035) and Chinese General Social Survey (CGSS) results for 2006, 2008 and 2010 (samples ~10.000/11,000)۔ Also see, for comparison CFPS 2012 data in {{cite article|last=Lu 卢|first=Yunfeng 云峰|title=卢云峰：当代中国宗教状况报告——基于CFPS（2012）调查数据|trans-title=Report on Religions in Contemporary China – Based on CFPS (2012) Survey Data|journal=World Religious Cultures|year=2014|number=1|url=http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809051625/http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf|archivedate=9 اگست 2014}} p. 13, reporting the results of the CGSS 2006, 2008, 2010 and 2011, and their average (fifth column of the first table)۔&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CZ20172&quot;&gt;{{cite article|last=Wenzel-Teuber|first=Katharina|title=Statistics on Religions and Churches in the People's Republic of China – Update for the Year 2016|journal=Religions &amp; Christianity in Today's China|volume=VII|number=2|pages=26–53|url=http://www.china-zentrum.de/fileadmin/downloads/rctc/2017-2/RCTC_2017-2.26-53_Wenzel-Teuber__Statistics_on_Religions_and_Churches_in_the_PRC_%E2%80%93_Update_for_the_Year_2016.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170722112103/http://www.china-zentrum.de/fileadmin/downloads/rctc/2017-2/RCTC_2017-2.26-53_Wenzel-Teuber__Statistics_on_Religions_and_Churches_in_the_PRC_%E2%80%93_Update_for_the_Year_2016.pdf|archive-date=22 جولائ‏ی 2017}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=حاشیہ|name=Wenzel-TeuberCFPS2014comment|CFPS 2014 surveyed a sample of 13,857 families and 31,665 individuals.&lt;ref name=&quot;CZ20172&quot; /&gt;{{Rp|27, note 4}} As noted by Katharina Wenzel-Teuber of China Zentrum, German institute for research on religion in China, compared to CFPS 2012, CFPS 2014 asked the Chinese about personal belief in certain conceptions of divinity (i.e. &quot;Buddha&quot;، &quot;Tao&quot;، &quot;God of the Christians/Jesus&quot;، &quot;Heavenly Lord of the Catholics&quot;) rather than membership in a religious group.&lt;ref name=&quot;CZ20172&quot; /&gt;{{Rp|27}} It also included regions, such as those in the west of China, that were excluded in CFPS 2012,&lt;ref name=&quot;CZ20172&quot; /&gt;{{Rp|27, note 3}} and unregistered Christians.&lt;ref name=&quot;CZ20172&quot; /&gt;{{Rp|28}} For these reasons, she concludes that CFPS 2014 results are more accurate than 2012 ones.}}
|label1 = [[لادینیت]] / [[چینی لوک مذہب]] (بشمول مقامی پرستشی [[معبود]] تے آباؤ اجداد، [[کنفیوشس مت]]، [[تاؤ مت]])
|value1 = 73.56
|color1 = #C00000
|label2 = [[بدھ مت]]
|value2 = 15.87
|color2 = Gold
|label3 = ہور مذاہب بشمول [[Chinese salvationist religions|لوک نجات مت]] تے [[تاؤ مت]]{{refn|group=حاشیہ|CFPS 2017 found that 5.94% of the population declared that they belonged to &quot;other&quot; religious categories besides the five state-sanctioned religions. An additional 0.85% of the population responded that they were &quot;Taoists&quot;۔ Note that the title of &quot;Taoist&quot;، in common Chinese usage, is generally attributed only to the [[Taoist priest|Taoist clergy]]۔ CFPS 2014 found that a further 0.81% declared that they belonged to the popular salvationist sects, while CFPS 2012 found 2.2%، and CGSS 2006–2010 surveys found an average 3% of the population declaring that they belonged to such religions, while government estimates give higher figures (see the &quot;statistics&quot; section of the present article)۔}}
|value3 = 7.60
|color3 = Chartreuse
|label4 = [[مسیحیت]]
|value4= 2.53
|color4 = DodgerBlue
|label5 = [[اسلام]]{{refn|group=حاشیہ|CFPS 2014 surveyed predominantly people of [[ہان چینی]]۔ This may have resulted in an underestimation of Muslims. CGSS 2006–2010 surveys found an average 2-3% of the population of China declaring to be Muslim.}}
|value5 = 0.45
|color5 = Green
}}

حکومت [[عوامی جمہوریہ چین]] نے مذہب دے معاملے وچ ریاستی [[دہریت|الحاد]] دا اعلان کر رکھیا ا‏‏ے۔
پر چینی تمدن تاریخی طور اُتے طویل عرصے تو‏ں دنیا وچ [[مذہب|مذہبی]]-[[فلسفہ]] روایات دے لئی اک اہ‏م میزبان رہیا اے تے کئی مذاہب ایتھے تو‏ں پروان چڑھے ني‏‏‏‏ں۔
[[کنفیوشس مت]] تے [[تاؤ مت]]، بعد وچ [[بدھ مت]] نے وی اس وچ شمولیت اختیار کيتی &quot;[[تعلیمات ثلاثہ]]&quot; اُتے مشتمل نيں جنہاں نے [[چینی سبھیاچار]] د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ا‏‏ے۔
اس متغیر مذہبی نظام دے درمیان کوئی واضح حدود نئيں نيں، جو خاص ہونے دا دعوی نئيں کردا اے، تے ہر اک دے عناصر مقبول [[چینی لوک مذہب|لوک مذہب]] نو‏‏ں فروغ دیندے ني‏‏‏‏ں۔
شہنشاہان چین نے بہشتی تولیت (Mandate of Heaven) دے حق دا دعوی کيتا تے چینی مذہبی رسومات وچ حصہ لیا۔
[[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ اصلاحات پسند افسران تے دانشوراں نے تمام مذاہب اُتے &quot;غیر معمولی&quot; ہونے دا الزام لگایا تے [[1949ء]] دے بعد تو‏ں [[عوامی جمہوریہ چین]] وچ [[چینی کمیونسٹ پارٹی]] د‏‏ی حکومت اے جو کہ اک [[دہریت|ملحد]] ادارہ اے جس وچ پارٹی دے ارکان نو‏‏ں دفتر وچ کِسے قسم د‏‏ی مذہبی رسوم ادا کرنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔
[[انیہويں صدی]] دے اواخر تو‏ں [[الحاد|الحادی]] تے مذہب مخالف مہمات دا اک سلسلہ جاری اے، پرانے عادات، خیالات، رواج تے سبھیاچار دے خلاف [[ثقافتی انقلاب]] جو کہ [[1966ء]] تو‏ں [[1967ء]] تک چلا نے مذہبی قوتاں نو‏‏ں تباہ کر دتا یا انہاں نو‏‏ں زیر زمین ہونے اُتے مجبور کر دتا۔&lt;ref name=&quot;BuangChew2014&quot;&gt;{{cite book|last1=Buang|first1=Sa'eda|last2=Chew|first2=Phyllis Ghim-Lian|title=Muslim Education in the 21st Century: Asian Perspectives|date=9 May 2014|publisher=Routledge|language=English|isbn=978-1-317-81500-6 |page=75|quote=Subsequently, a new China was found on the basis of Communist ideology, i.e. atheism. Within the framework of this ideology, religion was treated as a 'contorted' world-view and people believed that religion would necessarily disappear at the end, along with the development of human society. A series of anti-religious campaigns was implemented by the Chinese Communist Party from the early 1950s to the late 1970s. As a result, in nearly 30 years between the beginning of the 1950s and the end of the 1970s, mosques (as well as churches and Chinese temples) were shut down and Imams involved in forced 're-education'.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=RMW2ed2009&gt;{{cite book|editor-last1=Woodhead|editor-first1=Linda|editor-last2=Kawanami|editor-first2=Hiroko|editor-last3=Partridge|editor-first3=Christopher H.|title=Religions in the Modern World: Traditions and Transformations|url=https://archive.org/details/religionsinmoder0000unse_z4x9|edition=2nd|year=2009|publisher=Routledge|location=London|isbn=0-415-45890-0|oclc=237880815}}&lt;/ref&gt;
بعد وچ آنے والے رہنماواں نے مذہبی تنظیماں نو‏‏ں زیادہ [[خود مختاری]] دی۔ سرکاری طور اُتے حکومت پنج مذاہب نو‏‏ں تسلیم کردی اے جو کہ [[بدھ مت]]، [[تاؤ مت]]، [[کاتھولک کلیسیا|کاتھولک مسیحیت]] ([[چینی کاتھولک کلیسیا]] رومی [[کاتھولک کلیسیا]] تو‏ں آزاد اے )، [[پروٹسٹنٹ مسیحیت]] تے [[اسلام]] ني‏‏‏‏ں۔
[[ویہويں صدی]] دے آغاز وچ [[کنفیوشس مت]] تے [[چینی لوک مذہب]] نو‏‏ں چین د‏‏ی ثقافتی وراثے دا حصے دے طور اُتے سرکاری طور اُتے تسلیم کرنے وچ اضافہ ہويا ا‏‏ے۔

لوک یا مقبول مذہب تے انہاں دے عقائد تے طریقےآں دا وسیع پیمانے اُتے نظام دا آغاز [[شانگ خاندان|شانگ دور]] تے [[ژؤ خاندان|ژؤ دور]] وچ ہويا۔ [[مسیحیت]] تے [[چین وچ اسلام|اسلام]] جین وچ [[ستويں صدی]] وچ آئے۔
چین نو‏‏ں اکثر [[انسان دوستی]] تے [[سیکولرازم]] دا اک گھر سمجھیا جاندا اے جس دا آغاز [[کنفیوشس]] دور تو‏ں ہويا۔

== مذاہب بلحاظ صوبہ ==
{{متعدد تصاویر|perrow=2|total_width=650
|header=چین وچ مذہب، بلحاظ صوبہ
|image1=Chinese ancestor-gods belief by province of China (Chinese Spiritual Life Survey 2010).png|caption1=[[چینی آباو اجداد پرستی]]&lt;ref name=Wang2015 /&gt;{{refn|group=حاشیہ|Chinese ancestral or lineage religion is the worship of kin's ancestor-gods in the system of [[Chinese lineage associations|lineage churches]] and [[ancestral shrine]]s. It is worthwhile to note that this does not include other forms of Chinese religion, such as the worship of national ancestral gods or the gods of nature (which in northern China is more common than ancestor worship)، and Taoism and Confucianism.}}
|image2=Folk religious sects' influence by province of China (alternate).png|caption2=[[چینی نجات دہندہ مذاہب]]، [[کنفیوشسی ہیکل]] تے ''جیاوہويا'' تحریکیں{{refn|group=حاشیہ|The map represents the geographic diffusion of the tradition of folk religious movements of salvation, Confucian churches and ''jiaohua'' (&quot;transformative teachings&quot;) movements, based on historical data and contemporary fieldwork. Due to incomplete data and ambiguous identity of many of these traditions the map may not be completely accurate. Sources include a [https://worldmap.harvard.edu/data/geonode:wrd_province_religion_qg0 ''World Religion Map''] from Harvard University, based on data from the World Religion Database, showing highly unprecise ranges of Chinese folk (salvationist) religions' membership by province. Another source, the studies of China's [[Regional Religious System]]، find &quot;very high activity of popular religion and secret societies and low Buddhist presence in northern regions, while very high Buddhist presence in the southeast&quot;۔&lt;ref&gt;{{cite article|last1=Wu|first1=Jiang|last2=Tong|first2=Daoqin|title=Spatial Analysis and GIS Modeling of Regional Religious Systems in China|publisher=University of Arizona|url=http://chinadatacenter.org/Files/201203201336113771.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427135907/http://chinadatacenter.org/Files/201203201336113771.pdf|archive-date=27 اپریل 2017}}&lt;/ref&gt;

Historical record and contemporary scholarly fieldwork testify certain central and northern provinces of China as hotbeds of folk religious sects and Confucian religious groups.
* [[ہیبئی]]: Fieldwork by Thomas David Dubois{{Sfnp|Dubois|2005}} testifies the dominance of folk religious movements, specifically the Church of the Heaven and the Earth and the [[Church of the Highest Supreme]]، since their &quot;energetic revival since the 1970s&quot; (p. 13)، in the religious life of the counties of Hebei. Religious life in rural Hebei is also characterised by a type of organisation called the [[associations of good-doing|benevolent churches]] and the salvationist movement known as [[Zailiism]] has returned active since the 1990s.
* [[ہینان]]: According to Heberer and Jakobi (2000)&lt;ref&gt;{{cite article|last1=Heberer|first1=Thomas|last2=Jakobi|first2=Sabine|title=Henan – The Model: From Hegemonism to Fragmentism. Portrait of the Political Culture of China's Most Populated Province|series=Duisburg Working Papers on East Asian Studies|number=32|year=2000|url=https://www.uni-due.de/oapol/wordpress/wp-content/uploads/Heberer-Jakobi_Henan-The-Model1.pdf}}&lt;/ref&gt; Henan has been for centuries a hub of folk religious sects (p. 7) that constitute significant focuses of the religious life of the province. Sects present in the region include the [[Baguadao]] or Tianli (&quot;Order of Heaven&quot;) sect, the Dadaohui, the [[Tianxianmiaodao]]، the [[Yiguandao]]، and many others. Henan also has a strong popular Confucian orientation (p. 5)۔
* [[شمال مشرقی چین]]: According to official records by the then-government, the [[Universal Church of the Way and its Virtue]] or Morality Society had 8 million members in [[منچوریا]]، or northeast China in the 1930s, making up about 25% of the total population of the area (note that the state of Manchuria also included the eastern end of modern-day Inner Mongolia)۔{{Sfnp|Ownby|2008}} Folk religious movements of a Confucian nature, or Confucian churches, were in fact very successful in the northeast.
* [[شانڈونگ]]: The province is traditionally a stronghold of Confucianism and is the area of origin of many folk religious sects and Confucian churches of the modern period, including the Universal Church of the Way and its Virtue, the [[Guiyidao|Way of the Return to the One]] (皈依道 ''Guīyīdào'')، the [[Yiguandao|Way of Unity]] (一貫道 ''Yīguàndào'')، and others. Alex Payette (2016) testifies the rapid growth of Confucian groups in the province in the 2010s.{{Sfnp|Payette|2016}}

According to the Chinese General Social Survey of 2012,&lt;ref&gt;{{cite article|last=Lu 卢|first=Yunfeng 云峰|title=卢云峰：当代中国宗教状况报告——基于CFPS（2012）调查数据|trans-title=Report on Religions in Contemporary China – Based on CFPS (2012) Survey Data|journal=World Religious Cultures|year=2014|number=1|url=http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809051625/http://iwr.cass.cn/zjwh/201403/W020140303370398758556.pdf|archivedate=9 اگست 2014}} p. 13. The report compares the data of the [[China Family Panel Studies]] 2012 with those of the Renmin University's Chinese General Social Survey (CGSS) of the years 2006, 2008, 2010 and 2011.&lt;/ref&gt; about 2.2% of the total population of China (around 30 million people) claims membership in the folk religious sects, which have likely maintained their historical dominance in central-northern and northeastern China.}}
|image3=Taoist Church influence in China (alternate).png|caption3=[[تاؤ مت]]&lt;ref&gt;{{cite map|map=Taoism in China|map-url=http://previews.figshare.com/1117823/preview_1117823.jpg|title=Taoism's incidence by province of China|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427135809/http://previews.figshare.com/1117823/preview_1117823.jpg|archive-date=27 اپریل 2017}} The map illustrates local religion led by Taoist specialists, forms and institutions.&lt;/ref&gt;
|image4=Buddhism in China (China Family Panel Studies 2012).png|caption4=[[چینی بدھ مت]]&lt;ref name=Gai-Gao /&gt;
|image5=Christianity in China (China Family Panel Studies 2012).png|caption5=[[Christianity in China|مسیحیت]]&lt;ref name=Gai-Gao /&gt;
|image6=Islam in China, with 0.2 (Yang Zongde 2010).png|caption6=[[چین وچ اسلام]]&lt;ref name=2010-Islam /&gt;
}}
{{-}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ مذہب بلحاظ صوبہ، چین دے وڈے شہر تے خود مختار علاقے، تازہ ترین دستیاب اعداد و شمار دے مطابق{{refn|group=حاشیہ|The statistics for Chinese ancestorism, that is the worship of ancestor-gods within the lineage system, are from the Chinese Spiritual Life Survey of 2010.&lt;ref name=Wang2015 /&gt; The statistics for Buddhism and Christianity are from the China Family Panel Studies survey of 2012.&lt;ref name=Gai-Gao /&gt; The statistics for Islam are from a survey conducted in 2010.&lt;ref name=2010-Islam /&gt; It is worthwhile to note that the populations of Chinese ancestorism and Buddhism may overlap, even with the large remaining parts of the population whose belief is not documented in the table. The latter, the uncharted population, may practise other forms of Chinese religion, such as the worship of gods, Taoism, Confucianism and folk salvationisms, or may be atheist. Indeed, according to the CFPS 2012, only 6.3% of the Chinese were irreligious in the sense of &quot;atheism&quot;، while the rest practised the worship of gods and ancestors.&lt;ref name=CFPS2012 /&gt;{{Rp|13}}}}
|-
! [[چین دے صوبے|صوبہ]]
! [[چینی اجداد پرستی|چینی&lt;br /&gt;اجداد پرستی]]&lt;ref name=Wang2015&gt;Data from the Chinese Spiritual Life Survey (CSLS) 2010 for Chinese ancestorists, and from the Chinese General Social Survey (CGSS) 2009 for Christians. Reported in {{cite article|last=Wang|first=Xiuhua|title=Explaining Christianity in China: Why a Foreign Religion has Taken Root in Unfertile Ground|year=2015|publisher=Baylor University|url=https://baylor-ir.tdl.org/baylor-ir/bitstream/handle/2104/9326/WANG-THESIS-2015.pdf?sequence=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925123928/https://baylor-ir.tdl.org/baylor-ir/bitstream/handle/2104/9326/WANG-THESIS-2015.pdf?sequence=1|archive-date=25 ستمبر 2015|page=15}}&lt;/ref&gt;
! [[چینی بدھ مت|بدھ مت]]&lt;ref name=Gai-Gao&gt;Data from the China Family Panel Studies (CFPS) 2012. Reported in {{cite article|last1=Gai|first1=Rong Hua|last2=Gao|first2=Jun Hui|title=Multiple-Perspective Analysis on the Geological Distribution of Christians in China|journal=PEOPLE: International Journal of Social Sciences|volume=2|issue=1|pages=809–817|date=22 دسمبر 2016|issn=2454-5899|doi=10.20319/pijss.2016.s21.809817}}&lt;/ref&gt;
! [[Christianity in China|مسیحیت]]&lt;ref name=Gai-Gao /&gt;
! [[چین وچ اسلام|اسلام]]&lt;ref name=2010-Islam&gt;Data from {{cite article|last=Yang|first=Zongde|title=Study on Current Muslim Population in China|journal=Jinan Muslim|number=2|year=2010|url=https://doors.doshisha.ac.jp/duar/repository/ir/18185/r002000080004.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427140204/https://doors.doshisha.ac.jp/duar/repository/ir/18185/r002000080004.pdf|archive-date=27 اپریل 2017}} Reported in {{cite article|last=Min|first=Junqing|title=The Present Situation and Characteristics of Contemporary Islam in China|journal=JISMOR|number=8|year=2013|url=https://doors.doshisha.ac.jp/duar/repository/ir/18185/r002000080004.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624151446/https://doors.doshisha.ac.jp/duar/repository/ir/18185/r002000080004.pdf|archive-date=24 جون 2017}} p. 29.&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[فوجیان]]
| 31.31%
| '''40.40%'''
| 3.97%
| 0.32%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[ژجیانگ]]
| 23.02%
| '''23.99%'''
| 3.89%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[گوانگشی]]
| '''40.48%'''
| 10.23%
| 0.15%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[گوانگڈونگ]]
| '''43.71%'''
| 5.18%
| 0.68%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[یوننان]]
| '''32.22%'''
| 13.06%
| 0.68%
| 1.52%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[گوئیژو]]
| '''31.18%'''
| 1.86%
| 0.49%
| 0.48%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[جیانگسو]]
| '''16.67%'''
| 14.17%
| 2.67%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[جیانگشی]]
| '''24.05%'''
| 7.96%
| 0.66%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[شانڈونگ]]
| '''25.28%'''
| 2.90%
| 1.54%
| 0.55%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[چونگ چنگ]]
| '''26.63%'''
| 0.85%
| 0.28%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[ہونان]]
| '''20.19%'''
| 2.44%
| 0.49%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[شنسی]]
| '''15.61%'''
| 3.65%
| 1.55%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[ہینان]]
| '''7.94%'''
| 5.52%
| 4.95%
| 1.05%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[جیلن]]
| 7.73%
| '''8.23%'''
| 3.26%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[انہوئی]]
| 4.64%
| '''7.83%'''
| 4.32%
| 0.58%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[گانسو]]
| 3.51%
| '''6.85%'''
| 0.28%
| 6.64%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[ہیلونگجیانگ]]
| '''7.73%'''
| 4.39%
| 3.63%
| 0.35%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[شانسی]]
| '''7.58%'''
| 6.35%
| 1.66%
| 0.4%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[لیاؤننگ]]
| '''7.73%'''
| 5.31%
| 1.99%
| 0.64%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[سیچوان]]
| '''10.6%'''
| 2.06%
| 0.30%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[ہوبئی]]
| '''6.5%'''
| 2.09%
| 1.71%
| &lt;0.2%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[ہیبئی]]
| '''5.52%'''
| 1.59%
| 1.13%
| 0.82%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[ہائنان]]
| –
| –
| 0.48%&lt;ref name=Wang2015 /&gt;
| &lt;0.2%
|-
! colspan=5 |
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[بیجنگ]]
| –
| '''11.2%'''&lt;ref&gt;{{cite book|last=Lai|first=Hongyi|title=China's Governance Model: Flexibility and Durability of Pragmatic Authoritarianism|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-317-85952-9}} p. 167.&lt;/ref&gt;
| 0.78%&lt;ref name=Wang2015 /&gt;
| 1.76%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[شنگھائی]]
| –
| '''10.30%'''
| 1.88%
| 0.36%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[تیانجن]]
| –
| –
| 0.43%
| &lt;0.2%
|-
! colspan=5 |
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[تبت]]
| –
| '''~78%'''&lt;ref&gt;{{cite web|title=Internazional Religious Freedom Report 2012|url=https://www.state.gov/documents/organization/208434.pdf|publisher=US Government}} p. 20, quoting: &quot;Most ethnic Tibetans practice Tibetan Buddhism, although a sizeable minority practices Bon, an indigenous religion, and very small minorities practice Islam, Catholicism, or Protestantism. Some scholars estimate that there are as many as 400,000 Bon followers across the Tibetan Plateau. Scholars also estimate that there are up to 5,000 ethnic Tibetan Muslims and 700 ethnic Tibetan Catholics in the TAR&quot;۔&lt;/ref&gt;
| –
| 0.39%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[سنکیانگ]]
| –
| –
| 1.0%&lt;ref name=Wang2015 /&gt;
| '''57.99%'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[نینگشیا]]
| –
| –
| 1.17%&lt;ref name=Wang2015 /&gt;
| '''33.99%'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[چنگھائی]]
| –
| –
| 0.76%&lt;ref name=Wang2015 /&gt;
| '''17.51%'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[اندرونی منگولیا]]
| 2.36%
| '''12.1%'''&lt;ref&gt;{{cite article|last1=Wu|first1=Jiayu|last2=Fang|first2=Yong|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jaabe/15/1/15_9/_pdf|title=Study on the Protection of the Lama Temple Heritage in Inner Mongolia as a Cultural Landscape|journal=Journal of Asian Architecture and Building Engineering|volume=15|number=1|date=جنوری 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924001537/https://www.jstage.jst.go.jp/article/jaabe/15/1/15_9/_pdf|archive-date=24 ستمبر 2017}} Note that the article, in an evident mistranslation from Chinese, reports 30 million Tibetan Buddhists in Inner Mongolia instead of 3 million.&lt;/ref&gt;
| 2.0%&lt;ref name=Wang2015 /&gt;
| 0.91%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! [[چین]]
! 16%&lt;ref name=CSLS2010 /&gt;
! 15%&lt;ref name=&quot;CZ20172&quot; /&gt;
! 2.5%&lt;ref name=&quot;CZ20172&quot; /&gt;
! 2%&lt;ref name=CFPS2012 /&gt;{{Rp|13}}
|}

== ہور ویکھو ==
{{باب|چین|مذہب|چین وچ مذہب}}
* [[چینی بدھ مت]]
* [[چینی لوک مذہب]]
* [[کنفیوشس مت]]
* [[فالون گونگ]]
* [[تاؤ مت]]

; ہور
* [[چین وچ مسیحیت]]
* [[چین وچ اسلام]]
* [[اندرونی منگولیا وچ مذہب]]
* [[ہانگ کانگ وچ مذہب]]
* [[مکاؤ وچ مذہب]]
* [[شمال مشرقی چین وچ مذہب]]
* [[تائیوان وچ مذہب]]

== حواشی ==
{{حوالے|group=&quot;حاشیہ&quot;}}
== حوالے ==
{{حوالے}}
=== ماخذ ===
{{Refbegin|30em}}
* {{citation|last=Adler|first=Joseph A.|chapter=Chinese Religion: An Overview|title=Encyclopedia of Religion|edition=2nd|editor=Lindsay Jones|location=Detroit|publisher=Macmillan Reference USA|year=2005|ref=harv}}۔ Available at the author's website: [http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Chinese%20Religions%20-%20Overview.htm Joseph Adler] Department of Religious Studies, [[کینین کالج]]۔
* {{citation|last=Adler|first=Joseph A.|title=Confucianism as a Religious Tradition: Linguistic and Methodological Problems|location=Gambier, Ohio, USA|publisher=Kenyon College|year=2014|url=http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Still%20Hazy%20-%20Minzu.pdf|format=PDF|ref=harv}}۔
* {{cite conference|first=Joseph A.|last=Adler|title=The Heritage of Non-Theistic Belief in China|conference=(Conference paper) Toward a Reasonable World: The Heritage of Western Humanism, Skepticism, and Freethought|location=San Diego, CA|date=2011|url=http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Writings/Non-theistic.pdf|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite book|last=Bays|first=Daniel H.|year=2012|title=A New History of Christianity in China|publisher=Wiley-Blackwell|location=Chichester, West Sussex; Malden, MA|url=https://books.google.com/books?id=lgS-j2m_0TEC|isbn=978-1-4051-5954-8|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Billioud|first=Sébastien|title=Carrying the Confucian Torch to the Masses: The Challenge of Structuring the Confucian Revival in the People's Republic of China|journal=OE|volume=49|date=2010|url=http://www.oriens-extremus.de/inhalt/pdf/49/OE49-09.pdf|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Billioud|first1=Sébastien|last2=Thoraval|first2=Joël|year=2015|title=The Sage and the People: The Confucian Revival in China|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=jZLxCQAAQBAJ|isbn=0-19-025814-4|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Chan|first=Kim-Kwong|title=Religion in China in the Twenty-first Century: Some Scenarios|journal=Religion, State &amp; Society|volume=33|number=2|date=2005|doi=10.1080/09637490500118570|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Chang|first=Ruth H.|title=Understanding Di and Tian: Deity and Heaven from Shang to Tang Dynasties|journal=[[Sino-Platonic Papers]]|issue=108|publisher=Victor H. Mair|date=2000|url=http://www.sino-platonic.org/complete/spp108_chinese_deity_heaven.pdf|ISSN=2157-9679|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite book|last=Chau|first=Adam Yuet|year=2005|title=Miraculous Response: Doing Popular Religion in Contemporary China|url=https://archive.org/details/miraculousrespon0000chau|isbn=978-0-8047-5160-5|ref=harv}}
* {{cite book|last=Chen|first=Yong|year=2012|title=Confucianism as Religion: Controversies and Consequences|publisher=Brill|isbn=9004243739|ref=harv}}
* {{cite book|last=Ching|first=Julia|year=1993|title=Chinese Religions|publisher=Macmillan|location=Houndsmills; London|isbn=978-0-333-53174-7|ref=harv}} Various reprints.
* {{citation|last=Clart|first=Philip|chapter=Conceptualizations of &quot;Popular Religion&quot; in Recent Research in the People's Republic of China|pages=391–412|title=Yanjiu xin shijie: &quot;Mazu yu Huaren minjian xinyang&quot; guoji yantaohui lunwenji|editor-last1=Wang|editor-first1=Chien-chuan|editor-last2=Li|editor-first2=Shiwei|editor-last3=Hong|editor-first3=Yingfa|location=Taipei|publisher=Boyang|year=2014|isbn=978-0-19-959653-9|chapter-url=http://home.uni-leipzig.de/clartp/Yanjiu%20xin%20shijie%202014.pdf|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Clart|first=Philip|title=Confucius and the Mediums: Is There a &quot;Popular Confucianism&quot;?|journal=T'oung Pao|volume=LXXXIX|publisher=Brill|location=Leiden|date=2003|url=http://home.uni-leipzig.de/clartp/Clart%202003.pdf|format=PDF|ref=harv}}
* {{citation|last=Craig|first=Edward|title=Routledge Encyclopedia of Philosophy|volume=7|year=1998|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-415-07310-3}}
* {{cite book|last=De Groot|first=J.J.M.|authorlink=Jan Jakob Maria de Groot|title=The Religious System of China: Its Ancient Forms, Evolution, History and Present Aspect, Manners, Customs and Social Institutions Connected Therewith|year=1892|publisher=Brill|location=Leiden, Netherlands|ref=harv}} 6 volumes. Online: [http://classiques.uqac.ca/classiques/groot_jjm_de/religious_system_of_china/religious_system.html Les classiques des sciences sociales, Université du Québec à Chicoutimi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007100252/http://classiques.uqac.ca/classiques/groot_jjm_de/religious_system_of_china/religious_system.html |date=2024-10-07 }}; Scribd: [https://www.scribd.com/doc/298935093/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-1-Groot Vol. 1]، [https://www.scribd.com/doc/298935163/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-2-Groot Vol. 2]، [https://www.scribd.com/doc/298935219/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-3-Groot Vol. 3]، [https://www.scribd.com/doc/298935256/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-4-Groot Vol. 4]، [https://www.scribd.com/doc/298935289/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-5-Groot Vol. 5]، [https://www.scribd.com/doc/298935357/The-Religious-System-of-China-1892-Vol-6-Groot Vol. 6]۔
* {{cite journal|last=Didier|first=John C.|title=In and Outside the Square: The Sky and the Power of Belief in Ancient China and the World, c. 4500 BC – AD 200|journal=[[Sino-Platonic Papers]]|issue=192|publisher=Victor H. Mair|date=2009|ref=harv}} ''[http://sino-platonic.org/complete/spp192_vol1.pdf Volume I: The Ancient Eurasian World and the Celestial Pivot]''، ''[http://sino-platonic.org/complete/spp192_vol2.pdf Volume II: Representations and Identities of High Powers in Neolithic and Bronze China]''، ''[http://sino-platonic.org/complete/spp192_vol3.pdf Volume III: Terrestrial and Celestial Transformations in Zhou and Early-Imperial China]''۔
* {{cite book|last=Do|first=Thien|year=2003|title=Vietnamese Supernaturalism: Views from the Southern Region|publisher=Routledge|series=Anthropology of Asia|url=https://books.google.com/books?id=Piudqn9uijUC|isbn=0-415-30799-6|ref=harv}}
* {{cite book|last=Dubois|first=Thomas David|year=2005|title=The Sacred Village: Social Change and Religious Life in Rural North China|publisher=University of Hawaii Press|url=http://www.bniao.org/Asset/Source/bnBook_ID-1637_No-01.pdf|format=PDF|isbn=0-8248-2837-2|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170110141156/http://www.bniao.org/Asset/Source/bnBook_ID-1637_No-01.pdf |date=2017-01-10 }}
* {{citation|author-last=Espesset|author-first=Grégoire|article=Latter Han Mass Religious Movements and the Early Daoist Church|editor-last1=Lagerwey|editor-first1=John|editor-last2=Kalinowski|editor-first2=Marc|title=Early Chinese Religion: Part One: Shang Through Han (1250 BC-220 AD)|pages=1117–1158|isbn=9004168354|year=2008|series=Early Chinese Religion|publisher=Brill|location=Leiden|ref=harv}}۔ [https://halshs.archives-ouvertes.fr/halshs-00670873/document Consulted HAL-SHS version]، pages 1–56.
* {{citation|last1=Fan|first1=Lizhu|last2=Chen|first2=Na|contribution=Revival of Confucianism and Reconstruction of Chinese Identity|title=The Presence and Future of Humanity in the Cosmos|publisher=ICU|location=Tokyo, 18–23 مارچ|year=2015a|ref=harv}}
* {{cite journal|last1=Fan|first1=Lizhu|first2=Na|last2=Chen|title=The Revival of Indigenous Religion in China|journal=China Watch|publisher=[[Fudan University]]، Fudan-UC Center for China Studies|date=2013|url=http://fudan-uc.ucsd.edu/_files/201306_China_Watch_Fan_Chen.pdf|format=PDF|doi=10.1093/oxfordhb/9780195338522.013.024|ref=harv}} Preprint from ''The Oxford Handbook of Religious Conversion''، 2014.
* {{cite journal|last1=Fan|first1=Lizhu|first2=Na|last2=Chen|title=The Religiousness of &quot;Confucianism&quot; and the Revival of Confucian Religion in China Today|journal=Cultural Diversity in China|issue=1|pages=27–43|publisher=De Gruyter Open|date=2015|issn=2353-7795|doi=10.1515/cdc-2015-0005|ref=harv}}
* {{cite book|last=Fingarette|first=Herbert|year=1972|title=Confucius: The Secular as Sacred|publisher=Harper|location=New York City|url=https://books.google.com/books?id=lawUAAAAQBAJ|ref=harv}}
* {{citation|author-last=Feuchtwang|author-first=Stephan|authorlink=Stephan Feuchtwang|chapter=Chinese religions|pages=143–172|editor-last1=Woodhead|editor-first1=Linda|editor-last2=Kawanami|editor-first2=Hiroko|editor-last3=Partridge|editor-first3=Christopher H.|title=Religions in the Modern World: Traditions and Transformations|edition=3nd|year=2016|publisher=Routledge|location=London|isbn=1-317-43960-0|ref=harv}}۔
* {{cite book|last=Fowler|first=Jeanine D.|year=2005|title=An Introduction to the Philosophy and Religion of Taoism: Pathways to Immortality|publisher=Sussex Academic Press|url=https://books.google.com/books?id=9wi-ZDdmaqEC|isbn=1-84519-086-6|ref=harv}}
* {{citation|author-last=Fung|author-first=Yiu-ming|chapter=Problematizing Contemporary Confucianism in East Asia|editor-first=Jeffrey|editor-last=Richey|title=Teaching Confucianism|url=https://books.google.com/books?id=w8vSE2lN0H4C|isbn=0-19-804256-6|year=2008|publisher=Oxford University Press|ref=harv}}۔
* {{cite book|last1=Gaenssbauer|first1=Monika|year=2015|title=Popular Belief in Contemporary China: A Discourse Analysis|publisher=Projekt Verlag|url=https://books.google.com/books?id=hGfOCgAAQBAJ|isbn=0-226-30416-7|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Goossaert|first1=Vincent|last2=Palmer|first2=David|year=2011|title=The Religious Question in Modern China|publisher=University of Chicago Press|url=https://books.google.com/books?id=Bx83dlLMPdMC|isbn=0-226-30416-7|ref=harv}}
* {{cite book|last=Jing|first=Jun|year=1996|title=The Temple of Memories: History, Power, and Morality in a Chinese Village|publisher=Stanford University Press|url=https://books.google.com/books?id=yCnHQgAACAAJ|isbn=0-8047-2756-2|ref=harv}}
* {{cite book|last=Johnson|first=Ian|author-link=Ian Denis Johnson|year=2017|title=The Souls of China: The Return of Religion after Mao|publisher=Pantheon Books|location=New York|url=https://books.google.com/books?id=vQ6wDAAAQBAJ|isbn=978-1-101-87005-1|ref=none}}
* {{cite journal|last1=Kao|first1=Yaning|title=Religious Revival among the Zhuang People in China: Practising &quot;Superstition&quot; and Standardizing a Zhuang Religion|journal=Journal of Current Chinese Affairs|volume=43|issue=2|pages=107–144|date=2014|issn=2353-7795|ref=harv}} {{ISSN|1868-4874}} (online)، {{ISSN|1868-1026}} (print)۔
* {{citation|last=Keightley|first=David N.|authorlink=David Keightley|chapter=The Making of the Ancestors: Late Shang Religion and Its Legacy|pages=3–63|editor-first=John|editor-last=Lagerwey|title=Religion and Chinese Society|volume=1|location=Shatin|publisher=Chinese University Press|year=2004|isbn=9629961237|url=https://books.google.com/books?id=nSKT4qpILEkC|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Kraef|first=Olivia|title=Of Canons and Commodities: The Cultural Predicaments of Nuosu-Yi &quot;Bimo Culture&quot;|journal=Journal of Current Chinese Affairs|year=2014|volume=43|number=2|pages=145–179|ref=harv}}
* {{cite book|last=Lagerwey|first=John|url=https://books.google.com/books?id=WAOOzQi0dCkC|year=2010|title=China: A Religious State|publisher=University of Hong Kong Press|location=Hong Kong|isbn=9888028049|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Lagerwey|first1=John|last2=Kalinowski|first2=Marc|year=2008|title=Early Chinese Religion: Part One: Shang Through Han (1250 BC-220 AD)|series=Early Chinese Religion|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=Idhyr1hqS0kC|isbn=9004168354|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Lagerwey|first1=John|last2=Lü|first2=Pengzhi|year=2009|title=Early Chinese Religion, Part Two: The Period of Division (220-589 AD)|series=Early Chinese Religion|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=RSawCQAAQBAJ|isbn=904742929X|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Lagerwey|first1=John|last2=Marsone|first2=Pierre|year=2014|title=Modern Chinese Religion I: Song-Liao-Jin-Yuan (960-1368 AD)|series=Modern Chinese Religion|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=y2DiBQAAQBAJ|isbn=9004271643|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Lagerwey|first1=John|last2=Goossaert|first2=Vincent|last3=Kiely|first3=Jan|year=2015|title=Modern Chinese Religion II: 1850–2015|series=Modern Chinese Religion|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=mv7dCgAAQBAJ|isbn=9004304649|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Laliberté|first=André|title=Religion and the State in China: The Limits of Institutionalization|journal=Journal of Current Chinese Affairs|volume=40|issue=2|pages=3–15|date=2011|url=http://journals.sub.uni-hamburg.de/giga/jcca/article/view/415/413|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Law|first=Pui-Lam|title=The Revival of Folk Religion and Gender Relationships in Rural China: A Preliminary Observation|journal=Asian Folklore Studies|volume=64|pages=89–109|date=2005|url=http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/672|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140422232527/http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/672 |date=2014-04-22 }}
* {{cite book|last=Libbrecht|first=Ulrich|authorlink=Ulrich Libbrecht|url=https://books.google.com/books?id=rmT3ZHGxJPgC|year=2007|title=Within the Four Seas.۔۔: Introduction to Comparative Philosophy|publisher=Peeters Publishers|isbn=9042918128|ref=harv}}
* {{cite book|last=Littlejohn|first=Ronnie|url=https://books.google.com/books?id=_RZe8Hr57NEC|year=2010|title=Confucianism: An Introduction|publisher=I. B. Tauris|isbn=1-84885-174-X|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Lü|first1=Daji|last2=Gong|first2=Xuezeng|year=2014|title=Marxism and Religion|series=Religious Studies in Contemporary China|publisher=Brill|url=https://books.google.com/books?id=6r0FAwAAQBAJ|isbn=9047428021|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Madsen|first=Richard|title=The Upsurge of Religion in China|journal=Journal of Democracy|volume=21|issue=4|pages=58–71|date=2010|url=http://www.journalofdemocracy.org/articles-files/gratis/Madsen-21-4.pdf|format=PDF|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714095001/http://www.journalofdemocracy.org/articles-files/gratis/Madsen-21-4.pdf |date=2017-07-14 }}
* {{cite book|last=Miller|first=James|year=2006|title=Chinese Religions in Contemporary Societies|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=S4vg8BQrqA4C|isbn=1-85109-626-4|ref=harv}}
* {{cite book|first=Randal L.|last=Nadeau|title=The Wiley-Blackwell Companion to Chinese Religions|publisher=Blackwell|location=Malden, MA|date=2012|url=https://books.google.com/books?id=yQnFKpTepo8C|ref=harv}}
* {{cite book|last=Overmyer|first=Daniel L.|authorlink=Daniel L. Overmyer|year=2009|title=Local Religion in North China in the Twentieth Century the Structure and Organization of Community Rituals and Beliefs|publisher=Brill|location=Leiden; Boston|url=http://cnqzu.com/library/To%20Organize/Books/Brill%20Ebooks/Brill._Handbook_of_Oriental_Studies/Brill.%20Handbook%20of%20Oriental%20Studies/Local_Religion_in_North_China_in_the_Twentieth_Century__Handbook_of_Oriental_Studies_۔pdf|format=PDF|isbn=9789047429364|ref=harv}}
* {{cite book|last=Overmyer|first=Daniel L.|year=1986|title=Religions of China: The World as a Living System|publisher=Harper &amp; Row|location=New York|url=https://books.google.com/books?id=nYkbAAAAQBAJ|ref=harv}}
* {{cite book|last=Overmyer|first=Daniel|year=2003|title=Religion in China Today|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=cPzY-ieGCvcC|isbn=0-521-53823-8|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Ownby|first=David|title=Sect and Secularism in Reading the Modern Chinese Religious Experience|journal=Archives de sciences sociales des religions|volume=144|date=2008|url=http://assr.revues.org/17633|doi=10.4000/assr.17633|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Palmer|first1=David A.|last2=Shive|first2=Glenn L.|last3=Wickeri|first3=Philip L.|year=2011|title=Chinese Religious Life|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=EleqMtNVHdgC|isbn=0-19-973138-1|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Palmer|first=David A.|title=Chinese Redemptive Societies and Salvationist Religion: Historical Phenomenon or Sociological Category?|journal=Journal of Chinese Ritual, Theatre and Folklore|volume=172|pages=21–72|date=2011|url=http://hub.hku.hk/bitstream/10722/139685/1/Content.pdf?accept=1|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Pankenier|first1=David W.|year=2013|title=Astrology and Cosmology in Early China|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=wUuyAAAAQBAJ|isbn=1-107-00672-4|ref=harv}}
* {{cite book|last=Pas|first=Julian F.|year=1998|title=Historical Dictionary of Taoism|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000pasj|series=Historical Dictionaries of Religions, Philosophies, and Movements Series|publisher=Scarecrow Press|isbn=0-8108-6637-4|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Payette|first=Alex|title=Local Confucian Revival in China: Ritual Teachings, 'Confucian' Learning and Cultural Resistance in Shandong|journal=China Report|volume=52|issue=1|pages=1–18|date=فروری 2016|url=http://chr.sagepub.com/content/52/1/1.abstract|doi=10.1177/0009445515613867|ref=harv}}
* {{citation|last=Payette|first=Alex|contribution=Shenzhen's Kongshengtang: Religious Confucianism and Local Moral Governance|title=Panel RC43: Role of Religion in Political Life|location=23rd World Congress of Political Science, 19–24 جولائ‏ی|year=2014|url=http://paperroom.ipsa.org/papers/paper_30036.pdf|format=PDF|ref=harv|تاريخ-الوصول=2020-10-16|تاريخ-الأرشيف=2017-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20171023011728/http://paperroom.ipsa.org/papers/paper_30036.pdf|url-status=dead}}
* {{cite book|last=Pregadio|first=Fabrizio|year=2013|title=The Encyclopedia of Taoism|publisher=Routledge|url=https://books.google.com/books?id=R3Sp6TfzhpIC|isbn=1-135-79634-3|ref=harv}} Two volumes: 1) A-L; 2) L-Z.
* {{cite encyclopedia|last=Pregadio|first=Fabrizio|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|title=Religious Daoism|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/daoism-religion/|edition=Fall 2016|year=2016|publisher=Stanford University|ref=harv}}
* {{citation|editor1-last=Ruokanen|editor1-first=Miikka|editor2-last=Huang|editor2-first=Paulos Zhanzhu|year=2011|title=Christianity and Chinese Culture|publisher=William B. Eerdmans Publishing|url=https://books.google.com/books?id=iWDgm6xehI8C|isbn=0-8028-6556-9|ref=harv}}
* {{cite encyclopedia|last=Riegel|first=Jeffrey|article=Confucius|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|year=Summer 2013|editor-first=Edward N.|editor-last=Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2013/entries/confucius/|ref=harv}}
* {{citation|last=Sautman|first=Barry|authorlink=Barry Sautman|chapter=Myths of Descent, Racial Nationalism and Ethnic Minorities in the People's Republic of China|pages=75–95|title=The Construction of Racial Identities in China and Japan: Historical and Contemporary Perspectives|editor-last1=Dikötter|editor-first1=Frank|location=Honolulu|publisher=University of Hawaii Press|year=1997|isbn=9622094430|url=https://books.google.com/books?id=Ys5oy66VjisC|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Shahar|first1=Meir|last2=Weller|first2=Robert Paul|year=1996|title=Unruly Gods: Divinity and Society in China|publisher=University of Hawaii Press|url=https://books.google.com/books?id=gegRl__dR8EC|isbn=0-8248-1724-9|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Shen|first1=Qingsong|last2=Shun|first2=Kwong-loi|year=2007|title=Confucian Ethics in Retrospect and Prospect|url=https://archive.org/details/bub_gb_iKjsm-JUbD0C|publisher=Council for Research in Values &amp; Philosophy|isbn=1-56518-245-6|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Shi|first=Yilong 石奕龍|title=中国汉人自发的宗教实践 – 神仙教 (Zhongguo Hanren zifadi zongjiao shijian: Shenxianjiao)|trans-title=The Spontaneous Religious Practices of Han Chinese Peoples – Shenxianism|journal=中南民族大学学报 — 人文社会科学版 (Journal of South-Central University for Nationalities – Humanities and Social Sciences)|volume=28|issue=3|pages=146–150|date=2008|url=http://www.doc88.com/p-2949949083043.html|ref=harv}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831211141/http://www.doc88.com/p-2949949083043.html |date=2019-08-31 }}
* {{cite journal|last=Tay|first=Wei Leong|title=Kang Youwei: The Martin Luther of Confucianism and His Vision of Confucian Modernity and Nation|journal=Secularization, Religion and the State|publisher=University of Tokyo Center of Philosophy|date=2010|url=http://utcp.c.u-tokyo.ac.jp/publications/pdf/UTCPBooklet17_08_Tay.pdf|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite book|last=Teiser|first=Stephen F.|year=1988|title=The Ghost Festival in Medieval China|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, N.J.|url=https://books.google.com/books?id=anGlBZDWWLwC|ISBN=0-691-05525-4|ref=harv}}
* {{citation|first=Stephen F.|last=Teiser|chapter=The Spirits of Chinese Religion|chapter-url=http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/main/spirits_of_chinese_religion.pdf|title=Religions of China in Practice|editor=Donald S. Lopez Jr.|location=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|year=1996|format=PDF|ref=harv}}۔ Extracts in ''[http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/bgov/cosmos.htm The Chinese Cosmos: Basic Concepts]''۔
* {{cite journal|last=Teiser|first=Stephen F.|authorlink=Stephen F. Teiser|title=Popular Religion|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1995-05_54_2/page/n77|journal=Journal of Asian Studies|volume=54|issue=2|pages=378–395|date=1995|doi=10.2307/2058743|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Waldron|first=Arthur|title=Religious Revivals in Communist China|journal=Orbis|volume=42|issue=2|pages=325–334|date=1998|url=http://www2.kenyon.edu/Depts/Religion/Fac/Adler/Reln270/Waldron-revivals.htm|ref=harv}}
* {{cite book|last=Xie|first=Zhibin|year=2006|title=Religious Diversity and Public Religion in China|url=https://archive.org/details/religiousdiversi0000xiez|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-0-7546-5648-7|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Yang|first1=Fenggang|last2=Lang|first2=Graeme|year=2012|title=Social Scientific Studies of Religion in China|publisher=Brill|location=|isbn=9004182462|ref=harv}}
* {{cite book|last=Yang|first=C.K.|authorlink=C. K. Yang (sociologist)|year=1961|title=Religion in Chinese Society: A Study of Contemporary Social Functions of Religion and Some of Their Historical Factors|publisher=University of California Press|location=Berkeley|url=https://books.google.com/books?id=N2d09EhGBgkC|isbn=0-520-01371-9|ref=harv}}
* {{cite book|last=Yang|first=Mayfair Mei-hui|year=2007|chapter=Ritual Economy and Rural Capitalism with Chinese Characteristics|editor-last1=Held|editor-first1=David|editor-last2=Moore|editor-first2=Henrietta|title=Cultural Politics in a Global Age: Uncertainty, Solidarity and Innovation|publisher=Oneworld Publications|location=Oxford|isbn=1-85168-550-2|chapter-url=http://www.religion.ucsb.edu/Faculty/yangm_files/23CulturalPolitics.pdf|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite journal|last1=Yang|first1=Fenggang|last2=Hu|first2=Anning|title=Mapping Chinese Folk Religion in Mainland China and Taiwan|url=https://archive.org/details/sim_journal-for-the-scientific-study-of-religion_2012-09_51_3/page/n116|journal=Journal for the Scientific Study of Religion|volume=51|issue=3|pages=505–521|date=2012|doi=10.1111/j.1468-5906.2012.01660.x|ref=harv}}
* {{cite book|last1=Yao|first1=Xinzhong|authorlink1=Yao Xinzhong|year=2010|title=Chinese Religion: A Contextual Approach|publisher=A&amp;C Black|location=London|url=https://books.google.com/books?id=GuINLKnJp0AC|isbn=978-1-84706-475-2|ref=harv}}
* {{cite thesis|last=Zhong|first=Xinzi|title=A Reconstruction of Zhū Xī's Religious Philosophy Inspired by Leibniz: The Natural Theology of Heaven|series=Open Access Theses and Dissertations|number=112|publisher=Hong Kong Baptist University Institutional Repository|year=2014|url=https://repository.hkbu.edu.hk/cgi/viewcontent.cgi?article=1111&amp;context=etd_oa|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Zhou|first=Jixu|title=Old Chinese &quot;*tees&quot; and Proto-Indo-European &quot;*deus&quot;: Similarity in Religious Ideas and a Common Source in Linguistics|journal=[[Sino-Platonic Papers]]|issue=167|publisher=Victor H. Mair|date=2005|url=http://www.sino-platonic.org/complete/spp167_old_chinese_proto_indo_european.pdf|format=PDF|ref=harv}}
* {{cite journal|last=Zhou|first=Youguang|authorlink=Zhou Youguang|title=To Inherit the Ancient Teachings of Confucius and Mencius and Establish Modern Confucianism|journal=[[Sino-Platonic Papers]]|issue=226|publisher=Victor H. Mair|date=2012|url=http://www.sino-platonic.org/complete/spp226_zhou_youguang_modern_confucianism.pdf|format=PDF|ref=harv}}
{{Refend}}

== ہور پڑھو ==
{{Refbegin}}
* {{cite book|last=Ch'en|first=Kenneth K. S.|title=Buddhism in China, a Historical Survey|year=1972|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|isbn=0-691-00015-8|ref=harv}}
* {{cite book|last=Paper|first=Jordan D.|year=1995|title=The Spirits are Drunk: Comparative Approaches to Chinese Religion|url=https://archive.org/details/spiritsaredrunkc0000pape|publisher=State University of New York Press|location=Albany, NY|isbn=0-7914-2315-8|ref=harv}}
* {{cite book|last=Wright|first=Arthur F.|authorlink=Arthur F. Wright|title=Buddhism in Chinese History|url=https://archive.org/details/buddhisminchines0000wrig|year=1959|publisher=Stanford University Press|isbn=0-8047-0548-8|ref=harv}}
{{Refend}}

== باہرلے جوڑ ==
{{گٹھ کومنز|Religion in China}}
* [http://www.chinabuddhism.com.cn/ Chinese Buddhist Association]
* [http://www.rujiazg.com/ China Confucian Philosophy]
* [http://www.rjzg.net/ China Confucian Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150814223204/http://www.rjzg.net/ |date=2015-08-14 }}
* [http://www.chinakongmiao.org/ China Confucian Temples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517062808/http://chinakongmiao.org/ |date=2014-05-17 }}
* [http://zhksh.org/ Holy Confucian Church of China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111033908/http://zhksh.org/ |date=2018-11-11 }}
* [http://www.taoist.org.cn/ Chinese Taoist Association]
* [http://www.minjiansimiao.com/ Chinese Folk Temples' Management Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816130254/http://www.minjiansimiao.com/ |date=2018-08-16 }}

'''تعلیمی'''
* ''[http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/bgov/intro.htm Living in the Chinese Cosmos]''، Asia for Educators, Columbia University.
* [http://www.china-zentrum.de/en/ China Zentrum]، Germany-based institute for research on religion in China

'''میڈیا'''
* Euraxess Science Slam: [https://www.youtube.com/watch?v=R9wmseHCqv8 Meihuaquan and Community Life in North China]
* eRenlai Ricci: [https://www.youtube.com/watch?v=GGN7-IvjeAg The boundary between religion and the state in China by Prof. Lagerwey]
* GBTimes: [https://www.youtube.com/watch?v=dEWVG3X0XV4 THE DEBATE: Insight into religion in modern China (part 1)]—[https://www.youtube.com/watch?v=QN4dnEDwLGU Part 2]
* Berkeley Center: [https://www.youtube.com/watch?v=yM3icit9t5w Ritual Economy and Religious Revivial in Rural Southeast China]
* Berkeley Center: [https://www.youtube.com/watch?v=nyJSGDWHkUY Secularization Theory and the Study of Chinese Religions]
* Berkeley Center: [https://www.youtube.com/watch?v=g5Tik67VjPc Understanding Contemporary Religious Pluralism in China]

{{چین وچ مذہب}}
{{موضوعات ایشیاء
|name = ایشیا وچ مذاہب
|title = ایشیا وچ مذاہب
|prefix=
|suffix= وچ مذہب
}}

[[گٹھ:چین وچ مذاہب]]
[[گٹھ:مذہبی آبادیات]]
[[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]]
[[گٹھ:چین د‏‏ی سیاست]]</text>
      <sha1>gqwkxqnji0e84iel8m20y4rqfrlbla5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>حقوق نسواں</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94207</id>
    <revision>
      <id>711901</id>
      <parentid>566508</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18507" sha1="aue9ldmntzjj7a90fg7cgxyybxeptyg" xml:space="preserve">{{حقوق}}
حقوقِ نسواں تو‏ں مراد اوہ [[حقوق]] (rights) تے قانونی استحقاق (entitlement) نيں جنہاں دا مطالبہ دنیا دے بوہت سارے معاشراں وچ خواتین تے لڑکیو‏ں د‏‏ی طرف تو‏ں کيتا جاندا اے تے جنہاں دے مطالبہ نے انیہويں صدی د‏‏ی '''حقوق نسواں''' تحریک (women's rights movement) تے ویہويں صدی د‏‏ی تحریکِ [[نسائیت]] (feminist movement) نو‏‏ں بنیاد فراہ‏م کیتی۔ دنیا دے کئی ملکاں وچ انہاں حقوق نو‏‏ں قانونی تے سماجی تحفظ حاصل اے لیکن بوہت سارے ملکاں وچ انہاں حقوق نو‏‏ں غصب یا نظر انداز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ حقوق نسواں د‏‏ی اصطلاح وچ تمام [[انسانی حقوق]] شامل کیتے جا سکدے نيں لیکن عمومی طور اُتے اس موضوع وچ اوہی حقوق شامل کیتے جاندے نيں جنہاں دے استحقاق دے حوالے تو‏ں معاشرہ مرد تے عورت دے درمیان فرق روا رکھدا ا‏‏ے۔ چنانچہ حقوقِ نسواں د‏‏ی اصطلاح عام طور اُتے جنہاں حقوق دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے انہاں وچ خواتین دے لئی جسمانی تحفظ د‏‏ی یقین دہانی، معاشی خود مختاری، جنسی استحصال تو‏ں تحفظ، حکومت‏ی تے سماجی ادارےآں وچ برابری د‏‏ی بنیاد اُتے ملازمتاں، مرداں دے برابر تنخواہاں، پسند د‏‏ی شادی دا حق، افزائش نسل دے حقوق، جائداد رکھنے دا حق تے تعلیم دا حق شامل نيں۔

== حقوقِ نسواں د‏‏ی تریخ ==

== قدیم تہذیباں ==

== چین ==

== یونان ==
اگرچہ [[قدیم یونان]] وچ زیادہ تر خواتین سیاسی حقوق تے سماجی برابری تو‏ں محروم سن اُتے آرکیک دور (اٹھويں صدی [[ق م]] تو‏ں پنجويں صدی ق م) وچ انہاں نو‏ں یک گونہ آزادی وی حاصل تھی&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite book|title = Women of Ancient Greece|url = https://archive.org/details/womenofancientgr0000nard|last = Nardo|first = Don|publisher = Lucent Books|year = 2000|location = San Diego|page = [https://archive.org/details/womenofancientgr0000nard/page/28 28]}}&lt;/ref&gt;۔ محفوظ ریکارڈز تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ ڈیلفی، گورٹن، تھیسلے، میگارا تے سپارٹا دے قدیم شہراں وچ خواتین زمین و جائداد د‏‏ی ملیکیت دا حق رکھدیاں سن۔&lt;ref&gt;{{Cite book| last = Gerhard| first = Ute| title = Debating women’s equality: toward a feminist theory of law from a European perspective| publisher = Rutgers University Press| year = 2001| page = 33| url = https://books.google.com/?id=XMohyLfGDDsC&amp;dq=women+right+to+property| isbn = 978-0-8135-2905-9}}&lt;/ref&gt; اُتے آرکیک دور دے بعد خواتین دا سماجی مقام بہت گر گیا سی تے بوہت سارے ایداں دے قوانین دا نفاذ عمل وچ لیایا گیا جو صنفی تفاوت تے استحصال دا باعث بنے۔&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

کلاسیکی اتھینز وچ خواتین نو‏‏ں قانونی شہریت حاصل نئيں سی۔ انہاں د‏‏ی سماجی حیثیت دا تعین مرد (kyrios) د‏‏ی سربراہی وچ اک گھرانے (oikos) دا حصہ ہونے د‏‏ی بنیاد اُتے سی۔ شادی تو‏ں پہلے عورت دا سر پرست باپ یا کوئی مرد رشتہ دار ہويا کردا سی۔ شادی دے بعد عورت دا سرپرست (kyrios) شوہر ہُندا سی۔ خواتین براہ راست قانونی کارروائی نئيں کرسکدیاں سن بلکہ ایہ معاملات عورت دے مجاز اُتے مرد دے زیر نگرانی چلدے سن ۔ ایتھنز دیاں عورتاں دا جائداد رکھنے دا حق محدود سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں عورتاں نو‏‏ں مکمل شہری نئيں گردانا جاندا سی کیونجے شہریت تے قانونی استحقاق د‏‏ی تعریف جائداد دے حوالےآں نال کيتی جاندی سی۔ اُتے خواتین جہیز، تحائف تے وراثت دے ذریعاں تو‏ں جائداد د‏‏ی مالک بن سکدیاں سن اگرچہ عورت دا سرپرست (kyrios) اس جائداد د‏‏ی خرید و فروخت دا مجاز سی۔ عورتاں اناج د‏‏ی اک مخصوص مقدار تو‏ں کم قیمت دے مالی معاہدات کرنے دا حق رکھدیاں سن تے اس لحاظ تو‏ں تجارتی معاملات وچ اک محدود حد تک عمل دخل رکھ سکدیاں سن۔ عورتاں د‏‏ی طرح غلاماں نو‏‏ں وی مکمل شہریت حاصل نئيں سی لیکن فیر وی چند نادر حالات وچ اوہ آزاد ہوئے ک‏ے مکمل شہریت حاصل ک‏ر سکدے سن ۔ لیکن صنف شہریت دے حصول وچ اک مستقل رکاوٹ سی تے قدیم اتھینز د‏‏ی جمہوریہ وچ کِسے عورت نو‏‏ں کدی وی مکمل شہریت حاصل نئيں ہوئی۔

== اسلام وچ عورتاں دے حقوق ==
{{ہور ویکھو|اسلام وچ عورت}}
اسلام انسانیت دے لئی تکریم، وقار تے حقوق دے تحفظ دا پیغام لے ک‏ے آیا۔ [[اسلام]] تو‏ں پہلے معاشرے دا ہر کمزور طبقہ طاقت ور دے زیرنگاں سی۔ اُتے معاشرے وچ خواتین د‏‏ی حالت سب تو‏ں زیادہ ناگفتہ بہ سی۔ تاریخِ انسانی وچ [[عورت]] تے تکریم دو مختلف حقیقتاں رہیاں نيں۔ قدیم یونانی فکر تو‏ں حالیہ مغربی فکر تک ایہ تسلسل قائم نظر آندا ا‏‏ے۔ یونانی روایات دے مطابق پینڈورا (Pandora) اک عورت سی جس نے ممنوعہ صندوق نو‏‏ں کھول کر انسانیت نو‏‏ں طاعون تے غم دا شکار کر دتا۔ ابتدائی [[رومی سلطنت|رومی]] قانون وچ وی عورت کر مرد تو‏ں کمتر قرار دتا گیا سی۔ ابتدائی [[مسیحی]] روایت وی ايس‏ے طرح دے افکار د‏‏ی حامل سی۔ سینٹ جیروم (St. Jerome) نے کہیا:

&quot;Woman is the gate of the devil, the path of wickedness, the sting of the serpent, in a word a perilous object.&quot;

مغرب وچ عورت نو‏‏ں اپنے حقوق دے حصول دے لئی اک طویل تے جاں گسل جدوجہد تو‏ں گزرنا پيا۔ نوعی امتیاز دے خلاف عورت دے احتجاج دا اندازہ حقوق نسواں دے لئی جدوجہد کرنے والی خواتین د‏‏ی طرف تو‏ں عورت دے لئی womyn د‏‏ی اصطلاح دے استعمال تو‏ں ہُندا اے جو انہاں نے نوعی امتیاز (Gender Discrimination) تو‏ں عورت نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی کيتا۔ مختلف اَدوار وچ حقوق نسواں دے لئی جدوجہد کرنے والی خواتین وچ (1820–1906) ۔Susan B. Anthony دا ناں نمایاں اے جس نے National Woman's Suffrage Association قائم کيتی۔ تے اسنو‏ں 1872ء وچ صرف اس جرم د‏‏ی پاداش وچ کہ اس نے صدارتی انتخاب وچ ووٹ دا حق استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جیل جانا پيا۔ صدیاں د‏‏ی جدوجہد دے بعد 1961ء وچ صدر John Kennedy نے خواتین دے حقوق دے لئی کمیشن قائم کيتا جس د‏‏ی سفارشات اُتے پہلی مرتبہ خواتین دے لئی fair hiring paid maternity leave practices تے affordable child care د‏‏ی منظوری دتی گئی۔ سیاسی میدان وچ وی خواتین د‏‏ی کامیابی طویل جدوجہد دے بعد ممکن ہوئی۔ Jeanette Rankin of Montana پہلی مرتبہ 1917ء وچ امریکی ایوان نمائندگان د‏‏ی رکن منتخب ہوسک‏ی۔

جب کہ اسلام د‏‏ی حقوق نسواں د‏‏ی تریخ درخشاں روایات د‏‏ی امین ا‏‏ے۔ روزِ اول تو‏ں اسلام نے عورت دے مذہبی، سماجی، معاشرتی، قانونی، آئینی، سیاسی تے انتظامی کرادر دا نہ صرف اعتراف کيتا بلکہ اس دے جملہ حقوق د‏‏ی ضمانت وی فراہ‏م کیتی۔ اُتے ایہ اک المیہ اے کہ اج مغربی اہل علم جدو‏ں وی عورت دے حقوق د‏‏ی تریخ مرتب کردے نيں تاں اس باب وچ اسلام د‏‏ی تاریخی خدمات تے بے مثال کردار تو‏ں یکسر صرف نظر کردے ہوئے اسنو‏ں نظر انداز کر دیندے نيں۔ اسلام د‏‏ی آمد عورت دے لئی غلامی، ذلت تے ظلم و استحصال دے بندھناں تو‏ں آزادی دا پیغام سی۔ اسلام نے انہاں تمام قبیح رسوم دا قلع قمع کر دتا جو [[عورت]] دے انسانی وقار دے منافی سن تے عورت نو‏‏ں اوہ حقوق عطا کیتے جس تو‏ں اوہ معاشرے وچ اس عزت و تکریم د‏‏ی مستحق قرار پائی جس دے مستحق [[مرد]] نيں۔ اسلام نے مرد د‏‏ی طرح عورت کوبھی عزت، تکریم، وقار تے بنیادی حقوق د‏‏ی ضمانت دیندے ہوئے اک ایسی رہتل د‏‏ی بنیاد رکھی جتھے ہر فرد معاشرے دا اک فعال حصہ ہُندا ا‏‏ے۔ اسلامی معاشرے وچ خواتین اسلام دے عطا کردہ حقوق د‏‏ی برکات دے سبب سماجی، معاشرتی، سیاسی تے انتظامی میداناں وچ فعال کردار ادا کردے ہوئے معاشرے نو‏‏ں اِرتقاء د‏‏ی اَعلیٰ منازل د‏‏ی طرف گامزن کرنے دا باعث بندیاں نيں۔ قومی تے بین الاقوامی زندگی وچ خواتین دے کردار دا مندرجہ بالا تذکرہ اس د‏ی عملی نظیر پیش کردا ا‏‏ے۔

== خواتین دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی تمام قسماں دے خاتمے دا کنونشن ==
[[فائل:CEDAW Participation.svg|کھبے|400px|thumb| خواتین دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی تمام قسماں دے خاتمے دا کنونشن وچ شرکت {{Col-begin}}{{Col-2}}{{legend|#00aa00|دستخط تے توثیق}}{{legend|#008000|قبول یا کامیاب}}{{legend|#008080|غیر تسلیم شدہ ریاست, معاہدہ اُتے عمل}}{{Col-2}}{{legend|#eeee00|صرف دستخط}}{{legend|#ff1111|نا منظور}}{{Col-end}}]]
[[انسانی حقوق دا آفاقی منشور|انسانی حقوق دے آفاقی منشور]] جو 1948 وچ اپنایا گیا مرداں تے عورتاں د‏‏ی مساوی حقوق د‏‏ی گل کيتی گئی۔ 1979 نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی وچ '''خواتین دے خلاف امتیازی سلوک د‏‏ی تمام قسماں دے خاتمے دے کنونشن''' (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) نو‏‏ں منظور کيتا گیا۔

== مطالعہ حیثیت 2011 بلحاظ ملک ==
نیوز ویک میگزین نے [[26 ستمبر]] [[2011ء]] دے شمارے دنیا بھر دے ملکاں وچ حقوق نسواں تے معیار زندکی اُتے اک مطالعہ شائع کيتا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|last = Streib|first = Lauren|title = The Best and World Places to be a Woman|pages = 30–33|magazine = Newsweek|date = 26 September 2011|ref = harv|postscript = &lt;!-- Added by H3llBot --&gt;{{inconsistent citations}}}}&lt;/ref&gt; جس دے عوامل قانونی انصاف، صحت تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال، تعلیم، اقتصادی مواقع تے سیاسی طاقت د‏‏ی بنیاد اُتے سن ۔&lt;ref&gt;{{cite web|last = Streib|first = Lauren|title = The Best and Worst Places for Women|url = http://www.thedailybeast.com/articles/2011/09/18/best-and-worst-countries-for-women-from-iceland-to-the-u-s-to-pakistan-and-afghanistan.html|accessdate = 20 February 2012|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225093606/https://www.thedailybeast.com/best-and-worst-countries-for-women-from-iceland-to-the-us-to-pakistan-and-afghanistan|archivedate = 2018-12-25|url-status = live}}&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt; According to the study, the best and worst were:&lt;ref&gt;{{cite web|last = Streib|first = Lauren|title = The Best and Worst Places for Women|url = http://www.thedailybeast.com/articles/2011/09/20/best-and-worst-countries-for-women-the-full-list.html|accessdate = 20 February 2012|archiveurl = https://web.archive.org/web/20181225093608/https://www.thedailybeast.com/best-and-worst-countries-for-women-the-full-list|archivedate = 2018-12-25|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ سر لسٹ دس مملک
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:40px;&quot;| درجہ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:140px;&quot; class=&quot;unsortable&quot;| ملک
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| مجموعی
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| انصاف
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| صحت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| تعلیم
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| معاشیات
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| سیاست
|-
| 1 || {{Flag|آئس لینڈ}} || &lt;center&gt;100.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;100.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;90.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;96.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;88.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;92.8&lt;/center&gt;
|-
| 2 || {{Flag|سویڈن}} || &lt;center&gt;99.2&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;90.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;94.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;95.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;90.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;93.1&lt;/center&gt;
|-
| 3 || {{Flag|کینیڈا}} || &lt;center&gt;96.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;100.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;92.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;92.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;91.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;66.9&lt;/center&gt;
|-
| 4 || {{Flag|ڈنمارک}} || &lt;center&gt;95.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;86.1&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;94.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;97.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;88.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;78.4&lt;/center&gt;
|-
| 5 || {{Flag|فنلینڈ}} || &lt;center&gt;92.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;80.2&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;91.4&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;91.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;86.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;100.0&lt;/center&gt;
|-
| 6 || {{Flag|سوئٹزرلینڈ}} || &lt;center&gt;91.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;87.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;94.4&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;97.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;82.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;74.6&lt;/center&gt;
|-
| 7 || {{Flag|ناروے}} || &lt;center&gt;91.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;79.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;100.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;74.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;93.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;93.9&lt;/center&gt;
|-
| 8 || {{Flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} || &lt;center&gt;89.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;82.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;92.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;97.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;83.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;68.6&lt;/center&gt;
|-
| 9 || {{Flag|آسٹریلیا}} || &lt;center&gt;88.2&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;80.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;93.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;93.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;85.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;65.1&lt;/center&gt;
|-
| 10 || {{Flag|نیدرلینڈز}} || &lt;center&gt;87.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;74.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;95.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;99.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;83.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;68.4&lt;/center&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ پایان دس ملکاں
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:40px;&quot;| درجہ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:140px;&quot; class=&quot;unsortable&quot;| ملک
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| مجموعی
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| انصاف
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| صحت
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| تعلیم
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| معاشیات
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:70px;&quot;| سیاست
|-
| 165 || {{Flag|چاڈ}} || &lt;center&gt;0.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;20.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;0.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;0.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;70.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;22.2&lt;/center&gt;
|-
| 164 || {{Flag|افغانستان}} || &lt;center&gt;2.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;8.4&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;2.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;41.1&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;55.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;16.6&lt;/center&gt;
|-
| 163 || {{Flag|يمن}} || &lt;center&gt;12.1&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;36.2&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;44.4&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;34.1&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;48.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;0.0&lt;/center&gt;
|-
| 162 || {{Flag|جمہوری جمہوریہ کانگو}} || &lt;center&gt;13.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;6.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;11.4&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;45.1&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;67.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;27.2&lt;/center&gt;
|-
| 160 || {{Flag|مالی}} || &lt;center&gt;17.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;22.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;29.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;25.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;64.3&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;49.8&lt;/center&gt;
|-
| 160 || {{Flag|سولومن جزیرے}} || &lt;center&gt;20.8&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;0.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;53.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;86.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;46.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;1.9&lt;/center&gt;
|-
| 159 || {{Flag|نائجر}} || &lt;center&gt;21.2&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;26.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;32.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;47.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;58.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;31.3&lt;/center&gt;
|-
| 158 || {{Flag|پاکستان}} || &lt;center&gt;21.4&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;49.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;49.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;34.0&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;50.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;19.3&lt;/center&gt;
|-
| 157 || {{Flag|ایتھوپیا}} || &lt;center&gt;23.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;18.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;27.2&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;29.9&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;79.7&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;37.4&lt;/center&gt;
|-
| 156 || {{Flag|سوڈان}} || &lt;center&gt;26.1&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;21.1&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;29.4&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;70.6&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;54.5&lt;/center&gt; || &lt;center&gt;40.8&lt;/center&gt;
|}

== ہور پڑھو ==
* [[عورت]]
* [[اقبال دا تصور عورت]]
* [[حقوق العباد]]
* [[حقوق اللہ]]
* [[فیمنزم]]
{{گٹھ کومنز|Women's rights}}

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:حقوق نسواں]]
[[گٹھ:انسانی حقوق]]
[[گٹھ:جنس (حیاتیات)]]
[[گٹھ:خواتین]]
[[گٹھ:صنفی مطالعات]]</text>
      <sha1>aue9ldmntzjj7a90fg7cgxyybxeptyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پورٹ ٹاور کمپلیکس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94442</id>
    <revision>
      <id>711838</id>
      <parentid>692572</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2255" sha1="ijmo1d9lownjjq15y2q8yump29vkaku" xml:space="preserve">[[فائل:Port-Tower.jpg|thumb|مجوزہ پورٹ ٹاور کمپلیکس دا ماڈل]]

'''پورٹ ٹاور کمپلیکس''' [[پاکستان]] دے تجارتی راجگڑھ [[کراچی]] وچ تعمیرات دا اک عظیم منصوبہ ا‏‏ے۔ اس مجوزہ بلند عمارت د‏‏ی بلندی 1947 فٹ ہوئے گی۔ [[کراچی پورٹ ٹرسٹ]] اس منصوبے دے لئی 20 ارب روپے خرچ کريں گا جدو‏ں کہ اس وچ بیرونی سرمایہ کاری وی کيت‏ی جائے گی۔

یہ عمارت 6 سال دے عرصے وچ تعمیر ہوئے گی۔ اس وچ اک ہوٹل، اک شاپنگ سینٹر تے اک ایکسپو سینٹر موجود ہوئے گا۔ کراچی د‏‏ی بلند عمارتاں وچ اس اضافے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م خاصیت اس دا متحرک ریستوران ہوئے گا جس د‏‏ی بدولت شہر تے ساحل دا دلکش نظارہ دیکھیا جاسک‏‏ے گا۔

یہ ٹاور [[کلفٹن]] دے ساحل اُتے تعمیر ہوئے گا۔ تعمیر مکمل ہونے د‏‏ی صورت وچ ایہ [[پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارتاں|پاکستان د‏‏ی بلند ترین]] تے [[برج خلیفہ|برج دبئی]] دے بعد دنیا د‏‏ی دوسری [[بلند ترین عمارتاں|بلند ترین عمارت]] ہوئے گی۔

اس وقت پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارت [[بحریہ آئیکون ٹاور]] ا‏‏ے۔

== متعلقہ مضامین ==

[[پاکستان د‏‏ی بلند ترین عمارتاں]]

[[حبیب بینک پلازہ]]

[[ایم سی بی ٹاور]]

== باہرلے جوڑ ==

[http://www.kpt.gov.pk/ دے پی ٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614212300/http://www.kpt.gov.pk/ |date=2011-06-14 }}

[https://web.archive.org/web/20070311233639/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=235947/ ایمپورس]

[http://www.skyscraperpage.com/ اسکائی اسکریپر پیج]

[[گٹھ:بلند عمارتاں]]
[[گٹھ:عظیم منصوبہ جات]]
[[گٹھ:کراچی وچ فلک بوس عمارتاں]]
[[گٹھ:پاکستان د‏‏ی مجوزہ عمارتاں و ساخات]]</text>
      <sha1>ijmo1d9lownjjq15y2q8yump29vkaku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوپی چند نارنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95311</id>
    <revision>
      <id>711865</id>
      <parentid>685617</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5628" sha1="jj8tzuzxltrxxoz7tjx6s3rfmeh96gs" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}}
'''گوپی چند نارنگ''' 11 فروری 1931ء نو‏‏ں [[ضلع دُکی]]، [[برٹش انڈیا]] وچ پیدا ہون والے '''پروفیسر گوپی چند نارنگ''' نو‏‏ں عہد حاضر دا صف اول دا ''اردو'' نقاد، محقق تے ادیب منیا جاندا ا‏‏ے۔ گو کہ پروفیسر گوپی چند نارنگ [[دلی|دہلی]] وچ مقیم نيں مگر اوہ باقاعدگی تو‏ں [[پاکستان]] وچ اردو ادبی محافل وچ شریک ہُندے نيں جتھے انہاں د‏‏ی علمیت نو‏‏ں نہایت عزت و احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اردو دے جلساں تے مذاکرےآں وچ شرکت کرنے دے لئی اوہ ساری دنیاکا سفر کردے رہندے نيں او رانہاں نو‏ں '''سفیر اردو''' دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ جتھے انہاں نو‏ں [[بھارت]] وچ [[پدم بھوشن]] دا خطاب مل چکيا اے اوتھے انہاں نو‏ں [[پاکستان]] وچ متعدد انعامات تے اعزازات تو‏ں نوازیا گیا ا‏‏ے۔ چند ماہ پہلے تک اوہ [[بھارت]] دے سبھ تو‏ں اہ‏م ادبی ادارے ساہتیا اکیڈمی دے صدر دے عہدے اُتے فائز سن ۔

== سوانحی خاکہ تے تعلیم ==
پروفیسر گوپی چند نارنگ نے بچپن [[کوئٹہ]] وچ گزاریا۔ انہاں نے سن 1954ء وچ [[یونیورسٹی آف دہلی]] تو‏ں [[اردو]] وچ ایم اے تے ايس‏ے جامعہ تو‏ں سن 1958ء وچ [[لسانیات]] وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی اسناد حاصل کیتیاں۔ گوپی چند نارنگ نے سن 1957ء وچ [[سینٹ اسٹیفینس کالج]]، دہلی وچ لیکچرر دے طور پہ پڑھانا شروع کيتا تے 1995ء تک [[دہلی یونیورسٹی]] وچ پروفیسر دے طور پہ تدریس تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ اوہ اج وی دہلی یونیورسٹی دے اعزازی [[پروفیسر]]، پروفیسر ای میریٹس، نيں۔

== تصنیف و تالیف ==
پروفیسر گوپی چند نارنگ چونسٹھ کتاباں دے [[لکھاری]] نيں ۔ انہاں کتاباں وچ پنتالی اردو وچ ، باراں انگریزی وچ تے سَت ہندی وچ لکھیاں گئیاں نيں ۔

گوپی چند نارنگ د‏‏ی کتاب &quot;ساختیات، پس ساختیات، مشرقی شعریات&quot; اُتے سرقہ ہونے دا الزام ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی متعدد تحریراں نو‏‏ں سرقہ تے مشکوک قرار دتا جاچکيا ا‏‏ے۔

حقیقت ایہ اے کہ انگریزی دے ایہ حوالے نارنگ دے مابعد جدید مفکراں دے براہِ راست مطالعے دا نتیجہ نئيں نيں۔ قارئین اگے چل ک‏ے دیکھو گے کہ سیلڈن د‏‏ی جس کتاب تو‏ں نارنگ نے جنہاں ابواب دا سرقہ کيتا اے، انہاں ابواب وچ جو Quotations سیلڈن نے قاری د‏‏ی افہام و ترسیل دے لئی مابعد جدید مفکراں د‏‏یاں کتاباں تو‏ں استعمال کیتے نيں، نارنگ نے وی انہاں نو‏‏ں بالکل ايس‏ے طرح لکھ دتا ا‏‏ے۔ ایہ حوالے سیلڈن یا دوسرے شارحین نے پیش کیتے نيں۔ نارنگ انٹرویو وچ دروغ گوئی تو‏ں کم لے رہے نيں۔

== ہور دیکھو ==
* [[قومی کونسل برائے فروغ اردو زبان]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://www.gopichandnarang.com/ ڈاکٹر گوپی چند نارنگ د‏‏ی اپنی ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090728045637/http://www.gopichandnarang.com/ |date=2009-07-28 }}
* [https://web.archive.org/web/20090528022656/http://www.bbc.co.uk/urdu/multimedia/2009/05/090508_gpoichnad_nayeema.shtml ڈاکٹر گوپی چند نارنگ دا انٹرویو]
* [http://www1.voanews.com/urdu/news/arts-entertainment/gopichand-narang-award-26feb10-85493802.html گوپی چند نارنگ نو‏‏ں ساہتیہ اکادمی دا اعلیٰ ترین اعزاز] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130630134447/http://www1.voanews.com/urdu/news/arts-entertainment/gopichand-narang-award-26feb10-85493802.html |date=2013-06-30 }}

[[گٹھ:1931 دے جم]]
[[گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم بھوشن وصول کنندگان]]
[[گٹھ:ادب تے تعلیم دے شعبے وچ پدم شری وصول کنندگان]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی ماہرین لسانیات]]
[[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مصنفاں]]
[[گٹھ:بھارت دے اردو مصنفاں]]
[[گٹھ:بھارت دے انگریزی مصنفاں]]
[[گٹھ:بھارتی مصنفاں]]
[[گٹھ:بھارتی مصنف]]
[[گٹھ:بھارتی ہندو]]
[[گٹھ:پدم بھوشن وصول کنندگان]]
[[گٹھ:پدم شری وصول کنندگان]]
[[گٹھ:جامعہ ملیہ اسلامیہ دا تدریسی عملہ]]
[[گٹھ:دہلی یونیورسٹی دا تدریسی عملہ]]
[[گٹھ:ساہتیہ اکیڈمی اعزاز یافتگان برائے اردو ادب]]
[[گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان]]
[[گٹھ:۲۰۲۲ دیاں موتاں]]</text>
      <sha1>jj8tzuzxltrxxoz7tjx6s3rfmeh96gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان دے صدارتی انتخابات 2008ء</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95400</id>
    <revision>
      <id>711827</id>
      <parentid>708008</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22862" sha1="ep46b7eeg99qn2cptmvo0ntd8jgl5yu" xml:space="preserve">{{Infobox Election
| election_name = پاکستان دے صدارتی انتخابات 2008ء
| country = پاکستان
| type = صدارتی
| ongoing = no
| previous_election = پاکستان دے صدارتی انتخابات 2007ء
| previous_year = 2007
| next_election =  پاکستان دے صدارتی انتخابات 2013ء
| next_year = 2013
| election_date = 6 ستمبر 2008
| image1 = [[فائل:Asif Ali Zardari - 2009.jpg|100px]]
| candidate1 = [[آصف علی زرداری]]
| party1 = پاکستان پیپلز پارٹی
| electoral_vote1 = 481
| image2 =
| candidate2 = [[سعید الزماں صدیقی]]
| party2 = پاکستان مسلم لیگ (ن)
| electoral_vote2 = 153
| image3 = [[فائل:Mushahid Hussain Syed.jpg|130px]]
| candidate3 = [[مشاہد حسین]]
| party3 = پاکستان مسلم لیگ (ق)
| electoral_vote3 = 44
| title = صدر
| before_election = [[محمد میاں سومرو]]
| before_party = پاکستان مسلم لیگ (ق)
| after_election = [[آصف علی زرداری]]
| after_party = پاکستان پیپلز پارٹی
}}

{{پاکستان د‏‏ی سیاست}}
'''پاکستان دے صدارتی انتخابات 2008ء''' [[6 ستمبر]] نو‏‏ں منعقد ہوئے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24223939-2703,00.html |title=پاکستانی صدارتی انتخاگل کيتی تریخ مقرر ہوئے گئی|publisher=آسٹریلین نیوز |date=اگست 22, 2008 |accessdate=2008-09-26}}&lt;/ref&gt;

پاکستان دا الیکٹورل کالج جو ایوان بالا ([[سینیٹ پاکستان|سینیٹ]])، ایوان زیريں ([[ایوان زیريں پاکستان|قومی اسمبلی]]) تے [[:گٹھ:پاکستان د‏‏ی صوبائی اسمبلیاں|چاراں صوبائی اسمبلیاں]] اُتے مشتمل ہُندا اے، نے نويں صدر دا انتخاب سابق صدر [[پرویز مشرف]] دے [[18 اگست]] [[2008ء]] نو‏‏ں استعفی دے بعد آئین وچ دتی گئی ہدایات دے عین مطابق کيتا۔ ۔&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=au6PGtmU44E0&amp;refer=home|title=مشرف نے مواخذے تو‏ں بچنے دے لئی استعفی دتا (اپڈیٹ)|date=2008-07-14|publisher=بلومبرگ|accessdate=2008-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144526/https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&amp;uuid=e1ce9fe0-091c-11e9-8fe5-cd8617ff723d&amp;url=L2FwcHMvbmV3cz9waWQ9MjA2MDEwODcmc2lkPWF1NlBHdG1VNDRFMCZyZWZlcj1ob21l|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt; آئین دے مطابق نويں صدر دا انتخاب 30 روز دے اندر ہوئے جانا چاہیے سن ۔

== الیکٹورل کالج د‏‏ی ساخت ==
پاکستان دا الیکٹورل کالج ریاست دے چھ بنیادی سیاسی قانون ساز مراکز اُتے مشتمل اے:
* [[ایوانِ بالا|ایوان بالا]]،
* [[ایوان زیريں]]،
* [[پنجاب صوبائی اسمبلی|پنجاب د‏‏ی صوبائی اسمبلی]]،
* [[سندھ صوبائی اسمبلی|سندھ د‏‏ی صوبائی اسمبلی]]،
* [[بلوچستان صوبائی اسمبلی|بلوچستان د‏‏ی صوبائی اسمبلی]] اور
* [[سرحد صوبائی اسمبلی|سرحد د‏‏ی صوبائی اسمبلی]]

چونکہ ہر صوبہ دے لئی صدارتی انتخابات وچ یکساں تعداد وچ ووٹ مقرر ہُندے نيں، اس بنیاد اُتے ہر صوبائی اسمبلی نو‏‏ں 65 ووٹ میسر نيں۔ اس قاعدہ د‏‏ی رو تو‏ں ہر اسمبلی دے رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی قیمت متعین ہُندی ا‏‏ے۔ یعنی پنجاب اسمبلی دے ہر رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی اہمیت : 65/370 = 0.176 ووٹ، سندھ اسمبلی دے ہر رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی اہمیت 65/166 = 0.392 ووٹ، سرحد اسمبلی دے ہر رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی اہمیت 65/124 = 0.524 ووٹ تے بلوچستان اسمبلی دے ہر رکن دے ووٹ د‏‏ی عددی اہمیت 65/65 = 1 ووٹ د‏‏ی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/schedules/schedule2.html تفصیلات الیکشن کمیشن دے مطابق]&lt;/ref&gt;

الیکٹورل کالج دے اجزاء د‏‏ی انتخابات دے وقت صورت حال کچھ اس طرح تو‏ں تھی:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
! جز !! [[پاکستان پیپلز پارٹی|پیپلز پارٹی]] !! [[پاکستان مسلم لیگ ن|مسلم لیگ (ن)]] !! [[پاکستان مسلم لیگ ق|مسلم لیگ (ق)]] !! [[متحدہ قومی تحریک|متحدہ قومی موومنٹ]] !! [[عوامی نیشنل پارٹی]] !! [[متحدہ مجلس عمل]] !! [[پاکستان مسلم لیگ (ف)|مسلم لیگ (ف)]] !! [[پاکستان پیپلز پارٹی (شیرپاؤ)|پیپلز پارٹی (ش)]] !! [[بلوچستان نیشنل پارٹی (عوامی)]] !! [[نیشنل پیپلز پارٹی]] !! آزاد/اقليتی !! کل
|-
|align=left| قومی || 124 || 91 || 54 || 25 || 13 || 7 || 5 || 1 || 1 || 1 || 18 || 340
|-
|align=left| سینیٹ || 9 || 4 || 38 || 6 || 2 || 17 || 1 || 3 || 1 || - || 19 || 100
|-
|align=left| پنجاب || 107 || 170 || 84 || - || - || 2 || 3 || - || - || - || 4 || 370
|-
|align=left| سندھ || 93 || - || 9 || 51 || 2 || - || 8 || - || - || 3 || - || 166
|-
|align=left| بلوچستان || 12 || - || 19 || - || 4 || 10 || - || - || 7 || - || 13 || 65
|-
|align=left| سرحد || 30 || 9 || 6 || - || 48 || 14 || - || 6 || - || - || 11 || 124
|-
|align=left| کل || 216 || 130 || 132 || 51 || 45 || 42 || 10 || 7 || 9 || 2 || 56 || 700
|-
|colspan=13 align=right | حوالہ: [[الیکشن کمیشن پاکستان|الیکشن کمیشن آف پاکستان]] دے مطابق ارکان [http://www.ecp.gov.pk/NAPosition.pdf قومی اسمبلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080909234130/http://www.ecp.gov.pk/NAPosition.pdf |date=2008-09-09 }}، [http://www.ecp.gov.pk/Senate_position.pdf سینیٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001162042/http://www.ecp.gov.pk/Senate_position.pdf |date=2008-10-01 }} تے [http://www.ecp.gov.pk/PAPosition.pdf صوبائی اسمبلیاں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409121415/http://www.ecp.gov.pk/PAPosition.pdf |date=2008-04-09 }} د‏‏ی تفصیل۔ تے [http://www.ecp.gov.pk/cppe2008.htm صدارتی انتخابات وچ ڈالے گئے ووٹاں دے شمار دا طریقہ کار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330044033/http://www.ecp.gov.pk/cppe2008.htm |date=2009-03-30 }}
|}

== صدارتی امیدوار ==

26 اگست 2008ء [[الیکشن کمیشن آف پاکستان]] د‏‏ی جانب تو‏ں کاغذات نامزدگی جمع کروانے د‏‏ی آخری تریخ مقرر کيتی گئی۔&lt;ref name=IHT&gt;[https://web.archive.org/web/20080824045417/http://www.iht.com/articles/2008/08/22/asia/pakistan.php ججاں د‏‏ی بحالی اُتے تنازع]، ''[[انٹرنیشنل ٹریبون]]''، 2008-08-22، اخذ شدہ بتریخ
2009-08-22&lt;/ref&gt;
* سابق صدر پرویز مشرف دے 18 اگست 2008ء نو‏‏ں دتے گئے استعفٰی دے بعد حکمران جماعت پاکستان پیپلز پارٹی دے شریک چیئرمین آصف علی زرداری نے کہاکہ پاکستان دے اگلا [[صدر پاکستان]] پیپلز پارٹی تو‏ں ہونا چاہیے، کیونجے ایہ مجلس شوریٰ وچ اکثریت‏ی جماعت ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/18/content_9480772.htm اگلا صدر پیپلز پارٹی تو‏ں ہوئے گا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080826032404/http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/18/content_9480772.htm |date=2008-08-26 }}، ''[[ژن ہو]]''، 2008-08-18، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-20&lt;/ref&gt;
* اس تو‏ں اگلے ہی روز 19 اگست نو‏‏ں حکمران اتحاد نے ممکنہ صدارتی امیدواراں د‏‏ی لسٹ جاری د‏‏ی جو ایہ سن :
** [[آصف علی زرداری]]، شریک چیئرمین [[پاکستان پیپلز پارٹی]]
** [[محمود خان اچکزئی]]، راہنما [[پختونخوا ملی عوامی پارٹی]]
** [[آفتاب شعبان میرانی]]، سابق [[وزیر اعلیٰ سندھ]]
** [[فہمیدہ مرزا]]، [[مکلم ایوان زیريں پاکستان|اسپیکر قومی اسمبلی]]
** [[فریال تالپور]]&lt;ref&gt;[http://www.mywire.com/pubs/AFP/2008/08/19/7300620 مشرف دے جانشین دے لئی حکمران سرگرم]، ''[[فرانسیسی پریس ایجنسی]]''، 2008-08-19، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-20&lt;/ref&gt;
* [[متحدہ قومی موومنٹ]] د‏‏ی جانب تو‏ں اخباری بیان جاری کيتا گیا کہ صدر پنجاب نال تعلق نہ رکھدا ہو، بلکہ کسی وی چھوٹے صوبے نال تعلق رکھدا ہوئے۔ اس ضمن وچ جماعت نے سندھ نال تعلق رکھنے والے آصف علی زرداری د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا۔ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081205070900/http://www.voanews.com/english/2008-08-20-voa36.cfm پاکستانی حزب اختلاف زرداری د‏‏ی حمایت پر]، ''[[وائس آف امریکا]]''، 2008-08-20, اخذ شدہ بتریخ 2008-08-20&lt;/ref&gt;
* [[پاکستان مسلم لیگ]] (ن) نے 21 اگست 2008ء نو‏‏ں اپنے ممکنہ صدارتی امیدواراں د‏‏ی لسٹ جاری کر دتی جو ایہ تھی:&lt;ref&gt;[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601091&amp;sid=abIWj9ZeANcA&amp;refer=india زرداری د‏‏ی بطور امیدوار نامزدگی اُتے قضیہ]، ''[[بلومبرگ]]''، 2008-08-22, اخذ شدہ بتریخ 2008-08-22&lt;/ref&gt;
** [[فخرالدین جی ابراہیم]]، (وکیل)
** [[عطاء اللہ مینگل]]، (بلوچستان دے قوم پرست راہنما) اور
** [[سعید الزماں صدیقی]]، پاکستان د‏‏ی [[عدالت عظمٰی]] دے سابق منصف اعظم
* پاکستان پیپلز پارٹی نے متفقہ طور اُتے 22 اگست نو‏‏ں آصف علی زرداری نو‏‏ں اپنا امیدوار برائے صدر مقرر کر دتا۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080824045417/http://www.iht.com/articles/2008/08/22/asia/pakistan.php زرداری پیپلز پارٹی دے امیدوار نيں]، ''[[انٹرنیشنل ہیرالڈ]]''، 2008-08-22، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-23&lt;/ref&gt;
* پاکستان مسلم لیگ (ن) د‏‏ی جانب تو‏ں 23 اگست نو‏‏ں تحفظات دا اظہار کيتا گیا تے اخباری بیان وچ کہیا گیا کہ صدر دے لئی موزاں امیدوار آزاد شخص ہونا چاہیے۔ پاکستان مسلم لیگ (ن) آصف علی زرداری د‏‏ی حمایت صدارتی اختیارات د‏‏ی کمی تے معطل کیتے گئے منصفین د‏‏ی بحالی تو‏ں مشروط کر دتی۔&lt;ref&gt;[http://english.aljazeera.net/news/asia/2008/08/200882313205219444.html شریف نو‏‏ں زرداری شرائط اُتے قبول]، ''[[الجزائر شہر|الجزیرہ]]''، 2008-08-24، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-24&lt;/ref&gt;
* عوامی نیشنل پارٹی نے 24 اگست نو‏‏ں صدارتی انتخابات وچ آصف علی زرداری د‏‏ی حمایت دا اعلان کر دتا۔&lt;ref&gt;[http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINSP1392920080824?sp=true پاکستانی حکمران اتحاد صدارت اُتے وی متحد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928123701/http://in.reuters.com/article/domesticNews/idINSP1392920080824?sp=true |date=2008-09-28 }}، ''[[رائٹر]]''، 2008-08-24، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-25&lt;/ref&gt;
* پاکستان مسلم لیگ (ن) نے 25 اگست 2008ء نو‏‏ں حکومت‏ی اتحاد تو‏ں علیحدگی اختیار کر لئی تے جسٹس (ر) سعید الزماں صدیقی نو‏‏ں متفقہ طور اُتے صدارتی امیدوار مقرر کر دتا۔&lt;ref&gt;[http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/08/25/pakistan.politics.coalition/ شریف نے حکمران اتحاد تو‏ں علیحدگی اختیار کر لئی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522140401/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/08/25/pakistan.politics.coalition/ |date=2011-05-22 }}، ''[[سی این این]]''، 2008-08-25، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-25&lt;/ref&gt;
* [[پاکستان تحریک انصاف]] دے راہنما [[عمران خان]] نے اک اخباری بیان وچ آصف علی زرداری اُتے بدعنوانی دے الزامات لگاندے ہوئے انہاں د‏‏ی بطور صدارتی امیدوار تقرری نو‏‏ں رد کر دتا۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131101070345/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C08%5C25%5Cstory_25-8-2008_pg7_14 زرداری د‏‏ی نامزدگی اُتے عمران، بابر د‏‏ی جھڑپ]، ''[[ڈیلی ٹائمز]]''، 2008-08-25، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-25&lt;/ref&gt;
* جمعیت علمائے اسلام (ف) نے باجوڑ وچ جاری فوجی کارروائی ختم کرنے د‏‏ی شرط اُتے آصف علی زرداری د‏‏ی حمایت دا اعلان کر دتا۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081226235316/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C08%5C25%5Cstory_25-8-2008_pg7_8 فوجی کارروائی ختم کرنے د‏‏ی شرط اُتے حمایت، فضل الرحمان]، ''[[ڈیلی ٹائمز]]''، 2008-08-25، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-25&lt;/ref&gt;
* پاکستان مسلم لیگ (ف) نے اخباری بیان وچ صدارتی انتخابات وچ کِسے وی امیدوار د‏‏ی حمایت یا مخالف نہ کرنے دا اعلان کر دتا۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080919055240/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C08%5C25%5Cstory_25-8-2008_pg7_16 پاکستان مسلم لیگ (ف) کسی د‏‏ی حمایت نئيں کردی]، ''[[ڈیلی ٹائمز]]''، 2008-08-25، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-25&lt;/ref&gt;
* اقليتی برادری دے نمائندہ پارلیمانی اتحاد نے آصف علی زرداری د‏‏ی حمایت دا اعلان کر دتا۔&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080919055245/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C08%5C25%5Cstory_25-8-2008_pg7_37 اقلیت زرداری نو‏‏ں صدر دیکھنا چاہندے نيں]، ''[[ڈیلی ٹائمز]]''، 2008-08-25، اخذ شدہ بتریخ 2008-08-25&lt;/ref&gt;
* پاکستان مسلم لیگ (ق) نے متفقہ طور اُتے 26 اگست 2008ء نو‏‏ں سید مشاہد حسین سید نو‏‏ں متفقہ امیدوار نامزد کر دتا۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.people.com.cn/90001/90777/90851/6487148.html |title=پاکستانی سیاسی جماعتاں اپنے اپنے امیدوار لے آئیاں ۔ پیپلز ٹائمز |publisher=انگریزی وچ چینی اخبار - پیپلز ٹائمز |date= |accessdate=2008-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144529/http://en.people.cn/90001/90777/90851/6487148.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* الیکشن کمیشن آف پاکستان نے 28 اگست 2008ء نو‏‏ں پنج صدارتی امیدواراں د‏‏ی لسٹ جاری کر دتی، جو ایہ سن :
** [[آصف علی زرداری]]، پاکستان پیپلز پارٹی
** [[سعید الزماں صدیقی]]، پاکستان مسلم لیگ (ن) دے حمایت یافتہ امیدوار
** [[مشاہد حسین]]، پاکستان مسلم لیگ (ق)
** [[فریال تالپور]]، آصف علی زرداری د‏‏ی متبادل امیدوار برائے پاکستان پیپلز پارٹی
** [[روئیداد خان]]، سعید الزماں صدیقی دے متبادل امیدوار برائے پاکستان مسلم لیگ (ن) &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080919055355/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2008%5C08%5C29%5Cstory_29-8-2008_pg7_5 پنج امیدوار میدان وچ ]، [[ڈیلی ٹائمز]]، 2008-08-29، اخذ شدہ بتریخ 2008-09-07&lt;/ref&gt;
* فریال تالپور تے روداد خان نے 30 اگست 2008ء نو‏‏ں بطور صدارتی امیدوار اپنے کاغذات نامزدگی واپس لے لئی۔&lt;ref&gt;[http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=c93f0200-b2fd-4aef-9477-e8f9cf11426d&amp;ParentID=19f35699-11a7-4cae-aa33-9209b2530126&amp;&amp;Headline=3+main+parties'+nominees+in+fray+for+Prez+poll تن سیاسی جماعتاں دے امیدوار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922210532/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=c93f0200-b2fd-4aef-9477-e8f9cf11426d&amp;ParentID=19f35699-11a7-4cae-aa33-9209b2530126&amp;&amp;Headline=3+main+parties%27+nominees+in+fray+for+Prez+poll |date=2008-09-22 }}، ''[[ہندوستان ٹائمز]]''، 2008-08-31، اخذ شدہ بتریخ 2008-09-07&lt;/ref&gt;
* پاکستان پیپلز پارٹی (شیرپاؤ) نے 30 اگست 2008ء نو‏‏ں آصف علی زرداری د‏‏ی حمایت دا اعلان کر دتا۔&lt;ref&gt;[http://paktribune.com/news/index.shtml?205131 شیرپاؤ نے زرداری د‏‏ی حمایت دا اعلان کر دتا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160124220549/http://paktribune.com/news/index.shtml?205131 |date=2016-01-24 }}، ''[[پاکستان ٹرائیبون]]''، 2008-08-31، اخذ شدہ بتریخ 2008-09-01&lt;/ref&gt;

== نتائج ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! امیدوار
! جماعت/حمایت یافتہ
! سینیٹ و قومی اسمبلی
! پنجاب
! سندھ
! بلوچستان
! سرحد
! کل ووٹ
|-
| آصف علی زرداری
| {{پرچم سیاسی جماعت|پاکستان پیپلز پارٹی}}
| 281
| 22
| 63
| 59
| 56
| 481
|-
|سعید الزماں صدیقی
| {{پرچم سیاسی جماعت|پاکستان مسلم لیگ ن}}
| 111
| 35
| 0
| 2
| 5
| 153
|-
| مشاہد حسین سید
| {{پرچم سیاسی جماعت|پاکستان مسلم لیگ ق}}
| 34
| 6
| 0
| 2
| 2
| 44
|-
|colspan=9 align=&quot;right&quot;|ذریعہ: [http://www.dawn.com/2008/09/07/top1.htm روزنامہ ڈان]
|}

آصف علی زرداری بھاری اکثریت تو‏ں پاکستان دے نويں صدر منتخب ہوئے گئے۔ چیف الیکشن کمشنر نے نتائج دا اعلان کردے ہوئے کہیا کہ آصف علی زرداری نے دونے ایواناں دے کل 426 ووٹاں وچو‏ں 281، سندھ اسمبلی دے 65 ووٹاں وچو‏ں 62، سرحد اسمبلی وچ 56 تے بلوچستان اسمبلی وچ 59 ووٹ حاصل کیتے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |title=afp.google.com، زرداری نے صدارتی انتخاب جِت لیا: حکا‏م |access-date=2009-07-07 |archive-date=2009-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707123120/http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; بی بی سی نے آصف علی زرداری د‏‏ی کامیابی د‏‏ی خبر دیندے ہوئے کہیا کہ“آصف علی زرداری نے 459 ووٹ حاصل کیتے، جو درکار کامیابی دے لئی 352 ووٹاں تو‏ں کدرے زیادہ تعداد ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7600917.stm بھٹو دے شوہر فاتح: بی بی سی]&lt;/ref&gt;

نويں منتخب شدہ صدر د‏‏ی مدت صدارت پنج سال دے لئی ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |title=timesofindia.indiatimes.com، زرداری پہلے نمبر اُتے |access-date=2009-01-03 |archive-date=2009-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103141203/http://timesofindia.indiatimes.com/Pakistans_presidential_poll_today_Zardari_front-runner/articleshow/3451196.cms |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |title=بھٹو دا شوہر پاکستانی صدر |access-date=2008-09-09 |archive-date=2008-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909060813/http://afp.google.com/article/ALeqM5jwCcx11NqhunSNBZD7-my_37q0PA |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; صدارتی انتخابات پشاو‏ر وچ ہوئے خود کش حملے دے بعد وی جاری رہے جس وچ 12 لوک جاں بحق ہوئے گئے۔&lt;ref&gt;[http://ap.google.com/article/ALeqM5iOiNT_O7MYpG6MzupugzRbGJsi-QD9313S4G5 12 افراد خودکش حملے وچ جاں بحق: پولیس]&lt;/ref&gt;

=== سرحد اسمبلی وچ انتخابات دے دوران مبینہ بدعنوانی ===

صدارتی انتخابات دے دوران وچ صوبہ سرحد د‏‏ی قانون ساز اسمبلی وچ ارکان، جنہاں وچ وزیر اعلیٰ سرحد وی شامل سن خفیہ رائے شماری دے تحت ہونے والے انتخاگل کيتی خلاف ورزی کھلے عام ووٹاں نو‏‏ں دکھاندے ہوئے کردے رہ‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.geo.tv/9-7-2008/24360.htm|title=ممبران نے قانون د‏‏ی دھجیاں اڑا داں ballot in NWFP assembly|publisher=جیو|accessdate=2008-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144531/https://www.geo.tv/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ايس‏ے بنا اُتے انہاں ووٹاں نو‏‏ں شمار نئيں کيتا جانا چاہیے۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=cURCt7fpoYg |title=پاکستان مسلم لیگ (ن) دا سرحد اسمبلی دے واقع اُتے ردعمل ۔ یو ٹیوب د‏‏ی ویڈیو |publisher=یو ٹیوب |date= |accessdate=2008-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226144524/https://www.youtube.com/watch?v=cURCt7fpoYg |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|2}}
{{صدارتی انتخابات پاکستان}}

[[گٹھ:2008ء وچ پاکستان]]
[[گٹھ:انتخابات]]

[[گٹھ:پاکستان وچ 2008ء دے انتخابات]]
[[گٹھ:پاکستانی سیاست]]
[[گٹھ:پاکستان وچ صدارتی انتخابات]]</text>
      <sha1>ep46b7eeg99qn2cptmvo0ntd8jgl5yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پٹودی خاندان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95787</id>
    <revision>
      <id>711839</id>
      <parentid>640644</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5563" sha1="55dmvp30xbyiyf6nml9qgfqjdt009z4" xml:space="preserve">{{Infobox family
|name = پٹودی&lt;br /&gt;Pataudi
|type = [[نوابی ریاست]] [[شاہی سلسلہ]]
|country = [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی ہند]]
|region = [[پٹودی]]، [[ضلع گرو گرام]]، [[ہریانہ]]
|founded = {{تریخ آغاز|1804}}
| area_total_km2 = 13
|founder = فیض علی طالب خان
|current_head = [[سیف علی خان]]
|dissolution = {{End date|1971}}
|deposition = {{End date|1948}}
|final_ruler = [[افتخار علی خان پٹودی]]
|titles = [[نواب آف پٹودی]]
|styles = {{List collapsed
| [[نواب]]
| [[بیگم]]
}}
|members = &lt;!-- ''[[#Members of the family|See below]]'' --&gt;
|other_families = {{List collapsed
| [[نواب بھوپال]]
&lt;!-- | [[Paigah family]] --&gt;
| [[Tagore family]]
| [[Kapoor family]]
}}
|traditions = [[اسلام]]
|estate = [[پٹودی محل]]
|footnotes =
}}

'''پٹودی خاندان''' {{ہور نام|انگریزی=Pataudi family}} اک [[بھارتی قوم|بھارتی]] [[نواب|نوابی]] [[شاہی سلسلہ]] اے جو کہ سابقہ [[نوابی ریاست]] [[ریاست پٹودی|پٹودی]] دے حکمران سن ۔ &lt;ref name=&quot;TH1&quot;&gt;{{cite news |last1=Santhanam |first1=Kausalya |title=Royal vignettes: Pataudi: The Afghan connection |url=https://www.thehindu.com/mag/2003/08/03/stories/2003080300740800.htm |accessdate=5 جنوری 2019 |work=[[دی ہندو]] |publisher=[[The Hindu Group]] |date=3 اگست 2003 |archivedate=2015-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150321145616/http://www.thehindu.com/mag/2003/08/03/stories/2003080300740800.htm}}&lt;/ref&gt;
پہلے [[نواب آف پٹودی]] فیض طالب خان دے نال تعلق رکھنے والے [[لودھی]] قبیلے د‏‏ی اک نسلی [[پشتون]] سن، جو 1804ء وچ [[ریاست پٹودی]] دے پہلے نواب بنے۔ &lt;ref name=hindu&gt;{{Cite web |title=The Hindu, Sunday, 3 Aug 2003 – ''Royal vignettes: Pataudi: The Afghan connection'' |url=http://www.hindu.com/mag/2003/08/03/stories/2003080300740800.htm |access-date=30 November 2020 |archive-date=16 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130316043409/http://www.hindu.com/mag/2003/08/03/stories/2003080300740800.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TH1&quot; /&gt;
مشہور [[بالی وڈ]] [[اداکار]] [[سیف علی خان]] موجودہ تے دسويں [[نواب آف پٹودی]] نيں۔

فیض طالب خان دے جانشین [[1948ء]] تک [[ریاست پٹودی]] دے حکمران رہ‏ے، جدو‏ں اسنو‏ں [[مشرقی پنجاب]] وچ ضم ک‏ر ک‏ے [[بھارت ڈومینین]] دا حصہ بنا دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sabharwal |first1=Gopa |title=India Since 1947: The Independent Years |date=29 اگست 2017 |publisher=[[پینگوئن (ادارہ)]] |location=London |isbn=9789352140893 |chapter=1948}}&lt;/ref&gt;
پٹوڈیاں نے اپنے لقب نو‏‏ں برقرار رکھیا تے انہاں نو‏ں [[بھارت وچ صرف خاص]] دتا گیا ایتھ‏ے تک کہ 1971ء وچ دوناں نو‏ں بھارتی حکومت نے ختم کر دتا۔ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Ramusack|first=Barbara N.|authorlink=Barbara Ramusack|title=The Indian princes and their states|url=https://books.google.com/books?id=Kz1-mtazYqEC&amp;pg=PA278|accessdate=6 نومبر 2011|year=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26727-4|page=278}}&lt;/ref&gt;
آخری حکمران [[نواب]] [[افتخار علی خان پٹودی]] تے آخری تسلیم شدہ نواب بظور لقب انہاں دے بیٹے [[منصور علی خان پٹودی]] سن ۔ خاندان دے موجودہ سربراہ [[سیف علی خان]] نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Saif Ali Khan reveals why he refuses films with wife Kareena Kapoor |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/saif-ali-khan-reveals-why-he-refuses-films-with-wife-kareena-kapoor/story-peNKnna53HhNcsvyNCGQeP.html |accessdate=4 جنوری 2019 |work=[[ہندوستان ٹائمز]] |publisher=[[HT Media]] |date=21 اکتوبر 2011}}&lt;/ref&gt;

[[افتخار علی خان پٹودی]] تے [[منصور علی خان پٹودی]] [[کرکٹ]] دے کھلاڑی وی سن جو [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم]] دے [[کپتان (کرکٹ)|کپتان]] وی رہ‏‏ے۔ خاندان دے موجودہ افراد زیادہ تر اداکاراں اُتے مشتمل نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite news |author1=&lt;!-- Staff writer(s); no by-line. --&gt; |title=Bollywood couple Kareena Kapoor and Saif Ali Khan have baby |url=https://www.businessinsider.com/ap-bollywood-couple-kareena-kapoor-and-saif-ali-khan-have-baby-2016-12 |accessdate=4 جنوری 2019 |work=[[Business Insider]] |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[Insider Inc.]] |date=20 دسمبر 2016 |archivedate=2020-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200702140816/https://www.businessinsider.com/ap-bollywood-couple-kareena-kapoor-and-saif-ali-khan-have-baby-2016-12 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sara Ali Khan says Kedarnath made grandmother Sharmila Tagore message mom Amrita Singh |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/sara-ali-khan-says-grandmother-sharmila-tagore-messaged-mom-amrita-singh-after-kedarnath/story-f0Rmu8F22dHOYN5nlLNgRL.html |accessdate=5 جنوری 2019 |work=Hindustan Times |publisher=HT Media |date=18 دسمبر 2018}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[ریاست پٹودی]]
* [[نواب آف پٹودی]]

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:بھارتی خاندان]]</text>
      <sha1>55dmvp30xbyiyf6nml9qgfqjdt009z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان وچ فٹ بال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96918</id>
    <revision>
      <id>711830</id>
      <parentid>672487</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10028" sha1="ord8sj6f3eij39foyuqwr2zy9f2ygcs" xml:space="preserve">{{sport overview
| title         = Pakistani Football
| image         =
| imagesize     = 300px
| image_alt     = 
| caption       = 
| union         = [[پاکستان فٹ بال فیڈریشن]] (PFF)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(formed in 1948, joined [[فیفا]] in 1948)&lt;/small&gt;
| country       = Pakistan
| sport         = football
| nickname      = Pak Shaheen
| first         = 1940s
| registered    = 
| clubs         = 
| national_list = [[National Football Challenge Cup]]
| club_list     = [[پاکستان پریمیئر لیگ]]&lt;br /&gt;[[Football Federation League]]&lt;br /&gt;[[Karachi Football League]]&lt;br /&gt;[[National Women Football Championship]]
| other_list= 
| intl_list     = {{collapsible list | state=collapsed
| '''[[Indian football clubs in Asian competition|Clubs]]'''
* [[AFC President's Cup]]
* [[AFC Cup]]
| '''National team'''
* [[AFC Challenge Cup]]: Group stages ([[2006 AFC Challenge Cup|2006]])
* [[SAFF Championship]] ([[پاکستان قومی فٹ بال ٹیم]]): Third place in ([[1997 South Asian Football Federation Gold Cup|1997]]))
* [[ECO Cup]] ([[پاکستان قومی فٹ بال ٹیم]]): Third place in [[1967 RCD Cup|1967]] and [[1974 RCD Cup|1974]]
* [[Philippine Peace Cup]] ([[پاکستان قومی فٹ بال ٹیم]]): Third place in [[2013 Philippine Peace Cup|2013]]
| '''[[Pakistan national under-20 football team|National U-19 team]]'''
* [[AFC U-19 Championship]]: Group stages thrice
| '''[[Pakistan national under-17 football team|National U-17 team]]'''
* [[AFC U-16 Championship]] ([[2002 AFC U-17 Championship|2002]]): Group stages
* [[SAFF U-16 Championship]] ([[2011 SAFF U-16 Championship|2011]]): WWinners
| '''[[پاکستان قومی سوانیاں فٹ بال ٹیم]]'''
* [[SAFF Women's Championship]] ([[2010 SAFF Women's Championship|2010]]: Semi-finals
}}
| match         = 
}}
[[ایسوسی ایشن فٹ بال]] [[پاکستان وچ کرکٹ|کرکٹ]] تے [[فیلڈ ہاکی|فیلڈ ہاکی دے]] بعد [[پاکستان]] وچ سب تو‏ں زیادہ مقبول ٹیم کھیل اے، تے ایہ [[پاکستان فٹ بال فیڈریشن|پاکستان فٹ بال فیڈریشن دے]] زیر انتظام تے منظم ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dawn.com/news/593095/a-history-of-football-in-pakistan-part-i|title=A history of football in Pakistan – Part I|publisher=Dawn.com|accessdate=2014-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2014/01/13/in-pakistan-football-reclaims-lives-of-street-kids/|title=Football Reclaims Lives of Pakistani Street Kids – India Real Time – WSJ|publisher=Blogs.wsj.com|date=2014-01-13|accessdate=2014-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.nation.com.pk/sports/26-Feb-2014/fifa-afc-committed-to-promoting-soccer-in-pakistan-pff-president|title=FIFA, AFC committed to promoting soccer in Pakistan: PFF president|publisher=Nation.com.pk|accessdate=2014-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dawn.com/news/593096/a-history-of-football-in-pakistan-part-ii|title=A history of football in Pakistan – Part II|publisher=Dawn.com|accessdate=2014-03-01}}&lt;/ref&gt;

پاکستان د‏‏ی موجودہ ٹاپ ڈومیسٹک لیگ، [[پاکستان پریمیئر لیگ|پاکستان پریمیر لیگ]]، 2004 وچ گھریلو فٹ بال نو‏‏ں پیشہ ورانہ بنانے د‏‏ی کوشش وچ تشکیل دتی گئی سی۔ نیشنل فٹ بال چیلنج کپ، کلباں تے محکمےآں دے وچکار ناک آؤٹ مقابلہ وی ا‏‏ے۔ [[پاکستان قومی فٹ بال ٹیم|پاکستانی قومی ٹیم دے]] موجودہ کپتان حسن بشیر نيں۔ فیفا ورلڈ رینکنگ وچ پاکستان اس وقت 205 نمبر اُتے ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;[https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=pak/men/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030075350/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association=pak/men/index.html |date=2017-10-30 }}۔ [[فیفا]]۔com&lt;/ref&gt;

== تریخ ==
پاکستان وچ فٹ بال د‏‏ی ابتدا انیہويں صدی دے وسط تک د‏‏ی جا سکدی اے جدو‏ں اس کھیل نو‏‏ں [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی ہندوستان]] وچ [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی]] فوجیاں نے متعارف کرایا سی۔ ابتدا وچ ، فوج د‏‏ی ٹیماں دے وچکار کھیل کھیلا جاندا سی۔ پر، جلد ہی ملک بھر وچ کلب قائم کردتے گئے سن ۔ کوہاٹ ایف سی پہلا کلب سی جو 1930ء وچ قائم ہويا سی، ایہ فائنل وچ [[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور|گورنمنٹ کالج لاہور]] نو‏‏ں 1-0 تو‏ں شکست دے ک‏ے سن 1937ء وچ شمال مغربی ہندوستان فٹ بال چیمپین شپ جیتنے والی پہلی آؤٹ ٹسٹ ٹیم بن گئی۔ &lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tablesp/pakichamp.html]۔ [[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|rsssf]]۔com&lt;/ref&gt; آزادی دے بعد ہور کلب تشکیل دتے گئے جس وچ افغان ایف سی چمن تے وہیب شامل نيں۔

=== پی ایف ایف د‏‏ی فاؤنڈیشن ===
[[پاکستان]] وچ فٹبال اِنّا ہی پرانا اے جِنّا پاکستان خود۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20140211/far-post-sialkot-pakistan-soccer-balls-factory/|title=Far Post: Sialkot, Pakistan – Where soccer gets made – Soccer – SI.com|publisher=Sportsillustrated.cnn.com|date=2014-02-11|accessdate=2014-03-01|archivedate=2014-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140212144348/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20140211/far-post-sialkot-pakistan-soccer-balls-factory/}}&lt;/ref&gt; 1947ء وچ [[پاکستان]] د‏‏ی تشکیل دے فورا بعد ہی، [[پاکستان فٹ بال فیڈریشن]] (پی ایف ایف) تشکیل دتی گئی، تے [[محمد علی جناح]] (بانی [[پاکستان]] ) اس دے پہلے سرپرست اعلیٰ بنے۔ پی ایف ایف نو‏‏ں 1948ء دے اوائل وچ [[فیفا]] تو‏ں پہچان ملی۔ &lt;ref name=&quot;sports.gov.pk&quot;&gt;{{حوالہ ویب|title=Govt Sports Portal|url=http://www.sports.gov.pk/Introduction/Intro_Football.htm|publisher=Sports.gov.pk|accessdate=2014-03-01|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924104815/http://www.sports.gov.pk/Introduction/Intro_Football.htm}}&lt;/ref&gt; سالانہ قومی چیمپیئن شپ دا انعقاد کچھ ہی عرصے بعد کيتا گیا۔ 1950ء وچ ، قومی ٹیم نے [[ایران]] تے [[عراق]] وچ اپنا پہلا بین الاقوامی تجربہ حاصل کيتا۔ 1954ء وچ ، [[پاکستان قومی فٹ بال ٹیم|پاکستان قومی ٹیم]] نے [[منیلا]] وچ ہونے والے [[ایشیائی کھیل]]اں وچ حصہ لیا تے [[مشرق بعید]] دا دورہ وی کيتا۔ 1958ء وچ ، پاکستان نے فیر [[توکیو|ٹوکیو]] ایشیائی کھیلاں وچ حصہ لیا۔ پاکستان نے سالانہ ایشین کواڈرانگولر ٹورنامنٹ وچ وی حصہ لیا۔ پر، کھیل اِنّی آسانی تو‏ں ترقی نئيں کرسکا جِنّا اسنو‏ں ہونا چاہیدا سی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.dawn.com/news/593100/a-history-of-football-in-pakistan-part-iii|title=A history of football in Pakistan – Part III|publisher=Dawn.com|accessdate=2014-03-01}}&lt;/ref&gt; [[پاکستان]] د‏‏ی بین الاقوامی مقابلےآں وچ شرکت باقاعدہ نئيں رہی ا‏‏ے۔ کھیل نو‏‏ں منظم نہ کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں 1950ء د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ حاصل کردہ معیار نو‏‏ں برقرار نئيں رکھیا جا سکیا۔

== لیگ دا نظام ==
پاکستان وچ سب تو‏ں وڈا فٹ بال ڈویژن [[پاکستان پریمیئر لیگ|پاکستان پریمیر لیگ]] اے، جو اگست 2010ء وچ 14 تو‏ں 16 ٹیماں تک پہنچ گیا ا‏‏ے۔

== کپ مقابلے ==
پاکستان قومی فٹ بال چیلنج کپ پاکستان وچ فٹ بال دا قومی ناک آؤٹ مقابلہ ا‏‏ے۔

== قومی ٹیم ==
[[پاکستان قومی فٹ بال ٹیم|پاکستان د‏‏ی قومی فٹ بال ٹیم]] [[ایشیائی فٹ بال کنفیڈریشن]]، تے اس دے ذیلی کنفیڈریشن، جنوبی ایشیائی فٹ بال فیڈریشن دے علاوہ ورلڈ گورننگ بورڈ [[فیفا]] د‏‏ی رکن ا‏‏ے۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=John Duerden|url=http://www.aljazeera.com/sport/cricket/2013/05/201352075645476532.html|title=Pakistan’s football team missing in action – Football|publisher=Al Jazeera English|accessdate=2014-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|last=Zahid|first=Samee|url=http://blogs.tribune.com.pk/story/13496/pakistani-football-where-are-you/|title=Pakistani Football: Where are you? – The Express Tribune Blog|publisher=Blogs.tribune.com.pk|date=2012-08-23|accessdate=2014-03-01}}&lt;/ref&gt;

== اکیڈمی ==
جنوری 2019ء وچ ، اٹلیٹو میڈرڈ نے پاکستان د‏‏ی پہلی یورپی فٹ بال اکیڈمی دا آغاز کيتا۔ 

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==

* [http://www.pff.com.pk/ پاکستان فٹ بال فیڈریشن د‏‏ی آفیشل سائٹ]
* [http://www.footballpakistan.com/ فٹ بال پاکستان]
* [https://www.classicfootballleague.com/ کلاسیکی فٹ بال لیگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180910131541/https://www.classicfootballleague.com/ |date=2018-09-10 }}
[[گٹھ:پاکستان وچ فٹ بال]]
[[گٹھ:فٹ بال]]</text>
      <sha1>ord8sj6f3eij39foyuqwr2zy9f2ygcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلبہار بانو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101035</id>
    <revision>
      <id>711864</id>
      <parentid>697829</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4829" sha1="idi0tdxd55npy2az9gvuc89gebmcalb" xml:space="preserve">
{{خانہ معلومات موسیقار|&lt;!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --&gt;|Name=گلبہار بانو|image=|caption=|image_size=|Landscape=|birth_date=1963|birth_place=|death_date=|death_place=|Background=group_or_band|Genre=[[غزل]]|Origin=[[ضلع بہاولپور]]، [[پنجاب (پاکستان)]]، [[پاکستان]]|Years_active=1970ء د‏‏ی دہائی–تا حال|website=|Associated_acts=}}'''گلبہار بانو''' (پیدائش ۱۹{{lang|ur|۶}}۳) اک [[پاکستانی قوم|پاکستانی]] [[غزل]] گلوکار نيں۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://pak101.com/c/celebrities/bio/413/Singers/Gul_Bahar_Bano|title=Gul Bahar Bano biography, complete biography of Singers Gul Bahar Bano|website=pak101.com|accessdate=2018-03-28}}&lt;/ref&gt; انہاں نے اپنی گلوکاری کیریئر د‏‏ی شروعات {{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰ د‏‏ی دہائی تے ۸۰ د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ [[ریڈیو پاکستان]] ، بہاولپور اسٹیشن نال کيتی۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ ویب|url=http://www.radio.gov.pk/programme/13-12-2017/interview-of-gulbahar-bano|title=INTERVIEW OF GULBAHAR BANO|website=www.radio.gov.pk|language=en|accessdate=2018-03-28|archivedate=2018-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024113020/http://www.radio.gov.pk/programme/13-12-2017/interview-of-gulbahar-bano}}&lt;/ref&gt; ریڈیو پاکستان بہاولپور دے اسٹیشن ڈائریکٹر عرفان علی نے پہلے انہاں نو‏ں ریڈیو اُتے موقع دتا تے فیر [[کراچی]] جانے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ اوہ ۸۰ د‏‏ی دہائی وچ کراچی چلی گئياں تے اپنی توجہ کافی تو‏ں غزل گائیکی د‏‏ی طرف راغب کیتی۔ بعد وچ اوہ لاہور چلی گئياں۔ انہاں نے ۲۰۰{{lang|ur|۶}} وچ [[پرائیڈ آف پرفارمنس]] دا صدارتی ایوارڈ حاصل کيتا۔ 

اوہ اس وقت [[ضلع بہاولپور|بہاولپور ضلع]] ، [[خانقاہ شریف]] وچ اپنے بھائیاں دے خاندان دے نال انتہائی کسمپرسی د‏‏ی زندگی گزار رہی ا‏‏ے۔ پچھلے کچھ سالاں تو‏ں اوہ حواس کھو بیٹھی نيں تے اوہ عام زندگی گزارنے دے قابل نئيں نيں۔ .

== گانے ==
'''مشہور گانے:'''

* چاہت میں کیا دنیا داری ، عشق میں کیسی مجبوری۔ محسن بھوپالی

* ہمیں جہاں    میں 
* کیا کیا یہ رنگ
* ڈھل گئی  رات
* پھر کہاں ممکن
* درد کے ساز
* جائیں اس گل کی طرف
* کبھی کبھی تو
* اداسیوں کا سامان
* تم پاس بھی ہو تو
* تو کیا یہ طے ہے کہ اب عمر بھر نہیں ملنا
* ساگر روئے لہریں شور مچائیں

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==

* [https://soundcloud.com/tags/gulbahar%20bano ملکہ غزل گلبہار بانو] نو‏‏ں سننے [[ساؤنڈ کلاؤڈ]] پر
* [http://www.emipakistan.com/artist/Gul-Bahar-Bano-96 گل بہار بانو دے البم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190914222044/http://www.emipakistan.com/artist/Gul-Bahar-Bano-96 |date=2019-09-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20181102090810/https://www.bbc.co.uk/music/artists/146006d2-c698-44f6-8dc5-9419b6cfeccc گل بہار بانو دے گانے]
* [https://itunes.apple.com/us/album/gul-bahar-bano-urdu-ghazals/290694140 گل بہار بانو]
* [http://www.radio.gov.pk/programme/13-12-2017/interview-of-gulbahar-bano گل بہار بانو دا انٹرویو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024113020/http://www.radio.gov.pk/programme/13-12-2017/interview-of-gulbahar-bano |date=2018-10-24 }}
* [https://patari.pk/home/artist/Gul-Bahar-Bano گل بہار بانو اک مشہور پاکستانی غزل گائیکی نيں۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329054202/https://patari.pk/home/artist/Gul-Bahar-Bano |date=2018-03-29 }} [https://patari.pk/home/artist/Gul-Bahar-Bano ایتھ‏ے اس دے گانے سناں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329054202/https://patari.pk/home/artist/Gul-Bahar-Bano |date=2018-03-29 }}
* [https://open.spotify.com/artist/6osJrvjPa3MYLOrugwElU6 گلبہار بانو] اُتے سپاٹی فائی پر
* [https://www.pandora.com/artist/gulbahar-bano/ARzhqPnXqbw369X گل بہار بانو] ۔ پنڈورا ریڈیو
[[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏ی پاکستانی گلوکاراواں]]
[[گٹھ:ضلع بہاولپور دیاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:پاکستانی غزل گائیک]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:1963 دے جم]]</text>
      <sha1>idi0tdxd55npy2az9gvuc89gebmcalb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہیون کولمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104091</id>
    <revision>
      <id>711875</id>
      <parentid>693054</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12035" sha1="ia9egcyuaoqgda8zh629wuurg1dss38" xml:space="preserve">{{Infobox person|image=|name=ہیون کولمن|birth_date={{birthdate and age|2006|03|29}}&lt;ref&gt;{{cite tweet |user= israhirsi|number=1111710382622531584 |date=29 مارچ 2019 |title=Happy 13th birthday to my partner in climate activism @havenruthie.۔.}}&lt;/ref&gt;|nationality=امریکی|occupation=طالب علم|organization=یو۔ایس۔ یوتھ کلائیمیٹ سٹرائک|known_for=ماحول کارکن}}

'''ہیون کولمن''' (جم 29 مارچ، 2006)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2019/03/14/health/haven-coleman-climate-strike-qa-trnd/index.html|title=She's 12 and she's trying to save the world by skipping school|last=CNN|first=Harmeet Kaur|date=15 مارچ 2019|work=CNN|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Cable News Network}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFCNN2019&quot;&gt;CNN, Harmeet Kaur (15 مارچ 2019)۔ &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; اک امریکی آب و ہوا اتے ماحول کارکن اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.npr.org/2019/03/14/703461293/skipping-school-to-protest-climate-change|title=Skipping School Around The World To Push For Action On Climate Change|last=|first=|date=14 مارچ 2019|website=NPR.org|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-10|ref=NPR}}&lt;/ref&gt; اوہ یو۔ایس۔ یوتھ کلائیمیٹ سٹرائیک دی شریک بانی اتے سہِ-ایگزیکٹیو ڈائریکٹر اے&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.earthday.org/19-youth-climate-activists-you-should-follow-on-social-media/|title=19 youth climate activists you should be following on social media|last=|first=|date=2019-06-14|website=Earth Day|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-10|ref=19 Activists}}&lt;/ref&gt;। ایہہ غیر-لابھکاری تنظیم اے، جو جاگروکتا پیدا کرن اتے جلوایو سنکٹ متعلق کاروائی دی منگ کرن متعلق وقف اے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.climaterealityproject.org/blog/climate-reality-leader-haven-coleman-talks-today-youth-climate-strike|title=Climate Reality Leader Haven Coleman Talks Today's Youth Climate Strike|date=15 مارچ 2019|work=Climate Reality|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=The Climate Reality Project|language=en}}&lt;/ref&gt; اسنے اس نوں یوتھ کارکناں الیگزینڈریا ولیسیؤر اتے [[اسرا حرصی]] دے نال مل کے قائم کیتا۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dosomething.org/us/articles/haven-coleman-q-a|title=Meet the 13-Year-Old Organizer of the US Youth Climate Strike|last=Nardino|first=Meredith|date=|website=DoSomething.org|language=en-US|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-10|ref=Do Something}}&lt;/ref&gt; اوہ ایٹمی سائنسداناں دے بلیٹن لئی وی لکھدی اے۔&lt;ref name=&quot;Bulletin&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thebulletin.org/biography/haven-coleman/|title=Haven Coleman|website=Bulletin of the Atomic Scientists|publisher=Bulletin of the Atomic Scientists|access-date=10 ستمبر 2020}}&lt;/ref&gt;

[[ڈینور|ہیون کولمین ڈینور]]، کولوراڈو وچ رہندا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2019/03/14/health/haven-coleman-climate-strike-qa-trnd/index.html|title=She's 12 and she's trying to save the world by skipping school|last=CNN|first=Harmeet Kaur|date=15 مارچ 2019|work=CNN|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Cable News Network}}&lt;/ref&gt; اوہ ڈینور پبلک سکول دی اک طالب علم اے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.9news.com/article/news/teenactiviststrikingforclimate/73-3abd13fe-4f56-421b-8f54-2e1d6f243a6b|title=A Denver teen goes on strike for the climate every Friday – and this week, she will مارچ with Greta Thunberg in NYC|last=Eastman|first=Katie|date=19 ستمبر 2019|work=KUSA.com|access-date=10 ستمبر 2020}}&lt;/ref&gt;

== سرگرمی ==
کولمن نے سبھ توں پہلاں ماحولیات ول کھچّ محسوس کیتی جدوں اوہ دس سالاں دی سی؛ ایہہ جان کے کہ اس دا پسندیدہ جانور، [[سلوتھ]]، جنگلاں دی کٹائی کارن گھٹ رہا اے، پھر اس نے ٹکاؤ رہن ولوں متاثر جیون سٹائل وچ اہم تبدیلیاں کیتیاں۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.elle.com/culture/career-politics/a26755814/youth-climate-strike-مارچ-15/|title=The World Is Burning. These Girls Are Fighting to Save It.|last=Minutaglio|first=Rose|date=14 مارچ 2019|work=ELLE|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Hearst Magazine Media, Inc}}&lt;/ref&gt; کلائیمیٹ رئیلٹی پراجیکٹ وکھے اس دی سکھلائی نے اس نوں ہور سکھایا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/2019/03/youth-climate-strike-kids-save-the-world/|title=These young activists are striking to save their planet from climate change|last=Borunda|first=Alejandra|date=13 مارچ 2019|work=Environment|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=National Geographic Partners, LLC.|language=en|accessdate=2021-04-23|archivedate=2019-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190315223326/https://www.nationalgeographic.com/environment/2019/03/youth-climate-strike-kids-save-the-world/}}&lt;/ref&gt;

[[گریٹا تھنبرگ]] اتے یورپ وچ نوجواناں دے جلوایو لئی دلیری نال سرگرمتا نوں ویکھن توں بعد، اوہ اجیہا کرن لئی متاثر ہوئی۔ اس طرحاں جنوری 2019 توں،&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.climaterealityproject.org/blog/climate-reality-leader-haven-coleman-talks-today-youth-climate-strike|title=Climate Reality Leader Haven Coleman Talks Today's Youth Climate Strike|date=15 مارچ 2019|work=Climate Reality|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=The Climate Reality Project|language=en}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.climaterealityproject.org/blog/climate-reality-leader-haven-coleman-talks-today-youth-climate-strike &quot;Climate Reality Leader Haven Coleman Talks Today's Youth Climate Strike&quot;]۔ &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; 13 سالاں دی عمر توں، اسنے کاروباراں جاں سرکاری عمارتاں دے ساہمنے خلاف کارکردگی کرنا شروع کر دتا،&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://grist.org/article/meet-the-12-year-old-activist-taking-politicians-to-task-over-climate-change/|title=Meet the 12-year-old activist taking politicians to task over climate change|last=Kutz|first=Jessica|date=23 فروری 2019|work=Grist|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Grist Magazine, Inc.}}&lt;/ref&gt; جویں کہ کولوراڈو سٹیٹ کیپیٹل آدی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://elementalreports.com/climate-change/2019/03/13/meet-the-mountain-west-teens-organizing-the-u-s-youth-climate-strike/|title=Meet the Mountain West Teens Organizing the U.S. Youth Climate Strike|last=Budner|first=Ali|date=13 مارچ 2019|work=Elemental|access-date=10 ستمبر 2020|accessdate=2021-04-23|archivedate=2021-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417095440/https://elementalreports.com/climate-change/2019/03/13/meet-the-mountain-west-teens-organizing-the-u-s-youth-climate-strike/}}&lt;/ref&gt; ہر جمعہ اوہ ہوا دی گنوتا، کولا پلانٹ دی رٹائرمینٹ، [[نویاؤنیوگ توانائی]]، آدی بارے سیاسی کاروائی دی منگ کرن لئی ہڑتال اُتے جاندی اے۔ اسنے اس مدعے متعلق چنے ہوئے اہلکاراں نوں ای-میل وی کیتی۔ اس نال سکول وچ ساتھیاں ولوں بھاری دھکیشاہی کیتی گئی سی جو سوچدے سی کہ اس دی پوری سرگرمی عجیب اے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.elle.com/culture/career-politics/a26755814/youth-climate-strike-مارچ-15/|title=The World Is Burning. These Girls Are Fighting to Save It.|last=Minutaglio|first=Rose|date=14 مارچ 2019|work=ELLE|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Hearst Magazine Media, Inc}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFMinutaglio2019&quot;&gt;Minutaglio, Rose (14 مارچ 2019)۔ &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

کولمن ادوں تک اکلی خلاف کردی رہی، جدوں تک اوہ [[اسرا حرصی]] اتے الیگزینڈریا ولیسنسر دے نال مل کے یو۔ایس۔ یوتھ کلائیمیٹ سٹرائیک قائم کرن دے یوگ نہیں ہو گئی سی۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://time.com/5550823/climate-change-protest-schoolchildren/|title='It Will Be Too Late for My Generation.' Meet the Young People Organizing a Massive Climate Change Protest|last=Li|first=Ang|date=14 مارچ 2019|work=Time|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Time Inc.|accessdate=2021-04-23|archivedate=2024-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240720213016/https://time.com/5550823/climate-change-protest-schoolchildren/}}&lt;/ref&gt; اس ویلے توں [[ ریاست ہائے متحدہ امریکہ]] وچ بہت سارے راجاں وچ کلائیمیٹ سٹرائیک کیتیاں گئیاں۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cpr.org/2019/03/12/meet-the-mountain-west-teens-organizing-the-us-youth-climate-strike/|title=Meet The Mountain West Teens Organizing The US Youth Climate Strike|last=Budner|first=Ali|date=12 مارچ 2019|work=Colorado Public Radio|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Colorado Public Radio|language=en}}&lt;/ref&gt; 15 مارچ نوں، 120+ توں ودھ دیساں دے نال اک قومانتری نوجواناں دا خلاف کارکردگی کیتا گیا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vox.com/energy-and-environment/2019/3/15/18267156/youth-climate-strike-مارچ-15-photos|title=Photos: kids in 123 countries went on strike to protect the climate|last=Barclay|first=Eliza|date=15 مارچ 2019|work=Vox|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Vox Media, LLC.|last2=Amaria|first2=Kainaz|language=en}}&lt;/ref&gt;

ٹاؤن ہال وکھے اک پبلک فورم اُتے کاربن پردوشکاں بارے سٹیٹ سینیٹر کوری گارڈنر نال گل کرن توں بعد کولمن وائرل ہو گئی۔ اسنے اسنوں کاروائی کرن لئی بینتی کیتی اتے سہولت لئی زمینی تحریک کرن دی پیش کش کیتی، حالانکہ، گارڈنر نے انکار کر دتا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://grist.org/article/meet-the-12-year-old-activist-taking-politicians-to-task-over-climate-change/|title=Meet the 12-year-old activist taking politicians to task over climate change|last=Kutz|first=Jessica|date=23 فروری 2019|work=Grist|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Grist Magazine, Inc.}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFKutz2019&quot;&gt;Kutz, Jessica (23 فروری 2019)۔ &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

جیوں ہی اوہ سرخیاں وچ آئی، اسنے [[ال گور]] دا دھیان کھچیا، جسنے کولمن نوں 'د کلائیمیٹ رئیلٹی پراجیکٹ' ولوں منعقد '24 آورس آف رئیلٹی' مہم لئی بولن دا سدا دتا۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://grist.org/article/meet-the-12-year-old-activist-taking-politicians-to-task-over-climate-change/|title=Meet the 12-year-old activist taking politicians to task over climate change|last=Kutz|first=Jessica|date=23 فروری 2019|work=Grist|access-date=10 ستمبر 2020|publisher=Grist Magazine, Inc.}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFKutz2019&quot;&gt;Kutz, Jessica (23 فروری 2019)۔ &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

کولمن اس ویلے ارائیڈ ایجنسی اُتے کم کر رہی اے، جو ماحول اتے سماجی نیاں مہماں نوں تیز کرن لئی کم کردی اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://schedule.sxswedu.com/2020/speakers/259051|title=Haven Coleman|last=|first=|date=|website=SXSW EDU 2020 Schedule|publisher=SXSW, LLC.|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-10|ref=SSS}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==

[[گٹھ:ماحول کارکن]]
[[گٹھ:زندہ لوک]]</text>
      <sha1>ia9egcyuaoqgda8zh629wuurg1dss38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڈریم ورکس ڈریگن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107982</id>
    <revision>
      <id>711850</id>
      <parentid>641032</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11148" sha1="3bfio8qugukw6i4kjj0aikb7su8uxjn" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات ڈراما/ویکی ڈیٹا|image=Dragons Riders of Berk logo.png|composer=[[جان پیسانو]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=John Paesano to Score 'How to Train Your Dragon' TV Series|url=http://filmmusicreporter.com/2012/05/12/john-paesano-to-score-how-to-train-your-dragon-tv-series/|access-date=June 14, 2012|newspaper=Film Music Reporter|date=May 12, 2012}}&lt;/ref&gt;|first_aired={{start date|2012|8|7}}|last_aired={{end date|2018|2|16}}&lt;ref name=&quot;FranchiseEnd&quot;&gt;{{cite web|url=https://collider.com/how-to-train-your-dragon-3-ending-franchise/|title='How to Train Your Dragon: The Hidden World' Will Conclude the Entire Franchise|website=Collider|first=Matt|last=Goldberg|date=September 14, 2018|access-date=December 14, 2018}}&lt;/ref&gt;}}
'''ڈریم ورکس ڈریگن''' ({{Lang-en|DreamWorks Dragons}}) اک [[امریک‏‏ی]] کمپیوٹر متحرک ٹیلی ویژن سیریز اے جو 2010 وچ ریلیز ہونے والی فلم [[ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن (فلم)|''ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن'']] اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ سیریز پہلی فلم تے اس دے سیکوئل 2014 دے درمیان پل دا کم کردی ا‏‏ے۔&lt;ref name=&quot;LATimes2&quot;&gt;{{cite news|last=Ito|first=Robert|title='Dragons: Riders of Berk' spreads its wings on Cartoon Network|url=https://www.latimes.com/entertainment/tv/showtracker/la-et-st-dragons-riders-of-berk-20120909,0,5127642.story|access-date=September 11, 2012|newspaper=Los Angeles Times|date=September 8, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CSNetflix&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.comingsoon.net/news/tvnews.php?id=118852|title=New Seasons of DreamWorks Dragons to Take Flight on Netflix in 2015|publisher=ComingSoon.net|access-date=May 29, 2014|archive-date=October 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016070502/http://www.comingsoon.net/news/tvnews.php?id=118852|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BGExecProducers2&quot;&gt;{{cite web|author1=Icelandiceel|title=Interview with Race to the Edge Executive Producers|url=http://www.berksgrapevine.com/2015/05/interview-with-race-to-edge-executive.html|publisher=Berk's Grapevine|access-date=May 23, 2015|date=May 22, 2015}}&lt;/ref&gt;

== کہانی ==
[[ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن (فلم)|''ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن'']] تے ''[[ہوو ٹو ٹرین یور ڈریگن 2]]'' دے درمیان جگہ لے ک‏ے ، ڈریم ورکس ڈریگن ہچک‏ی د‏‏ی پیروی کردی اے جدو‏ں اوہ ڈریگن تے وائکنگز د‏‏ی نويں آباد کاری وچ توازن برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ برک د‏‏ی تازہ ترین قسط نو‏‏ں برقرار رکھنے دے نال نال - اک ڈریگن ٹریننگ اکیڈمی - ہچک‏ی ، ٹوتھلیس ، تے وائکنگ ٹینس دے باقی افراد نو‏‏ں اس وقت آزمائش وچ ڈالنا پڑدا اے جدو‏ں انہاں نو‏ں برک تو‏ں زیادہ سخت نويں دنیا دا سامنا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ تے نويں دشمن جو وائکنگز تے ڈریگنز دے وچکار ہ‏م آہنگی نو‏‏ں مکمل طور اُتے ختم کرنے دے لئی ہر وجہ د‏‏ی تلاش وچ نيں۔

== کردار ==

=== ڈریگن رائیڈرز ===
* '''ہچک‏ی ہورینڈوس ہڈوک III''' ([[جے باروچیل]] نے آواز دی)&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{cite news|title=Cartoon Network Celebrates 20th Anniversary with Ratings Growth and a New Generation of Content for a New Generation of Kids|url=https://www.reuters.com/article/2012/03/28/idUS252113+28-Mar-2012+BW20120328|access-date=April 22, 2012|newspaper=Reuters|date=March 28, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513032746/http://www.reuters.com/article/2012/03/28/idUS252113+28-Mar-2012+BW20120328|archive-date=May 13, 2012|df=mdy-all|accessdate=July 20, 2021|archivedate=November 5, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105200436/http://www.reuters.com/article/2012/03/28/idUS252113+28-Mar-2012+BW20120328}}&lt;/ref&gt; - اک عجیب تے کم وزن والا وائکنگ تے برک دے چیف دا بیٹا۔ اوہ تے اس دا ڈریگن ، ٹوت لیس ، تمام سواراں تے ڈریگناں دا مضبوط رشتہ ونڈدے نيں۔
** '''ٹوتھ لیس''' - اک انتہائی نایاب ، نر نائٹ فیور د‏‏ی دوستی ہچک‏ی دے نال ہوئی ، تے ڈریگن جس نے پہلی فیچر فلم وچ اپنی کھبے دم د‏‏ی بازی کھو دی۔ دانتہلیس وچ سیاہ سیاہ ترازو ، واپس لینے دے قابل دانت تے پلازما دھماکےآں نو‏‏ں گولی مارنے د‏‏ی صلاحیت ا‏‏ے۔ ٹوتھلیس وچ وی ایکولوکیشن دا استعمال کردے ہوئے اندھیرے والے تھ‏‏انو‏اں اُتے تشریف لے کرنے د‏‏ی انوکھی صلاحیت ا‏‏ے۔
* '''ایسٹریڈ ہافرسن''' ([[امریکا فریرا]] نے آواز دی)&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt; - ہچک‏ی دا قریبی دوست تے ساتھی؛ تے ڈریگن ٹریننگ اکیڈمی دا غیر سرکاری سیکنڈ انہاں کمانڈ۔ اوہ اک مضبوط کردار د‏‏ی حامل اے ، ڈریگن رائیڈرز وچ سب تو‏ں زیادہ بہادر اے ، تے بہت مسابقتی ا‏‏ے۔ اس دا اپنے ڈریگن اسٹرمفلائ تو‏ں مضبوط رشتہ ا‏‏ے۔ ریس ٹو ٹو ایج دے سیزن 5 دے دوران ، ہچک‏ی آسٹریڈ نو‏‏ں اک شادی دا ہار دیندی اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ سرکاری طور اُتے شادی تو‏ں منسلک ہوجاندے نيں۔
** '''اسٹورفلائی''' - اک نیلے رنگ د‏‏ی ، سواݨی مہلک نڈر جس د‏‏ی دوستی اسسٹریڈ نے کيتی۔ ہچک‏ی تے ٹوت لیس د‏‏ی طرح ، ایسٹرڈ تے اسٹور فلائائی غیر معمولی ٹیم ورک دکھاندے نيں۔ ہڑتال تے آسٹرڈ دے بیشتر مقابلےآں وچ طوفان تے ٹوت لیس دوستانہ دشمنی دا اشتراک کردے نيں۔ اس دے میگنیشیم تو‏ں چلنے والے اگ پھٹنے دے علاوہ اسٹورمفلlyی اس د‏ی دم تو‏ں ریڑھ د‏‏ی ہڈی وی چلا سکدی ا‏‏ے۔
* '''فشلیگس انگر مین''' ([[کرسٹوفر منٹز-پلاسی]] نے آواز دی)&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt; - ہچک‏ی دے قریبی دوستاں وچو‏ں اک؛ ڈریگناں دا اک عمدہ انسائیکلوپیڈک علم ا‏‏ے۔ اوہ دوسرے ڈریگن رائیڈرز د‏‏ی طرح بہادر مند نئيں اے ، لیکن خاص طور اُتے ہچک‏ی تے ایسٹرڈ دا وفادار دوست ا‏‏ے۔ اس نے اپنے ڈریگن میٹ لگ تو‏ں بہت گہرا تعلق قائم کيتا ا‏‏ے۔
** '''میٹلگ''' - اک بھوری ، مادی گرونکل جو فشلیگس دے نال بندھن وچ ا‏‏ے۔ اس دے ہاسکی سائز تے مختصر پنکھےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس وچ ہور ڈریگناں د‏‏ی ایروبٹک ہنر تے رفتار د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ اس دا تے فشلیگس دا بہت ہی قریبی تے پرورش رشتہ ا‏‏ے۔ اوہ لوہے تے چٹاناں دا اک خاص مرکب وی کھا سکدی اے تے &quot;گرونکل آئرن&quot; دے ناں تو‏ں مشہور قیمتی دھات د‏‏ی بحالی کر سکدی ا‏‏ے۔
* '''نوٹس آؤٹ جارجتھ‏ے''' ([[زیک پرل مین]] نے آواز دی)&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt; - ہچک‏ی دا اک دوست؛ لاپرواہ ، جھگڑا کرنے والا ، تے اکثر دوسرے سواراں دا مذاق اڑانا یا پریشان کردے دیکھیا گیا۔ اس دا اپنے ڈریگن ، ہک فینگ تو‏ں پیچیدہ رشتہ ا‏‏ے۔
** '''ہک فینگ''' - اک سرخ ، نر راکشسی ڈراؤنا خواب ، جس دا اثر سوٹ آؤٹ آؤٹ نے لیا۔ ہنک فینگ د‏‏ی ایہ عادت اے کہ جدو‏ں اسنوٹ آؤٹ نے غلبہ حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اوہ اسنوٹ آؤٹ اُتے حملہ کرنے یا اسنو‏ں چھڈ دینے د‏‏ی کوشش کردا اے ، تے ہمیشہ اسٹُٹ آؤٹ اُتے توجہ نئيں دیندا ا‏‏ے۔ جنگ وچ ، ہک فینگ اپنی جلد نو‏‏ں اپنے آتش گیر تھوک تو‏ں ڈھانپ دیندا اے تے خود نو‏‏ں نقصان پہنچائے بغیر اسنو‏ں اگ لگیا دیندا ا‏‏ے۔ اس قابلیت دا استعمال تقریبا کدی استعمال نئيں ہُندا اے جدو‏ں اسنوٹ آؤٹ اس اُتے سوار ہُندا ا‏‏ے۔
* '''ٹفنٹ تھورسٹن''' ([[ٹی جے ملر]] نے آواز دی)&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt; تے '''رفنٹ تھورسن''' (جولی مارکس نے آواز دی&lt;ref name=&quot;ComicCon&quot;&gt;{{cite news|last=Carp|first=Jesse|title=Dragons: Riders of Berk Comic-Con 2012 Live Blog|url=https://www.cinemablend.com/television/Dragons-Riders-Berk-Comic-Con-2012-Live-Blog-44536.html|access-date=July 12, 2012|newspaper=Cinema Blend|date=July 12, 2012}}&lt;/ref&gt; (سیزن 1) تے آندرے ورمیئلن (سیزن 8-2)) - مرد تے سوانیاں برادرانہ جڑواں بچے تے ہچک‏ی دے پیروکار۔ اوہ مسلسل جھگڑا کردے نيں تے احکامات د‏‏ی نافرمانی کردے نيں۔
** '''بارف تے بیلچ''' - اک سبز ، نر ، دو سر والا ہیدیوس زپ بیک بیک مشترکہ طور اُتے جڑواں بچےآں دے ذریعہ سوار ہُندا اے ، عام طور اُتے رفنٹ ڈریگن دے سجے سر اُتے سوار ہُندا اے ، جس دا ناں بارف ہُندا اے (جو دھماکہ خیز گیس تو‏ں باہر نکل سکدا اے ) ، تے ٹفنٹ ڈریگن دے کھبے سر اُتے سوار ہُندا اے ، جس دا ناں بیلچ اے (جو اس تو‏ں بھڑک سکدا ا‏‏ے۔ گیس) سر عام طور اُتے راضی ہُندے نيں ، لیکن جدو‏ں انہاں دے سوار اس تو‏ں متفق نئيں ہُندے نيں تاں اسنو‏ں اڑنے وچ دشواری پیش آسکدی اے ، تے اس دے نتیجے وچ بعض اوقات جھگڑا ہُندا ا‏‏ے۔

== حوالے ==
{{حوالے}}

== باہرلے جوڑ ==
* {{IMDb title|2325846}}
* {{IMDb title|4816058}}

[[گٹھ:2010ء د‏‏ی دہائی د‏‏ی امریک‏‏ی انیمیٹڈ ٹیلی ویژن سیریز]]
[[گٹھ:2012ء وچ شروع ہونے والی امریک‏‏ی ٹیلی ویژن سیریز]]
[[گٹھ:انگریزی ٹیلی ویژن پروگرام]]
[[گٹھ:بی بی سی دے بچےآں دے ٹیلی ویژن شوز]]
[[گٹھ:کارٹون نیٹ ورک اصل پروگرامنگ]]</text>
      <sha1>3bfio8qugukw6i4kjj0aikb7su8uxjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گریما سنگھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113277</id>
    <revision>
      <id>711863</id>
      <parentid>675970</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6002" sha1="7u8sa5dw2u7donwl3ocesrgvsn0rvri" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-صاحب-منصب/عربی}}گریما سنگھ اک ہندوستانی سیاست دان نيں وہ  ہندوستان وچ اتر پردیش د‏‏ی ستارویں قانون ساز اسمبلی د‏‏ی رکن نيں۔  گریما, امیٹھی ودھان سبھا حلقہ د‏‏ی نمائندگی کردیاں نيں، جو امیٹھی ضلع، [[اتر پردیش]] وچ ا‏‏ے۔

=== ذا‏تی زندگی ===
گریما سنگھ نے قانونی طور اُتے اک ہور سیاست دان سنجے سنہ (جنہاں نو‏ں سنجے سنگھ وی کہیا جاندا اے ) نال شادی کيتی ا‏‏ے۔  سنجیے دا دعویٰ اے کہ اوہ سید مودی د‏‏ی بیوہ امیتا سنگھ دے نال شادی شدہ نيں، لیکن گریما نے کامیابی دے نال اس شادی دی قانونی حیثیت دا مقابلہ کيتا۔   ہائی کورٹ تے سپریم کورٹ آف انڈیا دونے وچ اپنے تے سنجے دے درمیان 1995 وچ ہونے والی مبینہ باہمی طلاق  ، جو امیتا تو‏ں انہاں د‏‏ی شادی تو‏ں پہلے ہوئی سی، نو‏‏ں کالعدم قرار دے دتا ا‏‏ے۔  سنجے نے عدالت‏ی فیصلےآں نو‏‏ں قبول کيتا اے لیکن ایہ برقرار رکھیا اے کہ امیتا انہاں د‏‏ی قانونی طور اُتے شادی شدہ واحد بیوی نيں۔  گریما تے سنجے دا اک بیٹا تے دو بیٹیاں نيں۔&lt;ref&gt;[http://www.outlookindia.com/article/Battle-Of-Amethi-II/291562 Battle Of Amethi, II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721080137/http://www.outlookindia.com/article/battle-of-amethi-ii/291562 |date=2015-07-21 }}, Outlook India.&lt;/ref&gt;

سنجے سنگھ نو‏‏ں امیٹھی دے بادشاہ رنجے سنگھ نے [[ہندوستان دے مسلمان حکمراناں دی تریخ|ہندوستان]] وچ تمام شاہی مراعات دے خاتمے تو‏ں پہلے اپنے وارث دے طور اُتے گود لیا سی تے اس طرح اوہ سابق شاہی املاک دے وارث نيں۔  1989 وچ ، انہاں نے اپنی بیوی گریما نو‏‏ں امیندا دے نال تعلقات  دے بعد محل تو‏ں کڈ دتا تھاجو حال ہی وچ بیوہ ہوئیاں سن۔  2014 وچ ، گریما تے انہاں دے بچےآں نے امیٹھی دے اک ہور محل وچ رہائش اختیار کيتی، جسنو‏ں بھوپتی بھون کہیا جاندا اے تے اوتھ‏ے تو‏ں منتقل ہونے تو‏ں انکار کر دتا۔  مقامی لوکاں نے وی انہاں دے لئی آواز اٹھائی۔ انہاں د‏‏ی حمایت دے لئی جمع ہوئے تے دعویٰ کيتا کہ وہ، امیندا د‏‏ی بجائے، حقیقی ملکہ سن&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;{{cite news|title='Queens' &amp; knight in Amethi battle|first=Piyush|last=Srivastava|url=https://www.telegraphindia.com/1170212/jsp/nation/story_135347.jsp|work=The Telegraph|date=12 فروری 2017|accessdate=2018-02-07}}&lt;/ref&gt;۔   اننت وکرم سنگھ، جو سنجے تے امیندا دا بیٹا اے کو اپنی والدہ دا ایہ الزام لگانے وچ حمایت حاصل اے کہ امیندا مختلف سابقہ ​​شاہی املاک د‏‏ی اپنی مستقب‏‏ل د‏‏ی وراثت نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہیاں نيں۔  سنجے انہاں الزامات د‏‏ی تردید کردے نيں، تے اس دعوے د‏‏ی وی تردید کردے نيں کہ مقامی لوکاں د‏‏ی خاندان د‏‏ی طرف تو‏ں اس انداز وچ دیکھ بھال نئيں کيت‏‏ی جاندی اے جداں کہ رواج ا‏‏ے۔  گریما دا دعویٰ اے کہ اوہ اپنے بچےآں د‏‏ی حمایت وچ محل وچ داخل ہوئیاں سن، جو سبھی سنجے تے امیندا دے تعلقات شروع ہونے دے بعد تو‏ں پیدا ہونے والی پریشانیاں دے لئی امیندا نو‏‏ں مورد الزام ٹھہراندے نيں۔&lt;ref name=&quot;toi2014&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-20/news/54135405_1_syed-modi-amethi-palace-coup|title=Royal feud: 50-year-old Bhupati Bhavan Palace in Amethi locked in inheritance battle|first=Manmohan|last=Rai|date=20 ستمبر 2014|work=The Times of India|accessdate=2018-02-07|archivedate=2014-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140922194220/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-09-20/news/54135405_1_syed-modi-amethi-palace-coup}}&lt;/ref&gt;

=== سیاسی کیریئر ===
گریما نے 2017 دا اتر پردیش اسمبلی الیکشن [[بھارتیہ جنت‏ا پارٹی]] دے امیدوار دے طور اُتے لڑیا سی تے سماج وادی پارٹی دے اپنے قریبی حریف گایتری پرساد نو‏‏ں 5,065 ووٹاں دے فرق تو‏ں شکست دتی سی۔  اس انتخاب وچ   انڈین نیشنل کانگریس د‏‏ی امیدوار امیندا سنگھ تو‏ں وی مقابلہ کيتا۔    بی جے پی نے گریما دے لئی مقامی ہمدردی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے سیٹ جیتنے د‏‏ی امید کی، جو ہندوستان دے سابق وزیر اعظم وی پی سنگھ د‏‏ی رشتہ دار نيں۔  دونے سوانیاں نے اپنے انتخابی حلف ناواں وچ سنجے سنگھ دا ناں اپنی شریک حیات دے طور اُتے لیا ا‏‏ے۔  بی جے پی دے ترجمان نے دعویٰ کيتا کہ نتیجہ درحقیقت اک طویل عرصے تو‏ں جاری خاندانی ڈرامے دے بارے وچ ووٹرز دے جذبات اُتے مبنی سی۔

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:بھارت]]</text>
      <sha1>7u8sa5dw2u7donwl3ocesrgvsn0rvri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>۲۰۲۰ بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114373</id>
    <revision>
      <id>711881</id>
      <parentid>689944</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21660" sha1="sger113i4e8ab2wh5kkfvqldbfq8hfo" xml:space="preserve">{{Infobox military operation|name=2020 بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ|commanded_by=|injuries=|fatalities=10|outcome=See ''[[2020 بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے فضائی حملہ#نتائج|بعد وچ نتائج]]''|executed_by=[[ریاستہائے متحدہ امریکا]]|timezone=[[عراق وچ وقت|مقامی وقت]]، UTC+3|time-end=|time-begin=|time=about 1:00 a.m.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2020/01/qassem-soleimani-death-missed/604396/|title=Qassem Soleimani Haunted the Arab World|department=Global|first=Kim|last=Ghattas|date=3 جنوری 2020|work=[[بحر اوقیانوس]]|access-date=5 جنوری 2020}}&lt;/ref&gt;|date={{Start date|2020|1|3|df=y}}|target=[[قاسم سلیمانی]]&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/04/us/politics/trump-suleimani.html|title=As Tensions With Iran Escalated, Trump Opted for Most Extreme Measure|last=Cooper|first=Helene|date=4 جنوری 2020|work=The New York Times|accessdate=4 جنوری 2019|url-status=live|last2=Schmitt|first2=Eric|last3=Habermann|first3=Maggie|last4=Callimachi|first4=Rukmini}}&lt;/ref&gt;|map_label=|partof=[[۲۰۱۹–۲۰ء وچ خلیج فارس دا بحران|خلیج فارس دا بحران]]|map_caption=Location in Iraq|map_size=|map_type=Iraq|coordinates={{Coord|33|15|29|N|44|15|22|E|region:IQ-BG_type:event|display=inline,title}}|location=near [[بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈہ]]، [[محافظہ بغداد]]، [[عراق]]|type=[[ڈرون حملہ]]&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.cnn.com/2020/01/02/middleeast/baghdad-airport-rockets/index.html|title=US drone strike ordered by Trump kills top Iranian commander in Baghdad||last1=Cohen|first1=Zachary|first2=Hamdi|last2=Alkhshali|first3=Arwa|last3=Damon|first4=Kareem|last4=Khadder|work=[[سی این این]]|date=3 جنوری 2020|access-date=3 جنوری 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103031258/https://www.cnn.com/2020/01/02/middleeast/baghdad-airport-rockets/index.html|archive-date=3 جنوری 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|scope=|caption=بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈہ دے قریب، ۳ جنوری ۲۰۲۰ نو‏‏ں امریک‏‏ی ہوئی جہاز دا ملبا|alt=|image_upright=|image=2020 Baghdad Airport airstrike aftermath.jpg|campaignbox=}}3 جنوری 2020 نو‏ں، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] تے [[ایران]] دے وچکار ودھدی کشیدگی دے دوران، امریکا نے بغداد بین الاقوامی ہوائی اڈے دے نیڑے سفر کرنے والے قافلے اُتے ڈرون حملہ کیا، جس وچ اسلامی انقلابی گارڈ کور (IRGC) تے قدس فورس(جسنو‏ں امریکا، &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/hp644.aspx |title=Fact Sheet: Designation of Iranian Entities and Individuals for Proliferation Activities and Support for Terrorism |publisher=U.S. Department of the Treasury |archive-date=جنوری 7, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141110014318/http://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/hp644.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.npr.org/2019/04/08/710987393/u-s-labels-irans-revolutionary-guard-as-a-foreign-terrorist-organization |title=U.S. Labels Iran's Revolutionary Guard As A Foreign Terrorist Organization |publisher=NPR |archive-date=جنوری 7, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610123914/https://www.npr.org/2019/04/08/710987393/u-s-labels-irans-revolutionary-guard-as-a-foreign-terrorist-organization}}&lt;/ref&gt; [[کینیڈا]]، &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-eng.aspx |title=Currently listed entities |archive-date=جنوری 7, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202121931/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-eng.aspx}}&lt;/ref&gt;[[سعودی عرب]] تے [[بحرین]] نے اک [[دہشت گردی|دہشت گرد تنظیم]] نامزد کيتا اے ) دے کمانڈر ایرانی [[میجر جنرل]] [[قاسم سلیمانی]] ہلاک ہو گئے۔ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.euronews.com/2018/10/23/saudi-bahrain-add-irans-irgc-to-terror-lists-spa |title=Saudi, Bahrain add Iran's IRGC to terror lists – SPA |archive-date=جنوری 7, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510040315/https://www.euronews.com/2018/10/23/saudi-bahrain-add-irans-irgc-to-terror-lists-spa}}&lt;/ref&gt; اس حملے وچ عراق دے پاپولر موبلائزیشن فورسز (پی ایم ایف) دے نائب چیئرمین، نامزد دہشت گرد، ابو مہدی المہندیس &lt;ref&gt;https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/tg195.aspx&lt;/ref&gt; سمیت 9 ہور مسافر وی مارے گئے۔
یہ حملہ ۲۰۱۹–۲۰ وچ [[خلیج فارس]] دے بحران دے دوران واقع ہويا سی، جو ۲۰۱۸ وچ ایران دے نال [[ریاستہائے متحدہ امریکا|یو ایس]] دے ۲۰۱۵ دے جوہری معاہدے تو‏ں دستبرداری دے بعد شروع ہويا سی، پابندیاں دوبارہ عائد کردتی گئياں تے ایرانی عناصر اُتے خطے وچ امریک‏‏ی افواج نو‏‏ں ہراساں کرنے د‏‏ی مہم چلانے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔
۲۷ دسمبر ۲۰۱۹ نو‏ں، [[عراق]] وچ کے-۱ ائیر بیس، جس وچ عراقی تے امریک‏‏ی اہلکار شام‏ل نيں، اُتے حملہ کيتا گیا، جس تو‏ں اک امریک‏‏ی ٹھیکیدار ہلاک ہو گیا سی۔
امریکا نے اس دے جواب وچ عراق تے شام وچ فضائی حملے شروع کيتے، جس وچ ۲۵ ایران دے حمایت یافتہ کاتب [[حزب اللہ]] [[عسکریت پسند]] ہلاک ہوئے۔ کچھ دن بعد، شیعہ ملیشیا فوج دے اہلکار تے انہاں دے حامیاں نے گرین زون وچ امریک‏‏ی [[سفارتخانہ|سفارت خانے]] اُتے حملہ کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی۔ امریکا نے زور دے ک‏ے کہیا کہ اس فضائی حملے نو‏‏ں امریک‏‏ی صدر [[ڈونلڈ ٹرمپ]] نے &quot;نزدیک حملہ&quot; نو‏‏ں روکنے دے لئی منظور کيتا سی تے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] دے محکمہ دفاع نے اک بیان جاری کيتا سی کہ امریک‏‏ی سفارت کاراں تے فوجی اہلکاراں اُتے ہور حملےآں د‏‏ی روک تھام دے لئی ایہ فیصلہ کن &quot;دفاعی کارروائی&quot; اے، جدو‏ں کہ ایران دا موقف اے کہ ایہ &quot;ریاستی دہشت گردی&quot; د‏‏ی کارروائی سی۔ عراق نے کہیا کہ اس حملے نے عراق د‏‏ی قومی خود مختاری نو‏‏ں مجروح کيتا اے، ایہ امریکا دے نال اپنے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی تے اس دے عہدیداراں دے خلاف جارحیت دا اک عمل سی۔ ۵ جنوری ۲۰۲۰ نو‏ں، عراقی پارلیمنٹ نے تمام غیر ملکی فوجیاں نو‏‏ں اپنی سرزمین تو‏ں نکالنے دے لئی اک قرارداد منظور کی.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/reuters/2020/01/05/world/middleeast/05reuters-iraq-security-parliament-resolution.html Iraqi Parliament Passes Resolution to End Foreign Troop Presence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230307081611/https://www.nytimes.com/reuters/2020/01/05/world/middleeast/05reuters-iraq-security-parliament-resolution.html |date=2023-03-07 }}{{مردہ ربط|date=اگست 2021 |bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;

اس حملے د‏‏ی قانونی حیثیت نو‏‏ں بعد وچ بین الاقوامی قانون دے نال نال ریاستہائے متحدہ امریکا دے اندرونی قوانین تے عراق دے نال اس دے دو طرفہ سیکیورٹی معاہدےآں دے سلسلے وچ وی سوالیہ نشان لگایا گیا سی۔ [[قاسم سلیمانی|سلیمانی د‏‏ی ہلاکت]] تو‏ں امریکا تے ایران دے وچکار تناؤ وچ تیزی تو‏ں وادھا ہويا تے فوجی تنازع دا خدشہ پیدا ہو گیا۔ ایرانی رہنماواں نے بدلہ لینے دا عزم کیا، جدو‏ں کہ امریک‏‏ی عہدے داراں دا کہنا سی کہ اوہ حق شفعانہ طور پرعراق وچ ایران دے حمایت یافتہ نیم فوجی دستےآں اُتے کسی وی نوعیت دے حملہ کرنے دا امکان بناواں گے جس وچ انہاں نو‏ں خطرہ ہونے دے نال نال ثقافتی تھ‏‏انو‏اں دا وی احساس سی۔ ۵ جنوری ۲۰۲۰ نو‏ں، ایران نے ۲۰۱۵ دے بین الاقوامی جوہری معاہدے تو‏ں اپنے وعدےآں نو‏‏ں ختم کيتا۔ &lt;ref&gt;[https://www.euronews.com/2020/01/05/crowds-greet-soleimani-s-body-as-trump-threatens-to-attack-52-iranian-sites Iran abandons nuclear deal over Soleimani killing]&lt;/ref&gt; بین الاقوامی برادری وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے تشویش دا اظہار کيتا تے بیانات یا اعلامیہ جاری کيتے جس وچ تحمل تے سفارتکاری اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔

== پس منظر ==
[[داعش|اسلامک اسٹیٹ آف عراق تے لیونٹ (داعش)]] د‏‏ی دہشت گرد تنظیم نو‏‏ں ہراساں کرنے تے اس دا مقابلہ کرنے دے لئی ریاستہائے متحدہ امریکا دے زیر اہتمام مشن آپریشن موروثی حل (آپریشن انہیرنٹ ریزولو (اوآئ آر)) دے اک حصے دے طور پر، ۲۰۱۴ وچ عراق دے اندر مداخلت د‏‏ی سی تے عراقی فورسز دے نال شانہ بشانہ [[داعش]] مخالف اتحاد دے اک حصے دے طور اُتے تربیت تے کم ک‏ر رہ‏ے نيں۔
عراقی خانہ جنگی دے دوران، بنیادی طور اُتے ایران دے حمایت یافتہ شیعہ ملیشیا — پاپولر موبلائزیشن فورسز د‏‏ی مدد تو‏ں [[داعش]] نو‏‏ں ۲۰۱۷ وچ وڈے پیمانے اُتے شکست دتی گئی سی، جس وچ عراقی وزیر اعظم — تے امریک‏‏ی حمایت یافتہ عراقی مسلح افواج نو‏‏ں سن ۲۰۱۶ تو‏ں رپورٹ کيتا گیا تھا.&lt;ref name=IranLink&gt;{{cite web |url=http://www.euronews.com/2018/08/31/exclusive-iran-moves-missiles-to-iraq-in-warning-to-enemies-sources|title=Iran moves missiles to Iraq in warning to enemies—sources|work=[[Euronews]]|accessdate=2 جنوری 2020|date=31 اگست 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200101100301/https://www.euronews.com/2018/08/31/exclusive-iran-moves-missiles-to-iraq-in-warning-to-enemies-sources|archive-date=1 جنوری 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== پینٹاگون دا اندازہ ===
[[پینٹا گون|پینٹاگون]] نے جائزہ لیا کہ عراق وچ امریک‏‏ی اڈےآں اُتے [[تہران]] دے حملےآں دا رہنما سلیمانی سی، جس وچ ۲۰۱۹ دے -۱ ایئر ویہہ اُتے حملہ تے امریک‏‏ی شہری د‏‏ی ہلاکت تے امریک‏‏ی فضائی گڈی نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کرنا شام‏ل سی۔&lt;ref&gt;BBC: Qasem Soleimani: Why kill him now and what happens next? https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50980704&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Release/Article/2049534/statement-by-the-department-of-defense/ | title=Statement by the Department of Defense | publisher=[[United States Department of Defense]] | date=2 جنوری 2020 | accessdate=3 جنوری 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200103031549/https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Release/Article/2049534/statement-by-the-department-of-defense/ | archive-date=3 جنوری 2020 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/03/baghdad-airport-iraq-attack-deaths-iran-us-tensions | title=Iran general Qassem Suleimani killed in Baghdad drone strike ordered by Trump | publisher=The Guardian | date=3 جنوری 2020 | accessdate=3 جنوری 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200103013024/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/03/baghdad-airport-iraq-attack-deaths-iran-us-tensions | archive-date=3 جنوری 2020 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== قاسم سلیمانی دے خلاف پہلے د‏‏ی دھمکیاں ===
سابق امریک‏‏ی صدور [[جارج ڈبلیو بش]] تے [[بارک اوباما|باراک اوباما]] دونے نے سوچ بچار دے بعد قاسم سلیمانی نو‏‏ں نشانہ بنانے د‏‏ی رائے قائم کيتی تے فیر اس رائے نو‏‏ں اس خدشہ تو‏ں مسترد کر دتا کہ ایہ اک وڈے پیمانے اُتے جنگ کيت‏ی طرف ودھ جائے گا۔ ریٹائرڈ سی آئی اے آفیسر مارک پولیمرپالوس نے '' [[نیو یارک ٹائمز|دی نیویارک ٹائمز]] '' نو‏‏ں دسیا کہ سلیمانی، امریکا دے ہتھو‏ں مارے گئے دوسرے مخالفاں دے برعکس، کھلے عام وچ کم کرنے وچ راحت محسوس کردا سی تے اسنو‏ں لبھنا مشکل نئيں سی۔ اوہ اکثر اپنی تصاویر کھینچدا سی تے امریک‏‏ی افواج اُتے کھل دے طنز کردا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chicagotribune.com/nation-world/ct-nw-nyt-qassem-soleimani-iran-20200103-6cfuwdo5cfhi7aocmrhn75nbse-story.html|title=Iran's Maj. Gen. Qassem Soleimani traveled with impunity — until U.S. drones found him |last=Schmitt |first=Eric |date=3 جنوری 2020 |work=The New York Times (via the Chicago Tribune)|access-date=3 جنوری 2020|url-status=live|department=Nation &amp; World}}&lt;/ref&gt;

== حملہ ==
[[فائل:MQ-9 Reaper aerial video DOD 107212162-5e1342c0d88af.webm|thumb|An MQ-9 Reaper drone]]

۳ جنوری ۲۰۲۰ د‏‏ی [[صبح]] سویرے، سلیمانی [[طیارہ]] بغداد انٹرنیشنل ایئرپورٹ پہنچیا جتھے اس علاقے وچ [[امریک‏‏ی فضائیہ]] تے ہور فوجی طیارے ایم کیو-۹ ریپر ڈرون دے طور اُتے پھیلے ہوئے سن ۔ امریک‏‏ی حکومت نامزد دہشت گرد [[ابو مہدی الانجینیئر]] سمیت سلیمانی تے ایرانی حامی نیم فوجی شخصیتاں،&lt;ref&gt;{{Cite web | last = Lawrence | first = John | date = 26 مئی 2015 | title = Iraq Situation Report: مئی 23–25, 2015 | url = http://understandingwar.org/backgrounder/iraq-situation-report-may-23-25-2015 | website = understandingwar.org | publisher = [[Institute for the Study of War]] | accessdate = 27 مئی 2015}} See paragraph 5 of the report.&lt;/ref&gt; دو گڈیاں وچ داخل ہوئے تے ایئر پورٹ تو‏ں اندرون شہر [[بغداد]] د‏‏ی طرف روانہ ہوئے۔
مقامی وقت دے مطابق صبح ۱ بجے دے لگ بھگ، ایم کیو-۹ رائپر ڈرون نے بغداد ایئرپورٹ روڈ اُتے قافلے اُتے حملہ کردے ہوئے متعدد [[میزائل]] چھوھڑے، جس تو‏ں دونے کاراں [[آتش زدگی|آتشزدگی]] تو‏ں لپٹی تے ۱۰ افراد ہلاک ہو گئے۔&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://apnews.com/e36db7c72c1adba1a6cae75091bc273d|title=Iran vows 'harsh' response to US killing of top general|date=3 جنوری 2020|website=AP NEWS|access-date=3 جنوری 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103084921/https://apnews.com/e36db7c72c1adba1a6cae75091bc273d|archive-date=3 جنوری 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/02/world/middleeast/qassem-soleimani-iraq-iran-attack.html|title=U.S. Strike in Iraq Kills Qassim Suleimani, Commander of Iranian Forces|work=The New York Times|last1=Crowley|first1=Michael|last2=Hassan|first2=Falih|last3=Schmitt|first3=Eric|date=2 جنوری 2020|access-date=3 جنوری 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103022034/https://www.nytimes.com/2020/01/02/world/middleeast/qassem-soleimani-iraq-iran-attack.html|archive-date=3 جنوری 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/qasem-soleimani-killed-iran-baghdad-dc347be1-e847-4c56-92ab-fcc18352d840.html|title=U.S. kills top Iranian commander Qasem Soleimani|work=[[Axios (website)|Axios]]|last=Lawler|first=Dave|date=2 جنوری 2020|access-date=3 جنوری 2020|accessdate=2022-05-18|archivedate=2020-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200403012308/https://www.axios.com/qasem-soleimani-killed-iran-baghdad-dc347be1-e847-4c56-92ab-fcc18352d840.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reutersspokesman /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/janearraf/status/1213751454760144896|title=After 2003 #Baghdad's airport road was one of the deadliest roads in #Iraq. It's been years since then—renovation included versions of iconic Iraqi paintings—now marked with shrapnel from the US drone strike. A lot of Iraqis fear being plunged back into the abyss.pic.twitter.com/KwzRNUxp7o|last=arraf|first=jane|date=2020-01-05|website=@janearraf|language=en|access-date=2020-01-07}}&lt;/ref&gt;

اس واقعے د‏‏ی اطلاع ملدے ہی، ریاستہائے متحدہ دے محکمہ دفاع نے اک بیان جاری کيتا جس وچ کہیا گیا کہ ایہ ایئر سٹرائیک &quot;صدر د‏‏ی ہدایت پر&quot; کيتی گئی سی تے اس دا مقصد مستقب‏‏ل دے حملےآں نو‏‏ں روکنا سی۔ ٹرمپ نے مؤقف اختیار کيتا کہ سلیمانی امریک‏‏ی سفارت کاراں تے فوجی اہلکاراں اُتے ہور حملےآں د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی تے اس نے بغداد وچ امریک‏‏ی سفارت خانے اُتے حملے د‏‏ی منظوری دے دتی اے .&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Release/Article/2049534/statement-by-the-department-of-defense/|title=Statement by the Department of Defense | publisher=[[United States Department of Defense]] | date=2 جنوری 2020 | accessdate=3 جنوری 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200103031549/https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Release/Article/2049534/statement-by-the-department-of-defense/|archive-date=3 جنوری 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theguardian2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/03/baghdad-airport-iraq-attack-deaths-iran-us-tensions|title=Iran general Qassem Suleimani killed in Baghdad drone strike ordered by Trump|work=The Guardian|last1=Borger|first1=Julian|last2=Chulov|first2=Martin|date=3 جنوری 2020|access-date=3 جنوری 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103013024/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/03/baghdad-airport-iraq-attack-deaths-iran-us-tensions|archive-date=3 جنوری 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CNBC&gt;{{cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/01/03/top-iranian-general-qassim-soleimani-killed-in-us-airstrike-in-baghdad-pentagon.html|title=Top Iranian general killed in US airstrike in Baghdad, Pentagon confirms|publisher=[[CNBC]]|date=2 جنوری 2020|accessdate=3 جنوری 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103032150/https://www.cnbc.com/2020/01/03/top-iranian-general-qassim-soleimani-killed-in-us-airstrike-in-baghdad-pentagon.html|archive-date=3 جنوری 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
{{حوالے|۲}}
{{Iran–United States relations}}
{{Trump presidency}}
{{Portal bar|ایشیا|ہوابازی|ایران|عراق|Modern history|ریاستہائے متحدہ|جنگ}}
{{Authority control}}

[[گٹھ:۲۰۱۹–۲۰ فارس خلیج دا بحران]]
[[گٹھ:۲۰۲۰ فضائی حملے]]
[[گٹھ:۲۰۲۰ وچ حملے]]
[[گٹھ:امریک‏‏ی سیاست وچ ۲۰۲۰ء]]
[[گٹھ:امریکا د‏‏ی ۲۱ واں صدی د‏‏ی فوجی تریخ]]
[[گٹھ:ایران-ریاستہائے متحدہ عسکری تعلقات]]
[[گٹھ:ایران ریاستہائے متحدہ تعلقات]]
[[گٹھ:ایران عراق تعلقات]]
[[گٹھ:ایران–ریاستہائے متحدہ امریکا دے فوجی تعلقات]]
[[گٹھ:بغداد وچ اکیہويں صدی]]
[[گٹھ:چھوٹے پیغام خاناں دا استعمال کرنے والے مضامین]]
[[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]]
[[گٹھ:ریاستہائے متحدہ امریکا دے ڈرون حملے]]
[[گٹھ:گٹھ:امریک‏‏ی سیاست وچ ۲۰۲۰ء]]
[[گٹھ:عراق ریاستہائے متحدہ تعلقات]]
[[گٹھ:عراق وچ حملے]]
[[گٹھ:عراق وچ خفیہ قتل]]
[[گٹھ:عراق وچ سیاسی قتل]]
[[گٹھ:عراق وچ ڈرون حملے]]
[[گٹھ:ڈونلڈ ٹرمپ د‏‏ی صدارت]]
[[گٹھ:ایران–ریاستہائے متحدہ پراکسی جنگ]]</text>
      <sha1>sger113i4e8ab2wh5kkfvqldbfq8hfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہانسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115929</id>
    <revision>
      <id>711867</id>
      <parentid>611952</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12282" sha1="42kg8l6w01xolyqk8pt1iefuk27jia1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ہانسی
| native_name             = हांसी \ Hansi
| native_name_lang        = ہندی
English
| other_name              = 
| settlement_type         = شہر
| image_skyline           = Main Gate front look.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = [[اسیگڑھ قلعہ]]،ہانسی
| nickname                = 
| image_map               = 
| map_alt                 = 
| map_caption             = 
| pushpin_label_position  = سجے
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = 
| coordinates             = {{coord|29.1|N|75.97|E|display=inline,title}}
| subdivision_type        = دیش
| subdivision_name        = {{flag|بھارت}}
| subdivision_type1       = راج
| subdivision_name1       = [[ہریانہ]]
| subdivision_type2       = [[بھارت دے ضلعے| ضلع]]
| subdivision_name2       = [[ضلع حصار |حصار]]
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = ۲۰۷
| population_total        = ۷۵۷۳۰
| population_as_of        = ۲۰۰۱
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      = بولیاں
| demographics1_title1    = سرکاری
| demographics1_info1     = ہریانوی، [[ہندی بولی| ہندی]]
| timezone1               = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1             = +۵:۳۰
| postal_code_type        = پنّ
| postal_code             = ۱۲۵۰۳۳
| area_code_type          = ٹیلیفون کوڈ
| area_code               = ۰۱۶۶۳
| registration_plate      = HR 21
| website                 = {{URL|haryana.gov.in}}
| footnotes               = 

}}
'''ہانسی''' شہر [[ضلع حصار |حصار ضلعے]] وچ [[بھارت|بھارتی]] راج دے [[ہریانہ]] وچ ۲۶ کہ۔می دی دوری اُتے پیندا اے۔ ایہہ پرتیت ہندا اے کہ اکّ ویلے ہانسی ہسار نالوں وڈا، ودھیرے خوشحال اتے ودھیرے اہم سی۔ شہر دیاں پراتتو اہمیت دیاں کئی اہم عمارتاں موجود ہن۔

سال ۲۰۱۶ وچ، ہریانہ سرکار نے ہسار ضلعے توں باہر نویں ہانسی ضلعے نوں بناؤن دا تجویز وی رکھیا سی۔ &lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/india/report-haryana-mulls-creation-of-three-new-districts-charkhi-hansi-and-gohana-2204388 Haryana mulls creation of three new districts: Charkhi, Hansi and Gohana]&lt;/ref&gt;

== شہر ==

=== بارسی گیٹ ===
ہانسی شہر دے داخلہ دوار دے پنج دروازے ہن - دلی گیٹ (پوربی)، ہسار گیٹ (پچھم)، گوسائی گیٹ (اتر-پچھم)، بارسی گیٹ (دکھن) اتے عمرہ گیٹ (دکھن پچھم)۔ اس شہر دی خاصیت ایہہ اے کہ کسے وی دروازے توں داخل ہون توں بعد اسدی اچائی ودھ جاندی اے۔ ماروتھل اس شہر دے مغربی کھیتراں (توشم، دیوسر، کھانک ورگے شہر) دی راکھی کردے ہن۔

اس پرانے شہر دی اک ہور پرمکھ خاصیت اس دا قلعہ اے، جو {{Convert|30|acre|m2}} کھیتر وچ اے۔ اس دے چاراں کونیاں وچ سرکھیا چوکیاں ہن۔ ایہہ قلعہ مہان راجا [[پرتھویراج چوہان|پرتھوی راج چوہان]] دا دسیا جاندا اے۔

بعد وچ، راجا اننگپال دے پتر، دروپڑ نے اس قلعے وچ تلوار بناؤن دی فیکٹری قائم کیتی، اس لئی اس نوں &quot; اسیگڑ &quot; وی کیہا جاندا اے۔ ۱۹۱۵ وچ قاضی شریف حسین ولوں ''تالیف-اے-تاجکار-اے-ہانسیر دے'' مطابق، کھیتر دے لگبھگ ۸۰ قلعے اس مرکز &quot;اسیگڑ&quot; توں نینترت کیتے گئے سن۔

فروز شان تغلق دے عرصے دوران موجودہ ہانسی نوں ہسار نال جوڑن والی اکّ ''زیر زمین سرنگ'' بنائی گئی سی۔ قلعے دے دروازے اتے دیوتیاں دے چتر ہن اتے قلعے دیاں کندھاں اتے دیوی دیویاں، پنچھیاں دیاں تصویراں وی ویکھیاں جا سکدیاں ہن۔ قلعے دا داخلہ دوار جارج تھامس ولوں بنایا گیا سی۔ اس قلعے نوں ۱۹۳۷ وچ پراتتو سرویکھن، موجودہ ایئیسائی ولوں اکّ قومی اہمیت دا اکّ سرکھیت یادگار اعلان کیتا گیا سی، اتے اجے وی چنگی حالت وچ اے، سارے پراتتو سائنسداناں لئی اکّ جگہ ضرور جانا چاہیدا اے۔

== اتہاس ==
[[تصویر:India1765and1805b.jpg|thumb| ایسٹ انڈیا کمپنی دے کنٹرول ماتحت کھیتر، ۱۷۶۵–۱۸۰۵ ]]
[[تصویر:James Skinner CB (1778–1841) ، 19th century.jpg|thumb| جیمز سکنر سیبی (۱۷۷۸–۱۸۴۱)، ۱۹ ویں صدی، شاید تھومس میٹکالف دی ۱۸۴۴ دی کتاب توں ]]
حالانکہ اس شہر دا مڈھ وواداں وچ لپیٹیا ہویا اے، کجھ پرمکھ نام اتے &quot;مجکرا ہنسی&quot; ورگے دستاویزی نشان اس نوں [[پرتھویراج چوہان|پرتھوی راج چوہان]] دی بیمار دھی ''ہنساوتی / امبوتی'' ولوں قائم کیتے گئے دسیا گیا اے۔ دوسرے کہندے ہن کہ اس دا قیام دو صدیاں پہلاں راجا اننگپال وہنگپال تومر ولوں اپنے گرو &quot; ''ہنساکر'' &quot; (۹۵۷ ای۔) لئی کیتی گئی سی۔

۱۹۸۲ وچ ہانسی وکھے ہوئی کھوج وچ اوہ بتّ شامل ہن جو [[خفیہ سامراج|گپتا کال]] (to 319 to توں ۵ ۶۰۵ سا۔یُ۔) نال متعلق ہو سکدے ہن، جدوں کہ زیادہ تر 7th ویں صدی دیاں ہن۔ اوہ شاید ۱۰۳۷ سا۔یُ۔ وچ غزنی دے پتر مسعود پہلے دے غزنی دے [[محمود غزنوی|محمود دے]] آؤن والے حملے توں پہلاں زمینی روپ وچ دھرتی ہیٹھ دبے گئے سن۔ مسعود نے ہانسی دیاں تلواراں اتے حملہ کیتا اتے عورتاں نوں غلامی وچ لے لیا جو بعد وچ [[غزنی]] وکھے ویچیاں گئیاں سن۔ &lt;ref&gt;Jaina Bronzes From Hansi, by Devendra Handa, Indian Institute of Advanced Study, 2002&lt;/ref&gt;

۱۱۹۲ وچ، [[محمد غوری]] ولوں پرتھوی راج چوہان دی ہار توں بعد، ہانسی وچ ہندو راج ختم ہو گیا۔ ایہہ اوہ سماں سی جدوں غیر-مسلماناں نوں اتھے وسن دی آگیا نہیں سی۔ ہولی ہولی، ہانسی اپنی اہمیت گوا بیٹھا اتے اسنوں صرف اکّ قلعے وجوں یاد کیتا گیا اتے پھیر دلی دھیان دا مرکز بننا شروع ہویا۔

[[شاہ جہان|شاہ جہاں]] ہانسی آئے، مشہور ہندو سنت جگن ناتھ پوری سمادھ ہانسی نوں ملے اتے اوہناں دی پروانگی توں بعد ہندواں نوں ہانسی وچ رہن دی آگیا دتی گئی۔ ہندواں توں علاوہ، ہانسی کول مسلمان اتے کجھ جین سن جو اس مغل حکمرانی دوران ہانسی دے وسنیک سن۔

[[گرو گوبند سنگھ|گرو گوبند سنگھ جی]] وی ۱۷۰۵ وچ ہانسی آئے اتے لوکاں نوں ظالم [[مغل سلطنت|مغل حکمرانی]] خلاف [[اورنگزیب|بغاوت کرن لئی راغب کیتا]]۔ ۱۷۰۷ وچ، [[بندہ سنگھ بہادر|بابا بندہ سنگھ بہادر]] نے ہانسی اتے حملہ کیتا۔ ہانسی ۱۷۳۶ وچ [[مراٹھا سامراج|مراٹھا]] حکمرانی ماتحت سی اتے ۱۷۶۱ وچ [[پانیپت دی تیجی لڑائی]] توں بعد [[احمد شاہ ابدالی]] توں ہار گیا سی۔ مہاراجہ [[جسا سنگھ رامگڑھیا]] نے ۱۷۸۰ ویاں وچ وی اس کھیتر نوں کجھ سالاں لئی اپنے قبضے وچ لے لیا اتے پھر چلے گئے۔

جارج تھامس، اک آئرلینڈ دا کرائےدار اتے ریڈر جو اک عام ملاح توں جاگیردار بنن لئی اٹھیا سی، نے ہانسی نوں اپنی [[راجگڑھ]] بنایا۔ ہانسی نوں بریٹیش ایسٹ انڈیا کمپنی دے نیم نے ۱۸۰۲ وچ پھڑ لیا سی۔ ۱۸۱۹–۳۲ تک، ہانسی ضلع مکھ دفتر سی جس نوں بعد وچ ۱۸۳۲ وچ ہسار تبدیل کر دتا گیا۔

ہانسی [[جیمز سکنر (ایسٹ انڈیا کمپنی افسر)|کرنل جیمز سکنر]] سیبی (۱۷۷۸ – ۴ دسمبر ۱۸۴۱) دا اینگلو-انڈین پرواسی اتے بھارت وچ کرائےدار سی، جو سکندر صاحب وجوں جانیا جاندا سی۔ اسنے اپنے پتر دے نام تے ہانسی وچ سڑک دا وی اساری کروایا سی۔

[[اینگلو-مراٹھا لڑائیاں|اینگلو-مراٹھا لڑائی]] توں بعد ہانسی بریٹیش حکمرانی دے ماتحت آ گئی۔ ہانسی نے [[بھارت دا پہلا آزادی سنگرام|۱۸۵۷ دی آزادی دی لڑائی]] (غدر) وچ سرگرم حصہ لیا، لالا حکم چند جین نوں ۱۸۵۷ وچ انگریزاں نے شہید کر دتا سی۔

۱۹۴۷ وچ جد [[بھارت دی ونڈ|برطانوی ہند دا بٹوارا]] ہویا تا بہت لوک ہانسی تو پاکستان چلے گئے سی۔ پاکستانی کرکٹ کھڈاری [[انضمام ال ہک|انضمام-ال-حق]] دے ماں پیؤ بٹوارے توں بعد ہانسی توں پاکستان چلے گئے سن۔ &lt;ref&gt;[http://www.outlookindia.com/article.aspx?203599] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115232022/http://www.outlookindia.com/article.aspx?203599 |date=2013-11-15 }}&lt;/ref&gt;

ڈاکٹر: بھپ سنگھ، اتہاسکار، روٹری انٹرنیشنل ولوں شائع اکّ کتاب ''ہنسی کا ایٹیئس''، ہنسی دی ہسٹری لکھی اے۔ اسنے دو ہور کتاباں وی لکھیاں ہن اتے کئی مقامی سماجی ادارےآں نال جڑ گئیاں ہن۔

ہانسی اپنے مشہور مٹھے [[پیڑا|پیڈیاں]] لئی جانیا جاندا اے جو ددھ توں بنایا جاندا اے اتے پرچون ویچن لئی کئی ہور قصبیاں اتے شہراں وچ بھیجیا جاندا اے۔

== جغرافیہ ==
ہنسی {{Coord|29.1|N|75.97|E|}}اُتے واقع اے۔ &lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IN/10/Hansi.html Falling Rain Genomics, Inc – Hansi]&lt;/ref&gt; اسدی اوسطاً اچائی ۲۰۷ میٹر (۶۷۹ پھٹّ) اے۔

== سکھیا ==

; کالج

* نہرو میموریال سرکاری کالج، ہنسی
* [http://www.universalinstitutions.org/ یونیورسل انسٹیچیوٹ آف ٹیکنولوجی]، ہانسی اک انجینیئرنگ کالج اے۔

; سکول

ہانسی دے کئی سکول ہن۔ اتھے ۵ پرمکھ سکول ہن
* بابا بندہ بہادر پبلک سکول
* شری کالی دیوی تعلیم مندر
* ایس ڈی ماڈرن پبلک سکول
* شری کرشن پرنامی پبلک سکول اتے آر پی ایس پبلک سکول، گڑھی &lt;ref&gt;https://www.google.co.in/search?q=schools+in+hansi&lt;/ref&gt;
* اتھے ڈیپیئیس ہسار ( دلی پبلک سکول دی اکّ شاخاں) وی اے جو شہر توں باہر واقع اے پر شہر نوں آواجائی دے آپشن حاصل کردا اے۔

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[حصار]]
* [[اسیگڑھ قلعہ]]
* حصار دی ونڈ

== حوالے ==
{{حوالے|30em}}
[[گٹھ:بھارت دے شہر]]</text>
      <sha1>42kg8l6w01xolyqk8pt1iefuk27jia1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیلی کلارکسن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118723</id>
    <revision>
      <id>711862</id>
      <parentid>618388</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9228" sha1="o7qmd0rh3s3r3qvpsz4azkqa4qjcmc6" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات شخصیت}}

'''کیلی بریان''' {{ہور نام|انگریزی=Kelly Brianne}} پیشہ ورانہ طور اُتے '''کیلی کلارکسن''' {{ہور نام|انگریزی=Kelly Clarkson}} {{efn|In فروری 2022, Clarkson removed her &quot;Clarkson&quot; [[surname]] from her [[legal name]] in her personal life. She still uses it for her professional career.&lt;ref name=namechanges&gt;{{cite web|url=https://www.yahoo.com/entertainment/kelly-clarkson-petition-change-name-kelly-brianne-152547870.html|title=Kelly Clarkson sets the record straight on name change to Kelly Brianne|work=Yahoo!|date=مارچ 22, 2022|last=Byrne|first=Suzy|access-date=مارچ 30, 2022|archive-date=مارچ 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331053922/https://www.yahoo.com/entertainment/kelly-clarkson-petition-change-name-kelly-brianne-152547870.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} دے ناں تو‏ں جانی جاندی اے، (پیدائش ۲۴ اپریل ۱۹۸۲ء)
اک [[امریک‏‏ی]] [[گلوکارہ]]، نغمہ نگار، [[مصنف]]، تے [[ٹیلی ویژن]] د‏‏ی شخصیت ا‏‏ے۔
وہ ۲۰۰۲ء وچ امریکن آئیڈل دا پہلا سیزن جیتنے دے بعد شہرت د‏‏ی طرف بڑھی، جس نے اسنو‏ں آر سی اے دے نال اک ریکارڈ معاہدہ کيتا۔ 

== زندگی تے کیریئر ==
کیلی برائن کلارکسن [[فورٹ ورتھ، ٹیکساس]] وچ پہلی جماعت د‏‏ی انگلش ٹیچر جین این تے سابق انجینئر اسٹیفن مائیکل کلارکسن دے ہاں پیدا ہوئیاں۔ &lt;ref name=&quot;FOX News Biography&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,196530,00.html |title=Kelly Clarkson Biography |date=اگست 1, 2007 |work=[[Fox News]] |publisher=[[News Corporation (1980–2013)|News Corporation]] |access-date=ستمبر 14, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618084350/http://www.foxnews.com/story/0,2933,196530,00.html |archive-date=جون 18, 2013 |url-status=live |accessdate=2023-03-07 |archivedate=2013-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130618084350/http://www.foxnews.com/story/0,2933,196530,00.html}}&lt;/ref&gt;
وہ تن بچےآں وچ سب تو‏ں چھوٹی اے، جس دا اک بھائی جیسن تے اک بہن اے جس دا ناں الیسا ا‏‏ے۔ &lt;ref name=&quot;FOX News Biography&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.lasvegassun.com/news/2010/nov/15/strip-scribbles-jessica-lowndes-celebrates-her-22n/| title=Jessica Lowndes celebrates her 22nd birthday in Las Vegas| work=Las Vegas Sun| date=نومبر 15, 2010| access-date=فروری 6, 2013| first=Robin| last=Leach| archive-url=https://web.archive.org/web/20130130145122/http://www.lasvegassun.com/news/2010/nov/15/strip-scribbles-jessica-lowndes-celebrates-her-22n/| archive-date=جنوری 30, 2013| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
کلارکسن دے اپنے والد د‏‏ی دوسری شادی تو‏ں دو چھوٹے سوتیلے بھائی وی نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yahoo.com/|archive-url=https://archive.today/20140416145539/http://voices.yahoo.com/little-known-facts-kelly-clarkson-426454.html|url-status=dead|title=Yahoo|website=Yahoo|access-date=جولائ‏ی 8, 2019|archive-date=اپریل 16, 2014}}&lt;/ref&gt;
جب اوہ چھ سال د‏‏ی سی تاں اس دے والدین نے طلاق دے دی، &lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.youtube.com/watch?v=a9q0I9hLP0w#t=1m49s| title=Kelly Clarkson – Who Do You Think You Are (Complete)| work=Youtube| date=جولائ‏ی 24, 2013| access-date=فروری 8, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140630070932/https://www.youtube.com/watch?v=a9q0I9hLP0w#t=1m49s| archive-date=جون 30, 2014| url-status=live}}&lt;/ref&gt; اس دے بعد اس دا بھائی اپنے والد دے نال رہنے چلا گیا، اس د‏ی بہن اک خالہ دے پاس رہنے چلی گئی، تے اوہ اپنی ماں دے پاس رہی۔ &lt;ref name=&quot;FOX News Biography&quot; /&gt;
کلارکسن د‏‏ی والدہ نے بعد وچ جمی ٹیلر نال شادی کيتی۔ کلارکسن انگریزی، ویلش، آئرش تے یونانی نژاد نيں۔ &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.foxnews.com/story/kelly-clarkson-biography | publisher=Fox News | title=Kelly Clarkson Biography | date=اگست 1, 2007 | access-date=ستمبر 14, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130618084350/http://www.foxnews.com/story/0,2933,196530,00.html | archive-date=جون 18, 2013 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stated on ''[[Who Do You Think You Are? (U.S. TV series)|Who Do You Think You Are?]]''، جولائ‏ی 23, 2012&lt;/ref&gt;
اس د‏ی والدہ ریپبلکن ریاست دے سینیٹر یسعیاہ روز د‏‏ی اولاد نيں، جنہاں د‏‏ی زندگی د‏‏ی کہانی کلارکسن دے ایپی سوڈ وچ زیر بحث آئی سی کہ آپ کون نيں؟ &lt;ref&gt;{{cite web |last=Shawver |first=Sam |url=http://www.newsandsentinel.com/page/content.detail/id/576269/Singer-Kelly-Clarkson-visits-the-area.html?nav=5061 |title=Singer Kelly Clarkson visits the area |work=NewsandSentinel.com |access-date=نومبر 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193036/http://www.newsandsentinel.com/page/content.detail/id/576269/Singer-Kelly-Clarkson-visits-the-area.html?nav=5061 |archive-date=اکتوبر 29, 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
کلارکسن د‏‏ی پرورش سدرن بپٹسٹ وچ ہوئی۔ &lt;ref name=&quot;Washington Times 1&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.washingtontimes.com/weblogs/papal-visit/2008/apr/19/kelly-clarkson-sings-ave-maria/ |title=Kelly Clarkson sings Ave Maria |date=اگست 19, 2008|work=[[The Washington Times]] |publisher=[[News World Communications]]|access-date=ستمبر 14, 2012 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081106173749/http://www.washingtontimes.com/weblogs/papal-visit/2008/Apr/19/kelly-clarkson-sings-ave-maria/ |archive-date=نومبر 6, 2008}}&lt;/ref&gt;
اس نے کہیا اے، &quot;ميں ہمیشہ گرجہ گھر وچ پلی بڑھی ہوݨ۔ وچ ساڈے نوجواناں دے گروپ د‏‏ی رہنما سی۔ وچ ہمیشہ چرچ تے خدا دے نیڑے ہی پلی بڑھی ہوݨ۔ لیکن مینو‏ں لگدا اے کہ وچ صرف اس وجہ تو‏ں بہت نیڑے ہو گئی ہاں کہ اوہ وچ صرف اک اُتے تکیہ کر سکدی ہوݨ۔&quot; &lt;ref name=&quot;ccm&quot;&gt;{{cite magazine|title=Listening in … R.J. Helton &amp; Kelly Clarkson|url=http://www.crosswalk.com/culture/music/listening-in-with-rj-helton-and-kelly-clarkson-1263775.html|magazine=CCM Magazine|date=28 مئی، 2004|access-date=اگست 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115055/http://www.crosswalk.com/culture/music/listening-in-with-rj-helton-and-kelly-clarkson-1263775.html|archive-date=اگست 26, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
کلارکسن د‏‏ی تعلیم پولین ہیوز مڈل اسکول وچ ہوئی سی۔ ستويں جماعت وچ ، اسکول د‏‏ی کوئر ٹیچر، سنسی گلین نے اک دالان وچ اسنو‏ں گاندے ہوئے سنیا تے اس تو‏ں کہیا کہ اوہ اسکول دے کوئر دے لئی آڈیشن دتیاں کلارکسن نے اسنو‏ں دسیا کہ اس نے کدی پیشہ ورانہ آواز د‏‏ی تربیت حاصل نئيں کيت‏‏ی۔ &lt;ref name=&quot;Yahoo 2&quot;&gt;{{cite web |url=http://music.yahoo.com/kelly-clarkson/biography/ |title=Kelly Clarkson Biography |work=[[Yahoo! Music]] |publisher=[[Yahoo! Inc. (1995–2017)|Yahoo! Inc.]]|access-date=ستمبر 14, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121006181308/http://music.yahoo.com/kelly-clarkson/biography/ |archive-date=اکتوبر 6, 2012}}&lt;/ref&gt;

== ہور ویکھو ==
* [[گلوکارہ]]

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:1982 دے جم]]

[[گٹھ:۱۹۸۲ دے جم]]
[[گٹھ:آئرش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں]]
[[گٹھ:آر سی اے ریکارڈز دے فنکار]]
[[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں امریکی گلوکاراواں]]
[[گٹھ:امریک‏‏ی بچےآں دے مصنف]]
[[گٹھ:امریک‏‏ی پاپ راک گلوکار]]
[[گٹھ:امریک‏‏ی پاپ گلوکاراواں]]
[[گٹھ:امریک‏‏ی صو‏‏تی اداکاراواں]]
[[گٹھ:امریک‏‏ی فلمی اداکاراواں]]
[[گٹھ:امریک‏‏ی مسیحی]]
[[گٹھ:انگریز نژاد امریک‏‏ی شخصیت]]
[[گٹھ:اٹلانٹک ریکارڈز دے فنکار]]
[[گٹھ:زندہ شخصیتاں]]
[[گٹھ:بورلیسن، ٹیکساس د‏یاں شخصیتاں]]
[[گٹھ:فورٹ ورتھ، ٹیکساس د‏ی شخصیتاں]]
[[گٹھ:گریمی ایوارڈ فاتحین]]
[[گٹھ:ویلش نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں]]
[[گٹھ:یونانی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں]]
[[گٹھ:ٹیکساس دیاں اداکاراواں]]
[[گٹھ:ٹیکساس دے گلوکار]]
[[گٹھ:ٹیکساس دے مصنف]]
[[گٹھ:ٹیکساس دے نغمہ نگار]]
[[گٹھ:نسائيت پسند موسیقار]]</text>
      <sha1>o7qmd0rh3s3r3qvpsz4azkqa4qjcmc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پشپمالا این</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119720</id>
    <revision>
      <id>711837</id>
      <parentid>651678</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15228" sha1="9ja8sh4lqyze5aen19j0oazwawomioq" xml:space="preserve">{{خانہ-معلومات-شخصیت}}
'''پشپمالا این۔''' (جم ۱۹۵۶) [[بنگلور]]، بھارت وچ واقع اکّ فوٹو اتے وزوئل کلاکار اے۔

[[بنگلور]] وچ جنمی، پشپمالا نے رسمی طور اُتے اکّ مورتیکار وجوں سکھلائی حاصل کیتی اتے آخرکار برتانتک مصوری وچ اسدی دلچسپی دی پڑچول کرن لئی فوٹوگرافی وچ تبدیل ہو گئی۔&lt;ref name=&quot;Beholder&quot;&gt;{{Cite web |title=Eye of the beholder: Pushpamala N |url=http://thebigindianpicture.com/2012/11/eye-of-the-beholder-pushpamala-n/ |access-date=2 دسمبر 2013 |website=thebigindianpicture.com |publisher=The Big Indian Picture}}&lt;/ref&gt; پشپمالا نوں &quot;ہم عصر بھارتی کلا دا سبھ توں منورنجک کلاکار-آئیکونوکلاسٹ&quot; کیہا گیا اے۔&lt;ref name=&quot;Beyond&quot;&gt;{{Cite web |title=Beyond the Self |url=http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15 |access-date=2 دسمبر 2013 |website=portrait.gov.au/ |publisher=National Portrait Gallery, Canberra |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000606/http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; اس دے کم نوں کارکردگی فوٹوگرافی وجوں درسایا گیا اے، کیونکہ اوہ اکثر اپنے آپ نوں اپنے کم وچ اکّ ماڈل وجوں ورتدی اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Noorderlicht.com |url=http://www.noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html |access-date=2023-03-22 |archive-date=2008-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081224125202/http://noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot; اوہ اپنے زوردار فیمینسٹ کم اتے پرمانکتا نوں ردّ کرن اتے کئی حقیقتاں نوں اپناؤن لئی جانی جاندی اے۔ بھارت وچ سنکلپک کلا دے موڈھیاں وچوں اکّ اتے موضوع، سامان اتے بولی وچ فیمینسٹ تجربات وچ اکّ پرمکھ شخصیت دے روپ وچ، مورتی، سنکلپک فوٹوگرافی، ویڈیو اتے کارکردگی وچ اس دے کھوجی کم نے بھارت وچ کلا مشق اتے ڈونگھا اثر پایا اے&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Biography – Pushpamala N |url=http://www.pushpamala.com/biography/ |access-date=2021-04-24 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Pushpamala N |url=http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan/ |access-date=2021-04-24 |website=www.naturemorte.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

اوہ [[قومی فلم انعام|نیشنل فلم اوارڈ]] (۱۹۸۴) سمیت بہت سارے سنماناں دی وصول کنندہ اے؛&lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|title=Classical kitsch: Art of the commons?|last=Dayal|first=Mahima|date=30 نومبر 2013|work=The Sunday Guardian|access-date=2 دسمبر 2013|archive-date=3 دسمبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203024747/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|url-status=dead|accessdate=2023-03-24|archivedate=2013-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203024747/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons}}&lt;/ref&gt; چھویں ٹرائینیل، بھارت (۱۹۸۶) وچ اکّ سون تمغہ؛ چارلس ویلیس ٹرسٹ فیلوشپ (۱۹۹۲–۹۳); بھارتی انسانی سروت ترقی وزارت (۱۹۹۵–۹۷) وکھے اکّ سینئر فیلوشپ اتے انڈیا فاؤنڈیشن فار آرٹس (۲۰۰۰) توں اکّ کلا تعاون گرانٹ۔&lt;ref name=&quot;Passionate performance&quot;&gt;{{Cite web |title=Passionate performance art of Pushpamala N |url=http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186 |access-date=2 دسمبر 2013 |website=theartstrust.com |publisher=The Arts Trust |archive-date=3 دسمبر 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203201738/http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bose&quot;&gt;{{Cite web |title=Pushpamala N. |url=http://www.bosepacia.com/artists/pushpamala-n/artist-cv/ |access-date=2 دسمبر 2013 |website=bosepacia.com |publisher=Bose Pacia}}&lt;/ref&gt;

== شروعاتی جیون اتے سکھیا ==
پشپمالا این۔ دا جم بنگلور، کرناٹک وچ ہویا سی۔ اسنے ۱۹۷۷ وچ [[بنگلور یونیورسٹی|بینگلرو یونیورسٹی]] توں معاشیات، انگریزی اتے نفسیات وچ اپنی بیچلرس پوری کیتی، جتھے اسنے بنگلور وچ واقع مشہور بھارتی کلاکار، بالن نامبیار دے ماتحت پڑھائی کیتی۔ [https://www.deccanherald.com/content/641042/a-silver-celebration.html اکّ چاندی دا جشن]&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Nagy |first=Peter A. |year=2017 |title=Pushpamala N. |url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000097946 |access-date=2021-04-24 |website=Grove Art Online |language=en |doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T097946}}&lt;/ref&gt; اسنے پھر [[وڈودرا|بڑودا]] دی مہاراجہ سیاجیراؤ یونیورسٹی، فائین آرٹس دی فیکلٹی وچ مورتی کلا دا مطالعہ کیتا، جتھوں اسنے ۱۹۸۲ وچ اپنی بیچلر اتے ۱۹۸۵ وچ ماسٹرز پوری کیتی&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; بڑودا وکھے، مورتیکار راگھو کنیریا، [[بھوپین کھکھڑ]] اتے کیجی سبرامنیئن ورگے کلاکار اس دے شروعاتی اثر سن۔{{حوالہ لوڑیندا|date=مارچ ۲۰۱۸}}

== کم ==
اکّ مورتیکار وجوں سکھلائی حاصل، پشپمالا این دی پہلی سولو نمائش ۱۹۸۳ وچ وینکٹپا آرٹ گیلری، [[بنگلور]] وچ سی۔{{حوالہ لوڑیندا|date=مارچ ۲۰۱۸}} اسنے اپنیاں شروعاتی رچناواں وچ زریعہ وجوں ٹیراکوٹا اتے کاغذ دی ماچ دی ورتوں کیتی اتے ۱۹۸۵ وچ نویں دلی وچ نمائش ووان سندرم ولوں تیار کیتی گئی تریخی نمائش 'سیون ینگ سکلپٹرز' وچ حصہ لیا&lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot;&gt;{{Cite news|url=http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|title=The Lady and the Vamp|last=Indrasimhan|first=Lakshmi|date=5 اپریل 2008|work=Tehelka|access-date=3 دسمبر 2013|archive-date=7 دسمبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207133830/http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|url-status=dead|accessdate=2023-03-24|archivedate=2013-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207133830/http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp}}&lt;/ref&gt; [[بابری مسجد دی ڈھہائی|بابری مسجد دے ڈھاہے جان]] اتے اس توں بعد ہوئی فرقو ہنسا، خاص طور اُتے ۱۹۹۲–۹۳ دے بمبئی دنگیاں نے ۱۹۹۴ وچ گیلری کیمولڈ، ممبئی، بھارت وچ نمائش کیتے گئے تریخی شو، 'کھودائی' نوں بہت متاثر کیتا&lt;ref name=&quot;Bose&quot; /&gt; 'کھودائی' اسدیاں پرانیاں رچناواں توں اکّ سنکلپک تبدیلی سی کیونکہ اوہ النکارک مورتیاں توں سستی سامان دیاں بنیاں وستواں دے اسیمبلاں وچ چلی گئی اتے کاغذاں نوں سٹّ دتا۔ پروجیکٹ نے ہم عصر اتہاس نوں پراتتو تھاں وجوں دیکھن دی کوشش کیتی۔&lt;ref name=&quot;Artnews&quot; /&gt; اوہ زریعہ وچ اپنی تبدیلی بارے دسدی اے، &quot;میریاں مڈھلیاں مورتیاں وچ، مکھ طور اُتے ٹیراکوٹا وچ، میں گھٹیا سمگریاں اتے لوک کلا دے سندربھاں دی ورتوں کردے ہوئے، &quot;بھارتیتا&quot; دے اکّ ضروری وچار اُتے بیسڈ اکّ مقامی بولی بناؤن وچ دلچسپی رکھدا سی۔ ساڈے آلے دوآلے دیاں اتھل-پتھل بھریاں حقیقتاں وچ تکھے وگاڑاں اتے ٹکڑیاں نوں ظاہر کرن لئی اکّ نویں بولی دی ورتوں کیتی جانی چاہیدی سی۔&quot;&lt;ref name=&quot;Artnews&quot; /&gt;

۱۹۹۰ دے دہاکے دے بعد دے حصے تک، پشپمالا این۔ نے مورتی کلا نوں پوری طرحاں چھڈّ دتا اتے پھوٹوگرافک کماں ول چلے گئے۔&lt;ref name=&quot;Artnews&quot;&gt;{{Cite web |last=N. |first=Pushpamala |title=Towards Cutting Edge Art: Definitive Attempts |url=http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&amp;iid=28&amp;articleid=750 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722150917/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&amp;iid=28&amp;articleid=750 |archive-date=22 جولائی 2014 |access-date=5 دسمبر 2013 |website=artnewsnviews.com |publisher=art etc. news &amp; views}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFN.&quot;&gt;N.، Pushpamala. ۔ ''artnewsnviews.com''۔ art etc. news &amp; views. Archived from the original on 22 جولائی 2014&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;۔ Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;5 دسمبر&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;۔&lt;/cite&gt;&lt;span class=&quot;cs1-maint citation-comment&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;&lt;code class=&quot;cs1-code&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[فرما:Cite web|cite web]]&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: CS1 maint: unfit URL ([[:گٹھ:CS1 مینٹ: ایوگ URL|link]])&lt;/span&gt;
[[گٹھ:CS1 maint: unfit URL]]&lt;/ref&gt; اکثر لڑی دے روپ وچ بنائے گئے، کلاکار ایہناں پھوٹوگرافک کماں نوں 'فوٹو-رومانس' وجوں درساؤندا اے۔ اوہ مندی اے کہ ایہہ [[بھوپین کھکھڑ|بھپین کھکھر]]، چترکار اتے اس دے دوست سن جیہناں نے اسنوں اس طرحاں دے فوٹو کارکردگی لئی متاثر کیتا۔&lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot; /&gt; ایہناں لڑیواراں وچ وکھ-وکھ کرداراں نبھاؤن لئی اس دے اپنے سریر دی ورتوں کردے ہوئے، اس دے 'فوٹو-رومانس' مشہور سبھیاچار، اساطیر اتے تریخی سندربھاں توں ادھار لیندے ہن جو ہم عصر سماج دی تنقید دی پیش کش کرن لئی بدھی اتے ہاسے نال ملدے ہن۔&lt;ref name=&quot;Beyond&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot; /&gt; &quot;پھینٹم لیڈی جاں قسمت، اکّ فوٹو رومانس،&quot; ۱۹۹۸ وچ گیلری کیمولڈ وکھے اکّ اکلے نمائش وجوں پیش کیتی گئی، کلاکار نے اکّ گینگسٹر دے مول اتے اکّ نقاب پوش ساہسی وجوں وکلپک طور اُتے اپنے آپ دیاں نوئر-تھرلر تصویراں دی اکّ لڑی بنائی۔&lt;ref name=&quot;Outlook&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001|title=The Self, Out There|last=Ravindran|first=Shruti|date=2 جولائی 2007|work=Outlook, India|access-date=5 دسمبر 2013|accessdate=2023-03-24|archivedate=2012-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121017060038/http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001}}&lt;/ref&gt;

اسنے 'سنہیرے سپنے' (سنہرے سپنے) دے نال ایہناں فوٹو-رومانس لڑی نوں جاری رکھیا جو ۱۹۹۸ دے مودینگر، دلی وکھے کھوج قومانتری ورکشاپ دوران ساکار ہویا سی جتھے اسنے شہری وردی وچ پہنے اکّ اوسط مدھ-ورگی گھریلو عورت دی سوچ نوں حاصل کرن دی کوشش کیتی سی۔ ہاؤسکوٹ اتے پیٹیکوٹ دا، اتے اسدی بدلی ہؤمے، اکّ سنہری پھروک وچ اکّ بپھینٹ ہیئرسٹائل والی کڑی۔&lt;ref name=&quot;Portrait&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|title=Portrait of an artist as an actress|date=16 دسمبر 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=5 دسمبر 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20030624165518/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|archive-date=24 جون 2003|accessdate=2023-03-24|archivedate=2003-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030624165518/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm}}&lt;/ref&gt; اسنے ۲۰۰۲ وچ 'درد-اے-دل' (د اینگئیشڈ ہارٹ) ورگیاں ہور فوٹو-رومانس لڑی دے نال اسدا پالن کیتا، چاوڑی بازار، دلی وچ اکّ برتانتک فوٹو کرم سیٹ کیتا گیا؛ اتے 'بمبے فوٹو سٹوڈیؤ' اکّ پروجیکٹ جو اسنے ۲۰۰۰-۰۳ توں شروع کیتا سی۔&lt;ref name=&quot;Bose&quot; /&gt; ۲۰۰۴ وچ، اسدا پروجیکٹ 'دکھنی بھارت دیاں مول عورتاں'، بریٹیش فوٹوگرافر کلیر ارنی دے نال کارجمہارت فوٹوگرافی دا اکّ شراکت دار پروجیکٹ، فوٹوگرافی نوں اکّ نسلی سائنسی ٹول وجوں ویکھدا اے اتے 'مول' عورت دے مشہور چتراں نوں وگاڑدا اے۔&lt;ref name=&quot;Artnews&quot; /&gt;

فوٹو دے پردرشنکاری پہلو نوں ویڈیو فلماں تک وستار کردے ہوئے، اسنے ۲۰۰۵ وچ پیرس وچ کلاکار دے ٹھہرن دی کہانی نوں بیان کردے ہوئے، اکّ گوتھک تھرلر دی سٹائل وچ فکشن دا کم، 'پیرس آٹم' بنایا۔ بلیک اینڈ وائٹ سٹل فوٹواں دی ۳۵ منٹ دی فلم گیلری زرچر، پیرس، فرانس وچ کھلی اے اتے دنیا بھر وچ وکھ-وکھ تھاواں اُتے پریمیئر کیتی گئی اے۔&lt;ref name=&quot;Bose&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot; /&gt; اسدی آخری فلم، 'قومی کھیر اتے دیسی سلاد'، ۲۰۰۷ وچ بنی اکّ گیاراں منٹ دی فلم، اسدی ماں اتے سسّ دیاں پکواناں دیاں کتاباں وچوں سامان دی ورتوں کرن بارے سی اتے آزادی توں بعد دے بھارتی پروار اُتے اکّ طنزیہ نظارہ اے۔&lt;ref name=&quot;Video Films&quot;&gt;{{cite news|author=Staff Reporter|title=Pushpamala comes up with two new works|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/pushpamala-comes-up-with-two-new-works/article1843071.ece|accessdate=5 دسمبر 2013|newspaper=The Hindu|date=16 مئی 2007}}&lt;/ref&gt;

پشپمالا این۔ دے کم دی اکثر امریکی کلاکار سنڈی شرمن نال تلنا کیتی جاندی رہی اے۔&lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot; /&gt;

== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:زندہ لوک]]
[[گٹھ:جم ۱۹۵۶]]
[[گٹھ:جم 1956]]</text>
      <sha1>9ja8sh4lqyze5aen19j0oazwawomioq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پاکستان وچ آنے والے زلزلےآں دی لسٹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119817</id>
    <revision>
      <id>711829</id>
      <parentid>640354</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6324" sha1="ki4dsxet818oq4qz69xds4i5uzv4t8r" xml:space="preserve">{{خانہ معلومات پہاڑ}}[[تصویر:Sesimic hazard zones of-Pakistan.png|thumb|400px|زلزلہ hazard zones of پاکستان]]
پاکستان برصغیر دے شمال مغربی جانب اُتے واقع اے تے بھارتی تے یوریشین ٹیکٹونک دونے پلیٹاں اس علاقے وچ حاوی نيں۔ [[سندھ]] تے [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] صوبے بھارتی پلیٹاں دے شمال مغربی کونے دے افقی سمت جدو‏ں کہ [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]] تے [[خیبر پختونخوا]] دا بوہت‏ے علاقہ یوریشین پلیٹاں دے افقی سمت واقع اے جو بنیادی طور اُتے [[سطح مرتفع ایران]]، [[مشرق وسطی]] دے کچھ حصےآں تے [[وسط ایشیا]] اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ لہذا، اس د‏ی [[زلزلہ|زلزلےآں]] د‏‏ی اک تریخ ا‏‏ے۔ [[شمالی علاقہ جات (پاکستان)|شمالی علاقہ جات]] تے [[آزاد کشمیر]] بنیادی طور اُتے وسطی ایشیا وچ افق اُتے بھارتی پلیٹ دے کنارے دے نال نال نيں کیونجے ایتھ‏ے دو ٹیکٹونک پلیٹاں آپس وچ دے ٹکرا رہیاں نيں لہذا ایتھ‏ے شدید تر [[زلزلہ|زلزلےآں]] د‏‏ی کثرت اے 

{{clr}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
!تریخ
!ضلع/صوبہ
!شدت
!
![[ایم ایم آئی]]
!اموات
!زخمی
!ہور
!
|-
|[[25 دسمبر]] [[2012ء]]
|
|6.3
|
|
|4
|100
|
|
|-
|[[ہندوکش زلزلہ 2015ء|26 اکتوبر 2015ء]]
|
|7.5
|
|
|363
| 1,200
|
|-
|[[2014ء پاکستان زلزلہ|8 مئی 2014ء]]
|[[سندھ]]
|4.5
|M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;
|
|2
|50
|
|
|-
|[[پاکستان زلزلہ 2013]]
|[[ضلع آواران]]، [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]]
|6.8
|
|
|400
|
|
|
|-
|[[پاکستان زلزلہ 2013]]
|[[ضلع آواران]]، [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]]
|7.7
|
|
|825
|700
|
|
|-
|[[2011ء دالبدین زلزلہ|2011-01-18]]
|
|7.2
|
|
|2
|Many
|
|
|-
|[[پاکستان وچ زلزلہ 2008ء]]
|[[ضلع زیارت]]، [[کوئٹہ]]
|6.4
|
|
|215
|200
|
|
|-
|[[زلزلۂ کشمیر 2005ء]]
|[[آزاد کشمیر]]، [[اسلام آباد]] تے [[خیبر پختونخوا]]
|7.6
|
|
|86,000–87,351
|
|
|
|-
|1992-05-20
|شمالی پاکستان
|6.0
|M&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;
|
|36
|100
|
|{{harvnb|NGDC}}
|-
| 1983-12-31
| ہندو کش / شمالی پاکستان
|7.2
|M&lt;sub&gt;b&lt;/sub&gt;
|VII
| 12–26
| 60–483
| Severe
| {{harvnb|NGDC}}
|-
|[[1975ء]] ہنزہ زلزلہ|1974-12-28]]
|[[وادی ہنزہ|ہنزہ]]، [[ہزارہ]] تے [[سوات (پاکستان)|سوات]] ضلعے; [[خیبر پختونخوا]]
|6.2
|
|
|5,300
|
|
|
|-
|[[1945ء بلوچستان زلزلہ|1945-11-28]]
|بلوچستان
|8.1
|
|
|300–4,00
|
|سونامی
|
|-
|[[1935ء کوئٹہ زلزلہ|1935-05-31]]
|[[علی جان]]، بلوچستان
|7.7
|
|
|30,000–60,000
|
|
|
|-
|1931-08-27
|مچ، بلوچستان
|7.4
|
|
|
|
|
| &lt;ref name=Quittmeyer_p792 /&gt;
|-
|1931-08-24
|شارغ وادی، بلوچستان
|7
|
|
|
|
|
| &lt;ref name=Quittmeyer_p792 /&gt;
|-
|1909-10-21
|[[سبی]]، بلوچستان
|7
|
|
|100
|
|
| &lt;ref name=Quittmeyer_p792&gt;{{harvnb|Quittmeyer|Jacob|1979|p=792}}&lt;/ref&gt;
|-
|1892-12-20
|[[ضلع قلعہ عبداللہ]]، بلوچستان
|6.8
|
|
|
|
|[[چمن فالٹ]]
| &lt;ref name=Quittmeyer_p807 /&gt;
|-
|1865-01-22
|[[پشاو‏ر]]
|6
|
|
|
|
|
| &lt;ref name=Quittmeyer_p807&gt;{{harvnb|Quittmeyer|Jacob|1979|p=807}}&lt;/ref&gt;
|-
|1852-01-24
|[[کہان]]، [[بلوچستان (پاکستان)|بلوچستان]]
|8
|
|
|
|
|
| &lt;ref name=Quittmeyer_p806 /&gt;
|-
|1827-09-24
|[[لاہور]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]
|7.8
|
|
|1,000
|
|
| &lt;ref name=Quittmeyer_p806&gt;{{harvnb|Quittmeyer|Jacob|1979|p=806}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[1819ء رن کچھ زلزلہ|1819-06-16]]
|[[الہ بند]]، سندھ
|7.7–8.2
|M&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;
|XI
|&gt;1,543
|
|
|
|-
|1668-05-02
|شہبندر، سندھ
|7.6
|
|
|50,000
|
|
| &lt;ref name=Quittmeyer_p805 /&gt;
|-
|893–894
|[[شہداد پور[سندھ]]
|8
|
|
|150,000
|
|
| &lt;ref name=Quittmeyer_p805&gt;{{harvnb|Quittmeyer|Jacob|1979|p=805}}&lt;/ref&gt;
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;9&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;small&gt;The inclusion criteria for adding events are based on [[Wikipedia:WikiProject earthquakes|WikiProject earthquakes]]' [[Wikipedia:WikiProject earthquakes/notability guidelines|notability guideline]] that was developed for stand alone articles. The principles described are also applicable to lists. In summary, only damaging, injurious, or deadly events should be recorded.&lt;/small&gt;
|}

== حوالے ==
{{حوالے|2}}

'''مآخذ'''
{{refbegin}}
* {{citation|title=Significant earthquake Database|url=https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/form?t=101650&amp;s=1&amp;d=1|author=NGDC|publisher=[[National Geophysical Data Center]]، [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]|doi=10.7289/V5TD9V7K|تاريخ-الوصول=2023-03-25|تاريخ-الأرشيف=2019-12-11|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191211234104/https://www.ngdc.noaa.gov/nndc/struts/form?t=101650&amp;s=1&amp;d=1|url-status=dead}}
* {{citation|title=Historical and modern seismicity of pakistan, Afghanistan, northwestern India, and southeastern Iran|url=http://bssa.geoscienceworld.org/content/69/3/773.short|first=R. C.|last=Quittmeyer|first2=K. H.|last2=Jacob|year=1979|journal=Bulletin of the Seismological Society of America|publisher=[[Seismological Society of America]]|volume=69|number=3|pages=773–823}}
{{refend}}

== باہرلے جوڑ ==
* [http://earthquake.usgs.gov/regional/world/events/1974_12_28.php شمالی پاکستان 1974 دسمبر 28 12:11:43 یو ٹی سی شدت 6.2]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090909212933/http://earthquake.usgs.gov/regional/world/events/1974_12_28.php |date=2009-09-09 }} [[United States Geological Survey|USGS]] اخڈ کردہ جون 2009ء

[[گٹھ:پاکستان وچ زلزلے]]
[[گٹھ:پاکستان وچ واقعات دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:زلزلے بلحاظ ملکاں دیاں فہرستاں]]
[[گٹھ:Short description is different from Wikidata]]</text>
      <sha1>ki4dsxet818oq4qz69xds4i5uzv4t8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>انٹاریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120387</id>
    <revision>
      <id>711899</id>
      <parentid>622027</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:31:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6489" sha1="1815fxgsfxcey4odl0u974164fsipsi" xml:space="preserve">{{معلومات لباس}}
'''انٹاریا''' ( [[انگریزی]] :{{Transliteration|sa|ISO|antarīya}} ) [[بھارت دی تریخ|پرانے بھارت]] دا اکّ ہیٹھلے سریر دا کپڑا اے۔ ایہہ لتاں وچوں لنگھدی کپاہ دی اکّ لمبی چٹی جاں رنگین پٹی ہندی اے، جو پچھلے پاسے ٹکی ہوئی ہندی اے اتے لتاں نوں ڈھلی ڈھنگ نال ڈھکدی اے، پھر لتاں دے اگے لمبیاں پلیٹاں وچ وہِ جاندی اے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.&amp;pg=PT94|title=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|last=Nair|first=Rukmini Bhaya|last2=deSouza|first2=Peter Ronald|date=2020-02-20|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-350-03925-4|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l7naMj1UxIkC&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.&amp;pg=PA172|title=Sanskrit Play Production in Ancient India|last=Mehta|first=Tarla|date=1995|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-1057-0|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G9eHPXL6UE0C&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.&amp;pg=PA62|title=Costumes and Ornaments as Depicted in the Sculptures of Gwalior Museum|last=Ayyar|first=Sulochana|date=1987|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-002-4|pages=62|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NhVWAAAAYAAJ&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.|title=Ancient Indian Heritage, Varahamihira's India: Historical geography, religion, and society|last=Shastri|first=Ajay Mitra|last2=Varāhamihira|date=1996|publisher=Aryan Books International|isbn=978-81-7305-081-7|pages=224|language=en}}&lt;/ref&gt;

== اتہاس ==
انتریا [[رامائن]] اتے [[مہامبھارت|مہابھارت]] وچ ذکر کیتا اکّ پرانے کپڑا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V4-Su0whKa0C&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.&amp;pg=PA72|title=India's Immortal Comic Books: Gods, Kings, and Other Heroes|last=McLain|first=Karline|date=2009|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-22052-3|pages=72|language=en}}&lt;/ref&gt; ہندو [[دیوتا|دیوی دیوتیاں]] نوں [[برصغیر]] وچ دست کاری وچ اتریا اتے انتریا پہنے دیکھیا جا سکدا اے،&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XmhDAAAAYAAJ&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.|title=Ancient India|date=1950|publisher=Director General of Archaeology in India.|pages=37|language=en}}&lt;/ref&gt; خاص کرکے ہندو مندراں وچ اتے دیسی کیلنڈراں وچ چتراں وچ۔

جویں کہ 6ویں صدی عیسیٰ مشرق دوران بودھی [[پالی بولی|پالی]] ساہت وچ ذکر کیتا گیا اے، [[ساڑھی|ساری]] {{Transliteration|sa|ISO|śāṭikā}} ( Sanskrit ) انتریا دا اکّ ترقی یافتہ روپ اے، جو کہ پرانے دور وچ عورتاں ولوں پہنے جان والے تنّ-ٹکڑے پہراوے وچوں اکّ سی۔&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u6XFDwAAQBAJ&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.&amp;pg=PT94|title=Keywords for India: A Conceptual Lexicon for the 21st Century|last=Nair|first=Rukmini Bhaya|last2=deSouza|first2=Peter Ronald|date=2020-02-20|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-350-03925-4|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l7naMj1UxIkC&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.&amp;pg=PA172|title=Sanskrit Play Production in Ancient India|last=Mehta|first=Tarla|date=1995|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-1057-0|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G9eHPXL6UE0C&amp;q=An+antariya+is+a+lower+garment+from+ancient+India.&amp;pg=PA62|title=Costumes and Ornaments as Depicted in the Sculptures of Gwalior Museum|last=Ayyar|first=Sulochana|date=1987|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-002-4|pages=62|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QO2BAAAAMAAJ&amp;q=Stanapatta|title=Fashion Styles of Ancient India: A Study of Kalinga from Earliest Times to Sixteenth Century Ad|last=Prasad Mohapatra|first=Ramesh|publisher=B.R. Publishing Corporation|year=1992|isbn=9788170187233|page=35}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Prachya Pratibha, 1978 &quot;Prachya Pratibha, Volume 6&quot;، p. 121&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Agam Kala Prakashan, 1991 &quot;Costume, coiffure, and ornaments in the temple sculpture of northern Andhra&quot;، p. 118&lt;/ref&gt;

== ووکیبولری ==
انتریا لئی [[سنسکرت بولی|سنسکرت]] دا شبد انتریا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2018-05-06 |title=Antariya, Antarīya: 7 definitions |url=https://www.wisdomlib.org/definition/antariya |access-date=2020-12-09 |website=www.wisdomlib.org}}&lt;/ref&gt; گرنتھاں وچ اس ویلے دیاں عورتاں دے ہیٹھلے کپڑیاں نوں وکھ-وکھ روپاں وچ انبرا، امسکا، انتریا، نواسن، پردھان، واسنا، وسترم، واسا اتے سولی کیہا گیا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Fashion Styles of Ancient India: (a Study of Kalinga from Earliest Times to Sixteenth Century A.D.)|url=https://archive.org/details/fashionstylesofa0000moha|last=Mohapatra|first=Ramesh Prasad|date=1992|publisher=B.R. Publishing Corporation|isbn=978-81-7018-723-3|pages=[https://archive.org/details/fashionstylesofa0000moha/page/n57 26]|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ورتو ==
انٹاریا عام طور اُتے بریک سوتی جاں ریشم دا بنیا ہندا سی۔ ایہہ عام طور اُتے اتریا دے نال جوڑ کے ورتیا جاندا سی۔

== مورتاں==
&lt;gallery&gt;
تصویر:Ajanta Paintings.jpg|''چولی'' (بلاؤز) اتے انٹاریا وچ عورتاں {{circa|320 CE}}، [[گپتا سلطنت]]
تصویر:In Welcome of Buddha - ACCN 34-2542 - Government Museum - Mathura 2013-02-24 5941.JPG|انتریا اتے [[اتریا]] وچ مرداں نوں درساؤندی راحت، پہلی صدی سی۔ای
&lt;/gallery&gt;

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[ساڑھی]]
*[[سٹینا پٹہ]]
== حوالے ==
{{حوالے}}
[[گٹھ:بھارتی پہناوا]]</text>
      <sha1>1815fxgsfxcey4odl0u974164fsipsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کرناٹکا کرکٹ ٹیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121176</id>
    <revision>
      <id>711852</id>
      <parentid>641202</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11962" sha1="c74k6w77x46yuphpkqfbudd9a1rpqkl" xml:space="preserve">{{Infobox cricket team
|name        = کرناٹکا کرکٹ ٹیم
|image = [[Image:Chinnaswamystadium.jpg|250px]]
|captain       = [[منیش پآنڈے]]
| coach          = دے وی ششی کانت
|founded       = 1933
|ground        = [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم]], [[بنگلور]]
|capacity      = 35,000&lt;ref&gt;https://www.iplt20.com/venues/5/m-chinnaswamy-stadium&lt;/ref&gt;
|owner         = [[کرناٹک سٹیٹ کرکٹ ایسوسی ایشن]]
|         title1 = [[رنجی ٹرافی]]
|     title1wins = 8
|         title2 = [[ایرانی کپ]]
|     title2wins = 6
|         title3 = [[وجے ہزارے ٹرافی]]
|     title3wins = 4
|         title4 = [[سید مشتاق علی ٹرافی]]
|     title4wins = 2
|website       = [http://www.ksca.cricket/ KSCA]
}}
'''کرناٹک کرکٹ ٹیم''' گھریلو [[کرکٹ]] مقابلےآں وچ [[بھارت|بھارتی]] ریاست [[کرناٹک]] د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ ایہ روايتی طور اُتے گھریلو سرکٹ د‏‏ی سب تو‏ں مضبوط ٹیماں وچو‏ں اک رہی اے تے اس نے [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|ہندوستانی کرکٹ ٹیم]] دے بوہت سارے مشہور کھلاڑی پیدا کيتے نيں۔ 1973ء وچ ریاست میسور دا باضابطہ طور اُتے ناں بدل ک‏ے کرناٹک ہوݨ تو‏ں پہلے اسنو‏ں '''میسور کرکٹ ٹیم''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ اس نے اٹھ بار [[رنجی ٹرافی]] جِتی اے تے چھ بار دوسرے نمبر اُتے آئی اے (بشمول دو رنر اپ پوزیشن میسور ٹیم دے لئی)۔ ٹیم دا ہوم گراؤنڈ [[بنگلور|بنگلورو]] دا [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم]] ا‏‏ے۔ 2010ء د‏‏ی دہائی وچ کرکٹ دے بنیادی ڈھانچے وچ اک وڈا زور سی تے ہن تک، [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم|بنگلورو]] ، میسور ، ہبلی دے میداناں نو‏‏ں [[رنجی ٹرافی]] ، وجے ہزارے ٹرافی تے کرناٹک پریمیئر لیگ وچ مسلسل استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
=== مقابلہ د‏‏ی تریخ ===
[[فائل:Kumble edited.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Kumble_edited.jpg/220px-Kumble_edited.jpg|سجے|thumb| [[انیل کمبلے]] انہاں چار بولرز وچو‏ں اک نيں جنہاں نے 600 تو‏ں ودھ ٹیسٹ وکٹاں حاصل کيتی نيں۔]]
کرناٹک نے ہندوستان دے جنوبی حصے تو‏ں کچھ بہترین کرکٹرز پیدا کيتے نيں۔ 90 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اک وقت سی جدو‏ں 11 وچو‏ں 8 کھلاڑی کرناٹک تو‏ں سن تے 1996ء تو‏ں 2001ء تک ریاست کرناٹک دے تقریباً 4-5 کھلاڑی مسلسل ہندوستانی ٹیم د‏‏ی نمائندگی ک‏ر رہ‏ے سن ۔کرناٹک اس دہائی (2010-19ء) د‏‏ی سب تو‏ں ودھ غالب گھریلو کرکٹ ٹیم رہی اے، جس نے 2 رنجی ٹرافی، 2 ایرانی کپ، 4 وجے ہزارے ٹرافی تے 2 سید مشتاق علی ٹرافی ٹائٹل جتے نيں۔ ایہ دے [[کے ایل راہول|ایل راہول]] ، [[منیش پآنڈے]] ، [[کارون نائر|کرون نائر]] ، شریاس گوپال تے [[کرشنپا گوتم]] جداں کئی نوجوان کھلاڑیاں جداں [[ونے کمار]] ، [[ابھیمنیو متھن]] ، [[سری ناتھ اروند]] ، [[رابن اتھاپا|رابن اتھپا]] تے سی ایم گوتم د‏‏ی موجودگی وچ ابھرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا ا‏‏ے۔90ء د‏‏ی دہائی وچ ، کرناٹک ممبئی دے نال غالب سی، 1995/96، 1998/99ء تے 1997/98 ءکے سیزن وچ رنجی ٹرافی جِت کر بالترتیب [[تامل ناڈو کرکٹ ٹیم|تمل ناڈو]] ، [[مدھیہ پردیش کرکٹ ٹیم|مدھیہ پردیش]] تے [[اتر پردیش کرکٹ ٹیم|اتر پردیش]] دے خلاف فائنل جِتیا۔ رنجی ٹرافی وچ ایہ مضبوط دوڑ [[راہول ڈریوڈ]] ، [[انیل کمبلے]] ، [[جواگل سری ناتھ]] ، [[سنیل جوشی]] ، [[وینکٹیش پرساد]] ، [[وجے بھردواج]] تے [[ڈوڈا گنیش]] جداں کھلاڑیاں دے ابھرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں سی جنہاں وچو‏ں سبھی ملک د‏‏ی نمائندگی کردے رہے۔اس تو‏ں پہلے، [[ای اے ایس پرسنا]] ، [[بھاگوت چندر شیکھر|بھگوت چندر شیکھر]] ، [[گنڈاپا وشواناتھ|گنڈپا وشواناتھ]] ، [[راجر بنی]] ، [[برجیش پٹیل]] ، [[رگھو رام بھٹ|رگھورام بھٹ]] تے [[سید کرمانی]] د‏‏ی ٹیم نے 1973–82ء دے درمیان 10 سال دے عرصے وچ کرناٹک نو‏‏ں 3 رنجی ٹائٹل (تے 3 رنر اپ ٹائٹل) جتوایا۔ایرانی ٹرافی وچ ، کرناٹک نے چھ بار جِتیا اے تے دو بار ریسٹ آف انڈیا ٹیم دے خلاف شکست کھادی اے ۔ٹیم نے 2007-08ء دے سیزن وچ اچھی کارکردگی دکھادی چونکہ بین الاقوامی کھلاڑیاں نو‏‏ں اپنی قومی ذمہ داریاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اسکواڈ دے اندر تے باہر جانا پيا، اس لئی ٹیم مختصر مدت وچ ہوݨ والی تبدیلیاں دے نال اچھی طرح تو‏ں ایڈجسٹ نئيں ہوسک‏ی۔کرناٹک د‏‏ی اک نوجوان یونٹ نے 2009-10ء دے سیزن وچ اچھی کارکردگی دا مظاہرہ کيتا تے آرام تو‏ں فائنل وچ جگہ بݨائی۔ فائنل میسورو دے دلکش گنگوتری گلیڈس وچ ہويا، جتھے کرناٹک، پورے گھر دے ہجوم د‏‏ی حمایت تو‏ں، اک پرجوش کارکردگی دے نال سامنے آیا لیکن ممبئی تو‏ں صرف 6 رنز تو‏ں ہار گیا۔ [[منیش پآنڈے]] 9 میچاں وچ 882 رنز دے نال سیزن دے سب تو‏ں ودھ سکورر سن ۔2013-14ء دے سیزن وچ [[ونے کمار]] د‏‏ی کپتانی وچ ٹیم حیدرآباد وچ کھیلے گئے فائنل وچ مہاراشٹرا نو‏‏ں 7 وکٹاں تو‏ں ہرا کر فاتح بن ک‏ے ابھری۔ انہاں نے ايس‏ے سیزن وچ ایرانی ٹرافی (بمقابلہ ریسٹ آف انڈیا) تے وجے ہزارے ٹرافی (ڈومیسٹک ون ڈے ٹورنامنٹ) جِت کر اک تاریخی تگنا مکمل کيتا۔ کرناٹک نے 2014-15ء دے سیزن وچ وی اپنا تسلط برقرار رکھا۔ سب تو‏ں پہلے، انہاں نے وجے ہزارے ٹرافی دا کامیابی تو‏ں دفاع کیتا، پنجاب دے خلاف فائنل وچ 156 رنز تو‏ں کامیابی حاصل کيتی۔ انہاں نے رنجی ٹرافی وچ وی شاندار رن بنائے سن تے ممبئی وچ [https://web.archive.org/web/20150314065130/http://www.espncricinfo.com/india/engine/match/776183.html فائنل] وچ تمل ناڈو نو‏‏ں اک اننگز تے 217 رنز تو‏ں شکست دے ک‏ے ٹرافی اپنے ناں د‏‏ی سی۔ [[کارون نائر]] نے 328 رنز بنائے، جو رنجی ٹرافی دے فائنل وچ ہن تک دا سب تو‏ں وڈا انفرادی اسکور اے ( [[گل محمد]] دے 319 تو‏ں بہتر، 1946/47ء دے سیزن دے فائنل وچ اسکور کيتا گیا سی)۔ ونے کمار رنجی فائنل وچ پنج وکٹ لینے تے سنچری بنانے والے پہلے کپتان بن گئے۔ اس دے بعد ہوݨ والے ایرانی ٹرافی دے [http://www.espncricinfo.com/irani-cup-2014-15/engine/match/776117.html کھیل] وچ ، انہاں نے ریسٹ آف انڈیا د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں 246 رنز تو‏ں شکست دتی تے ٹرافی اپنے پاس رکھی۔ ایسا کرنے تو‏ں، انہاں نے نہ صرف پچھلے سیزن دا تاریخی تگنا دہرایا، بلکہ اوہ ایرانی کپ جیتنے والی دوسری ڈومیسٹک ٹیم (بمبئی دے بعد) وی بن گئی۔کرناٹک دا 2015–16ء دا رنجی سیزن معمولی رہیا، جس وچ لیگ مرحلے وچ 2 جیت، 1 ہار تے 5 ڈریا ہوئے۔ اوہ ناک آؤٹ دے لئی کوالیفائی نئيں کر سک‏‏ے۔ کرناٹک د‏‏ی واحد شکست مہاراشٹر دے خلاف اپنے آخری لیگ کھیل وچ ہوئی، جس نے 37 فرسٹ کلاس میچاں (20 جیت، 17 ڈریا) دے ناقابل شکست سلسلے نو‏‏ں ختم کر دتا جو نومبر 2012 تک پھیلا ہويا سی۔ کرناٹک نے اپنے 6 لیگ گیمز وچو‏ں 4 جیتنے دے باوجود وجے ہزارے ٹرافی وچ وی ناک آؤٹ دے لئی کوالیفائی نئيں کيتا۔ 2016-17 ءکے رنجی سیزن وچ ، کرناٹک نے کوارٹر فائنل تک اچھی دوڑ لگائی، جتھے اسنو‏ں تمل ناڈو نے کم اسکورنگ گیم وچ [http://www.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/match/1053693.html شکست دتی] ۔کرناٹک نے 2017–18ء دے رنجی سیزن وچ زبردست دوڑ لگیا دتی، اس نے 4 فتوحات تے 2 ڈراز حاصل کيتے تے گروپ A وچ سرلسٹ رہ‏‏ے۔ کوارٹر فائنل وچ انہاں دا مقابلہ ممبئی تو‏ں ہويا تے انہاں نو‏ں [http://www.bcci.tv/ranji-trophy-2017-18/match/85 اننگز د‏‏ی شکست]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503213055/http://www.bcci.tv/ranji-trophy-2017-18/match/85 |date=2018-05-03 }} ہوئی۔ پ‏ر، انہاں نو‏ں سیمی [http://www.bcci.tv/ranji-trophy-2017-18/match/90 فائنل]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503193720/http://www.bcci.tv/ranji-trophy-2017-18/match/90 |date=2018-05-03 }} وچ ودربھ دے ہتھو‏ں 5 رن تو‏ں دل دہلا دینے والی شکست دا سامنا کرنا پيا تے اوہ مقابلے تو‏ں باہر ہو گئے۔ [[ماینک اگروال|میانک اگروال]] (1160 رنز) تے [[کرشنپا گوتم]] (34 وکٹاں) سیزن دے بہترین کارکردگی دکھانے والے سن ۔2018-19 ءگھریلو سیزن وچ ، کرناٹک نے اپنا پہلا T20 ٹائٹل جِتیا سی۔ انہاں نے سید مشتاق علی ٹرافی دے [https://www.espncricinfo.com/series/8661/scorecard/1175045/maharashtra-vs-karnataka-final-syed-mushtaq-ali-trophy-2018-19 فائنل] وچ مہاراشٹرا نو‏‏ں 8 وکٹاں تو‏ں شکست دتی۔ انہاں نے 2019-20ء دے سیزن وچ اپنے ٹائٹل دا دفاع کيتا جدو‏ں انہاں نے فائنل وچ تمل ناڈو نو‏‏ں 1 رن تو‏ں شکست دتی۔
[[فائل:RahulDravid.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/RahulDravid.jpg/150px-RahulDravid.jpg|کھبے|thumb|150x150px| [[راہول ڈریوڈ]] نے 1995-96ء تے 1997-98ء رنجی ٹرافی دونے دے فائنلز وچ سنچریاں بنایاں۔]]

=== مشہور کھلاڑی ===
کرناٹک دے کھلاڑی جنہاں نے ٹیسٹ ڈیبیو دے سال دے نال ہندوستان دے لئی ٹیسٹ کرکٹ کھیلی اے:

== حوالے ==
{{حوالے}}

[[گٹھ:1933ء وچ قائم ہوݨ والے کرکٹ کلب]]
[[گٹھ:بھارت وچ 1933ء دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:کرناٹک وچ کرکٹ]]
[[گٹھ:بھارت د‏‏یاں فرسٹ کلاس کرکٹ ٹیماں]]</text>
      <sha1>c74k6w77x46yuphpkqfbudd9a1rpqkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پسوں بَلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121840</id>
    <revision>
      <id>711834</id>
      <parentid>706362</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36026" sha1="2e8sdrd7guia47j6azurobekuql5a65" xml:space="preserve">{{معلومات-نسلی-گروہ}}[[تصویر:Sacrifice_boar_Louvre_G112.jpg|thumb|پرانے یونان وچ اکّ سور دی قربانی (tondo توں اکّ ایٹک لال-چتر کپ، ۵۱۰-۵۰۰ ایپو، ایپیڈورموس چترکار، [[لوور عجائب گھر|لوور]] مجموعہ) ]]
'''پشو بَلی یا جانور قربانی''' [[دھرم|مذہبی]] پرتھا جاں کسے دیوی دیوتے نوں خوش کرن جاں رکھن لئی اکّ پشو دی بَلی دین دی پرتھا اے۔ ایہہ پرتھا سارے [[یورپ]] اتے پرانے نیڑ مشرق وچ اتر-پراتنتا یعنی مدھکال شروع ہون توں پہلاں دے دور تک بڑی عام رہی اے۔ اتے کجھ سبھیاچاراں جاں دھرماں وچ اج وی جاری اے۔ جتھے ایہہ سی، اتھے [[انسانی قربانی|انسانی بَلی]]، ہمیشہ بہت گھٹ سی۔

بَلی والے پشو سارا جاں اسدا کوئی حصہ وی بھیٹ کیتا جا سکدا اے؛ پرانے اتے جدید یونانیاں وانگ کجھ سبھیاچار، بَلی والے پشو دے سبھ دے کھان والے حصے کھا لیندے، اتے باقی ہوم دے طور تے آگنی بھیٹ کر دیندے سن۔ پرانے ابرانیاں سمیت ہور کی سارا جانور آگنی بھیٹ کر دیندے سن، جس نوں ہولوکاسٹ (بلی) کیہا جاندا سی۔

پشو بَلی دا، عام طور تے مذہبی طور تے تجویز ڈھنگاں نال غذا دے طور تے عام کھپت لئی پشو قتل نالوں فرق اے۔ 
[[تصویر:Sassari_-_Complesso_prenuragico_di_Monte_d'Accoddi_(30).JPG|thumb| [[سارڈینیا]] وچ مونٹ ڈی ایکوڈی دیاں جگویدیاں وچوں اک، جتھے جانوراں دی بَلی چلی لئی ہو سکدی اے. ]]
اتر-پتھر جگّ دے انقلاب دوران، مڈھلے لوک شکار توں [[کھیتی باڑی دا اتہاس|کھیتی باڑی]] ول جان لگے سن، جس نال مویشیاں دا پالن-پوشن پرچلت ہو گیا۔ ہومو نیکانس وچ پیش کیتے گئے اکّ تھیوری وچ، متھہاسکار وولٹر برکیٹ سجھاء دیندے ہن کہ جانوراں دی انو سندھان بَلی شاید پرانے شکار دے انسندھاناں دا ہی ترقی یافتہ روپ سکدا اے، کیونکہ خوراک سپلائی وچ [[شکار]] دی تھاں پالتو پشوآں نے لے لئی سی۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Homo Necans: The Anthropology of Ancient Greek Sacrificial Ritual and Myth|url=https://archive.org/details/homonecansanthro0000burk|publisher=University of California|others=trans. Peter Bing|year=1983|isbn=0-520-05875-5|location=Berkeley}}&lt;/ref&gt;

== مشرق-اتہاس ==
[[پرانے مصر]] پسوں پالن وچ سبھ توں اگے سی، اتے سبھ توں پہلاں دے کجھ آثار قدیمہ -ثبوت دسدے ہن کہ جانوراں دی بَلی مصر توں شروع ہندی اے۔ مصر دے سبھ توں پرانے قبرستان جیہناں وچ پشوآں دیاں ہڈیاں ہن جو اپری مصر دے بدری سبھیاچار وچ ملے ہن، جو ۴۴۰۰ توں ۴۰۰۰ ایپو دے وچکار پنپیا سی۔&lt;ref name=&quot;flores&quot;&gt;{{Cite book|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/12533/1/NQ45758.pdf|title=Funerary Sacrifice of Animals in the Egyptian Predynastic Period|last=Flores, Diane Victoria|date=2003}}&lt;/ref&gt; بھیڈاں اتے بکریاں اکّ جگہ تے اوہناں دیاں اپنیاں قبراں وچ دفنائیاں ہوئیاں ملیاں سن، جدوں کہ اکّ ہور سائیٹ تے کئی انسانی قبراں دے پیراں وچ ہرناں دے ہڈّ ملے۔&lt;ref name=&quot;flores&quot; /&gt; ہائیراکانپولس وچ ۳۰۰۰ ایپو دے ویلے دے ملے اکّ قبرستان وچ [[ببون|ببوناں]] اتے ہٹوپوٹامی ورگے غیر-گھریلو قسماں سمیت کئیاں قسم دے جانوراں دیاں ہڈیاں ملیاں ہن جیہناں دی بَلی طاقتور سابقہ شہریاں دے اعزاز وچ دتی گئی ہو سکدی اے جاں اوہناں دے سابقہ مالکاں دے نیڑے دفنایا گیا ہو سکدا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/05/150525-ancient-egypt-zoo-pets-hierakonpolis-baboons-archaeology/|title=In Ancient Egypt, Life Wasn’t Easy for Elite Pets|last=National Geographic|date=2015|accessdate=2023-05-01|archivedate=2015-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529005653/http://news.nationalgeographic.com/2015/05/150525-ancient-egypt-zoo-pets-hierakonpolis-baboons-archaeology/}}&lt;/ref&gt; [[ہیروڈوٹس|ہیروڈوٹس دے]] مطابق، بعد دے مصری بنساں وچ جانوراں دیاں بلیاں پالتو پشوآں - بھیڈاں، ڈنگراں، سوراں اتے بطخاں - تک محدود ہو گئی - ہریک قسم دی بَلی دا ذکر کرن لئی کئی کرم کانڈی پرنالیاں سن۔&lt;ref&gt;{{Herodotus|en|2|38|ref}}, {{Herodotus|en|2|39}},{{Herodotus|en|2|40}},{{Herodotus|en|2|41}},{{Herodotus|en|2|42}}&lt;/ref&gt;

۳۰۰۰ عیسوی وچ تانبہ جگّ دے انت تک، کئی سبھیاچاراں وچ جانوراں دی بَلی اکّ عام پرتھا بن چکی سی اتے ایہہ عام طور تے گھریلو پشوآں تک محدود ہو گئی جاپدی سی۔ گتھ وچ ملے پراتتو-ثبوتاں توں پتہ چلدا اے کہ [[کنعان|کنانی لوک]] اپنے پالتو جانوراں وچوں چون کرن دی بجائ بَلی دی خاطر مصر توں بھیڈاں اتے بکریاں نوں برآمد کردے سن۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.archaeology.org/news/4599-160624-israel-imported-animals|title=Ancient Canaanites Imported Animals from Egypt|last=[[Archaeological Institute of America]]|date=2016}}&lt;/ref&gt; یورپ وچ سبھ توں پہلاں جانے جاندے پوتر مرکزاں وچوں اکّ [[سارڈینیا]] وچ موننٹے دا ایکوڈڈی وکھے، بھیڈاں، پشوآں اتے سوراں دی بَلی دے ثبوت کھدائیاں راہیں ساہمنے آئے ہن اتے ایہہ اشارہ ملے ہن کہ اٹلی وچ ۳۰۰۰ ایپو دے قریب اتے بعد وچ وی بَلی دی پرتھا عام رہی ہو سکدی اے۔&lt;ref name=&quot;jones&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ei9ADgAAQBAJ&amp;pg=PA76|title=Behaviour Behind Bones: The Zooarchaeology of Ritual, Religion, Status and Identity|last=Jones O'Day|first=Sharyn|last2=Van Neer|first2=Wim|last3=Ervynck|first3=Anton|publisher=Oxbow Books|year=2004|isbn=1-84217-113-5|pages=35–41}}&lt;/ref&gt; پرانے کریٹ وچ پھائسٹوس دی منوآن بستی وچ خدائیاں نے ۲۰۰۰ توں ۱۷۰۰ ایپو دے دوران پشوآں دی بَلی لئی بیسناں دا خلاصہ کیتا اے۔&lt;ref&gt;[http://themodernantiquarian.com/site/10857/phaistos.html#fieldnotes C.Michael Hogan, ''Knossos Fieldnotes'', The Modern Antiquarian (2007)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416164450/http://themodernantiquarian.com/site/10857/phaistos.html#fieldnotes|date=April 16, 2016}}&lt;/ref&gt;

== پرانے نیڑ مشرق ==
پرانے میسوپوٹامیا، [[مصر]] اتے پرشیا دیاں پرانے نیڑ پوربی سبھیتاواں اتے ابرانیاں وچ جانوراں دی بَلی عام [[مصر|سی]]۔ یونانیاں دے الٹ، جیہناں نے اکتر انساناں دے کھان لئی بَلی دے سبھ توں ودھیا کھان والے حصے رکھ لین نوں دھرمی ٹھہرایا سی، ایہناں سبھیاچاراں وچ سمچے جانور نوں عام طور تے جگویدی دے پاس اگّ تے رکھیا جاندا سی اتے ساڑ دتا جاندا سی، جاں کئی وار اس نوں دفنایا جاندا سی۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; برکٹ (1972), پمپ 8-9, [https://books.google.co.uk/books?id=MkqcxK7i0ggC&amp;printsec=frontcover گوگل بکس] &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

== [[پرانا یونان]] ==
[[تصویر:Sacrifice_to_Athena,_Amphora_from_Vulci,_550-540_BC,_Berlin_F_1686,_141662.jpg|left|thumb| اکّ بلد نوں اتھینا دی جگویدی ول لجایا جاندا اے، جسدی تصویر سجے پاسے اے۔ گلدان، اں. ۵۴۵ ایپو]]
پرانے یونانی دھرم وچ پوجا وچ بھجن اتے دعا نال جگویدی تے گھریلو جانوراں دی قربانی بہتے معاملیاں وچ شامل ہندی سی۔ جگویدی کسے وی مندر دی عمارت توں باہر ہندی سی، اتے ممکن اے کہ اوہ کسے وی مندر نال جڑی ہووے۔ جانور، جو اپنی قسم دا مکمل ہووے، نوں ہاراں بگیرا نال شنگاریا جاندا اتے جلوس وچ جگویدی تے لجایا جاندا، اکّ کڑی جس نے سر تے ٹوکری چکی ہندی اوہ جلوس دی اگوائی کردی۔ ٹوکری وچ چاقو لکایا ہندا۔ وکھ-وکھ ریتاں دے بعد پشو نوں جگویدی اتے وڈھّ دتا جاندا اے، جدوں ایہہ سارے ڈگدا اے ساریاں موجود عورتاں نے &quot;اچیاں چیرویناں سراں وچّ ورلاپ کرنا ہندا ہے&quot;۔ پشو دا خون اکتر کر لیا جاندا اتے جگویدی اتے ڈولھ دتا جاندا اے۔ اس نوں موقعے تے ہی جھٹکا لیا جاندا اے اتے وکھ وکھ اندرونی انگاں، ہڈیاں اتے ہور نہ-کھان یوگ انگاں نوں دیوتے دے حصے وجوں ساڑ دتا جاندا اے، جدوں کہ ماس حصہ لین والیاں دے کھان لئی تیار کرن واسطے سانبھ لیا جاندا اے؛ پرمکھ ہستیاں موقعے تے اس دا سوادی چکھدیاں ہن۔ عام طور تے چمّ نوں ٹینراں نوں ویچن واسطے مندر رکھ لیندا سی۔ ایہہ کہ انسانی قربانی دا دیوتے نالوں زیادہ حصہ انسان ورتدے سن یونانیاں نوں گجھی نہیں سی اتے ایہہ یونانیکامیڈی وچ اکثر مزاحیہ دا موضوع ہندا اے۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; برکرٹ (1985), 2: 1: 1, 2: 1: 2. قربانی دے ہور طرز مقامی فارم لئی، ویکھو [[لافریا (تہوار)]]، [[زینتھیکا]], اتے [[لیکائیا]] . جانور دے لاہے وند ڈویزن نوں واپس جوئیس دے [[پرومیتھسس]] دی چال تے جانا سی]] &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

بَلی لئی ورتے جان والے جانور ترجیح دی ترتیب مطابق، بیل جاں بلد، گئو، بھیڈ (سبھ توں ودھ عام)، بکری، سور (سبھ توں سستے چوپائے سور دے بچیاں سمیت) اتے پولٹری (پر گھٹ ہی کدے ہور پنچھی جاں مچھیاں) ہن۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; برکرٹ (1985): 2: 1: 1; کجھ حدّ تک وکھو-وکھرے جانوراں نوں وکھو-وکھرے دیوتیاں لئی ڈھکواں سمجھیا جاندا سی، زوس اتے پوسیدون لئی بلد توں ایفروڈائیٹ، برکٹ (1985): 2: 1: 4 &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; گھوڑے اتے گدھیاں نوں جیومیٹری سٹائل (۹۰۰-۷۵۰ بی.سی.) وچ کجھ پھلداناں تے دیکھیا جاندا اے، پر ساہت وچ بہت گھٹ ذکر ملدا اے؛ اوہ یونان وچ مقابلتاً دیر نال شروع ہوئے سن، اتے ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ اس معاملے وچ یونانی ترجیحاں پچھے بہت دور تک جاندیاں ہن۔ یونانی لوکاں نوں ایہہ یعقین کرنا پسند سی کہ جانور قربان ہونا خوش قسمتی سمجھدے سی، اتے ایہہ دکھاؤن لئی وکھو-وکھرے ووہاراں دا مطلب کڈھدے سن۔ قربانی والے جانوراں دے کجھ حصیاں دی جانچ کرکے بھوکھبانی رومن جاں ایٹراسکن دھرم جاں پوربی دھرماں دے مقابلے بہت گھٹ اہم سی، مگر پرچلت سی، جگر دی کھاش طور تے جانچ کیتی جاندی سی، اتے اپولو پنتھ دے حصے دے روپ وچ. عام طور تے، گریک نے پنچھیاں دے ووہار دے معائنہ وچ ودھیرے یعقین کردے سن۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; سٹرک، پیٹی (2014). &quot;جانور اتے وبھاجن&quot;، کینپبیلّ، جی.ایل. (ایپھّ.)، ''آکسفورڈ ہینڈبکّ آف اینیملز ان کلاسیکل تھاٹ اینڈ لائیف''، 2014, آکسفورڈ یونیورسٹی پریس DOI: 10.1093 / آکپھورڈہب / 9780199589425.013.019, [https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1186&amp;context=classics_papers اؤنلائین] &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; چھوٹیاں اتے ودھیرے آسان بھیٹاواں لئی، پوتر اگّ اتے دھوپ دے دانے پا دتے جاندے سن،&lt;ref&gt;&lt;div&gt; برکرٹ (1985): 2: 1: 2 &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; اتے شہراں دے باہرلے کسان پودیاں دی کٹائی دے اتپاد دے &quot;پہلے پھلاں&quot; وجوں بھیٹ کردے ہن۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; برکرٹ (1985): 2: 1: 4 &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; بھاویں کہ قربانی دے گرینڈ روپ جس نوں ہیکاٹومب (۱۰۰ بیل) کیہا جاندا اے عمل وچ درجن جاں اس دے نیڑے تیڑے گنتی ہندی سی، مگر وڈے میلیاں وچ بَلی دے پشوآں دی گنتی فوجیڑیاں وچ ہو سکدی سی تے تے ایہناں نوں کھان والیاں دی گنتی ہزاراں ہندی سی۔ ہائرن دی جگویدی اتے پرگمون جگویدی دے وڈا ہیلنیسٹک ڈھانچے اجیہے موقعیاں لئی بنائے گئے سن۔ 
[[تصویر:Greekreligion-animalsacrifice-corinth-6C-BCE.jpg|thumb|پیستا پینل تے اکّ لیلے دی قربانی، کرنتھس، ۵۴۰-۵۳۰ ایپو]]
کجھ پرانے یونانی ساہت وچ اجیہے پرتھاواں دی ہوند دا ثبوت خاص طور تے [[ہومر]] دے مہانکاواں وچ واضع اے۔ کویتاواں وچ مڈھ توں اخیر تک، اس پرتھا دی ورتوں میٹ ورتائے جان والے بھوجاں توں ملدی اے جو خطرے دے ویلے جاں کسے اہم کم توں پہلاں دیوتیاں دی کرپا حاصل کرن لئی کیتے جاندے سن۔ اداہرن وجوں، ہومر دے ''[[اوڈیسی|اوڈیسی وچ]]'' یومیئس اپنے بے پچھان مالک اوڈیسیئس لئی دعا دے نال اکّ سور دی بَلی دندا اے۔ حالانکہ، ہومر دے ''[[الیاڈ|الیاڈ وچ]]''، جو کجھ حدّ تک بہت ہی پہلاں دی یونانی رہتل نوں درساؤندا اے، راجیاں دی ہر دعوت بَلی دے نال شروع نہیں ہندی۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; سراپھیفس دے ''راجے'' ساررا ہریچ '': الیڈ وچ ریتیئل اتے رائل اتھارٹی''، [https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/6164.1-defining-homeric-sacrifice آنلائین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125114458/https://chs.harvard.edu/CHS/article/display/6164.1-defining-homeric-sacrifice |date=2021-01-25 }} ہیلنک سٹڈیز لئی ہارورڈ یونیورسٹی دے سینٹر وچ &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

ایہناں مشرق-ہومرک یگاں وچ دسیاں گئیاں ایہہ قربانی پرتھاواں، ۸ ویں صدی دیاں قربانی پرتھاواں دے روپاں ملدیاں جلدیاں ہن۔ اس توں علاوہ، ساری شاعری وچ، خاص داعوتاں دا انعقاد کیتا جاندا اے جدوں وی دیوتیاں نے لڑائی وچ کسے نشانی جاں کامیابی ولوں اپنی موجودگی درسائی ہندی۔ ٹروئے نوں کوچ کرن توں پہلاں، اس قسم دی پشو بَلی دتی جاندی اے۔ اوڈیسیئس زیوس نوں اکّ میڈھے دی وارتھ بَلی دندا اے۔ ہومر دے مہانکاواں وچ قربانیاں دے موقعے، باہری چیزاں دی بجائے سماج دے ممبر ہون دے ناطے دیوتیاں دے نظرئیے بارے کجھ روشنی پا سکدے ہن، جس نال سماجی تعلقاں دا پتہ چلدا اے۔ منکھاں اتے برہم وچلے رشتیاں نوں بناؤن وچ بَلی پرتھاواں نے وڈی کردار نبھایا۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; مؤلی، ''گریچس آپھربروپھسے''، 1 9 46 &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

ایہہ سجھاء دتا گیا اے کہ عام طور تے اولمپک دیوتیاں توں شونک دیوتیاں نوں وکھ کرن والی گل ایہہ اے کہ ایہناں ہولوکاسٹ بَلی دتی جاندی اے، جتھے کہ بھیٹ نوں پوری طرحاں ساڑ دتا جاندا اے، ایہہ دیوتے مول مشرق-ہیلینک دھرم دے اوشیش ہو سکدے ہن اتے اولمپئن دیوتیاں وچوں بہت سارے پروٹو-گریکاں توں آئے سکدے ہن، جیہناں نے [[بلقان|بالکن جزیرہ نما]] دے دکھنی حصے تے ایپو دے مگرلے تیجے سہنسرکل وچ حاوی رہے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Mycenaean World|url=https://archive.org/details/mycenaeanworld00chad|last=Chadwick|first=John|date=1976|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-29037-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/mycenaeanworld00chad/page/85 85]|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

۳۲۳ ق م وچ [[سکندر اعظم]] دی موت توں بعد ہیلنسٹک دور وچ کئی نویاں فلسفی لہراں نے جانوراں دیاں بلیاں دے اخلاقی پہلوآں تے سؤال کھڑے کرنا شروع کر دتا۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; برکرٹ (1972), 6-7 &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

== ستھیئن ==
&lt;br /&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (April 2017)&quot;&gt;حوالے دی لوڑ&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ہندومتّ ==
[[ہندو دھرم|ہندو]] متّ وچ پشو بَلی دیاں پرتھاواں زیادہتر طاقت واد نال جڑیاں ہوئیاں ہن اتے [[لوک متّ|لوک-ہندو دھرم دیاں]] دھاراواں دیاں مقامی آدواسی پرمپراواں وچ بہت مضبوط ہن۔ بھارت وچ پرانے ویلے توں جانوراں دیاں بلیاں پرچلت سن۔ ہندو گرنتھ، جس وچ [[بھگود گیتا|گیتا]] وی شامل اے، اتے [[پران]] جانوراں دی بَلی نوں منع کردے ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GCcwJtu_qQQC&amp;pg=PA202|title=Animals and Nature: Cultural Myths, Cultural Realities|last=Rod Preece|publisher=UBC Press|year=2001|isbn=9780774807241|pages=202}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lq70lgRwlRQC&amp;pg=PA260|title=Call to Compassion: Reflections on Animal Advocacy from the World's Religions|publisher=Lantern Books|year=2011|isbn=9781590562819|pages=60|authors=Lisa Kemmerer, Anthony J. Nocella}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;For the Sake of Humanity&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5Cgo85WlfmgC&amp;pg=PA69|title=For the Sake of Humanity|publisher=BRILL|year=2006|isbn=9004141251|pages=69|authors=Alan Andrew Stephens, Raphael Walden}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OHs386EZkRwC&amp;pg=PA13|title=Understanding World Religions: A Road Map for Justice and Peace|date=January 2007|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780742550551|pages=13|authors=David Whitten Smith, Elizabeth Geraldine Bur}}&lt;/ref&gt; 
[[تصویر:Immolation_Sacrifice,_Mouh_Boli,_Durga_Puja.jpg|thumb|درگا پوجا تہوار وچ اکّ پجاری کٹے نوں قربان کردے ہوئے۔ حالانکہ، مجھاں دی بَلی دا رواز ہم عصر بھارت وچ بہت ہِ گھٹ اے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|last=Christopher John Fuller|publisher=Princeton University Press|year=2004|isbn=0-691-12048-X|page=141|author-link=Chris Fuller (academic)}}&lt;/ref&gt;]]
پشو بَلی بھارت دے پوربی راجاں وچ نوراتری دوران کجھ درگا پوجا ریتاں دا حصہ اے۔ اس ریت وچ دیوی نوں بَلی اس یعقین مطابق بھیٹ کیتی جاندی اے کہ ایہہ مہساسر خلاف اس دے پرتشدد بدلے نوں اکساؤندی اے۔&lt;ref name=&quot;fuller83&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC|title=The Camphor Flame: Popular Hinduism and Society in India|last=Christopher John Fuller|publisher=Princeton University Press|year=2004|isbn=0-691-12048-X|pages=46, 83–85|author-link=Chris Fuller (academic)}}&lt;/ref&gt; کرسٹوپھر پھلر دے مطابق، مغربی بنگال، اڑیسہ&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hardenberg|first=Roland|date=2000|title=Visnu's Sleep, Mahisa's Attack, Durga's Victory: Concepts of Royalty in a Sacrificial Drama|url=http://www.krepublishers.com/02-Journals/JSS/JSS-04-0-000-000-2000-Web/JSS-04-04-227-2000-Abst-PDF/JSS-04-04-261-276-2000.pdf|journal=Journal of Social Science|volume=4|issue=4|page=267|access-date=29 September 2015}}&lt;/ref&gt; اتے آسام دے پوربی بھارتی صوبیاں وچ ملدی طاقت واد دی روایت دے باہر، ہندواں وچ نوراتری دوران پشو بَلی دی پرتھا گھٹ ہی کتے ملدی اے۔ علاوہ، ایہناں صوبیاں وچ وی تہوار دا سماں ہندا اے جتھے وڈی پدھر تے جانوراں دیاں بلیاں دیکھن وچ آؤندیاں ہن۔&lt;ref name=&quot;fuller83&quot; /&gt; کجھ شکتا ہندو سماجاں وچ،مہساسر دی قتل اتے درگا دی جت پشو دی بَلی دی بجائے اکّ پرتیک بَلی دے نال کیتی جاندی اے۔{{sfn|Hillary Rodrigues|2003|pp=277-278}}{{sfn|June McDaniel|2004|pp=204-205}} {{refn|In these cases, Shaktism devotees consider animal sacrifice distasteful, practice alternate means of expressing devotion while respecting the views of others in their tradition.&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Ira Katznelson|author2=Gareth Stedman Jones|title=Religion and the Political Imagination|url=https://books.google.com/books?id=pWYXdLW00UsC |year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49317-8|page=343}}&lt;/ref&gt; A statue of ''[[asura]]'' demon made of flour, or equivalent, is immolated and smeared with vermilion to remember the blood that had necessarily been spilled during the war.{{sfn|Hillary Rodrigues|2003|pp=277-278}}{{sfn|June McDaniel|2004|pp=204-205}} Other substitutes include a vegetal or sweet dish considered equivalent to the animal.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Rachel Fell McDermott|title=Revelry, Rivalry, and Longing for the Goddesses of Bengal: The Fortunes of Hindu Festivals|url=https://books.google.com/books?id=ggBeH_lmUu8C |year=2011|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-12919-0|pages=204–205}}&lt;/ref&gt;|group=note}}

[[راجستھان|راجستھان دے]] راجپوت [[نراتے|نوراتری]] اتے اپنے ہتھیاراں اتے گھوڑیاں دی پوجا کردے ہن اتے پہلاں بکری دی قربانی اکّ دیوی نوں دتی جاندی سی، جس نوں کلدیوی دے طور تے ستکاریا جاندا اے۔ کجھ تھاواں تے ایہہ پرتھا جاری اے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=7HLrPYOe38gC|title=The goddesses' henchmen gender in Indian hero worship|last=Harlan|first=Lindsey|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195154269|location=Oxford [u.a.]|pages=45 with footnote 55, 58–59|access-date=14 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Goat sacrifice to Shilamata&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=sQJzTr4c-g4C|title=Is the Goddess a Feminist?: the Politics of South Asian Goddesses,|last=Hiltebeitel|first=Alf|last2=Erndl|first2=Kathleen M.|date=2000|publisher=Sheffield Academic Press|isbn=9780814736197|location=Sheffield, England|page=77|author-link=Alf Hiltebeitel}}&lt;/ref&gt; کرم کانڈ مطابق جانور نوں اکو سٹروک نال مارن دی ضرورت ہندی اے۔ ماضی وچ اس ریتی نوں مردانگی وچ داخلے اتے اکّ جنگجو دے روپ وچ تیار ہون دی ریت سمجھیا جاندا سی۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=7HLrPYOe38gC|title=Religion and Rajput Women|last=Harlan|first=Lindsey|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=0-520-07339-8|location=Berkeley, California|pages=61, 88}}&lt;/ref&gt; ایہناں راجپوت بھائیچاریاں وچ ''کلدیوی'' اکّ جنگجو-پتیورتا دی رکھوالی دیوی اے، جس لئی مقامی دندکتھاواں وچ راجپوت-مسلم لڑائیاں دوران عقیدت دے اشارہ ملدے ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=7HLrPYOe38gC|title=Religion and Rajput Women|last=Harlan|first=Lindsey|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=0-520-07339-8|location=Berkeley, California|pages=107–108}}&lt;/ref&gt;

پشوآں دیاں بلیاں دی روایت نوں اتری بھارت وچ [[وارانسی|بنارس دے]] آلے دوآلے مندراں اتے گھراں وچ شاکاہاری بھیٹاواں نال بدلیا جا رہا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=onyaEhwhJBUC|title=Ritual Worship of the Great Goddess: The Liturgy of the Durga Puja with interpretation|last=Rodrigues|first=Hillary|date=2003|publisher=State University of New York Press|isbn=07914-5399-5|location=Albany, New York, USA|page=215|access-date=26 October 2015}}&lt;/ref&gt;

&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [[آسام]] اتے [[مغربی بنگال]] بھارت اتے [[نیپال]] وچ ہندو مندر ہن، جتھے [[بکری|بکریاں]]، [[ککڑ|مرغے]] اتے کئی وار [[مجھّ|مجھاں]] نوں بَلی چڑھایا جاندا اے۔ ایہہ بلیاں مکھ طور تے [[ہندو دھرم]] دے طاقت سکول نوں مندے مندراں وچ ہندیاں ہن جتھے [[کالی ماں|کالی]] اتے [[درگا]] دے روپ وچ [[برہم|براہمن دی]] مدین نیچر دی پوجا کیتی جاندی اے۔ تاملناڈو وچ بہت سارے پینڈو مندر ہن جتھے اس قسم دی قربانی ہندی اے۔&lt;ref&gt;[http://epaper.timesofindia.com/Daily/skins/TOI/navigator.asp?Daily=TOICH&amp;login=default Times of India, Chennai Edition, 4 May 2008]{{مردہ کڑی|date=February 2014}}&lt;/ref&gt;

بھارت دے کجھ پوتر جنگلاں وچ، خاص طور 'تے مغربی [[مہانراشٹر|مہاراشٹر وچ]] اوہناں دیویاں نوں خوش کرن لئی پشو بَلی دتی جاندی اے جیہناں بارے ایہہ سمجھیا جاندا اے کہ اوہ جنگلاں تے راج کردیاں ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gadgil|first=M|last2=VD Vartak|year=1975|title=Sacred Groves of India|url=http://repository.ias.ac.in/64199/1/14-pub.pdf|journal=Journal of the Bombay Natural History|volume=72|issue=2|page=314}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210720093006/http://repository.ias.ac.in/64199/1/14-pub.pdf |date=2021-07-20 }}&lt;/ref&gt;

نیپال وچ تن دنا [[گڑیمائی تہوار]] دوران جانوراں دی بلی''وڈے پدھر'' [[گڑیمائی تہوار|تے ہندی]] اے۔ ۲۰۰۹ وچ ایہہ اندازہ لگایا گیا سی کہ ۲۵۰٬۰۰۰ توں ودھ جانوراں نوں مار دتا گیا سی،&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/nov/24/hindu-sacrifice-gadhimai-festival-nepal|title=Hindu sacrifice of 250,000 animals begins &amp;#124; World news &amp;#124; guardian.co.uk|last=Olivia Lang in Bariyapur|date=2009-11-24|access-date=2012-08-13|publisher=Guardian|location=London}}&lt;/ref&gt; اتے ۵۰ لکھ عقیدت مند اس تہوار وچ شامل ہوئے سن۔&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/11/24/nepal.animal.sacrifice/index.html|title=Ritual animal slaughter begins in Nepal - CNN.com|date=2009-11-24|access-date=2012-08-13|publisher=Edition.cnn.com|accessdate=2023-05-01|archivedate=2015-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150107171059/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/11/24/nepal.animal.sacrifice/index.html}}&lt;/ref&gt;

بھارت وچ، جانور دی بَلی دی رسم مقامی دیوی جاں اس دے کجھ طاقتور اتے بھیانک روپاں دے اگے بہت سارے پنڈ وچ پرچلت اے۔ پوجا دے اس روپ وچ، جانور، عام طور تے بکریاں نوں وڈھیا جاندا اے اتے خون اکثر دیوتے نوں پیش کیتا جاندا اے، جد کہ اس وچوں کجھ مندر توں باہر دے کسے کیلے تے لگایا جاندا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5kl0DYIjUPgC&amp;pg=PA41&amp;dq=animal+sacrifice+in+hinduism&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=XZ17VMLWCYPluQTa3YHwAw&amp;ved=0CBsQ6AEwAA|title=The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M|last=James G. Lochtefeld|publisher=[[Rosen Publishing|The Rosen Publishing Group]]|year=2002|isbn=9780823931798|page=41}}&lt;/ref&gt; مثال وجوں، ''کندھین بڈھی'' بھارت دے اڑیسہ دے بودھ ضلعے وچ کانتمال کھیتر دی دیوی اے۔ ہر ورھے، ''اسو'' (ستمبر-اکتوبر) دے مہینے وچ منعقد اس دی سالانہ ''سفر'' / ''جاترا'' (تہوار) دے موقعے دیوتے اگے بککے اتے مرغے ورگے جانوراں دی بَلی چڑھائی جاندی اے۔ ''کندھین بڈھی'' ''سفر'' دا مکھ آکرشن ''گھسری پوجا اے''۔ ''گھسری'' دا مطلب اکّ سور دا بچہ اے، جس دی ہر تن سال بعد دیوی نوں بَلی دتی جاندی اے۔''کندھین بڈھی'' نوں بھارت دے اڑیسہ دے کالاہانڈی ضلعے وچ موہنگیری جیپی دے تحت لٹھیر پنڈ وچ وی پوجیا جاندا اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2009/September/engpdf/20-24.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318073208/http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2009/September/engpdf/20-24.pdf|archive-date=2012-03-18|dead-url=no|access-date=2015-02-18}}&lt;/ref&gt; 
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;A complete citation is needed (January 2015)&quot;&gt;پوری حوالے دی لوڑ&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
بالی ٹاپو دے واسی ہندو متّ دے دھارنی دے پشو بَلی دا اکّ روپ تابو راہ دے دھارمک وشواس وچّ اکّ دھارمک [[ککڑاں دی لڑائی|ککڑ-لڑائی]] وی شامل اے، جتھے اکّ مذہبی رسم وچ اکّ ککڑ دا استعمال کیتا جاندا اے جتھے اسنوں مذہبی اتے روحانی ککڑ-لڑائی وچ اکّ ہور ککڑ دے نال لڑن دی اجازت دتی جاندی اے۔&lt;ref&gt;Bali Today: Love and social life By Jean Couteau, Jean Couteau et al - p.129 {{Cite web|url=https://books.google.com/books?id%3Dxn2ljrOw0IwC%26pg%3DPA129%26dq%3DTabuh+Rah%26hl%3Den%26sa%3DX%26ei%3DprXDT8yEMYLs8wS5tdG7Cw%26ved%3D0CFYQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=Tabuh%20Rah&amp;f=false|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527172921/https://books.google.com/books?id=xn2ljrOw0IwC&amp;pg=PA129&amp;dq=Tabuh+Rah&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=prXDT8yEMYLs8wS5tdG7Cw&amp;ved=0CFYQ6AEwBg|archive-date=2016-05-27|dead-url=no|access-date=2015-09-04}}&lt;/ref&gt; دشٹ آتماواں نوں شانت کرن لئی شدھیکرن دے طور تے لہو ڈولھنا ضروری اے، اتے مذہبی رسم وجوں لڑائیاں اکّ پرانے اتے گنجھل دار؉   رسم دی پالنا کردیاں ہن جو پوتر ''لونتار دے'' کھرڑیاں وچ دسی گئی اے۔&lt;ref&gt;Indonesia Handbook, 3rd, Joshua Eliot, Liz Capaldi, &amp; Jane Bickersteth, (Footprint - Travel Guides) 2001 p.450 {{Cite web|url=https://www.amazon.com/Indonesia-Handbook-3rd-Footprint-Travel/dp/1900949512#reader_1900949512|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315122401/http://www.amazon.com/Indonesia-Handbook-3rd-Footprint-Travel/dp/1900949512|archive-date=2016-03-15|dead-url=no|access-date=2012-05-05}}&lt;/ref&gt;

== پوربی ایشیائی پرمپراواں ==
[[تصویر:Sacrificial_horsepit_linzi_2010_06_06.jpg|thumb|کیو دے ڈیوک جنگ دے گھوڑے دی قربانی، ۵ ویں صدی بی.سی.، چین]]
[[بدھ دھرم|بدھ-متّ]] اتے [[تاؤواد]] عام طور تے جانوراں دی قتل دی مناہی کردے ہن؛&lt;ref&gt;[http://a.bonze.cn/wlsjwz/ygbj/271.htm 办丧事或祭祀祖先可以杀生吗] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331092215/http://a.bonze.cn/wlsjwz/ygbj/271.htm|date=March 31, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gzcyg.com/cygarticle.aspx?menuid=1334&amp;tab=tab_News&amp;tabid=19863 齋醮略談] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306132041/http://www.gzcyg.com/cygarticle.aspx?menuid=1334&amp;tab=tab_News&amp;tabid=19863|date=March 6, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.daoist.org/culture/history/culture_history_005.htm 符籙齋醮] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100422221750/http://www.daoist.org/culture/history/culture_history_005.htm|date=April 22, 2010}}&lt;/ref&gt; کجھ جانوراں، جویں کہ مرغ، سور، بکریاں، مچھی جاں ہور پالتو جانوراں دیاں بھیٹاں تاؤواد دیاں کجھ قوماں اتے چینی لوک دھرم دے عقیدیاں وچ قبول کیتے جاندے ہن۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lamchun.com/web-borrow.htm|title=林真-馬年運程, 馬年運氣書,風水、掌相、看相、八字、命理、算命|publisher=|access-date=2023-05-01|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429043956/http://www.lamchun.com/web-borrow.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kaifook.com.hk/special/sp005.htm 衣紙2] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313113038/http://www.kaifook.com.hk/special/sp005.htm|date=March 13, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.twtaoism.net/php/4-6show.php?teaching_id=83 道教拜神用品] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705030815/http://www.twtaoism.net/php/4-6show.php?teaching_id=83|date=July 5, 2007}}&lt;/ref&gt;

[[کاؤسیئنگ|کاؤسینگ]]، [[تائیوان|تائوان وچ]] تاؤ دے مندراں وچ جانوراں دیاں بلیاں تے پابندی اے۔&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bbs3.nsysu.edu.tw/txtVersion/boards/maev91/M.1070835450.A.html|title=中山大學 West BBS-西子灣站 / 分類佈告 / maev91 / 高雄地名知多少|publisher=|access-date=2019-01-25|archive-date=2011-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812064824/http://bbs3.nsysu.edu.tw/txtVersion/boards/maev91/M.1070835450.A.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

جاپان وچ، ایؤمینٹ اکّ روایتی رچھ بَلی سی جو [[آئنو لوک|اینو لوکاں]] وچ پرچلت سی۔&lt;ref&gt;&lt;div&gt; یوٹگاوا، ہیروشی. &quot; [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.691.5505&amp;rep=rep1&amp;type=pdf اینو سبھیاچار وچ&quot; بھیجن-واپس &quot;ریٹ] .&quot; جوجی جرنل آف رلجئس سٹڈیز (1992): 255-270. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

== حوالے ==

[[گٹھ:رہتل]]</text>
      <sha1>2e8sdrd7guia47j6azurobekuql5a65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہیٹ ۋیۋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125515</id>
    <revision>
      <id>711876</id>
      <parentid>641859</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>711876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3613" sha1="1r9mxg6pwdxs3bz3gkp6664rfjjylft" xml:space="preserve">{{معلومات-موسم}}'''توڑ د‏‏ی گرمی''' ہیٹ ویو (ہیٹ ۋیۋ Heat Wave) اک موسمیا‏تی دورانیہ اے جس تو‏ں مراد کسی وی علاقے وچ گرم [[موسم]] د‏‏ی شدت دا طویل عرصہ تک برقرار رہنا ا‏‏ے۔ عام طور اُتے توڑ د‏‏ی گرمی وچ تکنیکی لحاظ تو‏ں ہو‏ا وچ شدید [[نمی]] دا گرمی دے نال برقرار رہنا وی اہ‏م ہُندا ا‏‏ے۔ توڑ د‏‏ی گرمی د‏‏ی کوئی وی مستند تے مکمل تعریف نئيں اے، &lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب/متروک | ناں = سائنس میگزین| مصنف = جارج۔ اے میائی، تبلادی، کلاڈیا| صفحہ = | صفحات =994 | باب = 21ويں صدی د‏‏ی شدید ترین گرمی د‏‏ی لہراں| ناشر = سائنس جرنل | جلد = | مقام اشاعت = | تریخ اشاعت = 13 اگست| سال اشاعت = 2008ء}}&lt;/ref&gt; اس لحاظ تو‏ں ایہ اک عمومی موسمی کیفیت اے جو کسی وی خطے دے موسم نال تعلق رکھدی اے، یعنی جے گرم خطےآں د‏‏ی آبادیاں دے لئی گرم موسم تے شدت عام خیال کيتی جاندی ہوئے تاں ايس‏ے درجے دا گرم موسم سرد خطے دے باسیاں دے لئی توڑ د‏‏ی گرمی قرار پائے گا۔ اس ضمن وچ ایہ نکتہ اہ‏م اے کہ کسی وی خطے وچ غیر معمولی طور اُتے عمومی موسم د‏‏ی شدت تو‏ں ہٹ کر جے گرم موسم برقرار رہے تاں اس صورت وچ وی ایسی موسمی کیفیت نو‏‏ں توڑ د‏‏ی گرمی قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔&lt;ref&gt;{{حوالہ کتاب/متروک | ناں = موسمیات دا جریدہ | مصنف = پیٹر رابنسن| صفحہ = 762| صفحات = 775| باب = گرمی د‏‏ی لہر د‏‏ی تعریف بارے | ناشر = امریک‏‏ی موسمیا‏تی سوسائٹی| جلد = 40| مقام اشاعت = | تریخ اشاعت = اپریل | سال اشاعت = 2001ء}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
توڑ د‏‏ی گرمی نو‏‏ں کسی وی خطے وچ موسم د‏‏ی عمومی تبدیلی تو‏ں تعبیر کيتا جا سکدا اے تے دوسری صورت وچ کِسے وی صدی وچ مخصوص خطے وچ غیر معمولی موسمی تبدیلی تو‏ں متعلق قرار دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ دنیا وچ متعدد مرتبہ توڑ د‏‏ی شدید گرم لہراں نے [[زراعت]] د‏‏ی تباہی، [[موت|اموات]] تے [[مرض|بیماری]] پھیلائی ا‏‏ے۔

== ہور ویکھو ==
* [[سردی د‏‏ی لہر]]
== حوالے ==
{{حوالے}}
== باہرلے جوڑ ==
* [https://web.archive.org/web/20060805063519/http://www.fema.gov/areyouready/heat.shtm شدید گرمی]
* [http://www.vicasting.com/contents.aspx/pid/7119/ WeatherBug موسم دا گھیر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217155029/http://www.vicasting.com/contents.aspx/pid/7119/ |date=2012-02-17 }}
{{قدرتی آفات}}

[[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]]
[[گٹھ:قدرتی آفتاں]]
[[گٹھ:گرمی د‏‏ی لہراں]]
[[گٹھ:موسمی مخاطر]]
[[گٹھ:موسمی واقعات]]
[[گٹھ:موسمیات دے بنیادی تصورات و مظاہر]]
[[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]]</text>
      <sha1>1r9mxg6pwdxs3bz3gkp6664rfjjylft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Poulad1</title>
    <ns>3</ns>
    <id>132761</id>
    <revision>
      <id>711883</id>
      <parentid>697318</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lentokonefani</username>
        <id>20498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lentokonefani پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Pouladartist]] توں [[ورتن گل بات:Poulad1]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Pouladartist|Pouladartist]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Poulad1|Poulad1]]&quot;</comment>
      <origin>658743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="phiu7yq3uxmtt6xi0itkm4z1dnt08pp" xml:space="preserve">==جی آیاں نوں!==
&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;
السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ:

* '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]'''
* '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''&lt;br&gt;
* تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ&lt;br&gt;
میربانی کر کے گلاں  دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&amp;#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔&lt;br&gt;
جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''&lt;code&gt;{&amp;#123;مدد کرو}}&lt;/code&gt;'''  لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ 
اک واری فیر، جی آیاں نوں!&lt;/font&gt;
 --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۹:۲۹, ۲۸ جنوری ۲۰۲۴ (PKT)</text>
      <sha1>phiu7yq3uxmtt6xi0itkm4z1dnt08pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جاپان دا ہتھیار سُٹنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149318</id>
    <revision>
      <id>711902</id>
      <parentid>710967</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="164702" sha1="qle7rtqx4j3cbjb4ipu49adjaz8zwsf" xml:space="preserve">{{معلومات-حرب}}
[[فائل:Mamoru_Shigemitsu_signs_the_Instrument_of_Surrender,_officially_ending_the_Second_World_War.jpg|thumb| جاپانی وزیر خارجہ مامورو شیگیمیتسو نے USS تے جاپانی ہتھیار سٹن دے آلے تے دستخط کیتے مسوری دے طور تے امریکی جنرل رچرڈ کے سدرلینڈ ویکھدا اے، 2 ستمبر 1945]]
[[فائل:Surrender_of_Japan_-_USS_Missouri_(restored).jpg|thumb| جاپان دی سلطنت دے نمائندے USS تے کھڑے نیں ہتھیار سٹن دے آلے تے دستخط کرن توں پہلاں USS]]
&lt;div class=&quot;side-box side-box-right listen noprint&quot;&gt;&lt;/div&gt;[[دوجی وڈی لڑائی|دوجی جنگ عظیم]] چ جاپان دی سلطنت دے ہتھیار سُٹن دا اعلان شہنشاہ [[ہیروہیتو]] نے 15 اگست نوں کیتا تے 2 ستمبر 1945 نوں باقاعدہ دستخط کیتے ، جس نال جنگ ختم ہو گئی ۔ جولائی 1945 دے آخر تک ، شاہی جاپانی بحریہ (آئی جے این) وڈی کارروائیاں انجام دینے تو‏ں قاصر سی تے جاپان اُتے اتحادیاں دا حملہ آسنن سی۔ [[برطانیا|برطانیہ]] تے [[جمہوریہ چین (1912–1949)|چین]] دے نال مل کے، [[امریکا|امریکہ نے]] 26 جولائی 1945 نوں پوٹسڈم دے اعلامیہ وچ جاپان دے غیر مشروط ہتھیار سٹن دا مطالبہ کیتا - متبادل &quot;فوری تے مکمل تباہی&quot; سی۔

عوامی طور تے تلخ اختتام تک لڑن دے اپنے ارادے دا بیان کردے ہوئے، جاپان دے رہنما ( جنگ دی سمت لئی سپریم کونسل ، جہنوں &quot;بگ سکس&quot; وی آکھیا جاندا اے) نجی طور تے عوامی طور تے غیر جانبدار [[سویت یونین|سوویت یونین]] توں جاپانیاں لئی زیادہ سازگار شرائط تے امن دی ثالثی کرن دی درخواست کر رئے سی۔ جاپانیاں دے نال سفارتی مصروفیت دی کافی سطح نو برقرار رکھدے ہوئے انہاں نو ایہ تاثر دینے دے لئی کہ اوہ ثالثی کرنے دے لئی تیار ہوسکدے نيں ، سوویت خفیہ طور اُتے [[منچوریا]] تے کوریا ( جنوبی سخالین تے [[کورائل جزیرے|کوریل جزائر]] دے علاوہ) وچ جاپانی افواج اُتے حملہ کرنے د ی تیاری کررہے سن ، انہاں وعدےآں د ی تکمیل دے لئی جو انہاں نے خفیہ طور اُتے امریکا تے برطانیہ تو‏ں [[تہران کانفرنس|ترتان]] تے [[یالٹا کانفرنس|یالتا کانفرنس]] وچ کیتے سن ۔

6 اگست 1945 نوں، 8:15 وجے&amp;nbsp;مقامی ویلے دے مطابق، امریکہ نے جاپانی شہر [[ہیروشیما]] دے اتے اک [[ایٹم بمب|ایٹم بم]] دھماکہ کیتا ۔ سولھاں گھنٹیاں بعد، امریکی صدر [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومین نے]] جاپان دے ہتھیار سُٹن لئی اک واری فیر مطالبہ کیتا، اوہناں نوں خبردار کیتا کہ &quot;ہوا توں بربادی دی بارش دی توقع کرو، جس ورگا ایس دھرتی تے کدی نئیں ویکھیا گیا۔&quot; اگست 1945 دے اخیر چ، یالٹا معاہدیاں دے مطابق، لیکن سوویت جاپانی غیر جانبداری دے معاہدے دی خلاف ورزی کردے ہوئے، سوویت یونین نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا ، تے 9 اگست 1945 نوں ادھی رات دے فورا بعد، سوویت یونین نے جاپانی کٹھ پتلی ریاست منچوریا تے حملہ کیتا ۔ کجھ گھنٹیاں بعد، امریکہ نے جاپان دے شہر [[ناگاساکی]] تے اک دوجا ایٹم بم سٹیا ۔

اس دے بعد شہنشاہ ہیروہیتو نے جنگ د‏‏ی ہدایت دے لئی سپریم کونسل نو‏‏ں انہاں شرائط نو‏‏ں قبول کرنے دا حکم دتا جو [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں نے]] پوٹسڈم دے اعلامیہ وچ طے کيتیاں سن ۔ کئی دن ہور پردے دے پچھے مذاکرات تے جاپانی فوج وچ سخت گیراں دے ذریعہ ناکام بغاوت دے بعد ، شہنشاہ ہیروہیتو نے 15 اگست نو‏‏ں سلطنت بھر وچ اک ریکارڈ شدہ ریڈیو خطاب دتا جس وچ اتحادیاں دے سامنے جاپان دے ہتھیار ڈالنے دا اعلان کيتا گیا سی۔

اگست نوں، اتحادی طاقتاں دے سپریم کمانڈر دی اگوائی چ [[جاپان اُتے قبضہ|جاپان تے قبضہ]] شروع ہویا۔ باقاعدہ ہتھیار سٹن دی تقریب 2 ستمبر نوں منعقد کیتی گئی، امریکی بحریہ دے جنگی جہاز USS مسوری ، جس تے جاپانی حکومت دے حکام نے ہتھیار سٹن دے جاپانی آلے تے دستخط کیتے، جس نال اتحادیاں دے نال دشمنی ختم ہو گئی۔ اتحادی شہریاں تے فوجی اہلکاراں نے وی جے ڈے منایا، بحرالکاہل چ جنگ دا خاتمہ; اُتے ، ایشیا تے بحر الکاہل وچ بکھرے ہوئے جاپان د‏‏ی افواج دے الگ تھلگ فوجیاں تے ہور اہلکاراں نے اس دے بعد مہینےآں تے سالاں تک ہتھیار ڈالنے تو‏ں انکار کردتا ، کچھ 1970 د‏‏ی دہائی تک۔ جاپان دے غیر مشروط ہتھیار سٹن وچ ایٹم بمباری دا کردار، تے دو حملیاں دی اخلاقیات ، تے بحث کیتی جاندی اے۔ جنگ دی حالت باقاعدہ طور تے اس ویلے ختم ہو گئی جدوں 28 اپریل 1952 نوں [[سان فرانسسکو دا معاہدہ]] نافذ العمل ہویا۔ چار سال بعد، جاپان تے سوویت یونین نے 1956 دے سوویت-جاپانی مشترکہ اعلامیہ تے دستخط کیتے، جس نے اوہناں دی جنگ دی حالت نوں باقاعدہ طور تے ختم کر دتا۔

== پچھوکڑ ==
 {{Quote box|دنیا دے عام رجحانات تے اج ساڈی سلطنت وچ حاصل ہون آلے اصل حالات تے گہرائی نال غور کرن دے بعد، اسی اک غیر معمولی اقدام دا سہارا لے کے موجودہ صورتحال دا حل کرن دا فیصلہ کیتا اے۔

اسیں اپنی حکومت نوں حکم دتا اے کہ اوہ امریکہ، برطانیہ، چین تے سوویت یونین دیاں حکومتاں نوں دسے کہ ساڈی سلطنت اوہناں دے مشترکہ اعلامیہ دیاں شقاں نوں قبول کردی اے۔

ساریاں قوماں دی سانجھی خوشحالی تے خوشی دے نال نال اپنی رعایا دی سلامتی تے بھلائی لئی کوشش کرنا اک پختہ ذمہ داری اے جہڑی ساڈے شاہی آباؤ اجداد نے دتی اے تے جہڑی ساڈے دل دے نیڑے اے۔

درحقیقت، اسی جاپان دی خود تحفظ تے مشرقی ایشیا دے استحکام نو یقینی بنان دی اپنی مخلص خواہش توں امریکہ تے برطانیہ دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا، ایہ ساڈی سوچ توں دور سی کہ یا تے دوجیاں قوماں دی خود مختاری دی خلاف ورزی کیتی جائے یا علاقائی وسعت تے عمل کیتا جائے۔

پر ہن ایہہ جنگ تقریباً چار سال توں جاری اے۔ ہر اک دے ذریعہ کیتے گئے بہترین کماں دے باوجود - فوجی تے بحری افواج دی بہادری نال لڑائی، ریاست دے ساڈے خادماں دی محنت تے محنت، تے ساڈے اک لکھ لوکاں دی وقف خدمت - جنگی صورتحال ضروری طور تے جاپان دے فائدے لئی تیار نئیں ہوئی، جد کہ دنیا دے عام رجحانات سب اس دے مفاد دے خلاف ہو گئے ہن۔

مزید برآں، دشمن نے اک نواں تے انتہائی ظالمانہ بم استعمال کرنا شروع کر دتا اے، جس دی طاقت نقصان پہنچان دی، واقعی، بے شمار اے، جس نال کئی معصوم جاناں دا نقصان ہو رہیا اے۔ جے اسی لڑائی جاری رکھنے آں، تے نہ صرف ایہدا نتیجہ جاپانی قوم دا حتمی خاتمہ تے خاتمہ ہووے گا، بلکہ ایہ انسانی تہذیب دے مکمل خاتمے دا وی باعث بنے گا۔

انج ہون دے ناطے، اسی اپنے لکھاں رعایا نوں کیویں بچا سکنے آں، یا اپنے شاہی آباؤ اجداد دی مقدس روحاں دے سامنڑے اپنے آپ نو کفارہ کڈھ سکنے آں؟ ایہو وجہ اے کہ اسیں اختیارات دے مشترکہ اعلامیہ دی شقاں نوں قبول کرن دا حکم دتا اے...

ساڈی قوم نوں آخرت چ جہڑیاں تکلیفاں تے تکلیفاں دا سامنا کرنا پئے گا اوہ یقینی طور تے بہت وڈیاں ہون گیاں۔ اسی تہاڈے سب دے اندرلے احساسات توں چنگی طراں واقف آں، ساڈی رعایا۔ تاہم، ایہ ویلے تے قسمت دے احکامات دے مطابق اے کہ اسی ناقابل برداشت نوں برداشت کرکے تے ناقابل برداشت نوں برداشت کر کے آن آلیاں ساریاں نسلاں لئی اک عظیم امن دا راہ ہموار کرن دا عزم کیتا اے۔&lt;ref name=&quot;NY Times 15 August 1945&quot;&gt;{{cite news |title= Text of Hirohito's Radio Rescript |newspaper= [[The New York Times]] |pages= 3 |date= 15 August 1945 |url= http://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1945/08/15/88279592.html?pageNumber=3 |access-date= 8 August 2015}}&lt;/ref&gt;}} 
[[فائل:US_landings.jpg|thumb| پیسیفک تھیٹر آف آپریشنز وچ اتحادی لینڈنگز، اگست 1942 توں اگست 1945 تک]]
1945 تک، جاپانیاں نے جنوب مغربی بحر الکاہل ، ہندوستان ، ماریانا مہم تے فلپائن مہم وچ تقریباً دو سال تک شکستاں دا سامنا کیتا۔ جولائی 1944 وچ، سائپان دے نقصان دے بعد، جنرل ہڈیکی ٹوجو دی جگہ جنرل کونیاکی کوئسو نے وزیر اعظم دے طور تے تبدیل کیتا، جس نے اعلان کیتا کہ [[فلپائن]] فیصلہ کن جنگ دا مقام ہووے گا۔  فلپائن دے جاپانی نقصان دے  بعد، کوئسو دی تھاں ایڈمرل کانتارو سوزوکی نے لئی۔ اتحادیاں نے 1945ء دے پہلے نصف وچ قریبی ایوو جیما تے اوکیناوا دے جزیرے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اوکیناوا آپریشن ڈاؤن فال لئی اک سٹیجنگ ایریا بننا سی، جو جاپانی [[جاپانی مجموعہ الجزائر|ہوم آئی لینڈز]] تے اتحادی حملہ سی۔ {{Sfn|Skates|1994}} [[یورپ وچ دوجی جنگ عظیم دا خاتمہ|جرمنی دی شکست]] دے بعد، سوویت یونین نے 1941 توں اوتھے تعینات تقریباً چالی ڈویژناں دے علاوہ، یورپی تھیٹر توں مشرق بعید چ اپنی جنگی سخت افواج نو خاموشی نال دوبارہ تعینات کرنا شروع کر دتا، ملین مضبوط کوانٹنگ فوج دے توازن دے طور تے۔ {{Sfn|Bellamy|2007}}

اتحادیاں دی آبدوز مہم تے جاپانی ساحلی پانیاں دی کان کنی نے جاپانی تجارتی بیڑے نوں وڈے پیمانے تے تباہ کر دتا سی۔ تھوڑے قدرتی وسائل دے نال، جاپان خام مال، خاص طور تے تیل تے انحصار کردا سی، جہڑا منچوریا تے مشرقی ایشیائی سرزمین دے دوجے حصیاں توں درآمد کیتا جاندا سی، تے [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] چ فتح شدہ علاقے توں۔ {{Sfn|Frank|1999}} جاپانی تجارتی بیڑے دی تباہی، جاپانی صنعت تے اسٹریٹجک بمباری دے نال مل کے، جاپان دی جنگی معیشت نو تباہ کر دتا سی۔ کوئلے، لوہے، سٹیل، ربڑ تے ہور اہم سامان دی پیداوار جنگ توں پہلاں دی پیداوار دا صرف اک حصہ سی۔ {{Sfn|Frank|1999}} {{Sfn|Pape|1993}}
[[فائل:Japanese_battleship_Haruna_sunk.jpg|thumb| بمباری دے سلسلے دے دوران 24 جولائی نو کورے دے بحری اڈے اچ دوبارہ تعمیر شدہ جنگی جہاز ہارونا ڈوب گیا۔]]
اس دے نقصانات دے نتیجے وچ ، شاہی جاپانی بحریہ (آئی جے این) اک موثر لڑاکا قوت بننا بند کر چکی سی۔ کورے چ جاپانی شپ یارڈ تے چھاپیاں دے اک سلسلے دے بعد، کجھ حد تک لڑن آلے آرڈر چ صرف وڈے جنگی جہاز چھ طیارہ بردار جہاز، چار کروزر تے اک جنگی جہاز سن، جہناں چوں بوہت سارے بہت نقصان پہنچے سن تے کوئی وی مناسب ایندھن نئیں دتا جا سکیا۔ اگرچہ 19&amp;nbsp;تباہ کرن آلے جہاز تے 38&amp;nbsp;آبدوزاں ہلے وی کم کر رئی سی، ایندھن دی کمی دی وجہ توں ایناں دا استعمال وی محدود سی۔ {{Sfn|Feifer|2001}} 

=== دفاعی تیاریاں ===
[[کیوشو]] توں شروع ہون آلے ہوم آئی لینڈز تے حملے دے امکان دا سامنا کرنا پیندا اے، تے منچوریا تے سوویت حملے دے امکان دا سامنا کرنا پیندا اے - جاپان دے قدرتی وسائل دا آخری ذریعہ - شاہی ہیڈ کوارٹر دے وار جرنل نے 1944 وچ ایہ نتیجہ اخذ کیتا:
 {{Quote|اسی ہݨ کامیابی دی امید دے نال جنگ دی ہدایت نئیں کر سکدے۔ صرف اک راہ بچیا اے کہ جاپان دے اک لکھ لوک دشمن تے چارج کرکے اپنی جان قربان کرن تاں جے اوہ لڑن دی مرضی کھو دین۔&lt;ref&gt;{{harvnb|Frank|1999|p=89}}, citing Daikichi Irokawa, ''The Age of Hirohito: In Search of Modern Japan'' (New York: Free Press, 1995; {{ISBN|978-0-02-915665-0}}). Japan consistently overstated its population as 100&amp;nbsp;million, when in fact the 1944 census counted 72&amp;nbsp;million.&lt;/ref&gt;}}اتحادیاں دی پیش قدمی نو روکن دی آخری کوشش دے طور تے، جاپانی شاہی ہائی کمانڈ نے کیوشو دے مکمل دفاع دی منصوبہ بندی کیتی جہدا کوڈ نام آپریشن کیتسوگو سی۔ {{Sfn|Skates|1994}} ایہ پیلیلیو ، آئیوو جیما تے اوکیناوا دے حملیاں وچ استعمال ہون آلے گہرائی دے منصوبیاں وچ دفاع توں اک بنیاد پرست روانگی ہونی سی۔ اس دے بجائے، سب کجھ ساحل دے سرے تے لگیا ہویا سی; فوجیاں تے سامان نوں ساحل تے اتارن توں پہلاں 3,000 توں ودھ [[کامیکازی|کامیکازز]] نو امفیبی ٹرانسپورٹس تے حملہ کرن لئی گھلیا جائے گا۔ 

اگر اس تو‏ں اتحادیاں نو‏‏ں دور نئيں کیتا گیا تاں ، انہاں نے 5،000 &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwsw&quot;&gt;شینو&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; خودکش موٹر بوٹاں تے باقی تباہ کن جہازاں تے آبدوزاں - &quot;بحریہ دے آپریٹنگ بیڑے دا آخری&quot; - دے نال ہور 3،500 کامیکازی نو‏‏ں ساحل سمندر اُتے بھیجنے دا منصوبہ بنایا۔ اگر اتحادیاں نے اس دے ذریعے لڑائی لڑی تے کامیابی تو‏ں کیوشو اُتے اتریا ہُندا تاں ، باقی جزیرےآں دے دفاع دے لئی 3،000 طیارے رہ جاندے ، حالانکہ کیوشو نو‏‏ں قطع نظر &quot;آخری تک دفاع&quot; کیتا جاندا۔  کیوشو وچ آخری موقف بنانے د‏‏ی حکمت عملی مسلسل سوویت غیر جانبداری دے مفروضے اُتے مبنی سی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}}

== جنگ دی سمت لئی سپریم کونسل ==
جاپانی پالیسی سازی سپریم کونسل فار دی ڈائریکشن آف دی وار (1944 وچ پہلے وزیر اعظم کونیاکی کوئسو ولوں بنائی گئی)، نام نہاد &quot;بگ سکس&quot; تے مرکوز سی - وزیر اعظم ، وزیر خارجہ ، وزیر فوج ، وزیر بحریہ ، چیف آف دی آرمی جنرل سٹاف، تے چیف آف دی نیوی ۔ {{Sfn|Frank|1999}} اپریل 1945 وچ سوزوکی حکومت دے قیام دے وقت ، کونسل د‏‏ی رکنیت وچ شامل سن:
[[فائل:Kantaro_Suzuki_cabinet_-_June_9,_1945.jpg|thumb| جون 1945 وچ کانتارو سوزوکی کابینہ]]

* وزیر اعظم: ایڈمرل کانتارو سوزوکی
* وزیر خارجہ: شگنوری ٹوگو
* وزیر فوج: جنرل کورچیکا انامی
* بحریہ دے وزیر: ایڈمرل متسوماسا یونائی
* فوج دے سربراہ جنرل اسٹاف: جنرل یوشیجیرو اومیزو
* بحریہ دے سربراہ جنرل اسٹاف: ایڈمرل کوشیرو اویکاوا (بعد چ ایڈمرل سوئمو ٹویوڈا نے تبدیل کیتا)

ایہ تمام عہدے برائے نام شہنشاہ دے ذریعہ مقرر کیتے گئے سن تے انہاں دے حامل براہ راست اس دے سامنے جوابدہ سن ۔ اس دے باوجود، 1936 توں جاپانی سول قانون نے ایہ مطالبہ کیتا کہ فوج تے بحریہ دے وزیراں نو انہاں متعلقہ خدمات توں فعال ڈیوٹی فلیگ افسر ہونا چاہیدا سی جد کہ اس ویلے توں بہت پہلے دے جاپانی فوجی قانون نے خدمت کرن آلے افسراں نو اپنے متعلقہ سروس ہیڈ کوارٹر توں اجازت حاصل کیتے بغیر سیاسی دفاتر قبول کرن توں منع کیتا سی، جے تے جدوں منظور کیتا جاندا اے، تے کسی وی ویلے منسوخ کیتا جا سکدا اے۔ اس طرح، جاپانی فوج تے بحریہ نے اپنے متعلقہ وزیراں نو نامزد کرن (یا نامزد کرن توں انکار کرن) دا قانونی حق حاصل کیتا، اس دے علاوہ اپنے متعلقہ وزیراں نو اپنڑے عہدیاں توں استعفیٰ دین دا حکم دین دا موثر حق وی سی۔ &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (September 2025)&quot;&gt;حوالہ دی لوڑ اے&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

سخت آئینی کنونشن نے حکم دتا (جیویں کہ اج وی تکنیکی طور تے اے) کہ کوئی ممکنہ وزیر اعظم وزیر اعظم دا عہدہ سنبھال نئیں سکدا، تے نہ ای کوئی موجودہ وزیر اعظم عہدے تے رہ سکدا اے، جے اوہ کابینہ دے سارے عہدیاں نو نئیں بھر سکدا۔ اس طرح، فوج تے بحریہ ناپسندیدہ حکومتاں دی تشکیل نو روک سکدیاں سن، یا استعفیٰ دے کے موجودہ حکومت دے خاتمے دا سبب بن سکدیاں سن۔ {{Sfn|Frank|1999}} {{Sfn|Spector|1985}}

شہنشاہ [[ہیروہیتو|ہیروہیٹو]] تے لارڈ کیپر آف دی پرائیوی سیل کوچی کیڈو وی شہنشاہ دی خواہش دے بعد کجھ اجلاساں چ موجود سن۔  ایرس چانگ نے رپورٹ دتی اے کہ جاپانیاں نے جنرل میک آرتھر دے آنے تو‏ں پہلے اپنی جنگی وقت د‏‏ی زیادہ تر خفیہ دستاویزات نو‏‏ں تباہ ، چھپا دتا یا جعلی بنا دتا۔ &quot; {{Sfn|Chang|1997}} 

== جاپانی قیادت وچ اختلاف ==
زیادہ تر حصے دے لی، سوزوکی دی فوجی غلبہ آلی کابینہ نے جنگ جاری رکھن دی حمایت کیتی۔ جاپانیاں لئی، ہتھیار سٹنا ناقابل تصور سی - جاپان نے اپنی تاریخ وچ کدی وی کامیابی نال حملہ نئیں کیتا سی یا جنگ نئیں ہاری سی۔ {{Sfn|Booth|1996}} صرف بحریہ دے وزیر متسوماسا یونائی نوں جنگ دے جلدی خاتمے دی خواہش لئی جانا جاندا سی۔ {{Sfn|Frank|1999}} مورخ رچرڈ بی فرینک دے مطابق:
 {{اقتباس|اگرچہ سوزوکی نے واقعی امن نو اک دور دراز دے مقصد دے ​​طور تے ویکھیا ہووے گا، اس دے کول کسی وی فوری وقت دے اندر یا اتحادیاں دے قابل قبول شرائط تے اس نو حاصل کرن دا کوئی ڈیزائن نئیں سی۔ سینئر سیاست داناں دی کانفرنس وچ اوہناں دے اپنے تبصریاں نے کوئی اشارہ نئیں دتا کہ اوہ جنگ دے جلدی خاتمے دے حق وچ سن... سوزوکی دے سب توں اہم کابینہ دے عہدیاں لئی انتخاب، اک استثنا دے نال، امن دے حامی وی نئیں سن۔{{sfn|Frank|1999|pp=91–92}}}}جنگ دے بعد، سوزوکی تے اس دی حکومت دے دوجے لوکاں تے اوہناں دے معافی منگن آلیاں نے دعوی کیتا کہ اوہ خفیہ طور تے امن دی طرف کم کر رئے سی، تے عوامی طور تے اس دی وکالت نئیں کر سکدے۔ اوہ اپنڑے عوامی اعمال تے مبینہ پردے دے پچھے دے کم دے وچکار اختلاف نو جواز پیش کرن دے لیی ''ہراگی'' دے جاپانی تصور دا حوالہ دیندے ہن - &quot;پوشیدہ تے پوشیدہ تکنیک دا فن&quot;۔ حالانکہ، بہت سارے اتہاسکار اس نوں ردّ کردے ہن۔ رابرٹ جے سی بٹو نے لکھیا:
 {{اقتباس|اپنی ابہام دی وجہ توں، ہراگی دی درخواست اس شک نو دعوت دیندی اے کہ سیاست تے سفارتکاری دے سوالاں وچ اس 'بلف دے فن' تے شعوری انحصار اک بامقصد دھوکہ دی تشکیل کر سکدا اے جہڑا وچکار دے خلاف دونے سرے کھیڈن دی خواہش تے پیش کیتا گیا اے۔ جد کہ ایہ فیصلہ ایڈمرل سوزوکی دے بہت تعریف شدہ کردار دے مطابق نئیں اے، حقیقت ایہ اے کہ جدوں اوہ وزیر اعظم بنے سن تے اوہدے مرن تک کوئی وی ایس گل دا یقین نئیں کر سکدا سی کہ سوزوکی اگے کی کرے گا یا کی کہے گا۔{{sfn|Butow|1954|pp=70–71}}}}
[[فائل:Kantaro_Suzuki_suit.jpg|thumb| وزیر اعظم دے طور تے، ایڈمرل کانتارو سوزوکی نے جنگ دے آخری مہینیاں چ جاپانی حکومت دی سربراہی کیتی]]
جاپانی رہنماواں نے ہمیشہ جنگ دے لئی مذاکرات دے ذریعے معاہدے دا تصور کیتا سی۔ اوہناں دی جنگ توں پہلاں دی منصوبہ بندی وچ تیزی نال توسیع تے استحکام، امریکہ دے نال اک حتمی تنازعہ، تے آخر کار اک بستی دی توقع سی جس وچ اوہ گھٹ توں گھٹ کجھ نواں علاقہ برقرار رکھن دے قابل ہون گے جہناں نوں اوہناں نے فتح کیتا سی۔ {{Sfn|Spector|1985}} 1945 تک ، جاپان دے رہنما اس گل اُتے متفق سن کہ جنگ بری طرح چل رہی اے ، لیکن اوہ اس دے خاتمے دے لئی گل گل کرنے دے بہترین ذرائع اُتے متفق نئيں سن ۔ دو کیمپ سن: نام نہاد &quot;امن&quot; کیمپ نے سوویت یونین دے رہنما [[جوزف سٹالن|جوزف اسٹالن نو]] اتحادیاں تے جاپان دے وچکار معاہدے دی ثالثی کرن لئی قائل کرن دے لیی اک سفارتی اقدام دا حمایت کیتی؛ تے اوہ سخت گیراں جنہاں نے اک آخری &quot;فیصلہ کن&quot; جنگ لڑن دا حق دتا جہدے نال اتحادیاں نوں اینے سارے جانی نقصان ہون گے کہ اوہ ہور نرم شرائط پیش کرن لئی تیار ہون گے۔  دونو نقطہ نظر [[روس جاپان لڑائی|روس-جاپانی جنگ]] چ جاپان دے تجربے تے مبنی سن، چالیس سال پہلے، جس چ مہنگی لیکن وڈی حد تک غیر فیصلہ کن لڑائیاں دا اک سلسلہ شامل سی، جس دے بعد [[سُشیما دی لڑائی|تسوشیما دی فیصلہ کن بحری جنگ]] ہوئی۔ {{Sfn|Frank|1999}}

فروری 1945 وچ ، شہزادہ فومیمارو کونو نے شہنشاہ ہیروہیتو نو‏‏ں اک یادداشت دتی جس وچ صورتحال دا تجزیہ کيتا گیا سی ، تے اسنو‏ں دسیا کہ جے جنگ جاری رہی تاں ، شاہی خاندان نو‏‏ں شکست تو‏ں زیادہ اندرونی انقلاب تو‏ں زیادہ خطرہ ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Bix|2001}} گرینڈ چیمبرلین ہسانوری فوجیتا دی ڈائری دے مطابق، شہنشاہ نے، اک فیصلہ کن جنگ ( tennōzan ) دی تلاش وچ، جواب دتا کہ امن حاصل کرنا ویلے توں پہلاں اے &quot;جدوں تک کہ اسی اک ہور فوجی فائدہ نئیں حاصل کردے&quot;۔ {{Sfn|Hogan|1996}} اس دے علاوہ فروری وچ ، جاپان دے معاہدے دے ڈویژن نے &quot;بغیر مشروط ہتھیار ڈالنے ، قبضہ ، تخفیف اسلحہ ، فوجداری دے خاتمے ، جمہوری اصلاحات ، جنگی مجرماں د‏‏ی سزا ، تے شہنشاہ د‏‏ی حیثیت&quot; دے سلسلے وچ جاپان دے سلسلے وچ اتحادی پالیسیاں دے بارے وچ لکھیا۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} اتحادیاں دے مسلط تخفیف اسلحہ ، جاپانی جنگی مجرماں د‏‏ی اتحادیاں د‏‏ی سزا ، تے خاص طور اُتے شہنشاہ اُتے قبضہ تے ہٹانا ، جاپانی قیادت دے لئی قابل قبول نئيں سی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} {{Sfn|Frank|1999}}

5 اپریل نو‏‏ں ، سوویت یونین نے مطلوبہ 12 مہینےآں دا نوٹس دتا کہ اوہ پنج سالہ سوویت-جاپانی غیر جانبداری معاہدے  (جس اُتے 1941 وچ نومنہان واقعے دے بعد دستخط کیتے گئے سن ) د‏‏ی تجدید نئيں کرے گا۔  جاپانیاں دے لئی نامعلوم ، نومبر - دسمبر 1943 وچ [[تہران کانفرنس]] وچ ، اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا سی کہ جرمنی د‏‏ی شکست دے بعد سوویت یونین جاپان دے خلاف جنگ وچ داخل ہوئے گا۔ فروری 1945 وچ [[یالٹا کانفرنس]] وچ ، ریاستہائے متحدہ نے سوویتاں نو‏‏ں کافی مراعات دتیاں سن تاکہ ایہ وعدہ حاصل کیتا جاسک ے کہ اوہ جرمنی دے ہتھیار ڈالنے دے تن مہینےآں دے اندر اندر جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کر دین گے۔ اگرچہ پنج سالہ غیر جانبداری معاہدہ 5 اپریل 1946 تک ختم نئيں ہويا ، لیکن اس اعلان نے جاپانیاں نو‏‏ں بہت تشویش دا باعث بنی ، کیونجے جاپان نے ناگزیر امریکی حملے نو‏‏ں دفع کرنے دے لئی جنوب وچ اپنی افواج جمع کرلئیاں سن ، اس طرح اس دے شمالی جزیرے سوویت حملے دے لئی کمزور ہوگئے سن ۔   ماسکو وچ سوویت وزیر خارجہ [[ویاچیسلاو مولوتوڡ|ویاچسلاو مولوٹوف]] تے ٹوکیو وچ سوویت سفیر یاکوف ملک نے جاپانیاں نوں یقین دوان لئی بہت کوششاں کیتیاں کہ &quot;معاہدے دی درستگی دا دور ختم نئیں ہویا&quot;۔ 

مئی وچ اعلیٰ سطحی اجلاساں دے اک سلسلے وچ ، بگ سکس نے سب تو‏ں پہلے جنگ ختم کرنے دے بارے وچ سنجیدگی تو‏ں تبادلہ خیال کيتا ، لیکن انہاں وچو‏ں کوئی وی انہاں شرائط اُتے نئيں سی جو اتحادیاں دے لئی قابل قبول سن ۔ کیونکہ جاپانی ہتھیار سٹن دی کھل کے حمایت کرن آلے نوں پرجوش فوجی افسراں ولوں قتل دا خطرہ سی، ایس لئی اجلاس وڈے چھ، شہنشاہ تے پرائیوی سیل دے علاوہ کسے لئی وی بند کر دتے گئے۔ کوئی وی دوجا یا تیجا درجے دا افسر شرکت نئیں کر سکدا سی۔ {{Sfn|Frank|1999}} انہاں ملاقاتاں وچ ، ماسکو وچ جاپانی سفیر ساتو د‏‏ی ترسیل دے باوجود ، صرف وزیر خارجہ توگو نے محسوس کيتا کہ روزویلٹ تے چرچل نے جاپان دے خلاف جنگ وچ سوویتاں نو‏‏ں لانے دے لئی پہلے ہی اسٹالن نو‏‏ں رعایتاں دے دتیاں ہون گیاں۔ {{Sfn|Frank|1999}} ٹوگو نے جنگ نو جلدی ختم کرن دے بارے چ کھل کے گل کیتی سی۔ [ 36 ] &lt;sup class=&quot;reference nowrap&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Page: 628&quot;&gt;&amp;#x3A;&amp;#x200A;628&amp;#x200A;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;انہاں ملاقاتاں دے نتیجے وچ ، اسنو‏ں سوویت یونین تو‏ں رابطہ کرنے دا اختیار دتا گیا ، اس د‏ی غیر جانبداری نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، یا (بہت دور امکان دے باوجود) اتحاد تشکیل دینے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ {{Sfn|Frank|1999}}
[[فائل:Shigenori_Togo.jpg|thumb| وزیر خارجہ شیگنوری ٹوگو]]
اک نويں حکومت دے اپنے مقاصد دا اعلان کرنے دے رواج دے مطابق ، مئی دے اجلاساں دے بعد فوج دے عملے نے اک دستاویز تیار کيتی ، &quot;جنگ دے انعقاد وچ ہن تو ں پیروی کيت ی جانے والی بنیادی پالیسی&quot; ، جس وچ کہیا گیا سی کہ جاپانی عوام ہتھیار ڈالنے د ی بجائے ختم ہونے تک لڑن گے۔ ایہہ پالیسی 6 جون نوں بگ سکس نے اپنائی سی۔ (ٹوگو نے اس دی مخالفت کیتی، جد کہ باقی پنجاں نے اس دی حمایت کیتی۔) {{Sfn|Frank|1999}} اسی اجلاس وچ سوزوکی ولوں پیش کردہ دستاویزات توں پتہ چلدا اے کہ، یو ایس ایس آر دے سفارتی اوورچرز وچ، جاپان نے درج ذیل نقطہ نظر اختیار کیتا:
 {{اقتباس|[[روس]] نوں ایہہ واضح طور تے دسیا جانا چاہیدا اے کہ اوہ [[جرمنی]]  تے اپنی فتح دا دیندار [[جاپان]] نوں اے، کیونجے اسی غیر جانبدار رہے، تے ایہہ [[سوویت یونین|سوویتاں]] دے فائدے لئی ہووے گا کہ اوہ جاپان نوں اپنی بین الاقوامی حیثیت نوں برقرار رکھن وچ مدد کرن، کیونجے اوہناں کول مستقبل وچ [[امریکہ ]] دشمن اے۔&lt;ref&gt;[[John Toland (author)|Toland, John]]. ''[[The Rising Sun]]''. Modern Library, 2003. {{ISBN|978-0-8129-6858-3}}. p. 923.&lt;/ref&gt;}}9 جون نو‏‏ں ، شہنشاہ دے رازدار مارکیز کوئچی کیڈو نے &quot;بحران د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی مسودہ منصوبہ&quot; لکھیا ، جس وچ خبردار کيتا گیا سی کہ سال دے آخر تک جاپان د‏‏ی جدید جنگ کرنے د‏‏ی صلاحیت ختم ہوجائے گی تے حکومت شہری بدامنی اُتے قابو پانے وچ ناکا‏م ہوجائے گی۔ &quot;... اسی اس گل دا یقین نئیں کر سکدے کہ اسی جرمنی دی قسمت دا اشتراک نئیں کراں گے تے منفی حالات وچ گھٹ ہو جاواں گے جس دے تحت اسی شاہی گھرانے دی حفاظت تے قومی سیاست دے تحفظ دے اپنے اعلیٰ مقصد نوں وی حاصل نئیں کر سکاں گے۔&quot;  کیڈو نے مشورہ دتا کہ شہنشاہ &quot;بہت سخی شرائط&quot; تے جنگ ختم کرن دی پیشکش کرکے کارروائی کرے۔ کیڈو نے تجویز پیش کیتی کہ جاپان سابقہ یورپی کالونیاں توں دستبردار ہو جائے جنہاں تے اس نے قبضہ کیتا سی بشرطیکہ انہاں نو آزادی دتی جائے تے ایہ وی تجویز پیش کیتی کہ جاپان فلپائن دی آزادی نو تسلیم کرے، جس تے جاپان پہلے ای زیادہ تر کنٹرول کھو چکیا سی تے جس دے بارے چ ایہ گل مشہور سی کہ امریکہ طویل عرصے توں آزادی دین دی منصوبہ بندی کر رہیا سی۔ آخر چ، کیڈو نے تجویز پیش کیتی کہ جاپان نے اسلحہ خالی کر دتا بشرطیکہ ایہ اتحادی نگرانی دے تحت نہ ہووے تے جاپان کجھ ویلے لئی &quot;کم توں کم دفاع نال مطمئن&quot; ہووے۔ کیڈو دی تجویز چ جاپان تے اتحادی قبضے، جنگی مجرماں دے مقدمے یا جاپان دے حکومت دے نظام چ کافی تبدیلی دا غور نئیں کیتا گیا سی، تے نہ ای کیڈو نے ایہ تجویز دتی کہ جاپان 1937 توں پہلے حاصل کیتے گئے علاقیاں نو ترک کرن تے غور کرن تے غور کرن لئی تیار ہو سکدا اے جہناں چ فارموسا ، کارافوٹو ، کوریا ، بحر الکاہل چ سابقہ [[جرمن سلطنت|جرمن]] جزیرے تے ایتھوں تیکر کہ مانکو وی شامل ہن۔ شہنشاہ دی اجازت دے نال، کیڈو نے سپریم کونسل دے کئی ارکان، &quot;بگ سکس&quot; نال رابطہ کیتا۔ ٹوگو بہت مددگار سی۔ سوزوکی تے ایڈمرل متسوماسا یونائی ، بحریہ دے وزیر ، دونو احتیاط نال حمایت کردے سن; ہر اک سوچدا سی کہ دوجا کی سوچدا اے۔ جنرل کوریچیکا انامی ، فوج دے وزیر ، دو ٹوک سن، تے اصرار کردے ہوئے کہ سفارتکاری نو آپریشن کیتسوگو وچ &quot;امریکہ دے بھاری نقصانات برداشت کرن دے بعد&quot; انتظار کرنا چاہیدا اے۔ {{Sfn|Frank|1999}}

جون وچ ، شہنشاہ نے فوجی فتح حاصل کرنے دے امکانات اُتے اعتماد کھو دتا۔ اوکیناوا دی لڑائی ہار گئی تے اوہنوں چین چ جاپانی فوج، منچوریا چ کوانٹنگ فوج ، سمندری فوج تے ہوم آئی لینڈز دا دفاع کرن آلی فوج دی کمزوری دا پتہ لگ گیا۔ شہنشاہ نو‏‏ں شہزادہ ہیگاشیکونی د‏‏ی طرف تو‏ں اک رپورٹ ملی جس تو‏ں انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ &quot;ایہ صرف ساحلی دفاع نئيں سی ؛ فیصلہ کن جنگ وچ مشغول ہونے دے لئی مخصوص ڈویژناں دے پاس وی اسلحہ د‏‏ی کافی تعداد نئيں سی۔&quot;  شہنشاہ دے مطابق:
 {{Quote|مینوں دسیا گیا کہ دشمن ولوں سٹے گئے بمباں دے ٹکڑیاں دا لوہا بیلچہ بناؤن لئی ورتیا جا رہا سی۔ اس نال میری رائے دی پشٹی ہوئی کہ ہن اسیں جنگ نوں جاری رکھن دی پوزیشن وچ نہیں سی۔&lt;ref name=&quot;Frank100&quot;&gt;{{harvnb|Frank|1999|p=100}}, quoting Terasaki, 136–137.&lt;/ref&gt;}}22 جون نوں شہنشاہ نے بگ سکس نوں اک اجلاس لئی بلایا۔ غیر معمولی طور تے، اس نے سب توں پہلاں گل کیتی: &quot;میں چاہنا واں کہ جنگ ختم کرن دے ٹھوس منصوبے، موجودہ پالیسی توں بغیر، تیزی نال مطالعہ کیتا جائے تے انہاں نو لاگو کرن دی کوشش کیتی جائے۔&quot; {{Sfn|Frank|1999}} جنگ دے خاتمے وچ سوویت امداد طلب کرنے اُتے اتفاق کيتا گیا سی۔ دوجیاں غیر جانبدار قوماں، جویں کہ [[سویٹزرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] ، [[سویڈن]] ، تے [[ویٹیکن|ویٹیکن سٹی]] ، امن بنان اچ کردار ادا کرن دے لیی جانیاں جاندیاں سن، لیکن اوہ اینیاں نکیاں سن کہ اوہناں دے بارے چ خیال کیتا جاندا سی کہ اوہ اتحادیاں دی ہتھیار سٹن تے جاپان دی قبولیت یا رد کرن دی شرائط نو پورا کرن توں قاصر سن۔ جاپانیاں نو‏‏ں امید سی کہ سوویت یونین نو‏‏ں امریکا تے برطانیہ دے نال مذاکرات وچ جاپان دے لئی اک ایجنٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے دے لئی قائل کیتا جا سکدا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Frank|1999}}

== مین ہٹن پروجیکٹ ==
{{Quote box|عظمت شہنشاہ، اس حقیقت نو ذہن چ رکھدے ہوئے کہ موجودہ جنگ روزانہ تمام جنگجو طاقتاں دے لوکاں تے وڈی برائی تے قربانی لیاؤندی اے، اپنے دل توں خواہش کردا اے کہ اس نو جلدی ختم کیتا جائے۔ پر جدوں تک [[انگلینڈ]]  تے [[امریکہ]] غیر مشروط ہتھیار سٹن تے اصرار کردے نیں، [[جاپانی سلطنت]] کول مادر وطن دے عزت تے وجود لئی اپنی پوری طاقت نال لڑن دے سوا کوئی چارہ نئیں اے۔&lt;ref&gt;{{harvnb|Frank|1999|pp=222–223}}, citing [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/31.pdf ''Magic Diplomatic Summary'' No.&amp;nbsp;1205, 2] ([[Portable Document Format|PDF]]).&lt;/ref&gt;}} 
کئی سالاں دی ابتدائی تحقیق دے بعد، صدر [[فرینکلن ڈی روزویلٹ|فرینکلن ڈی روزویلٹ نے]] 1942 وچ [[ایٹم بمب|ایٹم بم]] بنان دے اک وڈے، انتہائی خفیہ منصوبے دے آغاز دا اختیار دتا سی۔ [[مینہٹن پراجیکٹ|مین ہٹن پروجیکٹ]] ، میجر جنرل لیسلی آر گروز جونیئر دے اختیار دے تحت {{Sfn|Hewlett|Anderson|1962}} امریکہ بھر چ درجناں خفیہ سہولتاں تے لکھاں امریکی مزدوراں نو ملازمت دتی، تے 16 جولائی 1945 نوں، ٹرنٹی ایٹمی تجربے دے دوران پہلا پروٹوٹائپ ہتھیار دھماکہ کیتا گیا۔ {{Sfn|Hewlett|Anderson|1962}}

جداں ہی ایہ منصوبہ اپنے اختتام دے نیڑے پہنچیا ، امریکی منصوبہ سازاں نے بم دے استعمال اُتے غور کرنا شروع کردتا۔ پہلے یورپ وچ حتمی فتح حاصل کرنے دے لئی اتحادیاں د‏‏ی مجموعی حکمت عملی دے مطابق ، ابتدائی طور اُتے ایہ فرض کيتا گیا سی کہ پہلے ایٹمی ہتھیار جرمنی دے خلاف استعمال دے لئی مختص کیتے جان گے۔ اُتے ، اس وقت تک ایہ تیزی تو‏ں واضح ہوچکيا سی کہ جرمنی نو‏‏ں کسی وی بمب دے استعمال دے لئی تیار ہونے تو‏ں پہلے ہی شکست ہو جائے گی۔ گروز نے اک کمیٹی بنائی جہڑی اپریل تے مئی 1945 چ اہداف دی فہرست بنان لئی ملاقات کیتی۔ بنیادی معیاراں چوں اک ایہ سی کہ ہدف شہراں نو روایتی بمباری نال نقصان نئیں پہنچیا ہونا چاہیدا۔ اس نال ایٹم بم ولوں ہون والے نقصان دا صحیح اندازہ لایا جا سکے گا۔  ٹارگٹنگ کمیٹی دی فہرست چ 18 جاپانی شہر شامل سن۔ فہرست دے سب توں اُتے [[کیوٹو]] ، [[ہیروشیما]] ، [[یوکوہاما]] ، کوکورا ، تے نیگاٹا سن۔ {{Sfn|Frank|1999}} {{Sfn|Hasegawa|2005}} بالآخر، کیوٹو نو جنگ دے سیکرٹری ہنری ایل سٹیمسن دے اصرار تے فہرست توں ہٹا دتا گیا، جہناں نے اپنے سہاگ رات تے شہر دا دورہ کیتا سی تے اس دی ثقافتی تے تاریخی اہمیت دا علم سی۔ {{Sfn|Schmitz|2001}}

اگرچہ پچھلے نائب صدر ، ہنری اے والیس ، شروع توں ای مین ہٹن پروجیکٹ چ ملوث سن، {{Sfn|Hewlett|Anderson|1962}} اوہناں دے جانشین، [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومین]] ، نوں 23 اپریل 1945 تک، 21 اپریل 1945 نوں روزویلٹ دی موت تے صدر بنن دے گیارہ دن بعد، سٹیمسن ولوں اس منصوبے دے بارے چ جانکاری نئیں دتی گئی {{Sfn|Hewlett|Anderson|1962}} مئی 1945 نوں، ٹرومین نے عبوری کمیٹی دے قیام دی منظوری دتی، اک مشاورتی گروپ جہڑا ایٹم بم دے بارے چ رپورٹ کرے گا۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} {{Sfn|Hewlett|Anderson|1962}} اس چ سٹیمسن، جیمز ایف بائرنس ، جارج ایل ہیریسن ، وینیور بش ، جیمز برائنٹ کوننٹ ، کارل ٹیلر کامپٹن ، ولیم ایل کلیٹن ، تے رالف آسٹن بارڈ شامل سن، جنہاں نو رابرٹ اوپن ہائیمر ، [[اینریکو فرمی]] ، [[ارنسٹ لارنس|ارنسٹ لا، آرتھر]] تے [[آرتھر کومپٹن|آرتھر کمپٹن]] تے مشتمل اک سائنسی پینل نے مشورہ دتا سی۔ {{Sfn|Hewlett|Anderson|1962}} یکم جون د‏‏ی اک رپورٹ وچ ، کمیٹی نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ بم نو‏‏ں جلد از جلد مزدوراں دے گھراں تو‏ں گھرے ہوئے جنگی پلانٹ دے خلاف استعمال کیتا جانا چاہیے تے کوئی وارننگ یا مظاہرہ نئيں دتا جانا چاہیے۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}}

کمیٹی دے مینڈیٹ وچ بم دا استعمال شامل نئيں سی - مکمل ہونے اُتے اس دا استعمال فرض کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Frank|1999}} اس منصوبے وچ ملوث سائنسداناں دے احتجاج دے بعد، فرینک رپورٹ دی شکل وچ، کمیٹی نے بم دے استعمال دی دوبارہ جانچ پڑتال کیتی، سائنسی پینل دے سامنڑے ایہ سوال پیش کیتا کہ کی اصل میدان جنگ دی تعیناتی توں پہلے بم دا &quot;مظاہرہ&quot; استعمال کیتا جانا چاہیدا اے۔ جون دے اک اجلاس وچ، سائنسی پینل نے تصدیق کیتی کہ کوئی متبادل نئیں اے۔ {{Sfn|Frank|1999}}

ایہناں چرچہ وچّ ٹرومین نے بہت ہی چھوٹا کردار نبھایا۔ پوٹسڈم وچ، اوہ ٹرنٹی ٹیسٹ دی کامیاب رپورٹ توں موہت ہویا، تے اوہدے آلے دوالے دے لوکاں نے اوہدے رویے وچ مثبت تبدیلی ویکھی، اوہناں دا خیال سی کہ بم نے اوہنوں جاپان تے سوویت یونین دوناں نال فائدہ دتا۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} کیوٹو نو ہدف دی فہرست توں ہٹان دے لیی سٹیمسن دے ڈرامے دی حمایت کرن دے علاوہ (جدوں کہ فوج نے اس نو ہدف دے طور تے دھکا دینا جاری رکھیا)، اوہ دوجی صورت وچ بم دے حوالے نال کسی وی فیصلے وچ ملوث نئیں سی، کہانی دے بعد دے دوبارہ بیان دے برعکس (ٹرومین دے اپنے زیورات سمیت)۔ {{Quote box|اگرچہ ہدایت کرن آلی طاقتاں، تے حکومت وی، اس گل تے قائل ہن کہ ساڈی جنگی طاقت ہُن وی دشمن نوں کافی وار پہنچا سکدی اے، اسی بالکل محفوظ ذہنی سکون محسوس کرن توں قاصر آں&lt;ref&gt;{{harvnb|Frank|1999|p=227}}, citing ''Magic Diplomatic Summary'' No.&amp;nbsp;1209.&lt;/ref&gt;}}

== مجوزہ حملہ ==
 
جون 1945 نوں، ٹرومین نے چیف آف آرمی سٹاف جنرل [[جارج مارشل]] ، ایئر فورس جنرل ہنری آرنلڈ ، چیف آف سٹاف ایڈمرل ولیم لیہی تے ایڈمرل ارنسٹ کنگ ، نیوی سیکرٹری جیمز فورسٹل ، سیکرٹری برائے جنگ ہنری سٹیمسن تے اسسٹنٹ سیکرٹری فار وار جان میکلوئے نال ملاقات کیتی تاکہ جاپان دے جزیرے وچ اولمپک منصوبے دا اک حصہ آپریشن تے تبادلہ خیال کیتا جا سکے۔ جنرل مارشل نے [[رتی فوج|ریڈ آرمی]] دے داخلے دی حمایت کیتی، ایہ سمجھدے ہوئے کہ انج کرن نال جاپان ہار من لوے گا۔ میکلوئے نے سٹیمسن نو دسیا سی کہ بمباری کرن آلے ہور کوئی جاپانی شہر نئیں نیں تے اوہ ہتھیار سٹن دے دوجے اختیارات لبھنا چاہندے سن۔ اس نے اک سیاسی حل تجویز کیتا تے ایٹم بم تو‏ں جاپانیاں نو‏‏ں خبردار کرنے دے بارے وچ پُچھیا۔ جیمز بائرنس ، جہڑا 3 جولائی نوں نواں سیکرٹری آف سٹیٹ بنے گا، اس نوں بغیر کسے خبردار دے تے سوویتاں نوں پہلے توں جانن دتے بغیر جتنی جلدی ممکن ہو سکے استعمال کرنا چاہندا سی۔ [ 36 ] &lt;sup class=&quot;reference nowrap&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Page: 630–631&quot;&gt;&amp;#x3A;&amp;#x200A;630–631&amp;#x200A;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;

== سوویت یونین دے نال مذاکرات دیاں کوششاں ==
[[فائل:Naotake_Sato.jpg|thumb| ناوٹاکے ساتو]]
جون نوں، ٹوگو نے ماسکو چ جاپان دے سفیر ناوٹاکے ساتو نوں آکھیا کہ اوہ &quot;دوستی دے پکے تے پائیدار تعلقات&quot; قائم کرن دی کوشش کرے۔ ساتو نے منچوریا دی حیثیت تے &quot;کوئی وی معاملہ جہنوں روسی لیاؤنا چاہندے نیں&quot; تے گل بات کرنی سی۔  مجموعی صورتحال توں چنگی طرحاں واقف تے اتحادیاں نال اپنے وعدیاں توں واقف، سوویتاں نے جاپانیاں دی حوصلہ افزائی کرن لئی تاخیر دے حربیاں نال جواب دتا، بغیر کجھ وعدہ کیتے۔ ساتو نے آخر کار 11 جولائ‏ی نو‏‏ں سوویت وزیر خارجہ [[ویاچیسلاو مولوتوڡ|ویاچیسلاو مولوتوف]] تو‏ں ملاقات کيت‏ی ، لیکن اس دا کوئی نتیجہ نئيں نکلیا۔ 12 جولائ‏ی نو‏‏ں ، توگو نے ساتو نو‏‏ں سوویتاں نو‏‏ں ایہ دسنے د‏‏ی ہدایت د‏‏ی کہ:
 {{Trim quotes|ایہہ کہن دی لوڑ نئیں کہ میرے پہلے سنیہے وچ غیر مشروط ہتھیار سٹن یا نیڑے دے برابر دیاں شرطاں دا مطالبہ کیتا گیا سی، میں [شاہی خاندان] نوں بچان دے سوال دی استثنا کیتی سی۔&lt;ref&gt;{{harvnb|Frank|1999|p=229}}, citing ''Magic Diplomatic Summary'' No.&amp;nbsp;1212.&lt;/ref&gt;}}شہنشاہ نے شہزادہ کونو نو اک خصوصی ایلچی دے طور تے بھیجن دی تجویز پیش کیتی، حالانکہ اوہ پوٹسڈم کانفرنس توں پہلے [[ماسکو]] نئیں اپڑ سکے گا۔

ساتو نے ٹوگو نو مشورہ دتا کہ حقیقت وچ، &quot;غیر مشروط ہتھیار سٹنا یا اس دے نیڑے دے برابر شرائط&quot; اوہ سب کجھ سی جہدی جاپان توقع کر سکدا سی۔ مزید برآں ، مخصوص تجاویز دے لئی مولوٹوف د‏‏ی درخواستاں دے جواب وچ ، ساتو نے تجویز پیش کيت‏‏ی کہ ٹوگو دے پیغامات &quot;جنگ دے خاتمے دے سلسلے وچ حکومت تے فوج دے نظریات دے بارے وچ واضح نئيں سن ،&quot; اس طرح سوال اٹھایا کہ آیا ٹوگو دے اقدام نو‏‏ں جاپان دے طاقت دے ڈھانچے دے کلیدی عناصر د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ 

جولائی نوں، ٹوگو نے جواب دتا:
 {{Quote box|غیر مشروط ہتھیار سٹن دے حوالے نال اسی کسی وی صورت وچ اس تے رضامندی دین توں قاصر آں۔ ... ایہ معاملات دی ایسی حالت توں بچن لئی اے کہ اسی اک امن دی تلاش کر رئے آں، ... روس دے نیک دفاتر دے ذریعے۔ ... ایہہ وی نقصان دہ تے ناممکن ہووے گا، غیر ملکی تے ملکی غور و فکر دے نقطہ نظر توں، مخصوص شرائط دا فوری اعلان کرنا۔&lt;ref&gt;{{harvnb|Frank|1999|p=230}}, citing [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB162/40.pdf ''Magic Diplomatic Summary'' No.&amp;nbsp;1214, 2–3] (PDF).&lt;/ref&gt;}}جواب چ، ساتو نے واضح کیتا:
 
جولائی نوں، کابینہ دے ناں تے گل کردے ہوئے، ٹوگو نے دہرایا:
 {{اقتباس بند|ہن اسی کسے وی شہر چ جاپانیاں دے ہر پیداواری کاروبار نو تیزی نال تے مکمل طور تے ختم کرن لئی تیار آں۔ اسی اوہناں دیاں گودیاں، اوہناں دیاں کارخانیاں تے اوہناں دے مواصلات نو تباہ کر دیواں گے۔ کوئی غلطی نہ ہووے; اسی جاپان دی جنگ کرن دی طاقت نو مکمل طور تے تباہ کر دیواں گے۔ ایہہ جاپانی لوکاں نوں مکمل تباہی توں بچان لئی سی کہ پوٹسڈم وچ 26 جولائی دا الٹی میٹم جاری کیتا گیا۔ اوہناں دے آگواں نے فوری طور تے اوس الٹی میٹم نوں مسترد کر دتا۔ جے اوہ ہن ساڈی شرطاں نوں قبول نئیں کردے تے اوہ ہوا توں بربادی دی بارش دی توقع کر سکدے نیں، جہدا ورگا ایس دھرتی تے کدی نئیں ویکھیا گیا&amp;nbsp;...&lt;ref&gt;''[https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/truman-hiroshima/ White House Press Release Announcing the Bombing of Hiroshima, August 6, 1945]''. The American Experience: Truman. PBS.org. Sourced to The Harry S. Truman Library, &quot;Army press notes,&quot; box 4, Papers of Eben A. Ayers.&lt;/ref&gt;}}
امریکی خفیہ نگاریاں نے جاپان دے زیادہ تر کوڈز توڑ دتے سن ، جس وچ جاپانی دفتر خارجہ دے ذریعہ اعلیٰ سطحی سفارتی خط و کتابت نو‏‏ں انکوڈ کرنے دے لئی استعمال ہونے والا جامنی کوڈ وی شامل ا‏‏ے۔ نتیجے دے طور تے، [[ٹوکیو]] تے جاپان دے سفارت خانیاں دے وچکار پیغامات اتحادی پالیسی سازاں نوں تقریباً اتنی ای تیزی نال فراہم کیتے گئے جِنّے کہ مطلوبہ وصول کنندگان نوں۔  بھاری جانی نقصان دے خدشے تو‏ں ، اتحادیاں نے جلد از جلد [[بحر الکاہل جنگ|بحرالکاہل جنگ]] وچ سوویت داخلے د‏‏ی خواہش کيتی۔ روزویلٹ نے قاہرہ وچ اسٹالن دا وعدہ حاصل کیتا سی ، جس د ی [[یالٹا کانفرنس|یالٹا]] وچ دوبارہ تصدیق کيتی گئی سی۔ جاپان چ اس نتیجے دا بہوں خوف سی۔ [ 36 ] &lt;sup class=&quot;reference nowrap&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Page: 629&quot;&gt;&amp;#x3A;&amp;#x200A;629&amp;#x200A;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;

=== سوویت ارادے ===
 {{Blockquote|جدوں روسیاں نے منچوریا تے حملہ کیتا، تے انہاں نے اک اشرافیہ فوج نوں کٹ دتا تے بوہت سارے روسی یونٹاں صرف اودوں رک گئیاں جدوں اوہناں کول گیس ختم ہو گئی۔ سوویت 16ویں فوج - 100,000 مضبوط - نے سخالین جزیرے دے دکھنی ادھے حصے تے حملہ کیتا۔ اوہناں دے حکم سن کہ اوتھے جاپانی مزاحمت نو ختم کیتا جائے، تے فیر 10 توں 14 دناں دے اندر اندر - جاپان دے آبائی جزیرےآں چوں سب توں شمالی ہوکاڈو تے حملہ کرن لئی تیار ہو جاؤ۔ جاپانی فورس جہنوں ہوکاڈو دے دفاع دا کم دتا گیا سی، 5ویں ایریا آرمی، دو ڈویژناں تے دو برگیڈاں تے طاقت دے تحت سی، تے جزیرے دے چڑھدے پاسے قلعہ بند پوزیشناں تے سی۔ سوویت یونین دے حملے دے منصوبے چ مغرب توں ہوکائیڈو تے حملہ کرن دا مطالبہ کیتا گیا سی ۔ سوویت جنگ دے اعلان نے اس حساب کتاب نو وی تبدیل کر دتا کہ پینتریبازی دے لی کِنا ویلہ بچیا اے۔ جاپانی انٹیلی جنس پیش گوئی کر رئی سی کہ امریکی افواج کئی مہینیاں تک حملہ نئیں کر سکدیاں۔ دوجے پاسے، سوویت افواج 10 دناں چ جاپان چ پہنچ سکدیاں نیں۔ سوویت حملے نے جنگ ختم کرن دا فیصلہ انتہائی ویلے دے حساس کیتا۔|author=[[وارڈ ولسن]]|source=Foreign Policy''&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wilson|first=Ward|url=https://foreignpolicy.com/2013/05/30/the-bomb-didnt-beat-japan-stalin-did/|title=The Bomb Didn't Beat Japan... Stalin Did|work=foreignpolicy.com|date=30 May 2013|access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt;}}مشرق بعید دے متعلق سوویت فیصلیاں تے سکیورٹی خدشات دا غلبہ سی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} ایہناں چوں سب توں وڈا [[پیسفک ساگر|بحرالکاہل]] تک غیر محدود رسائی حاصل کرنا سی۔ سوویت پیسیفک ساحلی پٹی دے سال بھر برف توں پاک علاقیاں - خاص طور تے [[ولاڈیووسٹوک|ولادی ووستوک -]] [[سخالین|سخالین جزیرے]] تے [[کورائل جزیرے|کوریل جزیرے]] توں ہوا تے سمندر دے ذریعے ناکہ بندی کیتی جا سکدی اے۔ ایہناں علاقیاں نو حاصل کرنا، اس طرح آبنائے سویا تک مفت رسائی دی ضمانت دینا، انہاں دا بنیادی مقصد سی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} ثانوی مقاصد چینی مشرقی ریلوے ، جنوبی منچوریا ریلوے ، [[ڈالیآن|ڈیرن]] ، تے [[پورٹ آرتھر]] دے لیز سن۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}}

اس مقصد دے لئی ، اسٹالن تے مولوٹوف نے جاپانیاں دے نال مذاکرات نو‏‏ں ختم کردتا ، جس تو‏ں انہاں نو‏‏ں سوویت ثالثی امن د‏‏ی غلط امید ملی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} اس دے نال ہی ، ریاستہائے متحدہ تے برطانیہ دے نال اپنے معاملات وچ ، سوویتاں نے قاہرہ دے اعلامیہ اُتے سخت پابندی اُتے اصرار کيتا ، جس د‏‏ی یالٹا کانفرنس وچ دوبارہ تصدیق کيتی گئی ، کہ اتحادی جاپان دے نال علیحدہ یا مشروط امن نو‏‏ں قبول نئيں کرن گے۔ جاپانیاں نو تمام اتحادیاں دے سامنے غیر مشروط طور تے ہتھیار سٹنے پئے گا۔ جنگ نو‏‏ں طویل کرنے دے لئی ، سوویتاں نے اس ضرورت نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی کسی وی کوشش د‏‏ی مخالفت کيتی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} اس تو‏ں سوویتاں نو‏‏ں مغربی محاذ تو‏ں مشرق بعید وچ اپنی فوجاں د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں مکمل کرنے دا وقت ملے گا ، تے منچوریا ، اندرونی منگولیا ، شمالی [[کوریا]] ، جنوبی سخالین ، [[کورائل جزیرے|کوریلس]] ، تے ممکنہ طور اُتے [[ہوکائیڈو]] {{Sfn|Hasegawa|2005}} ( روموئی اُتے لینڈنگ تو‏ں شروع) فتح کرلاں گا۔ {{Sfn|Frank|1999}}

== پوٹسڈم دے واقعات ==
 {{Quote box|برطانوی، چینی تے امریکہ دیاں حکومتاں نے جاپانی لوکاں نوں مناسب وارننگ دتی اے کہ اوہناں لئی کی ہو رہیا اے۔ اسیں اوہ عام شرطاں رکھیاں نیں جنہاں تے اوہ ہتھیار سٹ سکدے نیں۔ ساڈی وارننگ تے کوئی دھیان نئیں دتا گیا; ساڈی شرطاں مسترد کر دتیاں گئیاں۔ اودوں توں جاپانیاں نے ویکھیا کہ ساڈا ایٹم بم کی کر سکدا اے۔ اوہ ویکھ سکدے نیں کہ ایہ مستقبل چ کی کرے گا۔

دنیا نوٹ کرے گی کہ پہلا ایٹم بم ہیروشیما تے سٹیا گیا سی، جو اک [[فوجی اڈا]] سی۔ ایہ ایس لئی سی کیونکہ اسی ایس پہلے حملے وچ شہریاں دے قتل توں بچن دی خواہش رکھدے ساں۔ پر اوہ حملہ صرف آن آلیاں شیواں دی خبردار اے۔ جے جاپان نے ہتھیار نہ سٹے تے اوہدیاں جنگی صنعتاں تے بم سٹنے پین گے تے بدقسمتی نال ہزاراں شہریاں دی جاناں ضائع ہو جان گیاں۔ میں جاپانی شہریاں نو فوری طور تے صنعتی شہراں نو چھڈن تے اپنڑے آپ نو تباہی توں بچان دی درخواست کردا ہاں۔

میں ایٹم بم دی افسوسناک اہمیت دا احساس کردا ہاں۔

اس دی پیداوار تے اس دا استعمال اس حکومت نے ہلکے پھلکے نئیں کیتا سی۔ پر سانوں پتہ سی کہ ساڈے دشمن اس دی کھوج وچّ سن۔ ہن اسی جاننے آں کہ اوہ اینوں لبھن دے کِنے نیڑے سن۔ تے اسی جاندے ساں کہ جے اوہناں نے ایہنوں پہلے لبھ لیا ہوندا تے ایس قوم تے، تے ساریاں امن پسند قوماں تے، ساری تہذیب لئی کیہڑی تباہی آوے گی۔

ایہو وجہ اے کہ اسی دریافت تے پیداوار دی لمی تے غیر یقینی تے مہنگی محنت کرن تے مجبور محسوس کیتا۔

اسیں جرمناں دے خلاف کھوج دی دوڑ جتی۔

بم لبھن دے بعد اسی ایہنوں استعمال کر لیا اے۔ اسیں ایہنوں اوہناں لوکاں دے خلاف ورتیا اے جنہاں نے [[پرل ہاربر تے حملہ|پرل ہاربر تے بغیر کسے خبردار دے ساڈے تے حملہ کیتا]]، اوہناں لوکاں دے خلاف جنہاں نے امریکی [[جنگ دے قیدیاں]] نوں بھکھا ماریا تے ماریا تے پھانسی دتی اے، اوہناں لوکاں دے خلاف جنہاں نے بین الاقوامی [[جنگ دے قوانین]] کرایہ دی تعمیل کرن دے سارے دکھاوے نوں چھڈ دتا اے۔ اسی اینوں جنگ دی تکلیف نو گھٹ کرن دے لیی استعمال کیتا اے، تاکہ ہزاراں تے ہزاراں نوجوان امریکیاں دی جاناں بچائیاں جا سکن۔

اسی اینوں استعمال کردے رہواں گے جدوں تیکر اسی جنگ کرن دی جاپان دی طاقت نو مکمل طور تے ختم نئیں کر دیندے۔ صرف اک جاپانی ہتھیار سٹنا سانوں روکے گا۔&lt;ref&gt;{{cite speech |last= Truman |first= Harry S. |date= August 9, 1945 |author-link= Harry S. Truman |title= Radio Report to the American People on the Potsdam Conference |url= http://www.trumanlibrary.org/publicpapers/index.php?pid=104&amp;st=&amp;st1 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161015055811/http://www.trumanlibrary.org/publicpapers/index.php?pid=104&amp;st=&amp;st1 |archive-date= October 15, 2016}}. Delivered from the White House at 10 p.m, 9 August 1945&lt;/ref&gt;}}وڈی اتحادی طاقتاں دے رہنماواں نے 16 جولائ‏ی تو‏ں 2 اگست 1945 تک پوٹسڈم کانفرنس وچ ملاقات کيت‏ی۔ شرکاء [[سویت یونین|سوویت یونین]] ، [[برطانیا|برطانیہ]] ، تے [[امریکا|ریاستہائے متحدہ]] سن، جنہاں دی نمائندگی بالترتیب اسٹالن، [[ونسٹن چرچل]] (بعد چ [[کلیمنٹ ایٹلی]] ) تے ٹرومین نے کیتی۔

=== مذاکرات ===
پوٹسڈم کانفرنس اگرچہ بنیادی طور اُتے یورپی معاملات تو‏ں متعلق سی لیکن جاپان دے خلاف جنگ اُتے وی تفصیل تو‏ں بحث کيتی گئی۔ ٹرومین نوں کانفرنس دے شروع چ کامیاب ٹرنٹی ٹیسٹ دے بارے چ پتہ چلیا تے اس نے ایہ معلومات برطانوی وفد دے نال سانجھی کیتی۔ کامیاب ٹیسٹ نے امریکی وفد نو سوویت شرکت دی ضرورت تے حکمت تے دوبارہ غور کرن تے مجبور کیتا، جس دے لی امریکہ نے [[تہران کانفرنس|تہران]] تے [[یالٹا کانفرنس|یالٹا کانفرنساں]] اچ سخت لابنگ کیتی سی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} امریکہ نے جنگ نو مختصر کرن تے امریکی ہلاکتاں نو گھٹ کرن نو ترجیح دتی - سوویت مداخلت دوناں نو کرن دا امکان رکھدی سی، لیکن ممکنہ طور تے سوویتاں نو تہران تے یالٹا چ اوہناں دے وعدے توں باہر دے علاقے تے قبضہ کرن دی اجازت دین دی قیمت تے، تے جاپان دی جنگ دے بعد دی تقسیم دا سبب بننا جہڑا [[اتحادی مقبوضہ جرمنی|جرمنی چ ہویا]] سی۔ 

[[سٹالن]] تو‏ں نمٹنے وچ ، ٹرومین نے تفصیلات وچ جانے دے بغیر سوویت رہنما نو‏‏ں اک طاقتور نويں ہتھیار دے وجود دے بارے وچ مبہم اشارے دینے دا فیصلہ کيتا۔ اُتے ، دوسرے اتحادیاں نو‏‏ں اس گل دا علم نئيں سی کہ سوویت انٹیلی جنس نے مین ہٹن پروجیکٹ دے ابتدائی مراحل وچ داخل ہوچکيا سی ، لہذا اسٹالن نو‏‏ں پہلے ہی ایٹم بم دے وجود دا علم سی لیکن اس د‏ی صلاحیت تو‏ں متاثر نئيں ہويا۔ {{Sfn|Rhodes|1986}}

=== پوٹسڈم اعلان ===
اک بیان، پوٹسڈم اعلان جاری کرن دا فیصلہ کیتا گیا، جس چ &quot;غیر مشروط ہتھیار سٹن&quot; دی تعریف کیتی گئی سی تے ایہ واضح کیتا گیا سی کہ شہنشاہ دے عہدے تے ذاتی طور تے ہیروہیتو لئی اس دا کی مطلب اے۔ امریکی تے برطانوی حکومتاں وچ اس نقطے اُتے سختی تو‏ں اختلاف سی - ریاستہائے متحدہ بادشاہت نو‏‏ں ختم کرنا چاہندا سی ، یا شہنشاہ نو‏‏ں تخت تو‏ں مجبور کرنا چاہندا سی تے ممکنہ طور اُتے اسنو‏ں جنگی مجرم دے طور اُتے مقدمہ چلانا چاہندا سی ، جدو‏ں کہ برطانوی شاہی خاندان د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں برقرار رکھنا چاہندا سی ، شاید ہیروہیتو دے حالے وی راج کرنا چاہندا سی۔ مزید برآں ، اگرچہ ایہ ابتدائی طور اُتے اعلان د‏‏ی فریق نئيں ہوئے گا ، لیکن سوویت حکومت تو‏ں وی مشورہ کرنا پيا کیونجے اس تو‏ں جنگ وچ داخل ہونے اُتے اس د‏ی توثیق کرنے د‏‏ی توقع کيتی جائے گی۔ شہنشاہ نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی یقین دہانی کرانے تو‏ں غیر مشروط ہتھیار ڈالنے د‏‏ی اتحادی پالیسی وچ تبدیلی آئے گی تے اسٹالن د‏‏ی رضامندی ضروری ہوئے گی۔ امریکی وزیر خارجہ جیمز بائرنس ، اُتے ، سوویتاں نو‏‏ں بحرالکاہل د‏‏ی جنگ تو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ دور رکھنا چاہندا سی تے اس نے ٹرومین نو‏‏ں اس طرح د‏‏ی کسی وی یقین دہانی نو‏‏ں ختم کرنے اُتے آمادہ کيتا۔ [ 36 ] &lt;sup class=&quot;reference nowrap&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Page: 631&quot;&gt;&amp;#x3A;&amp;#x200A;631&amp;#x200A;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;پوٹسڈم اعلامیہ کئی مسودےآں توں لنگھیا جدوں تک کہ سب لئی قابل قبول ورژن نئیں لبھ گیا۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}}

26 جولائ‏ی نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ ، برطانیہ تے چین نے جاپان دے ہتھیار ڈالنے د‏‏ی شرائط دا اعلان کرنے والے پوٹسڈم اعلامیہ نو‏‏ں جاری کيتا ، اس خبردار دے نال ، &quot;ہم انہاں تو‏ں انحراف نئيں کراں گے۔ کوئی متبادل نئيں ا‏‏ے۔ اسيں کوئی تاخیر نئيں کراں گے۔&quot; جاپان لئی، اعلان دی شرائط متعین کیتیاں گئیاں:

* خاتمہ &quot;ہر ویلے لئی [اوہناں لوکاں دے اختیار تے اثر و رسوخ دا] جنہاں نے جاپان دے لوکاں نوں دھوکہ دتا تے گمراہ کیتا اے تاکہ اوہ عالمی فتح تے سوار ہو سکن۔&quot;
* &quot;جپانی علاقے چ اتحادیاں ولوں نامزد کیتے جان آلے پوائنٹس&quot; تے قبضہ
* کہ &quot;جاپانی خود مختاری [[ہونشو]] ، [[ہوکائیڈو]] ، [[کیوشو]] ، [[شیکوکو|شکوکو]] تے اسی طرح دے معمولی جزیرےآں تک محدود ہووے گی۔&quot; جیویں کہ 1943 وچ قاہرہ دے اعلامیے وچ اعلان کیتا گیا سی، جاپان نوں 1894 توں پہلاں دے علاقے وچ گھٹ کر دتا جانا سی تے کوریا تے تائیوان سمیت جنگ توں پہلاں دی سلطنت دے نال نال اوہدیاں ساریاں حالیہ فتوحات توں محروم کر دتا جانا سی۔
* کہ &quot;[t] جاپانی [[فوج|فوجی افواج]] ، مکمل طور تے بے ہتھیار ہون دے بعد، پرامن تے پیداواری زندگی گزارن دے موقع دے نال اپنے گھراں واپس آن دی اجازت دتی جائے گی۔&quot;
* کہ &quot;[اسی] ایہ ارادہ نئیں رکھدے کہ جاپانیاں نو اک نسل دے طور تے غلام بنایا جائے گا یا اک قوم دے طور تے تباہ کیتا جائے گا، لیکن تمام جنگی مجرماں دے نال سخت انصاف دتا جائے گا، بشمول اوہ جنہاں نے ساڈے قیدیاں تے ظلم دا دورہ کیتا اے۔&quot;

[[فائل:Bundesarchiv_Bild_183-R67561,_Potsdamer_Konferenz,_Konferenztisch.jpg|thumb| پوٹسڈم کانفرنس دا اک سیشن - تصویراں چ [[کلیمنٹ ایٹلی]] ، ارنسٹ بیون ، [[ویاچیسلاو مولوتوڡ|ویچسلاو مولوٹوف]] ، [[جوزف سٹالن|جوزف اسٹالن]] ، ولیم ڈی لیہی ، جیمز ایف بائرنس ، تے [[ہیری ٹرومین|ہیری ایس ٹرومین]] شامل ہن۔]]
دوجے پاسے، اعلان وچ آکھیا گیا اے کہ:

* &quot;جاپانی حکومت جاپانی لوکاں وچ جمہوری رجحانات دے احیاء تے مضبوطی لئی تمام رکاوٹاں نو دور کرے گی۔ [[آزادی گفتار|تقریر]] ، مذہب تے [[آزادی سوچ|سوچ]] دی آزادی دے نال نال بنیادی [[انسانی حق|انسانی حقوق]] دا احترام وی قائم کیتا جائے گا۔&quot;
* &quot;جاپان نو انج دی صنعتاں نو برقرار رکھن دی اجازت دتی جائے گی جہڑی اس دی معیشت نو برقرار رکھے گی تے قسم دے طور تے منصفانہ معاوضے دی وصولی دی اجازت دیوے گی، لیکن اوہ نئیں جہڑیاں اس نو جنگ دے لیی دوبارہ ہتھیاراں نال لیس کرن دے قابل بنان گے۔ اس مقصد دے لی، خام مال تک رسائی دی اجازت دتی جائے گی، جداں کہ کنٹرول توں ممتاز، خام مال۔ آخر کار عالمی تجارتی تعلقات اچ جاپانی شرکت دی اجازت دتی جائے گی۔&quot;
* &quot;جدوں ای ایہ مقاصد پورے ہو جان گے تے جاپانی لوکاں دی آزادانہ طور تے ظاہر کیتی گئی مرضی دے مطابق، اک پرامن مائل تے ذمہ دار حکومت قائم ہون دے نال ای اتحادیاں دی قابض افواج نو جاپان توں واپس لے لیا جائے گا۔&quot;

&quot; غیر مشروط ہتھیار سٹن &quot; دی اصطلاح دا واحد استعمال اعلان دے آخر وچ آیا:

* &quot;اسی جاپان دی حکومت توں مطالبہ کرنے آں کہ اوہ ہن تمام جاپانی مسلح افواج دے غیر مشروط ہتھیار سٹن دا اعلان کرے، تے اس طرح دی کارروائی وچ اپنی نیک نیتی دی مناسب تے مناسب یقین دہانیاں فراہم کرے۔ جاپان لئی متبادل فوری تے مکمل تباہی اے۔&quot;

اس دے تصور دے دوران جو ارادہ کیتا گیا سی اس دے برعکس، اعلامیہ نے شہنشاہ دا بالکل وی کوئی ذکر نئیں کیتا۔ مختصر مدت دے عبوری سیکرٹری آف اسٹیٹ جوزف گریو نے شہنشاہ نو آئینی بادشاہ دے طور تے برقرار رکھن دی وکالت کیتی سی۔ اوہ امید کردا سی کہ ہیروہیتو دے مرکزی کردار نو‏‏ں محفوظ رکھنے تو‏ں پیسیفک تھیٹر وچ تمام جاپانی فوجیاں د‏‏ی منظم ہتھیار ڈالنے د‏‏ی سہولت ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ اس دے بغیر، ہتھیار سٹنا مشکل ہو سکدا اے۔ بحریہ دے سیکرٹری جیمز فورسٹل تے دوجے حکام نے ایہ خیال سانجھا کیتا۔ [ 36 ] &lt;sup class=&quot;reference nowrap&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Page: 630&quot;&gt;&amp;#x3A;&amp;#x200A;630&amp;#x200A;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;جاپانیاں لئی انتہائی اہمیت دے معاملات تے اتحادی ارادے، بشمول کی ہیروہیتو نو انہاں لوکاں چوں اک سمجھیا جانا سی جنہاں نے &quot;جاپان دے لوکاں نو گمراہ کیتا&quot; یا ایتھوں تیکر کہ اک جنگی مجرم، یا متبادل طور تے، کی شہنشاہ &quot;پرامن طور تے مائل تے ذمہ دار حکومت&quot; دا حصہ بن سکدا اے، اس طرح بیان نئیں کیتا گیا۔

&quot;فوری تے مکمل تباہی&quot; دی شق نو ایٹم بم دے امریکی قبضے دے بارے چ اک پردہ پوشیدہ انتباہ دے طور تے تشریح کیتا گیا اے (جس نوں کانفرنس دے پہلے دن کامیابی نال آزمایا گیا سی)۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} دوسری طرف ، اس اعلان وچ یورپی جنگ دے اختتامی مراحل وچ جرمنی اُتے ہونے والی تباہی دے مخصوص حوالے وی دتے گئے سن ۔ دونے طرف دے عصری قارئین دے لئی جو حالے تک ایٹم بم دے وجود تو ں آگاہ نئيں سن ، اعلان دے اختتام نو ں محض روايتی ہتھیاراں دا استعمال کردے ہوئے جاپان اُتے اسی طرح د ی تباہی لانے دے خطرے دے طور اُتے تشریح کرنا آسان سی۔

=== جاپانی رد عمل ===
27 جولائ‏ی نو‏‏ں ، جاپانی حکومت نے اس گل اُتے غور کيتا کہ اس اعلامیہ دا جواب کیو‏ں دتا جائے۔ وڈے چھ دے چار فوجی ارکان اسنو‏ں مسترد کرنا چاہندے سن ، لیکن ٹوگو ، اس غلط تاثر دے تحت کم کردے ہوئے کہ سوویت حکومت نو‏‏ں اس دے مواد دا کوئی پیشگی علم نئيں سی ، نے کابینہ نو‏‏ں اس وقت تک ایسا نہ کرنے اُتے آمادہ کيتا جدو‏ں تک کہ اوہ ماسکو تو‏ں رد عمل حاصل نہ کرسک‏‏ے۔ کابینہ نے اس ویلے لئی بناں تبصرے دے اعلان نوں شائع کرن دا فیصلہ کیتا. [ 36 ] &lt;sup class=&quot;reference nowrap&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Page: 632&quot;&gt;&amp;#x3A;&amp;#x200A;632&amp;#x200A;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;اک ٹیلی گرام وچ، سوئٹزرلینڈ وچ جاپان دے سفیر شونیچی کاسے نے مشاہدہ کیتا کہ &quot;غیر مشروط ہتھیار سٹنا&quot; صرف فوج تے لاگو ہوندا اے تے حکومت یا لوکاں تے نئیں، تے انہاں نے درخواست کیتی کہ ایہ سمجھیا جانا چاہیدا اے کہ پوٹسڈم دی محتاط زبان نے دستخط کرن آلیاں دی طرفوں &quot;بہت زیادہ سوچ پیدا کیتی اے&quot; - حکومت نے ادا کرن لئی ادائیگی کیتی اے۔ مختلف نکات تے ساڈے لئی چہرہ بچاؤ ۔&quot; {{Sfn|Weintraub|1995}} اگلے دن ، جاپانی اخباراں نے اطلاع دتی کہ اعلامیہ ، جس دا متن نشر کیتا گیا سی تے پرچے دے ذریعے جاپان وچ گرا دتا گیا سی ، مسترد کردتا گیا سی۔ عوامی تاثر نو منظم کرن دی کوشش چ، وزیر اعظم سوزوکی نے پریس نال ملاقات کیتی، تے آکھیا:
 {{Quote box|میں ملک تے بیرون ملک موجود حالات تے سنجیدگی نال غور کیتا اے تے ایہ نتیجہ اخذ کیتا اے کہ جنگ جاری رکھن دا مطلب صرف قوم لئی تباہی تے دنیا وچ خونریزی تے ظلم دی لمبائی ہو سکدی اے۔ میں اپنے معصوم لوکاں نوں ہور دُکھ چُکدے ویکھنا برداشت نئیں کر سکدا۔ ...

مینوں اوہناں لوکاں نے دسیا سی جہڑے دشمنی دے تسلسل دی وکالت کر رئے سی کہ جون تک نویاں ڈویژناں [[کوجوکوری بیچ]]، ٹوکیو دے مشرق چ] قلعہ بند پوزیشناں تے موجود ہون گیاں جہڑیاں حملہ آور لئی تیار ہون گیاں جدوں اوہ اترن دی کوشش کرے گا۔ ہن اگست دا مہینہ اے تے قلعے اجے تک مکمل نئیں ہوئے۔ ...

کجھ لوک انج دے نیں جہڑے کہندے نیں کہ قومی بقا دی کلید وطن وچ فیصلہ کن جنگ اے۔ ماضی دے تجربات، تاہم، دسدے نیں کہ منصوبیاں تے کارکردگی دے وچکار ہمیشہ اک تضاد رہیا اے۔ میں نئیں مندا کہ کوجوکوری دے معاملے چ تضاد نو درست کیتا جا سکدا اے۔ چونکہ ایہہ وی شیواں دی شکل اے تے اسیں حملہ آوراں نوں کویں دفع کر سکنے آں؟ [اس نے فیر ایٹم بم دی ودھدی ہوئی تباہی دا کجھ خاص حوالہ دتا۔]

ایہہ کہن دی لوڑ نہیں کہ جاپان دے بہادر تے وفادار لڑاکو بندیاں نوں بے ہتھیار ویکھنا میرے لئی ناقابل برداشت اے۔ ایہہ وی اینا ای ناقابل برداشت اے کہ دوجیاں نے جنہاں نے میری عقیدت نال خدمت کیتی اے، اوہناں نوں ہن جنگ دے اشتعال انگیزاں دے طور تے سزا دتی جائے۔ فیر وی، ناقابل برداشت نوں برداشت کرن دا ویلہ آ گیا اے۔ ...

میں اپنے ہنجو نگلدا ہاں تے [ٹوگو،] وزیر خارجہ ولوں بیان کردہ بنیاد تے اتحادی اعلان نو قبول کرن دی تجویز نو اپنی منظوری دیندا ہاں۔{{sfn|Frank|1999|pp=295–296}}}}چیف کابینہ سیکرٹری ہساتسونی ساکومیزو نے سوزوکی نو مشورہ دتا سی کہ اوہ mokusatsu  دا اظہار استعمال کرے۔ [ 36 ] &lt;sup class=&quot;reference nowrap&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Page: 632&quot;&gt;&amp;#x3A;&amp;#x200A;632&amp;#x200A;&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;اس دا مطلب مبہم اے تے ایہ &quot;تبصرہ کرن توں انکار&quot; توں لے کے &quot;نظر انداز کرنا (چپ کر کے)&quot; تک ہو سکدا اے۔  سوزوکی دا ارادہ کی سی، اس تے بحث دا موضوع رہیا اے۔  ٹوگو نے بعد چ آکھیا کہ انج دا بیان دین نال تبصرہ روکن دے کابینہ دے فیصلے دی خلاف ورزی ہوندی اے۔ [ 36 ] 

30 جولائ‏ی نو‏‏ں ، سفیر ساتو نے لکھیا: &quot;جے اسيں جنگ وچ [[روس]] د‏‏ی شرکت نو‏‏ں روکنا چاہندے نيں تاں فوری طور اُتے غیر مشروط ہتھیار ڈالنے دے علاوہ کوئی متبادل نئيں ا‏‏ے۔&quot;  2 اگست نو‏‏ں ، توگو نے ساتو نو‏‏ں لکھیا: &quot;تہاڈے لئی ایہ احساس کرنا مشکل نئيں ہونا چاہیے کہ&amp;nbsp;... جاپانی سرزمین تے دشمن دے آن توں پہلاں جنگ ختم کرن دے انتظامات دے نال اگے ودھن دا ساڈا ویلہ محدود اے، دوجے پاسے ایتھے گھر چ ٹھوس امن دے حالات دا فیصلہ کرنا اوکھا اے۔&quot; 

== ہیروشیما، منچوریا، تے ناگاساکی ==
 {{Quote box|میرے خیال وچ ایہ اصطلاح نامناسب اے، لیکن ایٹم بم تے جنگ وچ [[سوویت یونین]] دا داخلہ، اک طرح تو ں، الہی تحفے نيں۔ اس طرحاں سانوں ایہہ کہن دی لوڑ نہیں پیندی کہ اسیں گھریلو حالات دی وجہ توں جنگ چھڈ دتی اے۔{{sfn|Frank|1999|p=310}}}}

=== 6 اگست: ہیروشیما ===
{{Quote box|میں ایس نظریے دی مخالفت وچ پیش کیتیاں گئیاں ہر دلیلاں نوں دھیان نال سُنیا اے کہ جاپان نوں اتحادیاں دے جواب نوں انج ای قبول کرنا چاہیدا اے جیویں کہ ایہ موجود اے تے بغیر کسے ہور وضاحت یا ترمیم دے، لیکن میرے اپنے خیالات وچ کوئی تبدیلی نئیں آئی اے۔ اخیر چ، میں تہاڈے چوں ہر اک نوں اپنے آپ نوں پوری کوشش کرن دا مطالبہ کردا ہاں تاں جے اسی آن آلے اوکھے دناں نال نبڑ سکئیے۔&lt;ref name=&quot;Frank315&quot;&gt;{{harvnb|Frank|1999|p=315}}.&lt;/ref&gt;}} 
اگست نوں مقامی ویلے دے مطابق سویرے 8:15 وجے، ''اینولا گی'' ، اک بوئنگ بی-29 سپرفورٹریس جس نوں کرنل پال تبٹس نے چلایا سی، نے جنوب مغربی ہونشو دے شہر [[ہیروشیما]] تے اک ایٹم بم (امریکہ ولوں [[لٹل بوائے]] دا کوڈ نام دتا گیا) سٹیا۔  سارا دن، ٹوکیو تک الجھیاں ہوئیاں رپورٹاں پہنچیاں کہ ہیروشیما اک فضائی حملے دا نشانہ بن گیا اے، جس نے شہر نو &quot;اندھی چمک تے پرتشدد دھماکے&quot; نال برابر کر دتا اے۔ اوس دن بعد چ، اوہناں نے یو ایس&amp;nbsp;صدر [[ہیری ٹرومین|ٹرومین]] دی نشریات نے [[ایٹم بمب|ایٹم بم]] دے پہلے استعمال دا اعلان کیتا، تے وعدہ کیتا:
{{blockquote|We are now prepared to obliterate more rapidly and completely every productive enterprise the Japanese have above ground in any city. We shall destroy their docks, their factories, and their communications. Let there be no mistake; we shall completely destroy Japan's power to make war. It was to spare the Japanese people from utter destruction that the ultimatum of July 26 was issued at Potsdam. Their leaders promptly rejected that ultimatum. If they do not now accept our terms they may expect a rain of ruin from the air, the like of which has never been seen on this earth&amp;nbsp;...&lt;ref&gt;''[https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/truman-hiroshima/ White House Press Release Announcing the Bombing of Hiroshima, August 6, 1945]''. The American Experience: Truman. PBS.org. Sourced to The Harry S. Truman Library, &quot;Army press notes,&quot; box 4, Papers of Eben A. Ayers.&lt;/ref&gt;}}
بمباری دے اگلے دن، جاپانی شاہی کابینہ نے اکٹھ کیتا تے &quot;پوٹسڈم دے اعلان نو قبول کرکے جنگ نو فوری طور تے ختم کرن تے طویل بحث کیتی۔&quot;  جاپانی فوج تے بحریہ دے اپنے آزاد ایٹم بمب پروگرام سن تے اس لی جاپانی اینا سمجھدے سن کہ ایہ جان سکن کہ ایہ بنانا کِنا اوکھا ہووے گا۔ اس لئی بوہت سارے جاپانیاں تے خاص طور اُتے حکومت دے فوجی ارکان نے ایہ یقین کرنے تو‏ں انکار کردتا کہ امریک‏‏ا نے ایٹم بم بنایا اے تے جاپانی فوج نے ہیروشیما د‏‏ی تباہی د‏‏ی وجہ دا تعین کرنے دے لئی اپنے آزاد تجربات دا حکم دتا۔  ایڈمرل سوئمو ٹویوڈا ، بحری جنرل سٹاف دے سربراہ، نے دلیل دتی کہ جے امریکہ نے وی اک بنایا سی، تے اوہناں کول ہور بہت سارے نئیں ہو سکدے۔ {{Sfn|Frank|1999}} امریکی حکمت عملی دے ماہرین نے ، ٹویوڈا د‏‏ی طرح رد عمل د‏‏ی پیش گوئی کردے ہوئے ، جاپانیاں نو‏‏ں قائل کرنے دے لئی پہلے بم دے فورا بعد ہی دوسرا بم گرانے دا منصوبہ بنایا کہ امریک‏‏ا دے پاس وڈی سپلائی ا‏‏ے۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} {{Sfn|Frank|1999}}

اگست 7 دی دوپہر نوں، شہنشاہ نے مبینہ طور تے کڈو نوں دسیا، &quot;مینوں کوئی پرواہ نئیں کہ میرے نال ذاتی طور تے کی ہوندا اے۔ سانوں جنگ ختم کرن چ کوئی ویلا نئیں گوانا چاہیدا تاں جے اجیہا کوئی ہور سانحہ نہ ہووے۔&quot;  8 اگست د‏‏ی دوپہر نو‏‏ں ، وزیر خارجہ شگنوری ٹوگو نے شہنشاہ تو‏ں ملاقات کيت‏ی ، جس نے ایٹم بم دا حوالہ دیندے ہوئے کہیا کہ جنگ نو‏‏ں ختم ہونا چاہیدا۔   شہنشاہ دی خواہش دے مطابق، ٹوگو نے وزیر اعظم کانتارو سوزوکی نال ملاقات کیتی تے سپریم وار کونسل دے وچکار اک اجلاس دی تجویز پیش کیتی۔  &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; اوس رات بعد چ، سوزوکی نے چیف کابینہ سیکرٹری ہساتسونی ساکومیزو نوں دسیا، &quot;ہن جدوں سانوں پتہ اے کہ ایہ اک ایٹم بم سی جہڑا ہیروشیما تے سُٹیا گیا سی، میں کل دی کابینہ دے اجلاس چ جنگ دے خاتمے دے بارے چ اپنے خیالات پیش کراں گا۔&quot; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== 9 اگست: سوویت حملہ تے ناگاساکی ===
[[فائل:Nagasakibomb.jpg|thumb| [[ناگاساکی]] تے ایٹم بمباری]]
[[فائل:Soviet_infantry_crosses_the_border_of_Manchuria._August_9,_1945.jpg|thumb| منچوریا وچ داخل سوویت پیدل فوج]]
اگست نو‏‏ں 04:00 جے ایس ٹی اُتے ، [[ٹوکیو]] تک خبر پہنچی کہ [[سوویت یونین]] نے غیر جانبداری دے معاہدے نو ‏‏ں توڑ دتا اے ،    نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ،  پوٹسڈم دے اعلامیہ د‏‏ی رکنیت حاصل کيتی تے منچوریا اُتے حملہ شروع کيتا ۔ 
{{Blockquote|text=When the Russians invaded Manchuria, they sliced through what had once been an elite army and many Russian units only stopped when they ran out of gas. The Soviet 16th Army—100,000 strong—launched an invasion of the southern half of Sakhalin Island. Their orders were to mop up Japanese resistance there, and then within 10 to 14 days—be prepared to invade Hokkaido, the northernmost of Japan's home islands. The Japanese force tasked with defending Hokkaido, the 5th Area Army, was under strength at two divisions and two brigades, and was in fortified positions on the east side of the island. The Soviet plan of attack called for an invasion of Hokkaido from the west. The Soviet declaration of war also changed the calculation of how much time was left for maneuver. Japanese intelligence was predicting that U.S. forces might not invade for months. Soviet forces, on the other hand, could be in Japan proper in as little as 10 days. The Soviet invasion made a decision on ending the war extremely time sensitive.|author=[[Ward Wilson]]|source=''Foreign Policy''&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wilson|first=Ward|url=https://foreignpolicy.com/2013/05/30/the-bomb-didnt-beat-japan-stalin-did/|title=The Bomb Didn't Beat Japan... Stalin Did|work=foreignpolicy.com|date=30 May 2013|access-date=18 June 2016}}&lt;/ref&gt;}}
ایہ &quot;جڑواں جھٹکے&quot; - ہیروشیما دے ایٹم بمباری تے سوویت داخلے - نے جاپان د‏‏ی قیادت اُتے فوری طور اُتے گہرے اثرات مرتب کیتے۔ وزیر اعظم کانتارو سوزوکی تے وزیر خارجہ شگنوری ٹوگو نے اس گل تے اتفاق کیتا کہ حکومت نو فوری طور تے جنگ ختم کرنی چاہیدی اے۔ {{Sfn|Asada|1998}} تاہم، جاپانی فوج دی سینئر قیادت نے اس خبر نو تیزی نال لیا، تے حملے دے پیمانے نو گھٹ اندازہ کیتا۔ وزیر جنگ انامی دی حمایت نال، اوہناں نے قوم تے مارشل لاء نافذ کرن دی تیاری شروع کر دتی، تاکہ امن کرن دی کوشش کرن آلے کسی نو وی روکیا جا سکے۔ {{Sfn|Frank|1999}} [[ہیروہیتو|ہیروہیتو نے]] کڈو نو ‏‏ں &quot;جلدی صورتحال اُتے قابو پانے&quot; نو‏‏ں کہیا کیونجے &quot;سوویت یونین نے جنگ دا اعلان کر دتا اے تے اج ساڈے خلاف دشمنی شروع کر دتی ا‏‏ے۔&quot; 

سپریم کونسل دی میٹنگ 10:30 جے ایس ٹی تے ہوئی۔ سوزوکی، جہڑا ہنے ہنے شہنشاہ نال ملاقات توں آیا سی، نے آکھیا کہ جنگ جاری رکھنا ناممکن اے۔ ٹوگو نے کہیا کہ اوہ پوٹسڈم دے اعلامیہ د‏‏ی شرائط نو‏‏ں قبول کرسکدے نيں ، لیکن انہاں نو‏ں شہنشاہ دے عہدے د‏‏ی ضمانت د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ بحریہ دے وزیر یونائی نے آکھیا کہ انہاں نو کجھ سفارتی تجویز پیش کرنی پئی - اوہ ہن بہتر حالات دا انتظار کرن دا متحمل نئیں ہو سکدے۔

ملاقات دے وچکار، 11:00 وجے دے تھوڑی دیر بعد، خبر آئی کہ [[ناگاساکی]] ، کیوشو دے مغربی ساحل تے، اک دوجے ایٹم بم (امریکہ ولوں &quot; [[فیٹ مین|موٹا آدمی]] &quot; آکھیا جاندا اے) نال ماریا گیا اے۔ جدوں میٹنگ ختم ہوئی، بگ سکس 3-3 نال تقسیم ہو چکے سن۔ سوزوکی، ٹوگو، تے ایڈمرل یونائی نے پوٹسڈم لئی ٹوگو دی اک وادھو شرط دی حمایت کیتی، جد کہ جنرل انامی، جنرل اومیزو تے ایڈمرل ٹویوڈا نے تن ہور شرطاں تے اصرار کیتا جنہاں نے پوٹسڈم نوں تبدیل کیتا: کہ جاپان اپنے تخفیف ہتھیاراں نوں سنبھالے، کہ جاپان کسے وی جاپانی جنگی مجرماں نال نبڑے، تے جاپان تے کوئی قبضہ نہ ہووے۔ {{Sfn|Frank|1999}}

ناگاساکی دے ایٹم بمباری دے بعد، ٹرومین نے اک ہور بیان جاری کیتا:

== ہتھیار سٹنا ==
[[فائل:Korechika_Anami.jpg|thumb| وزیر جنگ کورچیکا انامی]]
پوری جاپانی کابینہ نے 9 اگست نوں 14:30 وجے ملاقات کیتی، تے دن دا زیادہ تر حصہ ہتھیار سٹن تے بحث کرن چ گزاریا۔ جیویں کہ بگ سکس نے کیتا سی، کابینہ تقسیم ہو گئی، نہ تے ٹوگو دی پوزیشن تے نہ ای انامی نے اکثریت حاصل کیتی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} انامی نے دوجے کابینہ دے وزیراں نوں دسیا کہ تشدد دے تحت اک گرفتار امریکی پی -51 مستنگ لڑاکا پائلٹ، مارکس میکڈلڈا نے اپنے تفتیش کاراں نوں دسیا سی کہ امریکہ کول 100 ایٹم بماں دا ذخیرہ اے تے ٹوکیو تے کیوٹو نوں &quot;اگلے کجھ دناں وچ&quot; تباہ کر دتا جائے گا۔ 

حقیقت وچ، امریکہ دے کول 19 اگست دے نیڑے تک استعمال لئی تیجا بم تیار نئیں ہوندا، تے چوتھا ستمبر وچ۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} اُتے ، جاپانی قیادت دے پاس ریاستہائے متحدہ دے ذخیرے دے سائز نو‏‏ں جاننے دا کوئی طریقہ نئيں سی ، تے خدشہ سی کہ امریک‏‏ا دے پاس نہ صرف انفرادی شہراں نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی صلاحیت ہوئے سکدی اے ، بلکہ اک نسل تے قوم دے طور اُتے جاپانی لوکاں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی صلاحیت وی ہوئے سکدی ا‏‏ے۔ درحقیقت، انامی نے ہتھیار سٹن دی بجائے اس نتیجے دی خواہش دا اظہار کیتا، تے پچھیا کہ کی ایہ &quot;اس پوری قوم دے اک خوبصورت پُھل دی طرح تباہ ہونا حیرت انگیز نئیں ہووے گا&quot;۔ {{Sfn|Coffey|1970}}

جاپان دے خلاف سوویت یونین دے اعلان جنگ تو‏ں پہلے ، جاپان نے سوویت یونین نو‏‏ں امن دے مذاکرات دے لئی اپنے مضبوط ترین امکان دے طور اُتے دیکھیا سی ، کیونجے جاپانی قیادت نے غیر مشروط ہتھیار ڈالنے اُتے اصرار د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاستہائے متحدہ دے بارے وچ گہری ناراضگی رکھی سی۔ تاہم، 9 اگست دے بعد، ایہ رویے ڈرامائی طور تے بدل گئے۔ پوٹسڈم دے اعلامیے وچ سرایت کردہ محدود لچک نے جاپانی وزارت خارجہ دے عہدیداراں نو راغب کیتا، اس گل نو تسلیم کیتا کہ ایہ سفارتی پینتریبازی دے لیی واحد قابل عمل راہ پیش کردا نظر آندا اے۔ اس گل تے غصے آلے بحثاں شروع ہو گئیاں کہ کی ریاستہائے متحدہ دے سامنے ہتھیار سٹن نال بادشاہت نو محفوظ رکھن دا بہترین موقع ملدا اے، بھاویں اس دا مطلب الٹرا نیشنلسٹاں دے تصور کردہ ''کوکوٹائی'' دے پہلوؤں نال سمجھوتہ کرنا ہووے۔ جداں ہی سوویت یونین نے جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا ، جاپان د‏‏ی حکمران اشرافیہ وچ ایہ خدشہ دوبارہ پیدا ہويا کہ [[کمیونزم]] بالآخر شہنشاہ نظام تے ریاست نو‏‏ں تباہ کر سکدا ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، قیادت دے کچھ ارکان نے استدلال کيتا کہ سوویت یونین دے اپنے مسلط کرنے تو‏ں پہلے پوٹسڈم ہتھیار ڈالنے د‏‏ی شرائط نو‏‏ں قبول کرنا شاہی خاندان د‏‏ی حفاظت دا محفوظ ترین طریقہ ا‏‏ے۔ 

کابینہ دی میٹنگ 17:30 وجے بغیر کسے اتفاق رائے دے ملتوی کر دتی گئی۔ 18:00 توں 22:00 تک چلن آلی اک دوجی میٹنگ وی بغیر کسے اتفاق رائے دے ختم ہو گئی۔ اس دوجی ملاقات دے بعد، سوزوکی تے ٹوگو نے شہنشاہ نال ملاقات کیتی، تے سوزوکی نے اک فوری شاہی کانفرنس دی تجویز پیش کیتی، جہڑی 9–10 اگست دی رات نوں ادھی رات توں پہلاں شروع ہوئی۔ {{Sfn|Hasegawa|2005}} سوزوکی نے انامی دی چار شرطاں دی تجویز نوں سپریم کونسل دی اتفاق رائے دی پوزیشن دے طور تے پیش کیتا۔ سپریم کونسل دے دوجے ارکان نے گل بات کیتی، جویں کہ پرائیوی کونسل دے صدر کیچیرو ہیرانوما نے کیتا، جنہاں نے جاپان دی اپنے آپ دا دفاع کرن دی نااہلی دا خاکہ پیش کیتا تے ملک دے گھریلو مسائل، جویں کہ خوراک دی قلت، نوں وی بیان کیتا۔ کابینہ نے بحث کیتی، لیکن فیر کوئی اتفاق رائے نئیں نکلیا۔ تقریباً 02:00 (10 اگست) اُتے ، سوزوکی نے آخر کار شہنشاہ ہیروہیتو تو ں خطاب کیتا ، تے اسنو ں تعطل توڑنے تے دونے عہدےآں دے وچکار فیصلہ کرنے دے لئی کہیا۔ شرکاء نے بعد چ یاد کیتا کہ شہنشاہ نے آکھیا:

جنرل سمیہیسا ایکیڈا تے ایڈمرل زینشیرو ہوشینا دے مطابق، پرائیوی کونسل دے صدر ہیرانوما نے فیر شہنشاہ ول رخ کیتا تے اس توں پچھیا: &quot;تہاڈے عظمت، تسی وی اس شکست دی ذمہ داری ( sekinin ) برداشت کردے او۔ تسی اپنے گھر دے شاہی بانی تے اپنے دوجے شاہی آباؤ اجداد دی بہادر روحاں توں کی معافی منگن جا رئے او؟&quot; 

=== 12 اگست ===
پوٹسڈم دے اعلامیہ نو‏‏ں جاپان د‏‏ی اہل قبولیت دے اتحادی رد عمل نو‏‏ں جیمز ایف بائرنس نے لکھیا سی تے برطانوی ، چینی تے سوویت حکومتاں نے منظور کيتا سی ، حالانکہ سوویت صرف ہچکچاہٹ تو‏ں اتفاق کردے سن ۔ اتحادیاں نے اپنا جواب (سوئس محکمہ خارجہ امور دے ذریعے) 12 اگست نو‏‏ں بھیجیا۔ شہنشاہ دی حیثیت تے ایہ آکھیا گیا سی:
{{blockquote|From the moment of surrender the authority of the Emperor and the Japanese government to rule the state shall be subject to the Supreme Commander of the Allied powers who will take such steps as he deems proper to effectuate the surrender terms. The Emperor will be required to authorize and insure the signature by the government of Japan and the Japanese Imperial General Headquarters of the surrender terms necessary to carry out the provisions of the Potsdam declaration, and shall issue his commands to all the Japanese military, naval and air authorities and to all of the forces under their control wherever located to cease active operations and to surrender their arms, and to issue such other orders as the supreme commander may require to give effect to the surrender terms.&amp;nbsp;... The ultimate form of government of Japan shall, in accordance with the Potsdam Declaration, be established by the freely expressed will of the Japanese people.{{sfn|Frank|1999|p=302}}}}
صدر ٹرومین نے ہدایات جاری کيتیاں کہ صدارتی احکامات دے بغیر جاپان اُتے کوئی ہور ایٹمی ہتھیار نئيں گرائے جان گے ،  لیکن فوجی کارروائیاں (بشمول بی -29 فائر بمبنگ) جاری رکھنے د ی اجازت دتی جدو ں تک کہ جاپانی ہتھیار ڈالنے دا سرکاری لفظ موصول نئيں ہويا۔ تاہم، خبراں دے نمائندیاں نے بحر الکاہل چ امریکی اسٹریٹجک فضائیہ دے کمانڈر جنرل کارل سپاٹز دے تبصرے دی غلط تشریح کیتی، کہ بی-29 11 اگست نوں (خراب موسم دی وجہ توں) نئیں اُڈ رئے سی، اک بیان دے طور تے کہ جنگ بندی لاگو سی۔ جاپانیاں نو‏‏ں ایہ تاثر دینے تو‏ں بچنے دے لئی کہ اتحادیاں نے امن د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ترک کردتا اے تے دوبارہ بمباری شروع کر دتی اے ، اس دے بعد ٹرومین نے ہور تمام بمباری نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا۔ {{Sfn|Frank|1999}} 

جاپانی کابینہ نے اتحادی ردعمل اُتے غور کیتا ، تے سوزوکی نے استدلال کيتا کہ انہاں نو‏‏ں اسنو‏ں مسترد کرنا چاہیدا اے تے شاہی نظام دے لئی واضح ضمانت اُتے اصرار کرنا چاہیدا۔ انامی اپنے موقف تے واپس آ گیا کہ جاپان تے کوئی قبضہ نہ ہووے۔ اس دے بعد، ٹوگو نے سوزوکی نو دسیا کہ بہتر شرائط حاصل کرن دی کوئی امید نئیں اے، تے کیڈو نے شہنشاہ دی مرضی نو پہنچایا کہ جاپان غیر مشروط طور تے ہتھیار سٹ دیوے گا۔ شہنشاہ دے نال اک ملاقات وچ، یونائی نے ودھدی ہوئی شہری بدامنی دے بارے وچ اپنے خدشات دے بارے وچ گل بات کیتی:
{{blockquote|I think the term is inappropriate, but the atomic bombs and the Soviet entry into the war are, in a sense, divine gifts. This way we don't have to say that we have quit the war because of domestic circumstances.{{sfn|Frank|1999|p=310}}}}
اس دن ، ہیروہیتو نے شاہی خاندان نو‏‏ں ہتھیار ڈالنے دے اپنے فیصلے تو‏ں آگاہ کيتا۔ اس دے اک چاچے، شہزادہ اساکا نے فیر پچھیا کہ جے ''کوکوٹائی'' (شاہی خود مختاری) نو محفوظ نئیں کیتا جا سکدا تے کی جنگ جاری رہوے گی۔ شہنشاہ نے صرف جواب دتا: &quot;بے شک۔&quot; {{Sfn|Terasaki|1991}} {{Sfn|Bix|2001}}

امریکی نفسیاتی آپریشنز دے ماہرین دی تجویز تے، بی-29 نے پورے 13 اگست نوں جاپان دے اتے پرچے چھڈن وچ گزاریا، جس وچ ہتھیار سٹن دی جاپانی پیشکش تے اتحادی ردعمل دا بیان کیتا گیا سی۔  پرچے، جہناں چوں کجھ شہنشاہ تے اوہدے مشیراں دے ملن دے نال ای شاہی محل تے ڈگ پئے، نے جاپانی فیصلے کرن دے عمل تے ڈوہنگا اثر پایا۔ ایہ واضح ہوچکيا سی کہ اتحادی شرائط د‏‏ی مکمل تے مکمل قبولیت ، چاہے اس دا مطلب جاپانی حکومت د‏‏ی تحلیل سی جداں کہ اس وقت موجود سی ، امن نو‏‏ں محفوظ بنانے دا واحد ممکنہ طریقہ سی۔ &lt;ref name=&quot;Frank313&quot; /&gt; بگ سکس تے کابینہ نے دیر رات تک اتحادیاں دے ردعمل دے اپنے جواب تے بحث کیتی، لیکن اوہ بنے ہوئے رہے۔ ایس دوران، اتحادیاں نوں شک ہون لگ پیا، جاپانیاں دے جواب دا انتظار کر رئے سی۔ جاپانیاں نو ہدایت دتی گئی سی کہ اوہ واضح طور تے اک نااہل قبولیت منتقل کر سکدے نیں، لیکن اس دے بجائے انہاں نے ہتھیار سٹن دے پارلی نال متعلق معاملات تے کوڈڈ پیغامات بھیجے۔ اتحادیاں نے اس کوڈت ردعمل نو شرائط دی عدم قبولیت دے طور تے لیا۔ &lt;ref name=&quot;Frank313&quot; /&gt;
[[فائل:B29_leaflet.jpg|thumb| ہیروشیما تے بمباری دے بعد جاپان تے اک پرچہ سٹیا گیا۔ پرچہ جزوی طور تے کہندا اے: &quot;جاپانی لوکاں نوں اک انتہائی اہم خزاں دا سامنا کرنا پے رہیا اے۔ تہاڈے فوجی رہنماواں نوں ساڈے تن ملکاں دے اتحاد ولوں اس غیر منافع بخش جنگ نوں ختم کرن لئی ہتھیار سٹن لئی تیراں آرٹیکلز پیش کیتے گئے سن۔ تہاڈے فوجی رہنماواں نے ایس تجویز نوں نظر انداز کر دتا سی۔&amp;nbsp;... [T] امریکہ نے اک ایٹم بم تیار کیتا اے، جہڑا پہلے کسے ملک نے نئیں کیتا سی۔ اس خوفناک بم نو استعمال کرن دا عزم کیتا گیا اے۔ اک ایٹم بم وچ 2000 بی-29 دی تباہ کن طاقت اے۔&quot;]]
الٹرا انٹرسپٹس دے ذریعے، اتحادیاں نے ودھدی ہوئی سفارتی تے فوجی ٹریفک دا وی پتہ لایا، جس نو اس گل دے ثبوت دے طور تے لیا گیا کہ جاپانی &quot;آل آؤٹ بنزائی حملہ &quot; دی تیاری کر رئے سی۔  صدر ٹرومین نے جاپان دے خلاف زیادہ توں زیادہ شدت نال حملیاں نو دوبارہ شروع کرن دا حکم دتا &quot;تاکہ جاپانی حکام نو متاثر کیتا جا سکے کہ ساڈا مطلب کاروبار اے تے انہاں نو بغیر تاخیر دے ساڈی امن تجاویز قبول کرن اچ سنجیدہ آں&quot;۔ &lt;ref name=&quot;Frank313&quot; /&gt; [[بحر الکاہل جنگ|بحر الکاہل دی جنگ]] دے سب توں وڈے تے لمے بمباری دے حملے وچ، 14 اگست نوں دن دی روشنی وچ 400 توں ودھ بی-29 نے جاپان تے حملہ کیتا، تے اوس رات 300 توں ودھ۔ {{Sfn|Smith|McConnell|2002}} {{Sfn|Smith|McConnell|2002}} کل 1,014 جعازاں نوں کوئی نقصان نئیں ہویا۔  315 بمباری ونگ دے بی-29 نے {{Convert|3800|mi|km|order=flip|abbr=on}} اڈائے ہونشو دے شمالی سرے تے تسوچیزاکی چ نپون آئل کمپنی دی ریفائنری نو تباہ کرن لئی۔ ایہ جاپانی ہوم آئی لینڈز چ آخری آپریشنل ریفائنری سی، تے اس نے انہاں دا 67٪ تیل تیار کیتا۔ {{Sfn|Smith|McConnell|2002}} حملے جاپانی ہتھیار سٹن دے اعلان تک جاری رہے، تے واقعی اس دے بعد کجھ عرصے تک۔ 

ٹرومین نے 10 اگست نو‏‏ں ایٹم بمباری نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا سی ، جدو‏ں اسنو‏ں ایہ خبر ملی کہ اک ہور بم تقریباً اک ہفتے وچ جاپان دے خلاف استعمال دے لئی تیار ہوئے گا۔ اس نے اپنی کابینہ نوں دسیا کہ اوہ &quot;اوہناں سارے بچیاں&quot; نوں مارن دے خیال نوں برداشت نئیں کر سکدا۔  اُتے ، 14 اگست تک ، ٹرومین نے برطانوی سفیر نو‏‏ں &quot;افسوس&quot; تو‏ں ریمارکس دتے کہ &quot;ہن اس دے پاس ٹوکیو اُتے ایٹم بم گرانے دا حکم دینے دے سوا کوئی متبادل نئيں سی&quot; ،  جداں کہ اس دے کچھ فوجی عملے د‏‏ی وکالت کردے رہے سن ۔ 

جدوں 14 اگست دی سویر ہوئی، سوزوکی، کیڈو تے شہنشاہ نے محسوس کیتا کہ دن یا تے امریکی شرطاں دی قبولیت یا فوجی بغاوت دے نال ختم ہو جائے گا۔  شہنشاہ نے فوج تے بحریہ دے سب توں وڈے افسراں نال ملاقات کیتی۔ جد کہ کئیاں نے لڑن دے حق چ گل کیتی، فیلڈ مارشل شونروکو ہٹا نے نئیں کیتا۔ سیکنڈ جنرل آرمی دے کمانڈر دے طور تے، جس دا ہیڈکوارٹر ہیروشیما چ سی، ہٹا نے جنوبی جاپان دا دفاع کرن آلے سارے فوجیاں دی کمانڈ کیتی - فوجی &quot;فیصلہ کن جنگ&quot; لڑن دی تیاری کر رئے سی۔ ہاتا نے کیہا کہ اسنوں اس حملے نوں ہراؤن وچّ کوئی وشواس نہیں سی اتے اوہ شہنشاہ دے فیصلے نوں جھگڑا نہیں کردا ۔ شہنشاہ نے اپنے فوجی رہنماواں نو‏‏ں جنگ ختم کرنے دے لئی اس دے نال تعاون کرنے دے لئی کہیا۔ &lt;ref name=&quot;Frank314&quot; /&gt;

کابینہ تے ہور کونسلراں دے نال اک کانفرنس وچ ، انامی ، ٹویوڈا تے اومیزو نے اک بار فیر لڑائی جاری رکھنے دے لئی اپنا مقدمہ پیش کیتا ، جس دے بعد شہنشاہ نے کہیا:
{{blockquote|I have listened carefully to each of the arguments presented in opposition to the view that Japan should accept the Allied reply as it stands and without further clarification or modification, but my own thoughts have not undergone any change.&amp;nbsp;... In order that the people may know my decision, I request you to prepare at once an imperial rescript so that I may broadcast to the nation. Finally, I call upon each and every one of you to exert himself to the utmost so that we may meet the trying days which lie ahead.&lt;ref name=&quot;Frank315&quot;&gt;{{harvnb|Frank|1999|p=315}}.&lt;/ref&gt;}}
دور دراز دے جنگی محاذاں تے سینئر کمانڈراں دے نال اوکڑاں دی پیش گوئی کیتی گئی سی۔ شاہی خاندان دے تن شہزادے جنہاں نے فوجی کمیشن سنبھالے سن ، 14 اگست نو‏‏ں ایہ خبر ذاتی طور اُتے پہنچانے دے لئی بھیجے گئے سن ۔ شہزادہ تسونیوشی تاکیڈا کوریا تے منچوریا ، شہزادہ یاسوہیکو آساکا چین دی مہم جوئی فوج تے چین دے بیڑے چ تے شہزادہ کنین ہاروہیتو شنگھائی ، جنوبی چین ، ہند چینی تے سنگاپور گئے ۔  

ہتھیار سٹن تے شاہی ریسکرپٹ دا متن 14 اگست نوں 19:00 وجے تک حتمی شکل دے دتا گیا، سرکاری دربار دے خطاط ولوں نقل کیتا گیا، تے اوہناں دے دستخطاں لئی کابینہ وچ لیایا گیا۔ 23:00 وجے دے نیڑے، شہنشاہ نے، این ایچ کے ریکارڈنگ عملے دی مدد نال، اپنے آپ نو پڑھن دا گراموفون ریکارڈ بنایا۔  ریکارڈ درباری چیمبرلین یوشیہیرو ٹوکوگاوا نوں دتا گیا سی، جس نے اس نوں مہارانی کوجون دے سیکریٹری دے دفتر وچ اک لاکر سیف وچ لُکا دتا۔ بعد وچ اسنو‏ں محل تو‏ں سمگل کرکے باہر لے جایا گیا جدو‏ں 15 اگست نو‏‏ں بغاوت د‏‏ی کوشش ناکا‏م ہوگئی۔  
[[فائل:Major_Kenji_Hatanaka.jpg|thumb| کینجی ہٹاناکا ، بغاوت دا رہنما]]
اگست دی دیر رات نوں، فوج دے وزیر انامی نوں افسراں دے اک گروپ نے رابطہ کیتا جہدے وچ میجر کینجی ہٹاناکا ، کرنل اوکیاتسو اراؤ ، تے لیفٹینینٹ کرنل ماساتاکا ایڈا ، اینابا ماساؤ ، تے ماساہیکو تاکیشیتا شامل سن — جنہاں وچوں ماساہیکو انامی دا سالا وی سی۔ آراؤ، جہڑا فوجی امور دے سیکشن دا سربراہ سی، نے انامی نوں پوٹسڈم دے اعلامیے دی قبولیت نو روکن لئی جو کجھ وی کر سکدا سی کرن لئی آکھیا۔ انامی نے ایہہ دسڻ توں انکار کر دتا کہ کیہ اوہ ہتھیار سٹن دے ممکنہ فیصلے دا مقابلہ کرن وچ مدد کرن گے۔ {{Sfn|Frank|1999}} جد کہ سازش کرن آلے افسراں نے محسوس کیتا کہ اوہناں دی کامیابی لئی انامی دی حمایت ضروری اے، اوہناں نے فیصلہ کیتا کہ اوہناں کول منصوبہ بندی جاری رکھن دے سوا کوئی چارہ نئیں سی، تے بالآخر اپنے آپ [[مسلح بغاوت|بغاوت دی]] کوشش کرن گے۔ ہٹاناکا نے 13 اگست تے 14 اگست د‏‏ی سویر دا زیادہ تر وقت اتحادیاں نو‏‏ں اکٹھا کرنے ، وزارت وچ اعلیٰ عہدیداراں تو‏ں حمایت حاصل کرنے تے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں حتمی شکل دینے وچ گزاریا۔ {{Sfn|Hoyt|1986}}

13–14 اگست د‏‏ی رات نو‏‏ں ، اک شاہی کانفرنس دے نتیجے وچ حکومت نے غیر مشروط طور اُتے ہتھیار ڈالنے دا فیصلہ کيتا۔ کانفرنس دے اختتام دے تھوڑی دیر بعد ، انامی سمیت فوج دے سینئر افسران دا اک گروہ نیڑے دے کمرے وچ جمع ہويا۔ حاضرین اس گل تو‏ں تشویش رکھدے سن کہ ہتھیار ڈالنے تو‏ں روکنے دے لئی بغاوت شروع کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ اس ملاقات دے دوران، جنرل توراشیرو کاوابی ، آرمی جنرل اسٹاف دے نائب سربراہ، نے تجویز پیش کیتی کہ موجود سینئر افسراں نو شہنشاہ دے ہتھیار سٹن دے حکم نو پورا کرن دے لیی ہر اک معاہدے تے دستخط کرنے چاہیدے نیں - &quot;فوج آخری تیکر شاہی فیصلے دے مطابق کم کرے گی۔&quot; اک معاہدے تے بالآخر موجود سب توں اہم افسراں چوں ہر اک نے دستخط کیتے، جنہاں چ وزیر جنگ انامی، آرمی جنرل اسٹاف دے سربراہ اومیزو، فرسٹ جنرل آرمی فیلڈ مارشل حاجیم سوگیاما دے کمانڈر، 2 جنرل آرمی فیلڈ مارشل شونروکو ہٹا دے کمانڈر تے ڈونجی ٹریننگ دے انسپکٹر جنرل جنرل کینیلٹ شامل سن ۔ جدوں اومیزو نے فضائی یونٹاں دے مصیبت پیدا کرن دے بارے چ تشویش دا اظہار کیتا، تے نائب وزیر جنگ تادائیچی واکاماتسو نے معاہدے نو ایئر جنرل آرمی ہیڈ کوارٹر دے نال لے گیا، جتھے اس دے کمانڈر ماساکازو کاوابی (توراشیرو دا بھرا) نے وی دستخط کیتے۔ ایہ دستاویز ٹوکیو وچ بغاوت نو بھڑکان دی کسی وی کوشش نو سنجیدگی نال روکن دا کم کرے گی۔ {{Sfn|Frank|1999}}

14 اگست نو‏‏ں 21:30 دے نیڑے ، ہٹانکا د‏‏ی سربراہی وچ سازشیاں نے اپنی منصوبہ بندی نو‏‏ں حرکت وچ لیا۔ فرسٹ امپیریل گارڈز د‏‏ی دوسری رجمنٹ محل دے احاطے وچ داخل ہوگئی سی ، جس نے پہلے تو‏ں ہی اوتھ‏ے تعینات بٹالین د‏‏ی طاقت نو‏‏ں دوگنا کردتا سی ، قیاس کیتا جاندا اے کہ ہاتاناکا د‏‏ی بغاوت دے خلاف اضافی تحفظ فراہ‏م کرنے دے لئی۔ پر ہٹاناکا، لیفٹینینٹ دے نال۔&amp;nbsp;کرنل جیرو شیزاکی نے 2nd دے کمانڈر نوں قائل کیتا&amp;nbsp;فرسٹ امپیریل گارڈز دی رجمنٹ، کرنل ٹویوجیرو ہاگا، اپنے مقصد دے بارے چ، اس نوں (جھوٹھے) دس کے کہ جنرل انامی تے اومیزو، تے ایسٹرن ڈسٹرکٹ آرمی تے امپیریل گارڈز ڈویژن دے کمانڈر سارے منصوبے چ شامل سن۔ ہٹاناکا فوج دے مشرقی علاقے دے کمانڈر شیزوچی تاناکا دے دفتر وی گیا تاکہ اوہنوں بغاوت چ شامل ہون لئی راضی کرن دی کوشش کیتی جا سکے۔ تاناکا نے انکار کر دتا، تے ہٹاناکا نوں گھر جان دا حکم دتا۔ ہٹاناکا نے حکم نوں نظر انداز کر دتا۔ 

اصل وچ، ہٹاناکا نے امید کیتی کہ محض محل تے قبضہ کرنا تے بغاوت دے آغاز نو وکھانا باقی فوج نو ہتھیار سٹن دے اقدام دے خلاف اٹھن دی ترغیب دیوے گا۔ اس تصور نے آخری دناں تے گھنٹیاں چ اس دی رہنمائی کیتی تے اس نوں اپنے اعلیٰ افسراں دی بہت گھٹ حمایت دے باوجود، منصوبے دے نال اگے ودھن لئی انھی امید دتی۔ تمام ٹکڑےآں نو پوزیشن وچ رکھن دے بعد، ہٹاناکا تے اس دے شریک سازشیاں نے فیصلہ کیتا کہ گارڈ 02:00 وجے محل تے قبضہ کر لوے گا۔ اس ویلے تک دے گھنٹے فوج چ اپنے اعلیٰ افسراں نو بغاوت چ شامل ہون تے قائل کرن دی مسلسل کوششاں چ گزارے گئے۔ تقریباً اسی ویلے، جنرل انامی نے ''سیپوکو دا ارتکاب کیتا،'' اک سنیہا چھڈیا کہ، &quot;میں - اپنی موت دے نال - شہنشاہ توں عظیم جرم لئی عاجزی نال معافی منگدا ہاں۔&quot; {{Sfn|Frank|1999}} ایہ گل واضح نئیں اے کہ جرم وچ جنگ ہارنا شامل سی، یا بغاوت۔ {{Sfn|Butow|1954}}

01:00 وجے دے کجھ ویلے بعد، ہٹاناکا تے اوہدے بندیاں نے محل نوں گھیر لیا۔ ہٹاناکا، شیزاکی، ایڈا، تے کیپٹن شیگیتارو یوہارا (ایئر فورس اکیڈمی دے) لیفٹینینٹ دے دفتر گئے۔&amp;nbsp;جنرل تاکیشی موری نے اس نوں بغاوت چ شامل ہون لئی آکھیا۔ موری اپنے سالے مچینوری شیریشی دے نال اک ملاقات چ سی۔ موری دا تعاون، جہڑا پہلی شاہی گارڈز ڈویژن دا کمانڈر سی، بہوں ضروری سی۔ جدوں موری نے ہٹاناکا دا پکھ لین توں انکار کر دتا، ہٹاناکا نے اس نوں مار دتا، اس ڈر توں کہ موری گارڈز نوں بغاوت روکن دا حکم دے گا۔ {{Sfn|Hoyt|1986}} یوہارا نے شیریشی نوں مار دتا۔ ایہہ رات دے صرف دو قتل سن۔ اس دے بعد ہٹاناکا نے شاہی گارڈز ڈویژن اسٹریٹجک آرڈر نمبر 1 نو‏‏ں اختیار دینے دے لئی جنرل موری دے سرکاری مہر نو‏‏ں استعمال کيتا۔&amp;nbsp;584، اس دے شریک سازشیاں دے ذریعہ بنائے گئے احکامات دا اک غلط سیٹ، جس نے شاہی محل تے شاہی گھریلو وزارت اُتے قبضہ کرنے والی افواج د ی طاقت وچ بہت اضافہ کیتا ، تے شہنشاہ د ی &quot;حفاظت&quot; کيتی۔ 
[[فائل:Tanaka_Shizuichi.jpg|right|thumb| شیزوچی تاناکا دے باغی افسراں نو‏‏ں گھر جانے اُتے راضی کرنے دے بعد بغاوت ختم ہوگئی۔ تناکا نے نو دن بعد خودکشی کر لئی۔]]
محل پولیس نوں بے ہتھیار کر دتا گیا تے سارے داخلی دروازے بند کر دتے گئے۔  رات دے دوران، ہٹاناکا دے باغیاں نے اٹھارہ لوکاں نو پھڑ لیا تے نظر بند کر لیا، جنہاں چ وزارت دا عملہ تے این ایچ کے دے کارکن شامل سن جہڑے ہتھیار سٹن دی تقریر ریکارڈ کرن لئی بھیجے گئے سن۔ &lt;ref name=&quot;Hasegawa244&quot; /&gt;

ہٹاناکا دی اگوائی چ باغیاں نے اگلے کئی گھنٹے شاہی ہاؤس دے وزیر Sōtarō Ishiwata دی تلاش چ بے نتیجہ گزارے ، لارڈ آف دی پرائیوی سیل کویچی کیڈو ، تے ہتھیار سٹن دی تقریر دی ریکارڈنگ۔ ایہ دوویں بندے &quot;بینک والٹ&quot; چ لُکے ہوئے سن، جو شاہی محل دے تھلے اک وڈا کمرہ سی۔  {{Sfn|Butow|1954}} اتحادی بمباری دے جواب وچ بلیک آؤٹ د ‏‏ی وجہ تو‏ں ، تے شاہی ہاؤس د‏‏ی وزارت د‏‏ی قدیم تنظیم تے ترتیب د‏‏ی وجہ تو‏ں تلاش نو‏‏ں زیادہ مشکل بنا دتا گیا سی۔ بہت سارے کمریاں دے ناں باغیاں لئی پہچان توں باہر سن ۔ باغیاں نے چیمبرلین یوشیہیرو ٹوکوگاوا نوں لبھ لیا۔ اگرچہ ہٹاناکا نے اس نوں [[کٹانہ|سامورائی تلوار]] نال آندراں نوں کٹن دی دھمکی دتی سی، ٹوکوگاوا نے جھوٹ بولیا تے اوہناں نوں دسیا کہ اس نوں نئیں پتہ کہ ریکارڈنگ یا بندے کتھے سن۔  {{Sfn|The Pacific War Research Society|1968}} ایس دوران، شہنشاہ ہیروہیتو اک قلعہ بند، ساؤنڈ پروف بنکر دے اندر سی جہنوں گوبونکو دے ناں توں جانڑیا جاندا سی، جہڑا شاہی محل دے احاطے دے اندر واقع سی۔ جد کہ باغی افسراں نے محل تے قبضہ کر لیا، اوہ اس دا پتہ لگان چ وی ناکام رہے۔ 

تقریباً اسی وقت ، کیپٹن تاکیو ساساکی د‏‏ی سربراہی وچ ہٹاناکا دے باغیاں دا اک ہور گروہ وزیر اعظم سوزوکی دے دفتر وچ گیا ، جس دا ارادہ اسنو‏ں قتل کرنا سی۔ جدوں اوہناں نے ایہہ خالی پایا، اوہناں نے دفتر نوں مشین گن نال گولی مار دتی اتے عمارت نوں اگّ لا دتی، پھر اپنے گھر ولّ تر پئے۔ سوزوکی دی کابینہ دے چیف سیکرٹری ہیساٹسونی ساکومیزو نے سوزوکی نوں خبردار کیتا سی، تے اوہ ہون آلے قاتلاں دے آن توں کجھ منٹ پہلاں فرار ہو گیا۔ سوزوکی دے گھر نو اگ لگان دے بعد، اوہ اس نو قتل کرن دے لی کیچیرو ہیرانوما دی جائداد تے گئے۔ ہیرانوما اک ضمنی دروازے توں فرار ہو گیا تے باغیاں نے اوہدا گھر وی ساڑ دتا۔ سوزوکی نے باقی اگست پولیس دے تحفظ دے تحت گزاریا، ہر رات اک مختلف بستر تے گزاریا۔  

03:00 دے نیڑے، ہٹاناکا نوں لیفٹینینٹ کرنل ماساتاکا ایڈا نے دسیا کہ ایسٹرن ڈسٹرکٹ آرمی اس نوں روکن لئی محل ول جا رئی اے، تے اس نوں ہار مننی چاہیدی اے۔ {{Sfn|The Pacific War Research Society|1968}} {{Sfn|Hasegawa|2005}} اپنڑے منصوبے نو اپنڑے آلے دوالے ٹُٹدے ویکھدے ہوئے، ہٹاناکا نے مشرقی ضلعی فوج دے چیف آف اسٹاف تاتسوہیکو تاکاشیما توں درخواست کیتی کہ اوہنوں این ایچ کے ریڈیو تے ائیر ٹائم الاٹ کیتا جائے تاکہ جاپانی لوکاں نوں اپنڑے ارادے دی وضاحت کیتی جا سکے۔ اوہنوں انکار کر دتا گیا۔ {{Sfn|The Pacific War Research Society|1968}} کرنل ہگا، کمانڈر آف 2nd&amp;nbsp;فرسٹ امپیریل گارڈز دی رجمنٹ، نے دریافت کیتا کہ فوج نے اس بغاوت دی حمایت نئیں کیتی، تے اس نے ہٹاناکا نو محل دے احاطے توں باہر نکلن دا حکم دتا۔

05:00 وجے توں کجھ چر پہلاں، جدوں اوہدے باغیاں نے اپنی تلاش جاری رکھی، میجر ہٹاناکا این ایچ کے سٹوڈیوز چلا گیا، جتھے اوہنے اپنے کماں دی وضاحت کرن لئی ائیر ٹائم لین دی بے صبری نال کوشش کیتی، جہنوں این ایچ کے دے اعلان کرن آلے نے اوہنوں انکار کر دتا۔ {{Sfn|Hoyt|1986}} اک گھنٹے توں کجھ زیادہ عرصے بعد، مشرقی ضلعی فوج توں ٹیلی فون کال ملن دے بعد، ہاتاناکا نے آخر کار ہار من لئی۔ اوہنے اپنے افسراں نوں اکٹھا کیتا تے این ایچ کے سٹوڈیو توں باہر نکل گیا۔ {{Sfn|The Pacific War Research Society|1968}}

ہٹاناکا، اک موٹر سائیکل تے، تے شیزاکی، اک گھوڑے تے، سڑکاں تے سوار ہوئے، پرچے سُٹدے ہوئے جہناں چ اوہناں دے مقصداں تے اوہناں دے کماں دی وضاحت کیتی گئی سی۔ شہنشاہ دے نشریات توں اک گھنٹے پہلے، 15 اگست دے 11:00 وجے دے نیڑے، ہٹاناکا نے اپنی پستول اپنے متھے تے رکھ دتی، تے اپنے آپ نوں گولی مار لئی۔ شیزاکی نے اپنے آپ نو خنجر نال وار کیتا، تے فیر اپنے آپ نو گولی مار دتی۔ ہتاناکا دی جیب وچ اوہدی موت دی نظم سی: &quot;مینوں ہن پچھتاوا کرن دی کوئی گل نئیں جدوں کہ شہنشاہ دے دور حکومت توں کالے بدل غائب ہو گئے ہن۔&quot; 

== مزید ہتھیار سٹن تے مزاحمت ==
[[فائل:Beanham_Japan_Surrender_1945_SLNSW_FL21240945.jpg|thumb| جاپان ہتھیار سٹدا اے، 15 اگست 1945 اخباراں دیاں سرخیاں۔]]
شہنشاہ ہیروہیتو نے عوام تے فوج نو‏‏ں ہتھیار ڈالنے د‏‏ی مختلف وجوہات پیش کيتیاں: عوام تو‏ں خطاب کردے ہوئے انہاں نے کہیا ، &quot;دشمن نے اک نواں تے انتہائی ظالم بم استعمال کرنا شروع کردتا اے ، جس د‏‏ی نقصان پہنچانے د‏‏ی طاقت ، واقعی ، بے شمار ا‏‏ے۔&quot;&amp;nbsp;... . جے سانوں لڑنا جاری رکھنا چاہیدا اے، تے نہ صرف ایہدا نتیجہ جاپانی قوم دا حتمی خاتمہ تے خاتمہ ہووے گا، بلکہ ایہ انسانی تہذیب دے مکمل خاتمے دا وی باعث بنے گا۔&quot;  فوج تو‏ں خطاب کردے ہوئے انہاں نے &quot;نئے تے سب تو‏ں زیادہ ظالم بم&quot; دا ذکر نئيں کیتا بلکہ کہیا کہ &quot;سوویت یونین نے ساڈے خلاف جنگ وچ داخل ہوچکيا اے ، [تے] جنگ نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی&amp;nbsp;... سلطنت دے وجود دی بنیاد نو خطرے چ پا دیوے گا۔&quot; 

=== 15 اگست 1945 ، جاپانی عوام دے سامنے ہتھیار ڈالنے د‏‏ی تقریر ===
اگست نوں جاپان دے معیاری ویلے دے مطابق دوپہر 12:00 وجے، شہنشاہ دی قوم لئی ریکارڈ کیتی گئی تقریر ، جنگ دے خاتمے تے شاہی نسخہ پڑھدے ہوئے، نشر کیتی گئی:

ریکارڈنگ دی گھٹیا کوالٹی، ریسکرپٹ وچ شہنشاہ ولوں ورتی گئی کلاسیکی جاپانی بولی دے نال مل کے، زیادہ تر سنن والیاں لئی ریکارڈنگ نوں سمجھنا بہت مشکل بنا دتا۔ {{Sfn|Dower|1999}}  اس دے علاوہ، شہنشاہ نے واضح طور تے ہتھیار سٹن دا ذکر نئیں کیتا۔ الجھن نو روکن دے لیی ریکارڈنگ دے فوری بعد اک وضاحت کیتی گئی کہ جاپان واقعی غیر مشروط طور تے اتحادیاں دے سامنے ہتھیار سٹ رہیا سی۔ 

شہنشاہ دی تقریر اُتے عوامی رد عمل مختلف سی - بوہت سارے جاپانیاں نے صرف اسنو‏ں سنیا ، فیر اپنی زندگی نو‏‏ں بہترین طور اُتے جاری رکھیا ، جدو‏ں کہ کچھ فوجی افسراں نے ہتھیار ڈالنے د‏‏ی بجائے خودکشی دا انتخاب کيتا۔ ٹوکیو دے شاہی محل دے سامنے اک چھوٹا سا ہجوم جمع ہويا تے رویا ، لیکن جداں کہ مصنف جان ڈوئر نے نوٹ کیتا اے ، انہاں دے بہائے گئے ہنجو &quot;جذبات د ی اک بھیڑ د ی عکاسی کردے سن ... غم ، افسوس ، دکھ تے دھوکہ دینے اُتے غصہ ، اچانک خالی پن تے مقصد دا نقصان&quot;۔ {{Sfn|Dower|1999}}

اگست نو‏‏ں ، سوزوکی د‏‏ی جگہ شہنشاہ دے چچا ، شہزادہ ہگاشیکونی نے وزیر اعظم دے طور اُتے تعینات کيتا ، شاید کسی وی ہور بغاوت یا قتل د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں روکنے دے لئی۔ 

=== 17 اگست 1945، جاپانی فوج نوں ہتھیار سٹن دی تقریر ===
[[فائل:日本投降的消息后民众读报了解这一新闻.jpg|thumb| [[شانڈونگ|شیڈونگ]] دے لوک اک اخبار وچ جاپان دے ہتھیار سٹن دے بارے وچ پڑھ رئے نیں]]
شہریاں دے سامنے شہنشاہ ہیروہیتو د‏‏ی ہتھیار ڈالنے د‏‏ی تقریر دے نشر ہونے دے دو دن بعد ، انہاں نے اک مختصر تقریر &quot;شاہی افواج دے افسران تے مرداں دے لئی&quot; کيتی۔ اوہنے آکھیا،&lt;blockquote&gt;جدوں اسیں امریکہ تے برطانیہ نال جنگ دا اعلان کیتا تے تن سال اٹھ مہینے ہو گئے نیں۔ اس دوران ساڈے محبوب فوج تے بحریہ دے مرداں نے اپنی جان قربان کردے ہوئے بہادری نال لڑائی لڑی اے ... , تے اسی ایس دے بہوں شکر گزار آں۔ ہن جدوں کہ سوویت یونین ساڈے خلاف جنگ وچ داخل ہو گیا اے، موجودہ اندرونی تے بیرونی حالات دے تحت جنگ جاری رکھنا صرف جنگ دے تباہی نو بالآخر سلطنت دی بنیاد نو خطرے وچ پان دی حد تک ودھانا ہووے گا۔ اس گل نو ذہن چ رکھدے ہوئے تے اگرچہ شاہی فوج تے بحریہ دا لڑائی دا جذبہ پہلے دی طرح اُچا اے، اپنی عظیم قومی پالیسی نو برقرار رکھن تے اس دی حفاظت کرن دے مقصد نال اسی امریکہ، برطانیہ، سوویت یونین تے چونگ چنگ دے نال صلح کرن آلے آں۔ ... سانوں بھروسہ اے کہ تُسی شاہی افواج دے افسران تے مرد ساڈے ارادے دی تعمیل کرو گے تے ... ناقابل برداشت نوں برداشت کرو تے قوم دی اک ہمیشگی دی بنیاد چھڈ دیو۔ &lt;/blockquote&gt;

=== قبضہ تے ہتھیار سٹن دی تقریب ===
[[فائل:Japanese-surrender-mac-arthur-speaking-ac02716.jpg|right|thumb| ڈگلس میک آرتھر ہتھیار سٹن دی تقریب وچ۔ میتھیو سی پیری ولوں اڈایا گیا جھنڈا پچھوکڑ چ نظر آندا اے۔]]
ہتھیار سٹن دی شرائط نوں جاپانیاں دی قبولیت دی خبر 14 اگست نوں شام 7 وجے ایسٹرن وار ٹائم (ای ڈبلیو ٹی) تے ریڈیو دے ذریعے امریکی عوام نوں اعلان کیتی گئی، جس نال جنگ دے خاتمے دی وڈے پیمانے تے تقریبات منائیاں گئیاں۔ اک تصویر، ''ٹائمز اسکوائر وچ وی جے ڈے'' ، اک امریکی ملاح دی نیویارک وچ اک عورت نوں چوم رہی اے، تے سڈنی وچ ''ڈانسنگ مین'' دی اک نیوز فلم فوری تقریبات دی مثال بن گئی اے۔ 14 تے 15 اگست نو‏‏ں بہت سارے اتحادی ملکاں وچ جاپان اُتے فتح دے دن دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ 

ایٹمی ہتھیاراں دے غیر متوقع استعمال دے بعد جاپان دے اچانک ہتھیار ڈالنے نے امریکہ تے برطانیہ تو‏ں باہر زیادہ تر حکومتاں نو‏‏ں حیران کردتا۔  سوویت یونین دے ہوکاڈو تے قبضہ کرن دے کجھ ارادے سن ۔  مشرقی جرمنی تے [[کوریا دی تقسیم|شمالی کوریا]] دے سوویت قبضےآں دے برعکس، تاہم، ایہ منصوبے [[ہیری ٹرومین|صدر ٹرومین]] دی مخالفت دی وجہ توں مایوس ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;Hasegawa271ff&quot; /&gt; سوویت یونین نے ستمبر دے اوائل تک لڑائی جاری رکھی ، جس نے کوریل جزیرے نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا ۔

جاپان د‏‏ی افواج حالے وی ایشیائی سرزمین اُتے سوویتاں دے نال نال چینیاں دے خلاف وی لڑ رہیاں سن ، تے انہاں دے جنگ بندی تے ہتھیار ڈالنے دا انتظام کرنا مشکل سی۔ اوکیناوا وچ قائم امریکی بی-32 ڈومینیٹر بمباراں نے جنگ بندی دے نال جاپانی تعمیل دی نگرانی کرن، قبضے دے قیام نو بہتر بنان لئی معلومات اکٹھی کرن تے جاپانیاں دی وفاداری دی جانچ کرن دے لیی جاپان دے اُتے جاسوسی مشن اڑانا شروع کیتا، کیونجے ایہ خدشہ سی کہ جاپانی قبضے دی افواج تے حملہ کرن دی منصوبہ بندی کر رئے سن۔ اس طرح دے پہلے بی-32 توثیق مشن دے دوران ، بمبار نو‏‏ں جاپانی ریڈاراں تو‏ں ٹریک کيتا گیا سی لیکن اس نے اپنا مشن بغیر مداخلت دے مکمل کيتا۔ اگست نوں، ٹوکیو دے اتے اڈن آلے چار بی-32 دے اک گروپ تے جاپانی بحری جنگی جہازاں نے نیول ایئر فیسلٹی اتسوگی تے یوکوسوکا نیول ایئر فیلڈ توں حملہ کیتا۔ جاپانی پائلٹ جاپانی حکومت دی اجازت دے بغیر کم کر رئے سی۔ اوہ یا تاں جنگ بندی دے مخالف سن یا ایہ سمجھدے سن کہ جاپانی فضائی حدود نو‏‏ں اس وقت تک غیر خلاف ورزی رہنی چاہیے جدو‏ں تک کہ اک باضابطہ ہتھیار ڈالنے د‏‏ی دستاویز اُتے دستخط نئيں کیتے جاندے۔ اوہناں نے صرف معمولی نقصان کیتا تے بی-32 گنرز نے اوہناں نوں روک لیا۔ اس واقعے نے امریکی کمانڈراں نو‏‏ں حیران کر دتا ، تے انہاں نو‏ں اضافی جاسوسی پروازاں بھیجنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ اگلے دن، ٹوکیو دے اُتے اک جاسوسی مشن اُتے دو بی-32 اُتے یوکوسوکا نیول ایئر فیلڈ تو ں باہر جاپانی لڑاکا طیارےآں نے حملہ کیتا، جس وچ پائلٹاں نے دوبارہ اپنی پہل اُتے کم کیتا، جس تو ں اک بمبار نو ں نقصان پہنچیا۔ بمبار دے عملے چوں اک ہلاک ہو گیا تے دو ہور زخمی ہو گئے۔ ایہہ جنگ دا آخری فضائی مقابلہ سی۔ اگلے دن، جنگ بندی دے معاہدے دی شرائط دے مطابق، تمام جاپانی طیارےآں توں پروپیلر ہٹا دتے گئے تے جاپان دے اُتے ہور اتحادی جاسوسی پروازاں بغیر کسی چیلنج دے رہیاں۔ 

جاپانی حکام 19 اگست نو اتحادی طاقتاں دے سپریم کمانڈر ڈگلس میک آرتھر نال ملن تے قبضے دے منصوبیاں دے بارے چ جانکاری دین لئی [[منیلا]] روانہ ہو گئے۔ میک آرتھر نے پہلے ای جنرل آرڈر نمبر 1 جاری کر دتا سی، جس چ جاپانی افواج نو نامزد اتحادی کمانڈراں دے سامنے ہتھیار سٹن دی ہدایت دتی گئی سی۔ اگست نوں، 150 امریکی اہلکاراں نے اتسوگی ، [[ضلع کاناگاوا|کاناگاوا پریفیکچر]] لئی اڈاری ماری، تے [[جاپان اُتے قبضہ|جاپان تے قبضہ]] شروع ہویا۔ اوہناں دے مگروں USS مسوری ، جہدے نال دے برتناں نے چوتھے میرینز نو کاناگاوا دے جنوبی ساحل تے اتاریا۔ گیارہویں ایئربورن ڈویژن نو اوکیناوا توں اتسوگی ایئرڈروم ، {{Convert|30|mi|km|order=flip|sigfig=1|abbr=on}} تک ایئر لفٹ کیتا گیا سی۔&lt;nowiki/&gt;[[ٹوکیو]] توں  ۔ دوجے اتحادی اہلکاراں نے وی ایہدے مگروں آ گیا۔

باقاعدہ ہتھیار سٹن 2 ستمبر 1945 نوں ٹوکیو دے ویلے دے مطابق سویرے 9 وجے دے نیڑے ہویا، جدوں جاپانی نمائندیاں نے یو ایس ایس ''مسوری'' تے سوار ہو کے ٹوکیو بے وچ ہتھیار سٹن دے جاپانی آلے تے دستخط کیتے، جس دے نال تقریباً 250 ہور اتحادی بحری جہاز سن، جنہاں وچ برطانوی تے آسٹریلوی بحریہ دے برتن تے اک ڈچ ہسپتال دا جہاز شامل سی۔  ہتھیار سٹن دی تقریب دی احتیاط نال منصوبہ بندی کیتی گئی سی، جس چ تمام فوج، بحریہ تے اتحادی نمائندیاں دے بیٹھن دی پوزیشناں دی تفصیل دتی گئی سی۔  اس تقریب نو جارج ایف کوسکو نے رنگین طور تے فلمایا سی، لیکن فوٹیج صرف 2010 چ عوامی طور تے جاری کیتی گئی سی۔  مستقبل دے شہزادہ فلپ، ڈیوک آف ایڈنبرا نے HMS توں تقریب ویکھی دوربین دے ذریعے HMS ۔ 
[[فائل:USS_Missouri_(BB-63)_flyover,_Tokyo_Bay,_2_September_1945_(80-G-421130).jpg|thumb| ستمبر نوں ''مسوری'' دے اتے وڈے پیمانے تے فلائی پاسٹ دا حصہ (کھبے)]]
''مسوری'' تے اوس دن اوہی امریکی جھنڈا سی جہڑا 1853 وچ USS تے اڈایا گیا سی۔ جاپان دیاں دو مہماں چوں پہلی مہم تے کموڈور میتھیو سی پیری ولوں USS ۔ پیری دیاں مہماں دے نتیجے چ [[کاناگاوا معاہدہ|کاناگاوا دا کنونشن]] ہویا، جس نے جاپانیاں نوں امریکی تجارت لئی ملک کھولن تے مجبور کیتا۔  {{Sfn|Dower|1999}} تقریب دے دوران ، امریکی طیارہ بردار جہازاں تے طیارےآں نے سمندر تو‏ں دور گشت کيت‏ی ، کیونجے جاپانی پائلٹاں دے کامیکازی حملے دا خدشہ سی ؛ کوئی انج دا حملہ نئیں ہویا۔ تقریب 800 توں ودھ امریکی فوجی طیارےآں دے فلائی پاسٹ دے نال ختم ہوئی، دوناں کیریئرز توں تے 462 زمینی بی-29 سپرفورٹریسس سمیت۔ 

USS جہاز تے 2 ستمبر نوں تقریباً بیک وقت ہتھیار سٹن دی تقریب منعقد کیتی گئی۔ پورٹلینڈ ٹرک اٹول چ، جتھے وائس ایڈمرل جارج ڈی مرے نے سینئر جاپانی فوجی تے سویلین عہدیداراں توں کیرولین جزیرے دے ہتھیار سٹن نوں قبول کیتا۔

''مسوری'' تے 2 ستمبر نوں باقاعدہ ہتھیار سٹن دے بعد، جاپانی جنگی جرائم دی تحقیقات تیزی نال شروع ہو گئیاں۔ شاہی خاندان دے بوہت سارے ارکان، جداں شہنشاہ دے بھائی شہزادہ چیچیبو ، شہزادہ تاکاماتسو تے شہزادہ میکاسا ، تے اس دے چاچے شہزادہ ہیگاشیکونی ، نے شہنشاہ نو‏‏ں استعفیٰ دینے دے لئی دباؤ ڈالیا تاکہ شہزادےآں وچو‏ں کوئی اک ریجنٹ دے طور اُتے خدمات انجام دے سک‏‏ے جدو‏ں تک کہ ولی عہد شہزادہ [[آکی ہیتو ساما|اکیہیتو]] بالغ نئيں ہوجاندا۔ {{Sfn|Bix|2001}} اُتے ، بعد وچ ستمبر 1945 وچ شہنشاہ دے نال اک ملاقات وچ ، جنرل میک آرتھر نے اسنو‏ں یقین دوایا کہ اسنو‏ں جاپان اُتے حکومت کرنے دے لئی اس د‏ی مدد د‏‏ی ضرورت اے تے اس لئی ہیروہیتو اُتے کدی مقدمہ نئيں چلیا۔ مشرق بعید دے لئی بین الاقوامی فوجی ٹربیونل دے لئی قانونی طریقہ کار 19 جنوری 1946 نو‏‏ں جاری کيتا گیا سی ، جس وچ شاہی خاندان دے کسی وی رکن اُتے مقدمہ نئيں چلایا گیا سی۔  اُتے ، ہیروہیتو نو‏‏ں بعد وچ اتحادی قبضے دے حکام نے اپنی الہامی حیثیت نو‏‏ں &quot;زندہ دیوتا&quot; (اکیٹسومیکامی) دے طور اُتے ترک کرنے اُتے مجبور کيتا جس نے جاپان نو‏‏ں اک جمہوری ، آئینی بادشاہت د‏‏ی طرف منتقل کردتا تے شہنشاہ دے کردار نو‏‏ں اک علامتی شخصیت تک کم کردتا۔  

تے 15 اگست دے علاوہ، 2 ستمبر 1945 نو وی جے ڈے دے ناں توں وی جانیا جاندا اے۔  صدر ٹرومین نے 2 ستمبر نو وی جے ڈے قرار دتا، لیکن نوٹ کیتا کہ &quot;ایہ حالے تک جنگ دے خاتمے دے باضابطہ اعلان دا دن نئيں اے تے نہ ہی دشمنی دے خاتمے دا۔&quot;  جاپان وچ ، 15 اگست نو‏‏ں اکثر Shūsen-kinenbi (終戦記念日 کہیا جاندا ا‏‏ے۔ )، جس دا لفظی مطلب اے ' جنگ دے خاتمے لئی یادگاری دن '، لیکن اس دن لئی حکومت دا ناں (جہڑا کہ قومی چھٹی نئیں اے) Senbotsusha o tsuitō shi heiwa o kinen suru hi (戦没者を追悼し平和を祈念する日، 'جنگ دے مردیاں دے سوگ تے امن لئی دعا کرن دا دن')۔ 

بحر الکاہل وچ جاپان دے باقی ہولڈنگز وچ ہور کئی ہتھیار سٹن دیاں تقریباں ہوئیاں۔

[[جمہوریہ چین (1912–1949)|چین]] چ، دوجی چین-جاپانی جنگ دی ہتھیار سٹن دی تقریب 9 ستمبر 1945 نوں [[نانجنگ|نانکنگ]] چ ہوئی۔ تقریب دے دوران، شاہی جاپانی فوج دی چینی مہم جوئی فورس دے کمانڈر ان چیف جنرل یاسوجی اوکامورا نے ہتھیار سٹن دی دستاویز تے دستخط کیتے جہڑی جاپانی تے چینی دوناں بولیاں چ لکھی گئی سی۔ غیر مشروط ہتھیار سٹن دی نگرانی [[کومنتانگ|کومنٹانگ]] جنرل ہی ینگکن نے کیتی، جو اتحادیاں دے چینی نمائندے تے جمہوریہ چین دی [[قومی انقلابی فوج]] دے کمانڈر ان چیف برطانوی میجر جنرل ایرک ہیز تے دوجے اتحادی نمائندیاں دے نال سن۔   [[کومنتانگ|کومینٹانگ نے]] 25 اکتوبر 1945 نوں تائیوان دی انتظامیہ سنبھال لئی۔ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.taiwanbasic.com/lawjrn/historical-legal2b.htm|title=Historical and Legal Aspects of the International Status of Taiwan (Formosa)}}&lt;/ref&gt; 

[[لموچی چڑھدا ایشیا|جنوب مشرقی ایشیا]] وچ جاپانی افواج نے 2 ستمبر 1945 نو‏‏ں [[پینانگ]] وچ ، 10 ستمبر نو‏‏ں لابوآن وچ ، 11 ستمبر نو [[ساراواک بادشاہت|‏‏ں ساراواک د‏‏ی بادشاہت]] وچ ، 12 ستمبر نو‏‏ں سنگاپور وچ ،   13 ستمبر نو‏‏ں [[کوالالمپور|کوالا لمپور]] وچ ، &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.colonialfilm.org.uk/node/2822|title=Japanese Surrender Of 29th Army In Kuala Lumpur (13/9/1945)|publisher=Colonial Film|date=September 13, 1945}}&lt;/ref&gt; تے 21 اکتوبر نو‏‏ں [[پاڈانگ|پڈانگ]] وچ ہتھیار ڈال دتے۔  ایہ 1947 تک نئیں سی کہ امریکہ تے برطانیہ دے قید سارے قیدیاں نو وطن واپس نئیں کیتا گیا۔ اپریل 1949 تک، چین نے ہلے وی 60,000 توں ودھ جاپانی قیدیاں نوں قید رکھیا سی۔ {{Sfn|Dower|1999}} کجھ، جویں کہ شوزو ٹومیناگا ، 1950 دے دہاکے دے اخیر تک واپس نئیں بھیجے گئے۔ {{Sfn|Cook|Cook|1992}}

جپان دے ہتھیار سٹن مگروں 5,400,000 توں ودھ جاپانی فوجیاں تے 1,800,000 جاپانی ملاحاں نوں اتحادیاں نے قیدی بنا لیا۔ {{Sfn|Weinberg|1999}}  جاپان دے بنیادی ڈھانچے نو‏‏ں پہنچنے والے نقصان ، 1946 وچ شدید قحط دے نال مل ک‏ے ، جاپانی قیدیاں تے شہریاں نو‏‏ں کھانا کھلانے دے لئی اتحادی کوششاں نو‏‏ں ہور پیچیدہ بنا دتا۔ {{Sfn|Frank|1999}} 

زیادہ تر اتحادیاں تے جاپان دے درمیان جنگ د‏‏ی حالت سرکاری طور اُتے اس وقت ختم ہوگئی جدو‏ں [[سان فرانسسکو دا معاہدہ|معاہدہ سان فرانسسکو]] 28 اپریل 1952 نو‏‏ں نافذ ہويا۔ اسی دن، جاپان نے تائی پے دے معاہدے تے دستخط کرن دے نال باقاعدہ طور تے [[تائیوان|جمہوریہ چین]] دے نال صلح کر لئی۔ جاپان تے سوویت یونین نے چار سال بعد 1956 دے سوویت-جاپانی مشترکہ اعلامیہ دے نال باضابطہ طور اُتے امن کیتا ، حالانکہ [[کورائل جزیرے|کوریل جزائر]] د ی علاقائی حیثیت اج تک تنازعہ وچ رہی۔ 

جاپانی ہولڈ آؤٹ ، خاص طور تے نکے پیسیفک جزیرے تے، ہتھیار سُٹن توں بالکل انکار کر دتا (اعلان نوں پروپیگنڈا سمجھدے ہوئے یا اپنے ضابطے دے دےخلاف ہتھیار سٹن تے غور کردے ہوئے)۔ کجھ لوکاں نے شاید کدی نئیں سُنیا ہووے گا۔ ٹیروو ناکامورا ، آخری معلوم ہولڈ آؤٹ، دسمبر 1974 وچ ہن آزاد انڈونیشیا وچ اپنے پوشیدہ اعتکاف توں ابھریا، جد کہ دو ہور جاپانی فوجی، جو جنگ دے اختتام تے [[کمیونزم|کمیونسٹ]] گوریلا وچ شامل ہوئے سن، 1990 تک جنوبی [[تھائی لینڈ]] وچ لڑدے رہے۔  اک رپورٹ توں پتہ چلدا اے کہ اوہ 1991 تک لڑدے رہے۔ {{Sfn|Wilmott|Cross|Messenger|2004}}

{{gallery
| title = Surrender ceremonies throughout the Pacific theater
| align = center
| File:Japanese surrender (AWM 019296).jpg|[[Hatazō Adachi]], the commander of the [[Eighteenth Army (Japan)|Japanese 18th Army]] in New Guinea, surrenders his sword to the commander of the [[Australian 6th Division]], [[Horace Robertson]].
| File:COLLECTIE TROPENMUSEUM In de haven van Kupang (Timor) luisteren de Japanse bevelhebber kolonel Kaida Tatuichi en zijn stafcommandant majoor Muiosu Slioji aan dek van H TMnr 10001519.jpg|Kaida Tatsuichi, commander of the Japanese 4th Tank Regiment, and his chief of staff Shoji Minoru listen to the terms of surrender on {{HMAS|Moresby|1918|6}} at [[Portuguese Timor|Timor]].
| File:General Chen Yi of China accepts the surrender of Andō Rikichi, the Japanese Governor-General of.jpg|[[Chen Yi (Kuomintang)|Chen Yi]] (right) accepting the receipt of Order No. 1 signed by [[Rikichi Andō]] (left), the last Japanese Governor-General of Taiwan, in [[Zhongshan Hall|Taipei City Hall]]
| File:KandaSurrender.jpg|[[Masatane Kanda]] signs the instrument of surrender of Japanese forces on [[Bougainville Island]], [[Territory of New Guinea|New Guinea]].
| File:RE-OCCUPATION OF FRENCH INDO-CHINA.jpg|A Japanese officer surrenders his sword to a British Lieutenant in a ceremony in [[Saigon]], [[French Indochina]].
| File:Japanese surrender Penang.jpg|A [[Imperial Japanese Navy|Japanese Navy]] officer signing the surrender of [[Penang]] aboard {{HMS|Nelson|28|6}} on 2 September 1945. Penang was liberated by the [[Royal Marines]] on the following day under [[Operation Jurist]].
| File:Surrender of Japanese Forces in the Philippines 1945.jpg|Surrender ceremony of the Japanese to American forces in the Philippines at what is now the residence of the US ambassador in [[Camp John Hay]], [[Baguio]] on 3 September 1945
| File:Japanese Surrender, Labuan (AWM 115989).JPG|[[Masao Baba]], Lieutenant General of the [[Thirty-Seventh Army (Japan)|Japanese 37th Army]] signs the surrender document in [[Crown Colony of Labuan|Labuan]], [[British Borneo]], being watched by [[Major general (Australia)|Australian Major General]] [[George Wootten]] and other Australian units.
| File:The unconditional surrender ceremony of the Japanese to the Autralian forces in Kuching, Sarawak.jpg|The official surrender ceremony of the Japanese to the Australian forces on board {{HMAS|Kapunda}} at [[Kuching]], [[Kingdom of Sarawak]], on 11 September 1945
| File:The Japanese Southern Armies Surrender at Singapore, 1945 SE4704.jpg|The Japanese Southern Armies surrender at Singapore on 12 September 1945. General [[Seishirō Itagaki|Itagaki]] surrendered to the British represented by [[Louis Mountbatten, 1st Earl Mountbatten of Burma|Lord Mountbatten]] at [[City Hall, Singapore|Municipal Hall, Singapore]].
| File:Signing of the Japanese Surrender of Hong Kong.png|British Rear Admiral Sir [[Cecil Halliday Jepson Harcourt]] watching Japanese Vice Admiral Ruitako Fujita sign the document of surrender on 16 September 1945, in [[Hong Kong]]
| File:Japanese surrender, Keningau.JPG|The surrender ceremony of the Japanese to the Australian forces at [[Keningau]], [[British North Borneo]], on 17 September 1945
| File:Zhongshan Warship Tourist Area - Victory memorial - P1540105.JPG|Statue of General [[Sun Weiru]], commander of the Sixth War Zone of China, accepting the surrender of the Japanese troops in Central China from General [[Naozaburo Okabe]], [[Wuhan]], 18 September 1945.
| File:General F W Messervy receives the sword of General Itagaki.jpg|The surrender ceremony of the Japanese to the British forces with General Itagaki surrendering his sword to General [[Frank Messervy]] at [[Kuala Lumpur]], [[British Malaya]], on 22 February 1946.
| File:Japanese 25th Army Surrender in Padang, Sumatra.webm| Signing of the surrender documents by the [[Twenty-Fifth Army (Japan)|Japanese 25th Army]], led by Lieutenant General [[Moritake Tanabe]] and Major General Nakao Yahagi, to the British [[26th Indian Infantry Division]] in [[Padang]], [[Dutch East Indies]], 21 October 1945
}}
== ایہہ وی ویکھو ==

* [[دوجی جنگ عظیم دے بعد]]
* [[دوجی جنگ عظیم وچ فرضی محور دی فتح]]
* [[دوجی جنگ عظیم چ جاپانی امریکی خدمت]]
* [[سلطنت جاپان وچ سیاسی اختلاف]]
* [[جنگ دے بعد جاپانی معاشی معجزہ]]
* [[دوجی جنگ عظیم دے بعد معاشی توسیع]]
* [[جرمنی دا ہتھیار سٹنا]]

 
== حوالے ==

=== ملاحظے ===
{{حوالے}}

=== Works cited ===
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{cite journal |last= Asada |first= Sadao |date= نومبر 1998 |title= The Shock of the Atomic Bomb and Japan's Decision to Surrender: A Reconsideration |journal= The Pacific Historical Review |volume= 67 |issue= 4 |pages= 477–512|doi= 10.2307/3641184 |jstor= 3641184}}
* {{cite book |last= Bellamy |first= Chris |date= 2007 |title= Absolute War: Soviet Russia in the Second World War |url= https://archive.org/details/absolutewarsovie0000bell_x5w0 |publisher= Alfred A. Knopf |isbn= 978-0-375-41086-4}}
* {{cite book |last= Bix |first= Herbert |author-link= Herbert Bix |date= 2001 |title= Hirohito and the Making of Modern Japan |publisher= Perennial |location= New York |isbn= 978-0-06-093130-8 |title-link= Hirohito and the Making of Modern Japan}}
* {{cite book |last= Booth |first= Alan |date= 1996 |title= Lost: Journeys through a Vanishing Japan |url= https://archive.org/details/lookingforlost00alan |publisher= Kodansha Globe |isbn= 978-1-56836-148-2}}
* {{cite book |last= Butow |first= Robert J. C. |author-link= Robert J. C. Butow |date= 1954 |title= Japan's Decision to Surrender |url= https://archive.org/details/japansdecisionto0000buto_f3d0 |publisher= Stanford University Press |location= Stanford, California |isbn= 978-0-8047-0460-1}}
* {{cite book |last= Chang |first= Iris |date= 1997 |title= The Rape of Nanking: The Forgotten Holocaust of World War II |publisher= BasicBooks |location= New York |isbn= 0-465-06835-9 |url= https://archive.org/details/rapeofnankingfor00chan/ |url-access= registration}}
* {{cite book |last1= Cook |first1= Haruko Taya |last2= Cook |first2= Theodore F. |date= 1992 |title= Japan at War: An Oral History |publisher= New Press |isbn= 978-1-56584-039-3 |url= https://archive.org/details/japanatwaroralhi00cook_0}}
* {{cite book |last= Dower |first= John |date= 1999 |title= Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II |url=https://archive.org/details/embracingdefeatj00dowe|url-access= registration |author-link= John W. Dower |publisher= W.W. Norton |isbn= 978-0-393-04686-1}}
* {{cite book |last= Feifer |first= George |date= 2001 |title= The Battle of Okinawa: The Blood and the Bomb |url= https://archive.org/details/battleofokinawab0000feif |publisher= The Lyons Press |location= Guilford, Connecticut |isbn= 978-1-58574-215-8}}
* {{cite book |last= Frank |first= Richard B. |author-link= Richard B. Frank |date= 1999 |title= Downfall: the End of the Imperial Japanese Empire |url= https://archive.org/details/isbn_2900141001462 |publisher= Penguin |location= New York |isbn= 978-0-14-100146-3}}
* {{cite book |last= Hagen |first= Jerome T. |date= 1996 |title= War in the Pacific: America at War, Volume I |publisher= Hawaii Pacific University |isbn= 978-0-9762669-0-7 |chapter= The Lie of Marcus McDilda}}
* {{cite book |last= Hasegawa |first= Tsuyoshi |author-link= Tsuyoshi Hasegawa |date= 2005 |title= Racing the Enemy: Stalin, Truman, and the Surrender of Japan |publisher= Harvard University Press |location= Cambridge, Massachusetts |isbn= 978-0-674-01693-4 |url= https://archive.org/details/racingenemystali00hase}}
* {{cite book |last1= Hewlett |first1= Richard G. |last2= Anderson |first2= Oscar E. |date= 1962 |author-link1= Richard G. Hewlett |title= The New World, 1939–1946 |series= A History of the United States Atomic Energy Commission |location= University Park, Pennsylvania |publisher= Pennsylvania State University Press |isbn= 978-0-520-07186-5}}
* {{cite book |last= Hogan |first= Michael J. |date= 29 مارچ 1996 |title= Hiroshima in History and Memory |url=https://books.google.com/books?id=ptgudYEFOM0C&amp;pg=PA86|publisher= Cambridge University Press |isbn= 978-0-521-56682-7}}
* {{cite book |last= Hoyt |first= Edwin P. |author-link= Edwin Palmer Hoyt |date= 1986 |title= Japan's War: The Great Pacific Conflict, 1853–1952 |publisher= Cooper Square Press |location= New York |isbn= 978-0-8154-1118-5 |url-access= registration |url= https://archive.org/details/japanswargreatpa0000hoyt}}
* {{cite book |last= Coffey |first= Thomas M. |date= 1970 |title= Imperial tragedy; Japan in World War II, the first days and the last |publisher= World Publishing Co. |location= New York |asin= B0006CAM7I |url= https://archive.org/details/imperialtragedyj00coff/page/349/ |url-access= registration}}
* {{cite book |author= The Pacific War Research Society |date= 1968 |orig-year= 1965 |title= Japan's Longest Day |edition= English language |publisher= Kodansha International |location= Palo Alto, California}} (also Souvenir Press Ltd, London); Japanese edition (1965) as {{transliteration|ja|Nihon no Ichiban Nagai Hi}} by Bungei Shunju, Tokyo.
* {{cite journal |last= Pape |first= Robert A. |date=Fall 1993 |title= Why Japan Surrendered |url= https://archive.org/details/sim_international-security_fall-1993_18_2/page/154 |journal= International Security |volume= 18 |issue= 2 |pages= 154–201 |doi= 10.2307/2539100 |jstor= 2539100 |s2cid= 153741180}}
* {{cite book |last= Reynolds |first= Clark G. |date= 1968 |author-link= Clark G. Reynolds |title= The Fast Carriers; The Forging of an Air Navy |location= New York, Toronto, London, Sydney |publisher= McGraw-Hill}}
* {{cite book |last= Rhodes |first= Richard |date= 1986 |title= The Making of the Atomic Bomb |url= https://archive.org/details/makingofatomicbo00rhod |url-access= registration |isbn= 978-0-671-44133-3 |publisher= Simon and Schuster}}
* {{cite book |last= Schmitz |first= David F. |date= 2001 |title= Henry L. Stimson: The First Wise Man |publisher= Rowman &amp; Littlefield |location= Wilmington, Delaware |isbn= 978-0-8420-2632-1}}
* {{cite book |last= Skates |first= John Ray |date= 1994 |title= The Invasion of Japan: Alternative to the Bomb |publisher= University of South Carolina Press |location= Columbia, SC |isbn= 978-0-87249-972-0}}
* {{cite book |last1= Smith |first1= John B. |last2= McConnell |first2= Malcolm |date= 2002 |title= The Last Mission: The Secret Story of World War II's Final Battle |url= https://archive.org/details/lastmissionsecre0000smit |publisher= Broadway Books |location= New York |isbn= 978-0-7679-0778-1}}
* {{cite book |last= Slavinskiĭ |first= Boris Nikolaevich |date= 2004 |title= The Japanese-Soviet Neutrality Pact: A Diplomatic History, 1941–1945 |series= Nissan Institute/Routledge Japanese studies series |publisher= RoutledgeCurzon |location= London; New York |isbn= 978-0-415-32292-8 |translator-last= Jukes |translator-first= Geoffrey}} ([https://books.google.com/books?id=rddhxSKGQ9oC&amp;dq=soviet+neutrality+pact+1941+denounce&amp;pg=PA150 Extracts on-line])
* {{cite book |last= Spector |first= Ronald H. |date= 1985 |author-link= Ronald H. Spector |title= Eagle against the Sun |isbn= 978-0-394-74101-7 |publisher= Vintage |url-access= registration |url= https://archive.org/details/eagleagainstsuna0000spec}}
* {{cite book |surname= Terasaki |given= Hidenari |date= 1991 |title= Shōwa Tennō dokuhakuroku: Terasaki Hidenari, goyō-gakari nikki |script-title= ja:昭和天皇独白録 寺崎英成・御用掛日記 |language=ja |location= Tokyo |publisher= Bungei Shunjū |isbn= 978-4-16-345050-6}}
* {{cite book |last= Wainstock |first= Dennis |date= 1996 |title= The Decision to Drop the Atomic Bomb |url= https://archive.org/details/decisiontodropat0000wain |publisher= Greenwood Publishing Group |isbn= 978-0-275-95475-8}}
* {{cite book |last= Weinberg |first= Gerhard L. |date= 1999 |author-link= Gerhard Weinberg |title= A World at Arms: A Global History of World War II |url= https://archive.org/details/worldatarmsgloba0000gerh |isbn= 978-0-521-55879-2 |publisher= [[Cambridge University Press]]}}
* {{cite book |last= Weintraub |first= Stanley |date= 1995 |author-link= Stanley Weintraub |title= The Last Great Victory: The End of World War II |isbn= 978-0-525-93687-9 |publisher= Dutton Adult |url= https://archive.org/details/lastgreatvictory00wein}}
* {{cite book |last1= Wilmott |first1= H. P. |last2= Cross |first2= Robin |last3= Messenger |first3= Charles |date= 2004 |title= World War II |url= https://archive.org/details/worldwarii0000will_x6y3 |publisher= Dorling Kindersley |isbn= 978-0-7566-0521-6}}
* {{cite book |last= Wilson |first= Page |date= 2009 |title= Aggression, Crime and International Security: Moral, Political and Legal Dimensions of International Relations |url= https://books.google.com/books?id=OLNGgbbskS0C&amp;pg=PA63 |publisher= Taylor &amp; Francis |isbn= 978-0-203-87737-1}}
{{Refend}}

== Further reading ==
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{Cite journal |last=Angel |first=Byron F. |date=2004 |title=Question 21/03 – Warships Present at Tokyo Bay on 2 Sept 1945 |journal=[[Warship International]] |volume=XLI |issue=3 |pages=229–231 |issn=0043-0374 |jstor=i40207559}}
* {{cite web |last= Ford |first= Daniel |date= ستمبر 1995 |author-link= Daniel Ford |title= The Last Raid: How World War Two Ended |url= http://www.warbirdforum.com/lastraid.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20040810235650/http://warbirdforum.com/lastraid.htm |work= Air &amp; Space Smithsonian |pages= 74–81 |archive-date= 10 اگست 2004}}
* {{cite web |last= Glantz |first= David M. |date= فروری 1983 |author-link= David Glantz |title= اگست Storm: The Soviet 1945 Strategic Offensive in Manchuria |publisher= Leavenworth Paper No. 7, [[Command and General Staff College]] |location= Fort Leavenworth, Kansas |url= http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp |archive-url= https://web.archive.org/web/20110723082515/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp |access-date= 31 مئی 2012 |archive-date= 23 جولائ‏ی 2011}}
* {{cite web |last= Glantz |first= David M. |date= جون 1983 |title= اگست Storm: Soviet Tactical and Operational Combat in Manchuria, 1945 |publisher= Leavenworth Paper No. 8, Command and General Staff College |location= Fort Leavenworth, Kansas |url= http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/glantz4/glantz4.asp |archive-url= https://web.archive.org/web/20030316165348/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/glantz4/glantz4.asp |access-date= 31 مئی 2012 |archive-date= 16 مارچ 2003}}
* {{Cite magazine |last=Glantz |first=David M. |date=Spring 1995 |title=The Soviet Invasion of Japan |magazine=MHQ: The Quarterly Journal of Military |pages=96–97 |volume=7 |issue=3 |issn=1040-5992}}
* {{Cite book |last=Glantz |first=David M. |author-link=David M. Glantz |title=The Soviet strategic offensive in Manchuria, 1945: &quot;اگست storm&quot; |date=2003 |publisher=Cass |isbn=978-0-7146-5279-5 |series=Cass series on Soviet (Russian) military experience |location=London, Portland, Or}}
* {{Cite book |last1=Thomas |first1=Gordon |author-link=Gordon Thomas (author) |url=https://books.google.com/books?id=EZS4AwAAQBAJ |title=Enola Gay: Mission to Hiroshima |last2=Morgan-Witts |first2=Max |author-link2=Max Morgan-Witts |date=2014 |publisher=[[Open Road Media]] |isbn=978-1-4976-5886-8 |location=New York |orig-year=1977}}
{{Refend}}

== باہرلے جوڑ ==
{{Commons category}}
{{Wikisource|Japan's Surrender Communiqués}}
{{Library resources box
 |onlinebooks=no
 |by=no
 }}
* [https://www.archives.gov/exhibits/featured-documents/japanese-surrender-document Japanese Instruments of Surrender]
* {{Internet Archive short film | gov.archives.arc.39079 | Japanese Sign Final Surrender}}
* {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=F7incPwTOxI| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211030/F7incPwTOxI| archive-date=30 اکتوبر 2021|title=Footage of the Moment the Japanese Surrendered|publisher=[[Smithsonian Channel]]|work=[[Fall of Japan: In Color]]|date=4 جون 2015}}{{cbignore}}
* [https://web.archive.org/web/20120527160043/http://www.fco.gov.uk/resources/en/pdf/pdf10/fco_churchillstalin1945k Minutes of private talk] between British Prime Minister [[Winston Churchill]] and Marshal [[Joseph Stalin]] at the [[Potsdam Conference]] on 17 جولائ‏ی 1945
* {{cite journal|author=Hasegawa, Tsuyoshi|url=http://www.japanfocus.org/-Tsuyoshi-Hasegawa/2501/article.html|title=The Atomic Bombs and the Soviet Invasion: What Drove Japan's Decision to Surrender?|journal=[[The Asia-Pacific Journal]]|date=1 اگست 2007|volume=5|issue=8|ref=none}} – Article ID 2501 – [https://apjjf.org/-Tsuyoshi-Hasegawa/2501/article.pdf PDF]

{{Empire of Japan}}
{{World War II}}
{{Authority control}}
{{coord|35|21|17|N|139|45|36|E|region:JP-13_type:event|name=World War II Surrender of Japan|notes=&lt;!-- {{cite web|title=USS ''Missouri'' (BB-63) Historical Marker, Japan's Surrender, ستمبر 2, 1945|url=https://www.history.navy.mil/content/history/nhhc/our-collections/photography/numerical-list-of-images/nhhc-series/nh-series/NH-45000/NH-45928.html |id= NH 45928 |publisher= [[Naval History and Heritage Command]] |access-date= 27 اگست 2021}} --&gt;|display=title}}

[[گٹھ:جاپان دا اتہاس]]
[[گٹھ:جاپان]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>qle7rtqx4j3cbjb4ipu49adjaz8zwsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فلپائنی انقلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149688</id>
    <revision>
      <id>711892</id>
      <parentid>711452</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145936" sha1="pcj7551zr2zb6mtozo8o7apyh9ed3gt" xml:space="preserve">{{Infobox Military Conflict|conflict=فلپائن دا انقلاب|image={{multiple image |total_width=290 |perrow=2 |align=center |background color=none |image1=UltimosFilipinas.jpg |width1=3789|height1=2705 |image3=Insurgent_soldiers_in_the_Philippines_1899.jpg |width3=633|height3=465 |image4=Malolos congress.jpg |width4=600|height4=386 |image5=Pact_of_Biak-na-Bato_Filipino_negotiators.JPG |width5=1740|height5=1017 |image6=Battle of Zapote Bridge 1897.jpg |width6=2560|height6=1439}}'''اوپر کھبے پاسے توں گھڑی دی سمت:''' [[بیلر دا محاصرہ]] دے بعد [[بارسلونا]] وچ ہسپانوی فوجیاں دی زندہ بچنا، انقلاب دے نیڑے دے اختتام دے دوران فلپائنی فوجی، [[بیاک-نا-باتو دہ معاہدہ]] لئی فلپائنی مذاکرات کار، [[زپوٹی پل دی لڑائی (189]] دی پینٹنگ، تے زاپو دی لڑائی [[مالولوس کانگریس]]|date=اگست 26, 1896 – جنوری 23, 1899&lt;br /&gt;{{small|({{Age in years and months|1896|08|23|1899|01|23}})}} {{efn|فلپائنی انقلاب سپین دے خلاف آزادی دی جنگ سی، جس دا اختتام ہسپانوی حکومت دے خاتمے تے 1899ء چ پہلی فلپائنی جمہوریہ دے اعلان تے ہویا۔ ایہ فلپائنی امریکی جنگ توں وکھ اے، جہڑی 1899ء چ ہوئی، تے امریکہ نوں خود مختاری دی منتقلی۔}}|result=غیر حتمی{{efn|[[ہسپانوی-امریکی جنگ]] نے غیر حل شدہ انقلاب وچ مداخلت کیتی۔ فلپائن دی آزادی قائم کرن لئی انقلابیاں دیاں کوششاں [[پیرس دا معاہدہ (1898)|پیرس دا معاہدہ]] تے دستخط کرن دے بعد ناکام رہیاں، جس نال سپین تے امریکہ دے وچکار جنگ ختم ہو گئی۔ فلپائن، پورٹو ریکو تے گوام تے ہسپانوی خودمختاری نوں امریکہ منتقل کر دتا گیا۔ مذکورہ معاہدے دی توثیق توں تھوڑی دیر پہلے ایہ غیر حل شدہ انقلاب فیر [[فلپائن – امریکی جنگ]] وچ تبدیل ہو گیا۔}}
* [[فلپائن دا اعلان آزادی|فلپائن دی آزادی]] اعلان کیتا گیا لیکن تسلیم نئیں کیتا گیا
* [[پہلا فلپائن جمہوریہ]] قائم
* [[فلپائن-امریکی جنگ]] تھوڑی دیر بعد شروع ہوئی|territory=[[معاہدہ پیرس (1898)|پیرس دا معاہدہ]] دے ذریعے سپین ولوں [[امریکہ]] نوں [[امریکہ]] نوں سونپنا۔
* [[منیلا]] تے بندرگاہ شہر [[کاوٹے شہر|کاویٹے ایل نووو]] دے علاوہ فلپائن دے سارے علاقےآں تے فلپائنیاں دا کنٹرول اے۔|combatant1='''1896–1897'''&lt;br /&gt;{{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}} [[کاٹیپونان]]
*{{flagicon image|Battle Flag of Tagalog Republic.svg|size=22px}} [[تگالوگ جمہوریہ#بونیفاسیو|خود مختار تگالوگ قوم]] {{small|(مارچ  1897 تک)}}
*{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg}}[[ٹیجیروس کنونشن|ٹیجیروس حکومت]] {{small|(مارچ-نومبر 1897)}}
*{{flagicon image|Flag of the Biak-na-Bato.svg}}[[جمہوریہ بیاک نا باتو]]{{small|(نومبر-دسمبر 1897)}}|combatant1a='''1898'''&lt;br /&gt;{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[فلپائنی انقلابی فوج|فلپائنی انقلابیاں]]
* {{flagdeco|First Philippine Republic}}[[فلپائن دی آمرانہ حکومت|آمرانہ حکومت]] (مئی–جون)
* {{flagdeco|First Philippine Republic}} [[فلپائن دی انقلابی حکومت|انقلابی حکومت]] (جون توں)
{{flag|United States|1896}} (مئی) &lt;!-- اگوینالڈو تے دوجے انقلابی رہنماواں نو جلاوطنی توں واپس فلپائن منتقل کرن دا عمل انقلاب اچ شرکت دے طور تے لینا --&gt;|combatant2='''1896–1897'''&lt;br /&gt;{{flagcountry|Restoration (Spain)}}
*{{flagdeco|Philippines|1875}} [[فلپائن دا کپٹینسی جنرل]]
**[[فلپائنی انقلاب وچ پامپانگا|صوبہ لا پامپانگا]]|combatant2a='''1898'''&lt;br /&gt;
{{flagcountry|Restoration (Spain)}}
*{{flagdeco|Philippines|1875}} [[فلپائن دا کپٹینسی جنرل]]
**[[فلپائنی انقلاب وچ پامپانگا|صوبہ لا پامپانگا]]|combatant1b='''1899'''&lt;br /&gt;
{{flag|First Philippine Republic|name=Philippine Republic}}
* {{flagicon image|Flag of the Negros Republic.svg}} [[نیگروس جمہوریہ]]
{{flagicon image|Purported_flag_of_the_Republic_of_Zamboanga.svg}} [[جمہوریہ زامبوانگا|زمبوانگا جمہوریہ]]|combatant2b='''1899'''&lt;br /&gt;
{{flag|United States|1896}}
* {{flagdeco|United States|1896}}[[فلپائن جزائر دی فوجی سرکار|فوجی سرکار]] (1899–1901)
* {{flagdeco|United States|1896}} [[فلپائن جزائر دی انسولر حکومت|انسولر گورنمنٹ]] (1901–1902)|commander1={{collapsible list|title={{nowrap|''See list''}}
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Andrés Bonifacio]]{{Executed}}
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Emilio Aguinaldo]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Román Basa]]{{Executed}}
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Teodoro Plata]]{{Executed}}
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Ladislao Diwa]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Emilio Jacinto]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Gregoria de Jesús]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Julio Nakpil]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Macario Sakay]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagicon image|Flag of the Sovereign Tagalog Nation.svg|size=22px}} [[Mariano Álvarez]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Mariano Trías]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Santiago Álvarez (general)|Santiago Álvarez]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Baldomero Aguinaldo]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Miguel Malvar]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Artemio Ricarte]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Pío del Pilar]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Tomás Mascardo]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Gregorio del Pilar]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Francisco Macabulos]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Teresa Magbanua]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Pantaleon Villegas|Pantaleón Villegas]] {{Assassinated}}
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Arcadio Maxilom]]
| {{flagicon image|Flag of Katipunan.svg|20px}}{{Flagicon image|Negrense revolution banner.svg}} [[Aniceto Lacson]]
| {{flagdeco|United States|1896}} [[George Dewey]]
| {{nowrap|{{flagdeco|United States|1896}} [[Wesley Merritt]]}}}}|commander2={{collapsible list|title={{nowrap|''See list''}}
| {{flagdeco|Spain|1785}} [[Ramón Blanco y Erenas|Ramón Blanco]]
| {{flagdeco|Spain|1785}} [[Camilo de Polavieja]]
| {{flagdeco|Spain|1785}} [[Fernando Primo de Rivera]]
| {{flagdeco|Spain|1785}} [[Basilio Augustín]]
| {{flagdeco|Spain|1785}} [[Fermin Jáudenes]]
| {{flagdeco|Spain|1785|23px}} [[Diego de los Ríos]]
| {{flagdeco|Spain|1785|23px}} [[José Olaguer Feliú]]
| {{nowrap|{{flagdeco|Spain|1785}} [[José de Lachambre]]}}}}|strength1='''1896:'''&lt;br /&gt;100,000&lt;ref name=Katipunanmanpower1&gt;{{cite web|title=Revisiting Bonifacio's controversial history|url=https://read.thebenildean.org/2020/11/revisiting-bonifacios-controversial-history|access-date=December 4, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Katipunanmanpower2&gt;{{cite web|title=Recognition sought for Bonifacio as 1st Tagalog Republic president|date=November 29, 2013|publisher=[[The Manila Times]]|url=https://www.manilatimes.net/2013/11/29/news/top-stories/recognition-sought-for-bonifacio-as-1st-tagalog-republic-president/56790|access-date=December 4, 2021|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;–400,000&lt;ref name=Katipunanmanpower3&gt;{{cite web|title=Why We Remember Andres Bonifacio, Father of the Brave, Every November 30th|url=https://www.tatlerasia.com/power-purpose/ideas-education/why-filipinos-celebrate-bonifacio-day|access-date=July 12, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;leroy&quot;&gt;{{cite book| last = LeRoy| first = James| author-link =| title = The Americans in the Philippines: A History of the Conquest and First Years of Occupation, with an Introductory Account of the Spanish Rule| publisher = CreateSpace Independent Publishing Platform| year = 1914| pages= 85| isbn = 1548813206}}&lt;/ref&gt;|strength2='''1896:'''&lt;br /&gt;26,622 افراد{{Sfn|Tuñon de Lara|1974|p=296}}|casualties1=≈ 28,646 ایکشن وچ مرے{{KIA}} یا زخماں نال مرے{{DOW}}&lt;ref name=johngates1984&gt;{{cite journal | doi=10.2307/3639234 | jstor=3639234 | last1=Gates | first1=John M. | title=War-Related Deaths in the Philippines, 1898-1902 | url=https://archive.org/details/sim_pacific-historical-review_1984-08_53_3/page/367 | journal=Pacific Historical Review | date=1984 | volume=53 | issue=3 | pages=367–378 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;ہور وی کئی بیماری پاروں مرے&lt;ref name=cloudfelter2015 /&gt;|casualties2=260  ایکشن وچ مرے {{KIA}} ءچ 920 ایکشن وچ زخمی {{WIA}} {{Sfn|Tuñon de Lara|1974|p=296}}&lt;br /&gt;ہور وی کئی بیماری پاروں مرے&lt;ref name=cloudfelter2015 /&gt;|casualties3=ہسپانوی فوجیاں تے کاٹیپونان دے ظلماں توں کئی فلپائنی شہری ہلاک ہو گئے&lt;ref name=johngates1984 /&gt;}}  
'''فلپائنی انقلاب''' {{Efn|({{langx|fil|Himagsikang Pilipino}} or {{lang|fil|Rebolusyong Pilipino}}; {{langx|es|Revolución Filipina}} or {{lang|es|Guerra Tagala}})&lt;ref&gt;{{cite book|author=Alexander M. Bielakowski|title=Ethnic and Racial Minorities in the U.S. Military: A-L|url=https://books.google.com/books?id=5ufJEa6u3BcC|year=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-427-6|page=[https://books.google.com/books?id=5ufJEa6u3BcC&amp;dq=%22tagalog+war%22&amp;pg=PA204 204]}}&lt;/ref&gt;}} 1896ء توں 1898ء تک [[سلطنت ہسپانیہ|ہسپانوی سلطنت]] دے خلاف انقلابی تنظیم [[کاٹیپونان]] دی آزادی دی جنگ سی ۔ ایہ جزیرہ نما  وچ  سپین دے 333 سالہ نوآبادیات‏ی حکمرانی دا اختتام سی۔ فلپائن ہسپانوی سلطنت دی آخری وڈی کالونیاں چوں اک سی، جہڑی 1820 دی دہائی چ پہلے ای وڈے پیمانے تے زوال دا شکار ہو چکی سی۔ کیوبا نے 1895  وچ  بغاوت کیتی ، تے 1898 وچ، امریکہ نے [[ہسپانوی–امریکی جنگ|مداخلت کیتی]] تے ہسپانویاں نے جلدی ای ہار من لئی۔ جون چ، فلپائنی انقلابیاں نے آزادی دا اعلان کیتا ۔ تاہم، اس نوں سپین نے تسلیم نئیں کیتا، جس نے پیرس دے معاہدے چ جزیرے امریکہ نوں ویچ دتے سن۔

[[آندرے بونیفیسو]] دی اگوائی چ، کاٹیپون 1892 چ نوزائیدہ [[لا لیگا فلپائن]] دے تناظر چ خفیہ طور تے تشکیل دتا گیا سی، اک تنظیم جہڑی فلپائنی قوم پرست جوز ریزال تے سپین چ فلپائن دی نمائندگی دے مقصد نال سپین چ بنائی گئی سی۔ کاٹیپون نے جلدی ای جزیریاں تے اثر و رسوخ حاصل کر لیا، تے اک مسلح انقلاب دی کوشش کیتی۔ تاہم، اوہ انقلاب اگست 1896  وچ  منیلا  وچ  ہسپانوی حکام ولوں دریافت ہون تے ویلے توں پہلاں شروع ہو گیا۔ تنظیم نے جلدی ای کالوکان چ سپین دے خلاف جنگ دا اعلان کر دتا ۔ &lt;ref name=&quot;guererro1&quot;&gt;{{Citation|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|year=1996}}&lt;/ref&gt; ابتدائی لڑائیاں تے جھڑپاں خود بونیفیسو د‏‏ی سربراہی  وچ  [[منیلا]] دے دارالحکومت دے محاصرے دے ارد گرد مرکوز سن ، جو بالآخر ناکام رہیا۔ تاہم، گوانڈھی صوبیاں دے انقلابیاں نے بہتر کارکردگی دا مظاہرہ کیتا، خاص طور تے کیویٹے چ، جتھے ماریانو الوارز تے کزن بالڈومیرو تے ایمیلیو اگینالڈو دی اگوائی چ باغیاں نے ابتدائی وڈی فتوحات حاصل کیتیاں۔ کامیابی  وچ  ایہ تفاوت، متعدد عوامل دے نال، کٹیپون دی قیادت دے اندروں حتمی طاقت دی جدوجہد  وچ  حصہ پایا۔ دو دھڑے بنے: بونیفیسو دا مگڈیوانگ تے اگینالڈو دا مگڈلو ۔ اس جدوجہد دا اختتام 1897 دے ٹیجیروس دے انتخابات  وچ  ہویا ، جس  وچ  ایمیلیو اگینالڈو نو ''[[wiktionary:in absentia|غیر حاضری]]''  وچ  صدر منتخب کیتا گیا۔ بونیفیسو نے میگڈلو دے اک ممبر دے سیکرٹری داخلہ دے طور تے اپنے انتخاب تے سوال چُکن دے بعد نتائج نو کالعدم قرار دتا۔ اس دے نتیجے  وچ  اک تفرقہ پیدا ہويا ، جس  وچ  بونیفیسو دے حامیاں نے الزام عائد کيتا کہ انتخابات دھوکے تو‏ں سن ، بونیفیسو نے خود نتائج نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ اپریل 1897 وچّ، اگینالڈو نے بونیفیسو نوں گرفتار کرن دا حکم دتا۔ ماراگونڈن  وچ  اک مقدمہ چلایا گیا، جتھے میگڈلو دی اگوائی والی جیوری نے بونیفیسو تے اوہدے بھرا پروکوپیو نوں غداری دا مجرم قرار دتا تے اوہناں دوواں نوں موت دی سزا سنائی۔ قومی ایکتا دی خاطر سزا گھٹاؤن دے مطالبیاں دے باو جود، بھائیاں نوں مئی 1897  وچ  پھانسی دے دتی گئی۔ اس سال دے آخر چ، اگینالڈو دی حکومت تے ہسپانوی حکام نے بیاک نا باٹو دے معاہدے تے دستخط کیتے، جس نے عارضی طور تے دشمنی نو گھٹ کیتا۔ فلپائنی انقلابی افسراں نے اپنے آپ نو ہانگ کانگ جلاوطن کر دتا۔ تاہم، دشمنی کدی وی مکمل طور تے ختم نئیں ہوئی۔ 

اپریل 1898 نوں ہوانا ہاربر چ یو ایس ایس  مین دے ڈُبن مگروں امریکہ نے [[ہسپانوی سلطنت]] دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا تے ہسپانوی امریکی جنگ شروع ہو گئی۔ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Disasters and Tragic Events: An Encyclopedia of Catastrophes in American History|url=https://archive.org/details/isbn_9781610691659_2|date=March 2014|publisher=ABC-CLIO|page=165}}&lt;/ref&gt; یکم مئی نوں، امریکی بحریہ دے ایشیائی سکواڈرن نے ، جارج ڈیوی دی اگوائی چ، منیلا بے دی لڑائی چ ہسپانوی بحریہ نوں فیصلہ کن طور تے شکست دتی، جس نے منیلا دے آلے دوالے دے علاقے دا موثر کنٹرول حاصل کر لیا۔ 19 مئی نو‏‏ں ، اگینالڈو ، جو غیر سرکاری طور اُتے امریک‏‏ا دے نال اتحاد کردا سی ، فلپائن واپس آیا تے اس نے ہسپانویاں دے خلاف دوبارہ حملے شروع کیتے۔ جون تک ، باغیاں نے تقریبا پورے دیہی علاقےآں اُتے کنٹرول حاصل کرلیا سی ، جدو‏ں کہ شہر ہسپانوی کنٹرول  وچ  رہے سن ۔ جون نوں، اگینالڈو نے کوئٹ چ فلپائن دا اعلان آزادی جاری کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=World and Its Peoples: Malaysia, Philippines, Singapore, and Brunei|publisher=Marshall Cavendish|page=1181}}&lt;/ref&gt; اگرچہ ایہ انقلاب د‏‏ی اختتام د‏‏ی تاریخ نو‏‏ں ظاہر کردا سی ، لیکن نہ تاں سپین تے نہ ہی ریاستہائے متحدہ نے فلپائن د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Empire's Proxy: American Literature and U.S. Imperialism in the Philippines|publisher=NYU Press|page=39}}&lt;/ref&gt; پیرس دا معاہدہ سپین تے امریکہ دے وچکار دستخط کیتا گیا ، جس نے باقاعدہ طور تے جزیرےآں تے ہسپانوی حکومت تے ہسپانوی امریکی جنگ دا خاتمہ کر دتا۔  فلپائنی حکومت دی کوششاں دے باوجود، معاہدے چ کوئی فلپائنی نئیں سی۔

فروری 1899 نوں، فلپائنی تے امریکی فوجاں وچکار لڑائی شروع ہو گئی ، جس نال فلپائنی امریکی جنگ شروع ہوئی۔ اگینالڈو نے فوری طور تے جنگ دا اعلان کر دتا تے حکم دتا کہ &quot;امریکیاں دے نال امن تے دوستانہ تعلقات توڑ دتے جان تے بعد  وچ  دشمناں دے طور اُتے سلوک کیتا جائے&quot;۔  جون 1899  وچ  ، پہلی فلپائن جمہوریہ نے باضابطہ طور اُتے ریاستہائے متحدہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا ،  &lt;ref name=&quot;WarProclamation&quot;&gt;{{Citation|title=Pedro Paterno's Proclamation of War}}&lt;/ref&gt; جو جولائ‏ی 1902  وچ  فلپائن آرگینک ایکٹ دے نال ختم ہويا۔ نتیجے دے طور تے، جزیرے ریاستہائے متحدہ دا اک غیر شامل علاقہ بن جاندے نیں۔ 1935  وچ  اک دولت مشترکہ حکومت تشکیل دتی گئی ، جس  وچ  انقلاب دے دوران اگینالڈو دے ''ایڈیٹر'' مینوئل ایل کوئزون نے صدارت دا عہدہ سنبھالیا۔ فلپائن دا مقصد دس سالہ دولت مشترکہ دے دور دے بعد آزاد ہونا سی لیکن بحر الکاہل  وچ  [[دوجی وڈی لڑائی|دوسری جنگ عظیم]] دے آنے تو‏ں اسنو‏ں مختصر کردتا گیا۔ انقلاب دے شروع ہون دے 50 سال بعد 4 جولائی 1946 نوں اخیر ایہہ دیس پوری طرحاں آزاد ہو گیا۔

== خلاصہ ==
انقلابی خیالات دا وڈا آمد 19ویں صدی دے شروع چ ہویا جدوں [[فلپائن|فلپائن نوں]] عالمی تجارت لئی کھولیا گیا۔ 1809 وچ، [[منیلا]]  وچ  پہلی [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|برطانوی]] فرماں قائم کیتیاں گئیاں، اس دے بعد 1834  وچ  اک شاہی فرمان جاری کیتا گیا جس نے سرکاری طور تے شہر نو عالمی تجارت دے لی کھول دتا۔ فلپائن 1565 توں [[نواں سپین|میکسیکو]] توں چل رہیا سی، &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Philippine English: Linguistic and Literary}}&lt;/ref&gt; نوآبادیاتی انتظامی اخراجات گیلیون دی تجارت توں سبسڈی دے ذریعہ برقرار رکھے گئے سن۔ باہرلے وپاریاں نال ودھدی ہوئی مقابلہ نے 1815  وچ  گیلیئن وپار نوں ختم کر دتا۔ میکسیکو دے 1821  وچ  آزاد ہون دے بعد، [[سلطنت ہسپانیہ|سپین نوں]] [[مادرید|میڈرڈ]] توں براہ راست فلپائن تے حکومت کرن تے نوآبادیاتی انتظامیہ دی ادائیگی لئی آمدنی دے نویں ذرائع لبھن تے مجبور کیتا گیا۔  اس مقام تے، [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب]] دے بعد دے خیالات ادب دے ذریعے ملک  وچ  داخل ہوئے، جس دے نتیجے  وچ  معاشرے  وچ  اک روشن خیال پرنسپل طبقہ دا عروج ہویا۔

1868ء دی ہسپانوی انقلاب نے [[ازابیلا دوم|ملکہ اسابیلا II]] دی حکومت ختم کر دتی ۔ قدامت پسند حکومت دی تھاں اک [[لبرلزم|لبرل]] حکومت نے لے لئی جہدی اگوائی جنرل فرانسسکو سیرانو نے کیتی۔ &lt;ref name=&quot;McFarland&quot;&gt;{{Cite book|title=Cubans in the Confederacy: Jose Agustin Quintero, Ambrosio Jose Gonzales, and Loreta Janeta Velazquez|date=March 2002|publisher=McFarland}}&lt;/ref&gt; 1869 وچ، سیرانو نے کارلوس ماریا ڈی لا ٹورے نو 91واں گورنر جنرل مقرر کیتا۔ ڈی لا ٹورے دی قیادت نے فلپائن چ لبرل ازم دا خیال متعارف کروایا۔ &lt;ref name=&quot;McFarland&quot; /&gt;

سپین دے تخت تے ساووی دے آماڈیو دے انتخاب دی وجہ توں 1871ء چ ڈی لا ٹورے دی تھاں لے لئی گئی۔ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=[[Under Three Flags: Anarchism and the Anti-Colonial Imagination]]|year=2005|publisher=Verso}}&lt;/ref&gt; 1872 وچ، گورنر جنرل، رافیل ڈی ازکویرڈو دی حکومت نے کاویٹ ایل ویجو  وچ  فورٹ سان فیلیپے دے اسلحہ خانے  وچ  فلپائنی فوجیاں دی بغاوت دا تجربہ کیتا۔ بغاوت دے ست دن بعد بہت سارے لوکاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا تے انہاں اُتے مقدمہ چلایا گیا۔ ایہناں چوں تن سیکولر پادری سن: جوز برگوس ، ماریانو گومز تے بھکشو جیسنٹو زامورا ، جنہاں نو باگومبیان چ ہسپانوی حکام نے گرفتار کیتا سی۔ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=José Rizal and the Asian renaissance|year=1996|publisher=Institut Kajian Dasar}}&lt;/ref&gt; اوہناں دی پھانسی دا کئی فلپائنیاں تے ڈوہنگا اثر پیا; جوز رزال ، قومی ہیرو، اپنا ناول ''ایل فیلیبوسٹریسمو'' اوہناں دی یاد چ وقف کرے گا۔ 

بہت سارے فلپائنی جنہاں نو ممکنہ بغاوت دے الزام چ گرفتار کیتا گیا سی، انہاں نو سپین جلاوطن کر دتا گیا سی، جتھے انہاں نو بنیادی طور تے افریقی جزیرے بائیوکو چ تقسیم کیتا گیا سی، 211 دی تعداد چ، 36 نو چفاریناس جزیرے تے صرف 3 سیوٹا چ جلاوطن کر دتا گیا سی۔ ماریانا ، کیرولائنز تے جزیرہ نما دے جنوب دے جزیرےآں  وچ  وی جلاوطن کیتے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last1=Bachero Bachero|first1=Juan Luis|date=2021|title=Política colonial y deportación de filipinos en tiempos de guerra (1896-1898)}}&lt;/ref&gt; اوہناں چوں کجھ، تاہم، [[ہانگ کانگ]] ، [[یوکوہاما]] ، [[سنگاپور]] ، [[پیرس]] ، [[لندن]] ، [[ویآنا|ویانا]] ، [[برلن]] ، تے [[سپین]] دے کجھ حصیاں چ فرار ہون چ کامیاب ہو گئے۔ ایہ لوک فلپائنی طالب علماں تے دوجے جلاوطناں نال ملے جہڑے سزا کالونیاں توں فرار ہو گئے سن۔ اک سانجھی قسمت نال جڑے ہوئے، اوہناں نے اک تنظیم قائم کیتی جہنوں پروپیگنڈا موومنٹ آکھیا جاندا اے۔ انہاں تارکین وطن نے اپنی تحریراں نو بنیادی طور تے ہسپانوی زیادتیاں دی مذمت کرن تے نوآبادیاتی حکومت چ اصلاحات دی کوشش کرن دے لیی استعمال کیتا۔

جوز رزال دے ناول، ''نولی می ٹینگرے'' ( ''ٹچ می ناٹ'' ، 1887) تے ''ایل فیلیبوسٹریسمو'' ( دی ''فیلیبسٹر'' ، 1891)، نے سماجی سیاسی تے مذہبی پہلوؤاں  وچ  ہسپانوی زیادتیاں نو بے نقاب کیتا۔ اس دے پہلے ناول دی اشاعت نے 1888  وچ  اس دے آبائی شہر کالامبا، لا لگونا  وچ  بدنام زمانہ زرعی تنازعہ پیدا کیتا، جدوں ڈومینیکن ہیسینڈا سرکاری ٹیکس جمع کروان دی مصیبت  وچ  پے گئے۔ 1892 وچ، [[شمالی جنوبی امریکا|امریکہ]] توں واپسی دے بعد، رزال نے لا لیگا فلپائنی (فلپائنی لیگ) قائم کیتی، جو اک فلپائنی ایسوسی ایشن سی جہڑی نوآبادیاتی حکومت  وچ  اصلاحات حاصل کرن لئی منظم کیتی گئی سی۔ جدوں ہسپانویاں نوں پتہ لگیا کہ رزال فلپائن  وچ  اے، اوہناں نے لیگا دے قیام دے کجھ دن بعد ہی اس نوں گرفتار کرکے دیس نکالا دے دتا۔

ایہ سنن تے کہ رزال نو ڈاپیٹن جلاوطن کر دتا گیا اے، لیگا دے رکن اینڈریس بونیفیسو تے اس دے ساتھیاں نے ٹونڈو، منیلا چ واقع اک گھر چ کیٹیپون نامی اک خفیہ تنظیم قائم کیتی، جد کہ ڈومنگو فرانکو تے نومیریانو ایڈرینو دی اگوائی چ زیادہ قدامت پسند ارکان بعد چ ''کوئرپو ڈی کمپرومیسیریوس'' قائم کرن گے۔ کاٹیپون نے بھاری تعداد  وچ  ارکان حاصل کیتے تے گھٹیا طبقات نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ جون 1896  وچ  ، بونیفیسو نے رزال د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی داپیتان نو‏‏ں اک ایلچی بھیجیا ، لیکن رزال نے مسلح انقلاب  وچ  حصہ لینے تو‏ں انکار کردتا۔ 19 اگست 1896ء نو‏‏ں کاٹیپونان نو‏‏ں اک ہسپانوی بھکشو نے دریافت کیتا جس دے نتیجے  وچ  فلپائنی انقلاب دا آغاز ہويا۔

انقلاب شروع چ وسطی لوزون چ بھڑک اٹھیا۔ مسلح مزاحمت آخر کار پورے جنوبی ٹیگالوگ خطے  وچ  پھیل گئی ، خاص طور اُتے کیویٹ صوبے  وچ  ، جتھ ے بغاوت دے ابتدائی مہینےآں دے دوران شہراں نو ں آہستہ آہستہ آزاد کيتا گیا۔ 1896 تے 1897  وچ  ، آئیمس تے ٹیجیروس  وچ  اک دے بعد اک کنونشناں نے نويں جمہوریہ د‏‏ی قسمت دا فیصلہ کيتا۔ نومبر 1897ء چ جمہوریہ بیاک نا باتو دا قیام ہویا تے باغی حکومت نے آئین دا اعلان کر دتا ۔ یکم مئی 1898 نوں منیلا بے دی لڑائی [[ہسپانوی–امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ]] دے حصے دے طور تے ہوئی۔ مئی نوں، ایمیلیو اگینالڈو ، جہڑا 19 مئی نوں رضاکارانہ جلاوطنی توں واپس آیا سی، نے کیویٹے  وچ  اعلان کیتا، &quot;... میں اپنی اُچی خواہشاں دے حصول لئی ساریاں افواج دی کمان سنبھالن لئی واپس آندا ہاں، اک آمرانہ حکومت قائم کردا ہاں جہڑی میری واحد ذمہ داری دے تحت فرمان مقرر کرے گی، ...&quot;۔  جون نوں، اگینالڈو نے فلپائن دی آزادی دا اعلان کیتا۔  18 جون نو‏‏ں ، اگینالڈو نے اک فرمان جاری کيتا جس  وچ  اس د‏ی سربراہی  وچ  اک آمرانہ حکومت دا اعلان کيتا گیا سی۔  23 جون نو‏‏ں ، اگینالڈو نے اک ہور فرمان جاری کيتا ، جس نے آمرانہ حکومت د‏‏ی جگہ اک انقلابی حکومت نو‏‏ں قائم کيتا۔  1898  وچ  جون تے 10 ستمبر دے درمیان انقلابی حکومت دے ذریعہ مالولوس کانگریس دے انتخابات ہوئے ، جس دے نتیجے  وچ  ایمیلیو اگینالڈو نو‏‏ں فلپائن دا صدر منتخب کيتا گیا۔ 2 فروری 1899ء نو‏‏ں امریکی تے فلپائنی افواج دے درمیان دشمنی شروع ہوگئی۔  مالولوس دا آئین 15 ستمبر 1898ء نو‏‏ں بلائے گئے اک اجلاس  وچ  منظور ہويا۔ اس دا اعلان 21 جنوری 1899 نوں کیتا گیا سی، جس نے اگینالڈو دے صدر دے نال پہلا فلپائن جمہوریہ بنایا۔ جون 1899 نوں، اگینالڈو نے امریکہ دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا، جس نال فلپائن-امریکی جنگ دا آغاز ہویا۔ امریکی فوجاں نے اگینالڈو نوں 23 مارچ 1901 نوں پھڑ لیا تے اوہنے 1 اپریل نوں امریکہ نال وفاداری دا حلف لیا۔ 4 جولائ‏ی 1902 نو‏‏ں ، امریکی صدر [[تھیوڈور روزویلٹ]] نے تنازعہ  وچ  حصہ لینے والے تمام فلپائنیاں دے لئی مکمل معافی تے معافی دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں جنگ مؤثر طریقے تو‏ں ختم ہوگئی۔  &lt;ref name=&quot;NYT19020704&quot;&gt;{{Cite news|title=General amnesty for the Filipinos; proclamation issued by the President|date=July 4, 1902}}&lt;/ref&gt;

== پچھوکڑ ==

=== اصل تے وجوہات ===
[[فائل:Harper's_Pictorial_History_of_the_War_with_Spain_Vol._II_Philippine_map.jpg|thumb| 19ویں صدی دے اخیر چ [[فلپائن]] دا نقشہ۔]]
فلپائنی انقلاب بین الاقوامی برادری دے لئی خیالات تے نمائش دا اک جمع سی ، جس د ی وجہ تو ں قوم پرست کوششاں دا آغاز ہويا۔ فلپائنی قوم پرستی دا عروج سست سی، لیکن ناگزیر سی۔ نوآبادیات‏ی حکومت د‏‏ی تن صدیاں دے دوران رائج ہسپانوی حکومت ، فوج تے پادری د‏‏ی زیادتیاں ، تے 19 ويں صدی دے آخر  وچ  &quot; ''illustrados'' &quot; دے ذریعہ انہاں زیادتیاں د‏‏ی نمائش نے متحدہ فلپائنی عوام دے لئی راہ ہموار کيتی۔   اُتے ، فلپائنیاں دے درمیان سماجی تے معاشی تعلقات  وچ  دشواری د ی وجہ تو ں قوم پرستی د ی ترقی سست سی۔ فلپائنی مصنف جوز پی ریزال ولوں اٹینیو میونسپل ڈی منیلا دے فادر وسنٹی گارسیا نوں لکھے گئے اک تاریخی خط وچ، ریزال نے آکھیا اے کہ: 
 {{Blockquote|فیر، فلپائن وچ، اک ترقی یا بہتری اے جہڑی انفرادی اے، لیکن کوئی قومی ترقی نئیں اے۔|17  جنوری 1891}}

==== منیلا دا عالمی تجارت لئی کھلنا ====
[[فائل:Spanish_Galleon.jpg|thumb| منیلا-اکاپولکو تجارت ڈھائی صدیاں تک گیلیوناں چ کیتی گئی]]
ناغیر ملکی تجارت دے لئی [[منیلا]] دے کھلنے تو‏ں پہلے ، ہسپانوی حکام نے غیر ملکی تاجراں نو‏‏ں کالونی  وچ  رہنے تے کاروبار  وچ  مشغول ہونے تو‏ں حوصلہ شکنی کيتی۔  2 فروری 1800ء دے شاہی فرمان دے تحت غیر ملکیاں نو‏‏ں فلپائن  وچ  رہنے اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی۔  جویں کہ 1807 تے 1816 دے شاہی فرماناں نے کیتا سی۔ &lt;ref name=&quot;montero 360&quot; /&gt; 1823ء  وچ  گورنر جنرل ماریانو ریکافورٹ نے اک حکم نامہ جاری کیتا جس  وچ  غیر ملکی تاجراں نو‏‏ں پرچون تجارت  وچ  مشغول ہونے تے تجارت دے مقصد تو‏ں صوبےآں دا دورہ کرنے تو‏ں منع کيتا گیا سی۔ اس نوں گورنر جنرل [[Luis Lardizábal|لوئس لارڈیزابال]] نے 1840  وچ  دوبارہ جاری کیتا۔  1844ء  وچ  جاری ہونے والے اک شاہی فرمان نے غیر ملکیاں نو‏‏ں کسی وی بہانے تو‏ں صوبےآں د‏‏ی جانے اُتے پابندی عائد کردتی تے 1857ء  وچ  غیر ملکیاں دے خلاف کئی قوانین د‏‏ی تجدید کيتی گئی۔ 

اٹھارہويں صدی دے بعد دے حصے  وچ  لیسز فیئر نظریات د‏‏ی وسیع قبولیت دے نال ، اسپین نے اپنی تجارتی پالیسیاں نو‏‏ں نرم کردتا۔ 1762–1764  وچ  منیلا اُتے [[مملکت برطانیہ عظمی|برطانوی]] قبضے تے قبضے نے سپین نو‏‏ں عالمی مباشرت تے تجارت تو‏ں نوآبادیات نو‏‏ں الگ تھلگ کرنے د‏‏ی ناممکنیت دا احساس دلایا۔  1789 وچ، غیر ملکی بحری جہازاں نو ایشیائی سامان نو منیلا دی بندرگاہ تک پہنچان دی اجازت دتی گئی۔  1780 دی دہائی توں پہلاں وی، یانکی کلپر جہازاں سمیت کئی غیر ملکی جہازاں نے غیر ملکی مخالف قواعد و ضوابط توں قطع نظر منیلا دا دورہ کیتا سی۔ 1790ء چ گورنر جنرل فیلکس بیرنگوئر ڈی مارکینا نے سفارش کیتی کہ سپین دے بادشاہ منیلا نوں عالمی تجارت لئی کھولے ۔  مزید برآں، فلپائن دی رائل کمپنی ( {{Lang|es|Real Compaña de Filipinas}} دا دیوالیہ پن ) نے ہسپانوی بادشاہ نو منیلا نو عالمی تجارت دے لیی کھولن دے لی کھچیا۔ 6 ستمبر 1834 نو‏‏ں جاری ہونے والے اک شاہی فرمان  وچ  ، کمپنی د‏‏ی مراعات منسوخ کردتی گئیاں تے منیلا د‏‏ی بندرگاہ نو‏‏ں تجارت دے لئی کھول دتا گیا۔ 

===== معاشی سروے، بندرگاہاں دے افتتاح تے غیر ملکی فرماں دا داخلہ =====
عالمی تجارت دے لئی منیلا دے افتتاح دے تھوڑی دیر بعد ، ہسپانوی تاجراں نے فلپائن  وچ  اپنی تجارتی بالادستی کھونا شروع کردتی۔ 1834ء  وچ  غیر ملکی تاجراں دے خلاف پابندیاں نو‏‏ں نرم کردتا گیا جدو‏ں منیلا اک کھلی بندرگاہ بن گئی۔ 1859 دے آخر تک منیلا  وچ  15 غیر ملکی فرماں سن۔ ایہناں چ ست برطانوی، تن امریکی، دو فرانسیسی، دو سوئس تے اک جرمن سی۔ 

سنّ 1834 وچّ کجھ امریکی وپاری منیلا وچّ وس گئے اتے اوہناں نے بپار وچّ بھاری سرمایہ کاری کیتی۔ دو امریکی کاروباری فرماں قائم کیتیاں گئیاں - رسل، سٹرگس اینڈ کمپنی تے [[Peele, Hubbell &amp; Company|پیل، ہبل اینڈ کمپنی]] ۔ ایہ دو معروف کاروباری فرماں بن گئیاں۔ پہلے، امریکیاں نوں اپنے برطانوی حریفاں تے برتری سی، کیونکہ اوہناں نے فلپائنی برآمدات جویں کہ بھنگ ، چینی تے تمباکو لئی اچیاں قیمتاں دی پیشکش کیتی۔ 

امریکی تجارتی بالادستی زیادہ دیر تک نئیں چل سکی۔ سخت برطانوی مقابلہ دے باوجود، انہاں نے آہستہ آہستہ فلپائنی کاروباری منڈی تے کنٹرول کھو دتا۔ ایہ کمی امریکی حکومت دی حمایت دی کمی تے مشرق چ امریکی تجارتی اڈیاں دی کمی دی وجہ توں ہوئی۔  1875 وچ، رسل، سٹرگس اینڈ کمپنی دیوالیہ ہو گئی، اس توں بعد 1887  وچ  پیل، ہبل اینڈ کمپنی دیوالیہ ہو گئی۔ اس دے فورا بعد، [[James Adam Smith|جیمز ایڈم سمتھ]] ، [[Lawrence H. Bell|لارنس ایچ بیل]] تے [[Robert P. Wood|رابرٹ پی ووڈ]] سمیت برطانوی تاجراں نے منیلا دے مالی شعبے تے غلبہ حاصل کیتا۔ &lt;ref name=&quot;regidor&quot; /&gt;

1842 وچ، منیلا دی معیشت  وچ  غیر ملکی تاجراں دے تسلط توں گھبرا کے، ہسپانوی حکومت نے فلپائن دا معاشی سروے کرن تے سفارشاں جمع کروان لئی ہسپانوی سفارتکار سنیبالڈو ڈی ماس نوں فلپائن گھلیا۔  فلپائن  وچ  نوآبادیات‏ی معاملات د‏‏ی گہری تحقیقات دے بعد ، ماس نے اپنی سرکاری رپورٹ تاج نو‏‏ں پیش کيتی۔ رپورٹ، ''1842  وچ  فلپائنی جزیرے دے بارے  وچ  معلومات'' ، 1843  وچ  میڈرڈ  وچ  شائع ہوئی سی۔ ماس نے درج ذیل دی سفارش کیتی: غیر ملکی تجارت نو فروغ دینڑ دے لیی ہور بندرگاہاں کھولنا، زرعی ترقی نو متحرک کرن دے لیی [[چینی لوک|چینی]] امیگریشن دی حوصلہ افزائی، تے تمباکو دی اجارہ داری دا خاتمہ۔ 

سنیبالڈو ڈی ماس دیاں سفارشاں دے جواب چ، سپین ولوں ہور بندرگاہاں کھولیاں گئیاں۔ سوال، پانگاسینان ، ایلویلو تے زامبوانگا دیاں بندرگاہاں 1855  وچ  کھولیاں گئیاں، سیبو 1860  وچ  کھولیاں گئیاں، تے لیگازپی تے ٹاکلوبان دونو 1873  وچ  کھولیاں گئیاں۔ 

===== روشن خیالی =====
[[فائل:Filipino_Ilustrados_Jose_Rizal_Marcelo_del_Pilar_Mariano_Ponce.jpg|thumb| سپین چ اصلاحی تحریک دے رہنما: جوز رزال ، مارسیلو ایچ ڈیل پلار تے ماریانو پونس ۔ فوٹو سپین چ 1890 چ لئی گئی سی۔]]
[[فائل:Ilustrados_1890.jpg|left|thumb|300x300px| میڈرڈ چ ''الیسٹراڈوس'' ، c. 1890 ; کھبے پاسے توں گھڑی دے دائرے  وچ  کھڑے: وسنٹی فرانسسکو، کاجیگاس، جوز ابرو، ماریانو ابیلا، ڈومینڈور گومز ، فرانسسکو ٹونگیو لیونگسن ، فلاویانو کورڈیکروز، مالابون توں اک ٹوازون، الینڈر یانس ڈی لارا، لورو ڈیمایوگا، مارسیلو ایچ ڈیل پلار ، گریگوریو اگلیرا، جوسے ریزیال ، الینڈر ، بیلیڈروم روکساس، موئس سلواڈور، موڈیسٹو ریئس، گوڈینسیو جوآنگو، پابلو ریانزارس باؤٹیسٹا؛ کھبے پاسے توں بیٹھے ہوئے: ڈاکٹر سانتاماریا، کینڈیڈو موراڈا، داماسو پونس، ارسٹن باؤٹیسٹا، پیڈرو سیرانو لاکٹاؤ، تے ٹیوڈورو سینڈیکو]]
فلپائنی انقلاب دے آغاز توں پہلے، فلپائنی معاشرے نو سماجی درجہ بندیاں چ تقسیم کیتا گیا سی جہڑی کسی شخص دی معاشی حیثیت تے مبنی سی۔ سماجی درجہ بندی  وچ  حیثیت دا تعین کرن  وچ  پچھوکڑ، نسل تے معاشی حیثیت نے بہوں وڈا کردار ادا کیتا۔

ہسپانوی لوکاں دے نال نال پری کالونیل شرافت دی مقامی اولاد اعلیٰ طبقے نال تعلق رکھدی سی، تے انہاں نو ہور طبقات  وچ  تقسیم کیتا گیا: ''جزیرہ نما'' ، ''کریول'' ، تے ''پرنسپلیا'' ۔ ''جزیرہ نما'' اوہ لوک سن جہڑے ہسپانوی چ جمے سن، پر فلپائن چ رہندے سن۔ ''کریول'' ، یا کریولو لوک، ہسپانوی سن جہڑے کالونیاں چ پیدا ہوئے سن۔ پرنسپل مقامی انڈیوس دا اک موروثی طبقہ سی جہڑا پری کالونیل ڈیٹس، راجہ تے شرافت توں نکلیا سی، تے انہاں نو خاص حقوق تے مراعات دتیاں گئیاں سن جویں کہ مقامی حکومت چ عہدے تے ووٹ پان دا حق، حالانکہ اوہ سماجی حیثیت چ جزیرہ نما تے جزیرہ نما توں گھٹ سن۔ فلپائنی انقلاب دے کئی ارکان پرنسپلیا طبقے نال تعلق رکھدے سن، جویں کہ جوز ریزال ۔ اگرچہ ''جزیرہ نما'' تے ''کریول'' اکو جہی سماجی طاقت توں لطف اندوز ہوندے سن، کیونکہ اوہ دوویں اعلیٰ طبقے نال تعلق رکھدے سن، ''جزیرہ نما'' اپنے آپ نو ''کریول'' تے مقامی ''پرنسپل'' توں سماجی طور تے برتر سمجھدے سن۔ 

دوہاں طبقیاں چوں سب توں گھٹ ''عوام'' سی، یا ''انڈیوس'' ۔ اس طبقے  وچ  تمام غریب عام لوک، کسان تے مزدور شامل سن ۔ ''پرنسپل'' کلاس دے برعکس، جتھے ممبراں نے سپین دے بادشاہ ولوں اعلیٰ سرکاری عہدے تے سفارشاں دا لطف اٹھایا، عوام نوں صرف کجھ شہری حقوق تے مراعات حاصل سن۔ سب توں وڈا سیاسی عہدہ جہڑا اوہ ممکنہ طور تے سنبھال سکدے سن اوہ سی ''گورنڈورسیلو'' ، یا ٹاؤن ایگزیکٹو۔ کاٹیپونن دے ارکان، خفیہ تنظیم جہڑی انقلاب نو متحرک کرے گی، بنیادی طور تے عوام تے مشتمل سی۔ 

ویں صدی دے شروع  وچ  مادی خوشحالی نے فلپائن  وچ  اک روشن خیال مڈل کلاس پیدا کیتا، جس  وچ  امیر کسان، استاد، وکیل، ڈاکٹر، لکھاری تے سرکاری ملازم شامل سن۔ اوہناں چوں بوہت سارے اوہ کتاباں خریدن تے پڑھن دے قابل سن جہڑیاں اصل چ گھٹیا فلپائنی طبقے توں روکیاں گئیاں سن۔ انہاں نے سیاسی مسائل تے تبادلہ خیال کیتا تے حکومتی اصلاحات دی کوشش کیتی، تے آخر کار، اوہ اپنے بچیاں نو [[منیلا]] تے بیرون ملک، خاص طور تے [[مادرید|میڈرڈ]] چ کالجاں تے یونیورسٹیاں چ گھلن دے قابل ہو گئے۔ مادی ترقی بنیادی طور تے عالمی تجارت لئی منیلا بندرگاہاں دے کھلن دی وجہ توں ہوئی۔ 

دیش دے پرمکھ سوجھوان روشن خیال مدھ طبقے وچوں سن۔ بعد چ اوہناں نے اپنے آپ نو Ilustrados آکھیا، جس دا مطلب اے &quot;پنڈت لوک&quot;۔ اوہ اپنے آپ نو فلپائنی معاشرے دی دانشور شاخ وی سمجھدے سن۔ الیسٹراڈوس توں پروپیگنڈا موومنٹ دے ممتاز ارکان اٹھے، جنہاں نے انقلاب دے پہلے شعلیاں نوں ہلایا۔ 

==== لبرل ازم (1868–1874) ====
1868 وچ، اک انقلاب نے [[ازابیلا دوم|سپین دی ملکہ اسابیلا II]] دی مطلق العنان بادشاہت نوں ختم کر دتا، جس دی تھاں فرانسسکو سیرانو دی اگوائی  وچ  ریپبلکن اصولاں دے نال اک سول تے [[لبرلزم|لبرل]] حکومت نے لے لئی۔  : 107 

اگلے سال، سیرانو نے ہسپانوی فوج دے رکن کارلوس ماریا ڈی لا ٹورے نو فلپائن دا 91واں گورنر جنرل مقرر کیتا۔ ملک  وچ  رہنے والے فلپائنی تے ہسپانوی لبرلاں نے 23 جون 1869 نو‏‏ں مالاکانان محل  وچ  ضیافت دے نال انہاں دا استقبال کيتا۔ 12 جولائ‏ی 1869 د‏‏ی رات نو‏‏ں ، فلپائنی رہنما ، پادری تے طلباء جمع ہوئے تے ڈی لا ٹورے د‏‏ی لبرل پالیسیاں د‏‏ی تعریف کرنے دے لئی مالاکانان محل  وچ  سرینڈ گایا۔ سیرینڈ دی اگوائی منیلا دے ممتاز رہائشیاں نے کیتی، جہناں چ جوز کیبیزاس ڈی ہیریرا (منیلا دا سول گورنر)، جوز برگوس ، میکسیمو پیٹرنو، مینوئل جیناتو، جوکین پارڈو ڈی ٹاویرا، اینجل گارچیٹورینا، آندرے نیٹو تے جیکوبو زوبل وائی زینگرونیز شامل سن۔

اصلاح پسنداں دی اک اسمبلی، جنٹا جنرل ڈی ریفارماس، منیلا چ قائم کیتی گئی۔ اس  وچ  پنج فلپائنی ، گیارہ ہسپانوی شہری تے پنج ہسپانوی بھکشو شامل سن ۔  : 362–363 اوہناں کول سدھاراں 'تے ووٹ پاؤن دی یوگتا سی، جس دی توثیق ہوم گورنمنٹ ولوں کیتی جا سکدی سی۔ &lt;ref name=&quot;Foreman&quot; /&gt; : 363 تاہم، اصلاحات چوں کوئی وی نافذ نئیں کیتا گیا، کیونکہ راہباں نوں خدشہ سی کہ اصلاحات اوہناں دے اثر و رسوخ نو گھٹ کر دین گیاں۔ 1874 دی بحالی دے بعد اسمبلی دا وجود ختم ہو گیا۔ &lt;ref name=&quot;Foreman&quot; /&gt; : 363 

==== فلپائنی قوم پرستی دا عروج ====
1776 وچ، صدیاں  وچ  بادشاہت لئی پہلا وڈا چیلنج [[امریکی انقلاب|امریکی کالونیاں  وچ  پیش آیا]] ۔ اگرچہ [[امریکی انقلاب]] کامیاب ہويا ، لیکن ایہ اک نسبتاً الگ تھلگ علاقے  وچ  سی۔ پر 1789  وچ  [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب نے]] یورپ دے سیاسی منظر نامے نوں بدلنا شروع کر دتا، کیونکہ اس نے فرانس  وچ  مطلق العنان بادشاہت دا خاتمہ کر دتا۔ پارلیمنٹ  وچ  نمائندگی دے ذریعے بادشاہ تو‏ں عوام نو‏‏ں اقتدار منتقل ہويا۔ دوجے یورپی ملکاں دے لوکاں نے وی نمائندگی منگنی شروع کر دتی۔ فلپائن وچ، ایہ خیال کریولو لکھاریاں دی تحریراں دے ذریعے پھیلیا، جوں کہ لوئس روڈریجز وریلا ، جنہاں نے اپنے آپ نو &quot;کونڈ فلپائنی&quot; (فلپائن دا ارل) آکھیا۔ &lt;ref name=&quot;Manila, My Manila&quot;&gt;{{Cite book|title=Manila,My Manila|publisher=Vera-Reyes, Inc.}}&lt;/ref&gt; ایہہ پہلی وار سی جدوں کسے نوآبادیاتی نے اپنے آپ نوں ہسپانوی رعیت دی بجائے فلپائنی آکھیا۔ فلپائن  وچ  ودھدی ہوئی معاشی تے سیاسی استحکام دے نال ، مڈل کلاس نے ایہ مطالبہ کرنا شروع کر دتا کہ فلپائن  وچ  گرجا گھراں نو‏‏ں سیکولرائزیشن دے ناں تو‏ں جانے جانے والے عمل دے ذریعے قومی بنایا جائے۔ اس عمل وچ، فلپائنی پیرشاں دا کنٹرول مذہبی احکامات توں سیکولر پادریاں، خاص طور تے فلپائن  وچ  پیدا ہون آلے پادریاں نوں دتا جانا سی۔ مذہبی احکامات یا بھکشوآں نے منفی رد عمل ظاہر کیتا تے بھکشوآں تے سیکولر پادریاں دے درمیان سیاسی جدوجہد شروع ہوگئی۔

19ویں صدی [[یورپ]] لئی وی اک نواں دور سی۔ چرچ دی طاقت گھٹدی جا رئی سی، تے بھکشو فلپائن آنا شروع ہو گئے، جس نال ایہ امیداں ختم ہو گئیاں کہ بھکشو اپنے عہدے چھڈ دین گے۔ [[نہر سوئز|سویز نہر]] دے افتتاح دے نال، سپین تے فلپائن دے وچکار سفر نو چھوٹا کر دتا گیا۔ ہور جزیرہ نما (سپین  وچ  پیدا ہون آلے ہسپانوی) نے کالونی  وچ  آنا شروع کیتا تے مختلف سرکاری عہدیاں تے قبضہ کرنا شروع کر دتا جہڑا روایتی طور تے کریولو (فلپائن  وچ  پیدا ہون آلے ہسپانوی ) دے کول سی۔ نوآبادیات‏ی حکومت دے 300 سالاں  وچ  ، کریولو گورنر جنرل دے نال نیم خود مختار ہونے دے عادی سن ، جو واحد ہسپانوی (پینسولر) سرکاری عہدیدار سی۔ کریولو نے ہسپانوی کورٹس  وچ  نمائندگی دا مطالبہ کیتا جتھے اوہ اپنی شکایتاں دا اظہار کر سکدے سن۔ اس نے، سیکولرائزیشن دے معاملات دے نال مل کے، کریولو بغاوتاں نو جنم دتا۔

==== کریولو بغاوتاں ====
[[فائل:Gomburza.jpg|left|thumb|300x300px| پادری ماریانو گومز، جیسنٹو زامورا، تے جوز برگوس (ایل آر، فلپائن دی تاریخ  وچ  ''گومبرزا'' دے طور تے یاد کیتا جاندا اے)]]
اٹھارہويں صدی دے آخر  وچ  ، ''کریولو'' (یا انسولیرس ، &quot;جزیرے دے باشندے&quot; ، جداں کہ انہاں نو‏ں مقامی طور اُتے کہیا جاندا سی ) مصنفین نے فلپائن  وچ  [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب]] دے آدرشاں نو‏‏ں پھیلانا شروع کيتا۔ اسی وقت ، اک شاہی فرمان نے فلپائنی گرجا گھراں نو‏‏ں سیکولر بنانے دا حکم دتا ، تے بوہت سارے پیرش فلپائن  وچ  پیدا ہونے والے پادریاں دے حوالے کردتے گئے۔ عمل دے ادھے راہ چ، جیسویٹس دی واپسی دی وجہ توں اس نوں اسقاط کر دتا گیا۔ مذہبی احکامات نے فلپائنی پیرشاں نو دوبارہ حاصل کرنا شروع کیتا۔ اک مثال جس نے انسولیرس نو ناراض کیتا اوہ اینٹیپولو تے [[فرانسیسکن راہب|فرانسسکن]] دا قبضہ سی، جو جزیرےآں دا سب توں امیر پیرش سی، جہڑا فلپائن چ پیدا ہون آلے پادریاں دے کنٹرول چ سی۔ 19ویں صدی دے شروع چ، فادر پیڈرو پیلاز تے ماریانو گومز نے سرگرمیاں دا انعقاد شروع کیتا جہدے مطالبہ کیتا گیا کہ فلپائنی پیرشاں دا کنٹرول فلپائنی سیکولراں نوں واپس کر دتا جائے۔ فادر پیلایز، جو منیلا کیتھیڈرل دے آرچ بشپ سن، اک زلزلے چ مر گئے، جد کہ فادر گومز نجی زندگی چ ریٹائر ہو گئے۔ انسولر کارکناں دی اگلی نسل چ فادر جوز برگوس شامل سن، جنہاں نے سینٹو ٹوماس یونیورسٹی چ طالب علماں دیاں ریلیاں دا اہتمام کیتا۔ سیاسی محاذ تے، انسولر کارکناں چ جوکین پارڈو ڈی ٹاویرا تے جیکوبو زوبل شامل سن۔ بدامنی 1823  وچ  اک وڈی بغاوت  وچ  ودھ گئی جدوں اینڈریس نووالس ، اک کریول کپتان، نے فلپائن نو سپین توں آزاد قرار دتا تے اپنے آپ نو فلپائن دا شہنشاہ پہنایا۔ &lt;ref name=&quot;Manila, My Manila&quot; /&gt; جنوری 1872  وچ  ، انسولر بغاوتاں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں قلعہ سان فیلیپے دے کاویٹ اسلحہ خانے دے فوجیاں تے مزدوراں نے بغاوت د‏‏ی۔ اوہناں دی اگوائی سارجنٹ [[Ferdinand La Madrid|فرڈینینڈ لا میڈرڈ]] کر رئی سی، جہڑا اک ہسپانوی میسٹیزو سی ۔ فوجیاں نے سینٹ سیبسٹین دی عید لئی فائر کیتے جا رئے سی کویاپو چ آتش بازی نو اک طویل عرصے توں منصوبہ بند قومی بغاوت شروع کرن دا اشارہ سمجھیا۔ نوآبادیات‏ی حکومت نے اس واقعے نو‏‏ں دہشت گردی دا دور پھیلانے تے بغاوت پسند سیاسی تے گرجا گھر دے شخصیات نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی استعمال کيتا۔ ایہناں چ پادری ماریانو گومز ، جوز برگوس ، تے جیسنٹو زامورا شامل سن، جنہاں نو 18 فروری، 1872 نوں گاروٹ دے ذریعہ پھانسی دے دتی گئی۔ فلپائن دی تریخ چ اوہناں نوں ''گومبرزا'' دے ناں نال یاد کیتا جاندا اے۔ &lt;ref name=&quot;Manila, My Manila&quot; /&gt;

== تنظیماں ==

=== لا سولڈریڈڈ، لا لیگا فلپائنہ تے پروپیگنڈا موومنٹ ===
[[فائل:La-solidaridad2.jpg|left|thumb|248x248px| ''لا سولڈریڈڈ'' (یکجہتی) دی اک کاپی]]
1872 دی کاویٹ بغاوت ، تے اس دے بعد ماریانا جزیرے تے [[یورپ]] چ کریولو تے میسٹیزوس دی ملک بدری نے یورپ چ، خاص طور تے [[مادرید|میڈرڈ]] چ فلپائنی پردیسیاں دی اک کالونی بنائی۔ میڈرڈ وچ، مارسیلو ایچ۔ ڈیل پلار ، ماریانو پونس ، [[Eduardo de Lete|ایڈورڈو ڈی لیٹ]] ، تے انتونیو لونا نے ''لا سولڈریڈڈ'' دی بنیاد رکھی، اک اخبار جس نے فلپائن  وچ  اصلاحات لئی دباؤ پایا تے انقلاب دے خیالات نوں پھیلایا۔  : 363 اس کوشش نو پروپیگنڈا موومنٹ دے ناں توں جانڑیا جاندا اے، تے اس دا نتیجہ پنڈاں چ خفیہ سوسائٹیاں دی بنیاد سی۔ &lt;ref name=&quot;Foreman&quot; /&gt; : 363 اس اخبار دے سرخیل ایڈیٹراں چ گراسیانو لوپیز جینا ، مارسیلو ایچ۔ ڈیل پلار ، تے جوز رزال شامل سن۔ ''لا سولیڈریڈڈ'' دے ایڈیٹرز چ معروف ہسپانوی لبرل وی شامل سن، جویں کہ میگوئل موریٹا۔  یورپ  وچ  پروپیگنڈا تحریک دے نتیجے  وچ  ہسپانوی مقننہ نے جزیرےآں دے لئی کچھ اصلاحات منظور کيتیاں ، لیکن نوآبادیات‏ی حکومت نے انہاں اُتے عمل درآمد نئيں کيتا۔ 1889 توں 1895 تک شائع ہون دے بعد، ''لا سولیڈریڈڈ'' دے کول فنڈز ختم ہون لگ پئے، تے اس نے فلپائن  وچ  ٹھوس تبدیلیاں حاصل نئیں کیتیاں۔ جوز ریزال نے فلپائن واپس آن دا فیصلہ کیتا، جتھے اس نے لا لیگا فلپائنہ دی بنیاد رکھی، جو پروپیگنڈا موومنٹ دا منیلا چیپٹر سی۔

اس دے قیام دے صرف کجھ دن بعد، رزال نو نوآبادیاتی حکام نے گرفتار کر لیا تے ڈاپیٹن جلاوطن کر دتا، تے لیگا نو جلدی ای تحلیل کر دتا گیا۔  نظریاتی اختلافات نے اس دے تحلیل  وچ  حصہ پایا سی۔ قدامت پسند اعلیٰ طبقے دے ارکان نے اصلاحات دے حق  وچ  ، اپولیناریو مابینی د ی قیادت  وچ  ، ''کوئرپو ڈی کمپرومیساریوس'' قائم کيتا ، جس نے یورپ  وچ  ''لا سولڈریڈڈ نو'' ں بحال کرنے د ی کوشش کيتی۔ اینڈریس بونیفیسو دی اگوائی چ مڈل تے لوئر کلاس نال تعلق رکھن آلے دوجے، زیادہ بنیاد پرست ارکان نے بحال ''لیگا'' دے نال نال ''کیٹیپون'' قائم کیتا۔

پروپیگنڈا موومنٹ دے اہداف  وچ  فلپائنیاں تے ہسپانویاں دی قانونی مساوات، ہسپانوی کورٹس  وچ  فلپائنی نمائندگی دی بحالی، کیتھولک پیرشاں دی &quot; فلپائنائزیشن &quot;، تے فلپائنیاں نوں انفرادی آزادیاں دی عطا، جویں کہ تقریر دی آزادی، پریس دی آزادی، اسمبلی دی آزادی، تے شکایتاں لئی شکایتاں دی آزادی شامل سن۔ 

=== کاٹیپونان ===
آندرے بونیفاسیو ، ڈیوڈاتو اریلانو ، لاڈیسلاؤ دیوا ، ٹیوڈورو پلاٹا ، تے ویلنٹین ڈیاز نے جولائی 2018 نوں منیلا  وچ  کاٹیپون (مکمل طور تے، کاٹااس-تاسانگ، کاگالانگ-گالانگنگ کاٹیپون نگا اناک ن بایان، &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.gutenberg.org/files/14822/14822-h/14822-h.htm|title=The Project Gutenberg eBook: Kartilyang Makabayan}}&lt;/ref&gt; &quot;سپریم اینڈ وینربل سوسائٹی آف دی چلڈرن آف دی نیشن&quot;) دی بنیاد رکھی۔ سپین دے خلاف مسلح بغاوت دے ذریعے آزادی دی وکالت کرن آلی تنظیم، [[فری میسن|فری میسنری]] دی رسماں تے تنظیم توں متاثر ہوئی سی; بونیفیسو تے دوجے وڈے ممبر وی فری میسن سن۔

منیلا توں، کاٹیپون کئی صوبیاں  وچ  پھیل گیا، جنہاں  وچ  بٹانگاس ، لا لگونا (ہن لگونا)، کاویٹے ، بولاکان ، پمپانگا ، ٹارلاک ، نووا ایسیجا ، ایلوکوس سور ، ایلوکوس نورٹے ، پانگاسینان ، بائیکول تے [[مینڈاناؤ|منڈاناؤ]] شامل ہن۔ زیادہ تر ممبر، جنہاں نو‏‏ں کٹیپونیروس کہیا جاندا اے، نچلے تے درمیانے طبقے تو‏ں آندے سن ۔ کاٹیپون دے کول &quot;اپنے قنون، بیوروکریٹک ڈھانچہ تے انتخابی قیادت&quot; سی۔ &lt;ref name=&quot;guererro1&quot; /&gt; کاٹیپون سپریم کونسل (کاٹااس-تاسنگ کاپولنگن، جس دا بونیفیسو اک رکن سی، تے آخر کار سربراہ سی) نے صوبائی کونسلاں ( ''سانگونیانگ بیان'' ) دا تال میل کیتا۔  صوبائی کونسلاں &quot;سپرا میونسپل یا نیم صوبائی سطح اُتے عوامی انتظامیہ تے فوجی امور&quot; دے انچارج سن ۔ &lt;ref name=&quot;guererro1&quot; /&gt; مقامی کونسلاں ( ''پینگولوہانگ بیان'' ) &lt;ref name=&quot;guererro2&quot; /&gt; &quot;ضلع یا باریو دی سطح تے&quot; معاملات دے انچارج سن۔ &lt;ref name=&quot;guererro1&quot; /&gt; 1895 تک، بونیفیسو کاٹیپونن دا سپریم لیڈر ( ''سپریمو'' ) جاں سپریم پردھان ( ''پریزیڈینٹ سپریمو'' )   سی اتے اسدی سپریم کونسل دا مکھی سی۔ کجھ اتہاسکاراں دا اندازہ اے کہ 1896 تک 30,000 توں 400,000 دے وچکار میمبر سن؛ دوجے اتہاسکاراں دا کہنا اے کہ ایتھے صرف کجھ سو توں کجھ ہزار ممبر سن۔ 

== تریخ ==

=== انقلاب دا سلسلہ ===
[[فائل:Monument_to_the_1896_Revolution_high_resolution.jpg|right|thumb| یونیورسٹی آف دی فلپائن ڈلیمان چ 1896 دے انقلاب دی یادگار۔]]
کاٹیپونن دا وجود آخر کار نوآبادیات ی حکام نو ں ٹیوڈورو پیٹینو دے ذریعے معلوم ہويا ، جس نے اس دا انکشاف ہسپانوی لا فونٹ ، جو پرنٹنگ شاپ ''ڈائریو ڈی منیلا'' دے جنرل منیجر سن ۔  : 29–31 پیٹینو اک ساتھی کارکن، کیٹیپونیرو ممبر اپولونیو ڈی لا کروز دے نال تنخواہ دے سلسلے  وچ  اک تلخ تنازعہ  وچ  مصروف سی، تے انتقام دے لئی کیٹیپون نو بے نقاب کر دتا۔  : 30–31 لا فونٹ نے اک ہسپانوی پولیس لیفٹینینٹ نو دکان تے اپولونیو دی میز تے لے گیا، جتھے انہاں نو &quot;کٹیپون دا سامان ملیا جویں کہ ربڑ دا ٹکٹ، اک نکی جئی کتاب، لیجر، خون نال دستخط شدہ رکنیت دے حلف، تے کاٹیپون دے مگیگانٹی باب دا رکنیت دا روسٹر۔&quot; &lt;ref name=&quot;alvarez&quot; /&gt; : 31 

1872 دے دہشت گردی دی طرح، نوآبادیاتی حکام نے کئی گرفتاریاں کیتیاں تے دوجے کاٹیپون ممبراں دی نشاندہی کرن لئی تشدد دا استعمال کیتا۔  : 31 علیحدگی پسند تحریک  وچ  کوئی ملوث نہ ہونے دے باوجود ، انہاں وچو‏ں بوہت سارے نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، خاص طور اُتے ڈان فرانسسکو روکساس۔ بونیفیسو نے کاٹیپون دستاویزات  وچ  انہاں دے دستخط جعلی بنائے سن ، اس امید تو‏ں کہ اوہ انقلاب د‏‏ی حمایت کرنے اُتے مجبور ہوجائے گا۔

اگست 1896 نوں، بونیفیسو نے کاٹیپونان دے ارکان نو کالوکان چ اک وڈے پیمانے تے اکٹھ چ بلایا، جتھے اس گروپ نے سپین دے خلاف ملک گیر مسلح انقلاب شروع کرن دا فیصلہ کیتا۔ &lt;ref name=&quot;guererro1&quot; /&gt;  : 34–35 اس تقریب چ ''سیڈولاس'' (کمیونٹی ٹیکس سرٹیفکیٹ) دا وڈے پیمانے تے پھاڑنا شامل سی جہدے نال حب الوطنی دے نعرے وی شامل سن۔ صحیح تاریخ تے مقام دے بارے چ متنازعہ اے، لیکن فلپائن دی حکومت نے دو امکانات دی سرکاری طور تے توثیق کیتی اے: شروع چ 26 اگست نوں بالنٹاواک چ، تے بعد چ 23 اگست نوں پگڈ لاون چ۔ اس طرح، اس واقعے نو &quot; پگڈ لاون دا فریاد &quot; یا &quot;بالنٹاواک دی فریاد&quot; آکھیا جاندا اے۔ تاہم، ایہ مسئلہ ہور ممکنہ تاریخاں جداں 24 تے 25 اگست تے ہور مقامات جداں کانگ کانگ ، [[Bahay Toro|بہائے ٹورو]] تے پاسونگ تامو دے ذریعہ ہور پیچیدہ ہو گیا اے۔ مزید برآں ، اس وقت ، &quot;بالنٹاواک&quot; نہ صرف اک مخصوص جگہ دا حوالہ دیندا سی ، بلکہ اک عام علاقہ وی سی جس  وچ  کچھ مجوزہ سائٹاں ، جداں کانگ کانگ شامل سن ۔  

کاٹیپون دی دریافت تے، بونیفیسو نے تمام کاٹیپون کونسلاں نو بالنٹاواک  یا کانگکونگ   چ اک اجلاس چ بلایا تاکہ اوہناں دی صورتحال تے تبادلہ خیال کیتا جا سکے۔ اتہاسکار ٹیوڈورو اگونسیلو دے مطابق، ایہہ ملاقات 19 اگست نوں ہوئی؛ &lt;ref name=&quot;Agoncillo 1990 p=171&quot; /&gt; تاہم، انقلابی رہنما سینٹیاگو الوارز نے بیان کیتا کہ ایہ 22 اگست نوں ہویا سی۔ &lt;ref name=&quot;alvarez&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;salazar&quot; /&gt;

اگست نوں، کیٹیپونیروس پہلے ای کالوکان چ بالینٹاواک  چ جمع ہو رئے سی۔   شام نوں دیر نال، تیز بارش دے وچکار، باغی کالوکان دے کانگ کانگ چلے گئے، تے ادھی رات توں بعد اوتھے پہنچے۔ &lt;ref name=&quot;alvarez&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;salazar&quot; /&gt; احتیاط دے طور اُتے ، باغی 23 اگست نو‏‏ں بہائے ٹورو &lt;ref name=&quot;alvarez&quot; /&gt; یا پگاد لاوین  منتقل ہوئے گئے۔ اگونسیلو نے جوآن راموس دے گھر، جہڑا پگڈ لاون چ سی، سرٹیفکیٹاں دی فریاد تے پاڑن نوں رکھیا۔ &lt;ref name=&quot;Agoncillo 1990 pp=171–172&quot; /&gt; الوارز لکھدا اے کہ اوہ اس تاریخ نو بہائی ٹورو  وچ  میلچورا ایکوینو (جسنو‏ں &quot;ٹنڈانگ سورا&quot; دے ناں تو‏ں جانا جاندا اے ، تے جوآن راموس د‏‏ی ماں) دے گھر ملے سن ۔ &lt;ref name=&quot;alvarez&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;salazar&quot; /&gt; اگونسیلو نے ایکوینو دا گھر پاسونگ تامو  وچ  رکھیا تے اوتھے 24 اگست نوں ملاقات کیتی۔  باغی اکٹھے ہوندے رہے، تے 24 اگست تک، اک ہزار توں ودھ ہو گئے۔ &lt;ref name=&quot;alvarez&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;salazar&quot; /&gt;
[[فائل:Andrés_Bonifacio_photo.jpg|thumb| کاٹیپون سپریم لیڈر اینڈریس بونیفیسو]]
اگست 24 نو‏‏ں ، آس پاس دے قصبےآں د‏‏ی کاٹیپون کونسلاں نو‏‏ں مطلع کرنے دا فیصلہ کيتا گیا کہ دارالحکومت [[منیلا]] اُتے 29 اگست نو‏‏ں حملہ کرنے دا منصوبہ بنایا گیا ا‏‏ے    بونیفیسو نے منیلا  وچ  باغی افواج د‏‏ی قیادت دے لئی جرنیل مقرر کیتے۔ دشمنی شروع ہون توں پہلاں، بونیفیسو نے کاٹیپون نوں اک کھلی انقلابی حکومت  وچ  وی دوبارہ منظم کیتا، جس  وچ  اوہ خود صدر سی تے کاٹیپون دی سپریم کونسل اپنی کابینہ سی۔  &lt;ref name=&quot;alvarez&quot; /&gt;

25 اگست د‏‏ی سویر نو‏‏ں ، باغیاں اُتے اک ہسپانوی سول گارڈ یونٹ دا حملہ ہويا ، جس  وچ  باغیاں د‏‏ی تعداد زیادہ سی لیکن ہسپانوی زیادہ مسلح سن ۔ اک مختصر جھڑپ تے دوناں طرفاں دے کجھ جانی نقصان دے بعد افواج نے علیحدگی اختیار کر لئی۔   

اک ہور جھڑپ 26 اگست نو‏‏ں ہوئی ، جس نے باغیاں نو‏‏ں بلارا د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے دے لئی بھیج دتا۔ دوپہر نوں، بونیفیسو تے اوہدے کجھ بندیاں نے دلیمان چ تھوڑی دیر لئی آرام کیتا۔ دوپہر نوں، [[چینی لوک|چینی]] تاجراں تے حملیاں دی تحقیقات کرن لئی کالوکان بھیجے گئے سول گارڈز - ڈاکوآں ولوں کیتے گئے سن جنہاں نے اپنے آپ نوں باغیاں نال جوڑیا سی - کٹیپونیروس دے اک گروپ نال ٹکرایا تے مختصر طور تے اوہناں نال مصروف ہو گئے۔  : 367 محافظاں دے کمانڈر، لیفٹینینٹ روس نے حکام نو مقابلہ دی اطلاع دتی، تے رپورٹ نے گورنر جنرل رامون بلانکو نو آن آلی دشمنی دی تیاری کرن تے مجبور کیتا۔   نومبر دے آخر تک جنرل بلانکو دے پاس تقریبا 10،000 ہسپانوی ریگولر تے گن بوٹ ''اسلا ڈی کیوبا'' تے ''اسلا ڈی لوزون'' سن ۔ &lt;ref name=&quot;Foreman&quot; /&gt; : 365 

اگست 27 توں 28 تک، بونیفیسو بلارا توں ماؤنٹ بالابک ہگڈانگ باٹو، منڈالیونگ چلا گیا۔ اوتھ‏ے ، اس نے اگلے دن منیلا حملے دے منصوبےآں نو‏‏ں حتمی شکل دینے دے لئی اجلاس منعقد کیتے۔ بونیفیسو نے مندرجہ ذیل عام اعلان جاری کیتا:&lt;blockquote&gt;ایہہ منشور تہاڈے ساریاں لئی اے۔ ساڈے لئی ایہہ بالکل ضروری اے کہ اسیں ملک دے پتراں تے کیتیاں جان آلیاں بے نام مخالفتاں نوں چھیتی توں چھیتی روکئیے جیہڑے ہن جیلاں  وچ  سفاکانہ سزاواں تے تشدد دا شکار ہو رئے نیں، تے ایس وجہ توں مہربانی کر کے سارے بھراواں نوں دسو کہ موجودہ مہینے دی 29 تریخ ہفتہ نوں ساڈے معاہدے دے مطابق انقلاب شروع ہووے گا۔ اس مقصد دے لئی ، تمام قصبےآں دے لئی اک ہی وقت  وچ  اٹھنا تے اک ہی وقت  وچ  منیلا اُتے حملہ کرنا ضروری ا‏‏ے۔ کوئی وی جہڑا لوکاں دے ایس مقدس آدرش  وچ  رکاوٹ پائے گا، اوہنوں غدار تے دشمن سمجھیا جائے گا، سوائے ایس دے کہ اوہ بیمار ہووے؛ یا جسمانی طور تے فٹ نئیں اے، ایس صورت  وچ  اوہدے تے اسیں لاگو کیتے گئے قواعد و ضوابط دے مطابق مقدمہ چلایا جائے گا۔ ماؤنٹ آف لبرٹی، 28 اگست 1896 – اینڈریس بونیفاسیو &lt;/blockquote&gt;فلپائنی مورخین  وچ  روایتی نظریہ ایہ اے کہ بونیفیسو نے اگلے دن منیلا اُتے منصوبہ بند کاٹیپون حملہ نئيں کیتا تے اس دے بجائے سان جوآن ڈیل مونٹی  وچ  اک پاؤڈر میگزین اُتے حملہ کیتا۔   تاہم، حالیہ مطالعات نے اس نظریے نو اگے ودھایا اے کہ منصوبہ بند حملہ ہویا سی; اس نظریے دے مطابق، سان جوآن ڈیل مونٹی  وچ  بونیفیسو دی لڑائی (جسنوں ہن &quot; [[سان جوآن ڈیل مونٹی دی لڑائی|پیناگلابان دی لڑائی]] &quot; آکھیا جاندا اے) صرف اک وڈی &quot;منیلا لئی لڑائی&quot; دا اک حصہ سی جہنوں ہنڑ تیکر تسلیم نئیں کیتا گیا۔  
[[فائل:Governor_Ramon_Blanco_by_Juan_Luna.jpg|right|thumb|248x248px| فلپائنی پینٹر جوآن لونا ولوں فلپائن دے گورنر جنرل رامون بلانکو وائی ایریناس دی تصویر۔]]
اس علاقے  وچ  دشمنی 29 اگست دی شام نوں شروع ہوئی، جدوں سینکڑیاں باغیاں نے پاسیگ  وچ  سول گارڈ گیریژن تے حملہ کیتا، بالکل انج ای جدوں بونیفیسیو دی اگوائی  وچ  سینکڑیاں ہور باغی سان جوآن ڈیل مونٹی  وچ  جمع ہو رئے سی، جس تے اوہناں نے تقریباً 4 وجے حملہ کیتا۔&amp;nbsp;تریخ نوں سویرے۔  : 368 بونیفیسو نے سان جوآن ڈیل مونٹی پاؤڈر میگزین تے قبضہ کرن دا منصوبہ بنایا &lt;ref name=&quot;Foreman&quot; /&gt; : 368 اک پانی دے سٹیشن دے نال جہڑا [[منیلا|منیلا نو]] سپلائی کردا سی۔ ہسپانویاں نے ، جنہاں د‏‏ی تعداد زیادہ سی ، کمک د‏‏ی پہنچنے تک تاخیر د‏‏ی جنگ لڑی۔ اک بار تقویت حاصل کرنے دے بعد ، ہسپانویاں نے بونیفیسو د‏‏ی افواج نو‏‏ں بھاری جانی نقصان دے نال واپس دھکیل دتا۔ دوجی تھاں تے، باغیاں نے منڈلویونگ ، سیمپالوک ، سٹا تے حملہ کیتا۔ انا ، پنڈاکان ، پیٹیروس ، ماریکینا ، تے کالوکان ،  دے نال نال مکاٹی تے ٹیگوگ ۔  کالوکان چ بالنٹاواک نے شدید لڑائی ویکھی۔ باغی فوجیاں نے سان جوآن ڈیل مونٹی تے سیمپالوک چ لڑائی ول کھچ لیا۔ &lt;ref name=&quot;salazar&quot; /&gt; منیلا دے جنوب چ، اک ہزار مضبوط باغی فوج نے سول گارڈز دی اک نکی فوج تے حملہ کیتا۔ پنڈاکان وچ، کیٹیپونروس نے پیرش چرچ تے حملہ کیتا، جس دی وجہ توں پیرش پادری اپنی جان بچان لئی نس گیا۔ &lt;ref name=&quot;Agoncillo 1990 p=173&quot; /&gt;

[[سان جوآن ڈیل مونٹی دی لڑائی|سان جوآن ڈیل مونٹی دی لڑائی]] چ اپنی شکست دے بعد، بونیفیسو دے فوجیاں نے ماریکینا ، سان میٹیو تے مونٹالبان دے نیڑے دوبارہ اکٹھے ہوئے، جتھے اوہناں نے انہاں علاقیاں تے حملہ کیتا۔ انہاں نے علاقےآں اُتے قبضہ ک‏ر ليا ، لیکن ہسپانوی جوابی حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں نو‏‏ں واپس دھکیل دتا گیا ، تے بونیفیسو نے بالآخر بلارا د‏‏ی طرف پِچھے ہٹنے دا حکم دتا۔ رستے چ، بونیفیسو تقریباً ماریا گیا سی جدوں اوہ ایمیلیو جیسنٹو نو اک ہسپانوی گولی توں بچا رہیا سی جہنے اوہدے کالر نوں چریا سی۔  پچھے ہٹن دے باوجود، بونیفیسو نوں مکمل طور تے شکست نئیں ہوئی تے فیر وی اوہنوں خطرہ سمجھیا جاندا سی۔  

منیلا دے جنوب چ، سان فرانسسکو ڈی مالابون ، نوویلیٹا تے کاویٹ دے شہراں نے کجھ دن بعد بغاوت کر دتی۔  [[منیلا]] دے شمال چ نووا ایسیجا چ، ماریانو لانیرا دی اگوائی چ سان ایسیڈرو چ باغیاں نے 2 توں 4 ستمبر نوں ہسپانوی گیریژن تے حملہ کیتا، پر اوہناں نوں پسپا کر دتا گیا۔ 

30 اگست تک ایہ بغاوت 8 صوبےآں  وچ  پھیل چکی سی ۔ اس تاریخ نو‏‏ں ، گورنر جنرل رامون بلانکو نے انہاں صوبےآں  وچ  &quot;جنگ د‏‏ی حالت&quot; دا اعلان کيتا تے انہاں نو‏ں مارشل لاء دے تحت رکھیا۔  : 368 ایہ صوبے [[منیلا]] ، بولاکان ، کیویٹے ، پامپانگا ، تارلاک ، لا لگونا ، بٹانگاس تے نووا ایسیجا سن ۔    اوہناں نوں بعد چ فلپائنی جھنڈے چ سورج دیاں اٹھ کرناں دے طور تے پیش کیتا جائے گا۔ مزید برآں، فلپائن  وچ  سپین دے گھٹ فوجی وسائل دی وجہ توں، گورنر نے ہسپانوی خود مختاری دے دفاع  وچ  شہریاں دی شرکت دا مطالبہ کیتا تے منیلا  وچ  وفادار رضاکاراں دی بٹالین قائم کیتی، 1850 تے 1860 دے وچکار کیوبا تے پورٹو ریکو  وچ  تشکیل دتے گئے اسی طرح دے یونٹاں دی مثال دے مطابق۔ ہور اسی طرح دے یونٹ منیلا تے ہسپانوی کنٹرول دے تحت ہور علاقےآں  وچ  تشکیل دتے گئے سن ۔ &lt;ref&gt;{{Cite book|location=London}}&lt;/ref&gt;

باغیاں دے کول تھوڑے جہے اسلحہ سن; اوہ زیادہ تر بولو چھریاں تے [[بانس|بانس دے برچھیاں]] نال مسلح سن۔ بندوقاں دی کمی نو اک ممکنہ وجہ دے طور تے تجویز کیتا گیا اے کہ منیلا حملہ مبینہ طور تے کدی وی کامیاب نئیں ہویا۔  اس دے علاوہ، کاویٹے دے کاٹیپون رہنماواں نے پہلے وی اپنے اسلحہ تے تیاری دی کمی دی وجہ توں بغاوت شروع کرن دے بارے  وچ  تحفظات دا اظہار کیتا سی۔ نتیجے دے طور تے، انہاں نے [[منیلا]] فوجاں نئیں بھیجیاں، بلکہ اپنے اپنے علاقےآں چ گیریژناں تے حملہ کیتا۔ کجھ اتہاسکاراں نے دلیل دتی ہے کہ منیلا دے علاقے وچّ کاٹیپون دی ہار (جزوی طور تے) کیویٹ باغیاں دی غلطی سی کیونکہ اوہناں دی موجودگی بہت اہم ثابت ہندی۔   اپنی یادداشتاں وچ، کاویٹ باغی رہنماواں نے منیلا  وچ  اپنی غیر موجودگی دا جواز پیش کیتا تے ایہ دعوی کیتا کہ بونیفیسو نے بغاوت شروع کرن دے لیی پہلے توں طے شدہ اشارے نو نافذ کرن  وچ  ناکام رہیا، جوں کہ لونیٹا پارک  وچ  غبارے ڈھیلے کرنا تے لائٹاں بجھانا۔ اُتے ، انہاں دعوےآں نو‏‏ں &quot;تاریخی اساطیر&quot; دے طور اُتے مسترد کردتا گیا اے ؛ جیویں کہ مورخین نے دلیل دتی اے، جے اوہ واقعی منیلا تے مارچ کرن توں پہلے سگنلاں دا انتظار کر رئے سی، تے اوہ &quot;مڑائی لئی بہت دیر نال&quot; پہنچ جاندے۔ بونیفیسو دے بیک وقت حملے دے حکم نو اس گل دے ثبوت دے طور تے تشریح کیتا جاندا اے کہ اس طرح دے اشارے کدی وی ترتیب نئیں دتے گئے سن۔ &lt;ref name=&quot;guererro2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;salazar&quot; /&gt; کاٹیپونان د‏‏ی شکست دے ہور عوامل  وچ  ہسپانوی انٹیلی جنس دے ذریعہ بونیفیسو دے جنگی منصوبےآں اُتے قبضہ شامل ا‏‏ے۔ ہسپانوی نے اپنی افواج نو‏‏ں منیلا دے علاقے  وچ  مرکوز کيتا جدو‏ں کہ دوسرے صوبےآں  وچ  فوجاں نو‏‏ں باہر کڈ لیا (جو دوسرے علاقےآں ، خاص طور اُتے کاویٹ  وچ  باغیاں دے لئی فائدہ مند ثابت ہويا)۔ حکام نے 500 مقامی فوجیاں دی اک رجمنٹ نو ماراوی ، [[مینڈاناؤ|منڈاناؤ]] چ وی منتقل کر دتا، جتھے فوجیاں نے بعد چ بغاوت کیتی۔ &lt;ref name=&quot;guererro2&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;salazar&quot; /&gt;

==== حتمی بیان تے جوز رزال دی پھانسی ====
[[فائل:Rizal_execution.jpg|thumb| رزال دی پھانسی جہڑی اوس ویلے باگمبیان سی۔]]
جدوں انقلاب شروع ہویا، رزال کاویٹ چ سی، [[سپین]] لئی ماہانہ میل بوٹ دا انتظار کر رہیا سی۔ اوہ کیوبا چ لڑن آلی ہسپانوی فوج چ طبی خدمت لئی رضاکارانہ طور تے کم کیتا سی، تے اوہنوں قبول کر لیا گیا سی۔ میل بوٹ 3 ستمبر نوں روانہ ہویا تے 3 اکتوبر 1896 نوں [[بارسیلونا|بارسلونا]] اپڑیا، جہڑا کہ مارشل لاء دے تحت سی۔ مونٹجوچ جیل  وچ  مختصر قید دے بعد، کیپٹن جنرل یولوجیو ڈیسپوجول نے رزال نو دسیا کہ اوہ [[کیوبا]] نئیں جائے گا، بلکہ اس دی بجائے [[فلپائن]] واپس بھیج دتا جائے گا۔ واپسی تے، اوہنوں فورٹ سینٹیاگو چ قید کر دتا گیا۔

قید دے دوران، رزال نے گورنر جنرل رامون بلانکو نوں بغاوت تے بیان دین دی اجازت لئی درخواست دتی۔ {{Sfn|Anderson|2005}} اس دی درخواست منظور ہو گئی، تے رزال نے Manifesto á Algunos Filipinos لکھیا، جس  وچ  اس نے اپنے ناں دے استعمال نو &quot;بعض لوکاں دے وچکار جنگی فریاد دے طور تے&quot;، {{Sfn|Anderson|2005}} بیان کیتا کہ &quot;اصلاحات دے پھل دین دے لیی، انہاں نو اوپر توں آنا چاہیدا اے، کیونجے تھلے توں آن آلے غیر منظم تے غیر یقینی جھٹکے ہون گے&quot;، تے اس نے اس گل دی تصدیق کیتی {{Sfn|Anderson|2005}} &quot;اس مضحکہ خیز، وحشیانہ بغاوت دی مذمت کرو&quot;۔ {{Sfn|Anderson|2005}} پر، جج-ایڈووکیٹ جنرل دی سفارش 'تے اس متن نوں دبا دتا گیا سی۔ {{Sfn|Anderson|2005}}

==== کاویٹے چ انقلاب ====
[[فائل:Gen_Aguinaldo.jpg|left|thumb| میدان جنگ  وچ  اک جنرل سیمو دے طور تے ایمیلیو اگینالڈو ۔]]
دسمبر تک، بغاوت دے تن وڈے مراکز سن: کاویٹ ( ایمیلیو اگینالڈو دے تحت)، بولاکان ( ماریانو لانیرا دے تحت) تے مورونگ (ہن ریزال دا حصہ، بونیفاسیو دے تحت)۔ بونیفیسو نے باغی گوریلا دے لئی حکمت عملی دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں ، حالانکہ اس دا وقار اس وقت نقصان پہنچیا جدو ں اوہ انہاں لڑائیاں  وچ  ہار گیا جس د ی اس نے ذاتی طور اُتے قیادت کيتی۔ 

ایس دوران، کیویٹے چ، ماریانو الوارز دے تحت کیٹیپونروس، بونیفیسو دے چاچا ویاہ دے ذریعے، تے کیویٹے ایل ویجو (جدید کاویٹ ) دے بالڈومیرو اگینالڈو نے ابتدائی فتوحات حاصل کیتیاں۔ میگڈلو کونسل نے ایڈلبرٹو ایوانجیلسٹا ، اک انجینئر، نو کاویٹ چ انقلاب دے دفاع تے لاجسٹکس دی منصوبہ بندی کرن دا کم سونپیا۔ اس دی پہلی جت 1 ستمبر 1896 نوں آئیموس دی لڑائی چ سی، جس چ جوز ٹیگل دی مدد نال جنرل ارنسٹو اگوری دے ماتحت ہسپانوی افواج نوں شکست دتی گئی۔ کاویٹ انقلابیاں، خاص طور تے ایمیلیو اگینالڈو نے &quot;سیٹ پیس&quot; لڑائیاں  وچ  ہسپانوی فوجیاں نو شکست دے کے وقار حاصل کیتا، جد کہ بونیفاسیو تے لانیرا ورگے دوجے باغی [[گوریلا جنگ]]  وچ  مصروف سن۔ اگوینالڈو نے میگڈلو حکمران کونسل دے لئی گل بات کردے ہوئے ، اپنی ابتدائی کامیابیاں دے بعد اک عارضی تے انقلابی حکومت دا اعلان کردے ہوئے اک منشور جاری کيتا ، بونیفیسو د‏‏ی کاٹیپون حکومت دے وجود دے باوجود۔ 

کاویٹ  وچ  کیٹیپون دو کونسلاں  وچ  تقسیم کیتا گیا سی: مگڈیوانگ (جس دی اگوائی الوارز نے کیتی) تے مگڈلو (جس دی اگوائی بالڈومیرو اگینالڈو ، ایمیلیو دے کزن نے کیتی)۔ پہلے، انہاں دونے کاٹیپون کونسلاں نے میدان جنگ  وچ  اک دوسرے دے نال تعاون کیتا، جداں کہ بیناکیان تے دلاہیکن د ی لڑائیاں  وچ  ، جتھ ے انہاں نے ہسپانویاں اُتے اپنی پہلی وڈی فتح حاصل کيتی۔ اُتے ، کمانڈ تے علاقے دے وچکار دشمنی جلد ہی پیدا ہوگئی ، تے انہاں نے جنگ  وچ  اک دوسرے دے نال تعاون کرنے تو‏ں انکار کردتا۔

کاویٹ  وچ  کاٹیپون نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی ، مگدیوانگ ، آرٹیمیو ریکارٹے تے پیو ڈیل پلار دے ذریعے ، جسنو‏ں بونیفاسیو کہیا جاندا اے ، جو دھڑےآں دے وچکار ثالثی دے لئی مورونگ (موجودہ رزال) صوبے  وچ  لڑ رہیا سی۔ شاید انہاں دے رہنما دے نال اپنے رشتہ داری دے تعلقات د ی وجہ تو ں ، بونیفیسو نو ں مگدیوانگ دے جزوی طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ 

قیادت دے معاملے تے بحث ہون توں پہلاں بہت دیر نئیں لگی۔ مگدیوانگ دھڑے نے بونیفیسو نو‏‏ں سپریم لیڈر تسلیم کيتا ، جو کاٹیپونان دا سربراہ سی۔ میگڈلو دھڑے نے ایمیلیو اگینالڈو نو تحریک دا سربراہ بنن لئی تحریک کیتی کیونکہ بونیفاسیو دی ذاتی شکستاں دے ریکارڈ دے مقابلے میدان جنگ چ اس دی کامیابیاں سن۔ ایس دوران، ہسپانوی فوجاں، ہن نویں گورنر جنرل کیملو ڈی پولاویجا دی کمان چ، نے مسلسل زمین حاصل کیتی۔

==== ٹیجیروس کنونشن ====
31 دسمبر نو‏‏ں ، قیادت دے تنازعہ نو‏‏ں طے کرنے دے لئی ایمس  وچ  اک اسمبلی بلائی گئی۔ مگدالو نے کاٹیپون دی تھاں لین لئی انقلابی حکومت دے قیام تے اصرار کیتا۔ مگدیوانگ نے کاٹیپون نو برقرار رکھن دا حق دتا، تے دلیل دتی کہ ایہ پہلے ای اپنے آپ چ اک حکومت سی۔ اسمبلی بغیر کسے اتفاق رائے دے منتشر ہو گئی۔ 

مارچ 1897 نوں، ٹیجیروس چ اک ہور اجلاس ہویا۔ اس نے انقلابی حکومت دے لئی افسران دے انتخاب دا مطالبہ کيتا ، جسنو‏ں متحدہ فوجی افواج د‏‏ی ضرورت سی ، کیونجے مگدالو دھڑے دے خلاف ہسپانوی جارحیت زیر التواء سی۔ مگدیوانگ دھڑے نے بونیفیسیو دے نال اتحاد کیتا تے انتخابات د‏‏ی تیاری تے میزبانی د‏‏ی ، کیونجے مگڈلو دھڑے دا بیشتر حصہ جنگ د‏‏ی تیاریاں تو‏ں قبضہ کيتا گیا سی۔ بونیفیسو نے الیکشن دی صدارت کیتی تے آکھیا کہ الیکشن دے نتائج دا احترام کیتا جانا چاہیدا اے۔ جدوں ووٹنگ ختم ہوئی، بونیفیسو ہار گیا سی تے قیادت اگینالڈو دے حوالے کر دتی گئی سی، جہڑا پاسونگ سینٹول چ لڑن لئی دور سی۔ بونیفیسو نے اپنے مگدیوانگ دھڑے دے ممبراں توں ہور عہدے وی کھو دتے۔ اس دے بجائے، اوہ داخلہ دے ڈائریکٹر دے طور تے منتخب ہوئے، لیکن اس دی قابلیت تے اک میگڈلو، ڈینیل ٹیرونا نے سوال چُکیا۔ بونیفیسو نے توہین محسوس کیتی تے جے آرٹیمیو ریکارٹے نے مداخلت نہ کیتی ہوندی تے اوہ ٹیرونا نوں گولی مار دیندا۔ کیٹیپون دے سپریمو دے اپنے عہدے نو طلب کردے ہوئے، بونیفیسو نے انتخابات نو باطل قرار دتا تے غصے چ باہر نکل گیا۔  اگینالڈو نے اگلے دن کیویٹے چ سانتا کروز ڈی مالابون (موجودہ تنزا) چ صدر دے عہدے دا حلف لیا، جویں کہ بونیفیسو دے علاوہ باقی افسراں نے کیتا۔  بونیفیسو نے انتخابی نتائج نو مسترد کر دتا تے اپنا ہیڈ کوارٹر نائیک منتقل کر دتا جتھے اس نے تے دوجے دستخط کرن آلیاں نے ایکٹا ڈی ٹیجیروس جاری کیتا، بنیادی طور تے ٹیجیروس چ قائم حکومت توں وکھ حکومت قائم کرن دا فیصلہ کیتا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/11/27/18/divisions-and-dynasty|title=Divisions and dynasty: the Bonifacio documents that reveal our painful beginnings|date=November 27, 2018}}&lt;/ref&gt;

==== بونیفیسو دی پھانسی ====
جدوں کاویٹے دے اک قصبے انڈانگ چ لیمبن نے رزق دی فراہمی توں انکار کر دتا، تے بونیفیسو نے اینوں ساڑن دا حکم دتا۔  : 117 جدوں اگینالڈو نوں نائیک ملٹری ایگریمنٹ تے بدسلوکی دیاں رپورٹاں بارے پتہ لگیا، تے اس نے 27 اپریل 1897 نوں بونیفیسو تے اوہدے فوجیاں دی گرفتاری دا حکم دتا (بنا بونیفیسو دے علم دے) &lt;ref name=&quot;Alvarez&quot; /&gt; : 120 کرنل اگاپیٹو بونزون نے لمبون چ بونیفیسو نال ملاقات کیتی تے اگلے دن اوہدے تے حملہ کر دتا۔ بونیفیسو تے اوہدا بھرا پروکوپیو زخمی ہو گئے، جد کہ اوہناں دا بھرا سیریاکو 28 اپریل نوں ماریا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Alvarez&quot; /&gt; : 121 اوہناں نوں مقدمے دی سنوائی لئی نائک لے جایا گیا۔ &lt;ref name=&quot;Alvarez&quot; /&gt; : 124 

کونسیجو ڈی گوئرا (وار کونسل) نے 10 مئی 1897 نو‏‏ں بغاوت تے غداری دے الزام  وچ  آندریس تے پروکوپیو نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی۔  اگینالڈو نے پھانسی دی بجائے آندرے تے پروکوپیو دی ملک بدری دی حمایت کیتی،  : 140 لیکن پیو ڈیل پلار تے انقلاب دے دوسرے افسران دے دباؤ دے نتیجے  وچ  اپنا فیصلہ واپس لے لیا۔

مئی نوں، میجر لازارو ماکاپاگل نے ، جنرل ماریانو نوریل دے حکم تے، بونیفیسو برادران  نوں پھانسی دے دتی : 143 ماؤنٹ بنٹس دے دامن تے،  ماراگونڈن دے نیڑے۔ آندرے تے پروکوپیو نو اک اتلی قبر چ دفن کیتا گیا سی، جہدے تے صرف ٹہنیاں لگیاں ہوئیاں سن۔

==== کاکارنگ ڈی سیلی دی لڑائی ====
[[فائل:Kakarongjf.JPG|thumb| انانگ فلپائنہ مزار]]
[[فائل:Ckakarongjf.JPG|thumb| پارک تے مزار دا پینورما]]
کاکرونگ دے سلی دی لڑائی 1 جنوری 1897 نوں ہوئی ۔ پانڈی، بولاکان ، نے فلپائن دی آزادی دی لڑائی  وچ  اک اہم تے تاریخی کردار ادا کیتا۔ پانڈی تاریخی طور تے ریئل ڈی کاکارونگ ڈی سلی مزار دے لیی جانیا جاندا اے - اینانگ فلپائنہ مزار، اوہ تھاں جتھے بولاکان چ سب توں خونی انقلاب ہویا سی، جتھے 3,000 توں ودھ کیٹیپونیرو انقلابی ہلاک ہو گئے سن۔ اسی طرح، ایہ اس جگہ اے جتھے 1896 دی 'ریئل ڈی کاکارونگ ڈی سلی' دی جمہوریہ قائم کیتی گئی سی، جہڑی پہلی فلپائنی انقلابی جمہوریہ چوں اک سی۔ ایہ کاکارونگ ڈی سیلی  وچ  وی سی کہ [[Kakarong Republic|کاکارونگ جمہوریہ]]  دا اہتمام پگڈ لاون دے فریاد دے فورا بعد بولاکان دے مختلف قصبےآں تو‏ں تقریبا 6،000 کٹیپونیروس نے کیتا سی ، جس د‏‏ی سربراہی بریگیڈیئر جنرل یوسیبیو روکے (جسنو‏ں &quot;میسٹرانگ سیبیو یا ڈیمابونگو&quot; دے ناں تو‏ں زیادہ جانیا جاندا اے ) نے کيتا سی۔ 

==== کاکرونگ جمہوریہ ====
تاریخ تے محققین،  دے نال نال نیشنل ہسٹوریکل کمیشن دے ریکارڈ دسدے نیں کہ کاکارونگ جمہوریہ ہسپانویاں نو ختم کرن دے لیی ملک اچ قائم کیتی گئی پہلی حقیقی منظم انقلابی حکومت سی، جہڑی مشہور مالولوس جمہوریہ تے بیاک نا باٹو جمہوریہ توں وی پہلے سی۔ اس دے اعتراف  وچ  ، بولاکان  وچ  قائم انہاں تن &quot;جمہوریہ&quot; نو‏‏ں صوبائی مہر  وچ  شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔ کاکرونگ جمہوریہ، جہڑا 1896 دے اخیر چ قائم کیتا گیا سی، پانڈی، بولاکان دے قصبے چ مقامی کاٹیپون چیپٹر توں نکلیا، جہنوں بالانگائی ڈیماس-النگ آکھیا جاندا اے۔

دستیاب ریکارڈ دے مطابق، جہدے  وچ  جنرل گریگوریو ڈیل پلار دی سوانح عمری وی شامل اے، جس دا عنوان اے &quot;اک بوائے جنرل دی زندگی تے موت&quot; ( ٹیوڈورو کلاو ، فلپائن دی نیشنل لائبریری دے سابق ڈائریکٹر ولوں لکھیا گیا)، اک قلعہ کاکارونگ ڈی سلی  وچ  تعمیر کیتا گیا سی جہڑا اک نکے شہر دی طرح سی۔ اس  وچ  گلیاں سن ، اک آزاد پولیس فورس ، اک فوجی بینڈ ، بولو تے توپ خانے دے فیکٹریاں دے نال اک فوجی اسلحہ خانہ ، تے رائفلاں تے کارتوساں د‏‏ی مرمت د‏‏ی دکاناں سن ۔ کاکارونگ جمہوریہ دے کول عہدیداراں دا اک مکمل سیٹ سی، جس چ [[Canuto Villanueva|کینوٹو ولانیوا]] فوجی افواج دے سپریم چیف تے کیپٹن جنرل دے طور تے سی، تے [[Eusebio Roque|یوسیبیو روک]] ، جہڑا اپنے نوم ڈی گیور &quot;میسٹرانگ سیبیو&quot; دے ناں توں وی جانیا جاندا سی، جو اس ویلے کاٹیپون مقامی تنظیم دا سربراہ سی، جمہوریہ دی فوج دے بریگیڈیئر جنرل دے طور تے۔ قلعے تے 1 جنوری 1897 نوں اک وڈی ہسپانوی فوج نے حملہ کیتا تے مکمل طور تے تباہ کر دتا، جس دی سربراہی جنرل جوز اولاگوئر فیلیو نے کیتی۔  اس وقت جنرل گریگوریو ڈیل پلار صرف اک لیفٹینینٹ سی ، تے کاکارونگ ڈی سلی د‏‏ی لڑائی اس دا پہلا &quot;اگ دا بپتسمہ&quot; سی۔ ایہ اوہ تھاں سی جتھے اوہ پہلی وار زخمی ہویا سی تے مناتال، اک نیڑے دے بارانگائی چ فرار ہو گیا سی۔

لڑائی چ ہلاک ہون آلے 1,200 کٹیپونیروس دی یاد چ، لیجینریوس ڈیل ٹرابجو دے کاکرونگ لاج نمبر 168 نے 1924 چ پانڈی، بولاکان چ کاکرونگ دے بیریو چ اینانگ فلپائنی مزار (ماں فلپائن مزار) دی یادگار تعمیر کیتی۔ کاکارونگ ڈی سیلی دی لڑائی دا اصل تھاں ہن ریئل ڈی کاکارونگ دے بارانگائی دا اک حصہ اے۔ ایمیلیو اگینالڈو نے اپنے پنجاہ دے اخیر چ اس میدان دا دورہ کیتا۔

==== بیاک نا باتو ====
[[فائل:Flag_of_the_Biak-na-Bato.svg|right|thumb| جمہوریہ بیاک نا باتو ولوں ورتیا جان آلا جھنڈا ۔]]
[[سپین]] توں نویں بھرتی ہون آلیاں دے نال، سرکاری فوجیاں نے 25 مارچ 1897 نوں ایموس نوں لے کے، کاویٹ دے کئی شہراں تے دوبارہ قبضہ کر لیا  : 110 ہسپانوی مہم جوئی دی فوج دے سربراہ، جنرل جوز ڈی لاکامبرے نے فیر اوہناں ساریاں نوں معافی دی پیشکش کیتی جہڑے ہتھیار سٹن گے تے ہسپانوی اتھارٹی نوں قبول کرن گے۔ &lt;ref name=&quot;Alvarez&quot; /&gt; : 111 مئی 1897 وچ، ہسپانویاں نے ماراگونڈن تے قبضہ کر لیا، جس دی وجہ توں فلپائن جمہوریہ دی حکومت نوں ماؤنٹ بنٹس منتقل ہونا پیا۔ &lt;ref name=&quot;Alvarez&quot; /&gt; : 146 جون تک، ہسپانوی نے مینڈیز نونیز ، اماڈیو ، الفونسو ، بیلن تے میگلانز نو تھوڑی جہی مزاحمت دے نال لے لیا سی۔ &lt;ref name=&quot;Alvarez&quot; /&gt; : 149 ہسپانویاں نے کیمپاں  وچ  باغی رشتہ داراں تے دوستاں دا ارتکاز سمیت جنگ دی منصوبہ بندی کیتی۔ &lt;ref name=&quot;Alvarez&quot; /&gt; : 222 

جیسا کہ اپولیناریو مابینی تے ہور لوکاں نے دلیل دتی اے، باغیاں لئی شکستاں دی جانشینی نوں آندرے بونیفیسو دی موت دے نتیجے  وچ  عدم اطمینان نال منسوب کیتا جا سکدا اے۔ مابینی نے لکھیا:&lt;blockquote&gt;اس دُکھانت نے انقلابی مقصد دے جوش و خروش نو دبا دتا، تے کاویٹے چ بغاوت دی ناکامی نو تیز کر دتا، کیونکہ [[منیلا]] ، لا لگونا تے باٹانگاس دے بوہت سارے لوک، جہڑے (کاویٹے دے) صوبے لئی لڑ رئے سی، اوہناں نے حوصلہ شکنی کیتی تے چھڈ دتا... &lt;/blockquote&gt;دوجے علاقیاں چ، بونیفیسو دے کجھ ساتھیاں، جویں کہ ایمیلیو جیسنٹو تے میکاریو ساکی ، نے کدی وی اپنڑے فوجی حکماں نو ایمیلیو اگینالڈو دے اختیار دے ماتحت نئیں کیتا۔

اگینالڈو تے اوہدے بندے شمال ول پچھے ہٹ گئے، اک شہر توں دوجے شہر تیکر، جدوں تیکر کہ اوہ آخر کار بولاکان دے سان میگوئل ڈی میومو دے قصبے چ، بیاک-نا-باٹو چ آباد نئیں ہو گئے۔ ایتھے اوہناں نے جمہوریہ بیاک-نا-باٹو دے ناں توں جانیا جان آلا قائم کیتا، جس دا آئین اسابیلو آرٹاچو تے فیلکس فیرر ولوں تیار کیتا گیا سی، جہڑا پہلے کیوبا دے آئین دی بنیاد تے سی۔ 

نویں ہسپانوی گورنر جنرل فرنانڈو پریمو ڈی رویرا نے اعلان کیتا کہ &quot;میں بیاک نا باٹو لے سکدا واں۔ کوئی وی فوج اس تے قبضہ کر سکدی اے۔ لیکن میں بغاوت ختم نئیں کر سکدا&quot;،  نے انقلابیاں نوں امن دی پیشکش کیتی۔ پیڈرو پیٹرنو نامی اک وکیل نے دوہاں دھراں دے وچکار مذاکرات کرن لئی رضاکارانہ طور تے رضامندی دتی۔ چار مہینے تک، اس نے [[منیلا]] تے بیاک-نا-باتو دے وچکار سفر کیتا۔ اس دی محنت نے آخر کار اس وقت پھل دتا جدو‏ں 14 تو‏ں 15 دسمبر 1897 نو‏‏ں بیاک نا باتو دے معاہدہ اُتے دستخط کیتے گئے۔ تن دستاویزات تے مشتمل، اس نے درج ذیل ایجنڈے دا مطالبہ کیتا: 

* انقلابیاں دے سارے ہتھیار ہتھیار سٹنا.
* انقلاب چ حصہ لین آلیاں لئی معافی۔
* انقلابی قیادت لئی جلاوطنی۔
* ہسپانوی حکومت ولوں تن قسطاں چ انقلابیاں نوں 400,000 ڈالر ( میکسیکن پیسو ) دی ادائیگی: ملک چھڈن تے 200,000 ڈالر (میکسیکن پیسو)، گھٹ توں گھٹ 700 بندوقاں دے ہتھیار سٹن تے 100,000 ڈالر (میکسیکن پیسو)، تے اک ہور 200,000 ڈالر (میکسیکن پیسو) عام پیسو دے اعلان تے معافی۔ 

اگینالڈو تے انقلاب دے اٹھارہ ہور اعلیٰ عہدیداراں، جنہاں چ ماریانو لانیرا ، ٹوماس ماسکارڈو ، بینیٹو نیٹیوداد ، گریگوریو ڈیل پلار ، تے وسنٹی لوکبان شامل سن، 24 دسمبر 1897 نوں [[ہانگ کانگ]] چ جلاوطنی لئی بیاک نا باٹو چھڈ گئے۔

==== انقلاب دا دوجا مرحلہ ====

===== فلپائن چ =====
سارے انقلابی جرنیلاں نے اس معاہدے دی تعمیل نئیں کیتی ۔ اک، جنرل فرانسسکو میکابولوس ، نے عبوری حکومت دے طور تے کم کرن لئی اک مرکزی ایگزیکٹو کمیٹی قائم کیتی جدوں تک کہ اک زیادہ موزوں حکومت نئیں بنائی جاندی۔ مسلح تنازعات دوبارہ شروع ہوئے، اس وار [[فلپائن]] دے تقریباً ہر صوبے توں آ رہے سن۔ دوجے پاسے، نوآبادیاتی حکام نے ڈکیتی دے ارتکاب دے مشتبہ لوکاں دی گرفتاری تے تشدد جاری رکھیا۔

===== جلاوطنی وچ =====
اگینالڈو تے اوہدی پارٹی 400,000 ایم ایکس این ڈالر دے نال ہانگ کانگ پہنچی۔ {{Efn|The funds were denominated in Mexican dollars, which were worth at the time to about 50 US cents — equivalent to about ${{#expr:{{inflation|US|0.5|1897|r=2}}}} today.}} فنڈز اگینالڈو دے کنٹرول آلے بینک اکاؤنٹ  وچ  جمع کیتے گئے سن۔ جلاوطناں نو‏‏ں یقین سی کہ ہسپانوی کدی وی وعدہ کردہ باقی رقم نئيں دین گے۔ اوہناں دی آمد دے بعد، اسابیلو آرٹاچو، اک انقلابی جہنوں جلاوطن نئیں کیتا گیا سی، ہانگ کانگ پہنچیا تے اپنی خدمات دی ادائیگی دے طور تے فنڈز دا مطالبہ کیتا، تے قانونی کارروائی دی دھمکی دتی جہدے نال فنڈز بند ہو جان گے۔ فلیپ اگونسیلو دے مشورے تے، اگینالڈو تے دو مددگار جھوٹے ناں دے تحت [[سنگاپور]] چ سٹاپ اوور دے نال [[یورپ]] نس گئے۔ &lt;ref name=&quot;kennedy2015p159&quot;&gt;{{Cite book|last=Kennedy|first=C.S.|title=The American Consul: A History of the United States Consular Service 1776–1924.|publisher=New Academia Publishing|year=2015|isbn=978-0-9864353-5-5|url=https://books.google.com/books?id=QMc8EAAAQBAJ|page=[https://books.google.com/books?id=QMc8EAAAQBAJ&amp;pg=PT159 159]}}&lt;/ref&gt; سنگاپور وچ، اگینالڈو نے امریکی قونصل ای سپینسر پراٹ نال خفیہ طور تے ملاقات کیتی، جس نوں پتہ لگیا کہ امریکہ تے سپین دے وچکار جنگ دا اعلان کیتا گیا اے۔ {{Sfn|Aguinaldo|Pacis|1957}} &lt;ref name=&quot;kennedy2015p159&quot; /&gt;

=== ہسپانوی امریکی جنگ ===
[[فائل:USS_Olympia_art_NH_91881-KN.jpg|thumb| منیلا بے دی لڑائی ۔]]
امریکہ دی حکومت دے مطالبے دے مطابق کیوبا چ فعال سماجی اصلاحات چ مشغول ہون چ سپین دی ناکامی [[ہسپانوی–امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ]] دی بنیادی وجہ سی۔ امریکی توجہ 15 فروری 1898 نوں ہوانا ہاربر  وچ  امریکی جنگی جہاز Maine نوں ڈبون آلے پراسرار دھماکے دے بعد اس معاملے تے مرکوز سی۔ جداں ہی ڈیموکریٹک پارٹی تے بعض صنعت کاراں دا عوامی سیاسی دباؤ جنگ دے لئی تیار ہويا ، امریکی کانگریس نے ہچکچاہٹ والے ریپبلکن صدر [[ولیم میک کنلے|ولیم میککنلے]] نو‏‏ں 19 اپریل 1898 نو‏‏ں سپین نو‏‏ں الٹی میٹم جاری کرنے اُتے مجبور کيتا۔ سپین نے پایا کہ یورپ  وچ  اس دی کوئی سفارتی حمایت نئیں سی، لیکن اس دے باوجود اس نے جنگ دا اعلان کیتا ؛ امریکہ نے 25 اپریل نوں اپنے جنگ دے اعلان دے نال پیروی کیتی۔  

[[تھیوڈور روزویلٹ]] ، جہڑا اوس ویلے بحریہ دے اسسٹنٹ سیکرٹری سی، نے کموڈور جارج ڈیوی نوں حکم دتا، جہڑا [[امریکی سمندری فوج|امریکہ دی بحریہ]] دے ایشیائی سکواڈرن دی کمانڈ کر رہیا سی: &quot;اسکواڈرن نوں ہانگ کانگ دا حکم دیو۔ کوئلے نال بھریا رکھو۔ جنگ دے اعلان دی صورت  وچ  سپین، تہاڈا فرض ایہ ویکھنا ہووے گا کہ ہسپانوی اسکواڈرن ایشیائی ساحل تے فیر فلپائن جزیرے  وچ  جارحانہ کارروائیاں۔&quot; ڈیوی دا سکواڈرن 27 اپریل نوں فلپائن لئی روانہ ہویا، 30 اپریل دی شام نوں منیلا بے پہنچ &lt;ref name=&quot;Howland1921&quot;&gt;{{Cite book|last=Howland|first=Harold|title=Theodore Roosevelt and his times: a chronicle of the progressive movement|url=https://books.google.com/books?id=xdA6AQAAIAAJ&amp;pg=PA245|year=1921|page=245|isbn=978-1279815199}}&lt;/ref&gt;

27 اپریل نوں کموڈور جارج ڈیوی 9 امریکی جہازاں دے بیڑے نال [[منیلا]] لئی روانہ ہویا۔ یکم مئی نو پہنچن تے، ڈیوی نے [[امیر البحر|ایڈمرل]] پیٹریسیو مونٹوجو دی کمانڈ  وچ  نو ہسپانوی جہازاں دے بیڑے دا سامنا کیتا۔ منیلا بے دی بعد دی لڑائی صرف کجھ گھنٹیاں تک جاری رہی، تے امریکی فوجاں چ کوئی وی جانی نقصان نئیں ہویا۔ جدو‏ں کہ بحری فتح فیصلہ کن سی ، چھوٹے بیڑے  وچ  منیلا اُتے قبضہ کرنے دے لئی درکار تعداد د‏‏ی کمی سی۔ امریکی سکواڈرن نے کاویٹ چ اسلحہ خانے تے بحریہ دے صحن دا کنٹرول سنبھال لیا۔ ڈیوی نے [[واشنگٹن ڈی سی|واشنگٹن نوں]] کیبل کیتا، تے آکھیا کہ اگرچہ اوہ منیلا بے نوں کنٹرول کردا اے، پر اوہنوں [[منیلا]] تے قبضہ کرن لئی 5,000 وادھو بندیاں دی لوڑ اے۔ بیڑا منیلا بے چ ای رہیا جدوں کہ امریکہ توں کمک بھیجی گئی۔  

==== زمین تے مبنی کارروائیاں دی تیاری تے اگینالڈو دی واپسی ====
جنگ د‏‏ی پہلی مصروفیت  وچ  ڈیوی د‏‏ی فتح د‏‏ی غیر متوقع تیزی تے مکملیت نے [[ولیم میک کنلے|میککنلی]] انتظامیہ نو‏‏ں ہسپانویاں تو‏ں منیلا اُتے قبضہ کرنے دا فیصلہ کرنے د‏‏ی ترغیب دتی۔ فلپائن چ تعیناتی دی تیاری لئی [[امریکی فوج|ریاستہائے متحدہ دی فوج نے]] اٹھویں آرمی کور نو اکٹھا کرنا شروع کیتا - اک فوجی یونٹ جہدے چ میجر جنرل ویزلی میرٹ دی کمان چ 10,844 فوجی شامل ہون گے۔ 

7 مئی 1898 نوں USS میکلوچ ، اک امریکی ڈسپیچ بوٹ، [[منیلا]] توں [[ہانگ کانگ]] پہنچی، منیلا بے دی لڑائی چ ڈیوی دی جت دیاں اطلاعواں لے کے آئی۔ ایمیلیو اگینالڈو حال ہی  وچ  [[سنگاپور]] توں اوتھے واپس آیا سی تے امریکیاں ولوں منیلا پہنچان دی آس سی، لیکن ''میکلوچ'' کول ایس بارے کوئی حکم نئیں سی۔ ''میکلوچ'' 15 مئی نوں فیر ہانگ کانگ اپڑیا تے 17 مئی نوں اگوینالڈو دے نال ہانگ کانگ توں روانہ ہویا، 19 مئی نوں منیلا بے اپڑیا  کئی انقلابیاں دے نال نال ہسپانوی فوج ولوں ملازمت کرن آلے فلپائنی فوجی وی اگینالڈو دی کمان چ آ گئے۔

اگینالڈو 19 مئی نو‏‏ں پہنچیا تے ، ڈیوی دے نال اک مختصر ملاقات دے بعد ، ہسپانویاں دے خلاف انقلابی سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں۔ 24 مئی نو‏‏ں ، اگینالڈو نے اک اعلان جاری کيتا جس  وچ  انہاں نے فلپائن د‏‏ی تمام افواج د‏‏ی کمان سنبھالی تے اپنے آپ نو‏‏ں آمر دے طور اُتے [[ڈکٹیٹرشپ|آمرانہ حکومت]] قائم کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کيتا ، تے کہیا کہ اوہ باقاعدہ طور اُتے منتخب صدر دے حق  وچ  استعفیٰ دے دین گے۔ 

28 مئی 1898 نو‏‏ں الاپان د‏‏ی لڑائی  وچ  ، اگینالڈو نے تقریبا 12،000 افراد د‏‏ی تازہ کمک دے نال کیویٹ  وچ  ہسپانوی سلطنت دے آخری باقی گڑھ اُتے چھاپہ ماریا۔ اس لڑائی نے بالآخر کیویٹے نو ہسپانوی نوآبادیات‏ی کنٹرول تو‏ں آزاد کر دتا تے اس د‏ی وجہ تو‏ں پہلی بار فلپائن دا جدید جھنڈا فتح  وچ  لہرایا گیا۔

عوامی خوشی نے اگینالڈو دی واپسی نوں نشان زد کیتا۔ بہت سارے فلپائنی بھرتی ہوئے افراد نے اگوینالڈو د‏‏ی کمان وچ شامل ہونے دے لئی مقامی ہسپانوی فوج دے یونٹاں نو‏‏ں ترک کردتا تے سپین دے خلاف فلپائنی انقلاب دوبارہ شروع ہويا۔ جلد ہی، بہت سارے شہراں جویں کہ ایموس ، باکور ، پاراناک ، لاس پیناس ، مورونگ ، مکابیبی تے سان فرنانڈو ، دے نال نال کجھ پورے [[فلپائن دے صوبے|صوبے]] جویں کہ لا لگونا (ہن لاگونا)، بٹانگاس ، بولاکان ، نووا ایکیجا ، باٹان ، تایاباس (ہن کوئزون )، تے کیمرین صوبے، فلپائنیاں دے بندرگاہاں تے آزاد کر دتے گئے۔ کاویٹ چ ڈلاہیکن نوں محفوظ کر لیا گیا سی۔ 
[[فائل:Thomas_M._Anderson_(1836−1917).jpg|thumb| تھامس ایم اینڈرسن]]
امریکی فوجاں دا پہلا دستہ 30 جون نو اٹھویں کور دے دوجے ڈویژن دے کمانڈر بریگیڈیئر جنرل تھامس میک آرتھر اینڈرسن دی کمان چ پہنچیا (ایس دور دے امریکی بریگیڈ تے ڈویژن نمبر پوری فوج چ منفرد نئیں سن)۔ جنرل اینڈرسن نے اگینالڈو نو‏‏ں خط لکھیا ، جس  وچ  ہسپانوی افواج دے خلاف فوجی کارروائیاں  وچ  تعاون د‏‏ی درخواست کيتی گئی سی۔  اگینالڈو نے جواب دتا، جنرل اینڈرسن دے دوستانہ جذبات لئی شکریہ ادا کیتا، لیکن فوجی تعاون دے بارے چ کجھ نئیں آکھیا۔ جنرل اینڈرسن نے درخواست دی تجدید نئیں کیتی۔ &lt;ref name=&quot;worcester1914ch3p57&quot; /&gt;

اٹھویں کور دی دوجی بریگیڈ تے دوجی ڈویژن 17 جولائی نوں بریگیڈیئر جنرل فرانسس وی گرین دی کمان ہیٹھ پہنچی۔ میجر جنرل ویزلی میرٹ (فلپائنی مہم دا کمانڈر ان چیف ) تے اس دا عملہ 25 جولائ‏ی نو‏‏ں کیویٹے پہنچیا۔ کور دی دوجی ڈویژن دی پہلی بریگیڈ 30 جولائی نوں بریگیڈیئر جنرل آرتھر میک آرتھر دی کمان ہیٹھ پہنچی۔ 

==== اعلان آزادی ====
جون 1898 تک، جزیرہ [[لوزون]] ، منیلا تے کاویٹے دی بندرگاہ دے علاوہ، فلپائنی کنٹرول چ سی، جنرل مونیٹ دے 600 فوج تے 80 زخمیاں دی باقی فوج دے نال منیلا واپس جان دے بعد۔  : 445 انقلابی منیلا دا محاصرہ کر رہے سن تے اس د‏ی خوراک تے پانی د‏‏ی فراہمی نو‏‏ں منقطع کررہے سن ۔ جزیرہ نما دے زیادہ تر حصے دے نال، اگینالڈو نے فیصلہ کیتا کہ ہن فلپائن دی حکومت قائم کرن دا ویلہ آ گیا اے۔ جدوں اگینالڈو ہانگ کانگ توں آیا، تے اوہ اپنے نال ماریانو پونسے ولوں تیار کردہ منصوبے دی کاپی لے کے آیا سی، جس چ اک انقلابی حکومت دے قیام دا مطالبہ کیتا گیا سی۔ امبروسیو ریانزارس باؤٹیسٹا دے مشورے تے، تاہم، 24 مئی نوں اک مطلق العنان حکومت قائم کیتی گئی، جس چ اگینالڈو آمر سی۔

ایہہ ایس آمریت دے تحت سی  12 جون 1898 نوں، اگینالڈو نے کاویٹ ایل ویجو چ اپنے گھر چ فلپائن دی آزادی دا اعلان کیتا۔ {{Sfn|Guevara|1972}}  امبروسیو ریانزارس باؤٹیسٹا نے فلپائن دا اعلان آزادی لکھیا، تے اس دستاویز نو اس دن اگینالڈو دے گھر ہسپانوی چ پڑھیا۔  پہلا فلپائنی جھنڈا فیر لہرایا گیا تے قومی ترانہ پہلی وار وجایا گیا۔  18 جون نوں، اگینالڈو نے باقاعدہ طور تے اپنی آمرانہ حکومت قائم کرن لئی اک فرمان جاری کیتا۔  اپولیناریو مابینی ، اگینالڈو دے سب توں نیڑے دے مشیر، نے اگینالڈو دے مطلق العنانیت قائم کرن دے فیصلے دی مخالفت کیتی۔ اس دی بجائے اس نے اگینالڈو نو اک انقلابی حکومت بنان تے زور دتا۔ اگینالڈو نے انج کرن توں انکار کر دتا; تاہم، مابینی آخر کار اس نو قائل کرن چ کامیاب ہو گئی۔  23 جون نوں، اگینالڈو نے اک ہور فرمان جاری کیتا، اس وار آمرانہ حکومت دی تھاں اک انقلابی حکومت (تے اپنے آپ نوں صدر دے طور تے نامزد کیتا)۔  

1899  وچ  ماضی  وچ  لکھدے ہوئے ، اگینالڈو نے دعوی کيتا کہ امریکی قونصل ای سپینسر پراٹ نے اسنو‏ں زبانی یقین دوایا سی کہ &quot;امریکہ گھٹ تو‏ں کم امریکی بحریہ دے تحفظ دے تحت فلپائن د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرے گا&quot;۔  پراٹ ولوں [[وزیر خارجہ ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکی وزیر خارجہ]] ولیم آر ڈے نوں 28 اپریل دے سنیہے وچ، آزادی دا کوئی ذکر نئیں سی، یا کسے وی شرط دا کوئی ذکر نئیں سی جہدے تے اگینالڈو نے تعاون کرنا سی۔ جولائی دے اک مواصلات  وچ  ، پراٹ نے کہیا کہ امریکی پالیسی دے سلسلے  وچ  اگوینالڈو تو‏ں کوئی وعدہ نئيں کيت‏‏ا گیا اے ، اس تصور دا مقصد فلپائن دے قبضے تے انتظامیہ د‏‏ی سہولت فراہ‏م کرنا سی ، جدو‏ں کہ کارروائی دے ممکنہ تنازعہ نو‏‏ں روکنا سی۔   16 جون نو‏‏ں ، ڈے نے پراٹ نو‏‏ں غیر مجاز مذاکرات تو‏ں بچنے د‏‏ی ہدایات دے نال کیبل کیتا ، اس دے نال ہی اک یاد دہانی وی دتی کہ پراٹ نو‏‏ں امریکی حکومت د‏‏ی طرف تو‏ں انتظامات  وچ  داخل ہونے دا کوئی اختیار نئيں ا‏‏ے۔  فلپائنی سکالر میکسیمو کالاو نے 1927  وچ  لکھیا: &quot;تاہم، کجھ پرنسپل حقائق بالکل واضح لگدے نیں۔ اگینالڈو نوں ایہ نئیں سمجھایا گیا سی کہ، فلپائنی تعاون دے مدنظر، امریکہ جزیرےآں تے اپنی خود مختاری ودھائے گا، تے اس طرح پرانے ہسپانوی ماسٹر دی تھاں اک نواں سچائی  وچ  قدم رکھے گا جو اس ویلے کدی وی کوئی وی نئیں سوچدا سی۔ جنگ دے نتیجے چ امریکہ ولوں فلپائن نوں برقرار رکھن دا نتیجہ نکلے گا۔&quot; 

جولائی نو‏‏ں ، اگینالڈو نے فلپائن دے سول اتھارٹی نو‏‏ں سنبھالدے ہوئے تن نامیاتی فرمان جاری کیتے۔  امریکی جرنیلاں نے شک کیتا کہ اگینالڈو امریکی مدد دے بغیر منیلا اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کررہیا سی ، اس نے امریکی افواج نو‏‏ں رسد محدود کردتی سی ، تے خفیہ طور اُتے ہسپانوی حکا‏م دے نال مذاکرات کررہیا سی جدو‏ں کہ انہاں نو‏ں امریکی فوج د‏‏ی نقل و حرکت دے بارے  وچ  آگاہ کيتا سی۔    اگینالڈو نے خبردار کیتا کہ امریکی فوجاں نو‏‏ں پہلے تحریری طور اُتے رابطے دے بغیر فلپائنیاں دے فتح شدہ مقامات اُتے اترن نئيں چاہیدا ، تے پہنچنے والی امریکی افواج نو‏‏ں اپنی مکمل خدمت پیش نئيں کيت‏‏ی۔ 

==== منیلا تے قبضہ ====
جون تک، امریکی تے فلپائنی افواج نے زیادہ تر جزیرےآں دا کنٹرول سنبھال لیا سی، سوائے دیواراں آلے شہر انٹرامیروس دے۔ ایڈمرل ڈیوی تے جنرل میرٹ قائم مقام گورنر جنرل فرمین جوڈینس دے نال اک بے خون حل کڈھن دے قابل سن۔ گل بات کرنے والی فریقین نے فرضی جنگ دا انعقاد کرنے دے لئی اک خفیہ معاہدہ کيتا جس  وچ  ہسپانوی افواج نو‏‏ں امریکی افواج تو‏ں شکست دتی جائے گی ، لیکن فلپائنی افواج نو‏‏ں شہر  وچ  داخل ہونے د‏‏ی اجازت نئيں ہوئے گی۔ اس منصوبے نے ہر طرفوں غیر ضروری جانی نقصان دے خطرے نو گھٹ توں گھٹ کیتا، جد کہ ہسپانوی ممکنہ طور تے فلپائنی افواج دے حوالے کرن دی شرمندگی توں وی بچ سکدے سن۔ 

12 اگست د‏‏ی شام نو‏‏ں ، امریکیاں نے اگینالڈو نو‏‏ں مطلع کيتا کہ اوہ اپنی کمان وچ باغیاں نو‏‏ں امریکی اجازت دے بغیر منیلا وچ داخل ہونے تو‏ں منع کرے۔ &lt;ref name=&quot;worcester1914ch3p55&quot; /&gt;  13 اگست نو‏‏ں ، امن پروٹوکول اُتے دستخط کرنے تو‏ں بے خبر ، &lt;ref name=&quot;worcester1914ch3p55&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Citation|title=The World of 1898: The Spanish–American War}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;U.S. Library of Congress&quot;&gt;{{Citation|title=The World of 1898: the Spanish–American War}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation|title=Our flag is now waving over Manila}}&lt;/ref&gt; امریکی افواج نے منیلا وچ ہسپانوی عہدےآں اُتے حملہ کيتا تے انہاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ جدو‏ں کہ ایہ منصوبہ فرضی جنگ تے سادہ ہتھیار ڈالنے دے لئی سی ، باغیاں نے اپنا اک آزاد حملہ کيتا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہسپانویاں دے نال محاذ آرائی ہوئی جس وچ کچھ امریکی فوجی مارے تے زخمی ہوئے۔   ہسپانویاں نے باقاعدہ طور تے منیلا نوں امریکی فوجاں دے حوالے کر دتا۔  اوہناں دے قبضے آلے شہر دے کجھ حصیاں چ باغی افواج ولوں کجھ لُٹ مار ہوئی۔  اگینالڈو نے شہر اُتے مشترکہ قبضے دا مطالبہ کيتا ،  اُتے امریکی کمانڈراں نے اگینالڈو نو‏‏ں منیلا تو‏ں اپنی افواج واپس لینے دے لئی دباؤ ڈالیا۔ 

12 اگست 1898ء نو‏‏ں ''نیویارک ٹائمز نے'' رپورٹ دتی کہ اس دوپہر نو‏‏ں واشنگٹن  وچ  امریک‏‏ا تے سپین دے وچکار اک امن پروٹوکول اُتے دستخط کیتے گئے سن جس تو‏ں دونے ملکاں دے درمیان دشمنی معطل ہوگئی سی۔ &lt;ref&gt;{{Citation|title=WAR SUSPENDED, PEACE ASSURED; President Proclaims a Cessation of Hostilities}}&lt;/ref&gt; پروٹوکول دا مکمل متن 5 نومبر تک عوامی نئيں کیتا گیا سی ، لیکن آرٹیکل III  وچ  ایہ لکھیا سی: &quot;امن معاہدے دے اختتام تک ، ریاستہائے متحدہ منیلا دے شہر ، خلیج تے بندرگاہ اُتے قبضہ تے قبضہ کرے گا ، جو فلپائن دے کنٹرول ، طرز عمل تے حکومت دا تعین کرے گا۔&quot;   اس معاہدے دے اختتام دے بعد ، امریکی صدر میککنلے نے سپین دے نال دشمنی معطل کرنے دا اعلان کيتا۔  جنرل میرٹ نو‏‏ں منیلا دے ہتھیار ڈالنے دے تن دن بعد 16 اگست نو‏‏ں 12 اگست دے امن پروٹوکول د‏‏ی خبر ملی۔  ایڈمرل ڈیوی تے جنرل میرٹ نو‏‏ں 17 اگست نو‏‏ں اک ٹیلی گرام دے ذریعہ مطلع کيتا گیا کہ ریاستہائے متحدہ دے صدر نے ہدایت کيتی اے کہ ریاستہائے متحدہ نو‏‏ں منیلا اُتے مکمل کنٹرول ہونا چاہیے ، جس  وچ  کوئی مشترکہ قبضہ جائز نئيں ہوئے۔  ہور مذاکرات دے بعد، باغی افواج 15 ستمبر نو شہر توں واپس چلے گئے۔ 

اس جنگ نے فلپائنی تے امریکی تعاون دے خاتمے نو‏‏ں نشان زد کيتا ، کیونجے فلپائنی افواج نو‏‏ں قبضہ شدہ شہر منیلا  وچ  داخل ہونے تو‏ں روکنے د‏‏ی امریکی کارروائی تو‏ں فلپائنیاں د‏‏ی طرف تو‏ں گہری ناراضگی سی۔ 

==== امریکی فوجی حکومت ====
منیلا تے قبضے دے دو دن مگروں 14 اگست 1898 نوں امریکہ نے فلپائن چ اک فوجی حکومت قائم کیتی جیدے چ جنرل ویزلی میرٹ فوجی گورنر دے طور تے کم کردا سی۔  فوجی حکمرانی (1898–1902) دے دوران، امریکی فوجی کمانڈر نے [[امریکی مسلح افواج]] دے کمانڈر ان چیف دے طور تے امریکی صدر دے اختیار دے تحت فلپائن تے حکومت کیتی۔ اک سول گورنر جنرل دی تقرری دے بعد، طریقہ کار تیار ہویا کہ جدوں ملک دے کجھ حصے پرامن ہو گئے تے امریکی کنٹرول دے تحت مضبوطی نال رکھے گئے، اس علاقے دی ذمہ داری شہریاں نوں منتقل کر دتی جائے گی۔

جنرل میرٹ دے بعد جنرل اوٹس نے فوجی گورنر بنیا، جہدے بعد جنرل میک آرتھر نے تخت نشین کیتا۔ میجر جنرل عدنا چافی آخری فوجی گورنر سی ۔ فوجی گورنر دا عہدہ جولائ‏ی 1902ء وچ ختم کر دتا گیا ، جس دے بعد سول گورنر جنرل فلپائن وچ واحد ایگزیکٹو اتھارٹی بن گیا۔  

فوجی حکومت دے تحت ، اک امریکی طرز دا اسکول نظام متعارف کرایا گیا ، جس  وچ  ابتدائی طور اُتے فوجیاں نو‏‏ں اساتذہ بنایا گیا سی ؛ سول تے فوجداری عدالتاں دوبارہ قائم کیتیاں گئیاں، جس چ اک سپریم کورٹ وی شامل سی; &lt;ref name=&quot;Otis1899&quot;&gt;{{Cite book|last=Otis|first=Elwell Stephen|title=Annual Report of the Major-General Commanding the Army|volume=2|chapter=Annual report of Maj. Gen. E.S. Otis, U.S.V., commanding Department of the Pacific and 8th Army Corps, military governor in the Philippine Islands|page=146|publisher=Government Printing Office|location=Washington, DC|year=1899}}&lt;/ref&gt; تے قصبےآں تے صوبےآں  وچ  مقامی حکومتاں قائم کيتیاں گئیاں ۔ پہلا مقامی الیکشن جنرل ہیرالڈ ڈبلیو لاٹن نے 7 مئی 1899 نوں بالیواگ، بولاکان چ کیتا سی۔ 

==== ہسپانوی امریکی جنگ دا خاتمہ ====
[[فائل:Felipe_Agoncillo.jpg|thumb| فلیپ اگونسیلو [[پیرس]] چ مذاکرات لئی فلپائنی نمائندہ سی جہدے نتیجے چ پیرس دا معاہدہ (1898) ہویا، جس نال [[ہسپانوی–امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ]] ختم ہو گئی۔ اوہنوں &quot; ''بقایا پہلا فلپائنی سفارتکار'' &quot; آکھیا جاندا اے۔]]
اگست 1898  وچ  امریکہ دے منیلا اُتے قبضہ کرنے دے بعد ، جزیرےآں  وچ  دوسری جگہاں اُتے ہسپانوی اتھارٹی مختصر طور اُتے برقرار رہی۔ باقی نوآبادیاتی انتظامیہ، گورنر جنرل ڈیاگو ڈی لاس ریوس دے تحت، ویسیاس چ واپس چلی گئی تے ایلویلو چ اک عارضی حکومت قائم کیتی، جہڑی حقیقت چ [[ہسپانوی شرق الہند|ہسپانوی ایسٹ انڈیز]] دا نواں دارالحکومت بن گئی۔  پانے چ ودھدی ہوئی انقلابی تحریک دے باوجود، ایلویلو سپین دے نال وفادار رہیا، جس دی وڈی وجہ اس دے مضبوط معاشی تعلقات تے سپین دے نال وفاداری سی۔  

اس دوران پیرس وچ سپین تے امریکا دے درمیان امن مذاکرات جاری سن ۔ امریکی امن کمیشن نو‏‏ں ابتدائی ہدایات صرف [[لوزون]] تے [[گوام|گوام نو]] ‏‏ں اسٹریٹجک اڈاں دے طور اُتے تلاش کرنا سی ،  لیکن صدر [[ولیم میک کنلے|ولیم میککنلے نے]] بعد وچ کمیشن نو‏‏ں پورے فلپائنی جزیرہ نما دا مطالبہ کرنے د‏‏ی ہدایت کيتی۔  پیرس دے معاہدے دے نتیجے چ، 10 دسمبر 1898 نوں دستخط کیتے گئے، باقاعدہ طور تے ہسپانوی امریکی جنگ ختم کر دتی تے 20 ڈالر دے بدلے فلپائن نوں امریکہ دے حوالے کرن دی فراہمی کیتی۔&amp;nbsp;دس لاکھ۔  &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MD8OAAAAIAAJ&amp;pg=PA170|title=The Rescue of Cuba: An Episode in the Growth of Free Government|publisher=Silver, Burdett}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AD0B560nGVIC&amp;pg=PA83|title=Desertion and the American Soldier, 1776–2006|publisher=Algora Publishing}}&lt;/ref&gt; اس گل نو بعد چ 1900 دے واشنگٹن دے معاہدے نال واضح کیتا گیا، جس چ پیرس دے معاہدے چ بیان کردہ حدود توں باہر ہور ہسپانوی زیر قبضہ جزیرے شامل سن۔ 

معاہدے اُتے دستخط ہونے دے بعد وی ، ویسیاس  وچ  ہسپانوی کنٹرول مختصر طور اُتے جاری رہیا۔ دسمبر 1898 نوں، ڈی لاس ریوس نے جنرل مارٹن ڈیلگاڈو دی اگوائی چ فلپائنی انقلابی افواج دے حوالے کر دتا، جس نال فلپائن چ ہسپانوی حکومت دا آخری خاتمہ ہویا۔  &lt;ref&gt;{{حوالہ رسالہ|last=Yap|first=Tara|title=Full independence realized after Spanish general's surrender in Iloilo}}&lt;/ref&gt;

دسمبر 1898 نوں، صدر میککنلے نے نویں حاصل کیتے گئے فلپائن دے حوالے نال امریکی پالیسی دا خاکہ پیش کردے ہوئے، خیر خواہ ضم کرن دی پالیسی دا اعلان کیتا۔ 4 جنوری 1899 نو‏‏ں منیلا  وچ  اعلان کيتا گیا ، اس نے اعلان کيتا کہ جزیرے امریکی خود مختاری دے تحت آئے گا ، جس  وچ  امریکی افواج نو‏‏ں فلپائنی عوام نو‏‏ں دشمن د‏‏ی بجائے دوست سمجھنے د‏‏ی ہدایت کيتی گئی۔ &lt;ref&gt;{{Citation|title=McKinley's Benevolent Assimilation Proclamation}}&lt;/ref&gt;

=== پہلی فلپائن جمہوریہ ===
[[فائل:PhilippineRevolutionMapDuringTheInaugurationOfTheMalolosConstitution.png|thumb| پہلی فلپائن جمہوریہ دے افتتاح دے دوران فلپائن دا نقشہ۔]]
جون تے 10 ستمبر دے درمیان انقلابی حکومت دے ذریعہ انتخابات منعقد کیتے گئے سن ، جس دے نتیجے  وچ  مالولوس کانگریس دے ناں تو ں جانی جانے والی مقننہ د ی نشست ہوئی۔  ایہ اس فرمان دی سفارشات دے بعد ہویا جس نے انقلابی حکومت قائم کیتی سی، تے کانگریسو ریوولوشناریو (انقلابی کانگریس) 15 ستمبر نو مالولوس، بولاکان دے باراسوین چرچ  وچ  جمع ہوئی  : 469 کانگریس دے سارے نمائندے ایلوسریٹو طبقے دے سن۔ مابینی نے آئینی اسمبلی دے مطالبے تے اعتراض کیتا؛ جدوں اوہ کامیاب نہ ہویا تاں اس نے اپنا اک آئین تیار کیتا، جو وی ناکام رہا۔ اک مثالی وکیل، فلیپ کالڈرون وائی روکا دا مسودہ پیش کیتا گیا، تے ایہ اوہ فریم ورک بن گیا جس تے اسمبلی نے پہلا آئین، مالولوس آئین تیار کیتا۔ نومبر نوں، اسمبلی، جہنوں ہن مالولوس کانگریس آکھیا جاندا اے، نے مسودہ ختم کیتا۔ تاہم، اگینالڈو، جس نے ہمیشہ مابینی نو اعلیٰ عزت دتی تے اس دے زیادہ تر مشورے تے عمل کیتا، جدوں بعد چ اعتراض کیتا تے اس نے مسودے تے دستخط کرن توں انکار کر دتا۔ 21 جنوری 1899 نو‏‏ں ، مابینی د‏‏ی دلیلاں دے مطابق کچھ ترمیماں دے بعد ، آئین نو ‏‏ں بالآخر کانگریس نے منظور کيتا تے اگینالڈو نے اس اُتے دستخط کیتے۔ دو دن بعد ، فلپائن جمہوریہ (جسنو‏ں پہلی جمہوریہ تے مالولوس جمہوریہ وی کہیا جاندا اے ) مالولوس  وچ  قائم کيتا گیا جس دا صدر ایمیلیو اگینالڈو سی۔ &lt;ref name=&quot;Foreman&quot; /&gt; : 486 اس دے حتمی آئین  وچ  اک آرٹیکل شامل اے جو بنیادی طور اُتے صدر نو‏‏ں فرمان دے ذریعہ حکومت کرنے دا اختیار دیندا اے ، &quot;جبکہ ملک نو‏‏ں اپنی آزادی دے لئی لڑنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔&quot;  دو دن بعد ، فلپائن جمہوریہ (جسنو‏ں پہلی جمہوریہ تے مالولوس جمہوریہ وی کہیا جاندا اے ) مالولوس  وچ  قائم کيتا گیا جس دا صدر ایمیلیو اگینالڈو سی۔ &lt;ref name=&quot;Foreman&quot; /&gt; : 486 

4 فروری نو‏‏ں ، قیام د‏‏ی تقریبات دے دو ہفتےآں تو‏ں وی کم عرصے بعد ، فلپائنی تے امریکی افواج دے وچکار منیلا د‏‏ی 1899 د‏‏ی جنگ شروع ہوگئی۔ لڑائی تیزی نال ودھدی گئی، انقلاب دے تسلسل توں فلپائن-امریکی جنگ  وچ  ترقی کردی گئی۔ اگینالڈو نے امریکی کمانڈر، جنرل اوٹس دے کول لڑائی دے خاتمے دی اپیل کرن لئی اک ایلچی گھلیا، پر اوٹس نے اسنوں ردّ کر دتا، اتے اصرار کیتا کہ &quot;لڑائی، شروع ہون دے بعد، گھور انت تکّ جانا چاہیدا اے۔&quot; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A National Weekly Journal of Politics ..., Volumes 30-31|publisher=The American|url=https://books.google.com/books?id=WCz9OL0aY_sC}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Benevolent Assimilation: The American Conquest of the Philippines, 1899–1903|year=1982|url=https://archive.org/details/benevolentassimi0000mill|publisher=Yale University Press}} &lt;/ref&gt; 2 جون نو‏‏ں ، فلپائن جمہوریہ د‏‏ی گورننگ کونسل نے اک اعلان  وچ  اعلان کيتا کہ اس نے امریکیاں دے خلاف &quot;جنگ جاری رکھنے دا نتیجہ اخذ کيتا ا‏‏ے۔&quot;  لڑائی تیزی نال فلپائن تے امریکی جنگ  وچ  ودھ گئی۔

==== فلپائن تے امریکی جنگ ====
4 فروری 1899 نو‏‏ں ، فلپائنی تے امریکی افواج دے درمیان دشمنی اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں فلپائنی تے امریکی لائناں دے درمیان گشت کرنے والے اک امریکی سنتری نے اک فلپائنی فوجی نو‏‏ں گولی مار دتی۔ فلپائنی افواج نے فائرنگ دا جواب دتا، اس طرح منیلا لئی دوجی لڑائی شروع ہو گئی۔ اگینالڈو نے اپنے عملے دے اک رینکنگ رکن نو امریکی فوجی کمانڈر ایل ویل اوٹس دے کول گھلیا، اس سنیہے دے نال کہ فائرنگ اس دے احکامات دے خلاف سی۔ اگینالڈو دے مطابق، اوٹس نے جواب دتا، &quot;لڑائی، شروع ہون دے بعد، اس نوں گھور انت تک جانا چاہیدا اے۔&quot;  فلپائن نے 2 جون 1899 نوں امریکہ دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا، جس چ پہلی فلپائن جمہوریہ دی کانگریس دے صدر پیڈرو پیٹرنو نے جنگ دا اعلان جاری کیتا۔ &lt;ref name=&quot;WarProclamation&quot; /&gt;

چونکہ پہلی فلپائن جمہوریہ نو کدی وی [[خود مختار ریاست]] دے طور تے تسلیم نئیں کیتا گیا سی، تے ریاستہائے متحدہ نے کدی وی باقاعدہ طور تے جنگ دا اعلان نئیں کیتا سی، اس لی تنازعہ کسی معاہدے دے ذریعے ختم نئیں ہویا سی۔ جولائی 1902 نوں، امریکہ دے وزیر جنگ نے ٹیلی گراف کیتا کہ جدوں توں امریکہ دے خلاف بغاوت ختم ہو چکی اے تے فلپائن دے جزیرہ نما دے زیادہ تر حصے چ صوبائی سول حکومتاں قائم ہو چکیاں نیں، فوجی گورنر دا عہدہ ختم کر دتا گیا اے۔ {{Sfn|Worcester|1914}} 4 جولائی نوں، [[تھیوڈور روزویلٹ]] ، جہڑا ولیم میککنلے دے قتل دے بعد امریکی صدارت چ کامیاب ہویا سی، نے تنازعہ چ حصہ لین آلیاں لئی معافی دا اعلان کیتا۔ {{Sfn|Worcester|1914}} &lt;ref name=&quot;NYT19020704&quot; /&gt; اپریل 2002 نوں، فلپائن دی صدر گلوریا میکاپاگل ارویو نے اعلان کیتا کہ فلپائن-امریکی جنگ 16 اپریل 1902 نوں جنرل میگوئل مالور دے ہتھیار سٹن نال ختم ہو گئی سی،  تے اس تاریخ دی صد سالہ سالگرہ نوں قومی کم کرن دی چھٹی دے طور تے اعلان کیتا تے اعلان وچ غیر کم کرن آلی چھٹی دے طور تے بٹانگاس تے بٹانگاس ، لیپا تے تناؤان دے شہراں چ۔ 

== انقلاب دا خاتمہ ==
انقلاب بنیادی طور تے 23 مارچ 1901 نوں امریکی افواج ولوں ایمیلیو اگینالڈو دی گرفتاری دے نال ختم ہویا، حالانکہ کجھ علاقیاں چ کجھ عرصے تک لڑائی جاری رہی۔ اگینالڈو نے یکم اپریل نوں امریکہ نال وفاداری دا اعلان کیتا تے 19 اپریل نوں اک اعلان جاری کیتا جس وچ تسلیم کیتا گیا کہ زیادہ تر فلپائنی لوکاں نے امریکہ دے آسے پاسے متحد ہو گئے نیں، &quot;امن دے حق وچ بلاشبہ&quot; اعلان کیتا، تے آکھیا، &quot;دشمنی دا مکمل خاتمہ تے پائیدار امن نہ صرف مطلوبہ اے، بلکہ فلپائن دے جزیرے دی فلاح و بہبود لئی بالکل ضروری اے۔&quot;  امریکی صدر نے 4 جولائ‏ی نو‏‏ں اس دا جواب دیندے ہوئے فلپائن دے جزیرہ نما دے تمام افراد نو‏‏ں مکمل تے مکمل معافی تے معافی دا اعلان کیتا جنہاں نے فلپائن اُتے امریکی خود مختاری دے خلاف بغاوت وچ حصہ لیا ا‏‏ے۔ 

== موتاں دی گنتی ==
جنگ دے باہمی تعلقات دے منصوبے دا اندازہ اے کہ دوناں فریقین نے 2000 توں ودھ جنگی موتاں دا سامنا کیتا جد کہ بیماریاں دی وجہ توں بہت سارے لوکاں نوں نقصان پہنچیا۔ &lt;ref name=&quot;cloudfelter2015&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kNzCDgAAQBAJ|title=Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492-2015, 4th ed.}}&lt;/ref&gt;

== ایہہ وی ویکھو ==

* [[امریکی سامراج]]
* [[پاسونگ تامو دی لڑائی]]
* [[بورژوا انقلاب]]
* [[فلپائن دی تریخ (1521–1898)]]
* [[فلپائن دی تریخ|فلپائن دی تریخ]]
* [[فرانسیسی انقلاب دا اثر و رسوخ]]
* [[فلپائنی انقلاب دے ہتھیاراں دی فہرست]]
* [[مورو بغاوت]]
* [[نیگروس انقلاب]]
* [[سپین دے خلاف فلپائنی بغاوت]]
* [[وفاقی ریاست ویسایا]]
* [[جمہوریہ زامبوانگا]]
* [[فلپائنی انقلاب دی ٹائم لائن]]
* [[آزادی دیاں ہسپانوی امریکی جنگاں]]

== نوٹ ==
{{حوالے}}

== حوالے ==

* {{Citation|title=History of the Filipino People}}
* {{Citation|title=True Version of the Philippine Revolution}}
* {{Citation|title=True Version of the Philippine Revolution}}
* {{Citation|title=A Second Look at America}}
* {{Citation|title=Recalling the Revolution}}
* {{Citation|title=The katipunan and the revolution: memoirs of a general: with the original Tagalog text}}, Translated by Paula Carolina S. Malay
* {{Citation|title=[[Under Three Flags: Anarchism and the Anti-Colonial Imagination]]}}
* {{Citation|title=The 1900s : American popular culture through history}}
* {{Citation|title=Neocolonialism American Style, 1960–2000}}
* {{Citation|title=The War of 1898, and U.S. interventions, 1898–1934: an encyclopedia}}
* {{Citation|title=The Philippine Islands, 1493–1898}}
* {{Citation|title=A Visit to the Philippine Islands}}
* {{Citation|title=The Philippines: A Past Revisited}}
* {{Citation|title=Las Islas Filipinas en 1882}}
* {{Citation|title=Crimes Against Humanity: A Shocking History of U.s. Crimes Since 1776}}
* {{Citation|title=Memoria sobre el comercio y navegacion de las islas Filipinas}}
* {{Citation|title=The Philippines: To the End of the Commission Government, a Study in Tropical Democracy}}
* Escalante, Rene. &quot;Collapse of the Malolos Republic.&quot; ''Philippine Studies'' 46#4 (1998), pp.&amp;nbsp;452–76. [http://www.jstor.org/stable/42634284 online] blames Aguinaldo's incompetence for loss of public support and collapse of his regime.
* {{Citation|title=The Philippine Islands: A Political, Geographical, Ethnographical, Social, and Commercial History of the Philippine Archipelago}}
* {{Citation|title=The Philippines After The Revolution 1898–1945}}
* {{Citation|title=Kasaysayan: The History of the Filipino People}}
* {{Citation|title=The laws of the first Philippine Republic (the laws of Malolos) 1898–1899}} (English translation by Sulpicio Guevara)
* {{Citation|title=Philippine History}}
* {{Citation|title=The Story of the Philippines and Our New Possessions, Including the Ladrones, Hawaii, Cuba and Porto Rico}}
* {{Citation|title=[[Weidmannsche Buchhandlung]]}}. An English translation under the title ''Travels in the Philippines'' was printed in London, 1875, by [[Chapman and Hall]].
* {{Citation|title=The Development of Philippine Politics}}
* {{Citation|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor, Volume 1}}
* {{Citation|title=In Our Image}}
* {{Citation|title=Philippine history and government}}
* {{Cite book|title=Daily Lives of Civilians in Wartime Asia: From the Taiping Rebellion to the Vietnam War|url=https://books.google.com/books?id=qmSnTIAPnoUC}}
* {{Citation|title=The Philippine Revolution}}, Translated by Leon Ma. Guerrero.
* {{Citation|title=Benevolent Assimilation: The American Conquest of the Philippines, 1899–1903}}
* {{Citation|title=Historia general de Filipinas}}
* {{Citation|title=Saving Christianity from empire}}
* Padilla Angulo, Fernando J. (2023). [https://books.google.com/books?id=Jd6ZEAAAQBAJ Volunteers of the Empire. War, Identity, and Spanish Imperialism, 1855-1898]. London: Bloomsbury Academic.
* {{Citation|title=Commercial Progress in the Philippine Islands}}
* {{Citation|title=The Philippine revolution of 1896: ordinary lives in extraordinary times}}
* {{Citation|title=Agosto 29-30, 1896: ang pagsalakay ni Bonifacio sa Maynila}}
* {{Citation|title=Philippines: A Country Study}}
* {{Citation|title=The Filipino Moving Onward 5}}
* {{Citation|title=The Making of a Nation: Essays on Nineteenth-century Filipino Nationalism}}
* {{Citation|title=A history of the Spanish–American War of 1898}}
* {{Citation|title=The war with Spain in 1898}}
* {{Citation|title=Little brown brother: how the United States purchased and pacified the Philippine Islands at the century's turn}}(Introduction, ''Decolonizing the History of the Philippine–American War'', by Paul A. Kramer dated December 8, 2005)
* {{Citation|title=The Philippines: Past and Present (vol. 1 of 2)}}
* {{Citation|title=La España del siglo XIX}}
* {{Citation|title=The Philippine Revolution}}
* {{Citation|title=Philippine Political and Cultural History: The Philippines Since the British Invasion}}
* {{Citation|title=The Philippines: A Unique Nation}}

== باہرلے جوڑ ==

* (20 لنک کیتے گئے ویب صفحیاں چوں صفحہ 1)
* 
* [https://web.archive.org/web/20081218193816/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/download/csipubs/coats/Coats_part_1.pdf حصہ 1] (باب I–IV)، [https://web.archive.org/web/20070704025658/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/download/csipubs/coats/Coats_part_2.pdf حصہ 2] (باب V–VIII)۔
* [http://www.univie.ac.at/Voelkerkunde/apsis/aufi/history/mabini2.htm فلپائن دا انقلاب] اپولیناریو مابینی
* [http://www.msc.edu.ph/centennial/kalayaan.html سینٹینل سائٹ: دی کاٹیپون]
* [https://web.archive.org/web/20070607092757/http://www.geocities.com/lkilat/ لیون کلات نے] سیبو چ انقلاب دا احاطہ کیتا (26 اکتوبر 2009 نوں [https://web.archive.org/web/20091026192428/http://geocities.com/lkilat/ اصل] توں آرکائیو کیتا گیا)
* [https://web.archive.org/web/20071013134717/http://philnewscentral.com/cgi-bin/redirect.cgi?url=philrev.html انقلاب تے اک ہور سائٹ] (13 اکتوبر 2007 نوں [http://www.philnewscentral.com/cgi-bin/redirect.cgi?url=philrev.html اصل] توں آرکائیو کیتی گئی)
[[گٹھ:فلپائن دی عسکری تریخ]]
[[گٹھ:فلپائن دی تریخ]]</text>
      <sha1>pcj7551zr2zb6mtozo8o7apyh9ed3gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایشیا وچ استعمار خاتمہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149690</id>
    <revision>
      <id>711903</id>
      <parentid>711103</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28598</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for  (20260924)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>711903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90657" sha1="kta0hi38m3m6tdgj2ucw7jalqv1eda0" xml:space="preserve">{{معلومات-شہر}}'''ایشیا دی ڈیکالونائزیشن''' [[ایشیا]] چ [[وکھ واد|آزادی دی تحریکاں]] دی بتدریج ترقی سی، جہڑی 2002 چ انڈونیشیا توں جمہوری جمہوریہ تیمور لیسٹے دی آزادی دے نال ختم ہوئی۔ اس نے بالآخر غیر ملکی طاقتاں دے پِچھے ہٹنے تے خطے وچ متعدد قومی ریاستاں د‏‏ی تشکیل دا باعث بنی۔

== پچھوکڑ ==
17ویں صدی چ سپین تے پرتگال دے زوال نے دوجیاں یورپی طاقتاں یعنی نیدرلینڈز ، فرانس تے انگلینڈ لئی راہ ہموار کر دتی ۔ [[پرتگیزی سلطنت|پرتگالی سلطنت]] اپنیاں تن کالونیاں، [[پرتگیزی ہند|پرتگالی ہندوستان]] ، مکاؤ تے [[پرتگیزی تیمور|تیمور نوں]] چھڈ کے ساریاں چ اثر و رسوخ کھو دیوے گی۔

ویں صدی دے اخیر تک، ڈچاں نے پرانے پرتگالی کالونیاں دے بوہت سارے حصےآں تے قبضہ کر لیا سی، تے موجودہ انڈونیشیا وچ اک مضبوط موجودگی قائم کر لئی سی، جس وچ [[آچے]] ، بینٹم ، [[ماکاسار|مکاسر]] تے [[جکارتا|جکارتہ]] وچ کالونیاں سن۔ ڈچاں دے [[تھائی لینڈ|سیام]] ، جاپان ، چین تے [[بنگال]] دے نال وی تجارتی رابطے سن ۔

انگریزاں نے 17ویں صدی دے شروع توں ای ایشیا چ اپنے مفادات لئی پرتگالی، ہسپانوی تے ڈچاں نال مقابلہ کیتا سی تے 19ویں صدی دے وسط تک ہندوستان دے بوہت سارے حصے ( [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی]] دے ذریعے)، اس دے نال نال [[میانمار|برما]] ، [[سری لنکا|سیلون]] ، [[بریٹیش ملایا|ملایا]] تے [[سنگاپور]] تے قبضہ کر چکے سن۔ [[جنگ آزادی 1857ء|1857 دی ہندوستانی بغاوت]] دے بعد، [[ملکہ وکٹوریا|ملکہ وکٹوریہ نو]] ہندوستان دی مہارانی قرار دتا گیا، اس طرح برصغیر تے برطانوی حکومت نو پکا کیتا۔ ایشیا وچ آخری برطانوی حصول ہانگ کانگ دے نیو ٹیریٹریز سی ، جسنو‏ں 1897 وچ [[چنگ سلطنت|چنگ]] شہنشاہ تو‏ں لیز اُتے دتا گیا سی ، جس تو‏ں اصل وچ 1842 وچ [[معاہدہ نانکنگ|نانکنگ دے معاہدے]] وچ دتی گئی برطانوی کالونی نو‏‏ں ودھایا گیا سی۔

فرانسیسیاں نو‏‏ں 17 ويں صدی وچ انگریزاں دے خلاف شکست دے بعد ہندوستان وچ بہت کم کامیابی ملی ، حالانکہ انہاں نے نوآبادیات‏ی دور تک ہندوستان دے مشرقی ساحل (جیسے پانڈیچری تے مہار ) اُتے قبضے برقرار رکھے۔ فرانسیسیاں نے 1862 وچ ہند چینی (→ [[فرانسیسی ہند چینی]] ) وچ اپنی سب تو‏ں زیادہ منافع بخش تے کافی کالونی قائم کيتی ، آخر کار 1887 تک [[ویتنام]] ، [[لاؤس]] تے [[کمپوچیا|کمبوڈیا]] دے موجودہ علاقےآں اُتے قبضہ کرلیا۔

جاپان دی پہلی نوآبادی جزیرہ تائیوان سی ، جس تے 1874 چ قبضہ کیتا گیا سی تے 1894 چ [[چنگ سلطنت|چنگ]] شہنشاہ نے سرکاری طور تے اس نوں سونپ دتا سی ۔ جپان نے 1910 وچ کوریا دے الحاق دے نال اپنی ابتدائی سامراج نو‏‏ں جاری رکھیا۔

امریکہ 1898 وچ [[ہسپانوی–امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ]] دے دوران اس خطے وچ داخل ہويا ، دارالحکومت وچ فرضی جنگ تے بعد وچ 1898 دے پیرس دے معاہدے دے ذریعے سپین تو ں فلپائن دے باضابطہ حصول دے بعد [[فلپائن|فلپائن نو]] ں اپنی واحد کالونی دے طور اُتے لے لیا۔

== 17ویں صدی توں لے کے دوجی جنگ عظیم دے خاتمے تک ایشیائی نوآبادیات ==
درج ذیل فہرست 1945 وچ [[دوجی وڈی لڑائی|دوسری جنگ عظیم]] دے خاتمے دے بعد نوآبادیات ی طاقتاں، انہاں دے نوآبادیات ی یا انتظامی ملکیتاں تے ڈیکولونائزیشن د ی تاریخ دکھاندی ا ے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/dppa/decolonization/en/history/former-trust-and-nsgts|title=List of former Trust and Non-Self-Governing Territories &amp;#124; the United Nations and Decolonization|access-date=19 November 2019|archive-date=9 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191109124210/https://www.un.org/dppa/decolonization/en/history/former-trust-and-nsgts|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{Div col}}
*{{flagdeco|China|1889}}/{{flagdeco|China|1912}}/{{flagdeco|China|1928}}/{{flag|China}}:
**''{{flag|Tibet}} (1912)''
**{{flagdeco|ROC}} ''[[Chinese Soviet Republic|Jiangxi Soviet]]'' (1931)
**{{flagdeco|ROC}} ''[[Fujian People's Government|Fujian]]'' (1933)
**{{flagcountry|Mongolian People's Republic}} (1924/1946)
**{{PRC}} (1949)
&lt;!--See Taiwan section--&gt;
*{{flag|France}}:
**{{flagicon|Vietnam|1945}} [[Empire of Vietnam]] (1945)
**{{flagicon|North Vietnam}} [[Democratic Republic of Vietnam]] ([[Declaration of independence of the Democratic Republic of Vietnam|1945]]/[[1954 Geneva Conference|1954]])
**{{flagicon|South Vietnam}} [[State of Vietnam]] ([[Élysée Accords|1949]]/[[Matignon Treaty|1954]])
**{{flagdeco|Cambodia}} [[Cambodia (1953–1970)|Cambodia]] ([[Independence Day of Cambodia|1953]])
**{{flagcountry|Kingdom of Laos}} (1953)
**{{flag|Lebanon|1943}} (1946)
**{{flag|Syria|1932}} (1946)
**{{flagdeco|India}} ''[[French India]]'' (1954)
*{{flag|Indonesia}}
**{{flag|East Timor}} (1999/2002)
*{{flag|Japan}}:
**{{flagdeco|China|1928}} ''Manchuria ([[Manchukuo]]), Northern China'' (1945/1946)
**{{flag|Second Philippine Republic|Philippines}} (1945/1946)
**{{flagcountry|Union of Burma}} (1945/1948)
**{{flag|North Korea|1948}} (1945/1948)
**{{flag|South Korea|1948}} (1945/1948)
**{{flagdeco|ROC}} [[Taiwan (Republic of China province)|Taiwan and Penghu]] (1945/1952)
*{{flag|Malaysia}}
**{{flag|Singapore}} (1965)
*{{flag|Netherlands}}:
**{{flagdeco|Taiwan}} [[Dutch Formosa]] (1662/1668)
**{{flagdeco|Malaysia}} [[Dutch Malacca]] (1795/1825)
**{{flag|Indonesia}} (1945/1949)
**{{flagdeco|United Nations}} ''[[Dutch New Guinea]]'' (1962)
*{{flag|Pakistan}}:
**{{flag|Bangladesh}} (1971)
*{{flag|Portugal}}:
**{{flagdeco|India}} ''[[Portuguese India]]'' (1961)
**{{flag|East Timor}} (1975/2002)
**''{{flag|Macau}}'' (1999)
*{{flag|Soviet Union}} ({{flag|Russian Empire}} prior to 1917/1922)
**{{flagcountry|Mongolian People's Republic}} (1924)
**{{flagdeco|China|1928}} ''Manchuria ([[Manchukuo]]), Northern China'' (1946)
**{{flag|North Korea|1948}} (1948)
**{{flag|Kyrgyzstan|1991}} (1991)
**{{flag|Uzbekistan}} (1991)
**{{flag|Tajikistan|1991}} (1991)
**{{flag|Turkmenistan|1991}} (1991)
**{{flag|Kazakhstan|1991}} (1991)
*{{flag|Spain}}:
**{{flagdeco|Taiwan}} [[Spanish Formosa]] (1642)
**{{flag|Revolutionary Government of the Philippines}} (1898)
*{{flag|Turkey}}
**{{flagcountry|Mutawakkilite Kingdom of Yemen}} (later became the {{flag|North Yemen}} in 1962) (1918)
*{{flag|United Kingdom}}:
**{{flagcountry|Emirate of Afghanistan}} (1919)
**{{flag|Bangladesh}} (1947) (1971)
**{{flagcountry|Kingdom of Egypt}} (1922)
**{{flagicon|Nepal|1856}} [[Kingdom of Nepal|Nepal]] (1923)
**{{flagcountry|Kingdom of Iraq}} (1932)
**{{flag|Jordan}} (1946)
**{{flagcountry|Dominion of Pakistan}} (1947)
**{{flagcountry|Dominion of India}} (1947)
**{{flagcountry|Union of Burma}} (1948)
**{{flagcountry|Dominion of Ceylon}} (1948)
**{{flag|Israel}} (1948)
**{{flag|Malaya}} (1957)
**{{flag|Cyprus|1960}} (1960)
**{{flag|Kuwait}} (1961)
**{{flagdeco|Sabah|1963}} ''[[Sabah|Sabah (North Borneo)]]'' (1963)
**{{flagdeco|Sarawak|1963}} ''[[Sarawak]]'' (1963)
**{{flag|Maldives}} (1965)
**{{flag|Singapore}} (1965)
**{{flag|South Yemen}} (1967)
**{{flag|Oman|1970}} (1970)
**{{flag|Bahrain|1972}} (1971)
**{{flag|Qatar}} (1971)
**{{flag|United Arab Emirates}} (1971)
**{{flag|Brunei}} (1984)
**''{{flag|Hong Kong}}'' (1997)
*{{flag|United States}}:
**{{flagcountry|Third Philippine Republic}} (1946)
**{{flag country|First Republic of Korea}} (1948)
**{{flag|Marshall Islands|(1986)
**}}{{flag|Federated States of Micronesia}}(1986)
**{{flag|Palau}}(1994){{flag|}}{{Div col end}}

 
== انفرادی ملک ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot; width=&quot;&quot;
! width=&quot;130&quot; |Country
! width=&quot;100&quot; |Date of acquisition of sovereignty
! class=&quot;unsortable&quot; |Acquisition of sovereignty
|-
|'''{{Flagicon|Islamic Republic of Afghanistan}}/{{جھنڈا|Afghanistan}}'''
|1919
|[[1919 دا اینگلو افغان معاہدہ|Treaty of Rawalpindi]] ends British control of foreign policy
|-
|'''{{جھنڈا|Bahrain}}'''
|15 August 1971
|End of treaties with the [[برطانیا|United Kingdom]]
|-
|'''{{جھنڈا|Bangladesh}}'''
|26 March 1971
|Independence from Pakistan declared
|-
|-
|'''{{جھنڈا|Bhutan}}'''
|1885
|Ugyen Wangchuck ends a period of civil war and unites Bhutan
|-
|'''{{جھنڈا|Brunei}}'''
|1 January 1984
|Brunei regains its independence after an agreement with the British on 4 January 1979
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Cambodia}}'''
|9 September 1953
|[[فرانس|France]] grants Cambodia independence
|-
|26 September 1989
|Becomes free from Vietnamese occupation; it gets back its name instead of the People's Republic of Kampuchea
|-
|''' [[تائیوان|Taiwan]]'''
|1 January 1912
|On the first day of January 1912 The [[جمہوریہ چین (1912–1949)|Republic of China]] unilaterally declared their independence.
|-
|''' [[چین|China]]'''
|7 December 1949
|On the 1st of October 1949 the Chinese Communist Party wins against the Kuomintang which then retreats to the island of Taiwan.
|-
|'''{{جھنڈا|India}}'''
|15 August 1947
|Independence from the [[سلطنت برطانیا|British Empire]]
|-
|'''{{جھنڈا|Indonesia}}'''
|27 December 1949
|Independence from the [[مملکت نیدرلینڈز|Kingdom of the Netherlands]] following their unilateral Proclamation of Indonesian Independence on 17 August 1945 and subsequent Dutch–Indonesian Round Table Conference in [[ہیگ|The Hague]].
|-
|'''{{جھنڈا|Iran}}'''
|609 BC
|After the fall of Assyria between 616 BC and 609 BC, a unified Median state was formed, which together with Babylonia, Lydia, and ancient Egypt became one of the four major powers of the ancient Near East.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Iraq}}'''
|762
|The [[خلافت عباسیہ|Abbasid Caliphate]] built the city of [[بغداد|Baghdad]] along the Tigris in the 8th century as its capital, and the city became the leading metropolis of the [[عرب جگت|Arab]] and [[عالم اسلام|Muslim world]] for five centuries
|-
|3 October 1932
|[[مملکت عراق|Kingdom of Iraq]]
|-
|'''{{جھنڈا|Israel}}'''
|14 May 1948
|Upon the end of the [[مینیڈیٹری فلسطین|British Mandate]], Jews [[اسرائیلی اعلان آزادی|declared independence]], forming the [[اسرائیل|State of Israel]];  the remainder of Palestine came under control of Egypt ([[غزہ دی پٹی|Gaza Strip]]) and [[اردن|Transjordan]] ([[مغربی کنارا|West Bank]])
|-
|'''{{جھنڈا|Japan}}'''
|[[چوتھی صدی|4th century CE]]
|During the subsequent Kofun period, most of Japan gradually unified under a single kingdom
|-
|'''{{جھنڈا|Jordan}}'''
|25 May 1946
|End of the British Mandate
|-
|'''{{جھنڈا|Kuwait}}'''
|1752
|Establishment of the Sheikhdom of Kuwait
|-
|'''{{جھنڈا|Kyrgyzstan}}'''
|31 August 1991
|Independence from the Soviet Union
|-
|'''{{جھنڈا|Laos}}'''
|22 October 1953
|Independence from France
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Lebanon}}'''
|26 November 1941
|Independence from France declared
|-
|22 November 1943
|Independence from France recognised
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Malaysia}}'''
|31 August 1957
|Malayan independence from the United Kingdom was declared in Dataran Merdeka (Independence Square)
|-
|16 September 1963
|[[ملایشیا|Malaysia]] was formed by the federation of North Borneo, Sarawak and [[سنگاپور|Singapore]] with the existing States of the [[وفاق ملایا|Federation of Malaya]].
|-
|'''{{جھنڈا|Maldives}}'''
|26 July 1965
|Independence from the United Kingdom
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Mongolia}}'''
|1206
|[[منگول سلطنت|Mongol Empire]] formed
|-
|29 December 1911
|Proclamation of Mongolian independence from [[مانچو|Manchu's]] [[چنگ سلطنت|Qing dynasty]]
|-
|'''{{جھنڈا|Myanmar}}'''
|4 January 1948
|Myanmar (Burma) declares independence from the [[سلطنت برطانیا|British Empire]]
|-
|'''{{جھنڈا|Nepal}}'''
|25 September 1768
|Nepali unification
|-
|'''{{جھنڈا|Oman}}'''
|26 January 1650
|Expulsion of the Portuguese Army from Oman
|-
|'''{{جھنڈا|Pakistan}}'''
|14 August 1947
|Independence from [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]] in [[ہندستان دی ونڈ|the Partition]]
|-
|Palestine
|15 November 1988
|[[فلسطین دی آزادی دا اعلان|Palestinian Declaration of Independence]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Philippines
|12 June 1898
|The evolving revolutionary movement in Philippine revolutionaries declared independence from the [[سلطنت ہسپانیہ|Spanish Empire]] but sovereignty remained with Spain, which ceded the country to the United States.
|-
|4 July 1946
|The United States recognises independence under the provisions of the Treaty of Manila (1946). The 1935 Constitution remained in effect until 1973, when the Marcos regime promulgated a newer one, replaced in turn by the present 1987 Constitution.
|-
|'''{{جھنڈا|Qatar}}'''
|18 December 1878
|Independence from the Ottoman Empire
|-
|'''{{جھنڈا|Saudi Arabia}}'''
|1744
|Establishment of the First Saudi State
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Singapore}}'''
|3 June 1959
|Self-government under the United Kingdom
|-
|9 August 1965
|[[ملایشیا|Malaysia]] unilaterally expels Singapore from the federation of Malaysian states, creating an independent Singaporean state
|-
|'''{{جھنڈا|Sri Lanka}}'''
|4 February 1948
|Independence from the United Kingdom
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Syria}}'''
|17 April 1946
|End of the [[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|French Mandate]]
|-
|28 September 1961
|End of the [[اکٹھا عرب لوکراج|United Arab Republic]]
|-
|'''{{جھنڈا|Tajikistan}}'''
|9 September 1991
|Independence from the Soviet Union
|-
|'''{{جھنڈا|Thailand}}'''
|6 November 1767
|[[تاکسین|King Taksin the Great]] reunifies Thailand, establishing a [[مملکت تھون بوری|new kingdom]] and repelling Burmese invasions
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Timor-Leste}}'''
|28 November 1975
|East Timor declares its independence but was occupied by Indonesia
|-
|20 May 2002
|Independence was recognised by the international community following the [[اقوام متحدہ|UN]]-sponsored act of self-determination of 1999
|-
| nowrap=&quot;&quot; |'''{{جھنڈا|Turkmenistan}}'''
|27 October 1991
|Independence from the Soviet Union
|-
|'''{{جھنڈا|United Arab Emirates}}'''
|2 December 1971
|End of a treaty relationship with the United Kingdom
|-
|'''{{جھنڈا|Uzbekistan}}'''
|31 August 1991
|Independence from the Soviet Union declared
|-
|'''{{جھنڈا|Vietnam}}'''
|7th century BC
|Hùng king established Van Lang, the first kingdom of Vietnam
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |'''{{جھنڈا|Yemen}}'''
|1 November 1918
|Independence of [[متوکلی سلطنت|North Yemen]] from the [[سلطنت عثمانیہ|Turkish Empire]]
|-
|30 November 1967
|Independence of [[عوامی جمہوری جمہوریہ یمن|South Yemen]] from the [[برطانیا|United Kingdom]]
|}

=== نوٹ ===

==== برما ====
دوسری جنگ عظیم دے دوران شاہی جاپانی فوج نے برما اُتے تقریباً مکمل قبضہ ک‏ر ليا سی ۔ بوہت سارے برمی جنگ دے ابتدائی مراحل وچ جاپان دے نال لڑے ، حالانکہ برمی فوج تے زیادہ تر برمی 1945 وچ اطراف بدل گئے۔

دوسری جنگ عظیم دے بعد دے سالاں وچ برطانوی حکومت د‏‏ی سرپرستی وچ اک عبوری حکومت تشکیل دتی گئی ، جس نے بالآخر جنوری 1948 وچ برما د‏‏ی آزادی حاصل کيتی۔

==== کمبوڈیا ====
فرانس دے ہتھیار سٹن تے [[ویچی فرانس|وشی حکومت]] دے قیام دے بعد، فرانس دے ہند چینی قبضے جاپان نوں دے دتے گئے۔ جد کہ کجھ دلیلاں سن کہ ہندوچین نو فرانس واپس نئیں کیتا جانا چاہیدا، خاص طور تے امریکہ توں، بہر حال کمبوڈیا دشمنی دے خاتمے دے بعد فرانسیسی حکومت دے تحت رہیا۔

فرانس نے 1941 وچ [[نورودم سہانوک|نورودوم سیہانوک نو]] ‏‏ں تخت اُتے بٹھایا سی تے اک کٹھ پتلی بادشاہ د‏‏ی امید کر رہیا سی۔ اوہ غلطی کر رئے سی۔ تاہم، بادشاہ نے 1953 وچ کمبوڈیا دی آزادی دی راہنمائی کیتی، [[ویتنام]] وچ لڑی جان آلی [[پہلی ہند چین جنگ|پہلی ہند چینی جنگ]] دے پس منظر توں فائدہ اٹھاندے ہوئے۔

==== سیلون ====
سیلون دوسری جنگ عظیم دے دوران [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|مغربی اتحادیاں]] دے لئی آپریشنز دا اک اہ‏م اڈا سی ۔ انگریزاں نے آزادی لئی عوامی دباء دے سامنے ہار من لئی تے فروری 1948 وچ، ملک نے ڈومینین آف سیلون دے طور تے اپنی آزادی حاصل کیتی۔

==== چین ====
[[تائیوان|جمہوریہ چین]] دی خود مختاری دی حیثیت سمیت کجھ وضاحت تے ہور تفصیل لئی، درج ذیل مضامین ویکھو: [[چین دی تریخ]] ، کراس اسٹریٹ تعلقات ، [[اک-چین پالیسی|ون چین پالیسی]] تے تائیوان دی سیاسی حیثیت ۔ دوجی وڈی لڑائی چ جاپانیاں دے قبضے مگروں ہانگ کانگ برطانیہ نوں واپس کر دتا گیا۔ &lt;ref&gt;{{Cite news|journal=New York Times|title=HONG KONG HARBOR IN HANDS OF BRITISH; Fleet Speeds Reoccupation-- Wedemeyer Sees U.S. Men Out of China by Spring|date=1945-08-31|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1945/08/31/88287762.html?pageNumber=4|agency=Associated Press|accessdate=2017-05-29|archivedate=20 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240320055819/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1945/08/31/88287762.html?pageNumber=4}}&lt;/ref&gt; نیو ٹیریٹریز دے نوے سالہ پٹے دی میعاد ختم ہون تک، جہڑا 1997 وچ ہویا، اک برطانوی گورنر دے ذریعہ براہ راست کنٹرول کیتا جاندا سی۔ اس تاریخ توں، ایہ علاقہ [[چین|عوامی جمہوریہ چین]] نوں واپس کر دتا گیا تے عوامی جمہوریہ چین دے اک خصوصی انتظامی علاقے دے طور تے کنٹرول کیتا گیا۔

==== فلپائن ====
[[فلپائنی انقلاب|فلپائنی انقلابیاں نے]] [[ہسپانوی–امریکی جنگ|ہسپانوی امریکی جنگ]] دے دوران 1898 وچ سپین توں آزادی دا اعلان کیتا ، لیکن خود مختاری سپین دے کول رہی۔ سپین نے 1898 دے پیرس دے معاہدے وچ فلپائن نوں امریکہ دے حوالے کر دتا جیدے نال اوہ لڑائی ختم ہو گئی۔ 1899 وچ، فلپائنی انقلابیاں نے پہلی فلپائنی جمہوریہ قائم کیتی۔ اس دے تھوڑی دیر بعد ، فلپائن - امریکی جنگ شروع ہوئی ، جو 1901 وچ امریکی فتح دے نال ختم ہوئی ، حالانکہ اس دے بعد کئی سال تک الگ تھلگ لڑائی جاری رہی۔

1902 وچ 11 اپریل 1899 نوں پیرس دے معاہدے دی توثیق دے نال فلپائن اک امریکی علاقہ بن گیا تے بعد وچ 1936 وچ امریکی دولت مشترکہ بن گیا۔ دوجی وڈی لڑائی چ ایدے تے جاپانیاں دا قبضہ سی ۔ 1943 وچ، جاپان نے اس نوں اک تھوڑے چر لئی برائے نام آزادی دتی۔ 1944ء چ امریکی تے فلپائنی فوجاں دے مل کے فلپائن تے اتحادیاں دا حملہ شروع ہویا ، جس دے نتیجے چ امریکیاں تے فلپائنیاں نے ملک تے مکمل کنٹرول حاصل کر لیا ۔ 1946 وچ، امریکہ نے 1946 دے منیلا دے معاہدے وچ فلپائن دی آزادی نوں تسلیم کیتا۔

== ٹائم لائن ==
&quot;نوآبادیاتی طاقت&quot; تے &quot;نوآبادیاتی ناں&quot; دے کالماں نو‏‏ں اس وقت ضم کيتا جاندا اے جدو‏ں انہاں علاقےآں نو‏‏ں ظاہر کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، جتھ‏ے موجودہ ملک قائم نيں ، جنہاں نو‏‏ں غیر نوآبادیات‏ی نئيں بنایا گیا اے لیکن مختلف طریقےآں تو‏ں آزادی حاصل کيتی ا‏‏ے۔
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot; 
! width=&quot;120&quot; |Country/region{{Efn|Timeline list arranged according to current countries. Explanatory notes are added in cases where decolonisation was achieved jointly or where the current state is formed by a merger of previously decolonised states. Former [[Republics of the Soviet Union|Soviet republics]] ([[Armenia]], [[Azerbaijan]], [[Georgia (country)|Georgia]], [[Kazakhstan]], [[Kyrgyzstan]]), as well as [[Kuwait Governorate|Kuwait under Iraqi rule]] are excluded from this list, as they were not administered as colonies. Countries like [[Bhutan]], [[China]], [[Iran]], and [[Japan]] are also excluded, as they were able to maintain their sovereignty despite encroachment by the Western colonial powers.}}
! width=&quot;150&quot; |Colonial name
! width=&quot;150&quot; |Colonial power{{Efn|Some territories changed hands multiple times, so in the list is mentioned the last colonial power. In addition to it, the mandatory or trustee powers are mentioned for territories that were [[League of Nations mandate]]s and [[United Nations trust territories]].}}
! width=&quot;150&quot; |Independence declared and/or achieved{{Efn|A declaration of independence des not necessarily equate with achievement of independence. However, as of 2023, this date is presented as a date of decolonisation in this article even if the [[polity]] declaring independence did not achieve independence. Dates for territories annexed by or integrated into previously decolonised independent countries are given in separate notes. Subsequent [[Merger (politics)|mergers]], [[secession]]s and [[civil war|civil]] and other wars in the period after decolonisation and the resulting states and federations are not part of this list and are only noted- see the [[list of sovereign states by formation date]]. Date when a commonwealth realm abolished its monarchy is noted. Any discrepancies between dates listed here and public holidays celebrating the country's independence (and whether the date listed is celebrated as a holiday at all) are noted, as well as the national day if the country does not have an independence day.}}
! width=&quot;105.75&quot; |First head of state{{Efn|For countries that became independent either as a [[Commonwealth realm]] or as a parliamentary republic the head of government is listed instead.}}
! width=&quot;150&quot; |Independence won through
|-
 | rowspan=&quot;3&quot; |{{جھنڈا|Philippines}}
 |{{Flagicon image|Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg}} [[ہسپانوی شرق الہند|Spanish East Indies]]
 |{{جھنڈا|Spain}}
 |12 June 1898 declared
 |Emilio Aguinaldo
 |[[فلپائنی انقلاب]] {{Efn|In the 1896-19 period there were the [[Philippine Revolution]] and [[Philippine–American War]]. Before the American invasion and annexation, the country declared independence from Spain in 1898 nut sovereignty remained with Spain, which [[Treaty of Manila (1898)|ceded the country to the United States]].}}
|-
 |{{جھنڈا|Philippines}}
 |{{جھنڈا|Empire of Japan}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{جھنڈا|United States}}
 |4 July 1946
 | rowspan=&quot;2&quot; |Manuel Roxas
 |[[دوجی وڈی لڑائی]]
|-
 |[[فلپائن|Republic of the Philippines]]
 |{{جھنڈا|United States}} 
|4 July 1946 achieved 
|Treaty of Manila (1946)
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|Yemen}}{{Efn|[[Yemen Arab Republic|North Yemen]] and [[South Yemen]] were [[Yemeni unification|unified]] into the [[Republic of Yemen]] on 22 May 1990.}}
 |{{جھنڈا|Mutawakkilite Kingdom of Yemen}}
 |{{جھنڈا|Ottoman Empire}}
 |1 November 1918
 |Yahya I
 |[[پہلی وڈی لڑائی]]
|-
 |{{جھنڈا|Aden|name=Colony}} تے [[زیر حمایت عدن]]  
 | rowspan=&quot;4&quot; |{{جھنڈا|British Empire}}
 |30 November 1967
 |Qahtan Mohammed al-Shaabi
 |Aden Emergency
|-
 |{{جھنڈا|Afghanistan}} 
|{{جھنڈا|Emirate of Afghanistan}} 
|19 August 1919 
|[[امان اللہ خان|Amanullah Khan]]
 |[[تیسری اینگلو افغان جنگ]]
|-
 |{{جھنڈا|Egypt}}{{Efn|As the [[Kingdom of Egypt]]. Transcontinental country, partially located in Africa.}}
 |{{Flagicon image|Flag of Egypt (1882-1922).svg}} [[Sultanate of Egypt]]
 |28 February 1922{{Efn|Not celebrated as a holiday. On 28 February 1922 the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|British]] government issued the [[Unilateral Declaration of Egyptian Independence]]. Through this declaration, the British government unilaterally ended its protectorate over Egypt and granted it nominal independence except four &quot;reserved&quot; areas: foreign relations, communications, the military and the [[Anglo-Egyptian Sudan]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=King |first=Joan Wucher |title=Historical Dictionary of Egypt |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000wuch |series=Books of Lasting Value |year=1989 |orig-year=First published 1984 |publisher=[[AUC Press|American University in Cairo Press]] |isbn=978-977-424-213-7 |pages=[https://archive.org/details/historicaldictio0000wuch/page/259 259]–260}}&lt;/ref&gt; The [[Anglo-Egyptian treaty of 1936]] reduced British involvement, but still was not welcomed by Egyptian nationalists, who wanted full independence from Britain, which was not achieved until [[Egyptian revolution of 1952|23 July 1952]]. The last British troops left Egypt after the [[Suez Crisis]] of 1956. For this, the 23 July date, celebrated as Revolution Day, serves as Egypt's national day.}}
 |Fuad I{{Efn|Although the leaders of the 1952 revolution ([[Mohammed Naguib]] and [[Gamal Abdel Nasser]]) became the ''de facto'' leaders of Egypt, neither would assume office until 17 September of that year when Naguib became Prime Minister, succeeding [[Aly Maher Pasha]] who was sworn in on the day of the revolution. Nasser would succeed Naguib as Prime Minister on 25 February 1954.}}
 |Egyptian revolution of 1919
|-
 |{{جھنڈا|Iraq}}
 |{{Flagicon image|Flag of Iraq (1924–1959).svg}} [[مملکت عراق (تعہدی انتظامیہ)|Mandatory Iraq]]
 |3 October 1932{{Efn|Celebrated as National Day. (While Iraq does not have a holiday called Independence Day, National Day is celebrated as such).}}
 |[[فیصل بن حسین|Faisal I of Iraq]]
 | -{{Efn|The [[Iraqi revolt against the British]] was an armed uprising that failed to prevent the incoming British colonisation.}}
|-
 |{{جھنڈا|Lebanon}}
 |{{جھنڈا|Greater Lebanon}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|France}}
 |22 November 1943
 |Bechara El Khoury{{Efn|[[Riad Al Solh]] was Prime Minister on the date of independence.}}
 |–
|-
|{{جھنڈا|Syria}}
 |{{Flagicon image|Flag of the French Mandate of Syria (1920).svg}} [[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|Mandate of Syria]]
 |30 November 1943
 |[[شکری القوتلی|Shukri al-Quwatli]]
 |[[عظیم شامی بغاوت|Syrian Revolution]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|Indonesia}}{{Efn|Transcontinental country, partially located in Oceania.}}
 |{{جھنڈا|Dutch East Indies}}
 |{{جھنڈا|Netherlands}}
 |17 August 1945
|[[Sukarno]]
| rowspan=&quot;2&quot; |Indonesian National Revolution
|-
 |{{جھنڈا|Empire of Japan}}
 |{{جھنڈا|Japan}}
 |27 December 1949{{Efn|Not celebrated as a holiday. [[Netherlands New Guinea]] was separated from the Dutch East Indies on 29 December 1949. Following skirmishes with Indonesia in 1961 and the [[New York Agreement]], the Netherlands transferred the authority of Dutch New Guinea to a [[United Nations Temporary Executive Authority|UN protectorate]] on 1 October 1962 and it was integrated into Indonesia on 1 May 1963. The date 17 August 1945 (when [[Proclamation of Indonesian Independence|Sukarno formally proclaimed Indonesia's independence]]) is celebrated as Indonesia's date of independence.}}
|-
 |{{Flagicon|Vietnam}} [[Democratic Republic of Vietnam]]{{Efn|The [[North Vietnam|Democratic Republic of Vietnam]] declared independence on 2 September 1945 from Japan but was not recognised by any other countries. The [[State of Vietnam]] declared independence on 14 June 1949 as an associated state within the French Union. [[South Vietnam]] was the successor state to the State of Vietnam under the name of the Republic of Vietnam. Both parts of Vietnam merged into the Socialist Republic of Vietnam on 2 July 1976, after the [[Vietnam War]].}}
 |{{جھنڈا|French Indochina}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{جھنڈا|Empire of Japan}}
 |{{جھنڈا|France}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{جھنڈا|Japan}}
|2 September 1945
 |[[ہو چی من|Hồ Chí Minh]]
 |August Revolution
|-
|{{جھنڈا|Jordan}}
 |[[امارت شرق اردن|Emirate of Transjordan]]
 | rowspan=&quot;8&quot; |{{جھنڈا|British Empire}}
 |25 May 1946
 |[[عبداللہ اول بن حسین|Abdullah I]]
|-
 |{{جھنڈا|Pakistan}}{{Efn|As the [[Dominion of Pakistan]].}} 
| rowspan=&quot;3&quot; |{{Flagcountry|British Raj}} 
|14 August 1947 
|[[نوابزادہ لیاقت علی خان|Liaquat Ali Khan]]{{Efn|[[Muhammad Ali Jinnah]] became [[Governor-General of Pakistan]] upon independence.}}
 | rowspan=&quot;2&quot; | -{{Efn|See [[Pakistan Movement]].}}
|-
 |{{جھنڈا|Bangladesh}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[چڑھدا پاکستان|as part]] of {{جھنڈا|Pakistan}}&lt;/small&gt;
 |14 August 1947{{Efn|Not celebrated as a holiday. On 16 December 1971, [[Bangladesh Liberation War|after months of fighting]] starting from 26 March of that year, Bangladesh formally seceded from Pakistan. The 26 March date is celebrated as Bangladesh's date of independence.}}
 |[[نوابزادہ لیاقت علی خان|Liaquat Ali Khan]]{{Efn|[[Sheikh Mujibur Rahman]] was the President on the date of Bangladesh's secession.}}
|-
 |{{جھنڈا|India}}{{Efn|As the [[Dominion of India]].}}
 |15 August 1947{{Efn|Subsequently, a free and sovereign India unilaterally annexed [[Hyderabad State]] from [[Mir Osman Ali Khan]] in 1948 and [[Goa]] from Portugal in 1961; [[French India|Puducherry]] was ceded by France in 1954. On 26 January 1950, India [[Republic Day (India)|formally abolished]] its Commonwealth monarchy and became a republic.}}
 |[[جواہر لعل نہرو|Jawaharlal Nehru]]{{Efn|Remained Prime Minister when India abolished it monarchy. [[Rajendra Prasad]] became President upon abolition.}}
 |[[بھارت دی آزادی دی تحریک|Indian independence movement]]
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|Myanmar}}{{Efn|As the [[Post-independence Burma, 1948–62|Union of Burma]].}}
 |{{جھنڈا|Japan}}
 |1 August 1943
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[یو نو|U Nu]]
 | rowspan=&quot;2&quot; |
|-
 |{{جھنڈا|British Burma}}
 |4 January 1948
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|Sri Lanka}}{{Efn|As the [[Dominion of Ceylon]].}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|British Ceylon}}
 |4 February 1948
| rowspan=&quot;2&quot; |Don Senanayake
 | rowspan=&quot;2&quot; | -
|-
|22 February 1972
|-
 |{{جھنڈا|Israel}}
 |{{جھنڈا|Mandatory Palestine}}
 |{{جھنڈا|British Empire}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{جھنڈا|Arab League}}
 |14 May 1948{{Efn|5 Iyar 5708 on the Jewish calendar. As Israel based its holidays on the Jewish calendar, [[Independence Day (Israel)|celebrations]] do not always correspond with the Georgian date. One day after Israel [[Israeli Declaration of Independence|declared its independence]], the [[1948 Arab–Israeli War|Arab League]] launched an attack on Israel that would last until [[1949 Armistice Agreements|20 July 1949]], ending with Israel securing its sovereignty.}}
 |[[داوید بن گوریون|David Ben-Gurion]]{{Efn|Originally as Chairman of the Provisional State Council before becoming Prime Minister three days after independence; [[Chaim Weizmann]] succeeded him on that same day. Both remained in office (this time with Weizmann as President) on the date of the armistice.}}
 |[[۱۹۴۸ دی عرب اسرائیلی جنگ|1948 Palestine war]]
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{Flagicon|South Vietnam}} [[State of Vietnam]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flagicon|South Vietnam}} [[Republic of Vietnam]]{{Efn|The [[South Vietnam|Provisional Central Government of Vietnam]] proclaimed independence on 28 May 1948 then established State of Vietnam in 1949 with ex-emperor [[Bảo Đại]] as head of state, it was recognised by France as a part of [[French Union]] by France government. The [[Democratic Republic of Vietnam]] declared independence on 2 September 1945 but de facto a breakaway state without international recognise until [[Geneva Conference (1954)|Geneva Conference]]. [[South Vietnam|Republic of Vietnam]] was the legal successor state to the State of Vietnam after [[1955 State of Vietnam referendum]]. Both parts of Vietnam merged into the Socialist Republic of Vietnam on 2 July 1976, after the [[Vietnam War]].}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|French Indochina}} 
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|France}}
 |2 July 1949
 | rowspan=&quot;2&quot; |Ngo Dinh Diem
 | rowspan=&quot;2&quot; |1955 State of Vietnam referendum
|-
 |23 October 1955
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|South Korea}}
 | rowspan=&quot;4&quot; |{{Flagicon image|Flag of Japan (1870-1999).svg}} [[Korea under Japanese rule|Japanese Korea]]
 | rowspan=&quot;5&quot; |{{جھنڈا|Empire of Japan}}
 |15 August 1945
 | rowspan=&quot;2&quot; |Syngman Rhee{{Efn|Assumed office on 24 July 1948 as President.}}
 | rowspan=&quot;4&quot; |Korean independence movement
|-
 |15 August 1948{{Efn|[[Victory over Japan Day|Date of Japanese surrender and the transfer of the southern half of the Korean peninsula to the United States]]. Celebrated as [[National Liberation Day of Korea|Liberation Day]] (or &quot;Gwangbokjeol&quot;). American administration lasted exactly three years. [[Gaecheonjeol]] (&quot;National Foundation Day&quot;) celebrates the date 3 October 2333 BC, which (according to Korean mythology) was when the [[Old Chosŏn|Gojoseon]] kingdom was founded.}}
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|North Korea}}
 |15 August 1945
 | rowspan=&quot;2&quot; |Kim Il Sung{{Efn|Assumed office as Premier on 9 September 1948. [[Kim Tu-bong]] became Chairman of the Standing Committee of the Supreme People's Assembly upon that same date.}}
|-
 |9 September 1948{{Efn|[[Victory over Japan Day|Date of Japanese surrender and the transfer of the northern half of the Korean peninsula to the Soviet Union]]. Celebrated as [[National Liberation Day of Korea|Liberation Day]] (or &quot;Jogukhaebangŭi nal&quot;). Soviet administration lasted until 9 September 1948; this date, celebrated as [[Day of the Foundation of the Republic (North Korea)|Day of the Foundation of the Republic]], serves as North Korea's national day.}}
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|China}}{{Efn|As the {{Flagicon|China|1928}} [[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]].}}
 |{{جھنڈا|Manchukuo}}
 |9 August 1945
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[چیانگ کائی شیک|Chiang kai shek]]{{Efn|Chairman of the [[National Government of the Republic of China]] at &quot;2&quot;hat time. After the Japanese surrender, communists soon took most of North-Eastern China because of the Soviets' transfer occupation zone, then the [[Second Kuomintang-Communist Civil War|civil war]] begin and both communists and nationalists began to compete for Northeast China.}}
 |[[دوسری چین جاپان لڑائی|Second Sino-Japanese War]]
|-
|{{Flagicon|China|1928}} [[Nationalist government]] on [[اصل سرزمین چین|Mainland China]]
|{{جھنڈا|Republic of China (1912–1949)|name=Republic of China}}
 |1 October 1949{{Efn|Date of [[Proclamation of the People's Republic of China|establishment of the People's Republic]] by the [[Chinese Communist Party]] (CCP). The [[Government of the Republic of China|central government of the Republic of China]] [[Retreat of the Government of the Republic of China to Taiwan|evacuated]] to [[Geography of Taiwan|Taiwan]] on 7 December 1949 and continued to contested its claim of the [[Two Chinas|sovereignty of all of China]] with the People's Republic. See also [[One-China policy]].}}
 |[[چینی خانہ جنگی|Chinese Civil War]]
|-
 | rowspan=&quot;3&quot; |Taiwan and Penghu{{Efn|After World War II, the islands of Taiwan and Penghu were placed under the administration of the Republic of China under [[General Order No. 1]], although they nominally remained part of Japan. Before the post-war treaties were to be signed by the ROC and Japan, the ROC government was defeated in the [[Chinese Civil War]] to the [[Chinese Communist Party]] (CCP) and decamped to the island of Taiwan. Japan relinquished the claims to Taiwan and Penghu in the [[Treaty of San Francisco]] on 28 April 1952, but the sovereignty of the islands remained undetermined to this day. Taiwan and Penghu are still today governed by the Republic of China in a post-war capacity recognised by a few states as the sole legitimate government of &quot;China&quot;. See also [[Political status of Taiwan]] and [[Theory of the Undetermined Status of Taiwan]].}}
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[Taiwan under Japanese rule|Taiwan]]
 | rowspan=&quot;3&quot; |{{Flagcountry|Empire of Japan}}
 |15 August 1945
 | rowspan=&quot;3&quot; |Chen Yi
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[دوسری چین جاپان لڑائی|Second Sino-Japanese War]]
|-
 |25 October 1945{{Efn|Date when Taiwan and Penghu were [[Retrocession Day|returned]] to the Republic of China.}}
|-
 |28 April 1952{{Efn|Date when the [[San Francisco Peace Treaty]] takes effect.}}
|-
 |{{جھنڈا|Japan}}
 |{{Flagicon image|Flag of Allied Occupied Japan.svg}} [[جاپان اُتے قبضہ|Occupation of Japan]]
 |{{USA}}
 |28 April 1952
 |Shigeru Yoshida
 |[[سان فرانسسکو دا معاہدہ|San Francisco Peace Treaty]]
|-
 |{{جھنڈا|Laos}}{{Efn|As the [[Kingdom of Laos]].}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|French Indochina}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|France}}
 |22 October 1953{{Efn|Not celebrated as a holiday. National Day celebrates the date 2 December 1975, which was when the [[Pathet Lao]] established the Lao People's Democratic Republic and ended both the monarchy and the decades-long [[Laotian Civil War|civil war]].}}
 |Sisavang Vong{{Efn|[[Souvanna Phouma]] was Prime Minister on the date of independence.}}
 | rowspan=&quot;2&quot; | -{{Efn|Although the [[First Indochina War]] occurred throughout French Indochina, most of the fighting was between the [[Việt Minh]] and France with occasional resistance from [[Lao Issara|Laos]] and [[Khmer Issarak|Cambodia]]. (The Kingdoms of Laos and Cambodia were nominal allies with France.)}}
|-
 |{{جھنڈا|Cambodia}}
|9 November 1953
 |[[نورودم سہانوک|Norodom Sihanouk]]
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|Malaysia}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|Malaya}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Flagicon image|Flag of North Borneo (1948–1963).svg}} [[Crown Colony of North Borneo|Colony of North Borneo]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{Flagicon image|Flag of Sarawak (1947–1963).svg}} [[Crown Colony of Sarawak|Colony of Sarawak]]
 | rowspan=&quot;11&quot; |{{جھنڈا|British Empire}}
 |31 August 1957
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[عبد الرحمن ابن محمد|Tuanku Abdul Rahman]]
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[ملایائی ہنگامی حالات|Malayan Emergency]]{{Efn|The [[Malayan Communist Party]] fought in the [[Malayan Emergency]] between June 1948 – 12 July 1960.}}
|-
 |16 September 1963
|-
 |{{جھنڈا|Cyprus}}
 |{{Flagicon image|Flag of Cyprus (1922-1960).svg}} [[برطانوی قبرص (۱۸۷۸ء–۱۹۶۰ء)|British Cyprus]]
 |16 August 1960{{Efn|Not celebrated as a holiday. For reasons unknown, Cyprus celebrates 1 October 1960, as its date of independence.}}
 |[[مکاریوس سوم|Makarios III]]
 | -{{Efn|Armed struggles by the [[EOKA]] (Greek) and [[Turkish Resistance Organisation|TMT]] (Turkish) organisations.}}
|-
 |{{جھنڈا|Kuwait}}
 |{{Flagicon image|Flag of Kuwait 1940-1961.png}} [[Sheikhdom of Kuwait]]
 |19 June 1961{{Efn|Not celebrated as a holiday. National Day celebrates the date 25 February 1950, which was when Abdullah Al-Salim Al-Sabah was crowned.}}
 |[[عبد الله سالم الصباح|Abdullah Al-Salim Al-Sabah]]
 |–
|-
 |{{جھنڈا|Oman}}
 |{{جھنڈا|Muscat and Oman}}''{{Efn|Muscat and Oman was de facto a British protectorate. On 4 June 1856, the Sultan who ruled from [[Stone Town]], [[Zanzibar]], died without appointing an heir. With British intervention on 6 April 1861, Zanzibar and Oman were divided into two separate principalities. Zanzibar later became a formal British protectorate, but the British influence over Muscat and Oman remained informal. In 1962 [[Persian Gulf Residency#Chronology: 1763-1971|Britain declared]] Muscat and Oman an independent nation.}}''
 |9 August 1970
 |[[قابوس بن سعید آل سعید|Qaboos bin Said]]
 |Night attack on Muscat&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;-{{Efn|See the [[Dhofar Rebellion]] defeated with British help.}}
|-
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|Singapore}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|Straits Settlements}}
 |31 August 1963
 | rowspan=&quot;2&quot; |Yusof Ishak
 | rowspan=&quot;2&quot; |–
|-
 |9 August 1965{{Efn|Between 16 September 1963 and 9 August 1965 Singapore was part of the Federation of [[Malaysia]].}}
|-
 |{{جھنڈا|Maldives}}
 |{{Flagicon image|Flag of the Maldives 1953.svg}} [[مالدیپ|Maldives]]
 |26 July 1965
 |Muhammad Fareed Didi
 |–
|-
 |{{جھنڈا|Qatar}}
 |{{Flagicon image|Flag of Qatar (1936–1949).svg}} [[قطر|Qatar]]
 |3 September 1971
 |[[احمد بن علی الثانی|Ahmad bin Ali Al Thani]]
 |–
|-
 |{{جھنڈا|United Arab Emirates}}
 |{{جھنڈا|Trucial States}}
 |2 December 1971{{Efn|The independent UAE was joined by [[Ras al-Khaimah]] on 11 February 1972.}}
 |[[زاید بن سلطان آل نہیان|Zayed bin Sultan Al Nahyan]]
 |–
|-
 |{{جھنڈا|Bahrain}}
 |{{جھنڈا|Bahrain|1932}}
 |15 August 1971{{Efn|Not celebrated as a holiday. National Day celebrates the date 16 December 1961, which was when Isa ibn Salman was crowned.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://publicholidays.me/bahrain/national-day/|title=National Day 2022, 2023 and 2024 in Bahrain|access-date=12 May 2018|archive-date=21 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021064517/https://publicholidays.me/bahrain/national-day/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
 |Isa ibn Salman Al Khalifa{{Efn|[[Khalifa bin Salman Al Khalifa]] was Prime Minister on the date of independence.}}
 | -{{Efn|The [[Bahraini independence survey, 1970]] was a United Nation-run survey asking Bahrainis if they would rather be independent or under Iran's control. Although a non-binding survey that makes no mention of the United Kingdom, the results (which showed an overwhelming majority supporting independence) led Iran to denounce its claims over Bahrain, which in turn led to the United Kingdom ending its protectorate.}}
|-
  | rowspan=&quot;6&quot; |{{جھنڈا|East Timor}}
 |{{جھنڈا|Dutch East Indies}}
 |{{جھنڈا|Dutch East Indies}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{جھنڈا|German Empire}}
 | rowspan=&quot;3&quot; |
 | rowspan=&quot;3&quot; |
 | rowspan=&quot;5&quot; |Under colonial occupation.{{Efn|The colonial history of [[East Timor]] is too complex to summarise here. See the article on that country and related detail articles.}}
|-
 |{{جھنڈا|Portuguese Timor}}
 |{{جھنڈا|Portugal}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{جھنڈا|United Kingdom}}
|-
 |{{جھنڈا|Empire of Japan}}
 |{{جھنڈا|Japan}}
|-
 |{{جھنڈا|Portuguese Timor}}
 |{{جھنڈا|Portugal}}
 |28 November 1975{{Efn|Independence from Portugal declared on 28 November 1975. but not recognised.}}
 |''Francisco Xavier do Amaral'' Xanana Gusmão
|-
 |{{جھنڈا|Timor Timur}}
 |{{جھنڈا|Indonesia}}
 |1999{{Efn|The Indonesians left in 1999 and East Timor came under the administration of the United Nations.}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |Xanana Gusmão
|-
 |{{جھنڈا|United Nations}}
 |{{Flagicon|United Nations}} [[چڑھدا تیمور|East Timor]]
 |20 May 2002
 |UNTAET; 1999 East Timorese crisis
|-
 |{{جھنڈا|Brunei}}
 |{{جھنڈا|Brunei|1906}}
 | rowspan=&quot;2&quot; |{{جھنڈا|British Empire}}
 |1 January 1984
 |[[حسن البلقیہ|Hassanal Bolkiah]]
 | -{{Efn|The [[Brunei Revolt]] was a rebellion against the sultan suppressed with British assistance in 1966.}}
|-
 |{{جھنڈا|Hong Kong}}
 |{{جھنڈا|British Hong Kong}}
 |1 July 1997{{Efn|Date of transfer to the People's Republic of China.|name=&quot;China&quot;}}
 |Tung Chee-hwa
 |–
|-
 |{{جھنڈا|Macau}}
 |{{جھنڈا|Portuguese Macau}}
 |{{جھنڈا|Portugal}}
 |20 December 1999{{Efn|name=&quot;China&quot;}}
 |Edmund Ho
 |–
|-
 |''{{جھنڈا|Palestine}}''{{Efn|Also referred to as [[Judea and Samaria Area]] or [[West Bank]] and [[Gaza Strip]].}}{{Efn|In the aftermath of the [[1948 Arab–Israeli War]] the [[Palestinian territories]] were divided between Israel, Egypt and Jordan. After the [[Egypt–Israel peace treaty]] (1982) and [[Jordanian disengagement from the West Bank]] (1988), following decades of [[Arab–Israeli conflict]], the [[Palestine Liberation Organisation]] declared independence for a [[State of Palestine]], but its control over the West Bank and Gaza (through the [[Palestinian National Authority]]) is still limited due to continued conflict with Israel.}}{{Efn|Israel allows the PNA to execute some functions in the Palestinian territories, depending on the [[West Bank Areas in the Oslo II Accord|area classification]]. It maintains minimal interference (retaining control of borders: [[National airspace|air]],&lt;ref name=&quot;GazaSeaAir&quot;&gt;[http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp Israel's control of the airspace and the territorial waters of the Gaza Strip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605005942/http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp |date=5 June 2011}}.&lt;/ref&gt; sea beyond [[internal waters]],{{efn|&lt;ref name=&quot;GazaSeaAir&quot;/&gt;[https://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg Map of Gaza fishing limits, &quot;security zones&quot;].}} [[European Union Border Assistance Mission Rafah|land]]&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Israels+Disengagement+Plan-+Renewing+the+Peace+Process+Apr+2005.htm Israel's Disengagement Plan: Renewing the Peace Process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302014936/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israels%20Disengagement%20Plan-%20Renewing%20the%20Peace%20Process%20Apr%202005.htm |date=2 March 2007}}: &quot;Israel will guard the perimeter of the Gaza Strip, continue to control Gaza air space, and continue to patrol the sea off the Gaza coast. ... Israel will continue to maintain its essential military presence to prevent arms smuggling along the border between the Gaza Strip and Egypt ([[Philadelphi Route]]), until the security situation and cooperation with Egypt permit an alternative security arrangement.&quot;&lt;/ref&gt;) in the Gaza Strip (its interior and Egypt portion of the land border are under [[Governance of the Gaza Strip|Hamas control]]), and varying degrees of interference elsewhere.&lt;ref name=&quot;Human Rights Watch&quot;&gt;{{cite web |title=Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation |publisher=[[Human Rights Watch]] |date=29 October 2004 |url=https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |access-date=16 July 2010 |archive-date=1 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=[[Dore Gold|Gold, Dore]]; [[Institute for Contemporary Affairs]] |title=Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza Is Still 'Occupied' Even After Israel Withdraws |journal=[[Jerusalem Issue Brief]] |volume=5 |issue=3 |publisher=[[Jerusalem Center for Public Affairs]] |date=26 August 2005 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=16 July 2010 |archive-date=21 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |date=21 June 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=[[Avi Bell|Bell, Abraham]] |title=International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense |journal=[[Jerusalem Issue Brief]] |volume=7 |issue=29 |publisher=[[Jerusalem Center for Public Affairs]] |date=28 January 2008 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=16 July 2010 |archive-date=21 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |date=21 June 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Transcript |title=Address by FM Livni to the 8th Herzliya Conference |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Israel)|Israeli Ministry of Foreign Affairs]] |date=22 January 2008 |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |access-date=26 September 2011 |archive-date=26 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026025009/http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%2Bby%2BIsraeli%2Bleaders/2008/Address%2Bby%2BFM%2BLivni%2Bto%2Bthe%2B8th%2BHerzliya%2BConference%2B22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;israelcontrol&quot;&gt;{{cite web |author=Salih, Zak M. |title=Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status |publisher=[[University of Virginia School of Law]] |date=17 November 2005 |url=http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |access-date=26 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |archive-date=3 March 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; See also [[Israeli-occupied territories]].|name=&quot;Israel&quot;}}
 |{{جھنڈا|Mandatory Palestine}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{جھنڈا|West Bank|Jordanian annexation of the West Bank}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
 |{{جھنڈا|British Empire}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{جھنڈا|Arab League}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; {{جھنڈا|Jordan}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
 |14 May 1948&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; 10 June 1967;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; 15 November 1988;{{Efn|It is unclear here how these dates relate to the other columns of is table row.|name=unclear}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''independence pending due to territorial dispute with Israel''
 |N/A;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''[[یاسر عرفات|Yasser Arafat]]'';&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''Mahmoud Abbas''
 |[[6 روزہ جنگ|Six-Day War]];&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''Egypt–Israel peace treaty'';&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''[[مغربی کنارے دا اردن دا الحاق|Jordanian disengagement from the West Bank]]'';&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''[[اسرائیل-فلسطینی تنازعہ|Israeli–Palestinian conflict]]''
|}

== سوویت یونین ==
9 ریاستاں نو درج ذیل پنج علاقائی زمریاں چ تقسیم کیتا جا سکدا اے۔ ہر خطے دی امتیازی خصوصیات جغرافیائی تے ثقافتی عوامل دے نال نال [[روس]] دے نال انہاں دے متعلقہ تاریخی تعلقات دے نتیجے اچ ہوندیاں ہن۔ ایہناں زمریاں چ کئی ڈی فیکٹو آزاد ریاستاں شامل نئیں نیں جہناں نوں ایس ویلے بین الاقوامی تسلیم دی کمی اے (تھلے پڑھو: علیحدگی پسند تنازعات )۔&lt;div style=&quot;font-size:99%&quot;&gt;
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
!Region
!Country name
! class=&quot;unsortable&quot; |First flag
! class=&quot;unsortable&quot; |Current flag
!Capital
!Independence
|-
| align=&quot;center&quot; |Asia
| align=&quot;center&quot; |'''[[روس|Russia]]''' {{Small|(Russian Federation)}}
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[ماسکو|Moscow]]
| align=&quot;center&quot; |12 December 1991
|-
| rowspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; |[[وچکارلا ایشیا|Central Asia]]
| align=&quot;center&quot; |'''[[ازبکستان|Uzbekistan]]''' {{Small|(Republic of Uzbekistan)}}
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[تاشکند|Tashkent]]
| align=&quot;center&quot; |31 August 1991
|-
| align=&quot;center&quot; |'''[[قازقستان|Kazakhstan]]''' {{Small|(Republic of Kazakhstan)}}
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[آستانا|Astana]]
| align=&quot;center&quot; |16 December 1991
|-
| align=&quot;center&quot; |'''[[کرغیزستان|Kyrgyzstan]]''' {{Small|(Kyrgyz Republic)}}
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[بشکیک|Bishkek]]
| align=&quot;center&quot; |31 August 1991
|-
| align=&quot;center&quot; |'''[[تاجکستان|Tajikistan]]''' {{Small|(Republic of Tajikistan)}}
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[دوشنبہ|Dushanbe]]
| align=&quot;center&quot; |[[یوم آزادی (تاجکستان)|9 September 1991]]
|-
| align=&quot;center&quot; |'''[[ترکمانستان|Turkmenistan]]'''
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[اشک آباد|Ashgabat]]
| align=&quot;center&quot; |27 October 1991
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; |[[جنوبی قفقاز|Transcaucasia]]
| align=&quot;center&quot; |'''[[جارجیا|Georgia]]''' {{Small|({{small|formerly the}} Republic of Georgia)}}
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[تبلیسی|Tbilisi]]
| align=&quot;center&quot; |9 April 1991
|-
| align=&quot;center&quot; |'''[[آذربائیجان|Azerbaijan]]''' {{Small|(Republic of Azerbaijan)}}
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[باکو|Baku]]
| align=&quot;center&quot; |30 August 1991
|-
| align=&quot;center&quot; |'''[[آرمینیا|Armenia]]''' {{Small|(Republic of Armenia)}}
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; |
| align=&quot;center&quot; |[[یریوان|Yerevan]]
| align=&quot;center&quot; |21 September 1991
|-
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;border-top:2px solid gray&quot;
| colspan=&quot;5&quot; |'''Total former Soviet Union'''
|}
&lt;/div&gt;

== برطانوی کالونیاں، پروٹیکٹریٹ تے مینڈیٹ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Country
!Pre-independence&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;name&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(different)
! width=&quot;90&quot; |Date
!Year of&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;independence&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;or first stage
! class=&quot;unsortable&quot; |Notes
|- 
|{{جھنڈا|Afghanistan}}
|Northern Persia
|19 August
|1919
|[[1919 دا اینگلو افغان معاہدہ|Anglo-Afghan Treaty of 1919]]
|- 
|{{جھنڈا|Bahrain}}
|
|15 August
|1971
|
|- 
|{{جھنڈا|Brunei}}
|
|1 January
|1984
|
|-
|{{جھنڈا|Cyprus}}
|
|16 August
|1960
|Cyprus Independence Day is commonly celebrated on 1 October.
|- 
|{{جھنڈا|Egypt}}
|
|28 February
|1922
|Control over the Suez Canal Zone was maintained until 1952.
|-
|{{جھنڈا|India}}
|British India
|15 August
|1947
|[[آزادی دن، بھارت|Independence Day (India)]]
|-
|-
|{{جھنڈا|Iraq}}
|
|3 October
|1932
|
|- 
|{{جھنڈا|Israel}}
|Mandatory Palestine
|14 May
|1948
|End of British mandate&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Independence Day (Israel)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{جھنڈا|Palestine}} [[فلسطین دی آزادی دا اعلان|declared independence]] from Israel on 15 November 1988.
|- 
|{{جھنڈا|Jordan}}
|Transjordan
|25 May
|1946
|
|- 
|{{جھنڈا|Kuwait}}
|
|19 June
|1961
|
|- 
|{{جھنڈا|Malaysia}}
|Four parts:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Malaya&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;North Borneo&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Singapore&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Sarawak
|31 August
|1957
|As the [[وفاق ملایا|Federation of Malaya]] (Federation of Malaya Independence Act 1957). North Borneo (now Sabah), Sarawak and Singapore gained full independence and joined Malaysia on 16 September 1963 under the Malaysia Agreement (Malaysia Act 1963).&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{جھنڈا|Singapore}} gained independence from Malaysia on 9 August 1965.
|- 
|{{جھنڈا|Maldives}}
|
|26 July
|1965
|
|- 
|{{جھنڈا|Mauritius}}
|
|12 March
|1968
|
|- 
|{{جھنڈا|Myanmar}}
|British Burma
|4 January
|1948
|Gained independence as Burma. Renamed Myanmar in 1989, but still officially known by the United Kingdom government as Burma.
|- 
|{{جھنڈا|Oman}}
|Sultanate of Muscat and Oman
|20 December
|1951
|- 
|{{جھنڈا|Pakistan}}
|British India
|14 August
|1947
|[[ہندستان دی ونڈ|Partition of India]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{جھنڈا|Bangladesh}} gained independence from Pakistan on 26 March 1971.
|-
|{{جھنڈا|Qatar}}
|British Qatari Protectorate
|3 September
|1971
|
|-
|{{جھنڈا|Seychelles}}
|
|29 June
|1976
|
|-
|{{جھنڈا|Singapore}}
|
|3 June
|1959
|Became self-governing on 3 June 1959 and gained independence from Malaysia on 9 August 1965.
|- 
|{{جھنڈا|Sri Lanka}}
|Ceylon
|4 February
|1948
|Gained independence as the Dominion of Ceylon. Renamed Sri Lanka in 1972.
|- 
|{{جھنڈا|United Arab Emirates}}
|Trucial States
|2 December
|1971
|National Day (United Arab Emirates)
|- 
|{{جھنڈا|Yemen}}
|Protectorate of South Arabia&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Federation of South Arabia
|30 November
|1967
|[[عوامی جمہوری جمہوریہ یمن|South Yemen]] 1967
|}

== ایشیا چ یورپی کالونیاں دی لسٹ ==
[[لما ایشیا|جنوبی ایشیا]] ، [[چڑھدا ایشیا|مشرقی ایشیا]] ، تے [[لموچی چڑھدا ایشیا|جنوب مشرقی ایشیا]] چ برطانوی کالونیاں:

* {{Flagicon|British Burma}} [[British Burma|برطانوی برما]] (1824–1948، انگریزاں ولوں 1886 توں 1937 تک [[برطانوی راج|بھارت]] نال ملایا گیا)
* {{Flagicon|British Ceylon}} [[British Ceylon|برطانوی سیلون]] (1833-1948، ہن [[سری لنکا]] )
* {{Flagicon|British Hong Kong}} [[British Hong Kong|برطانوی ہانگ کانگ]] (1842–1997)
* {{Flagicon|British India}} [[نوآبادیاتی ہندوستان]] (موجودہ [[بھارت|ہندوستان]] ، [[پاکستان]] تے [[بنگلا دیش|بنگلہ دیش]] دا علاقہ شامل اے )

: {{Flagicon|Danish India}} [[ڈینش ہند|ڈینش انڈیا]] (1696–1869)
: {{Flagicon|Sweden}} [[Swedish East India Company#The first octroi (1731–1746)|سویڈش پارانگیپٹائی]] (1733)
: {{Flagicon|British India}} [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|برطانوی ہند]] (1613–1947)
:: {{Flagicon|East India Company}} [[کمپنی راج|برٹش ایسٹ انڈیا کمپنی]] (1757–1858)
:: {{Flagicon|British Raj}} [[برطانوی راج]] (1858–1947)

جنوبی تے جنوب مشرقی ایشیاء وچ فرانسیسی نوآبادیات:

* {{Flagicon|French India}} [[فرانسیسی ہند]] (1769–1954)
* {{Flagicon|French Indochina}} [[فرانسیسی ہند چینی]] (1887–1953)، بشمول:

:* فرانسیسی کمبوڈیا (1863–1953)
:* فرانسیسی لاؤس (1893–1953)
:* فرانسیسی کوچنچین ، انام تے ٹونکن (1862–1949، ہن ویتنام)
:* گوانگجووان (1898–1945)

ایشیا چ ڈچ ، برطانوی ، پرتگیزی کالونیاں تے روسی علاقے:

* {{Flagicon|Dutch India}} [[ولندیزی ہند|ڈچ انڈیا]] (1605–1825)
* {{Flagicon image|Flag of the Dutch East India Company.svg}} [[Dutch Bengal|ڈچ بنگال]]
* {{Flagicon image|Flag of the Dutch East India Company.svg}} [[Dutch Ceylon|ڈچ سیلون]] (1656–1796)
* {{Flagicon|Portuguese Ceylon}} [[Portuguese Ceylon|پرتگالی سیلون]] (1505–1658)
* {{Flagicon|Dutch East Indies}} [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] (ہن [[انڈونیشیا]] ) – 1800 توں 1949 تک ڈچ کالونی (1962 تک [[Netherlands New Guinea|نیدرلینڈز نیو گنی]] شامل سی)
* {{Flagicon|Portuguese India}} [[پرتگیزی ہند|پرتگالی ہندستان]] (1510–1961)
* {{Flagicon image|Flag of the Government of Portuguese Macau (1976–1999).svg}} [[Portuguese Macau|پرتگیزی مکاؤ]] – پرتگالی کالونی، [[چین]] دی پہلی یورپی کالونی (1557–1999)
* {{Flagicon|Portuguese Timor}} [[پرتگیزی تیمور|پرتگالی تیمور]] (1702–1975، ہن [[چڑھدا تیمور]] )
* {{Flagicon|British Empire}} [[بریٹیش ملایا|ملایا]] (ہن [[ملایشیا|ملائیشیا]] دا حصہ):

: {{Flagicon|Portuguese Empire}} [[Portuguese Malacca|پرتگالی ملاکا]] (1511–1641)
: {{Flagicon|Dutch Empire}} [[Dutch Malacca|ڈچ ملاکا]] (1641–1824)
: {{Flagicon|British Empire}} [[بریٹیش ملایا|برطانوی ملایا]] ، شامل اے:
::* آبنائے بستیاں (1826–1946)
::* وفاقی ملائی ریاستاں (1895–1946)
::* غیر وفاقی ملائی ریاستاں (1885–1946)
: {{Flagicon|Malaya}} [[وفاق ملایا|فیڈریشن آف ملایا]] (برطانوی راج ہیٹھ، 1948–1963)

* {{Flagicon|British Empire}} [[British Borneo|برطانوی بورنیو]] (ہن [[ملایشیا|ملائیشیا]] دا حصہ)، بشمول:

:* {{Flagicon image|Flag_of_Labuan_(1912–1946).svg}} [[Crown Colony of Labuan|لابوان]] (1848–1946) ایچ
:* {{Flagicon image|Flag_of_North_Borneo_(1902–1946).svg}} [[North Borneo|شمالی بورنیو]] (1882–1941)
::* {{Flagicon image|Flag_of_North_Borneo_(1948–1963).svg}} [[Crown Colony of North Borneo|شمالی بورنیو دی کراؤن کالونی]] (1946–1963)
:* {{Flagicon image|Flag of Sarawak (1947–1963).svg}} [[Crown Colony of Sarawak|کراؤن کالونی آف ساراواک]] (1946–1963)

* [[برونائی|Brunei]]

{{Flagicon|Brunei}} [[:en:Brunei#History|British Brunei (1888–1984)]] (British protectorate)

* {{Flagicon|Russian Empire}} [[Outer Manchuria|بیرونی منچوریا]] – [[Treaty of Aigun|معاہدہ ایگن]] (1858) تے [[Treaty of Peking|معاہدہ پیکنگ]] (1860) دے ذریعے [[روسی سلطنت]] نو‏‏ں دے دتا گیا۔
* [[فلپائن]] :

: {{Flagicon|Spanish Empire}} [[Spanish Philippines|ہسپانوی فلپائن]] (1565–1898، ایشیا دی تیجی سب توں لمی یورپی کالونی، 333 سال)،

* {{Flagicon|British Empire}} [[سنگاپور]] – برطانوی کالونی (1819–1959)
* {{Flagicon|United States}} [[Insular Government of the Philippine Islands|فلپائن جزیرے دی انسولر حکومت]] - امریکی کالونی (1902-1946)
* [[تائیوان]] :

: {{Flagicon|Spanish Empire}} [[Spanish Formosa|ہسپانوی فارموسا]] (1626–1642)
: {{Flagicon image|Flag of the Dutch East India Company.svg}} [[Dutch Formosa|ڈچ فارموسا]] (1624–1662)

* [[بحرین]]

:* {{Flagicon|Portuguese Empire}} [[History of Bahrain#Portuguese rule|پرتگالی بحرین (1521–1602)]]
:* {{Flagicon image|Flag of Bahrain (1820–1932).svg}}{{Flagicon image|Flag_of_Bahrain_(1932–1972).svg}} [[History of Bahrain (1783–1971)|برٹش پروٹیکٹوریٹ (1861–1971)]]

* [[عراق]]

:* {{Flagicon image|Flag_of_Iraq_(1924–1959).svg}} [[مملکت عراق (تعہدی انتظامیہ)|لازمی عراق]] (1920–1932) (برطانوی تحفظ)
:* {{Flagicon image|Flag_of_Iraq_(1924–1959).svg}} [[مملکت عراق|عراق دی سلطنت]] (1932–1958)

* [[اسرائیل|Israel]] and [[دولت فلسطین|Palestine]]

:* {{Flagicon|Mandatory Palestine}} [[مینیڈیٹری فلسطین|لازمی فلسطین]] (1920–1948) (برطانوی مینڈیٹ)

* [[اردن]]

:* {{Flagicon image|Flag_of_the_Emirate_of_Transjordan.svg}} [[امارت شرق اردن|ٹرانسجورڈن دی امارت]] (1921–1946) (برطانوی پروٹیکٹوریٹ)

* [[کویت]]

:* {{Flagicon image|Flag_of_Kuwait_1940-1961.png}} [[Sheikhdom of Kuwait|کویت دی شیخ]] (1899–1961) (برطانوی تحفظ)

* [[لبنان]] تے [[سوریہ|شام]]

:* {{Flagicon|France}} [[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|شام تے لبنان لئی فرانسیسی مینڈیٹ]] (1923–1946)

* [[عمان]]

:* {{Flagicon|Portuguese Empire}} [[عمان|پرتگالی عمان (1507–1650)]]
:* {{Flagicon image|Flag_of_Muscat.svg}} [[مسقط تے عمان]] (1892–1971) (برطانوی تحفظ)

* [[قطر]]

:* {{Flagicon|Qatar}} [[History of Qatar#British protectorate (1916–1971)|قطر دا برطانوی تحفظ (1916–1971)]]

* [[متحدہ عرب امارات]]

:* {{Flagicon image|Flag_of_the_Trucial_States_(1968–1971).svg}} [[ریاستہائے ساحل متصالح|ٹروشل سٹیٹس]] (1820–1971) (برطانوی پروٹیکٹوریٹ)

* [[یمن]]

:* {{Flagicon|Aden}} [[زیر حمایت عدن|عدن پروٹیکٹریٹ]] (1869–1963)
:* {{Flagicon|Colony of Aden}} [[Colony of Aden|کالونی آف عدن]] (1937–1963)
:* {{Flagicon image|Flag_of_the_Federation_of_South_Arabia.svg}} [[دکھن عرب وفاق|فیڈریشن آف جنوبی عرب]] (1962–1967)
:* {{Flagicon|British Empire}} [[زیر حمایت جنوبی عرب|جنوبی عرب دا تحفظ]] (1963–1967)

=== آزاد ریاستاں ===

* [[افغانستان]] – [[برطانیا|برطانیہ]] دے [[1919 دا اینگلو افغان معاہدہ|1919 دے اینگلو افغان معاہدے]] دے ذریعہ قائم کیتا گیا تے 1919 وچ آزادی دا اعلان کیتا گیا

:* {{Flagicon image|Flag of Afghanistan (1909–1926).svg}} [[امارت افغانستان]] (1879–1919) (برطانوی تحفظ)

* {{Flagicon|ROC}}{{Flagicon|China}} [[چین]] - آزاد، لیکن اثر و رسوخ دی یورپی ثقافتاں دے اندر جہڑیاں منچوریا دے علاوہ نوآبادیاتی بندرگاہاں تک محدود سن۔

:* چین وچ رعایتاں
:* شنگھائی انٹرنیشنل سیٹلمنٹ (1863–1941)
:* شنگھائی فرانسیسی رعایت (1849–1943)
:* تیانجن چ رعایتاں (1860–1947)

* {{Flagicon|Bhutan}} [[بھوٹان]] – برطانوی اثر و رسوخ دے دائرے وچ
* {{Flagicon image|Flag_of_Agha_Mohammad_Khan.svg}} [[ایران]] – شمال چ روسی اثر و رسوخ دے دائرے چ تے جنوب چ برطانوی
* {{Flagicon|Japanese Empire}} [[جاپان]] – اک [[Great power|عظیم طاقت]] جس دی اپنی [[Japanese empire|نوآبادیاتی سلطنت]] سی (بشمول [[Korea under Japanese rule|کوریا]] تے [[Taiwan under Japanese rule|تائیوان]] )
* {{Flagicon image|Flag_of_Bogd_Khaanate_Mongolia.svg}}{{Flagicon image|Flag_of_China_(1912–1928).svg}}{{Flagicon image|Flag of Mongolia (1924–1940).svg}} [[منگولیا]] – روسی اثر و رسوخ دے دائرے وچ تے بعد وچ سوویت کنٹرول وچ
* {{Flagicon|Nepal}} [[نیپال]] – برطانوی اثر و رسوخ دے دائرے وچ
* {{Flagicon|Saudi Arabia}} سعودی عرب - سعودی عرب دا زیادہ تر حصہ ہمیشہ آزاد رہیا اے ، جس وچ حجاز وچ [[شرافت مکہ|شریفیت مکہ]] وی شامل اے جو عثمانیاں دے ماتحت سی لیکن [[Sharif|شریف]] تے عثمانی [[والی|ولی]] یا گورنر دے درمیان مشترکہ حکومت دا دوہرا نظام سی۔
* {{Flagicon|Thailand}} [[تھائی لینڈ]] – [[لموچی چڑھدا ایشیا|جنوب مشرقی ایشیا]] دی واحد آزاد ریاست ، لیکن شمال تے جنوب وچ برطانوی اثر و رسوخ دے دائرے تے شمال مشرق تے مشرق وچ فرانسیسی اثر و رسوخ تو ں متصل ا ے۔
* {{Flagicon|Turkey}} [[ترکی]] – 1923 وچ [[سلطنت عثمانیہ]] دا جانشین؛ سلطنت عثمانیہ خود اک نوآبادیاتی سلطنت سمجھیا جا سکدا سی

== 17ویں صدی توں دوجی جنگ عظیم دے خاتمے تک ایشیائی نوآبادیات (جاپانی) ==
مندرجہ ذیل فہرست 1945 وچ [[دوجی وڈی لڑائی|دوسری جنگ عظیم]] دے خاتمے دے بعد نوآبادیات ی طاقتاں، انہاں دے نوآبادیات ی یا انتظامی ملکیتاں تے ڈیکولونائزیشن د ی تاریخ دکھاندی ا ے۔

* {{جھنڈا|Japan}}  :
** ''منچوریا ( [[Manchukuo|منچوکو]] )، شمالی چین'' (1945/1946)
** {{جھنڈا|Philippines|1936}}  (1945/1946)
** {{Flagcountry|Union of Burma}} (1945/1948)
** {{جھنڈا|North Korea|1948}}  (1945/1948)
** {{جھنڈا|South Korea|1948}}  (1945/1948)
** {{جھنڈا|Taiwan}}  (1945/1949)
** {{جھنڈا|Malaysia}} 
** {{جھنڈا|Singapore}}  (1965)
** {{جھنڈا|Taiwan}}  (1642)
** {{جھنڈا|Indonesia}}  (1945/1949)
** ''[[Netherlands New Guinea|نیدرلینڈز نیو گنی]]'' (1962)

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Territory
! width=&quot;150&quot; |Date
! class=&quot;unsortable&quot; |Notes
|-
|South Sakhalin
|1905–1945
|
|-
|[[اصل سرزمین چین|Mainland China]]
|1931–1945
|Manchukuo 50 million (1940), Jehol, Kwantung Leased Territory, Jiangsu, Shanghai, Shandong, Hebei, Beijing, Tianjin, plus parts of Guangdong, Guangxi, Hubei, Hunan, Fujian, Guizhou, Inner Mongolia
|-
|[[جاپان|Japan]]
|Prewar–1945
|Present day Japan, Kuril and Ryukyu Islands
|-
|Korea
|1910–1945
|Both North and South
|-
|Taiwan
|1895–1945
|
|-
|Hong Kong
|25 December 1941 – 30 August 1945
|Hong Kong (UK)
|-
|:: ''[[چڑھدا ایشیا|East Asia]] (subtotal)''
|–
|
|-
|[[ویتنام دی تریخ|Vietnam]]
|22 September 1940 – August 1945
|As French Indochina (FR), Empire of Vietnam
|-
|Cambodia
|July 1941 –  August 1945
|As French Indochina, Japanese occupation of Cambodia,
|-
|Laos
|July 1941 - August 1945
|As French Indochina, Japanese occupation of Laos, Kingdom of Luang Prabang
|-
|Thailand
|8 December 1941 – 15 August 1945
|Independent State but Allied with Japan
|-
|[[بریٹیش ملایا|Malaya]]
|8 December 1941 - 2 September 1945 (Malaya), 16 December 1941 – 12 September 1945 (Sarawak, Brunei, Labuan, North Borneo)
|As Malaya (UK), British Borneo (UK), Brunei (UK)
|-
|Philippines
|8 December 1941 – 2 September 1945
|Philippines (US), Second Philippine Republic
|-
|[[ولندیزی شرق الہند|Dutch East Indies]]
|11 January 1942 - September 1945
|Dutch East Indies (NL)
|-
|Singapore
|8 February 1942 – 12 September 1945
|Singapore (UK)
|-
|Burma
|14 December 1941 – 13 September 1945
|Burma (UK), State of Burma
|-
|[[پرتگیزی تیمور|Portuguese Timor]]
|19 February 1942 – 11 September 1945
|Portuguese Timor (PT)
|-
|:: ''[[لموچی چڑھدا ایشیا|Southeast Asia]] (subtotal)''
|–
|
|-
|[[نیو گنی|New Guinea]]
|December 1941 – September 1945
|As New Guinea (AU)
|-
|[[گوام|Guam]]
|8 December 1941 – 10 August 1944
|From Guam (US)
|-
|South Seas Mandate
|1919–1945
|From [[جرمن سلطنت|Germany]]
|-
|Nauru
|26 August 1942 – 13 September 1945
|From Nauru (AU, UK, NZ)
|-
|[[ویک جزیرہ|Wake Island]], US
|8 December 1941 – 4 September 1945
|US
|-
|Kiribati
|December 1941 – 1945
|From Gilbert Islands (UK)
|-
|:: ''Pacific Islands (subtotal)''
|–
|
|}
&lt;small&gt;ڈس کلیمر: سارے علاقیاں نو ''شاہی جاپان'' دا حصہ نئیں سمجھیا جاندا سی بلکہ کٹھ پتلی ریاستاں تے اثر و رسوخ دے دائرے، اتحادیاں دا حصہ، آبادی دے مقاصد دے لیی وکھرا شامل کیتا جاندا سی۔&lt;/small&gt; &lt;small&gt;ذرائع: پاپلسٹیٹ ایشیا اوشیانا&lt;/small&gt;

* انڈمان جزیرے (بھارت) – 29 مارچ 1942 – 9 اکتوبر 1945
* [[جزیرہ کرسمس|کرسمس آئی لینڈ]] (آسٹریلیا) – مارچ 1942 – اکتوبر 1945

=== علاقیاں تے حملہ کیتا گیا پر فتح نئیں کیتا گیا ===

* [[کوہیما]] تے [[منیپور|منی پور]] (بھارت)
* ڈورنود (خلخین گول، منگولیا)
* [[جزیرہ مڈوے|مڈوے اٹول]] (امریکہ)

=== قبضے دے فوری ارادے دے بغیر چھاپے مارے گئے ===

* فضائی حملے
** [[پرل ہاربر اُتے حملہ|پرل ہاربر]] (ہوائی، امریکہ)
** کولمبو تے ٹرنکوملی (سری لنکا)
** آسٹریلیا تے ہوائی حملے ، جنہاں چ شامل نیں:
*** بروم (مغربی آسٹریلیا، آسٹریلیا)
*** ڈارون (اتلا علاقہ، آسٹریلیا)
*** [[ٹاؤنزویلی|ٹاؤنز ول]] (کوئنز لینڈ، آسٹریلیا)
** ڈچ ہاربر (الاسکا، امریکہ)
** لک آؤٹ ایئر ریڈز (اوریگون، امریکہ)
* آبدوز دے ذریعے بحری بمباری
** برٹش کولمبیا (کینیڈا)
** [[سانٹا باربرا|سانتا باربرا]] (کیلیفورنیا، امریکہ)
** فورٹ سٹیونز (اوریگون، امریکہ)
** نیو کیسل (نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا)
** گریگوری (مغربی آسٹریلیا، آسٹریلیا)
* بونا ذیلی حملہ
** سڈنی (نیو ساؤتھ ویلز، آسٹریلیا)
** ڈیاگو سواریز (مڈغاسکر)

=== ایشیا برطانوی سلطنت دا علاقائی ارتقاء ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! width=&quot;300&quot; |Name of territory
! width=&quot;100&quot; |Dates
! width=&quot;400&quot; |Status
! width=&quot;400&quot; |Comments
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Aden
|1839
|Colony subordinate to [[بمبئی پریزیڈینسی|Bombay Presidency]] British India
|
|-
|1932
|Separate province of [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]
|
|-
|1937
|Separate Crown colony
|
|-
|1963
|Part of [[دکھن عرب وفاق|Federation of South Arabia]]
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[افغانستان|Afghanistan]]
|1839–1842
|Protectorate
|
|-
|1879
|Protectorate
|
|-
|1919
|Independence
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[آسام|Assam]]
|1874–1905
|Province of [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]
|
|-
|1905–1912
|Incorporated into the new province of Eastern Bengal and Assam
|
|-
|1912–1947
|Province of British India
|Now a state of the [[بھارت|Republic of India]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[بحرین|Bahrain]]
|1880
|Protectorate
|
|-
|1961–1971
|Autonomous
|
|-
|1971
|Independence
|Invited to join the [[ریاستہائے ساحل متصالح|Trucial States]], but declined
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[بلوچستان (چیف کمشنر صوبہ)|Baluchistan]]
|1877–1896
|Province
|
|-
|1896–1947
|Province of [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]
|
|-
|1947
|Part of Pakistan
|Now part of [[بلوچستان، پاکستان|Balochistan]] and the [[فاٹا|Federally Administered Tribal Areas]], in [[پاکستان|Pakistan]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |Bantam
|1603–1609
|Station
|
|-
|1609–1617
|Factory
|
|-
|1617–1621
|Presidency
|
|-
|1621
|Expelled by the Dutch
|
|-
|1630–1634
|Subordinated to [[سورت، گجرات|Surat]]
|
|-
|1634–1652
|Presidency
|
|-
|1652–1682
|Subordinated to Surat
|
|-
|1682
|Expelled by the Dutch
|Now in [[انڈونیشیا|Indonesia]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Bencoolen&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''(&quot;Fort York&quot;, later &quot;Fort Marlborough&quot;)''
|1685–1760
|Coastal settlements of southwestern Sumatra, subordinated to [[چنئی|Madras]]
|
|-
|1760–1785
|Presidency
|
|-
|1785–1825
|Subordinated to [[بنگال پریزیڈینسی|Bengal Presidency]]
|
|-
|1825
|Part of [[ولندیزی شرق الہند|Dutch East Indies]]
|Now [[بنگکولو|Bengkulu]], in [[انڈونیشیا|Indonesia]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |[[بنگال|Bengal]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;''(&quot;Fort William&quot;)''
|1634–1658
|Factories
|
|-
|1658–1681
|Subordinated to [[چنئی|Madras]]
|
|-
|1681–82
|Agency
|
|-
|1682–1694
|Presidency of Coromandel and Bengal Settlements
|
|-
|1694–1698
|Subordinated to [[چنئی|Madras]]
|
|-
|1698–1700
|Presidency of Coromandel and Bengal Settlements
|
|-
|1700–1774
|Presidency
|
|-
|1774–1905
|Presidency of [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]
|
|-
|1905–1912
|Partitioned between [West] Bengal and Eastern Bengal and Assam
|
|-
|1912–1937
|Presidency of British India
|
|-
|1937–1947
|Province of British India
|
|-
|1947
|Divided between India ([[لہندا بنگال|West Bengal]]) and Pakistan ([[مشرقی بنگال|East Bengal]])
|Now [[بنگلا دیش|Bangladesh]], and part of [[لہندا بنگال|West Bengal]], Bihar, [[اوڑیسا|Odisha]], and [[جھاڑکھنڈ|Jharkhand]], in [[بھارت|India]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[برونائی|Brunei]]
|1888
|Protectorate
|
|-
|1967
|Protected state
|
|- style=&quot;background:#ccff99&quot;
|1984
|Independence
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |Burma (now called Myanmar)
|1824–1852
|[[راکھائن ریاست|Arakan]], Tenasserim
|
|-
|1852–1886
|Lower Burma
|
|-
|1885–1886
|Upper Burma
|
|-
|1886
|Lower and Upper Burma United as a province of [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]
|
|-
|1937
|Separate Crown Colony
|
|-
|1948
|Independence
|Name changed to Myanmar after a military junta in 1989.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[مشرقی بنگال|Eastern Bengal and Assam]]
|1905–1912
|Province of [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]
|Established upon the [[بنگال دی ونڈ 1905|partition of Bengal (1905)]]
|-
|1912
|Partition reversed
|Split between the re-established province of Assam and the re-constituted presidency of Bengal
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Ceylon
|1795
|Ceded by the Dutch and subordinated to the [[چنئی|Madras]] presidency of [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]
|
|-
|1798
|Separate Crown colony
|
|- style=&quot;background:#ccff99&quot;
|1948
|Independence
|Now the Democratic Socialist Republic of [[سری لنکا|Sri Lanka]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Dansborg
|1801–02
|Occupied
|
|-
|1808–1815
|Occupied
|
|-
|''1845''
|''purchased and incorporated into [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]''
|Now in [[تامل ناڈو|Tamil Nadu]] state, India
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |Frederiksnagore
|1801–02
|Occupied
|
|-
|1808–1815
|Occupied
|
|-
|''1845''
|''Purchased and incorporated into [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]''
|Now in [[لہندا بنگال|West Bengal]] state, India
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |Hong Kong
|1841
|''[[جزیرہ ہانگ کانگ|Hong Kong Island]] occupied''
|
|-
|1843–1982
|Crown colony
|
|-
|1860
|Kowloon and Stonecutters Island ceded by China
|
|-
|1898
|New Territories leased from China for 99 years
|
|-
|1942–1945
|Occupied by Japan
|
|-
|1945–1946
|Military administration
|
|-
|1983–1997
|Dependent territory
|
|-
|1997
|Handover to China as a special administrative region
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Kuwait
|1899
|Protectorate
|
|-
|1961
|Independence
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|Indian Empire (British Raj)]]
|1613
|[[کمپنی راج|Company rule in India]]
|
|-
|1858
|Crown rule over the [[برطانوی ہند ویلے ریاستاں|Indian Princely states]], the [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|Presidencies and provinces of British India]]
|
|-
|1947
|Independent as India &amp; Pakistan after [[ہندستان دی ونڈ|partition]]
|
|-
|Mandatory Iraq
|1920–1932
|League of Nations mandate never passed, replaced by Anglo-Iraqi treaty with the [[مملکت عراق|Kingdom of Iraq]]
|
|-
|[[جاوا|Java]]
|1811–1816
|Territory of the [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|East India Company]]
|restored to the [[نیدرلینڈز|Netherlands]]
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |[[بریٹیش ملایا|Malaya]]
|1824
|Transferred following Anglo-Dutch Treaty of 1824
|
|-
|1824–1867
|Territory of [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|British East India Company]]
|
|-
|1867–1946
|Straits Settlements, Crown colony
|
|-
|1895–1946
|Federated Malay States, protectorate
|
|-
|1885–1946
|[[جوھر|Johor]], protectorate (part of Unfederated Malay States)
|
|-
|1909–1946
|Kedah, protectorate (part of Unfederated Malay States)
|
|-
|1909–1946
|[[کیلانتن|Kelantan]], protectorate (part of Unfederated Malay States)
|
|-
|1909–1946
|[[پرلس|Perlis]], protectorate (part of Unfederated Malay States)
|
|-
|1909–1946
|Terengganu, protectorate (part of Unfederated Malay States)
|
|-
|1942–1945
|Japanese occupation
|
|-
|1945–1946
|Military Administration
|
|-
|1946–1948
|Malayan Union
|
|-
|1948–1957
|[[وفاق ملایا|Federation of Malaya]]
|
|-
|1957–1963
|Independent state
|
|- style=&quot;background-color:#ccff99&quot;
|1963
|Annex North Borneo and Sarawak forming the renamed federation of [[ملایشیا|Malaysia]]
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |North Borneo
|1882–1946
|Protectorate
|
|-
|1945–1946
|Military administration
|Labuan to British N. Borneo on 15 July 1946
|-
|1946–1963
|Crown colony
|Labuan to British N. Borneo on 15 July 1946
|-
|1963
|Self-government
|-
|1963
|Annexed by Malaya into [[ملایشیا|Malaysia]]
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |[[مینیڈیٹری فلسطین|Palestine]]
|1920
|Mandate
|
|-
|1948
|British sovereignty relinquished; the proposed partition between a Jewish and an Arab state never fully materialised; the Jewish state – [[اسرائیل|Israel]] – was established immediately after British withdrawal, with the short-lived All-Palestine government following six months later
|
|-
|1949
|Two sections of the former Palestine Mandate outside Israel – the [[مغربی کنارا|West Bank]] and the [[غزہ دی پٹی|Gaza Strip]] – were occupied by [[اردن|Jordan]] and [[مصر|Egypt]] respectively following the collapse of the All-Palestine government
|
|-
|1956
|[[غزہ دی پٹی|Gaza Strip]] briefly falls under Israeli occupation during the [[سوئز بحران|Suez Crisis]]
|
|-
|1967
|[[مغربی کنارا|West Bank]] and [[غزہ دی پٹی|Gaza Strip]] fall under Israeli occupation as a consequence of the [[6 روزہ جنگ|Six-Day War]]
|
|-
|1993
|A [[فلسطینی قومی عملداری|Palestinian National Authority]] is declared in the [[مغربی کنارا|West Bank]] and [[غزہ دی پٹی|Gaza Strip]]; most matters regarding the day-to-day governance of these territories fell under its jurisdiction, in anticipation of a future Palestinian state
|
|-
|2005
|Israel formally withdraws from the [[غزہ دی پٹی|Gaza Strip]], placing it under full PNA control; despite this, Gazan waters are still under Israeli military control
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Pulo Condore Island (Côn Đảo)
|1702
|Possession of [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|British East India Company]]
|
|-
|1705
|Abandoned
|Now Côn Đảo, in [[ویتنام|Vietnam]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Sarawak
|1888–1946
|Protected States
|
|-
|1945–1946
|Military administration
|
|-
|1946–1963
|Crown colony
|
|-
|1963
|Self-government
|
|-
|1963
|Annexed by Malaya into [[ملایشیا|Malaysia]]
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |Straits Settlements
|1826–1858
|Possession under [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|British East India Company]]
|
|-
|1858–1867
|Subordinated to [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|British India]]
|
|-
|1867–1946
|Crown colony
|
|-
|1942–1945
|Occupied by Japan
|
|-
|1946
|Dissolved
|Now divided between [[ملاکا|Malacca]] and [[پینانگ|Penang]], in [[ملایشیا|Malaysia]], and Singapore
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[قطر|Qatar]]
|1916–1971
|Protectorate
|
|-
|1971
|Independence
|Invited to join the [[ریاستہائے ساحل متصالح|Trucial States]], but declined
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |[[سورت، گجرات|Surat]]
|1612–1658
|Factory
|
|-
|1658–1668
|Presidency
|
|-
|1668–1685
|Possession under [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی|British East India Company]]
|
|-
|1685–1703
|Subordinated to [[ممبئی|Bombay]]
|
|-
|1703
|Incorporated into Bombay
|Now in [[بھارت|India]]
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |[[سنگاپور|Singapore]]
|1824
|Purchased
|
|-
|1824
|Part of Straits Settlements (as residency of the [[بنگال پریزیڈینسی|Presidency of Bengal]])
|
|-
|1867–1946
|Part of Straits Settlements (crown colony)
|
|-
|1946–1955
|Crown colony
|
|-
|1955–1959
|self-governing colony
|
|-
|1959–1963
|State of Singapore
|
|-
|1963–1965
|Part of Malaysia
|
|- style=&quot;background-color:#ccff99&quot;
|1965
|Independence
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[امارت شرق اردن|Transjordan]]
|1920
|Part of Palestine Mandate
|-
|1923
|Formally separated from Palestine
|
|-
|1928
|Emirate independent, except for military and financial control
|
|-
|1946
|Formal independence
|Now known as [[اردن|Jordan]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ریاستہائے ساحل متصالح|Trucial States]]
|1892
|Protectorate
|
|-
|1971
|Formation of Federation of Arab Emirates
|Now part of the [[متحدہ عرب امارات|United Arab Emirates]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Weihaiwei
|1898–1930
|Leased from [[چنگ سلطنت|China]]
|
|-
|1930
|Returned to the [[جمہوریہ چین (1912–1949)|Republic of China]]
|Now part of the [[چین|People's Republic of China]]
|-
|[[لہندا بنگال|West Bengal]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(&quot;''Bengal''&quot;)
|1905–1912
|Province of British India
|Established by the partition of Bengal. Abolished with the reversal of the partition and the creation of the new province of [[صوبہ بہار تے اڑیسہ|Bihar and Orissa]].
|-
|}

== ایشیا وچ فرانسیسی سلطنت دا علاقائی ارتقاء ==

* [[فرانسیسی ہند چینی|French Indochina]]
** [[فرانسیسی ہند چینی|French Indochinese Union]] (1887–1954)
*** Laos (protectorate) (1893–1953)
*** Cambodia (protectorate) (1863–1953)
*** [[ویتنام|Vietnam]]
**** Cochinchina (Southern Vietnam) (1858–1949)
**** Annam (protectorate) (Central Vietnam) (1883–1949)
**** Tonkin (protectorate) (Northern Vietnam) (1884–1949)
**** State of Vietnam (1949–1954)
**** Democratic Republic of Vietnam
**** Spratly Islands (1933–1939)
**** Paracel Islands (1933–1939)
*** Some territories on the eastern of [[تھائی لینڈ|Thailand]]. Thailand has lost 3 territories in total in the past 15 years, for example:
**** [[صوبہ چانتھابوری|Chanthaburi Province]] (1893–1905)
**** [[صوبہ ٹراٹ|Trat Province]] (1904–1907)
**** Dan Sai District (in the area of the [[صوبہ لوئیئی|Loei Province]]: 1903–1907)
* India and [[سری لنکا|Sri Lanka]]
** [[فرانسیسی ہند|French India]]
*** [[فرانسیسی ہند|French Establishments of India]], composed of Pondichéry (1765–1954); Karikal (1725–1954); Mahé (1721–1954) Yanaon (1723–1954); Chandernagor (1673–1952)
* [[تائیوان|Taiwan]] 
** The city/port of Keelung (1884–1885)
** Pescadores Islands (1885)
* Basilan (1845)
* [[چین|China]]
** The territory of Kouang-Tchéou-Wan (a dependency of [[فرانسیسی ہند چینی|French Indochina]]) (1898–1945)
** The foreign concessions: French Concession of Shanghai (1849–1946), Tianjin (1860–1946) and Hankou (1898–1946)
** The spheres of French influence officially recognised by China in the provinces of [[ینعان|Yunnan]], [[گوانگزی|Guangxi]], [[ہائینان|Hainan]], [[گوانگڈونگ|Guangdong]]
** Shamian Island (1859–1949) (a fifth of the island)
* [[فلسطین|Palestine]]
* [[سوریہ|Syria]] or [[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|French Syria]] (1920–1946) ([[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|French Mandate of Syria]])
** [[ریاست علويين|Alawite State]] (1920–1936)
** [[ریاست حلب|State of Aleppo]] (1920–1924)
** [[ریاست جبل الدروز|State of Jabal Druze]] (1921–1936)
** [[ریاست دمشق|State of Damascus]] (1920–1924)
** Sanjak of Alexandretta (now part of [[ترکی|Turkey]])
** [[عظیم لبنان|State of Greater Lebanon]] (now it is [[لبنان|Lebanon]]) (1920–1946)
* [[لبنان|Lebanon]] or [[عظیم لبنان|French Lebanon]] (1920–1946) ([[فرانسیسی تعہد برائے شام تے لبنان|French Mandate of Lebanon]])
** [[کوہ لبنان|Mount Lebanon]] (An international protocol fixes the autonomy of the [[کوہ لبنان|mount Lebanon]] under the protection of France.)
* [[یمن|Yemen]]
** Cheikh Saïd (Some French atlases and history books claimed the territory was French, but France never occupied it and never claimed jurisdiction or sovereignty over the territory, which therefore was never French, remaining under Turkish, then Yemen's control.)

== ایہہ وی ویکھو ==

* اقوام متحدہ دی غیر خود مختار علاقیاں دی فہرست
* انحصار کرن آلا علاقہ
* ایشیا چ خود مختار ریاستاں دے پیشروآں دی فہرست
* ایشیا وچ سرد جنگ
* خلیج فارس دی رہائش گاہ
* ایشیا وچ مغربی سامراج
* جاپانی راج ہیٹھ تائیوان
* ڈیکولونائزیشن
* قومی آزادی دیاں جنگاں

== نوٹ ==

== حوالے ==

== ہور پڑھو ==

* پانیکر، کے ایم (1953) ''ایشیا تے مغربی غلبہ، 1498–1945'' ، لندن: جی ایلن تے انون۔
[[گٹھ:ایشیا دی تریخ]]
[[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]]</text>
      <sha1>kta0hi38m3m6tdgj2ucw7jalqv1eda0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شمالی بنگال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149724</id>
    <revision>
      <id>711844</id>
      <parentid>711596</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miran500</username>
        <id>44814</id>
      </contributor>
      <comment>/* بنگلہ دیش */</comment>
      <origin>711844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7147" sha1="ollrv6rm25fj740gwd3k03pyr9k6juc" xml:space="preserve">شمالی بنگال

'''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔

ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔

== انتظامی علاقے ==
[[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]]
'''رنگ پور ڈویژن'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!'''راجشاہی ڈویژن'''
! '''رنگ پور ڈویژن'''
|-
|
* ضلع بوگرا
* ضلع چپائی نواب گنج
* ضلع جویپورہاٹ
* ضلع نوگاؤں
* ضلع نٹورے
* ضلع پبنا
* ضلع راجشاہی
* ضلع سراج گنج
|
* ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش
* ضلع گیبندھا
* کوریگرام ضلع
* ضلع لالمونیرھاٹ
* ضلع نیلپھماری
* ضلع پنچ گڑھ
* ضلع رنگ پور
* ضلع ٹھاکرگاؤں
|}
[[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]]

===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!جلپائیگوری ڈویژن
!مالدا ڈویژن
|-
|
* ضلع دارجلنگ
* کلیمپونگ ضلع
* ضلع جلپائیگوری
* ضلع علیپوردوار
* ضلع کوچ بہار
|
* ضلع مالدا
* ضلع اتر دیناج پور
* ضلع دکشن دناج پور&lt;hr/&gt;
* ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج)
|}

== ڈیموگرافکس ==
=== مذہب ===
{{Pie chart
|thumb = left
|caption =بالترتیب ۲۰۱۱ تے ۲۰۲۲ دی ہندوستانی تے بنگلہ دیشی مردم شماری دی بنیاد تے شمالی بنگال دا مشترکہ مذہبی ڈھانچہ:
|label1 =اسلام
|value1 = ۷۱٫۷
|color1 = Green
|label2 = ہندو مت
|value2 = ۲۶٫۶
|color2 = Orange
|label3 = Others
|value3 = ۱٫۷
|color3 = Grey
}}

=== بنگلہ دیس وچ ===
{{bar box
|title=شمالی بنگال، بنگلہ دیس چ مذہب (۲۰۲۲)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ اسلام|Green|90.3}}
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ ہندو مت|DarkOrange|9.1}}
{{bar percent|دوجے|Grey|0.6}}
}}اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

==== لہندے بنگال، بھارت وچ ====
{{bar box
|title=شمالی بنگال، ہندوستان چ مذہب (۲۰۱۱)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|لہندے بنگال وچ ہندو مت|DarkOrange|65.32}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ اسلام|Green|30.39}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ عیسائیت]|DarkBlue|2.25}}
{{bar percent|بنگالی بدھ مت|Yellow|1.52}}
{{bar percent|دوج|Grey|0.52}}
}}
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

=== مغربی بنگال، ہندوستان وچ ===
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۱۱ء دی مردم شماری دے مطابق ۱۸٬۷۰۲٬۰۶۰ (۱٫۸۷ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏ں مندی اے تے مسلمان سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏ں. اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے.&lt;ref&gt;https://censusindia.gov.in/census.website/&lt;/ref&gt;

=== بولی ===
بنگالی اتلے بنگال چ ۷۵٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن.

== کھیڈاں وچ ==
بنگلہ دیش چ نارتھ زون کرکٹ ٹیم پہلی درجے دی کرکٹ ٹیم اے جہڑی بنگلہ دیش کرکٹ لیگ چ اتلے بنگلہ دیش (راجشاہی تے رنگپور) دی نمائندگی کردی اے۔

== شہر تے قصبے ==

=== بنگلہ دیش ===

* راجشاہی ، اک میٹروپولیٹن شہر اے تے راجشاہی ضلع دا ضلعی صدر دفتر اے تے راجشاہی ڈویژن دا ڈویژنل راجگڑھ اے ۔ شہر چ اک بہترین ریلوے ٹرانسپورٹ سسٹم اے ۔

* رنگپور ، ضلع رنگپور چ واقع اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ ایہہ رنگپور ڈویزن دا ہیڈکوارٹر اے ۔ ایہ بنگلہ دیش دے سب توں پرانے تے فیر وی جدید شہراں چوں اک اے۔

* بوگرا ، بنگلہ دیش دے راجشاہی ڈویژن دے ضلع بوگرا چ واقع اک وڈا شہر اے ۔ بوگرہ نوں بنگال دا سب توں پرانا شہر منیا جاندا اے ، جہڑا عظیم بادشاہ اشوک دے دور چ اے ، جس نے 268ء توں 232 ق م تک ہندوستان تے حکومت کیتی ۔

* سراج گنج ، دریائے جمنا دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔ ضلع سراج گنج نوں شمالی بنگال دا دروازہ آکھیا جاندا اے ۔

* پبنا ، ضلع پبنا دا ضلع صدر دفتر اے ۔ ایہ دریائے پدم دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔

* ایشوردی ، ضلع پبنا دا اک شہر اے ۔ بنگلہ دیش ریلوے دے مغربی زون دا اک اہم جنکشن. بنگلہ دیش دا واحد ایٹمی بجلی گھر ایتھے واقع اے۔

==حوالے==
{{حوالے}}
[[گٹھ:بنگلا دیش دا جغرافیا]]</text>
      <sha1>ollrv6rm25fj740gwd3k03pyr9k6juc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>711845</id>
      <parentid>711844</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miran500</username>
        <id>44814</id>
      </contributor>
      <comment>/* بنگلہ دیش */</comment>
      <origin>711845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7493" sha1="5jbgymsvdaj4un2enlb9hi0441w9fka" xml:space="preserve">شمالی بنگال

'''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔

ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔

== انتظامی علاقے ==
[[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]]
'''رنگ پور ڈویژن'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!'''راجشاہی ڈویژن'''
! '''رنگ پور ڈویژن'''
|-
|
* ضلع بوگرا
* ضلع چپائی نواب گنج
* ضلع جویپورہاٹ
* ضلع نوگاؤں
* ضلع نٹورے
* ضلع پبنا
* ضلع راجشاہی
* ضلع سراج گنج
|
* ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش
* ضلع گیبندھا
* کوریگرام ضلع
* ضلع لالمونیرھاٹ
* ضلع نیلپھماری
* ضلع پنچ گڑھ
* ضلع رنگ پور
* ضلع ٹھاکرگاؤں
|}
[[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]]

===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!جلپائیگوری ڈویژن
!مالدا ڈویژن
|-
|
* ضلع دارجلنگ
* کلیمپونگ ضلع
* ضلع جلپائیگوری
* ضلع علیپوردوار
* ضلع کوچ بہار
|
* ضلع مالدا
* ضلع اتر دیناج پور
* ضلع دکشن دناج پور&lt;hr/&gt;
* ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج)
|}

== ڈیموگرافکس ==
=== مذہب ===
{{Pie chart
|thumb = left
|caption =بالترتیب ۲۰۱۱ تے ۲۰۲۲ دی ہندوستانی تے بنگلہ دیشی مردم شماری دی بنیاد تے شمالی بنگال دا مشترکہ مذہبی ڈھانچہ:
|label1 =اسلام
|value1 = ۷۱٫۷
|color1 = Green
|label2 = ہندو مت
|value2 = ۲۶٫۶
|color2 = Orange
|label3 = Others
|value3 = ۱٫۷
|color3 = Grey
}}

=== بنگلہ دیس وچ ===
{{bar box
|title=شمالی بنگال، بنگلہ دیس چ مذہب (۲۰۲۲)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ اسلام|Green|90.3}}
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ ہندو مت|DarkOrange|9.1}}
{{bar percent|دوجے|Grey|0.6}}
}}اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

==== لہندے بنگال، بھارت وچ ====
{{bar box
|title=شمالی بنگال، ہندوستان چ مذہب (۲۰۱۱)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|لہندے بنگال وچ ہندو مت|DarkOrange|65.32}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ اسلام|Green|30.39}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ عیسائیت]|DarkBlue|2.25}}
{{bar percent|بنگالی بدھ مت|Yellow|1.52}}
{{bar percent|دوج|Grey|0.52}}
}}
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

=== مغربی بنگال، ہندوستان وچ ===
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۱۱ء دی مردم شماری دے مطابق ۱۸٬۷۰۲٬۰۶۰ (۱٫۸۷ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏ں مندی اے تے مسلمان سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏ں. اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے.&lt;ref&gt;https://censusindia.gov.in/census.website/&lt;/ref&gt;

=== بولی ===
بنگالی اتلے بنگال چ ۷۵٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن.

== کھیڈاں وچ ==
بنگلہ دیش چ نارتھ زون کرکٹ ٹیم پہلی درجے دی کرکٹ ٹیم اے جہڑی بنگلہ دیش کرکٹ لیگ چ اتلے بنگلہ دیش (راجشاہی تے رنگپور) دی نمائندگی کردی اے۔

== شہر تے قصبے ==

=== بنگلہ دیش ===

* راجشاہی ، اک میٹروپولیٹن شہر اے تے راجشاہی ضلع دا ضلعی صدر دفتر اے تے راجشاہی ڈویژن دا ڈویژنل راجگڑھ اے ۔ شہر چ اک بہترین ریلوے ٹرانسپورٹ سسٹم اے ۔

* رنگپور ، ضلع رنگپور چ واقع اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ ایہہ رنگپور ڈویزن دا ہیڈکوارٹر اے ۔ ایہ بنگلہ دیش دے سب توں پرانے تے فیر وی جدید شہراں چوں اک اے۔

* بوگرا ، بنگلہ دیش دے راجشاہی ڈویژن دے ضلع بوگرا چ واقع اک وڈا شہر اے ۔ بوگرہ نوں بنگال دا سب توں پرانا شہر منیا جاندا اے ، جہڑا عظیم بادشاہ اشوک دے دور چ اے ، جس نے 268ء توں 232 ق م تک ہندوستان تے حکومت کیتی ۔

* سراج گنج ، دریائے جمنا دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔ ضلع سراج گنج نوں شمالی بنگال دا دروازہ آکھیا جاندا اے ۔

* پبنا ، ضلع پبنا دا ضلع صدر دفتر اے ۔ ایہ دریائے پدم دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔

* ایشوردی ، ضلع پبنا دا اک شہر اے ۔ بنگلہ دیش ریلوے دے مغربی زون دا اک اہم جنکشن. بنگلہ دیش دا واحد ایٹمی بجلی گھر ایتھے واقع اے۔
* جویپورہاٹ صدر ، ضلع جوئیپورہاٹ دا راجگڑھ اے ۔ جویپورہٹ شوگر ملز لمیٹڈ بنگلہ دیش دی سب توں وڈی خود مختار شوگر مل اے جہڑی اس شہر چ اے۔ پگلا دیوان بودھوومی بنگلہ دیش دیاں اہم یادگاراں چوں اک اے۔

==حوالے==
{{حوالے}}
[[گٹھ:بنگلا دیش دا جغرافیا]]</text>
      <sha1>5jbgymsvdaj4un2enlb9hi0441w9fka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>711846</id>
      <parentid>711845</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miran500</username>
        <id>44814</id>
      </contributor>
      <comment>/* بنگلہ دیش */</comment>
      <origin>711846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8152" sha1="5o4oljq7c95goxekxwwp2juqmzd5j27" xml:space="preserve">شمالی بنگال

'''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔

ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔

== انتظامی علاقے ==
[[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]]
'''رنگ پور ڈویژن'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!'''راجشاہی ڈویژن'''
! '''رنگ پور ڈویژن'''
|-
|
* ضلع بوگرا
* ضلع چپائی نواب گنج
* ضلع جویپورہاٹ
* ضلع نوگاؤں
* ضلع نٹورے
* ضلع پبنا
* ضلع راجشاہی
* ضلع سراج گنج
|
* ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش
* ضلع گیبندھا
* کوریگرام ضلع
* ضلع لالمونیرھاٹ
* ضلع نیلپھماری
* ضلع پنچ گڑھ
* ضلع رنگ پور
* ضلع ٹھاکرگاؤں
|}
[[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]]

===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!جلپائیگوری ڈویژن
!مالدا ڈویژن
|-
|
* ضلع دارجلنگ
* کلیمپونگ ضلع
* ضلع جلپائیگوری
* ضلع علیپوردوار
* ضلع کوچ بہار
|
* ضلع مالدا
* ضلع اتر دیناج پور
* ضلع دکشن دناج پور&lt;hr/&gt;
* ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج)
|}

== ڈیموگرافکس ==
=== مذہب ===
{{Pie chart
|thumb = left
|caption =بالترتیب ۲۰۱۱ تے ۲۰۲۲ دی ہندوستانی تے بنگلہ دیشی مردم شماری دی بنیاد تے شمالی بنگال دا مشترکہ مذہبی ڈھانچہ:
|label1 =اسلام
|value1 = ۷۱٫۷
|color1 = Green
|label2 = ہندو مت
|value2 = ۲۶٫۶
|color2 = Orange
|label3 = Others
|value3 = ۱٫۷
|color3 = Grey
}}

=== بنگلہ دیس وچ ===
{{bar box
|title=شمالی بنگال، بنگلہ دیس چ مذہب (۲۰۲۲)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ اسلام|Green|90.3}}
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ ہندو مت|DarkOrange|9.1}}
{{bar percent|دوجے|Grey|0.6}}
}}اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

==== لہندے بنگال، بھارت وچ ====
{{bar box
|title=شمالی بنگال، ہندوستان چ مذہب (۲۰۱۱)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|لہندے بنگال وچ ہندو مت|DarkOrange|65.32}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ اسلام|Green|30.39}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ عیسائیت]|DarkBlue|2.25}}
{{bar percent|بنگالی بدھ مت|Yellow|1.52}}
{{bar percent|دوج|Grey|0.52}}
}}
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

=== مغربی بنگال، ہندوستان وچ ===
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۱۱ء دی مردم شماری دے مطابق ۱۸٬۷۰۲٬۰۶۰ (۱٫۸۷ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏ں مندی اے تے مسلمان سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏ں. اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے.&lt;ref&gt;https://censusindia.gov.in/census.website/&lt;/ref&gt;

=== بولی ===
بنگالی اتلے بنگال چ ۷۵٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن.

== کھیڈاں وچ ==
بنگلہ دیش چ نارتھ زون کرکٹ ٹیم پہلی درجے دی کرکٹ ٹیم اے جہڑی بنگلہ دیش کرکٹ لیگ چ اتلے بنگلہ دیش (راجشاہی تے رنگپور) دی نمائندگی کردی اے۔

== شہر تے قصبے ==

=== بنگلہ دیش ===

* راجشاہی ، اک میٹروپولیٹن شہر اے تے راجشاہی ضلع دا ضلعی صدر دفتر اے تے راجشاہی ڈویژن دا ڈویژنل راجگڑھ اے ۔ شہر چ اک بہترین ریلوے ٹرانسپورٹ سسٹم اے ۔

* رنگپور ، ضلع رنگپور چ واقع اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ ایہہ رنگپور ڈویزن دا ہیڈکوارٹر اے ۔ ایہ بنگلہ دیش دے سب توں پرانے تے فیر وی جدید شہراں چوں اک اے۔

* بوگرا ، بنگلہ دیش دے راجشاہی ڈویژن دے ضلع بوگرا چ واقع اک وڈا شہر اے ۔ بوگرہ نوں بنگال دا سب توں پرانا شہر منیا جاندا اے ، جہڑا عظیم بادشاہ اشوک دے دور چ اے ، جس نے 268ء توں 232 ق م تک ہندوستان تے حکومت کیتی ۔

* سراج گنج ، دریائے جمنا دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔ ضلع سراج گنج نوں شمالی بنگال دا دروازہ آکھیا جاندا اے ۔

* پبنا ، ضلع پبنا دا ضلع صدر دفتر اے ۔ ایہ دریائے پدم دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔

* ایشوردی ، ضلع پبنا دا اک شہر اے ۔ بنگلہ دیش ریلوے دے مغربی زون دا اک اہم جنکشن. بنگلہ دیش دا واحد ایٹمی بجلی گھر ایتھے واقع اے۔
* جویپورہاٹ صدر ، ضلع جوئیپورہاٹ دا راجگڑھ اے ۔ جویپورہٹ شوگر ملز لمیٹڈ بنگلہ دیش دی سب توں وڈی خود مختار شوگر مل اے جہڑی اس شہر چ اے۔ پگلا دیوان بودھوومی بنگلہ دیش دیاں اہم یادگاراں چوں اک اے۔
* نٹورے، شمالی بنگال دا راجگڑھ تے ضلع نیٹورے دا صدر دفتر اے۔ اتر گنبھابن اتلے بنگال دے نٹور قصبے دے نیڑے واقع اے ۔ 24 جولائ‏ی 1967ء نو‏‏ں مشرقی پاکستان دے گورنر عبدل منیم خان نے اسنو‏ں گورنری رہائش گاہ دے طور اُتے نامزد کيت‏‏ا۔ بنگلہ دیش دی آزادی دے بعد وزیر اعظم شیخ مجیب الرحمان نے 9 فروری 1972ء نو‏‏ں شمالی بنگلہ دیش وچ اس جگہ نو‏‏ں اپنی سرکاری رہائش گاہ قرار دتا۔

==حوالے==
{{حوالے}}
[[گٹھ:بنگلا دیش دا جغرافیا]]</text>
      <sha1>5o4oljq7c95goxekxwwp2juqmzd5j27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>711847</id>
      <parentid>711846</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miran500</username>
        <id>44814</id>
      </contributor>
      <comment>/* بنگلہ دیش */</comment>
      <origin>711847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8660" sha1="ioi52p2qfkjzvaikmshp20okp981cg0" xml:space="preserve">شمالی بنگال

'''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔

ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔

== انتظامی علاقے ==
[[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]]
'''رنگ پور ڈویژن'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!'''راجشاہی ڈویژن'''
! '''رنگ پور ڈویژن'''
|-
|
* ضلع بوگرا
* ضلع چپائی نواب گنج
* ضلع جویپورہاٹ
* ضلع نوگاؤں
* ضلع نٹورے
* ضلع پبنا
* ضلع راجشاہی
* ضلع سراج گنج
|
* ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش
* ضلع گیبندھا
* کوریگرام ضلع
* ضلع لالمونیرھاٹ
* ضلع نیلپھماری
* ضلع پنچ گڑھ
* ضلع رنگ پور
* ضلع ٹھاکرگاؤں
|}
[[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]]

===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!جلپائیگوری ڈویژن
!مالدا ڈویژن
|-
|
* ضلع دارجلنگ
* کلیمپونگ ضلع
* ضلع جلپائیگوری
* ضلع علیپوردوار
* ضلع کوچ بہار
|
* ضلع مالدا
* ضلع اتر دیناج پور
* ضلع دکشن دناج پور&lt;hr/&gt;
* ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج)
|}

== ڈیموگرافکس ==
=== مذہب ===
{{Pie chart
|thumb = left
|caption =بالترتیب ۲۰۱۱ تے ۲۰۲۲ دی ہندوستانی تے بنگلہ دیشی مردم شماری دی بنیاد تے شمالی بنگال دا مشترکہ مذہبی ڈھانچہ:
|label1 =اسلام
|value1 = ۷۱٫۷
|color1 = Green
|label2 = ہندو مت
|value2 = ۲۶٫۶
|color2 = Orange
|label3 = Others
|value3 = ۱٫۷
|color3 = Grey
}}

=== بنگلہ دیس وچ ===
{{bar box
|title=شمالی بنگال، بنگلہ دیس چ مذہب (۲۰۲۲)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ اسلام|Green|90.3}}
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ ہندو مت|DarkOrange|9.1}}
{{bar percent|دوجے|Grey|0.6}}
}}اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

==== لہندے بنگال، بھارت وچ ====
{{bar box
|title=شمالی بنگال، ہندوستان چ مذہب (۲۰۱۱)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|لہندے بنگال وچ ہندو مت|DarkOrange|65.32}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ اسلام|Green|30.39}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ عیسائیت]|DarkBlue|2.25}}
{{bar percent|بنگالی بدھ مت|Yellow|1.52}}
{{bar percent|دوج|Grey|0.52}}
}}
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

=== مغربی بنگال، ہندوستان وچ ===
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۱۱ء دی مردم شماری دے مطابق ۱۸٬۷۰۲٬۰۶۰ (۱٫۸۷ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏ں مندی اے تے مسلمان سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏ں. اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے.&lt;ref&gt;https://censusindia.gov.in/census.website/&lt;/ref&gt;

=== بولی ===
بنگالی اتلے بنگال چ ۷۵٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن.

== کھیڈاں وچ ==
بنگلہ دیش چ نارتھ زون کرکٹ ٹیم پہلی درجے دی کرکٹ ٹیم اے جہڑی بنگلہ دیش کرکٹ لیگ چ اتلے بنگلہ دیش (راجشاہی تے رنگپور) دی نمائندگی کردی اے۔

== شہر تے قصبے ==

=== بنگلہ دیش ===

* راجشاہی ، اک میٹروپولیٹن شہر اے تے راجشاہی ضلع دا ضلعی صدر دفتر اے تے راجشاہی ڈویژن دا ڈویژنل راجگڑھ اے ۔ شہر چ اک بہترین ریلوے ٹرانسپورٹ سسٹم اے ۔

* رنگپور ، ضلع رنگپور چ واقع اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ ایہہ رنگپور ڈویزن دا ہیڈکوارٹر اے ۔ ایہ بنگلہ دیش دے سب توں پرانے تے فیر وی جدید شہراں چوں اک اے۔

* بوگرا ، بنگلہ دیش دے راجشاہی ڈویژن دے ضلع بوگرا چ واقع اک وڈا شہر اے ۔ بوگرہ نوں بنگال دا سب توں پرانا شہر منیا جاندا اے ، جہڑا عظیم بادشاہ اشوک دے دور چ اے ، جس نے 268ء توں 232 ق م تک ہندوستان تے حکومت کیتی ۔

* سراج گنج ، دریائے جمنا دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔ ضلع سراج گنج نوں شمالی بنگال دا دروازہ آکھیا جاندا اے ۔

* پبنا ، ضلع پبنا دا ضلع صدر دفتر اے ۔ ایہ دریائے پدم دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔

* ایشوردی ، ضلع پبنا دا اک شہر اے ۔ بنگلہ دیش ریلوے دے مغربی زون دا اک اہم جنکشن. بنگلہ دیش دا واحد ایٹمی بجلی گھر ایتھے واقع اے۔
* جویپورہاٹ صدر ، ضلع جوئیپورہاٹ دا راجگڑھ اے ۔ جویپورہٹ شوگر ملز لمیٹڈ بنگلہ دیش دی سب توں وڈی خود مختار شوگر مل اے جہڑی اس شہر چ اے۔ پگلا دیوان بودھوومی بنگلہ دیش دیاں اہم یادگاراں چوں اک اے۔
* نٹورے، شمالی بنگال دا راجگڑھ تے ضلع نیٹورے دا صدر دفتر اے۔ اتر گنبھابن اتلے بنگال دے نٹور قصبے دے نیڑے واقع اے ۔ 24 جولائ‏ی 1967ء نو‏‏ں مشرقی پاکستان دے گورنر عبدل منیم خان نے اسنو‏ں گورنری رہائش گاہ دے طور اُتے نامزد کيت‏‏ا۔ بنگلہ دیش دی آزادی دے بعد وزیر اعظم شیخ مجیب الرحمان نے 9 فروری 1972ء نو‏‏ں شمالی بنگلہ دیش وچ اس جگہ نو‏‏ں اپنی سرکاری رہائش گاہ قرار دتا۔
* ٹیتولیا، ٹیتولیا اپازیلا دا اک قصبہ اے۔ ایہ بنگلہ دیش دا سبتوں اتلا شہر اے ۔ بنگلہ دیش ، شمالی بنگلہ دیش د‏‏ی اک وڈی اندرونی بندرگاہ جو ہندوستان ، نیپال تے بھوٹان دے نال تجارتی رابطہ فراہ‏م کرنے دے لئی قائم کيتی گئی اے ، جو بنگلہ دیش دا سب تو‏ں شمالی نقطہ اے ، ایتھ‏ے واقع ا‏‏ے۔

==حوالے==
{{حوالے}}
[[گٹھ:بنگلا دیش دا جغرافیا]]</text>
      <sha1>ioi52p2qfkjzvaikmshp20okp981cg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>711848</id>
      <parentid>711847</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miran500</username>
        <id>44814</id>
      </contributor>
      <comment>/* بنگلہ دیش */</comment>
      <origin>711848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8787" sha1="npcxvnysc06o2yxumhwqsslds6i99av" xml:space="preserve">شمالی بنگال

'''شمالی بنگال''' ( بنگالی : উত্তরবঙ্গ اتربوگو، اتر بنگا) اک سرحد پار ثقافتی – جغرافیائی خطہ اے جس وچ بنگلہ دیش دے شمال مغربی علاقےآں دے نال نال مغربی بنگال ریاست دے شمالی حصے اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ چڑھدے ول جمنا اتے دکھن ول گنگا نال جڑیا ہویا اے، ایہہ موٹے طور تے بنگلہ دیش دے راجشاہی اتے رنگپور ڈویزن دے نال-نال جلپائیگوری اتے بھارتی ریاست مغربی بنگال دے زیادہتر مالدا ڈویزن (مرشد آباد نوں چھڈّ کے) اتے مشتمل اے۔ اک وسیع معنیاں دے تحت اس وچ بنگال دا ثقافتی یا جغرافیائی طور اُتے حصہ سمجھے جانے والے ملحقہ علاقے وی شامل ہوسکدے نيں ، جداں مہانند دریا دا طاس۔

ایہہ لگبھگّ برینڈ دے اتہاسک کھیتر نال ملدا-جلدا ہے، جس نے اس کھیتر دے اندر واقع بریند ٹریکٹ نوں اسدا ناں دتا ہے۔

== انتظامی علاقے ==
[[فائل:South- N North Bengal in Bangladesh.png|thumb|بنگلہ دیش دا نقشہ جس چ شمالی بنگال سبز رنگ چ تے جنوبی بنگال لال رنگ چ وکھایا گیا اے۔]]
'''رنگ پور ڈویژن'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!'''راجشاہی ڈویژن'''
! '''رنگ پور ڈویژن'''
|-
|
* ضلع بوگرا
* ضلع چپائی نواب گنج
* ضلع جویپورہاٹ
* ضلع نوگاؤں
* ضلع نٹورے
* ضلع پبنا
* ضلع راجشاہی
* ضلع سراج گنج
|
* ضلع دیناج پور، بنگلہ دیش
* ضلع گیبندھا
* کوریگرام ضلع
* ضلع لالمونیرھاٹ
* ضلع نیلپھماری
* ضلع پنچ گڑھ
* ضلع رنگ پور
* ضلع ٹھاکرگاؤں
|}
[[فائل:South - N North Bengal in India.png|thumb|مغربی بنگال دا نقشہ جس وچ شمالی بنگال سبز رنگ وچ تے جنوبی بنگال سرخ رنگ وچ دکھایا گیا ا ے۔]]

===ہندوستان دے لہندے بنگال وچ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
!جلپائیگوری ڈویژن
!مالدا ڈویژن
|-
|
* ضلع دارجلنگ
* کلیمپونگ ضلع
* ضلع جلپائیگوری
* ضلع علیپوردوار
* ضلع کوچ بہار
|
* ضلع مالدا
* ضلع اتر دیناج پور
* ضلع دکشن دناج پور&lt;hr/&gt;
* ''ضلع مرشد آباد'' (عام طور تے خارج)
|}

== ڈیموگرافکس ==
=== مذہب ===
{{Pie chart
|thumb = left
|caption =بالترتیب ۲۰۱۱ تے ۲۰۲۲ دی ہندوستانی تے بنگلہ دیشی مردم شماری دی بنیاد تے شمالی بنگال دا مشترکہ مذہبی ڈھانچہ:
|label1 =اسلام
|value1 = ۷۱٫۷
|color1 = Green
|label2 = ہندو مت
|value2 = ۲۶٫۶
|color2 = Orange
|label3 = Others
|value3 = ۱٫۷
|color3 = Grey
}}

=== بنگلہ دیس وچ ===
{{bar box
|title=شمالی بنگال، بنگلہ دیس چ مذہب (۲۰۲۲)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ اسلام|Green|90.3}}
{{bar percent|بنگلہ دیس وچ ہندو مت|DarkOrange|9.1}}
{{bar percent|دوجے|Grey|0.6}}
}}اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

==== لہندے بنگال، بھارت وچ ====
{{bar box
|title=شمالی بنگال، ہندوستان چ مذہب (۲۰۱۱)
|titlebar=#ddd
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|لہندے بنگال وچ ہندو مت|DarkOrange|65.32}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ اسلام|Green|30.39}}
{{bar percent|لہندے بنگال وچ عیسائیت]|DarkBlue|2.25}}
{{bar percent|بنگالی بدھ مت|Yellow|1.52}}
{{bar percent|دوج|Grey|0.52}}
}}
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۲۲ء دی مردم شماری دے مطابق ۳۷٬۹۶۲٬۸۲۰ (۳٫۷۹ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی اسلام نو‏ں مندی اے تے ہندو مت سب تو‏ں وڈی اقلیت ا‏ے.

=== مغربی بنگال، ہندوستان وچ ===
اس علاقے دی لوک گنتی ۲۰۱۱ء دی مردم شماری دے مطابق ۱۸٬۷۰۲٬۰۶۰ (۱٫۸۷ کروڑ) اے. ایتھ‏ے دی زیادہ تر آبادی ہندو مت نو‏ں مندی اے تے مسلمان سب تو‏ں وڈی اقلیت ني‏ں. اک نکی پر اہم آبادی عیسائیت تے بدھ مت دی پیروی کردی اے.&lt;ref&gt;https://censusindia.gov.in/census.website/&lt;/ref&gt;

=== بولی ===
بنگالی اتلے بنگال چ ۷۵٪ لوکاں دی پردھان بولی اے، اس توں بعد کامتاپوری (راجبنشی)، نیپالی، ہندی، صدری، کروکھ اتے ہور بولیاں ہن.

== کھیڈاں وچ ==
بنگلہ دیش چ نارتھ زون کرکٹ ٹیم پہلی درجے دی کرکٹ ٹیم اے جہڑی بنگلہ دیش کرکٹ لیگ چ اتلے بنگلہ دیش (راجشاہی تے رنگپور) دی نمائندگی کردی اے۔

== شہر تے قصبے ==

=== بنگلہ دیش ===

* راجشاہی ، اک میٹروپولیٹن شہر اے تے راجشاہی ضلع دا ضلعی صدر دفتر اے تے راجشاہی ڈویژن دا ڈویژنل راجگڑھ اے ۔ شہر چ اک بہترین ریلوے ٹرانسپورٹ سسٹم اے ۔

* رنگپور ، ضلع رنگپور چ واقع اک میٹروپولیٹن شہر اے ۔ ایہہ رنگپور ڈویزن دا ہیڈکوارٹر اے ۔ ایہ بنگلہ دیش دے سب توں پرانے تے فیر وی جدید شہراں چوں اک اے۔

* بوگرا ، بنگلہ دیش دے راجشاہی ڈویژن دے ضلع بوگرا چ واقع اک وڈا شہر اے ۔ بوگرہ نوں بنگال دا سب توں پرانا شہر منیا جاندا اے ، جہڑا عظیم بادشاہ اشوک دے دور چ اے ، جس نے 268ء توں 232 ق م تک ہندوستان تے حکومت کیتی ۔

* سراج گنج ، دریائے جمنا دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔ ضلع سراج گنج نوں شمالی بنگال دا دروازہ آکھیا جاندا اے ۔

* پبنا ، ضلع پبنا دا ضلع صدر دفتر اے ۔ ایہ دریائے پدم دے کنارے واقع اک اہ‏م شہر ا‏‏ے۔

* ایشوردی ، ضلع پبنا دا اک شہر اے ۔ بنگلہ دیش ریلوے دے مغربی زون دا اک اہم جنکشن. بنگلہ دیش دا واحد ایٹمی بجلی گھر ایتھے واقع اے۔
* جویپورہاٹ صدر ، ضلع جوئیپورہاٹ دا راجگڑھ اے ۔ جویپورہٹ شوگر ملز لمیٹڈ بنگلہ دیش دی سب توں وڈی خود مختار شوگر مل اے جہڑی اس شہر چ اے۔ پگلا دیوان بودھوومی بنگلہ دیش دیاں اہم یادگاراں چوں اک اے۔
* نٹورے، شمالی بنگال دا راجگڑھ تے ضلع نیٹورے دا صدر دفتر اے۔ اتر گنبھابن اتلے بنگال دے نٹور قصبے دے نیڑے واقع اے ۔ 24 جولائ‏ی 1967ء نو‏‏ں مشرقی پاکستان دے گورنر عبدل منیم خان نے اسنو‏ں گورنری رہائش گاہ دے طور اُتے نامزد کيت‏‏ا۔ بنگلہ دیش دی آزادی دے بعد وزیر اعظم شیخ مجیب الرحمان نے 9 فروری 1972ء نو‏‏ں شمالی بنگلہ دیش وچ اس جگہ نو‏‏ں اپنی سرکاری رہائش گاہ قرار دتا۔
* ٹیتولیا، ٹیتولیا اپازیلا دا اک قصبہ اے۔ ایہ بنگلہ دیش دا سبتوں اتلا شہر اے ۔ بنگلہ دیش ، شمالی بنگلہ دیش د‏‏ی اک وڈی اندرونی بندرگاہ جو ہندوستان ، نیپال تے بھوٹان دے نال تجارتی رابطہ فراہ‏م کرنے دے لئی قائم کيتی گئی اے ، جو بنگلہ دیش دا سب تو‏ں شمالی نقطہ اے ، ایتھ‏ے واقع ا‏‏ے۔
* نچگڑھ، بنگلہ دیش دا سب توں شمالی شہر اے۔ ایتھے چائے دے سوہنے باغ نیں۔

==حوالے==
{{حوالے}}
[[گٹھ:بنگلا دیش دا جغرافیا]]</text>
      <sha1>npcxvnysc06o2yxumhwqsslds6i99av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ورتن گل بات:Pouladartist</title>
    <ns>3</ns>
    <id>149725</id>
    <redirect title="ورتن گل بات:Poulad1" />
    <revision>
      <id>711884</id>
      <timestamp>2026-09-24T21:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lentokonefani</username>
        <id>20498</id>
      </contributor>
      <comment>Lentokonefani پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Pouladartist]] توں [[ورتن گل بات:Poulad1]]: ؜Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Pouladartist|Pouladartist]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Poulad1|Poulad1]]&quot;</comment>
      <origin>711884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="mo4xk6lqevauqe91iqem2u7z581pakd" xml:space="preserve">#مڑجوڑ [[ورتن گل بات:Poulad1]]</text>
      <sha1>mo4xk6lqevauqe91iqem2u7z581pakd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>