وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 1802 712117 706820 2026-09-26T12:28:44Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712117 wikitext text/x-wiki {{اُردو}} {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 20em; font-size: 90%;" |- | style="background:#C2B280" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ماؤنٹ ایورسٹ<font>''' |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:Everest kalapatthar crop.jpg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |- |''' [[پربت دھارا]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[ہمالیہ]] <hr> |- |'''[[دیس]]'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[نیپال]] [[چین]]<hr> |- style="vertical-align: top;" |'''پہلی چڑہائی''' |style="padding-right: 1em;" | 29 مئی 1953 |- style="vertical-align: top;" |'''پہلی واری چڑھن والے''' |style="padding-right: 1em;" | [[ایڈمنڈ ہلری]] ٹینزنگ نورگے |- style="vertical-align: top;" |'''اچائی''' |style="padding-right: 1em;" | 29,029 فٹ/8,848 میٹر |- style="vertical-align: top;" |- | colspan="2" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[File:Nepal topo en.jpg|250px]] |- style="vertical-align: top;" |- |} ماؤنٹ ایورسٹ [[دنیا]] دا سب تون اچا پہاڑ اے ایہ 29029 [[فٹ]] اچا اے۔ ایہ [[چین]] تے [[نیپال]] دی ولگن یا باڈر تے اے۔ [[نیپالی]] چ اینون ساگر متھا، کھوار زبان چ ایورسٹو زوم تے [[تبتی]] چ چولولنگما کیندے نیں۔ 1856 چ ایدی پیل واری انچائ ناپی گئ۔جیڑی 29002 فٹ نکلی۔ [[ھندستان]] دے انگریز سرویئر جنرل دے ناں تے ایدا ناں ماؤنٹ ایورسٹ رکھیا گیا۔ 2008 دے انت تک ایدے اتے 2700 بندے 4102 واری چڑہ چکے سن۔ 210 بندے ایدے تے چڑدیاں ہویاں مر چکے نیں۔ == پہلی چڑھائی == [[File:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006.jpg|thumb|left|250px|{{PAGENAME}}]] دنیا دے سب توں اچے پہاڑ تے 1921 توں لوکاں نیں چڑھن دی کوشش کیتے پر [[نیوزی لینڈ]] دا [[ایڈمنڈ ہلری]] تے اوہدا سنگی شرپا [[نیپالی]] ٹینزنگ پہلے سن جیڑے 29 مئ 1953 نوں ایس پہاڑ تے چڑھے۔ [[File:STS058-101-12 2.JPG|thumb|left|250px|سیٹلائٹ توں]] == چڑن دے ریکارڈ == * [[رائنہولڈ میسنر]] تے پیٹر ہیبلر 1980 چ پیلی واری [[آکسیجن]] تو بنا ایدے تے چڑے۔ * نزیر صابر پیلا پاکستانی سی جیڑا 2002 چ ایدے تے چڑیا۔ * 2008 دیاں [[بیجنگ]] اولمپک کھیڈاں چ اولمپک بتی چینی ایدے اتے تک لی کے آے۔ * 15 ورے دی اک شرپا نیپالی کڑی نکی جی جندڑی چ چڑن والا پیلا بندہ اے۔ * 18 وریاۂ دا سامنتھا لارسن پیلا نکا بدیسی اتے چڑن والا اے۔ * 2005 چ [[فرانس]] دا اک [[ہیلی کاپٹر]] وی ایدے تے اتر چکیا اے۔ [[File:MountEverestRelief.png|thumb|left|250px|نقشہ]] == بارلے جوڑ == * [http://www.nationalgeographic.com/everest/ ماؤنٹ ایورسٹ تے نیشنل جیوگرافک دی ویب سائٹ] * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/ ماؤنٹ ایورسٹ تے نووا دی ویب سائٹ] * [http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Imaging_Everest/ ایورسٹ تے رائل جیوگرافک سوسائٹی سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423064736/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Imaging_Everest/ |date=2009-04-23 }} * [http://thegreatindian.tripod.com/mountEverest.htm ماؤنٹ ایورسٹ دا پینوراما] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531104744/https://thegreatindian.tripod.com/mountEverest.htm |date=2023-05-31 }} * [https://web.archive.org/web/20230531055643/http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/EVEREST-North.gif North] * [https://web.archive.org/web/20220102081646/http://viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/EVEREST-South.gif South] * [http://dsc.discovery.com/convergence/everest/interactive/interactive.html ڈسکوری چینل دی چڑھائ] * [http://www.8000ers.com/cms/content/view/52/185/ ماؤنٹ ایورسٹ تے چڑن والیاں ساریاں بندیاں دے ناں] * [http://www.yetizone.com/Everest/Trek/Everest_Trek.shtml چڑن گائڈ] {{Commons|ཇོ་མོ་གླང་མ|ایورسٹ|position=left}} {{اچے پہاڑ}} [[گٹھ:ہمالیہ]] [[گٹھ:ماؤنٹ ایورسٹ]] [[گٹھ:اٹھ ہزاريئے]] [[گٹھ:نیپال دے پعاڑ]] 24ln14lnid8f3v7d0908qim0tnms5wx 0 2841 712161 706374 2026-09-26T23:11:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712161 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ہسپانوی |altname = Spanish<br />Castilian |nativename =''{{lang|es|español}}'', ''{{lang|es|castellano}}'' |pronunciation = {{IPA-es|espaˈɲol|}}, {{IPA-es|kasteˈʎano|}} |region = ہسپانیہ، ہسپانوی امریکا، استوائی گنی (ویکھو [[#Geographical distribution|below]]) |speakers = {{Significant figures|472|2}} ملین |date = 2016 |ref = <ref>{{cite report |title=El español: una lengua viva – Informe 2015 |url=http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf |publisher=[[Instituto Cervantes]] |date=2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063042/http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf%20 |archivedate=2019-01-07 |access-date=2016-07-21}}</ref> |speakers2 = {{Significant figures|568|2}} ملین کل متکمین [[دوسری زبان]]: {{Significant figures|89.5|2}} ملین (معلومات نئيں)<ref name=EthnologueSp>{{e18|spa|Spanish}}<!-- e18 is the first ed. w this figure. Previous one was 59M (1991) in e14 --></ref> |familycolor = Indo-European |fam2 = [[اطالی زباناں|Italic]] |fam3 = [[رومنی زباناں|Romance]] |fam4 = [[مغربی رومنی زباناں|Western]] |fam5 = [[آئبیری رومنی زباناں|Ibero-Romance]] |fam6 = [[مغربی آئبیریائی زباناں|West-Iberian]] |fam7 = [[Castilian languages]] |ancestor = [[قدیم ہسپانوی]] |script = [[لاطینی رسم الخط]] ([[Spanish orthography|Spanish alphabet]])<br />[[Spanish Braille]] |nation = {{List collapsed| titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:right; | title = [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|20 ملکاں]]| [[ارجنٹائن]]| [[بولیویا]]| [[چلی]]| [[کولمبیا]]| [[کوسٹاریکا]]| [[کیوبا]]| [[جمہوریہ ڈومینیکن]]| [[ایکواڈور]]| [[ایل سیلواڈور]]| [[استوائی گنی]]| [[گواتیمالا]]| [[ہونڈوراس]]| [[میکسیکو]]| [[نکاراگوا]]| [[پاناما]]| [[پیراگوئے]]| [[پیرو]]| [[ہسپانیہ]]| [[یوراگوئے]]| [[وینیزویلا]]| }}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|محدود تسلیم شدہ ریاستاں]]| [[صحراوی عرب عوامی جمہوریہ]]| }}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|تابع علاقہ جات]]| [[پورٹو ریکو]]| <!-- This list is intended for dependent territories that do not form an integral part of a country (such as Puerto Rico), as well as integral parts of nations that are not traditionally considered Castilian-speaking. Adding Ceuta and Melilla to this list will result in deletion as they are integral parts of Spain. This also applies to Chile and the case of Easter Island. -->}}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;|title=[[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|اہ‏م اقلیت]]| <iframe id="languagesonline" src="http://www.education.vic.gov.au/languagesonline/Spanish/topic02/no_01/Spanish_02_01.htm%22 width="750" height="460" marginwidth="0" marginheight="0" leftmargin="0" topmargin="0" hspace="0" vspace="0" frameborder="1" scrolling="no"></iframe>| [[انڈورا]]| [[بیلیز]]| [[جبل الطارق]]| [[فلپائن]]| [[ریاستہائے متحدہ امریکا]]| <!-- This list is intended for countries & territories that have credible significant Hispanophone influence or presence. This namely includes places where a significant proportion of the population speaks Spanish natively and/or as a second language (~20%) and the language is significantly used by the government despite not having official status. -->}}<br />{{List collapsed|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:right;| title = [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان|بین الاقوامی تنظیماں]]:| * [[اقوام متحدہ]]| * [[افریقی اتحاد]] * [[یورپی اتحاد]]| * [[Mercosur]]| * [[امریکیین ریاستاں د‏‏ی تنظیم]]| * [[Union of South American Nations]]| (see [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان]]) }} |agency = [[Association of Spanish Language Academies]]<br /><small>({{lang|es|[[Real Academia Española]]}} and 21 other national Spanish language academies)</small> |iso1 = es |iso2 = spa |iso3 = spa |lingua = 51-AAA-b |map = Map-Hispanophone World.svg |mapcaption = |sign = [[Signed Spanish]] (Mexico, Spain, & presumably elsewhere) |glotto = stan1288 |glottorefname = Standard Spanish }} '''ہسپانوی زبان''' (Spanish language) [[ہسپانیہ|اسپین]] د‏‏ی بولی اے جو اسپین دے علاوہ دنیا دے 23 ملکاں وچ سرکاری بولی اے تے بوہت سارے ملکاں وچ بولی تے سمجھی جاندی اے ۔ '''ہسپانوی''' [[چینی]] دے مگروں 410 [[ملین]] بولن والیاں دی [[دنیا]] چ دوجی وڈی [[ماں]] [[بولی]] اے۔ اے [[سپین]] ارجنٹینا [[چلی]] [[پیرو]] [[بولیویا]] ایکویڈار [[میکسیکو]] تے ہور کئی دیساں دی سرکاری بولی اے۔ '''ہسپانوی''' اک رومن بولی اے جیہڑی دسویں صدی چ اتلے سپین دیاں کئی بولیاں نال رل کے بنی قسطیلیہ دی بادشاہت چ اے سپین تے فیر ہسپانوی سلطنت دی کاروبار تے سرکار دی بولی بن گئی۔ ہسپانوی بولی تے عربی دا وی گوڑا رنگ اے تے اے ایتھے 8 صدیاں تک عرباں دے راج کرن یا رہن توں ہویا اے۔ == تریخ == ہسپانوی 22 صدیاں پہلے سپین چ آن والی لاطینی چوں بنی اے۔ ایدے تے فیر عربی نے وی اثر پایا۔ سپین دیاں ہور بولیان جناں ج باسک وی ہیگی اے ایدے اثر پایا۔ دسویں صدی چ قسطیلیہ نال پورے سپین تے فیر دنیا چ خاص کر کے تھلویں تے وشکارلے امریکہ چ اے پھیلی۔ [[1492]] چ ہسپانوی دی پہلی تے اےکسی وی یورپی بولی دی وی پہلی گریمر سی لخی گغی۔ 16ویں صدی چ اے بولی امریکہ تک اپڑ گئی۔ [[مائیگل ڈی سروانٹیز]] دا ایدے اثر اینا گوڑا اے جے ہسپانوی نوں سروانٹیز دی بولی وی آکھیا جاندا اے۔ == جغرافیائی پھیلاؤ == [[File:Conocimiento de español en la U.E..PNG|thumb|left|250px]] {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#ECECEC" ! [[دیس]]</br> ! لوک گنتی</br> ! ماں بولی</br> ! دوجی بولی</br> ! ٪</br> ! ہسپانوی بولن والے</br> |- | style="background:;" | [[سپین]] | align="right" style="background:;" | 46,951,532 | align="right" style="background:;" | 41,786,863 | align="right" style="background:;" | 4,581,088 | align="right" style="background:;" | 98.8% | align="right" style="background:;" | 46,388,113 |- | style="background:#eee;" | [[میکسیکو]] | align="right" style="background:#eee;" | 108,396,211 | align="right" style="background:#eee;" | 101,908,787 | align="right" style="background:#eee;" |6,861,481 | align="right" style="background:#eee;" |98.5% | align="right" style="background:#eee;" |106,770,268 |- | style="background:;" | [[کولمبیا]] | align="right" style="background:;" | 45,600,000 | align="right" style="background:;" | 45,157,680 | align="right" style="background:;" | 77,520 | align="right" style="background:;" | 99.2% | align="right" style="background:;" |45,235,200 |- | style="background:;" | [[ارجنٹینا]] | align="right" style="background:;" | 40,518,951 | align="right" style="background:;" | 38,866,177 | align="right" style="background:;" | 1,037,285 | align="right" style="background:;" | 99.4% | align="right" style="background:;" |40,275,837 |- |} == ہسپانوی بولن والے == اے سعاب لایا گیا اس جے سارے ہسپانوی بولن والیاں دی گنتی 47 توں 50 کروڑ دے وشکار اے تے اینج اے چینی تے انگریزی دے مگروں تیجا وڈا بولی بولن والا جٹ اے۔ ماں بولی دے سعاب نال اے دوجا وڈا جٹ اے۔ 2007 دے سعاب کتاب دسدے نیں جے انٹر نیٹ تے انگریزی تے چینی مگروں ہسپانوی تیجی وڈی ورتی جان والی بولی اے۔ == یورپ == ہسپانوی بولی یورپ چ [[سپین]] دی سرکاری بولی اے جتھوں کے اے ٹری۔ اے جبرالٹر تے اندورہ چ جوکھے سارے لوکاں دی بولی اے۔ ساری دنیا چ اے 20 دیساں دی بولی اے ایدے نال اینوں برطانیہ جرمنی تے فرانس چ نکیاں نکیاں ٹولیاں وی بولدیاں نیں۔ یورپی جٹ دی اے سرکاری بولی اے۔ [[سویٹزرلینڈ]] دے 1.7٪ لوکاں دی اے ماں بولی اے۔ اینج اے 4 سرکاری بولیاں نال سویٹزرلینڈ دی وڈی اقلیتی بولی اے۔ == امریکی دیس == ہسپانوی بولی نوں سب توں چوکھے بولن والے لوک امریکی دیساں ج وسدے نیں۔ ایناں توں بار صرف سپین تے استوائی گنی چ اے بولی چوکھے لوکاں دی گنتی اے۔ میکسیکو چ سب تون چوکھے ہسپانوی بولن والے نیں۔ ہسپانوی بولی ارجنٹینا بولیویا چلی کولمبیا،کوسٹا ریکا، کیوبا، دومنکن لوک راج، ایکویڈار، ایلسیلویڈار، گویٹیمالا، ہونڈراس، میکسیکو، پانامہ، نکاراگوا، پیراگوے، یوراگوۓ، وینزویلا، پیرو تے پورٹوریکو دی سرکاری بولی اے۔ برازیل دے سکولاں چ اینوں لازمی پڑھایا جاندا اے۔ == امریکہ == 2006 دے سعاب کتاب نال 4 کروڑ 43 لکھ لوک ہسپانوی لوکاں دی نسل توں نیں۔ امریکہ ج ہسپانوی بولن والیاں دی دنیا دی دوجی وڈی گنتی اے۔ ہسپانوی انگریزی دے مگروں امریکہ دی دوجی وڈی بولی اے۔ == افریقہ == افریقہ چ ہسپانوی استوائی گنی تے افریقی یونین دی سرکاری بولی اے۔ == رائل سپینش اکیڈمی == رائل سپینش اکیڈمی ہسپانوی بولی نوں اک ورگا رکھ واو کم کرر‎ی اے جیدے ڈکشنریاں تے ہور رلدیاں کتاباں چھاپناں اے۔ == ہسپانوی متکلمین بلحاظ ملک == {| class="wikitable sortable" <!-- If you can make the "sort" function work according to numerical values, then change "wikitable", above, back to "wikitable sortable". See Talk/"Spanish speakers by country" table sort doesn't work properly --> |- ! style="width:18%;"|ملک ! style="width:12%;" data-sort-type="number"|آبادی<ref name="UN 2015 estimate">{{cite web | url = http://esa.un.org/unpd/wpp/Download/Standard/Population/ | title = UN 2015 estimate | format = MS Excel PDF | others = UN Population data | accessdate = 2016-01-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063108/https://esa.un.org/unpd/wpp/Download/Standard/Population/%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> ! style="width:16%;" data-sort-type="number"|ہسپانوی بطور مادری زبان<ref>Ethnologue, 18th Ed.: [[:es:Anexo:Hablantes de español según Ethnologue (edición 18)]].</ref> ! style="width:14%;" data-sort-type="number"| ماردی بولی بہت اچھے متکلماں بطور دوسری زبان<ref name=Eurob2012>{{Citation | publisher = Page TS2: Population older than 15 years old of each country. page T74: Speakers who speak Spanish very well. Page T46: Speakers who speak well enough in order to be able to have a conversation. [[:es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2012)]] | place = EU | format = PDF | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf | title = Eurobarometer | year = 2012}}</ref> ! style="width:14%;" data-sort-type="number"|ہسپانوی بولنے والےآں د‏‏ی کل تعداد <small>(بشمول دوسری زبان)</small><ref name=Eurob2012 /><ref name=SpanishStudents>{{Citation | url = http://www.cedro.org/docs/default-source/otros/informe_cervantes.pdf?sfvrsn=2 | chapter = Cifras | publisher = Instituto Cervantes | title = Spanish students (p. 10) | number = 2015 | format = PDF | place = ES | language = Spanish}} Students across the World.</ref><ref name="DemografíaLengEsp">{{Citation | url = http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf | title = Demografía de la lengua española | page = 10 | place = ES | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2010-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf | dead-url = yes }}, to countries with official Spanish status.</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Mexico}} | 122,273,473<ref>{{Citation | url = http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones | title = 2016 population estimate | publisher = CONAPO estimate | place = MX | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2013-08-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130807091233/http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones | dead-url = yes }}</ref> | {{formatnum:113347509}} (92.7%)<ref>{{Citation | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html | publisher = CIA | place = USA | title = The World Factbook | contribution = MX | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2018-01-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180129161335/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html | dead-url = yes }}: Spanish only 92.7%</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:120439371}} (98.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|United States}} | 321,442,019<ref>{{Citation | url = http://www.census.gov/popclock/ | place = US | publisher = Census Bureau | title = (4 ,July ,2015) Population clock}}</ref> |39,254,342<ref>Spanish speakers older than 5 years old ({{Citation | url = http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_C16001&prodType=table | place = US | publisher = Census Bureau | year = 2014 | title = Table | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160411214846/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_C16001&prodType=table | dead-url = yes }})</ref> (13.1%)<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S1601&prodType=table|title=American FactFinder – Results|author=Data Access and Dissemination Systems (DADS)|work=census.gov|access-date=2020-10-08|archive-date=2020-02-14|archive-url=https://archive.today/20200214010724/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_14_1YR_S1601&prodType=table|dead-url=yes}}</ref> | 41,343,921<ref name="InstitutoCervantes" /> <small>(82%<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Paul |url=http://www.pewhispanic.org/2012/04/04/iv-language-use-among-latinos/ |title=(2011) |publisher=pewhispanic.org |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062959/http://www.pewhispanic.org/2012/04/04/iv-language-use-among-latinos/ |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> of the 55.4 mill. Hispanics<ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |title=Census Bureau (2014) |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2015-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521091454/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?src=bkmk |dead-url=yes }}</ref> + 2.8 mill. non Hispanics<ref>{{cite web |last=Gonzalez |first=Ana |url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/08/13/spanish-is-the-most-spoken-non-english-language-in-u-s-homes-even-among-non-hispanics/ |title=(2011) |publisher=pewresearch.org |date=2013-08-13 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062951/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2013/08/13/spanish-is-the-most-spoken-non-english-language-in-u-s-homes-even-among-non-hispanics/ |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref>)</small> | 52,000,000<ref name="InstitutoCervantes" /> <small>(including 7.8 million students<ref name=SpanishStudents /> and some of the 9 million undocumented Hispanics not accounted by the Census<ref>There are 9 million illegal Hispanics in USA, some of them aren't in the census ({{Citation | url = http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-hambre-120230-1.html | publisher = Impre | format = editorial | date = 2009-04-19 | title = Pálidos de hambre | language = Spanish | تاريخ-الوصول = 2020-10-08 | تاريخ-الأرشيف = 2012-01-11 | مسار-الأرشيف = https://web.archive.org/web/20120111083239/http://www.impre.com/laraza/opinion/editorial/2009/4/19/palidos-de-hambre-120230-1.html | url-status = dead }})</ref>)</small><ref>{{citation | title = Academia Norteamericana de la Lengua Española | url = http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=1113 | publisher = El castellano | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-02-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160224203228/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=1113 | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | first = José Ma | last = Ansón | url = http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=685 | title = José Ma. Ansón: "Casi cincuenta millones" hablan español en EE. UU. | publisher = El Castellano | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2016-02-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160224203229/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=685 | dead-url = yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.univision.com/content/content.jhtml?cid=1145765 |title=La amenaza al idioma español – Voces de Univision |publisher=Univision.com |date= |accessdate=2012-08-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011094833/http://www.univision.com/content/content.jhtml?cid=1145765 |archivedate=2011-10-11 |url-status=live}}</ref><ref>{{Citation | first = Elbio | last = Rodríguez Barilari | url = http://congresosdelalengua.es/valparaiso/ponencias/lengua_comunicacion/rodriguez_elbio.htm | title = Congresos de la lengua | place = ES | language = Spanish | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2013-07-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130715164424/http://congresosdelalengua.es/valparaiso/ponencias/lengua_comunicacion/rodriguez_elbio.htm | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | url = http://www.abcdesevilla.es/hemeroteca/historico-29-03-2008/sevilla/Cultura/mas-de-70-expertos-participaran-en-la-iii-acta-internacional-de-la-lengua-española-en-la-rabida_1641753752939.html | language = Spanish| date = 2008-03-29 | publisher = ABC de Sevilla | place = ES | title = Más de 70 expertos participaran en la III Acta Internacional de la Lengua Española}}</ref><ref>{{citation | title = CNN en español restructures its programming | url = http://www.nytimes.com/2011/03/13/arts/television/cnn-en-espanol-restructures-its-programming.html | publisher = نیو یارک ٹائمز | date = 2011-03-13}} (The United States is now the second-largest Spanish-speaking country in the world, with more Spanish speakers than Spain, and exceeded only by Mexico).</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Colombia}} | 48,620,000<ref>{{cite web | url = http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php | title = Reloj animado | location = CO | language = Spanish | publisher = DANE | date = | accessdate = 2010-09-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063059/https://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> |{{formatnum:47,770,000}} <small>(850,000 with other mother tongue)</small><ref>There are 850,000 speakers of American Indian languages ({{citation | url = http://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas | title = Ethnologue | contribution = CO | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2014-03-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140326080213/https://www.lenguasdecolombia.gov.co/content/ley-de-lenguas-nativas | dead-url = yes }})</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:48,231,040}} (99.2%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Spain}} | 46,624,382<ref>{{cite web | url = http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=/t20/e245/&file=inebase | title = Datos básicos | publisher = INE | location = ES | language = Spanish | date = 2015-01-01 | accessdate = 2014-01-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063013/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe245%2F&file=inebase%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | {{formatnum:38231993}} (82%)<ref>82.0% speak Spanish as a first language ({{Citation | url = http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf | title = Eurobarometer | year = 2012 | format = PDF | publisher = Europa}})</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:46064889}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Argentina}} | 43,590,368 <ref>{{cite web |url=http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/c1_proyecciones_nac_2010_2040.xls |title=Argentinian census INDEC estimate for 2016 |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063008/https://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/2/c1_proyecciones_nac_2010_2040.xls%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref><ref>40,872,286 people is the census population result for 2010 {{Citation | url = http://www.indec.gov.ar/bajarPublicacion.asp?idc=3D2BFB85B73CA5EE01EF7C16425C4F61164ABA15860CC2C245A368C60365FEE807EA9BDED4FEDB76 | year = 2010 | place = AR | title = Censo | publisher = INDEC | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2018-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181001080738/https://www.indec.gov.ar/bajarPublicacion.asp?idc=3D2BFB85B73CA5EE01EF7C16425C4F61164ABA15860CC2C245A368C60365FEE807EA9BDED4FEDB76 | dead-url = yes }}</ref> | 40,300,000 <ref>{{cite web |url=http://www.ethnologue.com/country/AR/languages |title=According to Ethnologue, there are 3,646,270 speakers with non Spanish mother tongue. 3,400,000 immigrant languages, as Italian (1,500,000), Arabic (1,000,000), German (400,000), or Guarani (200,000). There are also 246,270 native speakers. The most important are Quichua (60,000) and Toba (40,000) |publisher=Ethnologue |date= |accessdate=2013-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063306/https://www.ethnologue.com/country/AR/languages%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:43328826}} (99.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Venezuela}} | 31,028,637<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gov.ve/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=51|title=Proyecciones de Población|work=ine.gov.ve|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062938/http://www.ine.gov.ve/index.php?option=com_content&view=category&id=98&Itemid=51|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}} (2016)</ref> |{{formatnum:29930393}} <small>(1,098,244 with other mother tongue)</small><ref>{{Citation | quote = There are 1,098,244 people who speak other language as their mother tongue (main languages: Chinese 400,000, Portuguese 254,000, Wayuu 199,000, Arabic 110,000) | contribution-url = http://www.ethnologue.com/country/VE/languages | publisher = Ethnologue | title = VE | contribution = Languages}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:30656293}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Peru}} | 31,488,625<ref>{{cite web | first = Ezio | last = Quispe Fernández | url = http://www.inei.gob.pe/media/principales_indicadores/libro.pdf | language = Spanish | title = Cifras | trans_title = Numbers | year = 2016 | publisher = INEI | place = [[پیرو|PE]] | accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107062955/https://www.inei.gob.pe/media/principales_indicadores/libro.pdf%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | {{formatnum:26481934}} (84.1%)<ref>{{Citation | quote = Spanish (official) 84.1%, Quechua (official) 13%, Aymara 1.7%, Ashaninka 0.3%, other native languages (includes a large number of minor Amazonian languages) 0.7%, other 0.2% | year = 2007 | title = The World factbook | contribution = Census | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html | publisher = CIA | place = US | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2020-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200508223524/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation | quote = There are 5,782,260 people who speak other language as mother tongue (main languages: Quechua (among 32 Quechua's varieties) 4,773,900, Aymara (2 varieties) 661 000, Chinese 100,000). | contribution-url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=pe | title = Country | contribution = PE | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:27269149}} (86.6%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Chile}} | 18,191,884<ref>{{cite web | url = http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf | archiveurl = https://www.webcitation.org/5nXISo4aQ?url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf | archivedate = 2010-02-14 | work = Proyecciones | title = Informes | trans_title = Reports | publisher = INE | place = [[چلی|CL]] | year = 2016 | page = 36 | format = PDF | language = Spanish | accessdate = 2010-04-21 | url-status = live}}</ref> | 17,910,284 <small>(281,600 with other mother tongue)</small><ref>{{Citation | quote = There are 281,600 people who speak another language, mainly Mapudungun (250.000) | contribution-url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CL | title = Country | contribution = CL | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:18064541}} (99.3%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Ecuador}} | 16,220,000<ref>{{Citation | url = http://www.ecuadorencifras.gob.ec/ | place = [[ایکواڈور|EC]] | title = Pop. clock | publisher = INEC | contribution = Estimate | format = [[SWF]]}}</ref> | 13,500,000<ref>{{cite web |author=Ethnologue |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=EC |title=(2011) |publisher=Ethnologue |date=1999-02-19 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063259/https://www.ethnologue.com/country/EC%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:15,911,820}} (98.1%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Guatemala}} | 16,176,133<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores|title=Tema / Indicadores|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063050/https://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}}</ref> | {{formatnum:9705680}} (60%)<ref>{{Citation | contribution = GT | quote = Spanish (official) 60%, Amerindian languages 40% | title = The World factbook | contribution-url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html | publisher = CIA | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2015-10-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151002082023/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html | dead-url = yes }}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:13976179}} (86.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Cuba}} | 11,390,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 11,390,000<ref>{{cite web | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CU | work = Country | type = report | title = Cuba | publisher = Ethnologue | accessdate = 2012-08-20 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063304/https://www.ethnologue.com/country/CU%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:11321660}} (99.4%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Dominican Republic}} | 10,528,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 9,300,000<ref>{{cite web |author=Ethnologue |url=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=DO |title=(2011) |publisher=Ethnologue |date=1999-02-19 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062941/https://www.ethnologue.com/country/DO%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:10485888}} (99.6%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Bolivia}} | 10,958,089<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gob.bo/indice/indice.aspx?d1=0301&d2=6 |title=(2016) |publisher=INE |date= |accessdate=2010-04-21}}</ref> | {{formatnum:6355692}} (58%)<ref>According to the 1992 Census, 58 per cent of the population speaks Spanish as its mother tongue. [http://www.unicef.org/bolivia/resources_2334.htm unicef.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119104453/http://www.unicef.org/bolivia/resources_2334.htm |date=2012-01-19 }}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:9632160}} (87.9%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Honduras}} | 8,721,014<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gob.hn/drupal/sites/default/files/Resumen%20de%20la%20Proyeccion%20de%20Poblacion%20de%20Honduras%202001-2015_0.xls |title=INE (2011) |date= |accessdate=2011-02-05 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110519232641/http://www.ine.gob.hn/drupal/sites/default/files/Resumen%20de%20la%20Proyeccion%20de%20Poblacion%20de%20Honduras%202001-2015_0.xls |archivedate=2011-05-19 |url-status=live}}</ref> | 8,513,264 <small>(207,750 with other mother tongue)</small><ref>There are 207,750 people who speak another language, mainly Garifuna (98,000).: [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=HN Ethnologue]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:8633804}} (99.0%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|France}} | 65,635,000<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/en/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607|title=INSEE estimate to 1/11/2012 |publisher=Insee.fr |date= |accessdate=2012-08-20}}</ref> | 477,564 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T40): Native speakers.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 1,910,258 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T74): Non native people who speak Spanish very well.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 6,685,901 <small>(14%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page T64): Non native people who speak Spanish well enough in order to be able to have a conversation.</ref> of 47,756,439<ref name="Eurobarometer 2012 population">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Eurobarometr 2012] (page TS2): Population older than 15. (age scale used for the Eurobarometer survey)</ref>)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|El Salvador}} | 6,520,675<ref>[http://www.digestyc.gob.sv/Portada/Presentacion%20Poblacion.pdf Census 2010 estimation](page 32) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006233049/http://www.digestyc.gob.sv/Portada/Presentacion%20Poblacion.pdf |date=2011-10-06 }}</ref> | 6,090,000<ref>There are 14,100 people who speak other language as their mother tongue (main language, Kekchí with 12,300 speakers): [http://www.ethnologue.com/country/SV Ethnologue].</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:6501113}} (99.7%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Brazil}} | 206,120,000<ref>{{Citation | language = Portuguese | trans_title = IBGE publishes the populational estimates for municipalities in 2 011 | url = http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html | title = IBGE population estimation | year = 2016 | place = BR}}</ref> | 460,018<ref name="Informe 2016" /> | 460,018<ref name="Informe 2016" /> | 6,056,018 <small>(460,018 native speakers + 96,000 limited proficiency + 5,500,000 can hold a conversation)</small><ref name="Informe 2016">{{Citation|title=Informe 2016|url=http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/EspanolLenguaViva16.pdf|year=2016|trans_title=|pages=6, 16|place=[[ہسپانیہ|ES]]|publisher=Instituto Cervantes|format=PDF}}</ref> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Nicaragua}} | 6,042,000<ref name="UN 2015 estimate" /> | 5,551,876 <small>(490,124 with other mother tongue)</small><ref>There are 490,124 people who speak another language, mainly Mískito (154,000).: [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=NI Ethnologue]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:5860740}} (97.0%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Italy}} | 60,795,612<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat 2015 estimation |publisher=Istat.it |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190109235412/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-09 |url-status=live}}</ref> | | 1,037,248 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 51,862,391<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 5,704,863 <small>(11%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 51,862,391<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Costa Rica}} | 4,890,379<ref>{{cite web |url=http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx |title=ENEC estimation to 2016 |publisher=INEC |date= |accessdate=2011-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063047/http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | 4,806,069 <small>(84,310 with other mother tongue)</small><ref>{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/CR|title=Costa Rica|work=Ethnologue|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062958/https://www.ethnologue.com/country/CR|archivedate=2019-01-07|access-date=2016-07-21|url-status=live}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:4851256}} (99.2%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Paraguay}} | 6,854,536<ref>[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/proyeccion%20nacional/Estimacion%20y%20proyeccion%20Nacional.pdf DGEEC 2016 estimation]</ref> | 3,907,086 (57%)<ref>According to the 1992 census, 50% use both Spanish and the indigenous language Guarani at home, 37% speak Guarani only, 7% speak Spanish only.[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3876/is_199806/ai_n8805121/ findarticles.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130907120032/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3876/is_199806/ai_n8805121/ |date=2013-09-07 }}. About 75 percent can speak Spanish.[http://www.pressreference.com/No-Sa/Paraguay.html pressreference.com]</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:4763903}} (69.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Panama}} | 3,764,166<ref>[http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm Census INE estimate for 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm |date=2011-10-07 }} (véase "Proyección de Población por municipio 2008-2020")</ref> | 3,263,123 <small>(501,043 with other mother tongue)</small><ref>There are 501,043 people who speak another language as mother tongue: {{Citation | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PA | title = PA | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3504439}} (93.1%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Uruguay}} | 3,480,222<ref>{{cite web | url = http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones | title = 2016 INE estimation | year = 2016 | accessdate = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063245/http://www.ine.gub.uy/web/guest/estimaciones-y-proyecciones%20 | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | 3,330,022 <small>(150,200 with other mother tongue)</small><ref>There are 150,200 people who speak another language as mother tongue, {{Citation | url = http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=UY | title = UY | publisher = Ethnologue}}</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3441940}} (98.9%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Puerto Rico}} | 3,474,182<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/data/national/totals/2015/index.html |title=2015 US. census Bureau |format=PDF |date= |accessdate=}}</ref> | {{formatnum:3303947}} (95.1%)<ref>95.10% of the population speaks Spanish ([http://www.census.gov/popest/data/municipios/totals/2011/tables/PRM-EST2011-01.xls US. Census Bureau])</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"|{{formatnum:3432492}} (98.8%)<ref name="DemografíaLengEsp" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Morocco}} | 34,378,000<ref>{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf|title=World Population Prospects: The 2015 Revi sion, Key Findings and Advance Tables|publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs/Population Division|page=15|accessdate=10 January 2016}}</ref> | 6,586<ref name="eldiae6">{{Citation | title = El español en el mundo | url = http://eldiae.es/wp-content/uploads/2012/07/2012_el_espanol_en_el_mundo.pdf | year = 2012 | trans_title = Spanish in the world | publisher = Instituto Cervantes | format = PDF | place = [[ہسپانیہ|ES]] | page = 6}}</ref> | 6,586 | 3,415,000<ref name="eldiae6" /><ref>[http://www.slideshare.net/magdarol/el-espaol-en-el-contexto-sociolingstico-marroqui-evolucin-y-perspectivas-i El español en el contexto Sociolingüístico marroquí: Evolución y perspectivas (page 39)]: Between 4 and 7 million people have Spanish knowledge (M. Ammadi, 2002) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106191132/http://www.slideshare.net/magdarol/el-espaol-en-el-contexto-sociolingstico-marroqui-evolucin-y-perspectivas-i |date=2013-11-06 }}</ref> (10%)<ref>{{cite web|url=http://www.exteriores.gob.es/Embajadas/RABAT/es/Noticias/Documents/LENGESPMARR.pdf|format=PDF|title=Euromonitor, 2012|page=32|work=exteriores.gob.es}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|United Kingdom}} | 64&nbsp;105&nbsp;700 <ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/2014-06-26 Census estimate |title=Census 2011 |publisher=U.K. Gov. Census |date=2014 |accessdate=2016-04-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063308/https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/2014-06-26%20Census%20estimate |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 120,000 <ref>[[Languages of the United Kingdom]]</ref> | 518,480 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 51,848,010<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 3,110,880 <small> (6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 51,848,010<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |-background:#efefef;" | {{flag|Philippines}} | 101,562,305<ref>{{Citation | url = http://www.popcom.gov.ph/ | publisher = National Statistics Office | title = Medium projection | date =2015 | place = PH}}</ref> | | 438,882<ref>{{cite web |url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/elcano/elcano_es/zonas_es/asia-pacifico/ari27-2009 |title=native knowledge speakers |language=es |publisher=Realinstitutoelcano.org |date=2009-02-18 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209231124/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_es%2Fzonas_es%2Fasia-pacifico%2Fari27-2009 |archivedate=2014-02-09 |url-status=dead}}</ref> | 3,016,773<ref>1,816,773 Spanish + 1,200,000 Spanish creole: {{Citation | first = Antonio | last = Quilis | title = La lengua española en Filipinas | year = 1996 | page = 54 and 55 | url = http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01350553135573500088680/209438_0013.pdf | publisher = Cervantes virtual | format = PDF}}</ref><ref>{{Citation | title = Ten Reasons | url = http://www.educacion.gob.es/australia/dms/consejerias-exteriores/australia/Ten_reasons_to_learn_and_teach_Spanish_2007.pdf | publisher = Mepsyd | place = ES | page = 23 | access-date = 2020-10-08 | archive-date = 2017-05-25 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20170525033732/http://www.educacion.gob.es/australia/dms/consejerias-exteriores/australia/Ten_reasons_to_learn_and_teach_Spanish_2007.pdf | dead-url = yes }}</ref><ref>{{Citation |url=http://www.spanish-differences.com/Philippines-Spanish.php |publisher=Spanish differences |title=Philippines |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121221132020/http://www.spanish-differences.com/Philippines-Spanish.php |archivedate=2012-12-21 |access-date=2016-07-21 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://eldiae.es/wp-content/uploads/2012/07/2012_el_espanol_en_el_mundo.pdf Spanish in the world 2012 (Instituto Cervantes)]: 3,017,265 Spanish speakers. 439,000 with native knowledge, 2,557,773 with limited knowledge (page 6), and 20,492 Spanish students (page 10).</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Diaz: More than 2 million Spanish speakers and around 3 million with Chavacano speakers |url=http://www.aresprensa.com/cms/cms/front_content.php?idart=208 |title=FILIPINAS / Vigoroso regreso del español |publisher=Aresprensa.com |date=2010-04-24 |accessdate=2012-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062952/http://www.aresprensa.com/cms/cms/front_content.php?idart=208%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref><ref>The figure of 2 900 000 Spanish speakers is in {{Citation | url = https://books.google.com/books?ei=vCXASpS0LqXkmwO0lZnlBg&ct=result&q=Pluricentric+languages:+differing+norms+in+different+nations+spanish+philippines+speakers&btnG=Buscar+libros | title = Pluricentric languages: differing norms in different nations | page = 45 | first = RW | last = Thompson}}</ref><ref>{{Citation | url = http://contenidos.educarex.es/mci/2004/30/WebQuest/faseprevia_archivos/www.sispain.org/english/language/worldwid.html | title = World wide Spanish language | publisher = Sispain}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Germany}} | 81,292,400<ref>{{Citation | url = https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/SocietyState/Population/CurrentPopulation/Tables/Census_SexAndCitizenship.html | title = German census | date = 2015-03-31 | place = DE | publisher = Destatis}}</ref> | | 644,091 <small> (1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 64,409,146<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 2,576,366 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 64,409,146<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Equatorial Guinea}} | 1,622,000<ref>{{cite web | url = http://www.guineaecuatorialpress.com/estadistica.php | title = Equatorial Guinea census | year = 2010 | publisher = Population statistics | accessdate = 2010-04-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190107063158/https://www.guineaecuatorialpress.com/404.shtml | archivedate = 2019-01-07 | url-status = live}}</ref> | 1,683<ref>Spanish according to INE 2011</ref> | colspan="2" style="text-align:center;"| 918,000<ref name="DemografíaLengEsp" /> (90.5%)<ref name="DemografíaLengEsp" /><ref>14% of the population speaks Spanish natively and other 74% as a second language: {{Citation | url = http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_08.pdf | title = CVC | publisher = Cervantes | place = ES | contribution = Anuario | format = PDF | language = Spanish| year = 2007}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Romania}} | 21,355,849<ref>{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat (1/1/2012 estimate) |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2013-10-17 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190111224632/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-11 |url-status=live}}</ref> | | 182,467 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 18,246,731<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 912,337 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 18,246,731<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Portugal}} | 10,636,888<ref>Eurostat 1/1/2010</ref> | | 323,237 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 8,080,915<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 808,091 <small>(10%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,080,915<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Canada}} | 34,605,346<ref>{{Citation | url=http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html | title = Statcan | publisher = GC | place = CA}}</ref> | 439,000<ref>{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-314-x/98-314-x2011003_2-eng.cfm |title=www12.statcan.gc.ca/census |publisher=2.statcan.gc.ca |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063036/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/as-sa/98-314-x/98-314-x2011003_2-eng.cfm%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 643,800 <small>(87%<ref>87% of the Hispanics, speak Spanish. [http://www.mequieroir.com/paises/canada/emigrar/hispanos-y-latinos/ mequieroir.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401040310/http://www.mequieroir.com/paises/canada/emigrar/hispanos-y-latinos/ |date=2016-04-01 }}</ref> of 740,000<ref>There are 740,000 Hispanics in Canada in 2015, according to "Hispanovation: La creciente influencia hispánica en Canadá" (Social Media Week in Toronto): [http://www.univision.com/noticias/mes-de-la-hispanidad/la-influencia-de-los-hispanos-sigue-creciendo-y-ahora-llega-hasta-canada www.univision.com], [http://www.abc.es/internacional/20130928/abci-canada-hispanos-201309271302.html www.abc.es].</ref>)<ref name="InstitutoCervantes" /></small>|| 736,653 <ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Netherlands}} | 16,665,900<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm |title=Netherland Census ClockPop |publisher=Cbs.nl |date= |accessdate=2012-08-20 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225211728/https://www.cbs.nl/en-gb/background/2005/35/population-counter |dead-url=yes }}</ref> | | 133,719 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 13,371,980<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 668,599 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 13,371,980<ref name="Eurobarometer 2012 population" /> )</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Sweden}} | 9,555,893<ref>{{Cite web |url=http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx |title=2012 census |access-date=2016-07-21 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105201119/http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx |url-status=bot: unknown}}</ref> | 77,912 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers" /> of 7,791,240<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 77,912 <small>(1% of 7,791,240)</small> | 467,474 <small>(6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 7,791,240<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Australia}} | 21,507,717<ref>{{cite web |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0?opendocument&navpos=220 |title=2011 Census |publisher=Censusdata.abs.gov.au |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062946/http://quickstats.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0?opendocument&navpos=220%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 111,400<ref>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/2071.0main+features902012-2013 |title=2071.0 – Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census, 2012–2013 |publisher=Abs.gov.au |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> | 111,400 | 447,175<ref>Page 32 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf "Demografía de la lengua española"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Belgium}} | 10,918,405<ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat estimate to 1/1/2011 |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2012-04-02 |accessdate=2012-08-20}}</ref> | | 89,395 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 8,939,546<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 446,977 <small>(5%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,939,546<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Benin}} | 10,008,749 <ref>[http://www.insae-bj.org/ 2013 census estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326104155/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx?levels=Zou |date=2012-03-26 }}</ref> | | | 412,515 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Ivory Coast}} | 21,359,000<ref>[http://www.ins.ci/stats/Tableaux/Tab06.htm ins.ci Census, 2009]</ref> | | | 341,073 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Poland}} | 38,092,000 | | 324,137 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 32,413,735<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 324,137 <small>(1% of 32,413,735)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Austria}} | 8,205,533 | | 70,098 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 7,009,827<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 280,393 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 7,009,827<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Algeria}} | 33,769,669 | | | 223,422<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Belize}} | 333,200<ref>{{Cite web |url=http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20100112164405_2.pdf |title=statisticsbelize.org.bz (2009 mid-year) |access-date=2016-07-21 |archive-date=2013-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209073216/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20100112164405_2.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> | 173,597<ref name="eldiae6" /> | 173,597<ref name="eldiae6" /> | 195,597<ref name="eldiae6" /> (62.8%)<ref name="Demografía de la lengua española">Page 32 of [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }} (52,1% native speakers + 11,7% with some Spanish knowladge))</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Senegal}} | 12,853,259 | | | 205,000 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Denmark}} | 5,484,723 | |45,613 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 4,561,264<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |182,450 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,561,264<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Israel}} | 7,112,359 | | 130,000<ref name="eldiae6" /> | 175,231<ref>Pages 34, 35 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf "Demografía de la lengua española", page 35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}.</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Japan}} | 127,288,419 | 100,229 <ref>[http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil_Migratorio_Peru_2012.pdf Peruvian immigrants in 2012]</ref> | 100,229 | 167,514 (60,000 students)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Gabon}} | 1,545,255<ref>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2826.htm www.state.gov]. 2015 estimate</ref> | | | 167,410 (طالب علم)<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Switzerland}} | 7,581,520 | 150,782 (2,24%)<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/05/blank/key/sprachen.html www.bfs.admin.ch]</ref><ref>111,942 Spaniards in 2016 ([http://www.ine.es/jaxi/tabla.do?path=/t20/p85001/a2016/l0/&file=01001.px&type=pcaxis&L=0 INE]) + 17,113 Peruvians in 2012 ([http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil_Migratorio_Peru_2012.pdf]) + 5706 Argentines in 2012 ([http://www.iom.int/files/live/sites/iom/files/pbn/docs/Perfil-Migratorio-de-argentina-2012.pdf]) + 2864 Chileans in 2012</ref> | 150,782 | 165,202 (14,420 students)<ref>[http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf cvc.cervantes.es (annuary 2006-07)]</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Ireland}} | 4,581,269<ref>{{Cite web |url=http://www.cso.ie/census/documents/Prelim%20complete.pdf |title=آرکائیو کاپی |access-date=2016-07-21 |archive-date=2011-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111130161432/http://www.cso.ie/census/documents/Prelim%20complete.pdf |url-status=bot: unknown}}</ref> | | 35,220 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 3,522,000<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 140,880 <small>(4%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 3,522,000<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Finland}} | 5,244,749 | | | 133,200 <small>(3%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,440,004<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Bulgaria}} | 7,262,675 | | 130,750 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 6,537,510<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 130,750 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 6,537,510<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Bonaire}} تے {{flag|Curaçao}} | 223,652 | 10,699<ref name="eldiae6" /> | 10,699<ref name="eldiae6" /> | 125,534<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Czech Republic}} | 10,513,209<ref>{{cite web |url=http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |title=czso.cz |language=cs |publisher=czso.cz |date=2013-12-31 |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2014-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331091537/http://www.czso.cz/eng/redakce.nsf/i/population |dead-url=yes }}</ref> | | | 90,124 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 9,012,443<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Hungary}} | 9,957,731<ref>{{cite web|url=http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html |title=(2012) |publisher=ksh.hu |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> | | | 83,206 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 8,320,614<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Aruba}} | 101,484<ref>{{cite web |url=http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa |title=Resultado 2010 – Persona |publisher=Censo2010.aw |date=2010-10-06 |accessdate=2012-08-20 |archive-date=2012-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425151522/http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa |dead-url=yes }}</ref> | 6,800<ref name="eldiae6" /> | 6,800<ref name="eldiae6" /> | 75,402<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Trinidad and Tobago}} | 1,317,714<ref>{{Cite web |url=http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |title=آرکائیو کاپی |access-date=2016-07-21 |archive-date=2012-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |url-status=dead}}</ref> | 4,100<ref name="eldiae6" /> | 4,100<ref name="eldiae6" /> | 65,886<ref name="eldiae6" /> (5%)<ref>http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_41.pdf</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Cameroon}} | 21,599,100<ref>[http://www.statistics-cameroon.org/downloads/annuaire2010/chap4.pdf Evolution de la population par sexe de 1976 à 2012] en: ''Annuaire Statistique du Cameroun 2010''. Consultado el 23-08-2012.</ref> | | | 63,560 (طالب علم)<ref name=SpanishStudents /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Andorra}} | 84,484 | 33,305<ref name="eldiae6" /> | 33,305<ref name="eldiae6" /> | 54,909<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Slovenia}} | | | 35,194 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 1,759,701<ref name="Eurobarometer 2012 population" />) </small> | 52,791 <small>(3%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 1,759,701<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|New Zealand}} | | 21,645<ref>{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |title=New Zealand census (2006) |publisher=Stats.govt.nz |date=2009-02-13 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063105/http://archive.stats.govt.nz/tools_and_services/population_clock.aspx |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 21,645 | 47,322 (25,677 students)<ref name=SpanishStudents /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Slovakia}} | 5,455,407 | | | 45,500 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 4,549,955<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Norway}} | 4,644,457 | 12,573<ref>{{cite web|url=http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_04/almansa/p04.htm |title=cvc.cervantes.es |publisher=cvc.cervantes.es |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> | | 36,250<ref name="SpanishStudents" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|China}} | 1,339,724,852<ref>{{cite web |url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722237.htm |title=Press Release on Major Figures of the 2010 National Population Census |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2012-08-20 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120418131915/http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722237.htm |archivedate=2012-04-18 |url-status=live}}</ref> | | | 30,000 (طالب علم)<ref>25,000 Spanish students in the university + 5,000 in the "Instituto Cervantes"[http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf cervantes.es (page 4)]</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Gibraltar}} | 29,441<ref>{{cite web |url=http://www.gibraltar.gov.gi/statistics/faqs |title=Statistics – FAQ's |publisher=Gibraltar.gov.gi |date=2012-11-12 |accessdate=2014-03-24 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140105204953/https://www.gibraltar.gov.gi/statistics/faqs |archivedate=2014-01-05 |url-status=live}}</ref> | 22,758 (77.3%<ref>[http://www.um.es/tonosdigital/znum19/secciones/estudios-23-Gibraltar.htm www.um.es] (5.2. Datos descriptivos de los usos de español e inglés, Gráfico 2). 77.3% of the Gibraltar population speak Spanish with their mother more, or equal than English.</ref>) | | |- style="background:#fff;" | {{flag|Lithuania}} | 2,972,949<ref>{{cite web |url=http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |title=(2013) |publisher=db1.stat.gov.lt |date= |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2010-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819130935/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=7743&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |dead-url=yes }}</ref> | | | 28,297 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 2,829,740<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Luxembourg}} | 524,853 | 4,049 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 nativespeakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 8,098 <small>(2%<ref name="Eurobarometer 2012 goodspeakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> | 24,294 <small>(6%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 404,907<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Russia}} | 143,400,000<ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/free/B13_00/IssWWW.exe/Stg/dk04/8-0.htm |title=Демография |publisher=Gks.ru |date=2011-12-27 |accessdate=2014-03-24}}</ref> | 3,320<ref name="eldiae6" /> | 3,320<ref name="eldiae6" /> | 23,320<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#efefef;" | {{flag|Western Sahara}} | 513,000<ref name="UN 2009 estimate">{{cite web| url= http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title = 2009 estimate |format= PDF |date= | year = 2008 | accessdate =2010-04-21 | publisher = UN}}</ref> | n.a.<ref>The Spanish 1970 census claims 16.648 Spanish speakers in Western Sahara ([http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_99/otero/p03.htm#7]) but probably most of them were people born in Spain who left after the Moroccan annexation</ref> | | 22,000<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Guam}} | | | | 19,092<ref>Page 34 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la Lengua Española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flagicon|United States Virgin Islands}} [[امریکی ورجن جزیرے]] | | 16,788<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/2010census/ |title=2010 Census |publisher=Census.gov |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> | 16,788<ref name="eldiae6" /> | 16,788<ref name="eldiae6" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Latvia}} | 2,209,000<ref>{{cite web |url=http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html |title=Population – Key Indicators &#124; Latvijas statistika |publisher=Csb.gov.lv |date= |accessdate=2013-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063136/https://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | | | 13,943 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 1,447,866<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Turkey}} | 73,722,988<ref>{{cite web |url=http://www.turkstat.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11 |title=::Welcome to Turkish Statistical Institute(TurkStat)'s Web Pages:: |publisher=TurkStat |date= |accessdate=2012-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063200/http://www.turkstat.gov.tr/PreTablo.do?tb_id=39&ust_id=11%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=dead}}</ref> | 1,134<ref name="eldiae6" /> | 1,134<ref name="eldiae6" /> | 13,480<ref name="eldiae6" /><ref>8,000 (Page 37 of the [http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }}) + 4,346 Spanish Students (according to the Instituto Cervantes)</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Cyprus}} | | | | 2%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 660,400<ref name="Eurobarometer 2012 population" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|India}} | 1,210,193,422<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html |title=Census of India : Provisional Population Totals : India :Census 2011 |publisher=Censusindia.gov.in |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063040/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | | | 9,750 (طالب علم)<ref>{{cite web |url=http://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf |title=cervantes.es (page 6) |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063156/https://www.cervantes.es/imagenes/File/prensa/Anuario%202012.pdf%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Estonia}} | | | | 9,457 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 945,733<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#fff;" | {{flag|Jamaica}} | 2,711,476<ref>{{cite web |url=http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx |title=Jamaican Population |publisher=Statinja.gov.jm |date= |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062956/http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 8,000<ref name=tango>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=JM Languages of Jamaica],</ref> | 8,000<ref name="tango" /> | 8,000<ref name="tango" /> |- style="background:#fff;" | {{flag|Namibia}} | | 3,870<ref>[http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/paises_12.pdf El español en Namibia, 2005.] ''[[Instituto Cervantes]]''.</ref> | | |- style="background:#fff;" | {{flag|Egypt}} | | | | 3,500<ref>{{cite web|url=http://cvc.cervantes.es/lengua/anuario/anuario_06-07/pdf/cifras.pdf |title=cvc.cervantes.es |format=PDF |date= |accessdate=2014-03-24}}</ref> |- style="background:#fff;" | {{flag|Malta}} | | | | 3,354 <small>(1%<ref name="Eurobarometer 2012 speakers" /> of 335,476<ref name="Eurobarometer 2012 population" />)</small> |- style="background:#efefef;" | {{flag|European Union}} (بغیر ہسپانیہ) | 460,624,488<ref>{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Eurostat – Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table |publisher=Epp.eurostat.ec.europa.eu |date=2013-10-17 |accessdate=2014-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107062944/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1%20 |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> | 2,397,000 (559,525 پہلے تو‏ں ہی گنے گئے)<ref>[http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf Demografía de la lengua española, page 37] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923081035/http://eprints.ucm.es/8936/1/DT03-06.pdf |date=2010-09-23 }} (2,397,000 people speak Spanish as a native language in the E.U. excluded Spain, but It is already counted population who speak Spanish as a native language in France (477,564), Sweden (77,912) and Luxemburg (4,049)).</ref> | | |- style="background:#efefef;" | '''کل''' | 7,300,000,000 (Total World Population)<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/ |title=International Programs – People and Households – U.S. Census Bureau |publisher=Census.gov |date=2016-01-05 |accessdate=2012-08-20}}</ref> | '''{{formatnum:{{#expr: 113347509 + 39254342 + 47765000 + 38231993 + 40300000 + 29930393 + 26481934 + 17910284 + 13500000 + 9705680 + 460018 + 11266000 + 9300000 + 6355692 + 8513264 + 477564 + 6090000 + 5551876 + 470332 + 3877140 + 4804961 + 3263123 + 3303947 + 3330022 + 8691 + 324100 + 4735 + 210535 + 1705 + 439000 + 10635 + 61666 + 81797 + 111400 + 75850 + 173597 + 95000 + 108179 + 150782 + 10699 + 21187 + 5325 + 1377 + 6800 + 4100 + 33305 + 21645 + 12573 + 5209 + 22758 + 4049 + 3320 + 16788 + 1134 + 695 + 8000 + 3000 round 0}}}}''' <ref name=EthnologueSp /><ref name="InstitutoCervantes" /> ({{formatnum:{{#expr: 44492159200 / 7300000000 round 1}}}} %)<ref>426,515,910 speakers L1 in 2012 ([http://www.ethnologue.com/language/spa ethnologue]) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 ([http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN]): 6%.</ref> |''' {{formatnum:{{#expr: 120439371 + 41343921 + 48226080 + 46064889 + 43328826 + 30656293 + 27269149 + 18064541 + 15850998 + 13976179 + 11321660 + 10485888 + 9632160 + 8633804 + 1910258 + 460018 + 6501113 + 5860740 + 1037248 + 4851256 + 4763903 + 3504439 + 3441940 + 3432492 + 8691 + 518480 + 438882 + 644091 + 222214 + 182467 + 323237 + 643800 + 133719 + 101472 + 111400 + 89395 + 324137 + 70098 + 175422 + 173597 + 45613 + 95000 + 150782 + 108179 + 35220 + 130750 + 125534 + 21187 + 1377 + 75402 + 4100 + 54906 + 35194 + 21645 + 5209 + 22758 + 8098 + 12573 + 3320 + 19092 + 16788 + 1134 + 695 + 8000 + 3870 round 0}}}} '''<ref name="InstitutoCervantes" /> ({{formatnum:{{#expr: 48622469400 / 7300000000 round 1}}}} % ) |''' {{formatnum:{{#expr: 120439371 + 52000000 + 48226080 + 46064889 + 43328826 + 30656293 + 27269149 + 18064541 + 15909858 + 13976179 + 11321660 + 10485888 + 9632160 + 8633804 + 6685901 + 6676018 + 6501113 + 5860740 + 5704863 + 4763903 + 4851256 + 3504439 + 3432492 + 3441940 + 3415000 + 3110880 + 3016763 + 2576365 + 1467910 + 912337 + 808091 + 736653 + 668599 + 467474 + 447175 + 446977 + 412515 + 341073 +324137 + 280393 + 223422 + 209250 + 205000 + 182450 + 175231 + 167514 + 167410 + 165202 + 140880 + 133200 + 130750 + 125534 + 103309 + 90124 + 87077 + 86742 + 83206 + 75402 + 73656 + 65886 + 54906 + 52791 + 47322 + 45500 + 35209 + 29441 + 28297 + 24294 + 23677 + 23320 + 19092 + 16788 + 13943 + 13480 + 13208 + 10445 + 9457 + 8000 + 7344 + 6104 + 3969 + 3354 + 227 round 0}}}} '''<ref name=EthnologueSp /><ref name="InstitutoCervantes" /><ref name="krysstal1">{{cite web |url=http://www.krysstal.com/spoken.html |title=The 30 Most Spoken Languages in the World |publisher=KryssTal |date= |accessdate=2013-01-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107063038/http://www.krysstal.com/spoken.html |archivedate=2019-01-07 |url-status=live}}</ref> ({{formatnum:{{#expr: 53004511800 / 7300000000 round 1}}}} %)<ref>517,824,310 speakers L1 and L2 in 2012 ([http://www.ethnologue.com/language/spa ethnologue]) of 7,097,500,000 people in the World in 2012 ([http://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/ UN]): 7.3%.</ref> |} {|table id="toc" style="margin:0;background:#ffffff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#7CFC00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>ہسپانوی<font>''' |- | style="background:#7CFC00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=gray>Spanish<font>''' |- |- align="center" |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Countries with Spanish as an official language.svg|250px]]<br /> |- | بولن والے دیس: ||[[سپین]]، آرجنٹینا، بولیویا، چلی |- | بولن والے: ||20 [[کروڑ]] لوک |- | بولی ٹبر: ||[[ہند یورپی بولیاں]] |- | لپی: ||[[رومن]] |- | دنیا چ نمبر: ||3 واں |- |} == تریخ == ہسپانوی بولی وولگر لاطینی تو‏ں تیار ہويا، جس وچ 2 پونج جنگ وچ شروع ہونے والے دوسرے پنک جنگ دے دوران رومراں د‏‏ی طرف تو‏ں ابریان دے جزیرے نو‏‏ں لیایا گیا سی. پچھلا، کئی پری رومن زباناں (پیلیوہوسی زباناں نو‏‏ں وی کہیا جاندا اے ) - انڈو یورپی دے ذریعہ لاطینی تو‏ں متعلق تعلق اے، تے کچھ جو ابریان دے جزیرے وچ بولی جانے والے متصل سن . انہاں زباناں وچ باسکی (اب وی بولی) اج، ابریان، کیٹیلیریا تے گیلیلاین شامل سن . جدید دستاویزات دے ابتدائی طور اُتے شمار کيتا گیا اے جو پہلے ہی ہسپانوی ہسپانوی دے ابتدائی طور اُتے موجود نيں. مشرق وسطی تے جدید دور وچ ، ہسپانوی لیکس اُتے سب تو‏ں اہ‏م اثرات پڑوسی رومانوی زباناں - موزابابیک (اندلسی رومانوی)، نیررو آرگ، آئرن، لیونیس، کٹالانین، پرتگالی، گالیشیائی، آکسیٹان، تے بعد وچ ، فرانسیسی تے اطالوی. ہسپانوی نے عربی تو‏ں وی لفظاں، تے نال نال جرمن تے گرافک بولی تو‏ں اک معمولی قبراں نو‏‏ں قبائلیاں د‏‏ی منتقلی تے ابریاہ وچ ویشیا د‏‏ی حکمرانی کيت‏ی اک وڈی تعداد وچ قرضہ لیا. اس دے علاوہ، بوہت سارے لفظاں لاطینی تو‏ں لکھیا گیا بولی دے چرچ دے چالیس تے چرچ دے Liturgical بولی دے ذریعے قرض لیا گیا. قرضے نو‏‏ں کلاسیکی لاطینی تے ریزورینس لاطینی، اس وقت استعمال وچ لاطینی شکل تو‏ں لے لیا گیا سی. رامون مینینڈڈ پڈال دے نظریات دے مطابق، وگگر لاطینی دے مقامی سماجیاں نے آئس برب دے شمال وچ ، ابریاہ دے شمال وچ ، اک علاقے وچ برگوس شہر وچ مرکوز کيتا، تے اس د‏ی بولی بعد وچ ٹولڈو شہر وچ لیایا گیا جتھ‏ے 13ويں صدی وچ ہسپانوی دا لکھیا ہويا پہلا سی. [30] اس فارمیٹ مرحلے وچ ، ہسپانوی نے اپنے نیڑےی کزن، لیونیس، تے کچھ مصنفاں دے مطابق اک مختلف قسم دے مختلف قسم د‏‏ی ترقی کی، اک بھاری باسک اثر و رسوخ د‏‏ی طرف تو‏ں ممتاز کيتا سی (ابریان رومانوی زباناں دیکھو). اس مخصوص زبانی نے اسپینسٹسٹ دے پیش رفت دے نال جنوبی اسپین نو‏‏ں پھیلایا، تے اس دوران الل اورس دے عربی تو‏ں قابل اطمینان لیککل اثر انداز ہويا، اس وچو‏ں زیادہ تو‏ں زیادہ غیر ملکی طور پر، رومانوی موزابابک بولک (کچھ 4،000 عربی لفظاں دے ذریعہ، اج د‏‏ی بولی وچ تقریبا 8 فیصد اضافہ ہُندا اے ). [31] اس نويں بولی دے لئی تحریری معیار ٹولڈو دے شہراں وچ 13ويں تو‏ں 16 ويں صدی تے میڈرڈ وچ 1570 سے. [30] وولار لاطینی تو‏ں ہسپانوی صو‏‏تی نظام د‏‏ی ترقی وچ زیادہ تر تبدیلیاں د‏‏ی نمائش ہُندی اے جو مغربی رومانوی زباناں د‏‏ی عام ہُندیاں نيں، بشمول انٹرویوکک کنونٹن (اس طرح لاطینی وٹی> ہسپانوی ویڈا) د‏‏ی لین دین شامل نيں. لاطینی دے ڈفتھنگنگ نے مختصر تے ای - جو فرانسیسی تے اطالوی وچ کھلی شبایتھے وچ واقع ہوئی، لیکن ہسپانوی وچ کھلی تے بند شب وچ دونے نئيں نيں، جداں کہ مندرجہ ذیل ٹیبل وچ دکھایا گیا اے . {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || |English |- | {{smallcaps|petra}} || colspan="4" | {{lang|es|p'''ie'''dra}} || colspan="3" | {{lang|gl|pedra}} || {{lang|oc|pedra}}, {{lang|oc|pèira}} || {{lang|fr|p'''ie'''rre}} ||''pedra'', {{lang|sc|perda}}||{{lang|it|p'''ie'''tra}} || {{lang|ro|p'''ia'''trǎ}} || 'stone' |- | {{smallcaps|terra}} || colspan="4" | {{lang|es|t'''ie'''rra}} || colspan="3" | {{lang|gl|terra}} || {{lang|oc|tèrra}} || {{lang|fr|terre}} || colspan="2" | {{lang|sc|terra}} || {{lang|ro|țară}} || 'land' |- | {{smallcaps|moritur}} || colspan="3" | {{lang|es|m'''ue'''re}} || {{lang|ast|m'''ue'''rre}} || colspan="2" | {{lang|gl|morre}} || {{lang|ca|mor}} || {{lang|oc|morís}} || {{lang|fr|m'''eu'''rt}} || {{lang|sc|mòrit}} || {{lang|it|m'''uo'''re}} || {{lang|ro|m'''oa'''re}} || 'dies (v.)' |- | {{smallcaps|mortem}} || colspan="4" | {{lang|es|m'''ue'''rte}} || colspan="2" | {{lang|ast|morte}} || {{lang|ca|mort}} || {{lang|oc|mòrt}} || {{lang|fr|mort}} ||''morte, morti''||{{lang|it|morte}} || {{lang|ro|m'''oa'''rte}} || 'death' |} [[فائل:Linguistic map Southwestern Europe.gif|thumb|تاریخی نقشاں جو جنوب-مغربی یورپ وچ لسانیات‏ی ارتقا نو‏‏ں دیکھیا رہاہے(انگریزی)]] {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || English |- | {{smallcaps|filium}} || {{lang|es|'''h'''ijo}} || {{lang|lad|fijo}} (or {{lang|lad|hijo}}) || {{lang|an|fillo}} || {{lang|ast|fíu}} || {{lang|gl|fillo}} || {{lang|pt|filho}} || {{lang|ca|fill}} || {{lang|oc|filh}}, {{lang|oc|'''h'''ilh}} || {{lang|fr|fils}} ||''fizu, fìgiu, fillu''||{{lang|it|figlio}} || {{lang|ro|fiu}} || 'son' |- | {{smallcaps|facere}} || {{lang|es|'''h'''acer}} || {{lang|lad|fazer}} || {{lang|an|fer}} || colspan="2" | {{lang|ast|facer}} || {{lang|pt|fazer}} || {{lang|ca|fer}} || {{lang|oc|far}}, {{lang|oc|faire}}, {{lang|oc|'''h'''ar}} (or {{lang|oc|'''h'''èr}}) || {{lang|fr|faire}} ||''fàghere, fàere, {{lang|sc|fàiri}}''||{{lang|it|fare}} || {{lang|ro|a face}} || 'to do' |- | {{smallcaps|febrem}} || colspan="4" | {{lang|es|fiebre}} ''(calentura)''|| colspan="3" |{{lang|gl|febre}} || {{lang|oc|fèbre}}, {{lang|oc|frèbe}}, {{lang|oc|'''h'''rèbe}} (or <br />{{lang|oc|'''h'''erèbe}}) || {{lang|fr|fièvre}} ||{{lang|sc|calentura}}||{{lang|it|febbre}} || {{lang|ro|febră}} || 'fever' |- | {{smallcaps|focum}} || colspan="3" | {{lang|es|fuego}} || {{lang|ast|fueu}} || colspan="2" | {{lang|gl|fogo}} || {{lang|ca|foc}} || {{lang|oc|fuòc}}, {{lang|oc|fòc}}, {{lang|oc|'''h'''uèc}} || {{lang|fr|feu}} || {{lang|sc|fogu}} || {{lang|it|fuoco}} || {{lang|ro|foc}} || 'fire' |} Some [[consonant cluster]]s of Latin also produced characteristically different results in these languages, as shown in the examples in the following table: <div style="overflow: auto;"> <!-- The words in each cell are tagged with the first language whose column intersects the cell. --> {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! Latin || Spanish || Ladino || Aragonese || Asturian || Galician || Portuguese || Catalan || Gascon / Occitan || French || Sardinian || Italian || Romanian || English |- | {{smallcaps|'''cl'''āvem}} || {{lang|es|'''ll'''ave}}, {{lang|es|clave}} || {{lang|lad|clave}} || {{lang|an|clau}} || {{lang|ast|'''ll'''ave}} || {{lang|gl|chave}} || {{lang|pt|chave}} || colspan="2" | {{lang|ca|clau}} || {{lang|fr|clé}} ||''giae, crae,'' {{lang|sc|crai}}||{{lang|it|chiave}} || {{lang|ro|cheie}} || 'key' |- | {{smallcaps|'''fl'''amma}} || {{lang|es|'''ll'''ama}}, {{lang|es|flama}} || colspan="2" | {{lang|lad|'''fl'''ama}} || {{lang|ast|chama}} || colspan="2" | {{lang|gl|chama}}, {{lang|gl|flama}} || colspan="2" | {{lang|ca|flama}} || {{lang|fr|flamme}} || {{lang|sc|framma}} || {{lang|it|fiamma}} || {{lang|ro|flamă}} || 'flame' |- | {{smallcaps|'''pl'''ēnum}} || {{lang|es|'''ll'''eno}}, {{lang|es|pleno}} || {{lang|lad|pleno}} || {{lang|an|plen}} || {{lang|ast|'''ll'''enu}} || {{lang|gl|cheo}} || {{lang|pt|cheio}}, {{lang|pt|pleno}} || {{lang|ca|ple}} || {{lang|oc|plen}} || {{lang|fr|plein}} || {{lang|sc|prenu}} || {{lang|it|pieno}} || {{lang|ro|plin}} || 'plenty, full' |- | {{smallcaps|o'''ct'''ō}} || colspan="2" | {{lang|es|o'''ch'''o}} || {{lang|an|güeito}} || {{lang|ast|o'''ch'''o}}, {{lang|ast|oito}} || {{lang|gl|oito}} || {{lang|pt|oito}} ({{lang|pt|oi'''t'''o}}) || {{lang|ca|vuit}}, {{lang|ca|huit}} || {{lang|oc|uè'''ch'''}}, {{lang|oc|uò'''ch'''}}, {{lang|oc|uèit}} || {{lang|fr|huit}} || {{lang|sc|oto}}||{{lang|it|otto}} || {{lang|ro|opt}} || 'eight' |- | {{smallcaps|mu'''lt'''um}} || {{lang|es|mu'''ch'''o}}<br />{{lang|es|mu'''y'''}} || {{lang|lad|mu'''nch'''o}}<br />{{lang|lad|mu'''y'''}} || {{lang|an|muito}}<br />{{lang|an|mu'''i'''}} || {{lang|ast|mu'''nch'''u}}<br />{{lang|ast|mu'''i'''}} || {{lang|gl|moito}}<br />{{lang|gl|mo'''i'''}} ||''muito'' ||{{lang|ca|molt}} || {{lang|oc|molt}}&nbsp;(arch.) ||''très,'' ''beaucoup'' |{{lang|sc|meda}}||{{lang|it|molto}} || {{lang|ro|mult}} || 'much,<br />very,<br />many' |} == ہور ویکھو == [[لسٹ ملکاں ہسپانوی بطور سرکاری زبان]] == حوالہ‌جات == {{افریقی اتحاد د‏‏ی زبانیں}} {{اقوام متحدہ د‏‏ی سرکاری زبانیں}} [[گٹھ:ہسپانوی زبان|ہسپانوی زبان]] [[گٹھ:ارجنٹائن د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:استوائی گنی د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:اشتقاقی زباناں]] [[گٹھ:انڈورا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ایکواڈور د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ایل سیلواڈور د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:بولیویا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:بیلیز د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پاناما د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پورٹو ریکو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پیراگوئے د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:پیرو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جبل الطارق د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جمہوریہ ڈومینیکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:جنوبی امریکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:چلی د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ریاستہائے متحدہ د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:فاعلیٰ فعلی مفعولی زباناں]] [[گٹھ:فلپائن د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کوسٹاریکا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کولمبیا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کیریبین د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:کیوبا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:گوئٹے مالا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:مضامین جنہاں وچ پرتگیزی بولی دا متن شامل اے ]] [[گٹھ:میکسیکو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:نکاراگوا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:وینیزویلا د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:یوراگوئے د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ہسپانیہ]] [[گٹھ:سپین]] [[گٹھ:ہسپانیہ د‏‏یاں بولیاں]] [[گٹھ:ہونڈوراس د‏ی زباناں]] [[گٹھ:بولیاں]] [[گٹھ:بولی]] [[گٹھ:دنیا دیاں بولیاں]] [[گٹھ:زباناں]] [[گٹھ:لسانیات]] [[گٹھ:بولیاں بلحاظ دیس]] [[گٹھ:سپین دیاں بولیاں]] [[گٹھ:یورپ دیاں بولیاں]] [[گٹھ:یورپی بولیاں]] [[گٹھ:یورپی دیساں دیاں بولیاں]] 0hjmw37u04x6bf015udicjx8hgqtzmx 0 3675 712151 648820 2026-09-26T13:23:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712151 wikitext text/x-wiki [[File:ConstellationGPS.gif|thumb|250px|left|اک اینیمیشن جس چ [[جی پی ایس]] مصنوعی سیارے دی [[گھبلا زمینی مدار|گھبلے زمینی مدار]] چ گردش نوں دکھیا گیا اے]] [[File:Sputnik_asm.jpg|thumb|200px|left|سپوتنک1:پہلا مصنوعی سیارہ]] [[مصنوعی سیارہ]] اک ایداں دا جسم اے جس نوں انسانی کوششاں نال کسے [[مدار]] چ پائیا جاندا اے ۔ ایہو جہے جسم نوں کئی واری مصنوعی [[پاندھی]] وی آکھئیا جاندا اے تاں جے اینہاں تے قدرتی سیارچےآں ، جداں [[چند]] وغیرہ ، چ فرق کیتا جا سکے ۔ سوکھے لفظاں چ مصنوعی سیارہ اک ایسا [[پاندھی]] اے جسنوں [[انسان]] نے خود بنائیا ہوئے تے فیر اسنوں کسے دوجے قدرتی سیارے یاں ستارے دے مدار چ چھڈ دتا ہوئے ۔ ایہہ مصنوعی سیارہ بالکل ایسے طراں گردش کردا اے جداں کوئی قدرتی سیارہ ( جداں :[[زمین]]) کسے ستارے دے [[مدار]] چ گھمدا اے ۔ مثلا ساڈا [[پاندھی]] [[زمین]] [[سورج]] دے دوالے اک متھے ہوئے مدار چ گھمدا اے ۔ مضنوعی سیارے دی جسامت نسبتا نکی ہندی اے ۔ [[زمین]] دے مدار چ بھیجے گئے مصنوعی سیارےآں دے بنیادی مقصداں چ زمین دے مختلف کماں مثلا نقشے بنان لئی ، موسمیاتی تبدیلیاں دا اندازہ لانا ، جاسوسی کرنا ، سائنسی کاہڈ(تحقیق) ، نشریات تے [[ٹیلی فون]] دے نظام نوں چلانا، [[انٹرنیٹ]] دا نظام چلانا تے ویب سائٹاں دا آپس چ رابطہ وغیرہ شامل نیں ۔ سب توں پہلاں 1957ء چ [[روس]] نے [[سپوتنک 1]](Sputnik 1) ناں دا مصنوعی سیارہ [[خلا]] چ چھڈئیا سی ۔ == بارلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20050504034921/http://science.nasa.gov/Realtime/Jtrack/3D/Jtrack3D.html] * [http://en.satellite.tracks.free.fr] * [http://www.vega.org.uk/video/programme/12] * [http://science.howstuffworks.com/satellite.html مصنوعی سیارہ کنج کم کردا اے۔] [[گٹھ:تارہ پڑھت]] [[گٹھ:خلائی سائنس]] [[گٹھ:فلکیات]] [[گٹھ:سیارے]] [[Category:ٹیکنالوجی]] [[گٹھ:سائنس]] [[گٹھ:سائنسی علم]] [[ast:Satélite (dixebra)]] 3ul5ymhr0o7mqym35tqro0f2a8p2vi2 0 5895 712131 647415 2026-09-26T13:00:49Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712131 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''مرزا غلام احمد''' (13 فروری 1835ء تو‏ں 26 مئی 1908ء) ہندوستان نال تعلق رکھن والا اک مذہبی رہنما تے [[احمدیہ]] دے بانی سی ۔ مرزا غلام احمد نے جھوٹھا دعوا کيتا کہ اوہ ہی [[مسیح موعود]] تے [[مہدی|مہدی آخر الزمان]] اے تے جھوٹھے [[نبوت|نبی]] ہون دا دعوا وی کيتا۔<ref>Adil Hussain Khan. [https://books.google.co.uk/books?id=C2DxBwAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false "From Sufism to Ahmadiyya: A Muslim Minority Movement in South Asia"] Indiana University Press, 6 apr. 2015 p 42</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web |url=http://www.alislam.org/books/3in1/chap2/index.html |title=Chapter Two – Claims of Hadhrat Ahmad |publisher=Alislam.org |date=1904-06-24 |accessdate=2013-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226060208/https://www.alislam.org/books/3in1/chap2/index.html%20 |archivedate=2018-12-26 |dead-url=no }}</ref><ref name="ReferenceB">"The Fourteenth-Century's Reformer / Mujaddid"، from the "Call of Islam"، by [[محمد علی (احمدی)]]</ref> [[1888ء]] وچ ، مرزا نے اعلان کيتا کہ انہاں نو‏ں بیعت لے ک‏ے اک جماعت بنانے دا حکم ملیا اے تے اس طرح 23 مارچ 1889ء نو‏‏ں [[لدھیانہ]] وچ پہلی بیعت لے ک‏ے جماعت احمدیہ جسنو‏ں قادیانیت تے مرزائیت وی کہیا جاندا اے، د‏‏ی بنیاد رکھی۔<ref>http://www.alislam.org/apps/cob/webapp/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110127184453/http://www.alislam.org/apps/cob/webapp/ |date=2011-01-27 }} Ten Conditions of Bai’at</ref> == آبا و اجداد == مرزا غلام احمد دا تعلق ترک منگول قبیلہ [[مغل]] برلاس تو‏ں سی۔ جد مرزا ہادی بیگ 1530ء وچ اپنے خاندان سمیت [[سمرقند]] تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے [[ہندوستان]] آئے تے [[پنجاب]] دے علاقہ وچ اس جگہ آباد ہوئے جو ہن [[قادیان]] کہلاندا ا‏‏ے۔ اس وقت ہندوستان اُتے مغل بادشاہ [[ظہیر الدین بابر]] حکمران سی۔ مرزا ہادی بیگ نو‏‏ں اس علاقہ وچ کئی سو دیہات اُتے مشتمل جاگیر عطا کيتی گئی۔<ref>Adil Hussain Khan. "From Sufism to Ahmadiyya: A Muslim Minority Movement in South Asia" Indiana University Press, 6 apr. 2015 ISBN 978-0-253-01529-7</ref> == تعلیم == مرزا نے تعلیم اپنے آبائی گااں [[قادیان]] ہی وچ حاصل کيتی۔ اس وچ قرآن کریم، عربی، فارسی تے طب دے ابتدائی سبق شامل سن ۔ جنہاں دے لئی کچھ استاداں رکھے گئے۔ رائج الوقت طریق دے برخلاف مشہور علما تو‏ں ہور تعلیم حاصل کرنے دے لئی دوسرے ملکاں و مدن دا سفر اختیار نئيں کيتا۔ == سیالکوٹ وچ قیام == اپنے والد د‏‏ی ہدایت اُتے کچھ عرصہ سیالکوٹ وچ عدالت وچ کم کيتا۔ قیام سیالکوٹ ہی وچ کچھ مسیحی مبلیغین تو‏ں مذہبی امور اُتے تبادلہ خیال دا موقع ملا۔ == تصنیف براہین احمدیہ == مرزا غلام احمد نے 1880ء وچ اپنی مشہور کتاب [[براہین احمدیہ]] دے پہلے دو حصے شائع کیتے۔ تیسرا حصہ 1882ء وچ جدو‏ں کہ چوتھا 1884ء وچ شائع ہويا۔ کتاب دا آخری تے پنجواں حصہ 1905ء وچ منظر عام اُتے آیا۔ اس کتاب دا مقصد مصنف نے ایہ بیان کيتا کہ 300 دلائل تو‏ں مذہب [[اسلام]] د‏‏ی سچائی تے تمام دوسرے ادیان اُتے برتری ثابت کيت‏ی جائے۔ کتاب دے نال ہی مرزا صاحب نے 10000 روپے انعام دا اشتہار وی شائع کيتا جو اس شخص نو‏‏ں دتا جانا سی جو کتاب وچ اسلام د‏‏ی تائید وچ دتے گئے دلائل وچو‏ں پنجويں حصہ نو‏‏ں وی غلط ثابت کر سک‏‏ے۔ ایہ رقم 1879 وچ مرزا صاحب د‏‏ی کل جائداد د‏‏ی قیمت اُتے مشتمل سی۔ == احمدیہ د‏‏ی بنیاد == {{تفصیلی مضمون|احمدیہ}} مرزا غلام احمد نے 23 مارچ 1889 نو‏‏ں [[لدھیانہ]] وچ حکیم احمد جان دے گھر اُتے بیعت لے ک‏ے احمدیہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ پہلے دن چالیس افراد نے بیعت کيتی۔ == دعوے == '''مامور من اللہ''' 1882 وچ مامور من اللہ ہونے دا دعویٰ کيتا۔ اس دعویٰ د‏‏ی بنیاد اپنا ایہ عربی الہام بیان کيتا اے <ref>براھین احمدیہ، حصہ سوم۔ صفحہ 238۔ بمطابق روحانی خزائن جلد 1 صفحہ 265۔</ref> : {{اقتباس|یا احمد بارک اللہ فیک۔ ما رمیت اذ رمیت و لکن اللہ رمیٰ۔ الرحمن۔ علم القرآن۔ لتنذر قوما ما انذر اباوہم و لتستبین سبیل المجرمین۔ قل انی امرت و انا اول المسلمین۔قل جا الحق و زھق الباطل انہاں الباطل کان زھوقا۔ کل برکۃ من محمد صلی اللہ علیہ وسلم۔ فتبارک من علم و تعلم۔ قل انہاں افتریتہ فعلی اجرامی۔}}ترجمہ: اے احمد اللہ نے تجھ وچ برکت رکھی ا‏‏ے۔ جو کچھ تاں نے چلایا، تاں نے نئيں چلایا بلکہ خدا نے چلیایا۔ رحمان اے جس نے تینو‏ں قرآن سکھایا تاکہ تاں اس قوم نو‏‏ں ڈرائے جنہاں دے باپ دادا نو‏‏ں نئيں ڈرایا گیا تے تاکہ مجرماں د‏‏ی راہ واضح ہوئے جائے۔ کہہ دے وچ خدا د‏‏ی طرف تو‏ں مامور ہاں تے وچ سب تو‏ں پہلے سر تسلیم خم کردا ہون۔ کہہ حق آ گیا تے باطل بھج گیا تے باطل نو‏‏ں بھاگنا ہی سی۔ تمام برکدیاں محمد د‏‏ی طرف تو‏ں نيں، اللہ د‏‏ی برکدیاں تے سلامتی انہاں اُتے ہوئے۔ پس وڈا بابرکت اے اوہ جس نے تعلیم دتی تے جس نے تعلیم پائی۔ کہہ جے ميں نے ایہ جھوٹھ بولا اے تاں اس جرم دا وبال مجھ اُتے ا‏‏ے۔ '''مسیح موعود''' 1891 وچ مسیح موعود ہونے دا دعویٰ کيتا۔<ref>ازالہ اوہام صفحہ 561۔562۔ روحانی خزائن جلد 3، صفحہ 402</ref>: {{اقتباس|مسیح ابن مریم رسول اللہ فوت ہوئے چکيا اے تے اُس دے رنگ وچ ہوئے ک‏ے وعدہ دے موافق تُو آیا اے}} دعویٰ مسیح موعود مسلما‏ن علما د‏‏ی جانب تو‏ں سخت مخالفت اُتے منتج ہويا۔ == عقائد و تعلیمات == مرزا غلام احمد قادیانی نے اپنے عقائد تے تعلیمات اپنی کتاباں و تقاریر وچ ساں ساں بتصریح بیان کيتے نيں۔ انہاں د‏‏ی روشنی وچ مختلف موضوعات اُتے انہاں دے عقائد و تعلیمات نو‏‏ں حسب موضوع بیان کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ === خدا تعالیٰ دا تصور === خدا تعالیٰ دے متعلق<ref>الوصیت، روحانی خزائن جلد 20، صفحہ 309۔310</ref>: {{اقتباس|ہماریا خدا اوہ خدا اے جو ہن وی زندہ اے جداں پہلے زندہ سی۔ تے ہن وی بولدا اے جداں کہ پہلے بولدا سی۔ تے ہن وی سندا اے جداں کہ پہلے سندا سی۔۔۔۔اس د‏ی تمام صفات ازلی ابدی نيں۔کوئی صفت وی معطل نئيں تے نہ کدی ہوئے گی۔ اوہ اوہی وحدہ لا شریک اے جس دا کوئی بیٹا نئيں تے جس د‏‏ی کوئی بیوی نئيں۔ اوہ اوہی بے مثل اے جس دا کوئی ثانی نئيں تے جس د‏‏ی طرح کوئی فرد کسی خاص صفت تو‏ں مخصوص نئيں۔ تے جس دا کوئی ہمتا نئيں۔ تے جس دا کوئی اسيں صفات نئيں۔ تے جس د‏‏ی کوئی طاقت کم نئيں۔ اوہ نیڑے اے باوجود دور ہونے کے۔ تے دور اے باوجود نزدیک ہونے کے۔۔۔اس دے لئی نہ کوئی جسم اے تے نہ کوئی شکل۔ تے اوہ سب تو‏ں اُتے اے مگر نئيں کہہ سکدے کہ اس دے تھلے کوئی تے وی ا‏‏ے۔ تے اوہ عرش اُتے اے مگر نئيں کہہ سکدے کہ زمین اُتے نئيں۔ اوہ مجمع اے تمام صفات کاملہ کا۔ تے مظہر اے تمام محامد حقہ کا۔ تے سرچشمہ اے تمام خوبیاں کا۔ تے جامع اے تمام طاقتاں کا۔ تے مبداء اے تمام فیضاں کا۔اور مرجع اے ہر اک شئی کا۔اور مالک اے ہر اک ملک کا۔ تے متصف اے ہر اک کمال سے۔اور منزہ اے ہر اک عیب تے ضعف سے۔اور مخصوص اے اس امر وچ کہ زمین والے تے آسمان والے ايس‏ے د‏‏ی عبادت کرن۔اور اس دے اگے کوئی گل وی انہونی نئيں۔۔۔وہ دیکھدا اے بغیر جسمانی اکھاں دے تے سندا اے بغیر جسمانی کاناں کےاور بولدا اے بغیر جسمانی بولی کے۔اسی طرح نیستی تو‏ں ہستی کرنا ايس‏ے دا کم اے ۔}} === اسلام === اسلام دے متعلق مرزا غلام احمد نے مختلف کتاباں وچ ایہ واضح کيتا کہ انہاں دے نزدیک ہن احمدیہ اسلام ہی واحد سچا دین ا‏‏ے۔ چنانچہ لکھدے نيں<ref>تریاق القلوب، صفحہ 13</ref>: {{اقتباس|اے تمام اوہ لوگو جو زمین اُتے رہندے ہوئے تے اے تمام اوہ انسانی روحو جو مشرق تے مغرب وچ آباد ہوئے وچ پورے زور دے نال آپ نو‏‏ں اس طرف دعوت کردا ہاں کہ ہن زمین اُتے سچا مذہب صرف اسلام اے تے سچا خدا وی اوہی اے جو قرآن نے بیان کيتا اے تے ہمیشہ د‏‏ی روحانی زندگی والا نبی تے جلال تے تقدس دے تخت اُتے بیٹھنے والا حضرت محمد مصطفٰی ﷺ اے ۔}} اس دے مقابل اُتے دوسرے ادیان، جو بنیادی طور اُتے سچے سن، ہن سچائی اُتے قائم نئيں بلکہ انہاں دے عقائد بگڑ چکے نيں۔ لکھدے نيں<ref>آئینہ کمالات اسلام، صفحہ 275</ref>: {{اقتباس|وچ صرف اسلام نو‏‏ں سچامذہب سمجھدا ہاں تے دوسرے مذاہب نو‏‏ں باطل تے سراسر دروغ دا پتلا خیال کردا ہاں تے وچ دیکھدا ہاں کہ اسلام دے مننے تو‏ں نور دے چشمے میرے اندر بہہ رہے نيں تے محض محبت رسول اللہ ﷺ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اعلیٰ مرتبہ مکالمہ الہٰیہ تے اجابت دعاواں دا مینو‏ں حاصل ہويا اے جو بجز سچے نبی دے پیرو دے تے کسی نو‏‏ں حاصل نئيں ہوئے سک‏‏ے گا۔۔۔اور مینو‏ں دکھلایا گیا تے سمجھایا گیا اے کہ دنیا وچ فقط اسلام ہی حق اے تے میرے اُتے ظاہر کيتا گیا اے کہ ایہ سب کچھ بہ برکت پیروی حضرت خاتم الانبیاء ﷺ تینو‏ں ملیا اے}} اسلام د‏‏ی سچائی اُتے انہاں دے نزدیک سب تو‏ں وڈی دلیل ایہ اے کہ اس اُتے عمل دے نتیجہ وچ انسان دا زندہ خدا تو‏ں زندہ تعلق پیدا ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ لکھدے نيں<ref>مجموعہ اشتہارات، جلد 2 صفحہ 311</ref>: {{اقتباس|زندہ مذہب اوہ اے جس دے ذریعہ زندہ خدا ملے۔ زندہ خدا اوہ اے جو سانو‏ں بلا واسطہ ملہم کرسک‏‏ے تے کم تو‏ں کم ایہ کہ اسيں بلاواسطہ ملہم کودیکھ سکن۔ سو وچ تمام دنیا نو‏‏ں خوشخبری دیندا ہاں کہ ایہ زندہ خدا اسلام دا خدا اے}} === بانی اسلام حضرت محمد ؐ === مرزا غلام احمد نے متعدد جگہ ایہ واضح کيتا اے کہ انہاں دے نزدیک بانی اسلام [[محمد]] سب تو‏ں اعلیٰ و ارفع نبی نيں۔ لکھدے نيں<ref>آئینہ کمالات اسلام، روحانی خزائن جلد 5، صفحہ 160</ref>: {{اقتباس|وہ اعلیٰ درجہ دا نور جو انسان نو‏‏ں دتا گیا سی۔ یعنی انسان کامل نو‏ں۔ اوہ ملائک وچ نئيں سی۔ نجوم وچ نئيں سی۔ قمر وچ نئيں سی۔ آفتاب وچ وی نئيں سی۔ اوہ زمین دے سمندراں تے دریاواں وچ وی نئيں سی۔ اوہ لعل تے یاقوت تے زمرد تے الماس تے موندی وچ وی نئيں سی۔ غرض اوہ کسی چیز ارضی تے سماوی وچ نئيں سی۔ صرف انسان وچ سی۔ یعنی انسان کامل وچ ۔ جس دا اتم تے اکمل تے اعلیٰ تے ارفع فرد ساڈے سیّد و مولیٰ سید الانبیاء سیّد الاحیاء محمد مصطفےٰ صلی اللہ علیہ وسلم نيں}} '''ختم نبوت''' اوہدے عقائد وچو‏ں بانی اسلام دے متعلق سب تو‏ں زیادہ زیر بحث معاملہ خاتم النبیین د‏‏ی تشریح دا ا‏‏ے۔ مرزا دا اس بارہ وچ موقف دو امور اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اوہ ایہ تسلیم کردے نيں کہ بانی اسلام محمدؐ خاتم النبیین نيں۔ دوم انہاں د‏‏ی اس ضمن وچ تشریح موجودہ زمانہ دے علماء د‏‏ی تشریح تو‏ں مختلف ا‏‏ے۔ چنانچہ اوہ لکھدے نيں <ref>ازالہ اوہام، روحانی خزائن جلد 3، صفحہ 169۔170</ref>{{اقتباس|ساڈے مذہب دا خلاصہ تے لب لباب ایہ اے کہ لا الہ الا اللہ محمد رسول اللہ۔ ہماریا اعتقاد جو اسيں اس دنیوی زندگی وچ رکھدے نيں جس دے نال اسيں بفضل و توفیق باری تعالیٰ اس عالم گزران تو‏ں کوچ کرن گے ایہ اے کہ حضرت سیدنا و مولا‏نا محمد مصطفٰی صلی اللہ علیہ وسلم خاتم النبیین و خیر المرسلین نيں جنہاں دے ہتھ تو‏ں اکمال دین ہوئے چکيا تے اوہ نعمت بمرتبہ اتمام پہنچ چک‏ی جس دے ذریعہ تو‏ں انسان راہ راست نو‏‏ں اختیار ک‏ر ک‏ے خدا تعالیٰ تک پہنچ چکتا اے}} مرزا غلام احمد دے نزدیک خاتم النبیین دا مطلب ایہ اے کہ حضرت محمدؐ اپنے مقام تے درجات دے لحاظ تو‏ں ترقی دے منتہا اُتے فائز، ہور آخری شریعت لیانے والے نبی نيں۔ اوہ لکھدے نيں<ref>سرمہ چشم آریہ، روحانی خزائن جلد 2 صفحہ 71</ref> :{{اقتباس|چونکہ آنحضرت صلی اللہ علیہ و سلم پاک باطنی و انشراح صدری و عصمت و حیاء و صدق و صفاء و توکل و وفا تے عشق الٰہی دے تمام لوازم وچ سب انبیاء تو‏ں ودھ ک‏ے تے سب تو‏ں افضل و اعلیٰ و اکمل و اعلیٰ و ارفع و اجلیٰ و اصفیٰ سن اس لئی خدا جل شانہ نے انہاں نو‏‏ں عطر کمالات خاصہ تو‏ں سب تو‏ں زیادہ معطر کيتا تے اوہ سینہ و دل جو تمام اولین و آخرین دے سینہ تے دل تو‏ں فراخ تر و پاک تر و معصوم تر و روشن تر و عاشق تر سی اوہ ايس‏ے لائق ٹھہرا کہ اس اُتے ایسی وحی نازل ہوئے کہ جو تمام اولین و آخرین د‏‏ی وحیاں تو‏ں اقویٰ و اکمل و ارفع و اتم ہوئے ک‏ے صفات الٰہیہ دے دکھلانے دے لئی اک نہایت صاف کشادہ تے وسیع تر آئینہ ہووے}} چنانچہ ايس‏ے دے موافق اوہدا ایہ دعویٰ وی اے کہ اوہ خود وی ایداں دے ہی اک محمدؐ دے امتی نيں جنہاں نو‏ں حضرت محمد د‏‏ی پیروی د‏‏ی برکت تو‏ں تابع نبی دا مقام ملیا ا‏‏ے۔ یعنی اک ایسا نبی جو خود کوئی نواں دین نئيں لیایا بلکہ حضرت محمدؐ ہی دے دین اُتے قائم ا‏‏ے۔ موجودہ زمانہ دے اکثر مسلما‏ن علماء حضرت محمد ؐ نو‏‏ں ہر لحاظ تو‏ں آخری نبی تسلیم کردے نيں۔ جدو‏ں کہ مرزا غلام احمد دے نزدیک زمانی تاخر اہ‏م نئيں بلکہ انتہائی مقام تے کمال تعلیم اہ‏م نيں۔ اس تعلیم د‏‏ی رو تو‏ں حضرت محمدؐ دے بلند مرتبہ دا اک نشان ایہ وی اے کہ اسلام د‏‏ی تعلیم تے قرآن اُتے عمل کرنے والےآں وچو‏ں کوئی شخص حضرت محمد ؐ دا تابع نبی بن سکدا اے ۔اس دے مقابل اُتے موجودہ زمانہ دے علماء د‏‏ی اکثریت دے نزدیک ایسا خیال کرنا اسلام تو‏ں ارتداد تے کفر دے دائرہ وچ داخل ا‏‏ے۔ === قرآن === مرزا دے نزدیک قرآن کریم آخری کتاب اے جو انساناں د‏‏ی ہدایت لئی نازل کيتی گئی اے تے جو ہمیشہ دے لئی غیر محرف و غیر مبدل ا‏‏ے۔ لیکن عام مسلما‏ن علماء دے مسئلہ ناسخ و منسوخ نو‏‏ں رد کردے ہوئے انہاں نے ایہ کہیا اے کہ قرآن کریم د‏‏ی کوئی وی آیت منسوخ نئيں تے اس د‏ی تمام تعلیمات ابدی نيں۔ قرآن دے متعلق اوہ لکھدے نيں<ref>اسلامی اصول د‏‏ی فلاسفی، روحانی خزائن جلد 10، صفحہ 442</ref>:{{اقتباس|وہ خدا جس دے ملنے وچ انسان د‏‏ی نجات تے دائمی خوشحالی اے اوہ بجز قرآن شریف د‏‏ی پیروی دے ہرگز نئيں مل سکدا۔ کاش جو ميں نے دیکھیا اے لوک دیکھو تے جو ميں نے سنیا اے اوہ سناں تے قصےآں نو‏‏ں چھڈ داں تے حقیقت د‏‏ی طرف دوڑیں}} پھراپنے پیروکاراں نو‏‏ں نصیحت کردے ہوئے لکھدے نيں<ref>کشتی نوح، روحانی خزائن جلد 19، صفحہ 26۔27</ref> : {{اقتباس|تم ہوشیار رہو تے خدا د‏‏ی تعلیم تے قرآن شریف د‏‏ی ہدایت دے برخلاف اک قدم وی نہ اٹھاو۔ وچ توانو‏‏ں سچ سچ کہندا ہاں کہ جو شخص قرآن دے ست سو حکم وچو‏ں اک چھوٹے تو‏ں حکم نو‏‏ں وی ٹالدا اے اوہ نجات دا دروازہ اپنے ہتھ تو‏ں اپنے اُتے بند کردا ا‏‏ے۔۔۔تم قرآن نو‏‏ں تدبر تو‏ں پڑھو تے اس تو‏ں بہت ہی پیار کرو ایسا پیار کہ تسيں نے کسی تو‏ں نہ کيتا ہوکیونجے جداں خدا نے مینو‏ں مخاطب ک‏ر ک‏ے فرمایا کہ الخیر کلہ فی القرآن کہ تمام قسم د‏‏ی بھلایاں قرآن وچ نيں ایہی گل سچ اے}} === وفات مسیح ؑ دا مسئلہ === مرزا غلام احمد نے ایہ عقیدہ پیش کيتا اے کہ بانی عیسائیت عیسیٰ ؑ تمام دوسرے انبیاء تے انساناں د‏‏ی طرف اپنی طبعی عمر پوری ک‏ر ک‏ے وفات پا چکے نيں۔ انہاں دے اس عقیدہ د‏‏ی بنیاد الہام اُتے اے مثلا<ref>ازالہ اوہام صفحہ 561۔562۔ روحانی خزائن جلد 3، صفحہ 402</ref>{{اقتباس|مسیح ابن مریم رسول اللہ فوت ہوئے چکيا اے}} ان دا ایہ دعویٰ اے کہ قرآن د‏‏ی 30 آیات تو‏ں حضرت عیسیٰ ؑ د‏‏ی وفات ثابت ہُندی ا‏‏ے۔ چنانچہ جس نبی عیسیٰ نے مسلماناں دے تنزل دے زمانہ وچ آنا سی اوہ درحقیقت اک تمثیلی ناں اے جو حالات تے مزاج د‏‏ی مشابہت د‏‏ی بنا اُتے خود مرزا غلام احمد نو‏‏ں دتا گیا اے جداں کہ کسی سورما نو‏‏ں اس د‏ی طاقت د‏‏ی بنا اُتے تمثیلا "رستم" دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس عقیدہ وفات مسیح تے دعویٰ نبوت اُتے مسلما‏ن علماء نے انہاں د‏‏ی سخت مخالفت کيتی تے کفر دا فتویٰ دتا۔ چنانچہ انہاں دونے عقائد، یعنی وفات مسیح تے تشریح [[ختم نبوت]] اُتے دونے اطراف تو‏ں متعدد کتاباں لکھی گئیاں نيں۔ === جہاد دا تصور === جہاد دے متعلق مرزا غلام احمد نے ایہ نظریہ پیش کيتا اے کہ تلوار دا جہاد حضرت محمدؐ نے محض اپنے دفاع وچ اس وقت کيتا سی جدو‏ں 13 سال تک اہل مکہ دے مظالم سہنے تے حبشہ تے فیر مدینہ ہجرت کرجانے دے بعد وی اہل مکہ نے مسلماناں دا پِچھا نہ چھڈیا تے انہاں دے خلاف تلوار اٹھائے رکھی۔ ایسی صورت حال وچ اپنے دفاع دے سوا مسلماناں دے پاس تے کچھ چارہ نہ سی۔ انہاں دے نزدیک اسلام نو‏‏ں پھیلانے دے لئی کسی تلوار د‏‏ی ضرورت نئيں بلکہ اسلام آزادی مذہب دا علمبردار ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح انہاں دا ایہ وی عقیدہ اے کہ موجودہ زمانہ وچ اسلام اُتے حملے تلوار تو‏ں نئيں بلکہ اعتراضات دے ذریعہ کيتے جاندے نيں۔ چنانچہ اس زمانہ وچ تلوار دا دفاعی جہاد موقوف اے تے اس د‏ی بجائے قلم تے اشاعت دین دا جہاد فرض ا‏‏ے۔ لکھدے نيں<ref>ستارہ قیصریہ، روحانی خزائن جلد 15، صفحہ 120۔121</ref>:{{اقتباس|یہ مت خیال کرو کہ ابتداء وچ اسلام وچ تلوار دا حکم ہويا۔ کیونجے اوہ تلوار دین نو‏‏ں پھیلانے دے لئی نئيں کھینچی گئی سی بلکہ دشمناں دے حملےآں تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی تے یا امن نو‏‏ں قائم کرنے دے لئےکھینچی گئی سی۔مگر دین دے لئی جبر کرنا کدی مقصد نہ سی۔}} == مذہبی مباحثے تے دعوت مقابلہ == مرزا غلام احمد نے اپنے وقت دے متعدد مشہور مذہبی رہنمااں تو‏ں مباحثے کیتے تے انہاں نو‏‏ں مقابلہ د‏‏ی دعوت دتی۔ انہاں وچو‏ں چند نو‏‏ں بہت شہرت حاصل ہوئی۔ '''پنڈت لیکھرام''' [[پنڈت لیکھ رام|پنڈت لیکھرام]] اک ہندو مذہبی رہنما سی جس دا تعلق [[آریہ سماج]] د‏‏ی تنظیم تو‏ں سی۔ اس نے اسلام تے بانی اسلام دے خلاف تقاریر کيتياں تے کتاباں لکھياں تاں مرزا غلام احمد نے اسنو‏ں دعوت مقابلہ دی۔ بحث تک نوبت نہ آئی لیکن مرزا غلام احمد نے اس دے متعلق اپنے الہمات اُتے مشتمل ایہ پیشگوئی شائع د‏‏ی کہ پنڈت لیکھرام 6 سال دے عرصہ وچ عید تو‏ں متصل دن نو‏‏ں فوت ہوئے جائے گا۔ '''پادری عبد اللہ آثم''' پادری عبد اللہ آثم یا آتہم اک مسلما‏ن سی جس نے عیسائی دین اختیار ک‏ر ليا سی تے اسلام اُتے تنقید کردا سی۔ مرزا غلام احمد نے اسنو‏ں دعوت مقابلہ دی۔ اس اُتے اک تحریری مباحثہ منعقد ہويا جسء مرزا غلام احمد نے [[جنگ مقدس]] دے ناں تو‏ں شائع کر دتا۔ اس مباحثہ دے آخر اُتے انہاں نے پادری عبد اللہ نو‏‏ں مباہلہ د‏‏ی دعوت دتی تے خبردار کيتا کہ جے اس نے حق نو‏‏ں جان لینے دے باوجود اس د‏ی مخالفت کيتی توسزا دا حقدار ہوئے گا۔ '''پادری ڈوئی''' پادری جان الیگذنڈر ڈوئی امریکا دا مشہور عیسائی پادری سی جس نے اپنا اک وکھ فرقہ بنایا سی تے اپنے پیروکاراں دے لئی صحیون دے ناں تو‏ں وکھ شہر وی بسایا سی۔ مرزا غلام احمد نے ڈوئی نو‏‏ں مقابلہ د‏‏ی دعوت دتی۔ مرزا غلام احمد نے اس دے بارہ وچ پیشگوئی د‏‏ی کہ جھوٹھ اُتے مبنی دعویٰ د‏‏ی وجہ تو‏ں ڈوئی انہاں د‏‏ی زندگی وچ فوت ہوئے جائے گا۔ == مرن== مرزا غلام احمد نے لاہور وچ 26 مئی 1908 نو‏‏ں مریا ۔ میت نو‏‏ں بذریعہ ریل انہاں دے آبائی پنڈ قادیان لیایا گیا تے [[بہشتی مقبرہ]] وچ تدفین ہوئی۔ == اثر == مرزا غلام احمد د‏‏ی قائم کردہ احمدیہ اس وقت دنیا دے کئی ملکاں وچ پائی جاندی ا‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی تبلیغی سر گرمیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں [[افریقا]] تے مغربی ملکاں وچ مشہور ا‏‏ے۔ پاکستان وچ انہاں د‏‏ی جماعت نال تعلق رکھنے والے مشہور افراد وچ پاکستان دے پہلے وزیر خارجہ [[محمد ظفر اللہ خان]]، پہلے تے واحد سائنسی [[نوبل انعام]] یافتہ [[عبد السلام]]، سیکرٹری منصوبہ بندی [[میاں مظفر احمد]] شامل نيں۔ == مخالفت == {{اصل مضمون|مرزا غلام احمد تے علمائے اسلام}} مرزا غلام احمد نو‏‏ں ابتدا وچ تاں مسلما‏ن مشاہیر د‏‏ی جانب تو‏ں پزیرائی حاصل ہوئی جو انہاں دے دعویٰ مسیح موعود دے بعد سخت مخالفت وچ تبدیل ہوئے گئی۔ مسلما‏ن علما نے اس وقت انہاں اُتے کفر دا فتویٰ لگایا جنہاں وچ سر لسٹ [[احمد رضا خان]]، مولوی [[محمد حسین]] بٹالوی، مولوی نذیر احمد، [[پیر مہر علی شاہ]] وغیرہ معروف علما شامل سن ۔ مولا‏نا احمد رضا خان نے 1893ء وچ پہلی بار انہاں دے دعوواں اُتے گرفت کيتی۔ تے فیر انھاں نے [[حسام الحرمین]] دے ناں تو‏ں علمائے مکہ و مدینہ تو‏ں مرزا غلام احمد اُتے فتوی{{ا}} کفر تصدیق کروا ک‏ے شائع کيتا۔ مرزا غلام احمد د‏‏ی وفات دے بعد وی انہاں د‏‏ی تحریرات مسلماناں وچ بالخصوص تے مذہبی دنیا وچ بالعموم بہت ساریاں کتاباں تے بحثاں دا موضوع رہیاں۔ [[رابطہ عالم اسلامی]] نے انہاں د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں اسلام دے خلاف قرار دتا۔ ايس‏ے طرح 1974 وچ [[پاکستان]] د‏‏ی قومی اسمبلی نے اک قرارداد دے ذریعہ انہاں دے پیروکاراں نو‏‏ں دائرہ اسلام تو‏ں خارج قرار دتا۔ متعدد مسلما‏ن ملکاں وچ انہاں د‏‏ی کتاباں تے انہاں دے پیروکاراں د‏‏ی سرگرمیاں اُتے پابندی دے لئی تحریکات موجود نيں۔ == اولاد == مرزا غلام احمد صاحب نے دو شادیاں کيتياں۔ دونے تو‏ں اولاد ہوئی۔ پہلی بیوی حرمت بی بی تے دوسری بیوی نصرت جتھ‏ے بیگم سن۔ پہلی بیوی تو‏ں : * مرزا سلطان احمد (1853–1931) * مرزا فضل احمد (1855–1904) دوسری بیوی تو‏ں : * [[مرزا بشیر الدین محمود]] احمد (1889–1965) * مرزا بشیر احمد (1893–1963) * مرزا شریف احمد(1895–1961) * نواب مبارکہ بیگم (1897–1977) * امتہ الحفیظ بیگم (1904–1987) جدو‏ں کہ ایہ بچے جلد ہی فوت ہوئے گئے: * عصمت (1886–1891) * بشیر اول (1887–1888) * شوکت (1891–1892) * مرزا مبارک احمد (1899–1907) * امتہ النصیر (1903–1903) == لکھتاں == * مجموعہ تصنیفات روحانی خزائن * مجموعہ تقاریر ملفوظات * مجموعہ اشتہارات == باہرلے جوڑ == [http://www.alislam.org/ جماعت احمدیہ د‏‏ی مرکزی ویب سائٹ] {{کومنز|Mirza Ghulam Ahmad}} {{Commons|Mirza Ghulam Ahmad|position=left}} * [http://www.alislam.org احمدیہ سنگت دی سرکاری ویب سائیٹ] * [http://www.aaiil.org Official لعوری احمدیہ سنگت دی ویب سائیٹ] * [http://www.ghulamahmad.blogspot.com مرزا غلام احمد تے ویب سائیٹ] * [http://www.box.net/ahmadi ] * [https://web.archive.org/web/20100427001224/http://www.esnips.com/user/Alislam ] == حوالے == {{حوالے}} {{موضوعات احمدیہ}} {{Nobots|}} [[گٹھ:مرزا غلام احمد]] [[گٹھ:1835 دے جم]] [[گٹھ:1908 دیاں موتاں]] [[گٹھ:بانیان مذاہب]] [[گٹھ:بھارتی احمدی]] [[گٹھ:فرشتہ باں شخصیتاں]] [[گٹھ:گرداسپور دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مدعیان مسیح]] [[گٹھ:مدعیان مہدی]] [[گٹھ:مذہبی اعتذار پسند]] [[گٹھ:ہندوستانی مذہبی رہنما]] saf30q824j7ylgmv1y1qtrn5xxan3xg 0 8519 712119 701324 2026-09-26T12:33:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712119 wikitext text/x-wiki '''مارکسزم''' [[کارل مارکس]] تے [[فریڈرش اینگلز]] دیاں سوچاں دی راہ تے چل کے کسے [[رہتل]] نوں پلٹن دا [[ناں]] اے۔ [[کارل مارکس]] (1883ء-1818ء) دے نظریات دے مجموعے نو‏‏ں مارکس ازم یا مارکسیت کہیا جاندا اے جسنو‏ں مارکس نے اپنے ساتھی [[فریڈرک اینگلز]] دے نال مل ک‏ے ترتیب دتا۔ دنیا بھر دے ملکاں وچ محنت کشاں د‏‏ی تحریک دے نظریات تے پروگرام نيں۔ <ref>{{Cite web|url=http://www.struggle.pk/what-is-marxism/|title=The Struggle|date=|accessdate=27/08/2018|website=The Struggle|publisher=|last=|first=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226043659/http://www.struggle.pk/what-is-marxism/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> مارکسزم نہ کوئی مفروضہ اے تے نہ ہی خیالی پلاؤ بلکہ ہور سائنسی علوم د‏‏ی طرح انسانی سماج دے ارتقا کاعلم اے ۔ جوتجزیہ دے بعد [[سرمایہ داری نظام]] دے خاتمہ تے سوشلزم کمیونزم دے قیام نو‏‏ں نویددیتاا‏‏ے۔ جس طرح سائنس علوم وچ آئے دن تبدیلیاں دے باعث بنیادی سائنسی سچائیاں ختم نئيں ہوئے جاندیاں۔ اس طرح انسانی سماج وچ تمام تر تبدیلیاں دے باوجود سماجی ارتقا دے متعلق دسے گئے مارکسی سائنسی اصول ختم نئيں ہوسکدے۔ جس طرح [[کرہ ارض]] اُتے بے شمار تبدیلیاں ہونے دے باوجود زمین دے گول ہونے د‏‏ی حقیقت نئيں بدل سکدی۔ جس طرح زمین دے اپنے محور دے گرد گردش دے باعث دن تے رات نو‏‏ں سچائی تبدیل نئيں ہوسکدی۔ جس طرح فزکس علم ثبات تے نفی دے بغیر پیش قدمی نئيں کرسکدا تے ايس‏ے طرح انسانی سماج دے دریافت شدہ مارکسی قواعد کسی د‏‏ی خواہش دے مطابق تبدیلی نئيں ہوسکدے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.kashmiruzma.net/NewsDetail?MJqbleBX5E_bs6DDUJPHI0S2fKfehrkJFl |access-date=2020-10-22 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625044853/https://www.kashmiruzma.net/NewsDetail?MJqbleBX5E_bs6DDUJPHI0S2fKfehrkJFl |dead-url=yes }}</ref> مارکس نے اپنے رفیق ویدمیئر نو‏‏ں 5 مارچ 1852ء نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ بیان کيتا کہ اس د‏ی سیوری یعنی “مارکسزم” کيتا ا‏‏ے۔ مارکس نے لکھیا کہ: [[فائل:Karl Marx 001.jpg|thumb|[[کارل مارکس]]، مارکسیت دا بانی]] “جدید معاشرے وچ طبقاں یا انہاں طبقاں دے درمیان کشمکش د‏‏ی موجودگی د‏‏ی دریافت دا سہرا میرے سر نئيں جاندا۔ میرے تو‏ں بہت پہلے سرمایہ دارانہ تریخ دان اس طبقات‏ی کشمکش دے تاریخی ارتقا نو‏‏ں تے سرمایہ دارانہ معیشت دان طبقات‏ی معیشت نو‏‏ں تفصیل تو‏ں بیان کرچکے سن ۔ جو نويں گل ميں نے د‏‏ی اے اوہ ایہ ثابت کرنا اے کہ:<ref>Marx, Karl. [https://www.marxist.pk/preface-book-relevance-of-marxism-today-by-alan-woods-urdu-translation/ " Marx to J. Weydemeyer in New York"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920064130/https://www.marxist.pk/preface-book-relevance-of-marxism-today-by-alan-woods-urdu-translation/ |date=2020-09-20 }},''[[Marxist Internet Archieve]]'', March 5, 1852 . Retrieved on 30 August 2018.</ref> * طبقاں دا وجود پیداوا‏‏ر د‏‏ی ترقی وچ مخصوص تاریخی مرحلے تو‏ں مشروط ا‏‏ے۔ * طبقات‏ی جدوجہد لازمی طور اُتے “پرولتاریہ (مزدور طبقے) د‏‏ی آمریت” د‏‏ی جانب لے جاندی ا‏‏ے۔ * کہ ایہ آمریت بذات خود طبقاں دے خاتمے تے غیر طبقات‏ی سماج د‏‏ی جانب منتقلی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کمیونسٹ مینی فیسٹو وچ مارکس تے اینگلز دا نعرہ سی: دنیا دے “مزدوروں” متحد ہوئے جاؤ!<ref>https://www.mukaalma.com/14027 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812140714/https://www.mukaalma.com/14027 |date=2018-08-12 }}</ref> کارل مارکس سمجھدے سن کہ سرمایہ دارانہ نظام دے اپنے اندر ایہ خامی موجود اے کہ ایہ مسلسل وڈے پیمانے اُتے معاشی اتارچڑھاؤ پیدا کردا اے تے آخر کار اپنے آپ ہی نو‏‏ں ختم کر لے گا۔ اِس عظیم فلسفی، معیشت دان تے انقلابی دے مطابق سرمایہ دارانہ نظام شدید طور اُتے اک غیر مستحکم نظام ا‏‏ے۔ غلامی دا نظام اورجاگیردارانہ معاشرے کئی صدیاں تک قائم رہ‏‏ے۔ اِنہاں دے مقابلے وچ سرمایہ دارانہ نظام جس چیز نو‏‏ں چھوندا اے اسنو‏ں بدل دیندا ا‏‏ے۔ سرمایہ دارانہ نظام وچ صرف برانڈ ہی تیزی تو‏ں تبدیل نئيں ہُندے بلکہ کمپنیاں تے صنعتاں وی تخلیقی تے اچھوت‏ے عمل دے نتیجے وچ بندی تے ختم ہُندیاں نيں جدو‏ں کہ انسانی رشتے وی تحلیل تے نويں شکل وچ دوبارہ بندے نيں۔انہاں نو‏ں اس گل اُتے اعتماد سی کہ اک عوامی انقلاب آ ک‏ے رہے گا تے جس دے نتیجے وچ کمیونسٹ نظام آ جائے گا جو زیادہ پیداوا‏‏ر کرنے والا تے زیادہ انسان دوست نظام اے <ref>https://www.bbc.com/urdu/mobile/world/2011/09/110904_marx_capitalism_ha.shtml</ref> پر چند نقاد دے مطابق مارکسیت تے اس تو‏ں رونما ہونے والی [[سوشلزم]] د‏‏ی منصوبہ بند سوسائٹی اک متصورہ خواہش اے جتھ‏ے مساوات اُتے زور دتا گیا سی۔ اس دے مقابلے وچ [[سرمایہ داری]] دے تحت تشکیل شدہ طبقات‏ی نظام اک عمرانی و تجربا‏تی حقیقت ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.express.pk/story/414170/ سرمایہ، مارکس تے سوشلزم د‏‏ی تنقید - ایکسپریس اردو<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == بنیادی اجزائے ترکیبی == {{مارکسیت و لیننیت|}}مارکسزم دے بنیادی خیال دے مطابق طبقات‏ی سماجاں وچ حاکم تے محکوم طبقات دے وچکار ہر وقت کشمکش جاری رہندی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اوہ طبقہ جس دا استحصال کيتا جاندا ہوئے یعنی پرولتاریہ اپنے ظالماں تے استحصال کرنے والےآں یعنی بورژوا طبقے تو‏ں اس وقت تک آزادی حاصل نئيں کر سکدا جدو‏ں تک اوہ اپنے نال پورے معاشرے نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی استحصال، ظلم تے طبقات‏ی جدوجہد تو‏ں چھٹکارہ نہ دلا دے۔<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.marxists.org/urdu/lenin/1913/3SourcesOfMarxism.inp|title=مارکسزم دے تن سر چشمے|date=|accessdate=28/08/2018|website=مارکسٹ انٹرنیٹ ارکائیو|publisher=|last=|first=}}</ref> مارکس نے اپنی تصنیف کمیونسٹ مینی فیسٹو وچ لکھیا کہ، وہ ہتھیار جنہاں تو‏ں بورژوا طبقے نے جاگیر دار نظام نو‏‏ں زیر کيتا سی، ہن خود بورژوا طبقے دے خلاف اٹھائے جا رہے نيں۔ لیکن بورژوا طبقے نے صرف اوہ ہتھیار ہی نئيں ڈھالے جو اس د‏ی موت دا پیغام لا رہے نيں، اوہ انہاں آدمیاں نو‏‏ں وی وجود وچ لے آیا اے جو ایہ ہتھیار اٹھاواں گے، یعنی پرولتاریہ، جدید مزدور طبقہ۔<ref>{{Cite web|url=https://www.marxists.org/urdu/marx/1848/CommunistManifesto.inp|title=کمیونسٹ پارٹی دا مینی فیسٹو|date=|accessdate=28/08/2018|website=مارکسٹ انٹرنیٹ ارکائیو|publisher=|last=|first=}}</ref> مارکسیت دے نظریات دنیا بھر دے ملکاں وچ محنت کشاں د‏‏ی تحریک دے نظریات تے پروگرام نيں۔ ایہی سوشلسٹ انقلاب تے کمیونسٹ معاشرے دے حصول د‏‏ی بنیاداں د‏‏ی حیثیت رکھدے نيں۔<ref name=":0" /> لینن نے مارکسزم د‏‏ی سچائی نو‏‏ں انہاں لفظاں وچ بیان کيتا: مارکس دا نظریہ طاقتور اے کیونجے اوہ سچا ا‏‏ے۔ ایہ نظریہ مکمل تے مربوط اے تے لوکاں نو‏‏ں اک ایسا باضابطہ عالمی تصور مہیا کردا اے جو وہم پرستی، رجعت پرستی تے بورژوا زبردستی د‏‏ی حمایت د‏‏ی کسی شکل تو‏ں وی میل نئيں کھا سکدا۔ <ref name=":0" /> مارکسزم دے بنیادی اجزائے ترکیبی مندرجہ ذیل نيں؛ # [[جدلیاندی مادیت]] # [[تاریخی مادیت]] # مارکسی معیشیت === جدلیاندی مادیت === یورپین فلسفہ درحقیقت قدیم یونانی فلسفہ دا ہی تسلسل اے، فلسفے دا بنیادی مرکز ہمیشہ تو‏ں ہی حقیقت دا جاننا رہیا اے، اس سوال دا جواب دو مخصوص سوچو ں دے ذریعے دتا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ عینیت پرستی اے تاں دوسرا تریخ دا مادی تصور ا‏‏ے۔ ایہ دونے نظریات اک دوسرے د‏‏ی مخالف سمت وچ سفر کردے نظر آندے نيں۔ عینیت پرستاں دے نزدیک سچائی سوچ تے روح دے سوا کچھ نئيں اے، انہاں دے نزدیک ایہ دونے مادے دے بغیر وجود رکھدے نيں۔<ref>Ted Tripp, [https://www.marxists.org/history/australia/1970/philosophy2.htm " Materialism versus idealism"], ''Marxist Internet Archieve, 2015''</ref> اگرچہ قدیم یونانی وی مادی تصور دے حوالے تو‏ں جستجو وچ مگن سن مگر اوہ اپنے حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں عینیت پرستی دا شکا ر رہ‏‏ے۔ اُتے جدلیات دا بانی قدیم یونانی فلسفی کابانی ہیراکلیٹس سمجھیا جا تو‏ں اے جس نے کائنات وچ جاری حرکت و تبدیلی نو‏‏ں مندے ہوئے اس نے تضاد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی علت دے طور اُتے تسلیم کردے ہوئے جدلیاندی سائنس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ جدلیاندی سائنس نو‏‏ں تریخ وچ پہلی بار اک جامع فلسفیانہ نظام د‏‏ی شکل وچ جرمن فلسفی جارج ہیگل نے پیش کيتا۔اس نے جدلیات دے اہ‏م ترین اصول دریافت کیتے۔ ایہی اصول بعد وچ مارکسی مفکر فریڈرک اینگلز نے مستعار لئی تے انھاں مادی جدلیات د‏‏ی تشکیل و توضیح دے لئی استعمال کيتا۔<ref>https://www.express.pk/story/225964</ref> ہیگل اک عالمگیر روح تے ریزن د‏‏ی گل کردا ا‏‏ے۔ لیکن ایہ کہ خیال، ریزن یا روح دا وجود دے بغیر رہ پانا اسنو‏ں عینیت پرست بناندا ا‏‏ے۔ مارکس نے ہیگل دے فلسفہ اُتے تنقید کردے ہوئے پہلی مرتبہ جدلیاندی مادیت دے تصور نو‏‏ں سائنسی شکل فراہ‏م کیتی۔مارکس ہیگل د‏‏ی جدلیات نو‏‏ں سر دے بل کھڑا ہونے د‏‏ی شکل وچ دیکھدا اے، ایہ مکمل طور اُتے غلط نئيں بلکہ صرف اپنے وچ الٹا ہونا ا‏‏ے۔<ref>https://www.marxist.pk/kants-philosophy-and-capitalism-part-3/</ref> مارکس ہیگل دے فلسفے کےنفس مضمون تو‏ں کم اس دے طریقہ کار تو‏ں زیادہ متاثر سی۔ مارکس وی حقیقت نو‏‏ں جدلیاندی مندا اے یعنی حقیقت متحرک تے مائل بہ ارتقا اے ۔ اک ہیئت اپنی تردید کردی اے تے اس تردید تو‏ں فیر نويں ہیئت پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ زندگی وی اک پیہم تے بے پایاں تکوین ا‏‏ے۔ جس دے لئی تحریک لازمی ا‏‏ے۔ اک نويں صورت دے وجود وچ آنے دے لے لازمی اے کہ پرانی صورت مٹے لیکن مارکس حقیقت نو‏‏ں مادہ دسدا ا‏‏ے۔ مادہ جامد نئيں۔ ہیگل نے جدلیات نو‏‏ں وجودِ مطلق یا روح مطلق تک محدود کر دتا۔ مگر مارکس نے اس دا رشتہ مادیت تو‏ں جوڑ دے اس وچ نويں انقلابی معنی پیدا کردتے۔ <ref>https://www.aikrozan.com/%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA</ref> لینن نے اپنی تصنیف وچ اسنو‏ں ایويں بیان کيتا ،ہیگل نے ڈارون او رمارکس تو‏ں پہلے لکھیا سی ۔ [[انقلاب فرانس]] نے سوچ نو‏‏ں جو زبردست تحریک دتی سی اس د‏ی بدولت ہیگل نے سائنس د‏‏ی ترقی نو‏‏ں پیشگی دیکھ لیا سی۔ اگرچہ ایہ اک وڈے آدمی د‏‏ی پیش بینی سی مگر ہیگل نے اسنو‏ں خیال پرستانہ کردار دے دتا اس نے خیالی سایاں نو‏‏ں حتمی حقیقت قرار دے ڈالیا ۔ لیکن مارکس نے کہیا کہ ایہ خیالی سائے مادی اجسام د‏‏ی حرکت دا عکس نيں۔ <ref>https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1913/mar/x01.htm</ref> ’’جدلیات مارکسی فلسفہ وچ (Methodology) دے اعتبار تو‏ں بنیادی اہمیت د‏‏ی حامل ا‏‏ے۔ جدلیات دے اجزائے ترکیبی ایويں نيں<ref>https://www.aikrozan.com/%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA</ref>: * دعوی (Thesis) * ردِ عوی (Anti-thesis) * ترکیب (Synthesis) جدلیات د‏‏ی تعریف ٹراٹسکی نے ذیل لفظاں وچ کی: جدلیات نہ تاں فکشن اے تے نہ ہی تصوف۔ جے اسنو‏ں زندگی دے عام مسائل تک محدود نہ رکھیا جائے تاں ایہ اک سائنس اے جس دے ذریعے پیچیدہ تے طویل اعمال نو‏‏ں سمجھیا جا سکدا اے ۔ جدلیات تے رسمی منطق وچ اوہی رشتہ اے جو بالائی تے زیريں ریاضیات وچ ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name=":1">https://www.marxists.org/urdu/TrotskySec/PDFs/001-ABC%20OF%20DIALECTICS%20BY%20TROTSKY.pdf</ref> ==== جدلیات دے اصول ==== ٹراٹسکی دے مطابق،جدلیاندی سوچ دا بیہودگی تو‏ں اوہی رشتہ اے جو چلدی تصویرکا ساکت تصویر تو‏ں ہُندا اے ۔چلدی تصویر ساکت تصویر دے خلاف نئيں جاندی بلکہ اوہ حرکت دے اصول دے تحت ساکت تصویراں نو‏‏ں اک تسلسل وچ پرو دیندی اے ۔ جدلیات سچ تو‏ں انکار نئيں کردی بلکہ بوہت سارے سچ اس طرح جوڑ دیندی اے کہ اسيں ازلی طور اُتے تغیر پزیر حقیقت نو‏‏ں زیادہ نیڑے تو‏ں دیکھ سکدے نيں ۔ ہیگل اپنی کتاب’’ منطق‘‘ وچ قوانین دا اک سلسلہ قائم کردا اے ۔ مثلاً مقدار دا معیار وچ بدل جانا ‘ تضادات دے ذریعے اگے بڑھنا‘ ہیت تے مواد دا تصادم ‘تسلسل وچ مداخلت ‘ امکان دا ناگزیر یت وچ تبدیل ہوئے جانا وغیرہ۔نظریا‏تی سوچ دے لئی ایہ سب کچھ اِنّا ہی ضروی اے جِنّے قضیے ابتدائی کماں دے لئی۔<ref name=":1" /> جدلیات دے تن اصول نيں<ref>https://www.express.pk/story/225964</ref>؛ پہلا اصول’’ مقدار د‏‏ی معیار وچ تبدیلی‘‘ ا‏‏ے۔ فطرت ہوئے یا انسانی سماج، انہاں وچ تبدیلی دا عمل ہمہ وقت جاری رہندا اے، مگر ایہ تبدیلی محض اک شکل تو‏ں کسی دوسری شکل ہی وچ تبدیلی نئيں ہُندی، بلکہ اس تبدیلی وچ سماج د‏‏ی تشکیل و ارتقا دا پہلو غالب ہُندا ا‏‏ے۔ سماج تے فطرت وچ تبدیلی دا عمل تاں ہمہ وقت جاری رہندا اے، مگر جدلیات مقدار د‏‏ی معیار وچ تبدیلی د‏‏ی وضاحت کردی ا‏‏ے۔ دوسرا اصول ’’نفی د‏‏ی نفی‘‘ ا‏‏ے۔ نفی (Negation) صرف اک منطقی مقولہ (Logical Category) ہی نئيں جو خیال پرست فلسفی د‏‏ی ذہنی اختراع سی۔ ایہ سماجی تشکیل و ارتقا د‏‏ی لازمی شرط ا‏‏ے۔ [[کارل مارکس]] دے لفظاں وچ سماجی وجود د‏‏ی موجود اشکال کی’ نفی‘ دے بغیرکسی وی قسم دا ارتقا ممکن نئيں اے ۔ تیسرا مگر اہ‏م ترین اصول ’’تخالفین د‏‏ی وحدت تے جدوجہد‘‘ ا‏‏ے۔ فطرت ہوئے یا سماجی تشکیل دا کوئی عمل ، اوہ سماج وچ متحرک قوتاں دے وچکار ’تضاد‘ دے بغیر ممکن نئيں ہُندا۔بورژوا فلسفےآں د‏‏ی خامی ایہ اے کہ اوہ ’تضاد‘ نو‏‏ں معروض (Object) دے اندر نئيں بلکہ خارج وچ اس دے ’تخالف‘ دے طور اُتے تلاش کردے نيں۔ === تاریخی مادیّت === تاریخی ارتقا ء نو‏‏ں سمجھنے تے جاننے دے لئی مارکسی سائنس دے اطلاق نو‏‏ں تاریخی مادیت دا ناں دتا گیا اے ۔اس دا بنیادی قضیہ مارکس نے اپنے لفظاں وچ ایويں بیان کيتا،’’انساناں دا شعور انسان دے وجود دا تعین نئيں کردا، بلکہ اس دے برعکس انسان دا سماجی وجود اس دے شعور دا تعین کردا اے ۔‘‘ مارکس نے انسانی سماجاں د‏‏ی ترقی د‏‏ی وجوہات دے لئی ٹھوس ، حقیقی وجوہات دریافت کيتياں۔ اس نے ضرورت نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی انسان د‏‏ی محنت نو‏‏ں بنیادی عنصر قرار دتا۔ مارکس دے نزدیک انسان د‏‏ی معاشی ضرورتاں انسان نو‏‏ں غور و فکر کرنے، آلات و اوزار ایجاد کرنے، قدرتی وسائل نو‏‏ں استعمال وچ لیانے تے زندگی نو‏‏ں بہتر بنانے پر، الغرض انسان کوذہنی تے جسمانی محنت کرنے ہی اُتے اکساندی نيں تے محنت دے اس عمل وچ انسان معاشرے نو‏‏ں بہتر تو‏ں بہتر بناندا رہندا ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://haalhawal.com/Story/14824 |access-date=2020-10-22 |archive-date=2018-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180901074351/http://haalhawal.com/Story/14824 |dead-url=yes }}</ref> انسان فطرت دے نال کس انداز تو‏ں نبردآزما اے یعنی پیداوا‏‏ر دا اوہ عمل جس دے ذریعے اوہ اپنی زندگی نو‏‏ں برقرار رکھدا اے تے اس تو‏ں ایہ گل وی ظاہر ہوجاندی اے کہ اس دے سماجی تعلقات د‏‏ی تشکیل کس طرح نال ہُندی اے تے انہاں دے نتیجے وچ کس قسم دے ذہنی تصورات و افکار جنم لیندے نيں۔انسانی سماج تے اس د‏ی تریخ اُتے مادی نقطہ نظر دے بنیادی اصولاں دے اطلاق نو‏‏ں بہت جامع انداز وچ ایويں پیش کيتا گیا اے کہ:’’اپنی زندگیاں د‏‏ی سماجی پیداوا‏‏ر دے دوران افراد اک دوسرے دے نال ایداں دے رشتاں وچ بندھ جاندے نيں جو ناگزیر ہونے دے نال نال انہاں د‏‏ی خواہشات دے تابع وی نئيں ہُندے ۔ یعنی اوہ پیداواری رشتے جو مادی پیداوا‏‏ر ی قوتاں د‏‏ی ترقی د‏‏ی اس مخصوص سطح تو‏ں میل کھاندے نيں‘‘۔ ’’سماج دا معاشی ڈھانچہ انہاں پیداواری رشتاں دے حاصل جمع اُتے مشتمل ہُندا اے ایہی اوہ حقیقی بنیاد اے جس اُتے اک قانونی تے سیاسی بالائی ڈھانچہ کھڑا ہوتاہے تے سماجی شعور د‏‏ی مخصوص ہیئتاں وی ايس‏ے تو‏ں مطابقت رکھدی نيں۔مادی زندگی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا طریقہ ہی سماجی‘سیاسی تے فکری زندگی دے عمل دا تعین کردا اے ۔‘‘<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.struggle.pk/what-is-historical-materialism-first-part/ |access-date=2020-10-22 |archive-date=2018-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830014325/http://www.struggle.pk/what-is-historical-materialism-first-part/ |dead-url=yes }}</ref> === مارکسی معیشت === مارکس نے اپنی شہرہ آفاق تصنیف ’’داس کیپیٹل‘‘ یعنی سرمایہ وچ سرمایہ دارانہ نظام د‏‏ی اصلیت نو‏‏ں بیان کردے ہوئے مارکسی معیشت دیاں بنیاداں فراہ‏م کيتياں۔<ref>https://www.express.pk/story/1175751/268//</ref> جتھ‏ے سرمایہ دارانہ نظام دے ماہر معاشیا ت نے چیزاں دے وچکار تعلق یعنی اک مال دا دوسرے تو‏ں تبادلہ نو‏‏ں دیکھیا اوتھ‏ے مارکس نے لوکاں دے درمیان تعلق نو‏‏ں دیکھیا۔ مالاں دا باہمی تبادلہ اس بندھن نو‏‏ں ظاہر کردا اے جو وکھ وکھ پیداوا‏‏ر کرنے والےآں وچ بازار دے ذریعے قائم ہُندا اے ۔ روپیہ اس گل کيتی علامت اے کہ ایہ بندھن زیادہ تو‏ں زیادہ قریبی ہُندا جاندا جا رہیا اے تے وکھ وکھ پیداوا‏‏ر کرنے والےآں د‏‏ی ساری معاشی زندگی نو‏‏ں اک کل وچ اس طرح جوڑدا جا رہیا اے کہ اوہ اک دوسرے تو‏ں بے تعلق نئيں ہوسکدے ۔ آدمی د‏‏ی محنت د‏‏ی قوت اک مال بن جاندی اے ۔ اجرت پرکم کرنے والا اپنی محنت د‏‏ی قوت نو‏‏ں اس دے ہتھ بیچکيا اے جو زمین دا ، کار خاناں دا او رکم دے اوزاراں کامالک اے ۔ مزدور کم دے دن دا اک حصہ اس لاگت دے لئی کم کرنے وچ لگاتاہے جو خود اس دے تے گھر بار دے خرچ دے لئی ضروری اے ( ایہ اے مزدوری یا اجرت ) ، جدو‏ں کہ دن دا دوسرا حصہ اوہ بغیر اجرت دے کم کردا اے تے سرمایہ دے لئی قدر زا ئد (Surplus-Value ) پیدا کردا اے ۔ جو نفع دا اصل سرچشمہ ، سرمایہ دار طبقے د‏‏ی دولت دا سرچشمہ ا‏‏ے۔ قدر ودھ دا نظریہ مارکس دے معاشی نظر ے وچ بنیاد دا پتھر ا‏‏ے۔ مارکسزم اک ایسی سائنس اے جو سرمائے د‏‏ی اِس وحشیانہ حکمرانی نو‏‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی محنت کش طبقات د‏‏ی رہنمائی کردی ا‏‏ے۔ ایداں دے وچ تے بھلا کيتا توقع کيت‏ی جاسکدی اے ؟ طبقات‏ی کشمکش اُتے مبنی سماج وچ کوئی ’غیر جانبدار‘ سماجی سائنس نئيں ہُندی، سب تو‏ں وڈی منافقت تے ڈھونگ ایہ ’غیر جانبداری‘ ہُندی ا‏‏ے۔ تمام تر مروجہ نظریات کسی نہ کسی طریقے تو‏ں سرمایہ داری دا دفاع کردے نيں، جدو‏ں کہ مارکسزم نے طبقات‏ی جبر و استحصال دے خلاف اک بے رحم جنگ دا اعلان کر رکھیا ا‏‏ے۔ ایداں دے سماج وچ جتھ‏ے منافع بنیادی طور اُتے محنت کش طبقات د‏‏ی چوری شدہ محنت اے اوتھ‏ے ایہ سوچ انتہائی بچکانہ اے کہ محنت کشاں تے غریباں دا استحصال کرنے والے انہاں تو‏ں کوئی انصاف برت سکدے نيں۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.struggle.pk/karl-marx-in-the-court-of-history/ |access-date=2020-10-22 |archive-date=2018-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831021747/http://www.struggle.pk/karl-marx-in-the-court-of-history/ |dead-url=yes }}</ref> ذیل وچ مارکسی معاشی اصلاحات دا جائزہ لیا گیا ا‏‏ے۔ ==== قدر ==== محنت کرنے د‏‏ی طاقت یا صلاحیت جدو‏ں کسی قدرت دے عطیہ نو‏‏ں استعمالی جنس وچ تبدیل کردی اے تاں قدر کہلاندی اے ۔ دنیا د‏‏ی ہر جنس دو اشیا تو‏ں مرکب ہُندی اے مادہ تے انسانی محنت ۔ مادہ قدرت د‏‏ی طرف تو‏ں مفت عطا ہُندا اے ۔ اس لئی جنس وچ جو قدر پیدا ہُندی اے ۔وہ صرف انسانی محنت دا نتیجہ اے ۔قدرت مادے د‏‏ی شکل بدلدی رہندی اے ۔اور انسان وی اپنی محنت تو‏ں مادہ د‏‏ی شکل بدلدا رہندا اے ۔ [[فائل:MarxKapital.jpg|thumb|مارکس د‏‏ی تصنیف 'سرمایہ' دا ٹائٹل]] ==== زندہ سرمایہ ==== زندہ سرمایہ اوہ سرمایہ اے جس تو‏ں مزدور د‏‏ی کم کرنے د‏‏ی صلاحیت یا طاقت خریدی جائے چونکہ مزدور د‏‏ی کم کرنے د‏‏ی طاقت اپنی قدر تو‏ں زیادہ قدر پیدا کردی اے اس لئی ہر کاروبا ر وچ زندہ سرمایہ اپنی قدر تو‏ں زیادہ قدر پیدا کردا اے زندہ سرمایہ لچکدار ہوئے تو‏ں اے تے کسی جنس وچ ایہی اصل قدر پیدا کردا اے جدو‏ں کہ مردہ سرمایہ جس وچ [[خام مال]] ، فیکٹری تے مشیناں وغیرہ شامل نيں کوئی اضافی قدر پیدا نئيں کردیاں کیونجے مردہ سرمایہ جنس وچ جو قدر پیدا کردا اے اوہ اپنی کل قدر دے برابر ہُندی اے اس لئی ایہ کسی منافعے یا قدر ودھ دا باعث نئيں ہُندا کیونجے ایہ جنس د‏‏ی تیاری وچ اپنی تمام قدر آہستہ آہستہ منتقل کرکے ختم ہوئے جاندا اے ۔ اس لئی منافعے تے قدر ودھ دا اصل محرک انسانی محنت اے جو مزدور پیدا کردا ا‏‏ے۔ ==== انسانی محنت ==== انسانی قوتِ عمل دے اخراج دا ناں انسانی محنت اے جس دے کرنے تو‏ں انسان تھک جاندا اے ۔یعنی محنت انسان نو‏‏ں اعصابی طور اُتے تھکا دیندی اے ۔ اس طرح تمام محنتاں برابر ہُندیاں نيں۔وہ چاہیے جسمانی محنت ہوئے یا ذہنی محنت ،اعصاب شکن ہوئے تی نيں۔ لیکن اوہ انسانی محنت جو جنس وچ قدر پیدا کردی اے ۔ ایہ محنت سماج دے لئی ضروری تے رواج دے مطابق اک خاص قوام ،، محنت دا عرق ،، تو‏ں جنس تیار کر تی اے ۔ جو محنت کسی استعمالی جنس وچ قدر پیدا کردی اے ۔معیاری ضروری سماجی محنت کہلاندی اے ۔ ===== محنت کیفت دے نقطہ نظر تو‏ں ===== کیفیت دے نقطہ نظر تو‏ں محنت کسی خاص نوعیت د‏‏ی ہُندی اے مثلا ، درزی یا موٹر مکینک د‏‏ی محنت۔درزی د‏‏ی محنت ، نوعیت دے اعتبار تو‏ں موٹر مکینک د‏‏ی محنت تو‏ں مختلف ہُندی اے ۔ ہر مزدور دا اپنی صنعت وچ کم کرنا اپنی محنت نو‏‏ں نوعیت دے سانچے وچ ڈھالنا اے ۔محنت د‏‏ی نوعیت جنس نو‏‏ں کسی خاص استعمال دے قابل بناندی اے تے جنس وچ صرف قدر استعمال پیدا کردی اے ۔ ===== محنت کمیت دے لحاظ تو‏ں ===== ہر محنت انسان نو‏‏ں اعصابی لحاظ تو‏ں تھکا دیندی اے ۔اگرچہ محنت د‏‏ی نوعیت جدا جدا ہُندی اے لیکن ہر حال وچ قوت عمل صرف ہُندی اے ۔ایتھ‏ے محنت کرنے د‏‏ی مدت تے محنت د‏‏ی شدت نو‏‏ں دیکھیا جاندا اے ۔محنت دا ایہ رخ جنس وچ قدر اصل پیدا کردا اے جس نو‏‏ں سرمایہ دار یا کوئی وی مالک اپنے مزدور تو‏ں خریدتا اے تے اجرت ادا کردا اے جس دا اتار چڑھاو ہی منافع دا تعین کردا اے ۔ ==== قدر اصل ==== محنت د‏‏ی کمیت دا اصل رخ قدر اصل پیدا کردا اے ۔استعمال کیت‏‏ی جس شے اُتے وی نظر پائی جائے اوہ اس معیاری سماجی ضروری محنت تے وقت دا اظہار کردی اے جو اس دے بنانے وچ صرف ہُندے نيں جدو‏ں کوئی شے سماج وچ خریدہ وفروخت دے لئی بنائی جاندی اے تاں اس د‏ی قدر کسی خاص کاری گر د‏‏ی محنت تو‏ں پیدا نئيں ہُندی بلکہ اس شے د‏‏ی قدر اس معیاری محنت تو‏ں متعین ہُندی اے جو سماج عام طور اُتے اس شے دے بنانے وچ صرف کردی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://chingaree.com/index.php/2017-03-23-15-29-28/257-2018-03-18-11-04-36/ |access-date=2020-10-22 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202220348/http://chingaree.com/index.php/2017-03-23-15-29-28/257-2018-03-18-11-04-36 |dead-url=yes }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:مارکسیت|مارکسیت]] [[گٹھ:اشتراکیت]] [[گٹھ:اشتمالیت]] [[گٹھ:اقتصادی حکیمات]] [[گٹھ:انتقاد بر مذاہب]] [[گٹھ:عمرانی اطار]] [[گٹھ:عمرانی نظریات]] [[گٹھ:فلسفیانہ تحریکاں]] [[گٹھ:فلسفیانہ روایات]] [[گٹھ:کارل مارکس]] [[گٹھ:مادیت]] [[گٹھ:معاشرتی نظریات]] [[گٹھ:نظریات]] [[گٹھ:نظریات تریخ]] [[گٹھ:کھبے بازو د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:اشتراکی جمہوریت]] [[category:کارل مارکس]] 54wcay2025vn0cu104v7cknfxa2qhyh 0 11072 712112 648803 2026-09-26T12:16:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712112 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; width: 23em; font-size: 90%;" |- | style="background:#9ACD32" align="center" width="180px" colspan=3 |'''<font size="+1" color=black><font>لوسی کیونڈش کالج''' |- |- |colspan="4" style="padding: 1em 0; text-align: center;" | [[Image:Lucy cavendish college library with marshall house in the background.JPG|200px]] |- style="vertical-align: top;" |- | style="background:white" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Lucy Cavendish College, Cambridge<font>''' |- |'''تھاں'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | [[کیمبرج]] ,[[برطانیہ]] <hr> |- |'''ٹریا'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 1965 <hr> |- |''' پڑھاکو'''<hr> |style="padding-right: 1em;" | 220 توں اتے <hr> |- |'''ویب سائیٹ''' |style="padding-right: 2em;" | [https://web.archive.org/web/20101028155854/http://www.lucy-cav.cam.ac.uk/ لوسی کیونڈش کالج] |- style="vertical-align: top;" |- |} لوسی کیونڈش کالج، [[کیمبرج یونیورسٹی]] [[برطانیہ]] دا اک کالج اے۔ {{Commons|Category:Lucy Cavendish College, Cambridge|لوسی کیونڈش کالج|position=left}} {{کیمبرج یونیورسٹی}} [[Category:کیمبرج یونیورسٹی]] 8yp0acixqckkpcqywgx7xe5zv3tbumi 0 31784 712146 647422 2026-09-26T13:16:10Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712146 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>دال مسور<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:3 types of lentil.jpg|250px]] |-|- align="center" |- |کالی، پیلی تے ساوی مسور دال |- |} '''مسور''' اک [[دال]] دا نا اے جو کھائی جاندی اے۔ ایہ وکھرے [[رنگ|رنگاں]] دی ہوندی اے۔ [[کینیڈا]]، [[ہندستان]]، [[آسٹریلیا]] تے [[ترکی]] وچ ود اگائی جاندی اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Lens culinaris|مسور|position=left}} * [https://web.archive.org/web/20130414063017/http://parc.gov.pk/1SubDivisions/NARCCSI/CSI/pulses.html وائی بیجی پروگرام] * [http://agrihunt.com/documents/pulses.pdf [[پاکستان]] دی دالاں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120913091400/http://agrihunt.com/documents/pulses.pdf |date=2012-09-13 }} [[Category:دالاں]] [[Category:کھان پین]] a16q08qfbdgdl28l9v6a0c4j58qapwb 0 31786 712120 647391 2026-09-26T12:36:54Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712120 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>دال ماش<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:White lentil.jpg|250px]] |-|- align="center" |- |دال ماش |- |} '''ماش''' اک [[دال]] دا نا اے جو کھائی جاندی اے۔ ایہ دکھنی برصغیر دی سوغات اے۔ ایہ سب توں ود [[ہندستان]] وچ اگائی تے کھائی جاندی اے۔ == بارلے جوڑ == {{Commons|Category:Vigna mungo|ماش|position=left}} * [https://web.archive.org/web/20130414063017/http://parc.gov.pk/1SubDivisions/NARCCSI/CSI/pulses.html وائی بیجی پروگرام] * [http://agrihunt.com/documents/pulses.pdf [[پاکستان]] دی دالاں] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120913091400/http://agrihunt.com/documents/pulses.pdf |date=2012-09-13 }} [[گٹھ:دالاں]] 9swmnfqkqmef43w5pvevdit2rt07tup 0 41527 712128 706927 2026-09-26T12:49:47Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712128 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = محمد منشا یادؔ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = یاد | birth_name = محمد منشا | birth_date = {{birth date|1937|09|05|df=yes}} | birth_place = ٹھٹھا نصرت، [[فاروق آباد]]، [[ضلع شیخوپورا]]، [[پنجاب، پاکستان]] | death_date = {{death date and age|2011|10|15|1937|09|05|df=yes}} | death_place = [[اسلام آباد]]، [[پاکستان]] | occupation = لکھاری، ڈراما لکھاری | nationality = پاکستانی | spouse = فرحت نسیم اختر | genre = [[فِکشن]] | subject = [[ادب]] | notableworks = [[ٹان٘واں ٹان٘واں تارا]] | influences = | children = | signature = | website = {{URL|http://www.manshayaad.com}} }} '''محمد منشا یاد''' (Muhammad Mansha Yaad)، [[پنجابی زبان|پنجابی]] تے [[اُردو]] دے اک نویکلے لکھاری تے ڈراما نگار سی۔ اوہناں نوں 2004ء وچ حکومت پاکستان ولوں [[پرائیڈ آف پرفارمنس]] دتا گیا۔ اوہناں نوں ہور کئی دیساں دیاں ادبی سنگتاں نے وی کئی ایوارڈ دتے۔ اوہناں دا پہلا افسانا 1955ء وچ سامݨے آئی تے اوہناں دیاں کہاݨیاں دا پہلا مجمُوعہ 1975ء چ شائع ہویا۔ اوہناں دیاں [[اردو]] تے [[پنجابی زبان|پنجابی]] کہاݨیاں تے لِکھتاں کئی ادبی رسالےآں وچ چَھپدیاں رہیاں۔ منشا یاد دے افسانیاں دے 10 مجمُوعے شائع ہوئے جیہناں وچ اک پنجابی وچ سی، ایہدے ناݪ ناݪ اک [[پنجابی ناول]] ''[[ٹان٘واں ٹان٘واں تارا]]'' تے کئی ٹیلی ویژن ڈرامے وی منشا یاد دے لِکھے نیں۔<ref name="dawn.com">* [http://www.dawn.com/2010/09/30/on-mansha-yaad-and-his-fiction.html On Masha Yaad and his fiction | Provinces | DAWN.COM]</ref> ==نِجی جیون تے تعلیم== محمد منشا یاد 1937ء وچ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دے [[ضلع شیخوپورا]] وچ [[فاروق آباد]] توں 18 [[کلومیٹر]] دی دوری اُتے پنڈ ٹھٹھا نصرت وچ پیدا ہوئے۔ اوہناں نے پرائمری تک تعلیم پنڈ گجیاݨا نو توں پوری کیتی تے میٹرک [[حافظ آباد]] توں کیتا تے 1955ء وچ رسول کالج وچ انجنئرنگ ڈپلومے وچ داخلہ لیا۔ اوہناں نے [[پنجاب یونیورسٹی]] توں فاضل اُردو دا امتحان 1964ء وچ پاس کیتا، بی اے دی ڈگری 1965ء وچ لئی، ایم اے اردو 1967ء وچ تے ایم اے پنجابی 1972ء وچ کیتا۔ اوہناں دا ویاہ 1960ء وچ اوہناں دی کزن فرحت نسیم اختر ناݪ [[لہور]] وچ ہویا۔ اوہناں دے تن پُتر تے اک دھی اے۔ منشا یاد نے 1958ء وچ ''پی ڈبلیو ڈی'' وچ سرکاری نوکری کیتی تے دو سال تک سَب انجنیئر دے طور تے [[راولپنڈی]] تے [[مری]] وچ کم کیتا۔ 1960ء وچ اوہناں نے وفاقی راجگڑھ کمیشن (جیہڑا بعد وچ کیپٹل ڈویلپمنٹ اتھارٹی (CDA) [http://www.cda.gov.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507071715/http://www.cda.gov.pk/ |date=2014-05-07 }} [[اسلام آباد]] وچ بدلیا) وچ سب انجنیئر دی پوسٹ اتے نوکری شروع کیتی تے بعد وچ اس ادارے وچ ای اسسٹنٹ انجنیئر، ایگزیکٹو انجنیئر، پبلک ریلیشن آفیسر تے چیف کمپلینٹس آفیسر دے عہدےآں اتے کم کردے رہے تے 1997ء وچ ڈپٹی ڈائریکٹر دے طور تے ریٹائرڈ ہوگئے۔ ریٹائرمنٹ مگروں اوہ [[اسلام آباد]] وچ اپنی رہائش گاہ ''افسانہ منزل'' وچ رہے تے اپݨا ویلا ادب تے ادبی سرگرمیاں وچ گزاریا۔ منشا یاد 15 اکتوبر 2011ء نوں [[اسلام آباد]] وچ دل دا دورہ پیݨ ناݪ فوت ہوگئے۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/274751/obituary-for-mansha-yaad-the-great-storyteller-left-us/ Mansha Yaad Obituary]</ref> ==قلمی ناں== نوجوانی وچ اوہناں دی شاعری وچ گہری دلچسپی سی، کئی قلمی ناواں مگروں اوہناں نے '''یاد''' دا قلمی ناں چُنیا۔ اوہناں دی نوکری دے کمّاں نے اوہناں نُوں لِکھݨ لکھاؤݨ لئی گَھٹ ویلا دِتا تے ایہ ہوݪی ہوݪی شاعری توں دُور ہوگئے پر اپݨا قلمی ناں اپنائی رکھیا اس امید اُتے کہ آخر اوہناں نے فیر لِکھݨ ول پرتنا اے۔ ==کم== ===افسانے=== *بند مُٹھی میں جگنو *ماس اور مٹی *خلاء اندر خلاء *وقت سمندر *وگدا پاݨی (پنجابی شاہ مکھی تے گرمکھی) *درخت آدمی *دور کی آواز *تماشا *خواب سرائے *اک کنکر ٹھہرے پانی میں ===ناول=== *راہیں (اردو ناول) *[[ٹان٘واں ٹان٘واں تارا]] (پنجابی ناول) ==ٹیلی ویژن لئی لِکھتاں== منشا یاد نے [[پاکستان ٹیلی ویژن]] واسطے کئی مشہور ڈرامے لِکھے۔ ''[[وارث (ڈراما)|وارث]]'' ڈرامے مگروں ''[[راہیں]]'' ڈراما [[پاکستان ٹیلی ویژن]] [[لہور]] مرکز توں 1998ء وچ نشر ہویا، جیہڑا بہت ودھیا دیہی پنجابی رہتل دا عکاس سی۔ اس ڈرامے دی بنیاد منشا یاد دے پنجابی ناول ''ٹان٘واں ٹان٘واں تارا'' اُتے سی۔ اس ڈرامے دا فوکس شہراں تے پنڈاں وچ وسݨ آݪے لوکاں دا تعلیم، رہتل، انصاف تے مُختلف سماجی مسئلےآں اُتے سی۔ 2003ء وچ [[پاکستان ٹیلی ویژن]] لئی اک ڈراما ''پورے چاند کی رات'' لِکھیا، ایہ وی ''راہیں'' ون٘گوں پنجاب دی دیہی رہتل اُتے مبنی سی۔ ==ادبی سرگرمیاں== 1972ء وچ منشا یاد نے [https://web.archive.org/web/20200110125541/http://halqa1.tripod.com/, حلقہ ارباب ذوق]، اسلام آباد دی بنیاد رکھی، جیہڑی راجگڑھ شہر دی پہلی ادبی تنظیم سی۔<ref name="dawn.com"/> [[اسلام آباد]] وچ اوہناں نے کئی ہور ادبی تنظیماں دی بنیاد رکھی، جِداں ''لکھنے والوں کی انجمن''، ''رابطہ بزم کتاب'' تے ''فکشن فورم'' جیہدے نال نویں بنے شہر دی ادبی تے رہتلی حثیت وچ وادھا ہویا۔ ==باہرلے جوڑ== * {{YouTube|user=yaadmansha|title=Mansha Yaad}} ==حوالے== {{حوالے|2}} {{پنجابی لکھاری}} [[گٹھ:پنجابی لکھاری]] [[گٹھ:پنجابی ناول نگار]] [[گٹھ:پنجابی ناول کار]] [[گٹھ:پنجابی کہانی کار]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی مسلمان]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن مصنفین]] [[گٹھ:پاکستانی ڈراما نگار تے ڈراما نویس]] [[گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان]] kr8x8w46y1vd9xl37gfh984hde57agj 0 42242 712114 707960 2026-09-26T12:17:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712114 wikitext text/x-wiki ایہ لوک گنتی دے لحاظ نل دیساں دی لسٹ اے۔ ایس لسٹ چ 2006 تے 2007 دیاں گنتیاں دیتیاں گئیاں نیں۔ == دیس تے انہاں دیاں لوک گنتیاں دی لسٹ == {|class="wikitable sortable" ! نمبر!! دیس/تھاں!! لوک گنتی!! حساب دی تاریخ !! دنیا دی ساری لوک گنتی چوں !! حوالہ |- | - ||[[دنیا|دنیا دی لوک گنت]]||'''6,671,226,000'''||1 جولائی 2007||'''100%''' ||اقوام متحدہ |- |1||{{پرچم|چین}}||1,321,847,351||10 نومبر 2007||{{فیصد|1321847351|6671226000}} ||[http://www.cpirc.org.cn/en/eindex.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416073058/http://www.cpirc.org.cn/en/eindex.htm |date=2010-04-16 }} |- |2||{{پرچم|بھارت}}||1,169,016,000||||{{فیصد|1169016000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- | - ||{{پرچم|یورپی یونین}}||492,964,961||||{{فیصد|492964961|6671226000}} ||سرکاری اعداد و شمار (یورو سٹیٹ) |- |3||{{پرچم|امریکہ}}||303,321,825||8 نومبر 2007||{{فیصد|303321825|6671226000}} ||[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html سرکاری اعداد و شمار] |- |4||{{پرچم|انڈونیشیا}}||231,627,000||||{{فیصد|231627000|6671226000}}||اقوام متحدہ |- |5||{{پرچم|برازیل}}||187,521,914||10 نومبر 2007||{{فیصد|187521914|6671226000}} ||[http://www.ibge.gov.br/english/disseminacao/online/popclock/popclock.php سرکاری اعداد و شمار] |- |6||{{پرچم|پاکستان}}||161,598,500||29 اکتوبر 2007||{{فیصد|161598500|6671226000}} ||[http://www.statpak.gov.pk/depts/pco سرکاری اعداد و شمار] |- |7||{{پرچم|بنگلہ دیش}}||158,665,000||||{{فیصد|158665000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |8||{{پرچم|نائجیریا}}||148,093,000||||{{فیصد|148093000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |9||{{پرچم|روس}}||142,499,000||29 اکتوبر 2007||{{فیصد|142499000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |10||{{پرچم|جاپان}}||127,718,000||1 مئی 2007||{{فیصد|127718000|6671226000}} ||[http://www.stat.go.jp/data/jinsui/tsuki/zuhyou/05k2-1.xls سرکاری اعداد و شمار] |- |11||{{پرچم|میکسیکو}}||106,535,000||||{{فیصد|106535000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |12||{{پرچم|فلپائن}}||88,706,300||1 جولائی 2007||{{فیصد|88706300|6671226000}} ||[http://www.census.gov.ph/data/sectordata/popproj_tab1r.html سرکاری اعداد و شمار] |- |13||{{پرچم|ویتنام}}||87,375,000||||{{فیصد|87375000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |14||{{پرچم|جرمنی}}||82,314,900||31 دسمبر 2006||{{فیصد|82314900|6671226000}} ||[http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Navigation/Statistics/Bevoelkerung/Bevoelkerungsstand/Bevoelkerungsstand.psml سرکاری اعداد و شمار] |- |15||{{پرچم|ایتھوپیا}}||77,127,000||جولائی 2007||{{فیصد|77127000|6671226000}} ||[http://www.csa.gov.et/text_files/national%20statistics%202006/Population.pdf سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003020935/http://www.csa.gov.et/text_files/national%20statistics%202006/Population.pdf |date=2008-10-03 }} |- |16||{{پرچم|مصر}}||75,498,000||||{{فیصد|75498000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |17||{{پرچم|ترکی}}||74,877,000||||{{فیصد|74877000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |18||{{پرچم|ایران}}||71,208,000||||{{فیصد|71208000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |19||{{پرچم|فرانس}} (سمندر پار ماتحت علاقوں کے ساتھ)||64,102,140||1 جنوری 2007||{{فیصد|64102140|6671226000}} ||[http://www.insee.fr/fr/ffc/ipweb/ip1118/ip1118.html سرکاری اعداد و شمار] |- |20||{{پرچم|تھائی لینڈ}}||62,828,706||31 دسمبر 2006||{{فیصد|62828706|6671226000}} ||[http://archive.is/20121205014130/www.dopa.go.th/dopanew/pop2549.html سرکاری اعداد و شمار] |- |21||{{پرچم|جمہوریہ کانگو}}||62,636,000||||{{فیصد|62636000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |22||{{پرچم|برطانیہ}}||60,587,300||1 جولائی 2006||{{فیصد|60587300|6671226000}} ||[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=6 سرکاری اعداد و شمار] |- |23||{{پرچم|اٹلی}}||59,206,382||28 فروری 2007||{{فیصد|59206382|6671226000}} ||[http://demo.istat.it/bilmens2007gen/index.html سرکاری اعداد و شمار] |- |24||{{پرچم|میانمار}}||48,798,000||||{{فیصد|48798000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |25||{{پرچم|جنوبی افریقہ}}||48,577,000||||{{فیصد|48577000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |26||{{پرچم|جنوبی کوریا}}||48,512,000||||{{فیصد|48512000|6671226000}} ||[http://www.nso.go.kr سرکاری اعداد و شمار] |- |27||{{پرچم|یوکرین}}||46,205,000||||{{فیصد|46205000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |28||{{پرچم|ہسپانیہ}}||45,116,894||1 جنوری 2007||{{فیصد|45116894|6671226000}} ||[http://www.ine.es/prensa/np457.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |29||{{پرچم|کولمبیا}}||44,052,000||16 نومبر 2007||{{فیصد|44052000|6671226000}} ||[https://web.archive.org/web/20150905114224/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php سرکاری اعداد و شمار] |- |30||{{پرچم|تنزانیہ}}||40,454,000||||{{فیصد|40454000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |31||{{پرچم|ارجنٹائن}}||39,531,000||||{{فیصد|39531000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |32||{{پرچم|سوڈان}}||38,560,000||||{{فیصد|38560000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |33||{{پرچم|پولینڈ}}||38,125,479||31 دسمبر 2006||{{فیصد|38125479|6671226000}} ||[https://web.archive.org/web/20071025224618/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_ludnosc_stan_struktura_teryt_2pol2006.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |34||{{پرچم|کینیا}}||37,538,000||||{{فیصد|37538000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |35||{{پرچم|الجزائر}}||33,858,000||||{{فیصد|33858000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |36||{{پرچم|کینیڈا}}||33,077,853||19 نومبر 2007||{{فیصد|33077853|6671226000}} ||[http://www.statcan.ca/english/edu/clock/population.htm سرکاری اعداد و شمار] |- |37||{{پرچم|مراکش}}||31,224,000||||{{فیصد|31224000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |38||{{پرچم|یوگینڈا}}||30,884,000||||{{فیصد|30884000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |39||{{پرچم|عراق}}||28,993,000||||{{فیصد|28993000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |40||{{پرچم|نیپال}}||28,196,000||||{{فیصد|28196000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |41||{{پرچم|پیرو}}||27,903,000||||{{فیصد|27903000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |42||{{پرچم|وینیزویلا}}||27,657,000||||{{فیصد|27657000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |43||{{پرچم|ملائشیا}}||27,377,000||12 نومبر 2007||{{فیصد|27377000|6671226000}} ||[http://www.statistics.gov.my/ سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611041219/http://www.statistics.gov.my/ |date=2008-06-11 }} |- |44||{{پرچم|ازبکستان}}||27,372,000||||{{فیصد|27372000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |45||{{پرچم|افغانستان}}||27,145,000||||{{فیصد|27145000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |46||{{پرچم|سعودی عرب}}||24,735,000||||{{فیصد|24735000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |47||{{پرچم|شمالی کوریا}}||23,790,000||||{{فیصد|23790000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |48||{{پرچم|گھانا}}||23,478,000||||{{فیصد|23478000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |49||{{پرچم|تائیوان}}||22,925,000||||{{فیصد|22925000|6671226000}} ||[http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425183615/http://eng.stat.gov.tw/mp.asp?mp=5 |date=2009-04-25 }} |- |50||{{پرچم|یمن}}||22,389,000||||{{فیصد|22389000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |51||{{پرچم|رومانیہ}}||21,438,000||||{{فیصد|21438000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |52||{{پرچم|موزمبیق}}||21,397,000||||{{فیصد|21397000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |53||{{پرچم|آسٹریلیا}}||21,129,222||2 نومبر 2007||{{فیصد|21129222|6671226000}} ||[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument سرکاری اعداد و شمار] |- |54||{{پرچم|شام}}||19,929,000||||{{فیصد|19929000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |55||{{پرچم|مڈغاسکر}}||19,683,000||||{{فیصد|19683000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |56||{{پرچم|سری لنکا}}||19,299,000||||{{فیصد|19299000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |57||{{پرچم|آئیوری کوسٹ}}||19,262,000||||{{فیصد|19262000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |58||{{پرچم|کیمرون}}||18,549,000||||{{فیصد|18549000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |59||{{پرچم|انگولا}}||17,024,000||||{{فیصد|17024000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |60||{{پرچم|چلی}}||16,598,074||30 جون 2007||{{فیصد|16598074|6671226000}} ||[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |61||{{پرچم|ہالینڈ}}||16,387,773||2 نومبر 2007||{{فیصد|16387773|6671226000}} ||سرکاری اعداد و شمار |- |62||{{پرچم|قازقستان}}||15,422,000||||{{فیصد|15422000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |63||{{پرچم|برکینا فاسو}}||14,784,000||||{{فیصد|14784000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |64||{{پرچم|کمبوڈیا}}||14,444,000||||{{فیصد|14444000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |65||{{پرچم|نائجر}}||14,226,000||||{{فیصد|14226000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |66||{{پرچم|ملاوی}}||13,925,000||||{{فیصد|13925000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |67||{{پرچم|گوئٹے مالا}}||13,354,000||||{{فیصد|13354000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |68||{{پرچم|زمبابوے}}||13,349,000||||{{فیصد|13349000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |69||{{پرچم|ایکواڈور}}||13,341,000||||{{فیصد|13341000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |70||{{پرچم|سینیگال}}||12,379,000||||{{فیصد|12379000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |71||{{پرچم|مالی}}||12,337,000||||{{فیصد|12337000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |72||{{پرچم|زیمبیا}}||11,922,000||||{{فیصد|11922000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |73||{{پرچم|کیوبا}}||11,268,000||||{{فیصد|11268000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |74||{{پرچم|یونان}}||11,147,000||||{{فیصد|11147000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |75||{{پرچم|چاڈ}}||10,781,000||||{{فیصد|10781000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |76||{{پرچم|پرتگال}}||10,623,000||||{{فیصد|10623000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |77||{{پرچم|بیلجیئم}}||10,457,000||||{{فیصد|10457000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |78||{{پرچم|تیونس}}||10,327,000||||{{فیصد|10327000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |79||{{پرچم|چیک جمہوریہ}}||10,325,900||||{{فیصد|10325900|6671226000}} ||[http://czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby092007.doc سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115141921/http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/informace/coby092007.doc |date=2014-11-15 }} |- |80||{{پرچم|ہنگری}}||10,053,000||||{{فیصد|10053000|6671226000}} ||[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/hun/xftp/gyor/nep/nep20704.pdf سرکاری اعداد و شمار] |- |81||{{پرچم|سربیا}}||9,858,000||||{{فیصد|9858000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |82||{{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}}||9,760,000||||{{فیصد|9760000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |83||{{پرچم|روانڈا}}||9,725,000||||{{فیصد|9725000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |84||{{پرچم|بیلارس}}||9,714,000||2006||{{فیصد|9714000|6671226000}} ||[https://web.archive.org/web/20120920004525/http://belstat.gov.by/homep/en/indicators/population.php سرکاری اعداد و شمار] |- |85||{{پرچم|ہیٹی}}||9,598,000||||{{فیصد|9598000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |86||{{پرچم|بولیویا}}||9,525,000||||{{فیصد|9525000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |87||{{پرچم|گنی}}||9,370,000||||{{فیصد|9370000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |88||{{پرچم|سویڈن}}||9,150,000||جون 2007||{{فیصد|9150000|6671226000}} ||[http://www.scb.se/Pages/Product____25785.aspx سرکاری اعداد و شمار] |- |89||{{پرچم|بینن}}||9,033,000||||{{فیصد|9033000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |90||{{پرچم|صومالیہ}}||8,699,000||||{{فیصد|8699000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |91||{{پرچم|برونڈی}}||8,508,000||||{{فیصد|8508000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |92||{{پرچم|آذربائیجان}}||8,467,000||||{{فیصد|8467000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |93||{{پرچم|آسٹریا}}||8,316,487||تیسری سہ ماہی 2007||{{فیصد|8316487|6671226000}} ||[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_jahres-_und_quartalswerte/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html سرکاری اعداد و شمار] |- |94||{{پرچم|بلغاریہ}}||7,639,000||||{{فیصد|7639000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |95||{{پرچم|سوئٹزر لینڈ}}||7,508,700||31 دسمبر 2006||{{فیصد|7508700|6671226000}} ||[http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004215655/http://www.admin.ch/aktuell/00089/index.html?lang=de&msg-id=14195 |date=2013-10-04 }} |- |96||{{پرچم|اسرائیل}}||7,208,520||30 ستمبر 2007||{{فیصد|7208520|6671226000}} ||[http://www1.cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 سرکاری اعداد و شمار] |- |—||{{پرچم|ہانگ کانگ}}||7,206,000||||{{فیصد|7206000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |97||{{پرچم|ہونڈوراس}}||7,106,000||||{{فیصد|7106000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |98||{{پرچم|ایل سیلواڈور}}||6,857,000||||{{فیصد|6857000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |99||{{پرچم|تاجکستان}}||6,736,000||||{{فیصد|6736000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- |100||{{پرچم|ٹوگو}}||6,585,000||||{{فیصد|6585000|6671226000}} ||اقوام متحدہ |- | 101 || {{پرچم|پاپوا نیو گنی}} || 6,331,000 || || {{فیصد| 6331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 102 || {{پرچم|لیبیا}} || 6,160,000 || || {{فیصد| 6160000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 103 || {{پرچم|پیراگوئے}} || 6,127,000 || || {{فیصد| 6127000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 104 || {{پرچم|اردن}} || 5,924,000 || || {{فیصد| 5924000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 105 || {{پرچم|سیرالیون}} || 5,866,000 || || {{فیصد| 5866000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 106 || {{پرچم|لاؤس}} || 5,859,000 || || {{فیصد| 5859000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 107 || {{پرچم|نکاراگوا}} || 5,603,000 || || {{فیصد| 5603000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 108 || {{پرچم|ڈنمارک}} || 5,457,415 || 30 جون 2007 || {{فیصد| 5457415 | 6671226000 | 3}} || [http://www.dst.dk/Statistik/seneste/Befolkning/Folketal.aspx سرکاری اعداد و شمار] |- | 109 || {{پرچم|سلوواکیہ}} || 5,390,000 || || {{فیصد| 5390000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 110 || {{پرچم|کرغزستان}} || 5,317,000 || || {{فیصد| 5317000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 111 || {{پرچم|فنلینڈ}} || 5,300,000 || 10 دسمبر 2007 || {{فیصد| 5300000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415225037/http://www.vaestorekisterikeskus.fi/vrk/home.nsf/pages/index_eng |date=2009-04-15 }} |- | 112 || {{پرچم|ترکمانستان}} || 4,965,000 || || {{فیصد| 4965000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 113 || {{پرچم|اریٹیریا}} || 4,851,000 || || {{فیصد| 4851000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 114 || {{پرچم|ناروے}} || 4,727,777 || 3 نومبر 2007 || {{فیصد| 4727777 | 6671226000 | 3}} || [http://www.ssb.no/english/subjects/02/befolkning_en/ سرکاری اعداد و شمار] |- | 115 || {{پرچم|کروشیا}} || 4,555,000 || || {{فیصد| 4551000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 116 || {{پرچم|کوسٹا ریکا}} || 4,468,000 || || {{فیصد| 4327000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 117 || {{پرچم|سنگاپور}} || 4,436,000 || || {{فیصد| 4436000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 118 || {{پرچم|جارجیا}} || 4,395,000 || || {{فیصد| 4395000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 119 || {{پرچم|متحدہ عرب امارات}} || 4,380,000 || || {{فیصد| 4380000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 120 || {{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}} || 4,343,000 || || {{فیصد| 4343000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 121 || {{پرچم|آئرلینڈ}} || 4,301,000 || || {{فیصد| 4301000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 122 || {{پرچم|نیوزی لینڈ}} || 4,249,600 || 24 اکتوبر 2007 || {{فیصد| 4249600 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stats.govt.nz/populationclock.htm سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110232101/http://www.stats.govt.nz/populationclock.htm |date=2007-01-10 }} |- | 123 || {{پرچم|لبنان}} || 4,099,000 || || {{فیصد| 4099000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 124 || {{پرچم|فلسطین}} || 4,017,000 || || {{فیصد| 4017000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 125 || {{پرچم|پورٹو ریکو}} || 3,991,000 || || {{فیصد| 3991000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 126 || {{پرچم|بوسنیا و ہرزیگووینا}} || 3,935,000 || || {{فیصد| 3935000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 127 || {{پرچم|مالڈووا}} || 3,794,000 || || {{فیصد| 3794000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 128 || {{پرچم|جمہوریہ کانگو}} || 3,768,000 || || {{فیصد| 3768000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 129 || {{پرچم|لائبیریا}} || 3,750,000 || || {{فیصد| 3750000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|صومالی لینڈ}} || 3,500,000 || || {{فیصد| 3500000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm سرکاری اعداد و شمار]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509121214/http://www.somalilandgov.com/cprofile.htm |date=2008-05-09 }} |- | 130 || {{پرچم|لتھووینیا}} || 3,372,400 || 1 ستمبر 2007|| {{فیصد| 3372400 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stat.gov.lt/lt/pages/view/?id=1609 سرکاری اعداد و شمار] |- | 131 || {{پرچم|پاناما}} || 3,343,000 || || {{فیصد| 3343000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 132 || {{پرچم|یوراگوئے}} || 3,340,000 || || {{فیصد| 3340000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 133 || {{پرچم|البانیہ}} || 3,190,000 || || {{فیصد| 3190000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 134 || {{پرچم|موریتانیا}} || 3,124,000 || || {{فیصد| 3124000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 135 || {{پرچم|آرمینیا}} || 3,002,000 || || {{فیصد| 3002000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 136 || {{پرچم|کویت}} || 2,851,000 || || {{فیصد| 2851000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 137 || {{پرچم|جمیکا}} || 2,714,000 || || {{فیصد| 2714000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 138 || {{پرچم|منگولیا}} || 2,629,000 || || {{فیصد| 2629000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 139 || {{پرچم|عمان}} || 2,595,000 || || {{فیصد| 2595000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 140 || {{پرچم|لٹویا}} || 2,277,000 || || {{فیصد| 2277000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 141 || {{پرچم|نمیبیا}} || 2,074,000 || || {{فیصد| 2074000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 142 || {{پرچم|مقدونیہ}} || 2,038,000 || || {{فیصد| 2038000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 143 || {{پرچم|سلووینیا}} || 2,019,406 ||30 جون 2007 || {{فیصد| 2019406 | 6576000000 | 3}} || [http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?ID=1236 سرکاری اعداد و شمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114054504/http://www.stat.si/eng/novica_prikazi.aspx?id=1236 |date=2014-11-14 }} |- | 144 || {{پرچم|لیسوتھو}} || 2,008,000 || || {{فیصد| 2008000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 145 || {{پرچم|بوٹسوانا}} || 1,882,000 || || {{فیصد| 1882000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 146 || {{پرچم|گیمبیا}} || 1,709,000 || || {{فیصد| 1709000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 147 || {{پرچم|گنی بساؤ}} || 1,695,000 || || {{فیصد| 1695000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 148 || {{پرچم|اسٹونیا}} || 1,342,409 || 1 جنوری 2007 || {{فیصد| 1342409 | 6671226000 | 3}} || [http://www.stat.ee سرکاری اعداد و شمار] |- | 149 || {{پرچم|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}} || 1,333,000 || || {{فیصد| 1333000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 150 || {{پرچم|گیبون}} || 1,331,000 || || {{فیصد| 1331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 151 || {{پرچم|موریشس}} || 1,262,000 || || {{فیصد| 1262000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 152 || {{پرچم|مشرقی تیمور}} || 1,155,000 || || {{فیصد| 1155000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 153 || {{پرچم|سوازی لینڈ}} || 1,141,000 || || {{فیصد| 1141000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 154 || {{پرچم|قبرص}} || 855,000 || || {{فیصد| 835000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 155 || {{پرچم|قطر}} || 841,000 || || {{فیصد| 841000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 156 || {{پرچم|فجی}} || 839,000 || || {{فیصد| 839000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 157 || {{پرچم|جبوتی}} || 833,000 || || {{فیصد| 833000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|غے یونیوں}} || 784,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 784000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm سرکاری اعداد و شمار] |- | 158 || {{پرچم|بحرین}} || 753,000 || || {{فیصد| 753000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 159 || {{پرچم|گیانا}} || 738,000 || || {{فیصد| 738000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 160 || {{پرچم|اتحاد القمری}} || 682,000 || جولائی 2007 || {{فیصد| 682000 | 6671226000 | 3}} || [https://web.archive.org/web/20130412230238/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&dat=32&geo=-116&srt=npan&col=aohdq سرکاری اعداد و شمار] |- | 161 || {{پرچم|بھوٹان}} || 658,000 || || {{فیصد| 658000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 162 || {{پرچم|مونٹینیگرو}} || 598,000 || || {{فیصد| 598000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 163 || {{پرچم|کیپ ورڈ}} || 530,000 || || {{فیصد| 530000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 164 || {{پرچم|استوائی گنی}} || 507,000 || || {{فیصد| 507000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 165 || {{پرچم|جزائر سلیمان}} || 496,000 || || {{فیصد| 478000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|مکاؤ}} || 481,000 || || {{فیصد| 481000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 166 || {{پرچم|مغربی صحارا}} || 480,000 || || {{فیصد| 480000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 167 || {{پرچم|لکسمبرگ}} || 467,000 || || {{فیصد| 467000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 168 || {{پرچم|سرینام}} || 458,000 || || {{فیصد| 458000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 169 || {{پرچم|مالٹا}} || 407,000 || || {{فیصد| 407000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|گواڈیلوپ}} || 405,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 405000 | 6671226000 | 3}} || INSEE est. subtracting St Martin and St Barth. |- | — || {{پرچم|مارٹینک}} || 399,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 399000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm سرکاری اعداد و شمار] |- | 170 || {{پرچم|برونائی}} || 390,000 || || {{فیصد| 390000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 171 || {{پرچم|بہاماس}} || 331,000 || || {{فیصد| 331000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 172 || {{پرچم|آئس لینڈ}} || 312,851 || 1 اکتوبر 2007 || {{فیصد| 309699 | 6671226000 | 3}} || [http://www.hagstofa.is سرکاری اعداد و شمار] |- | 173 || {{پرچم|مالدیپ}} || 306,000 || || {{فیصد| 306000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 174 || {{پرچم|بارباڈوس}} || 294,000 || || {{فیصد| 294000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 175 || {{پرچم|بیلیز}} || 288,000 || || {{فیصد| 288000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|فرانسیسی پولینیشیا}} || 259,596 || 20 اگست 2007 || {{فیصد| 259596 | 6671226000 | 3}} || [http://www.ispf.pf/(k1aciwf4z0fyap45ghzhgm55)/stat/demo/rp2007/pdfs/poplegales2007.pdf August 2007 census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203110626/http://www.ispf.pf/%28k1aciwf4z0fyap45ghzhgm55%29/stat/demo/rp2007/pdfs/poplegales2007.pdf |date=2007-12-03 }} |- | — || {{پرچم|نیو کیلیڈونیا}} || 240,390 || 1 جنوری 2007 || {{فیصد| 240390 | 6671226000 | 3}} || [http://www.isee.nc/pe/bilan2006/be-demographie.pdf Official INSEE estimate] |- | 176 || {{پرچم|وانواتو}} || 226,000 || || {{فیصد| 226000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|فرانسیسی گیانا}} || 202,000 || 1 جنوری 2006 || {{فیصد| 202000 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm Official INSEE estimate] |- | 177 || {{پرچم|نیدرلینڈز اینٹیلس}} || 192,000 || || {{فیصد| 192000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 178 || {{پرچم|سامووا}} || 187,000 || || {{فیصد| 187000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|مایوٹ}} || 186,452 || 31 جولائی 2007 || {{فیصد| 186452 | 6671226000 | 3}} || [http://www.insee.fr/fr/insee_regions/reunion/zoom/mayotte/publications/inseeinfos/pdf/insee%20infos%20n32.pdf July 2007 census] |- | 179 || {{پرچم|گوام}} || 173,000 || || {{فیصد| 173000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 180 || {{پرچم|سینٹ لوسیا}} || 165,000 || || {{فیصد| 165000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 181 || {{پرچم|ساؤٹوم}} || 158,000 || || {{فیصد| 158000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 182 || {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} || 120,000 || || {{فیصد| 120000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 183 || {{پرچم|امریکی جزائر ورجن}} || 111,000 || || {{فیصد| 111000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 184 || {{پرچم|مائکرونیشیا}} || 111,000 || || {{فیصد| 111000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 185 || {{پرچم|گریناڈا}} || 106,000 || || {{فیصد| 106000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 186 || {{پرچم|اروبا}} || 104,000 || || {{فیصد| 104000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 187 || {{پرچم|ٹونگا}} || 100,000 || || {{فیصد| 100000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 188 || {{پرچم|کیریباتی}} || 95,000 || || {{فیصد| 95000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 189 || {{پرچم|جرسی}} || 88,200 || || {{فیصد| 88200 | 6671226000 | 3}} || [http://www.gov.je/NR/rdonlyres/D31B33E0-BAB7-4FAC-9D7F-743B3FDB8A50/0/JIF2006.pdf States of Jersey Statistics Unit] |- | 190 || {{پرچم|سیچیلیس}} || 87,000 || || {{فیصد| 87000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 191 || {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} || 85,000 || || {{فیصد| 85000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 192 || {{پرچم|شمالی جزائر ماریانا}} || 84,000 || || {{فیصد| 84000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 193 || {{پرچم|انڈورا}} || 81,200 ||31 دسمبر 2006 || {{فیصد| 81200 | 6671226000 | 3}} || [http://www.estadistica.ad/deepublicacions.htm#0002 Andorra Servei d’Estudis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311081000/http://www.estadistica.ad/deepublicacions.htm#0002 |date=2008-03-11 }} |- | 194 || {{پرچم|آئل آف مین}} || 79,000 || || {{فیصد| 79000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 195 || {{پرچم|ڈومینیکا}} || 67,000 || || {{فیصد| 67000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 196 || {{پرچم|امریکی سمووا}} || 67,000 || || {{فیصد| 67000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 197 || {{پرچم|گورنسے}} || 65,573 || || {{فیصد| 65573 | 6671226000 | 3}} || [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/gk.html World Fact Book, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081115075758/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/gk.html |date=2008-11-15 }} |- | 198 || {{پرچم|برمودہ}} || 65,000 || || {{فیصد| 65000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 199 || {{پرچم|جزائر مارشل}} || 59,000 || || {{فیصد| 59000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 200 || {{پرچم|گرین لینڈ}} || 58,000 || || {{فیصد| 58000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 201 || {{پرچم|سینٹ کیٹز}} || 50,000 || || {{فیصد| 50000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 202 || {{پرچم|جزائر فارو}} || 48,455 || 1 جون 2007 || {{فیصد| 48455 | 6671226000 | 3}} || [http://www.hagstova.fo/portal/page?_pageid=33,316936&_dad=portal&_schema=PORTAL Official statistics of the Faroe Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011151350/http://www.hagstova.fo/portal/page?_pageid=33%2C316936&_dad=portal&_schema=PORTAL |date=2007-10-11 }} |- | 203 || {{پرچم|جزائر کے مین}} || 47,000 || || {{فیصد| 47000 | 6671226000 | 3}} || اقوام متحدہ |- | 204 || {{پرچم|لیختینستائن}} || 35,000 || || {{فیصد| 35000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ مارٹن}} || 33,102 || اکتوبر 2004 || {{فیصد| 33102 | 6671226000 | 4}} || October 2004 supplementary census. |- | 205 || {{پرچم|مناکو}} || 33,000 || || {{فیصد| 33000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 206 || {{پرچم|سان مارینو}} || 31,000 || || {{فیصد| 31000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 207 || {{پرچم|جبرالٹر}} || 29,000 || || {{فیصد| 29000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 208 || {{پرچم|جزائر ٹرکس و کیکوس}} || 26,000 || || {{فیصد| 26000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 209 || {{پرچم|برطانوی جزائر ورجن}} || 23,000 || || {{فیصد| 23000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 210 || {{پرچم|پالاؤ}} || 20,000 || || {{فیصد| 20000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|والس و فتونا}} || 15,000 || جولائی 2007 || {{فیصد| 15000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 211 || {{پرچم|جزائر کوک}} || 13,000 || || {{فیصد| 13000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 212 || {{پرچم|اینگوئلا}} || 13,000 || || {{فیصد| 13000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 213 || {{پرچم|تووالو}} || 11,000 || || {{فیصد| 11000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 214 || {{پرچم|ناورو}} || 10,000 || || {{فیصد| 10000 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ بارتھیلمی}} || 6,852 || مارچ 1999 || {{فیصد| 6852 | 6671226000 | 4}} || [http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/wr_demopage.affiche?p_id_nivgeo=C&p_id_loca=9A123&p_id_princ=E_DEMO&p_theme=ALL&p_typeprod=ALL&p_langue=FR March 1999 census] |- | 215 || {{پرچم|سینٹ ہلینا}} || 6,600 || || {{فیصد| 6600 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | — || {{پرچم|سینٹ پیئر و میکوئیلون}} || 6,125 || جنوری 2006 || {{فیصد| 6125 | 6671226000 | 4}} || [http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/repartition/comd975.htm?numdep=975&x=18&y=13 January 2006 census] |- | 216 || {{پرچم|مونٹسیراٹ}} || 5,900 || || {{فیصد| 5900 | 6671226000 | 4}} || اقوام متحدہ |- | 217 || {{پرچم|جزائر فاک لینڈ}} || 3,000 || || 0.00005% || اقوام متحدہ |- | 218 || {{پرچم|نیو}} || 1,600 || || 0.00003% || اقوام متحدہ |- | 219 || {{پرچم|ٹوکیلاؤ}} || 1,400 || || 0.00003% || اقوام متحدہ |- | 220 || {{پرچم|ویٹیکن سٹی}} || 800 || || 0.00002% || اقوام متحدہ |- | 221 || {{پرچم|جزائر پٹکیرن}} || 50 || || 0.000001% || اقوام متحدہ |} <!-- --> ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] emzwhsv6a091kadclq5b4kgib8764rc 0 49930 712155 710590 2026-09-26T14:08:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712155 wikitext text/x-wiki '''شاہی حکمران''' اک [[بادشاہت]] جو کہ اک طرز حکومت اے دا حکمران ہوندا اے۔ == شاہی حکمران بلحاظ دیس == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ |- ! width=200pt|دائرہ اثر / مملکت !!class="unsortable" | تصویر !!width=170pt| [[شاہی حکمران]] <br /><small>(پیدائش)</small>!! از !! طوالت !!خاندان !! قسم !!width=150pt|ولی عہد !! class="unsortable" |[[Royal standard|flag]] !! class="unsortable" | حوالہ جات |- | rowspan="2" |{{flag|Principality of Andorra}} |[[File:Emmanuel Macron (cropped).jpg|100px]]||[[Co-Princes of Andorra|شریک شہزادہ]] {{Tri1|Macron, Emmanuel|[[امینیول میکخواں]]}}{{Refn|The president of France and the bishop of [[اورجیل]] each hold the position of [[List of Co-Princes of Andorra|co-prince of Andorra]]، but there is no personal title attached to the role.|group=fn|name=Andorra}}<br /><small>(پ۔ 1977)</small>||{{dts|14 مئی 2017}}||{{Age in years and days nts|2017|05|14}}|| rowspan="2" |{{Tri1|<!-- top -->|N/A}}|| rowspan="2" | آئینی || rowspan="2" |[[Paréage of Andorra 1278|''عہدیدار'']]|| rowspan="2" align="center" | — || rowspan="2" |<ref name="andorra">{{Cite web | author = Government of Andorra | title = Recepció de Nadal del copríncep episcopal Joan-Enric Vives | work = Portal web del Govern d’Andorra | publisher = Government of Andorra | date = 23 دسمبر 2009 | url = http://www.govern.ad/?p=3995 | accessdate = 7 دسمبر 2010 | language = Catalan | archive-date = 2011-07-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110706062257/http://www.govern.ad/?p=3995 }}</ref><ref name="andconst">[[s:Constitution of Andorra|Constitution of Andorra, Ch. 3]]۔</ref> |- |[[File:Mons. Vives (30612833490).jpg|100px]]||[[Co-Princes of Andorra|شریک شہزادہ]] [[صدر اسقف]] (آرچ بشپ) [[ژوان انریک ویویس سیسیلیا]]{{Refn|The president of France and the bishop of [[اورجیل]] each hold the position of [[List of Co-Princes of Andorra|co-prince of Andorra]]، but there is no personal title attached to the role.|group=fn|name=Andorra}}<br /><small>(پ۔ 1949)</small>||{{dts|12 مئی 2003}}||{{Age in years and days nts|2003|05|12}} |- |{{flag|Antigua and Barbuda}} | rowspan="16" |[[File:Queen Elizabeth II on 3 June 2019.jpg|100px]]|| rowspan="16" |{{Tri1|Elizabeth II|[[Monarchy of Antigua and Barbuda|ملکہ]] [[ایلزبتھ دوم]]}}{{Refn||group=fn|name=Eliza}}<br /><small>(پ۔ 1926)</small>||{{dts|1 نومبر 1981}}{{Refn|Elizabeth II previously reigned over this country as ''[[Queen of the United Kingdom]]''، from 6 فروری 1952 until the nation's independence and the creation of a separate crown.|group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1981|11|01}}|| rowspan="16" |[[خاندان ونڈسر]]{{Refn||group=fn|name=Coburg}}||[[Monarchy of Antigua and Barbuda|آئینی]]|| rowspan="16" | [[چارلس، پرنس آف ویلز]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]]|| align="center" | <ref name="cwealth">{{Cite web | author = Government of the United Kingdom | title = The Queen and the Commonwealth | work = Official website of the British Monarchy | publisher = The Royal Household | url = http://www.royal.gov.uk/MonarchAndCommonwealth/Overview.aspx | accessdate = 12 اپریل 2010 | archive-date = 2016-10-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161025122021/http://www.royal.gov.uk/MonarchAndCommonwealth/Overview.aspx | dead-url = yes }}</ref><ref>Constitution of Antigua and Barbuda, Art. 68.</ref> |- |{{flag|Australia|name=Commonwealth of Australia}}||{{dts|6 فروری 1952}}||{{Age in years and days nts|1952|02|06}}||[[Monarchy of Australia|آئینی]]|| align="center" | || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>[[s:Commonwealth of Australia Constitution Act#Chapter II. The Executive Government.|Constitution of Australia, Art. 61]]۔</ref> |- |{{flag|Bahamas|name=Commonwealth of the Bahamas}}||{{dts|10 جولائی 1973}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1973|07|10}}||[[Monarchy of the Bahamas|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]] || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of the Bahamas, Art. 71.</ref> |- |{{flag|Barbados}}||{{dts|30 نومبر 1966}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1966|11|30}}||[[Monarchy of Barbados|آئینی]]|| align="center" | [[File:Royal Standard of Barbados.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Barbados]] | |- |{{flag|Belize}}||{{dts|21 ستمبر 1981}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1981|09|21}}||[[Monarchy of Belize|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]]|| align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Belize, Art. 36.</ref> |- |{{flag|Canada}}||{{dts|6 فروری 1952}}||{{Age in years and days nts|1952|02|06}}||[[Monarchy of Canada|آئینی]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of Canada.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Canada]]|| align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Canada, Art. 9.</ref> |- |{{flag|Grenada}}||{{dts|7 فروری 1974}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1974|02|07}}||[[Monarchy of Grenada|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]] || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Grenada, Art. 57.</ref> |- |{{flag|Jamaica}}||{{dts|6 اگست 1962}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1962|08|06}}||[[Monarchy of Jamaica|آئینی]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of Jamaica (1966–2022).svg|50px|border|alt=Royal Standard of Jamaica]]|| align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Jamaica, Art. 68.</ref> |- |{{flag تصویر|New Zealand}} [[نیوزی لینڈ قلمرو]]||{{dts|6 فروری 1952}}||{{Age in years and days nts|1952|02|06}}||[[Monarchy of New Zealand|آئینی]]|| align="center" |[[File:Heraldic banner of New Zealand.svg|50px|border|alt=Royal Standard of New Zealand]]|| align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution Act 1986: Part 1.</ref> |- |{{flag|Papua New Guinea|name=Independent State of Papua New Guinea}}||{{dts|16 ستمبر 1975}}{{Refn|Elizabeth II previously reigned over Papua New Guinea as ''[[Queen of Australia]]''، from 6 فروری 1952 until the nation's independence and the creation of a separate crown.|group=fn|name=Papua}}||{{Age in years and days nts|1975|09|16}}||[[Monarchy of Papua New Guinea|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]] || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>[[s:Constitution of the Independent State of Papua New Guinea/Part V|Constitution of Papua New Guinea, Art. 82]]۔</ref> |- |{{flag|Saint Kitts and Nevis|name=Federation of Saint Kitts and Nevis}}||{{dts|19 ستمبر 1983}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1983|09|19}}||[[Monarchy of Saint Kitts and Nevis|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]] || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Saint Kitts and Nevis, Art. 51.</ref> |- |{{flag|Saint Lucia}}||{{dts|22 فروری 1979}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1979|02|22}}||[[Monarchy of Saint Lucia|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]] || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Saint Lucia, Art. 59.</ref> |- |{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}}||{{dts|27 اکتوبر 1979}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1979|10|27}}||[[Monarchy of Saint Vincent and the Grenadines|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]] || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Saint Vincent and the Grenadines, Art. 50.</ref> |- |{{flag|Solomon Islands}}||{{dts|7 جولائی 1978}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1978|07|07}}||[[Monarchy of the Solomon Islands|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]] || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Solomon Islands, Art. 1.</ref> |- |{{flag|Tuvalu}}||{{dts|1 اکتوبر 1978}}{{Refn||group=fn|name=British}}||{{Age in years and days nts|1978|10|01}}||[[Monarchy of Tuvalu|آئینی]]|| align="center" | [[File:Personal flag of Queen Elizabeth II.svg|50px|border|alt=Royal Standard BR Commonwealth]] || align="center" | <ref name="cwealth" /><ref>Constitution of Tuvalu, Art. 48.</ref> |- |{{flag|United Kingdom|name=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}||{{dts|6 فروری 1952}}{{Refn|[[Coronation of Queen Elizabeth II|Coronation]] took place 2 جون 1953.<ref>{{Cite web | author = Government of the United Kingdom | title = Accession and Coronation | work = Official website of the British Monarchy | publisher = The Royal Household | url = http://www.royal.gov.uk/HMTheQueen/AccessionCoronation/Accessionandcoronation.aspx | accessdate = 12 اپریل 2010}}</ref>|group=fn}}||{{Age in years and days nts|1952|02|06}}||[[Monarchy of the United Kingdom|آئینی]]|| align="center" |[[File:Royal standard of the United Kingdom.svg|50px|border|alt=Royal Standard of the United Kingdom]]<br />[[File:Royal Standard of the United Kingdom in Scotland.svg|50px|border|alt=Royal Standard of the United Kingdom in Scotland]]{{Refn|Lower flag is for use in Scotland only, upper flag is used in England, Northern Ireland and Wales.|group=fn|name=Scotflag}}|| align="center" | <ref name="cwealth" /> |- |{{flag|Bahrain|name=Kingdom of Bahrain}} |[[File:Hamad bin Isa Al Khalifa April 2016.jpg|100px]]||{{Tri1|Hamad bin Isa|[[شاہ بحرین|شاہ]] [[حمد بن عیسی آل خلیفہ]]}}<br /><small>(پ۔ 1950)</small>||{{dts|6 مارچ 1999}}{{Refn|Hamad bin Isa reigned as ''Amir of the State of Bahrain'' until 14 فروری 2002, when he assumed the new title of ''King of Bahrain'' under a new Constitution.<ref name="bahr" />|group=fn|name=Bahrain}}||{{Age in years and days nts|1999|03|06}}||{{Tri1|Khalifa|[[آل خلیفہ]]}}{{Refn|A clan of the [[Bani Utbah|Utub]] tribe.<ref>{{Cite book | author = Alghanim, Salwa | title = The reign of Mubarak al-Sabah: Shaikh of Kuwait, 1896–1915 | publisher = I.B.Tauris | year = 1998 | page = 5 | url = https://books.google.com/books?id=icj1SiWf6YUC | isbn = 978-1-86064-350-7}}</ref>|group=fn|name=Utbah}}||[[مخلوط حکومت|مخلوط]]||[[سلمان، ولی عہد بحرین]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of Bahrain.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Bahrain]]|| align="center" | <ref name="bahr">{{Cite journal |title=The Kingdom of Bahrain: The Constitutional Changes |journal=The Estimate |publisher=The International Estimate, Inc. |url=http://www.theestimate.com/public/022202b.html |date=22 فروری 2002 |accessdate=12 نومبر 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091003120816/http://www.theestimate.com/public/022202b.html |archivedate=3 اکتوبر 2009 }}</ref> |- |{{flag|Belgium|name=Kingdom of Belgium}} |[[File:King Philippe of Belgium (Belgian National Day, 2018).jpg|100px]]||{{Tri1|Philippe|[[List of Belgian monarchs|شاہ]] [[فیلیپ شاہ بلجئیم]]}}<br /><small>(پ۔ 1960)</small>||{{dts|21 جولائی 2013}}||{{Age in years and days nts|2013|07|21}}||{{Tri1|Saxe-Coburg and Gotha|[[ساکس کوبرگ و گوتھا خاندان]]}}{{Refn|The royal family of Belgium and the House of Windsor are both lines of the [[ساکس کوبرگ و گوتھا خاندان]]،<ref>{{Cite web |title=The Belgian Monarchy |publisher=Government of Belgium, Chancellery of the Prime Minister |url=http://www.belgium.be/en/binaries/280410_monarchie_EN_tcm115-103847.pdf |page=11 |accessdate=28 دسمبر 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309024245/http://www.belgium.be/en/binaries/280410_monarchie_EN_tcm115-103847.pdf |archivedate=9 مارچ 2012 }}</ref><ref>{{Cite web | author = Government of the United Kingdom | title = The House of Windsor | work = Official website of the British Monarchy | publisher = The Royal Household | url = http://www.royal.gov.uk/HistoryoftheMonarchy/KingsandQueensoftheUnitedKingdom/TheHouseofWindsor/TheHouseofWindsor.aspx | accessdate = 9 دسمبر 2010}}</ref> which is a branch of the [[House of Wettin]]۔<ref>{{Cite web |author = Herzogliche Hauptverwaltung |title = The House of Wettin |work = Das Herzogliche Haus Sachsen-Coburg und Gotha |publisher = The Duke of Saxe-Coburg and Gotha's Family Foundation |url = http://www.sachsen-coburg-gotha.de/en/?The_Ducal_House:History:The_House_of%26nbsp%3BWettin |accessdate = 9 دسمبر 2010 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20111214061917/http://www.sachsen-coburg-gotha.de/en/?The_Ducal_House%3AHistory%3AThe_House_of%26nbsp%3BWettin |archivedate = 14 دسمبر 2011 }}</ref>|group=fn|name=Coburg}}||[[Monarchy of Belgium|آئینی]]||[[شہزادی الزبتھ، برابنٹ کی ڈچیس]]{{Refn|The Belgian monarch does not automatically assume the throne at the death or abdication of their predecessor; they only become monarch upon taking a constitutional oath|group=fn|name=Belgium}}|| align="center" |[[File:Royal Standard of King Philippe of Belgium.svg|50px|border|alt=Personal Standard of Philippe, King of the Belgians]]|| align="center" | <ref>{{Cite web | author = Government of Belgium | title = King Philippe | work = The Belgian Monarchy | publisher = Federal Public Service; Chancery of the Prime Minister | url = http://www.monarchie.be/royal-family/king-philippe | accessdate = 22 جولائی 2013}}</ref> |- |{{flag|Bhutan|name=Kingdom of Bhutan}} |[[File:King Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (edit).jpg|100px]]||{{Tri1|Jigme Khesar|[[Druk Gyalpo|شاہ]] [[جگمے کھیسر نامگیال وانگچوک]]}}<br /><small>(پ۔ 1980)</small>||{{dts|14 دسمبر 2006}}{{Refn|Coronation took place 6 نومبر 2008.<ref>{{Cite news | author = Denyer, Simon | title = Bhutan's Dragon King shows he is man of the people | newspaper = Reuters | date = 7 نومبر 2008 | publisher = Thomson Reuters | url = http://uk.reuters.com/article/2008/11/07/us-bhutan-king-idUKTRE4A63BU20081107 | accessdate = 12 نومبر 2011 | archivedate = 2013-03-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130319061434/http://uk.reuters.com/article/2008/11/07/us-bhutan-king-idUKTRE4A63BU20081107 }}</ref>|group=fn}}||{{Age in years and days nts|2006|12|15}}||{{Tri1|Wangchuck|[[خاندان وانگچوک]]}}|| آئینی ||[[جگمے نامگیال وانگچوک]]|| align="center" | — || align="center" | <ref>{{Cite news | author = Staff writer | title = Bhutanese king steps down early | newspaper = BBC News | date = 15 دسمبر 2006 | publisher = British Broadcasting Corporation | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6184349.stm | accessdate = 13 نومبر 2011}}</ref> |- |{{flag|Brunei|name=Brunei Darussalam}} |[[File:Sultan of Brunei Hassanal Bolkiah (cropped).jpg|100px]]||{{Tri1|Hassanal Bolkiah|[[List of Sultans of Brunei|سلطان]] [[حسن البلقیہ]]}}<br /><small>(پ۔ 1946)</small>||{{dts|4 اکتوبر 1967}}{{Refn|Coronation took place 1 اگست 1968.<ref name="brunei" />|group=fn}}||{{Age in years and days nts|1967|10|04}}||{{Tri1|Bolkiah|[[خاندان بلقیہ]]}}||[[مطلق العنان بادشاہت]]||[[المہتدی باللہ البلقیہ]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of Brunei.svg|50px|border|alt=Royal Standard of the Sultan of Brunei]]|| align="center" | <ref name="brunei">{{Cite web |author=Government of Brunei |title=Prime Minister |work=The Royal Ark |publisher=Office of the Prime Minister |url=http://www.pmo.gov.bn/pmo1/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=82 |accessdate=12 نومبر 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111007033949/http://www.pmo.gov.bn/pmo1/index.php?option=com_content&view=article&id=50&Itemid=82 |archivedate=7 اکتوبر 2011 }}</ref> |- |{{flag|Cambodia|name=Kingdom of Cambodia}} |[[File:King Norodom Sihamoni.jpg|100px]]||{{Tri1|Norodom Sihamoni|[[List of monarchs of Cambodia|شاہ]] [[نورودوم سیہامونی]]}}<br /><small>(پ۔ 1953)</small>||{{dts|14 اکتوبر 2004}}{{Refn|Coronation took place 29 اکتوبر 2004.<ref>{{Cite news |author = Chandara, L.، Samean, Y.، Vachonn, M.، Plaut, E.، Botumroath, L. and Soenthrith, S. |title = King Norodom Sihamoni's coronation: a special supplement to the Cambodia Daily |newspaper = The Cambodia Daily |date = اکتوبر 2004 |url = http://www.camnet.com.kh/cambodia.daily/coronation/index.htm |accessdate = 15 نومبر 2011 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110404110540/http://www.camnet.com.kh/cambodia.daily/coronation/index.htm |archivedate = 4 اپریل 2011 }}</ref>|group=fn}}||{{Age in years and days nts|2004|10|14}}||{{Tri1|Norodom|[[نورودوم خاندان]]}}{{Refn|A branch of the [[List of kings of Cambodia|Varman]] dynasty. The surname "Norodom" is used by the descendants of [[Norodom of Cambodia|Norodom I]]۔<ref name="cambo">{{Cite web |author = Government of Cambodia |title = The Monarchy |publisher = Royal Embassy of Cambodia in the United Kingdom |url = http://www.cambodianembassy.org.uk/index_main.php?lang=cam_Relations/Cambodia%20-%20Denmark%20Relations%20Update%202010.pdf&mcat=1&menu=16&k=1&menu1=5 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120111151343/http://www.cambodianembassy.org.uk/index_main.php?lang=cam_Relations%2FCambodia%20-%20Denmark%20Relations%20Update%202010.pdf&mcat=1&menu=16&k=1&menu1=5 |url-status = dead |archive-date = 11 جنوری 2012 |accessdate = 3 دسمبر 2011 }}</ref><ref>{{Cite book | author = Corfield, Justin J. | title = The history of Cambodia | url = https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf | publisher = ABC-CLIO | year = 2009 | page = [https://archive.org/details/historyofcambodi0000corf/page/38 38] | isbn = 978-0-313-35722-0}}</ref>|group=fn|name=Varman}}|| آئینی ||[[Line of succession to the Cambodian throne|موروثی اور اختیاری]]{{Refn|The king is selected for life by the Royal Council of the Throne from amongst the male descendants of kings [[Ang Duong]]، [[Norodom of Cambodia|Norodom]]، and [[Sisowath of Cambodia|Sisowath]]۔<ref>Constitution of Cambodia, Art. 14.</ref>|group=fn}}|| align="center" |[[File:Royal Standard of the King of Cambodia.svg|50px|border|alt=Royal Standard of the King of Cambodia]]|| align="center" | <ref name="cambo" /> |- |{{flag|Denmark|name=Kingdom of Denmark}} |[[File:Drottning Margrethe av Danmark crop.jpg|100px]]||{{Tri1|Margrethe II|[[List of Danish monarchs|ملکہ]] [[مارگریت ثانی]]}}<br /><small>(پ۔ 1940)</small>||{{dts|14 جنوری 1972}}||{{Age in years and days nts|1972|01|14}}||{{Tri1|Glucksburg|[[خاندان گلوکسبورگ]]}}{{Refn|Officially the House of Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, which is a branch of the [[خاندان اولڈبرگ]]۔<ref>{{Cite book | author = Adams Woods, Frederick | title = Mental and Moral Heredity in Royalty | publisher = BiblioBazaar, LLC | year = 2009 | page = 225 | isbn = 978-1-115-33425-9}}</ref>|group=fn|name=Glucks}}||[[Monarchy of Denmark|آئینی]]||[[فریڈرک، ولی عہد ڈنمارک]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of Denmark.svg|50px|alt=Royal Standard of Denmark]]|| align="center" | <ref>{{cite web |author=Government of Denmark |title=Her Majesty The Queen of Denmark |work=The Danish Monarchy |publisher=Royal Court of Denmark |url=http://kongehuset.dk/publish.php?dogtag=k_en_fam_oue |accessdate=12 اپریل 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100625042848/http://kongehuset.dk/publish.php?dogtag=k_en_fam_oue |archivedate=25 جون 2010 }}</ref> |- |{{flag|Eswatini|name=Kingdom of Eswatini}} |[[File:King Mswati III 2014.jpg|100px]]||{{Tri1|Mswati III|[[List of monarchs of Swaziland|شاہ]] [[مسواتی سوم]]}}<br /><small>(پ۔ 1968)</small>||{{dts|25 اپریل 1986}}||{{Age in years and days nts|1986|04|25}}||{{Tri1|Dlamini|[[House of Dlamini|Dlamini]]}}|| مطلق ||[[Succession to the Swazi throne|موروثی اور اختیاری]]{{Refn|Succession is subject to customary law, and does not follow [[پہلوٹھاپن]]۔ A council of elders selects who among the reigning king's wives will be mother of the next [[Ngwenyama|شاہ]]۔ This woman will succeed as ''[[Ndlovukati]]'' upon her son's ascension to throne, and will rule alongside him for the duration of his reign. The king's first two wives are considered ineligible.<ref>{{Cite book | author = Marwick, Brian Allan | title = The Swazi: an ethnographic account of the natives of the Swaziland Protectorate | publisher = Cambridge University Press | year = 1940 | pages = 5–75}}</ref><ref>{{Cite journal | last = Rubin | first = N.N. | title = The Swazi Law of Succession: A Restatement | journal = Journal of African Law | volume = 9 | issue = 2 | pages = 90–113 | publisher = Cambridge University Press | date = 28 جولائی 2009 | doi = 10.1017/S0021855300001108}}</ref>|group=fn|name=Swazi}}|| align="center" |[[File:Royal Standard of Swaziland.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Eswatini]]|| align="center" | <ref>{{Citation | last = Simelane | first = H.S. | contribution = Swaziland: Mswati III, Reign of | year = 2005 | title = Encyclopedia of African history | editor-last = Shillington | editor-first = Kevin | volume = 3 | pages = 1528–30 | publisher = Fitzroy Dearborn | id = 9781579584559}}</ref> |- |{{flag|Japan}} |[[File:Naruhito and Masako visit Bogor Palace 48 (cropped).jpg|100px]]||{{Tri1|Naruhito|[[List of Emperors of Japan|شہنشاہ]] [[ناروہیتو]]}}{{Refn|"Naruhito" is the current emperor's [[given name]]، but it is not his [[regnal name]]، and he is never referred to as this in Japanese. The [[Japanese era name|era]] of Naruhito's reign bears the name "[[Reiwa period|Reiwa]]"، and according to custom he will be [[پس مرگ نام]] "Emperor Reiwa" following his death.{{citation needed|date=اکتوبر 2019}}<ref>{{Cite press release |author=Embassy of Japan in Pakistan |title=National Day of Japan to be celebrated |publisher=Government of Japan |date=7 دسمبر 2007 |url=http://www.pk.emb-japan.go.jp/PRESS/Press%202007/JPNEMPAK%2007-041,%20NATIONAL%20DAY%20OF%20JAPAN%20TO%20BE%20CELEBRATED.htm |accessdate=7 دسمبر 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090103125009/http://www.pk.emb-japan.go.jp/PRESS/Press%202007/JPNEMPAK%2007-041%2C%20NATIONAL%20DAY%20OF%20JAPAN%20TO%20BE%20CELEBRATED.htm |archivedate=3 جنوری 2009 |url-status=dead }}</ref>|group=fn|name= Naruhito}}<br /><small>(پ۔ 1960)</small>||{{dts|1 مئی 2019}}{{Refn|The [[Enthronement of the Japanese Emperor|formal coronation ceremony]] was held on 22 اکتوبر 2019.<ref>{{Cite web |title=Naruhito: Japan's emperor proclaims enthronement in ancient ceremony |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50120563 |publisher=BBC News |date=22 اکتوبر 2019 |accessdate=22 اکتوبر 2019}}</ref>|group=fn}}||{{Age in years and days nts|2019|05|1}}||{{Tri1|z<!-- end -->|[[یاماتو شاہی سلسلہ]]}}{{Refn|The Japanese emperor does not have a family name.<ref>{{Cite book | author = Skya, Walter | title = Japan's holy war: the ideology of radical Shintō ultranationalism | url = https://archive.org/details/japansholywaride0000skya | publisher = Duke University Press | year = 2009 | page = [https://archive.org/details/japansholywaride0000skya/page/291 291] | isbn = 978-0-8223-4423-0}}</ref><ref>{{Cite book | author = National Committee of Japanese Historians | title = Historical studies in Japan | publisher = Brill Publishers | year = 1990 | volume = VII | page = 151 | isbn = 978-4-634-65040-4}}</ref> The use of the name "Yamato" for the household derives from the ancient [[Yamato period|Yamato Court]]۔<ref>{{Cite book | author = Seagrave, Sterling |author2=Seagrave, Peggy | title = The Yamato Dynasty: The Secret History of Japan's Imperial Family | publisher = Broadway Books | year = 2001 | pages = 4–10 | isbn = 978-0-7679-0497-1}}</ref> It is used often as a name for the imperial dynasty, but has no official basis.|group=fn}}||[[شہنشاہ جاپان]]||<!-- No princess of an Emperor of Japan may succeed him. "The current law excludes women from the succession." -->[[فومی ہیتو، شہزادہ آکی شینو]]|| align="center" |[[File:Flag of the Japanese Emperor.svg|50px|border|alt=Standard of the Japanese Emperor]]|| align="center" | <ref>{{Cite web | author = Government of Japan | title = Their Majesties the Emperor and Empress | publisher = Imperial Household Agency | url = http://www.kunaicho.go.jp/e-about/activity/activity01.html | accessdate = 12 اپریل 2010}}</ref> |- |{{flag|Jordan|name=Hashemite Kingdom of Jordan}} |[[File:Abdullah II 2017.jpg|100px]]||{{Tri1|Abdullah II|[[فہرست شاہان اردن|شاہ]] [[عبد اللہ دوم]]}}<br /><small>(پ۔ 1962)</small>||{{dts|7 فروری 1999}}{{Refn|Formally enthroned on 9 جون 1999.<ref>{{Cite web |author = MEDEA Institute |title = Abdullah II (Jordan) |url = http://www.medea.be/en/themes/biographies/abc/abdullah-ii-jordan/ |accessdate = 12 نومبر 2011 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120118030722/http://www.medea.be/en/themes/biographies/abc/abdullah-ii-jordan/ |archivedate = 18 جنوری 2012 }}</ref>|group=fn}}||{{Age in years and days nts|1999|02|07}}||{{Tri1|Hashim|[[ہاشمی شاہی سلسلہ]]}}|| آئینی ||[[Succession to the Jordanian throne|موروثی اور اختیاری]] (مملنہ [[حسین بن عبد اللہ دوم]]){{Refn|Succession is based upon primogeniture. However, the reigning king may also select his successor from among eligible princes.<ref>[[:s:Constitution of Jordan|Constitution of Jordan, Art. 28]]۔</ref>|group=fn}}|| align="center" |[[File:Royal standard of Jordan.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Jordan]]|| align="center" | <ref>{{Cite web | author = Government of Jordan | title = His Majesty King Abdullah II | work = Abdullah II Official Website | publisher = The Royal Hashemite Court | url = http://kingabdullah.jo/index.php/en_US/pages/view/id/148.html | accessdate = 12 نومبر 2011}}</ref><ref>{{Cite web | author = Government of Jordan | title = The Hashemites: Introduction | work = Office of King Hussein I | publisher = The Royal Hashemite Court | url = http://www.kinghussein.gov.jo/hash_intro.html | accessdate = 7 دسمبر 2010}}</ref> |- |{{flag|Kuwait|name=State of Kuwait}} |[[File:Secretary Kerry meets with Amir of Kuwait (2) (cropped).jpg|100px]]||{{Tri1|Sabah al-Ahmad|[[List of emirs of Kuwait|امیر]] [[صباح الاحمد الجابر الصباح]]}}<br /><small>(پ۔ 1929)</small>||{{dts|29 جنوری 2006}}||{{Age in years and days nts|2006|01|29}}||{{Tri1|Sabah|[[آل صباح]]}}{{Refn||group=fn|name=Utbah}}|| آئینی ||[[Emir of Kuwait#Rules and traditions of succession|موروثی اور اختیاری]]{{Refn|The heir is appointed by the reigning emir, and the nomination must also be approved by a majority of members in the National Assembly.<ref>[[:s:Kuwait Constitution|Constitution of Kuwait, Art. 4]]۔</ref> The throne is also traditionally alternated between the two main branches of the Al Sabah family: the [[Salim Al-Mubarak Al-Sabah|Al Salem]] and [[Jaber II Al-Sabah|Al Jaber]]۔<ref>{{Cite book | author = Cordesman, Anthony H | title = Gulf military forces in an era of asymmetric wars | volume = 2 | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2007 | page = 111 | isbn = 978-0-275-99250-7 | postscript = <!-- none -->}}: "The royal family, Al Sabah, has two branches—Al Jaber and Al Salem—and has traditionally alternated in ruling Kuwait. This tradition, however, has changed following the death of Jaber Al Sabah [1977–2006]۔"</ref><ref>{{Cite book | title = Political Risk Yearbook, 1998 | url = https://archive.org/details/isbn_9781852713720 | publisher = Political Risk Services | year = 1998 | page = 48 | isbn = 978-1-85271-371-3 | postscript = <!-- none -->}}: "The two branches of the Al-Sabah family, the Jabers and the Salems, have traditionally alternated their rule, one providing the emir and the other the crown prince (also serving as prime minister)۔"</ref> The current emir is of the Al Jaber branch.|group=fn|name=Kuwait}}|| align="center" | — || align="center" | <ref>{{Cite web |author = Government of Kuwait |title = H.H. Amir Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah |publisher = Diwan of the Almiri Court |url = http://www.da.gov.kw/eng/amir/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20070308115809/http://www.da.gov.kw/eng/amir/ |url-status = dead |archive-date = 8 مارچ 2007 |accessdate = 15 نومبر 2011 }}</ref> |- |{{flag|Lesotho|name=Kingdom of Lesotho}} |[[File:Letsie III.jpg|100px]]||{{Tri1|Letsie III|[[List of Kings of Lesotho|شاہ]] [[لیتسی سوم]]}}<br /><small>(پ۔ 1963)</small>||{{dts|7 فروری 1996}}{{Refn|Coronation took place 31 اکتوبر 1997. Has previously reigned as king from 12 نومبر 1990 until 25 جنوری 1995.<ref name="lesotho" />|group=fn|name=Letsie}}||{{Age in years and days nts|1996|02|07}}||{{Tri1|Moshesh|[[:زمرہ:خاندان موشیش|موشیش]]}}|| آئینی ||[[لیروتھولی سیئسو]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of Lesotho.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Lesotho]]|| align="center" | <ref name="lesotho">{{Cite web | author = Government of Lesotho | title = His Majesty King Letsie III | work = The Lesotho Monarchy | url = http://www.lesotho.gov.ls/articles/2004/King_Birth_2004/king.html | accessdate = 28 اپریل 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090626212620/http://www.lesotho.gov.ls/articles/2004/King_Birth_2004/king.html|archivedate=26 جون 2009}}</ref><ref>{{Cite web | author = Olivier, J | title = Basotho in Lesotho | work = Sesotho Online | publisher = Sesotho Online | url = http://www.sesotho.web.za/lesotho.htm | accessdate = 7 دسمبر 2010}}</ref> |- |{{flag|Liechtenstein|name=Principality of Liechtenstein}} |[[File:Ιωάννης Αδάμ Β΄ του Λίχτενσταϊν.jpg|100px]]||{{Tri1|Hans-Adam II|[[List of monarchs of Liechtenstein|پرنس ریجنٹ]] [[ہانس ادام دوم]]}}<br /><small>(پ۔ 1945)</small><br />{{صغیر|([[ریجنٹ]]: [[ایلوئس، موروثی شہزادہ لیختینستائن]])}} ||{{dts|13 نومبر 1989}}{{Refn|Formally enthroned on 15 اگست 1990.<ref>{{Cite web |author = Leistra, Netty |title = Furstentum Liechtenstein |work = Netty's Royalty Page |url = http://www.nettyroyal.nl/liechtenstein1.html |accessdate = 7 دسمبر 2010 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20030430052448/http://www.nettyroyal.nl/liechtenstein1.html |archivedate = 30 اپریل 2003 }}</ref> Prior to his accession, Hans-Adam had served as [[prince regent]] since 26 اگست 1984.<ref name="liecht" /> On 15 اگست 2004, the prince formally appointed his son [[ایلوئس، موروثی شہزادہ لیختینستائن]] as regent, in preparation for his succession to the throne, but remained head of state in accordance with the constitution.<ref>{{Cite web | author = Image Liechtenstein | title = The Principality of Liechtenstein | publisher = Portal of the Principality of Liechtenstein | url = http://www.liechtenstein.li/uploads/media/zahlenfakten-eng_01.pdf | accessdate = 9 جولائی 2011}}</ref>|group=fn|name=Hans}}||{{Age in years and days nts|1989|11|13}}||{{Tri1|Liechtenstein|[[Princely Family of Liechtenstein|Liechtenstein]]}}|| آئینی ||The Hereditary Prince Alois (currently Prince Regent)|| align="center" |[[File:Standard of the Prince of Liechtenstein.svg|50px|border|alt=Royal Standard of the Prince of Liechtenstein]]|| align="center" | <ref name="liecht">{{Cite web | author = Government of Liechtenstein | title = Prince Hans-Adam II | work = Portal of the Principality of Liechtenstein | publisher = Government Spokesperson’s Office | url = http://www.liechtenstein.li/en/eliechtenstein_main_sites/portal_fuerstentum_liechtenstein/fl-fueh-fuerstenhaus/fl-fueh-fuerstenfamilie/fl-fueh-fuerstenfamilie-hansadam2.htm | accessdate = 7 دسمبر 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090629214730/http://www.liechtenstein.li/en/eliechtenstein_main_sites/portal_fuerstentum_liechtenstein/fl-fueh-fuerstenhaus/fl-fueh-fuerstenfamilie/fl-fueh-fuerstenfamilie-hansadam2.htm|archivedate=29 جون 2009}}</ref> |- |{{flag|Luxembourg|name=Grand Duchy of Luxembourg}} |[[File:OSCE PA President George Tsereteli and the Grand Duke of Luxembourg CROPPED Henri.jpg|100px]]||{{Tri1|Henri|[[List of Grand Dukes of Luxembourg|گرینڈ ڈیوک]] [[ہنری، گرینڈ ڈیوک لکسمبرگ]]}}<br /><small>(پ۔ 1955)</small>||{{dts|7 اکتوبر 2000}}{{Refn|Prior to formal enthronement, Henri had served as [[prince regent]] since 4 مارچ 1998.<ref name="lux" />|group=fn|name=Henri}}||{{Age in years and days nts|2000|10|07}}||{{Tri1|Nassau|[[Grand Ducal Family of Luxembourg|Luxembourg-Nassau]]}}{{Refn|The royal family of Luxembourg are members of the [[House of Nassau-Weilburg]]،<ref>{{cite web | title = Droits de Succession: Ordre successoral | url = http://www.monarchie.lu/fr/monarchie/droits-de-succession/index.html | publisher = Grand Ducal Court of Luxembourg | language = French | accessdate = 28 دسمبر 2012}}</ref> descended from the [[خاندان ناساو]] and the [[House of Bourbon-Parma|Parma branch]] of the [[خاندان بوربن]]۔|group=fn|name=Lux}}|| آئینی ||[[Guillaume, Hereditary Grand Duke of Luxembourg]]|| align="center" | — || align="center" | <ref name="lux">{{cite web | author = Government of Luxembourg | title = Grand Duke Henri | publisher = Press and Information Service | url = http://www.gouvernement.lu/dossiers/famille_grand_ducale/chregneuk/infobase/cvhenri.html | accessdate = 11 نومبر 2010}}</ref> |- |{{flag|Malaysia}} |[[File:Sultan Abdullah Pahang 01.png|100px]]||[[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] [[عبد اللہ رعایہ الدین]]{{Refn|Official title: ''Yang di-Pertuan Agong''۔ It roughly translates as "Supreme Head of State"، and is commonly rendered in English as "King"۔<ref>{{Cite web |author = Malaysian Administrative Modernisation and Management Planning Unit |title = The Yang di-Pertuan Agong |work = myGovernment |publisher = Government of Malaysia |url = http://www.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/YangDiPertuanAgong/Pages/YangdiPertuanAgong.aspx |accessdate = 4 دسمبر 2011 |url-status = dead |archiveurl = http://webarchive.loc.gov/all/20111221044252/http%3A//www.malaysia.gov.my/EN/Main/MsianGov/YangDiPertuanAgong/Pages/YangdiPertuanAgong.aspx |archivedate = 21 دسمبر 2011}}</ref>|group=fn|name=Agong}}<br /><small>(پ۔ 1959)</small>||{{dts|31 جنوری 2019}}{{Refn|Elected on 24 جنوری 2019.<ref>{{cite news | title = Malaysia elects new king after unprecedented abdication | newspaper = BBC News | url = https://www.bbc.com/news/world-asia-46968700 | date = 24 جنوری 2019 | access-date = 31 جنوری 2019}}</ref> Term of office started on 31 جنوری 2019.<ref>{{cite news | title = Sultan of Pahang to ascend throne as new Malaysian king | newspaper = [[Channel NewsAsia]] | url = https://www.channelnewsasia.com/news/asia/sultan-of-pahang-ascends-the-throne-as-new-malaysian-king-11188432 | location = [[سنگاپور]] | date = 31 جنوری 2019 | access-date = 31 جنوری 2019 | accessdate = 2020-10-11 | archivedate = 2019-01-31 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190131053821/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/sultan-of-pahang-ascends-the-throne-as-new-malaysian-king-11188432 }}</ref>|group=fn|name=Mizan}}||{{Age in years and days nts|2019|1|31}}|| {{Tri1|Pahang|[[پاہانگ]]}} || [[Constitution of Malaysia|آئینی]] ||[[Monarchies of Malaysia|منتخب]] (ممکنہ طور پر [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]]، [[نظرین معزالدین شاہ]]){{Refn|The ''Yang di-Pertuan Agong'' is elected to a five-year term by and from amongst the nine hereditary rulers of the [[ملائیشیا کے وفاقی علاقے اور ریاستیں]]، who form the [[Conference of Rulers|Council of Rulers]]۔ The position has to date been, by informal agreement, systematically rotated between the nine; the order was originally based on [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]]۔<ref>{{Cite web | author = National Library of Malaysia | title = Election of the Yang di-Pertuan Agong and Timbalan Yang di-Pertuan Agong | publisher = Government of Malaysia | url = http://www.malaysianmonarchy.org.my/malaysianmonarchy/?q=en/electionydpa | accessdate = 4 دسمبر 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120112045016/http://www.malaysianmonarchy.org.my/malaysianmonarchy/?q=en%2Felectionydpa | archive-date = 12 جنوری 2012 | url-status = dead }}</ref>|group=fn|name=Malaysia}}|| align="center" |[[File:Flag of the Supreme Head of Malaysia.svg|50px|border|alt=Royal Standard of the Yang di-Pertuan Agong of Malaysia]]|| align="center" | <ref>{{Cite web | author = National Library of Malaysia | title = Yang di-Pertuan Agong XIV | publisher = Government of Malaysia | url = http://www.malaysianmonarchy.org.my/malaysianmonarchy/?q=en/ydpa14 | accessdate = 5 جنوری 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120114110652/http://www.malaysianmonarchy.org.my/malaysianmonarchy/?q=en%2Fydpa14 | archive-date = 14 جنوری 2012 | url-status = dead }}</ref> |- |{{flag|Monaco|name=Principality of Monaco}} |[[File:Prince Albert II 2016.jpg|100px]]||{{Tri1|Albert II|[[List of rulers of Monaco|خود مختار پرنس]] [[البیغ دوم، شہزادہ موناکو]]}}<br /><small>(پ۔ 1958)</small>||{{dts|6 اپریل 2005}}{{Refn|Albert II was formally enthroned as prince in a two-part ceremony, in accordance with tradition, on 12 جولائی and 19 نومبر 2005.<ref>{{Cite news | author = Agence France-Presse | title = Prince Albert's Monaco enthronement complete | newspaper = ABC News Online | publisher = Australian Broadcasting Corporation | date = 20 نومبر 2005 | url = http://www.abc.net.au/news/stories/2005/11/20/1510663.htm | accessdate = 7 دسمبر 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240330025622/http://www.abc.net.au/news/stories/2005/11/20/1510663.htm | archivedate = 2024-03-30}}</ref><ref>{{Cite web |title=Biography |publisher=Prince's Palace of Monaco |date=2011 |url=http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |accessdate=10 دسمبر 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115190516/http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |archivedate=15 نومبر 2013 }}</ref> He had previously been serving as regent since 31 مارچ 2005.<ref>{{Cite news | last = Sector | first = Charlotte | title = Playboy Prince Fulfills His Destiny | newspaper = ABC News | publisher = ABC News Internet Ventures | date = 6 اپریل 2005 | url = http://abcnews.go.com/International/story?id=645673&page=1 | accessdate = 7 دسمبر 2010}}</ref>|group=fn}}||{{Age in years and days nts|2005|04|06}}||{{Tri1|Grimaldi|[[خاندان گریمالڈی]]}}|| آئینی ||[[جیک، موناکو کا موروثی شہزادہ]]|| align="center" |[[File:Personal standard of Prince Alberto II of Monaco.svg|50px|border|alt=Personal Standard of Prince Albert II of Monaco]]|| align="center" | <ref>{{cite web | title = The House of Grimaldi | publisher = Infinite Public Relations | url = http://www.grimaldi.org/ | accessdate = 12 اپریل 2010}}</ref> |- |{{flag|Morocco|name=Kingdom of Morocco}} |[[File:King Mohammed VI.jpg|100px]]||{{Tri1|Mohammed VI|[[مراکش کے حکمران خاندان|شاہ]] [[محمد ششم مراکشی]]}}<br /><small>(پ۔ 1963)</small>||{{dts|23 جولائی 1999}}{{Refn|Coronation took place 30 جولائی 1999.<ref>{{Cite news | author = Staff writers | title = Mohammed VI takes Moroccan throne | newspaper = BBC News | date = 24 جولائی 1999 | publisher = British Broadcasting Corporation | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/402712.stm | accessdate = 15 نومبر 2011}}</ref>|group=fn}}||{{Age in years and days nts|1999|07|23}}||{{Tri1|Alawi|[[علوی شاہی سلسلہ]]}}|| آئینی ||[[مولای حسن، ولی عہد مراکش]]|| align="center" |[[File:Royal standard of Morocco.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Morocco]]|| align="center" | <ref>{{Cite news | author = Laurenson, John | title = The most powerful man in Morocco | newspaper = BBC News | date = 11 مارچ 2006 | publisher = British Broadcasting Corporation | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/4794188.stm | accessdate = 15 نومبر 2011}}</ref> |- |{{flag|Kingdom of the Netherlands}} |[[File:King Willem-Alexander in Hamburg.jpg|100px]]||{{Tri1|Willem-Alexander|[[List of monarchs of the Netherlands|شاہ]] [[ولیم الیکساندر]]}}<br /><small>(پ۔ 1967)</small>||{{dts|30 اپریل 2013}}||{{Age in years and days nts|2013|04|30}}||{{Tri1|Orange|[[خاندان اورانئے-ناساو]]}}{{Refn|The Dutch royal family is descended from the [[خاندان ناساو]] and [[House of Lippe|Lippe]]۔ <ref>{{Cite web | author = Government of the Netherlands | title = Orange and Nassau | work = The Dutch Royal House | publisher = Government Information Service | url = http://www.koninklijkhuis.nl/english/History/Orange_and_Nassau.html | accessdate = 9 دسمبر 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101124203250/http://koninklijkhuis.nl/english/History/Orange_and_Nassau.html <!-- Added by H3llBot --> | archivedate = 24 نومبر 2010}}</ref><ref>{{Cite web |author = Steinberg, Glenn A |title = The Former Ruling House of Lippe, 1939–1945 |work = European Royalty during World War II |publisher = The College of New Jersey |url = http://gsteinbe.intrasun.tcnj.edu/royalty/houses/lippe.htm |accessdate = 9 دسمبر 2010 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100715064130/http://gsteinbe.intrasun.tcnj.edu/royalty/houses/lippe.htm |archivedate = 15 جولائی 2010 }}</ref>|group=fn|name=Neth}}||[[Monarchy of the Netherlands|آئینی]]||[[کاتارینا-امالیا، اورانئے کی شہزادی]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of the Netherlands.svg|50px|border|alt=Royal Standard of the Netherlands]]|| align="center" | <ref>{{Cite web | author = Government of the Netherlands | title = Zijne Majesteit Koning Willem-Alexander | language = Dutch | trans-title = His Majesty King Willem-Alexander | work = The Dutch Royal House | publisher = Government Information Service | url = http://www.koninklijkhuis.nl/encyclopedie/wie-is-wie/zijne-majesteit-koning-willem-alexander/ | accessdate = 30 اپریل 2013}}</ref> |- |{{flag|Norway|name=Kingdom of Norway}} |[[File:Harald V en 2018 (cropped).jpg|100px]]||{{Tri1|Harald V|[[List of Norwegian monarchs|شاہ]] [[ہارالد پنجم]]}}<br /><small>(پ۔ 1937)</small> |{{dts|17 جنوری 1991}}{{Refn|Formally [[Royal coronations in Norway|enthroned]] on 21 جنوری 1991, and consecrated on 23 جون 1991. Prior to his accession, Harald had served as [[prince regent]] since 1 جون 1990.<ref name="norway" />|group=fn|name=Harald}}||{{Age in years and days nts|1991|01|17}}||{{Tri1|Glucksburg|[[خاندان گلوکسبورگ]]}}{{Refn||group=fn|name=Glucks}}||[[Monarchy of Norway|آئینی]]||[[ہوکون، ولی عہد ناروے]]|| align="center" |[[File:Kongeflagg.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Norway]]|| align="center" | <ref name="norway">{{Cite web | author = Government of Norway | title = His Majesty King Harald | work = Official website of the Royal House of Norway | publisher = Royal Court of Norway | url = http://www.kongehuset.no/c27277/artikkel/vis.html?tid=28731 | accessdate = 7 دسمبر 2010}}</ref> |- |{{flag|Oman|name=Sultanate of Oman}} |[[File:Secretary Pompeo Meets with the Sultan of Oman Haitham bin Tariq Al Said (49565463757) (cropped).jpg|100px]]||{{Tri1|Haitham bin Tariq|[[List of rulers of Oman|سلطان]] [[ہیثم بن طارق]]}}<br /><small>(پ۔ 1954)</small>||{{dts|11 جنوری 2020}}||{{Age in years and days nts|2020|01|11}}||{{Tri1|Al Said|[[آل سعید]]}}|| مطلق ||[[List of rulers of Oman#Succession|موروثی]] (ممکنہ ذی یزن بن ہیثم)|| align="center" |[[File:Standard of the Sultan of Oman.svg|50px|border|alt=Standard of the Sultan of Oman]]|| align="center" | <ref>{{Cite web |author=Sultan Qaboos Centre for Islamic Culture |title=About H.M the Sultan |publisher=Government of Oman, Diwan of the Royal Court |url=http://sqcic.gov.om/HM.html |accessdate=12 نومبر 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118223700/http://sqcic.gov.om/HM.html |archivedate=18 جنوری 2012 }}</ref><ref>{{Cite book | author = Nyrop, Richard F | title = Area Handbook for the Persian Gulf States | publisher = Wildside Press LLC | year = 2008 | page = 341 | url = https://books.google.com/books?id=BPX0h_wbFtEC | isbn = 978-1-4344-6210-7}}</ref> |- |{{flag|Qatar|name=State of Qatar}} |[[File:Tamim bin Hamad al-Thani 2015.jpg|100px]]||{{Tri1|Tamim bin Hamad Al Thani|[[فہرست امراء قطر|امیر]] [[تمیم بن حمد آل ثانی]]}}<br /><small>(پ۔ 1980)</small>||{{dts|25 جون 2013}}||{{Age in years and days nts|2013|06|25}}||{{Tri1|Thani|[[آل ثانی]]}}|| مخلوط{{Refn|Monarchy is constitutional by law, but remains absolute in practice.<ref>{{Cite book | title = World and Its Peoples: Arabian Peninsula | publisher = Marshall Cavendish | year = 2006 | page = 64 | url = https://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C| isbn = 978-0-7614-7571-2}}</ref>|group=fn|name=Absolute}}||[[عبد اللہ بن حمد آل ثانی]]|| align="center" | — || align="center" | <ref name="qatar">{{Cite web |author=Government of Qatar |title=H.H. The Amir's Biography |publisher=Amiri Diwan |url=https://www.diwan.gov.qa/leadership/hh-the-amir |accessdate=18 فروری 2018 }}</ref> |- |{{flag|Kingdom of Saudi Arabia}} |[[File:Salman of Saudi Arabia - 2020 (49563590728) (cropped).jpg|100px]]||{{Tri1|Salman bin Abdulaziz|[[شاہ سعودی عرب|شاہ]] [[سلمان بن عبدالعزیز آل سعود]]}}<br /><small>(پ۔ 1935)</small>||{{dts|23 جنوری 2015}}||{{Age in years and days nts|2015|01|23}}||{{Tri1|Saud|[[آل سعود]]}}|| مطلق ||[[محمد بن سلمان آل سعود]]{{Refn|Succession is determined by consensus within the House of Saud as to who will be Crown Prince. This consensus may change depending on the Crown Prince's actions:<ref>{{Cite book | author = Cordesman, Anthony H | title = Saudi Arabia: national security in a troubled region | publisher = ABC-CLIO | year = 2009 | page = 9 | url = https://books.google.com/books?id=1OpmRrNzFHgC| isbn = 978-0-313-38076-1 | postscript = <!-- none -->}} "In اکتوبر 2006, King Abdullah issued a new succession law that amended the 1992 Basic Law and formalized the process by creating the Allegiance Commission. The new law both defines how a king will choose among possible candidates and provides a formal way for developing a consensus to choose the king's successor. The Allegiance Commission will select a king and crown prince upon the death or incapacitation of either. This commission expands the role of the ruling family in the selection process. … It is composed of some 35 sons and grandsons of the late founder of the Kingdom, [[عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود]]، who will vote in secret ballots on who could and could not be eligible to be future kings and crown princes."</ref>|group=fn|name=Abdsaud}}|| align="center" |[[File:Royal Standard of Saudi Arabia.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Saudi Arabia]]|| align="center" | <ref>{{cite news |title=Saudi Arabia's King Abdullah dies |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-30945324 |publisher=[[بی بی سی نیوز]] |date=23 جنوری 2015 |accessdate=23 جنوری 2015}}</ref> |- |{{flag|Spain|name=Kingdom of Spain}} |[[File:2019-05-30 Felipe VI Karlspreis 2019-5881.jpg|100px]]||{{Tri1|Felipe VI|[[فہرست ہسپانوی مطلق العنان|شاہ]] [[فیلیپے ششم (ہسپانیہ)]]}}<br /><small>(پ۔ 1968)</small>||{{dts|19 جون 2014}}||{{Age in years and days nts|2014|06|19}}||{{Tri1|Bourbon|[[خاندان بوربن]]}}||[[Monarchy of Spain|آئینی]]||[[لیونور، آستوریاس کی شہزادی]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of Spain.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Spain]]|| align="center" | <ref name="esp">{{Cite web | author = The Royal Household of His Majesty the King | title = His Majesty the King Juan Carlos | work = The Royal Household of His Majesty the King | url = http://www.casareal.es/ES/FamiliaReal/rey/Paginas/subhome_rey.aspx | accessdate = 3 جون 2014}}</ref> |- |{{flag|Sweden|name=Kingdom of Sweden}} |[[File:Carl XVI Gustaf of Sweden in 2019-2.jpg|100px]]||{{Tri1|Carl XVI|[[List of Swedish monarchs|شاہ]] [[کارل شانزدہم گوستاف]]}}<br /><small>(پ۔ 1946)</small>||{{dts|15 ستمبر 1973}}{{Refn|Formally enthroned on 19 ستمبر 1973.<ref>{{Cite web |author = Government of Sweden |title = Kungl Maj:ts kungörelse (1973:702) |publisher = Department of Justice |date = 19 ستمبر 1973 |url = http://62.95.69.15/cgi-bin/thw?${HTML}=sfst_lst&${OOHTML}=sfst_dok&${SNHTML}=sfst_err&${BASE}=SFST&${TRIPSHOW}=format=THW&BET=1973:702$ |accessdate = 12 جون 2010 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120219105931/http://62.95.69.15/cgi-bin/thw?%24%7BHTML%7D=sfst_lst&%24%7BOOHTML%7D=sfst_dok&%24%7BSNHTML%7D=sfst_err&%24%7BBASE%7D=SFST&%24%7BTRIPSHOW%7D=format%3DTHW&BET=1973%3A702%24 |archivedate = 19 فروری 2012 }}</ref>|group=fn}}||{{Age in years and days nts|1973|09|15}}||{{Tri1|Bernadotte|[[خاندان بینادوت]]}}||[[Monarchy of Sweden|آئینی]]||[[وکٹوریہ، سویڈن کی ولی عہد شہزادی]]|| align="center" |[[File:Royal standard of Sweden.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Sweden]]|| align="center" | <ref>{{Cite web | author = Government of Sweden | title = H.M. King Carl XVI Gustaf | work = Sveriges Kungahus | publisher = Information and Press Department | url = http://www.royalcourt.se/royalcourt/royalfamily/hmkingcarlxvigustaf.4.396160511584257f218000644.html | accessdate = 7 دسمبر 2010 | language = Swedish | archive-date = 2010-02-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100218001922/http://www.royalcourt.se/royalcourt/royalfamily/hmkingcarlxvigustaf.4.396160511584257f218000644.html | dead-url = yes }}</ref> |- |{{flag|Thailand|name=Kingdom of Thailand}} |[[File:King Rama X official (crop).png|100px]]||{{Tri1|Vajiralongkorn|[[List of monarchs of Thailand|شاہ]] [[وجی رالونگ کورن]]}}{{Refn|Name is also written as Mahawachiralongkon.<ref>{{Cite news | title = Thai Crown Prince Maha Vajiralongkorn proclaimed king | url = https://www.bbc.com/news/world-asia-38168912 | publisher = BBC News | date = دسمبر 1, 2016 | access-date = دسمبر 2, 2016}}</ref> He is also styled ''[[Rama (Kings of Thailand)|Rama X]]''۔<ref name="Khao Sod">{{Cite news | author = Charuvastra, Teeranai | title = Prince Vajiralongkorn Proclaimed King Rama X | url = http://www.khaosodenglish.com/politics/2016/11/29/prince-vajiralongkorn-crowned-king-rama-x/ | newspaper = [[Khao Sod]] | location = [[بینکاک]] | date = نومبر 29, 2016 | access-date = نومبر 29, 2016}}</ref>|group=fn|name=Rama}}<br /><small>(پ۔ 1952)</small>||{{dts|13 اکتوبر 2016}}{{Refn|Vajiralongkorn was proclaimed King on 1 دسمبر 2016 with retroactive effect to the date of his father's death.<ref name="Khao Sod" /> [[Coronation of the Thai monarch|The coronation]] took place from 4 – 6 مئی 2019.<ref>{{cite web |title = Thailand's King Vajiralongkorn crowned |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-48101877 |publisher = BBC News |date = مئی 4, 2019 |access-date = مئی 5, 2019}}</ref><ref>{{cite web |title = Thai king coronation: Sacred water, royal regalia and a housewarming party |url = https://www.bbc.com/news/world-asia-47931922 |publisher = BBC News |date = مئی 3, 2019 |access-date = مئی 3, 2019}}</ref>|group=fn|name=Vajiralongkorn}} ||{{Age in years and days nts|2016|10|13}}||{{Tri1|Chakri|[[چکری شاہی سلسلہ]]}}||[[Monarchy of Thailand|آئینی]]||[[دیپانگ کورن رسمیجوتی]]|| align="center" |[[File:King's Standard of Thailand.svg|50px|border|alt=Standard of the King of Thailand]]|| align="center" | <ref>{{Cite web |title=The Illustrious Chakri Family |publisher=Mahidol University |url=http://www.mahidol.ac.th/thailand/chakri.html |accessdate=28 اپریل 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090201152646/http://mahidol.ac.th/thailand/chakri.html |archivedate=1 فروری 2009 }}</ref> |- |{{flag|Tonga|name=Kingdom of Tonga}} |[[File:Kingtupoucropped.jpg|100px]]||{{Tri1|Tupou VI|[[List of monarchs of Tonga|شاہ]] [[توپؤو ششم]]}}<br /><small>(پ۔ 1959)</small>||{{dts|18 مارچ 2012}}||{{Age in years and days nts|2012|03|18}}||{{Tri1|Tupou|[[List of monarchs of Tonga|توپؤو]]}}{{Refn|A line of the [[Tuʻi Kanokupolu]] dynasty.<ref>{{Cite web | author = Government of Tonga | title = Geneology{{Sic|hide=y}} of King Tupou VI | publisher = Office of the Lord Chamberlain | date = 28 جولائی 2008 | url = https://www.pmo.gov.to/geneology-of-king-george-tupou-v.html | accessdate = 9 دسمبر 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100824193544/https://www.pmo.gov.to/geneology-of-king-george-tupou-v.html | archivedate = 24 اگست 2010}}</ref><ref name="tonga">{{Cite web |author = Government of Tonga |title = Tu'i Kanokupolu |publisher = Palace Office |url = http://www.palaceoffice.gov.to/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=81 |accessdate = 12 نومبر 2011 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20111130040342/http://www.palaceoffice.gov.to/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=81 |archivedate = 30 نومبر 2011 }}</ref>|group=fn|name=توپؤو}}|| آئینی ||[[توپؤوتوا اولوکالالا]]|| align="center" |[[File:Royal Standard of Tonga.svg|50px|border|alt=Royal Standard of Tonga]]|| align="center" | <ref name="tonga" /> |- |{{flag|United Arab Emirates}} |[[File:Khalifa Bin Zayed Al Nahyan-CROPPED.jpg|100px]]||{{Tri1|Khalifa bin Zayed|[[صدر متحدہ عرب امارات|صدر]] [[خلیفہ بن زاید آل نہیان]]}}<br /><small>(پ۔ 1948)</small>||{{dts|3 نومبر 2004}}||{{Age in years and days nts|2004|11|03}}||{{Tri1|Nahyan|[[آل نہیان]]}}{{Refn|The Al Nahyan are a branch of the Al Falahi, a clan of the [[Bani Yas|Yas]] tribe.<ref>{{Cite book | author = Shoup, John A |author2=Maisel, Sebastian | title = Saudi Arabia and the Gulf Arab States Today: A-J | publisher = Greenwood Publishing Group | year = 2009 | page = 323 | isbn = 978-0-313-34444-2}}۔ "The Al Nahyan … are a branch of the Al Bu Falah tribe of the Bani Yas confederation, and although they have been a small section of the tribe, the Al Nahyan have traditionally provided the paramount shaykh for the confederation."</ref>|group=fn|name=Nahyan}}|| مخلوط{{Refn|The [[متحدہ عرب امارات کے وزرائے اعظم کی فہرست]] is the head of the government. However, with the consent of the Supreme Council, the office is appointed by the President, who retains considerable power.<ref name="uaeconst">Constitution of the United Arab Emirates, Art. 51 & 54.</ref>|group=fn|name=Uaegov}}||[[Federal Supreme Council (United Arab Emirates)|Elective and hereditary]]{{Refn|According to the [[Constitution of the United Arab Emirates|Constitution]]، the President of the United Arab Emirates is elected by the Federal Supreme Council from among the individual rulers of the seven emirates.<ref name="uaeconst" /> However, by informal agreement the Presidency is always passed to the head of the Al Nahyan clan, the Sheikh of Abu Dhabi (see [[List of current constituent monarchs|constituent monarchs]])، which makes it a ''de facto'' hereditary position. In addition, the appointed Prime Minister has always been the head of the Al Maktoum clan and Sheikh of Dubai.<ref>{{Cite book | last = Noack | first = Sascha | title = Doing Business in Dubai and the United Arab Emirates | publisher = GRIN Verlag | year = 2007 | page = 16 | isbn = 978-3-638-79766-5}}</ref>|group=fn|name=Uaesuc}}|| align="center" |[[File:Flag of the President of the United Arab Emirates.svg|50px|border|alt=Standard of the President of the United Arab Emirates]]|| align="center" | <ref>{{Cite news | author = Rosenthal, Laurie | title = Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan | newspaper = The Nation | publisher = Katrina vanden Heuvel | url = https://news.google.com/newspapers?id=R0wzAAAAIBAJ&sjid=AyUMAAAAIBAJ&dq=khalifa%20bin%20zayed%202004&pg=3221%2C8759353 | date = 12 جون 2006}}</ref> |- |{{flag|Vatican City|name=Vatican City State}} |[[File:Franciscus in 2015.jpg|100px]]||{{Tri1|Francis|[[پاپائے روم کی فہرست|پاپائے روم]] [[پوپ فرانسس]]}}{{Refn|As ''[[ویٹیکن سٹی]]''، by virtue of being [[پوپ]]۔|group=fn|name=Pope}}<br /><small>(پ۔ 1936)</small>||{{dts|13 مارچ 2013}}||{{Age in years and days nts|2013|03|13}}||{{Tri1|<!-- top -->|N/A}}||[[پوپ]]||[[پاپائی جلسۂ انتخاب]]|| align="center" | [[File:Palazzo Farnese flag of the Papacy.svg|50px]] || align="center" | <ref>{{cite web |title=Argentina's Jorge Mario Bergoglio elected Pope |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-21777494 |publisher=[[بی بی سی نیوز]] |accessdate=13 مارچ 2013}}</ref> |} == باہرلےجوڑ == *{{cite web | author = Buyers, Christopher | title = The Royal Ark: Royal and Ruling Houses of Africa, Asia, Oceania and the Americas | url = http://www.royalark.net/}} *{{cite web | author = Soszynski, Henry | title = Genealogical Gleanings: Royal and Noble Lineages | url = http://uqconnect.net/~zzhsoszy/ | publisher = University of Queensland}} == حوالے == {{حوالے|2}} == ملاحظے == {{حوالے |group="fn"}} {{بادشاہتاں}} {{موجودہ خودمختار شاہی حکمران}} [[گٹھ:بادشاہ]] fqgflmbiuon1zei84q2fi42d5v1z6dw 0 51378 712129 707981 2026-09-26T12:58:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712129 wikitext text/x-wiki [[فائل:World-religions.PNG|thumbnail|عالمی مذہب - فیصدی]] ایہ لسٹ'''مذہب بلحاظ دیس''' اے۔ == بلحاظ دیس== ===مذہب بلحاظ دیس 2007 (A-B)=== {| class="wikitable sortable" |+ |- ! دیسیا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! ہور ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظے ! class="unsortable"|حوالے تے ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|افغانستان}}'''|| 0.1%|| '''99%'''|| 0.2%|| 0.4%|| 0.3%*|| دستیاب نہیں|| بشمول [[زرتشتیت]]، [[بہائیت]]، [[سکھ]]، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5380.htm |title=افغانستان (11/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – افغانستان |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=1 |title=Country Profile: افغانستان (Islamic Emirate of افغانستان) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927193549/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=1 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|البانیا}}'''|| 35–41%<ref name="virginia1">{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/البانیہ/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref name="religiousintelligence1">[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=103 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407192916/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=103 |date=2008-04-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref>|| '''38.8% – 70%'''<ref name="virginia1"/><ref name="religiousintelligence1"/><ref>{{cite web | title = البانیہ | work = Religious Intelligence | publisher = ریاستہائے متحدہ امریکہ Department of State | url = http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71364.htm | accessdate =27 جولائی 2008}}</ref>|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| The majority of البانیہns today do not practice religion (42–74%)،<ref>Nazarene World Mission Society; (major source: Johnstone's Operation World)</ref> but only 8–9% are atheist. ||<ref name="virginia1"/><ref>{{cite web |url=http://www.usab-al.it/usab/index.php?option=com_content%D8%A7%D9%88%D8%B1task%3Dview%D8%A7%D9%88%D8%B1id%3D327%D8%A7%D9%88%D8%B1Itemid%3D114 |title=Unione degli Studenti Albanesi di Bologna – Tolleranza Tra Religioni: Prendere Esempio Dall'البانیہ |publisher=Usab-al.it |date=13 مارچ 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2015-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024171112/http://www.usab-al.it/usab/index.php?option=com_content%D8%A7%D9%88%D8%B1task=view%D8%A7%D9%88%D8%B1id=327%D8%A7%D9%88%D8%B1Itemid=114 |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.tایرانacity.com/shqiperia/pozita-gjeografike-mainmenu-147/486-besimet-fetare.html</ref><ref>{{cite web|url=http://ithelp.us/البانیہ/?p=7 |title=ithelp.us |publisher=ithelp.us |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://البانیہ.generalanswers.org/ |title=Science > Soسی آئی اےl Sciences > Archaeology > Regional > Europe > البانیہ |publisher=البانیہ.generalanswers.org |date=28 November 1912 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reference.com/browse/nonreligious |title=Nonreligious encyclopedia topics |publisher=Reference.com |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>| |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|الجزائر}}'''|||| '''99%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1%*|| دستیاب نہیں|| بشمول مسیحی اور یہودی.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/8005.htm |title=الجزائر (03/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ag.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – الجزائر |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90207.htm |title=الجزائر |publisher=State.gov |date=11 April 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|امریکی سمووا}}'''|| '''92%'''|| %|| %|| %|| 8%*|| %|| بشمول Atheists، بدھ مت والے اور بہائی.||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/Amسامووا.html |title=امریکی سمووا |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|انڈورہ}}'''|| '''90%'''|| 2.8%|| 0.5%|| 0.7%|| 1% (یہودی 0.2%)|| 5%||||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90161.htm |title=انڈورہ |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=104 |title=Country Profile: انڈورہ |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2007-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203205726/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=104 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|انگولا}}'''|| '''95%'''|| 0.7%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 4%*|| 0.3%|| زیادہ تر [[African traditional religion|African indigenous beliefs]].||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90081.htm |title=انگولا |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اینگویلا}}'''|| '''90.5%'''|| 0.55%|| 0.25%|| 0.2%|| 4.2%*|| 4.3%|| [[Rastafarians]] اور یہودی among others||<ref>http://gov.ai/statistics/census/Demography%20اور%20Culture%20tables.htm</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}}'''|| '''74% – 91.4%'''|| 0.3%|| 0.05%|| 0.25%|| 1.5% – 2.2%*|| 5.8%|| Rastafarians زیادہ تر، بہائی اور یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90238.htm |title=اینٹیگوا و باربوڈا |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ac.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – اینٹیگوا و باربوڈا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ارجنٹائن}}'''|| '''79% – 94%'''|| 1.5%|| 0.1%|| 0.01%|| 3.2%* (یہودی 0.8%)، (سکھ 0.09%) || 1.19%||||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90239.htm |title=ارجنٹائن |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26516.htm |title=ارجنٹائن (12/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – ارجنٹائن |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ارجنٹائن/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=101 |title=Country Profile: ارجنٹائن (Argentine Republic) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927194123/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=101 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آرمینیا}}'''|| '''98.7%'''|||| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1.3%*|| دستیاب نہیں|| بشمول [[یزیدی]]، مسلمان، یہودی، بہائی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/am.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – آرمینیا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref name="state2007">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90162.htm |title=آرمینیا |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اروبا}}'''|| '''90%'''|||||||| 10%*|||| بشمول ہندو، Muslim، [[East Asian بدھ مت|بدھ مت سی آئی اے]]، Jewish.||<ref name="state2007"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – اروبا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آسٹریلیا}}'''|| '''64%'''|| 1.7%|| 2.1%|| 0.7%|| 0.9% (یہودی 0.4%)|| 19% || Unspecified 11.6%||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90129.htm |title=آسٹریلیا |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2698.htm |title=آسٹریلیا (01/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/as.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – آسٹریلیا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آسٹریا}}'''|| '''81.4%'''|| 4.2%|| 0.13%|| 0.05%|| 0.22% (یہودی 0.1%)|| 14%* – 46.4%|| Unspecified 2%، none 12%. Christian self-identification based on voluntary Kirchensteuer (Ecclesiastical Church tax)||<ref name="archives1">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/public_opinioدستیاب نہیںrchives/ebs/ebs_225_report_en.pdf |title=ReportDGResearchSoسی آئی اےlValuesEN2.PDF |format=PDF |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/au.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – آسٹریا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3165.htm |title=آسٹریا (02/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90163.htm |title=آسٹریا |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>[http://www.hrwf.net/religiousfreedom/news/2004PDF/آسٹریا_2004.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308042524/http://hrwf.net/religiousfreedom/news/2004pdf/%d8%a2%d8%b3%d9%b9%d8%b1%db%8c%d8%a7_2004.pdf |date=2016-03-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308042524/http://hrwf.net/religiousfreedom/news/2004pdf/%d8%a2%d8%b3%d9%b9%d8%b1%db%8c%d8%a7_2004.pdf |date=2016-03-08 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آذربائیجان}}'''|| 4.8%|| '''93.4%'''|| دستیاب نہیں|||| 1.8%*|||| بشمول یہودی 0.2%، بہائی، [[Hare Krishnas]] اور Atheists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – آذربائیجان |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2909.htm |title=آذربائیجان (05/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90164.htm |title=آذربائیجان |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بہاماس}}'''|| '''96.3%'''|| %|| %|| %|| 0.8%*|| 2.9%|| بشمول یہودی، بہائی، Rastafarians، [[ہیٹیan Vodou|Vodou]]ns، ہندوs، بدھ مت والے.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90240.htm |title=بہاماس |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بہاماس، The |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بحرین}}'''|| || '''70.2%'''|| || || 29.8%|| دستیاب نہیں|| بحرین census defines Muslim اور Other only. ||<ref name="2010-census">{{cite web|title=General Tables|url=http://www.census2010.gov.bh/results_en.php|publisher=بحرینi Census 2010|accessdate=3 مارچ 2012|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722041338/http://www.census2010.gov.bh/results_en.php|dead-url=yes}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بنگلہ دیش}}'''|| 0.3%|| '''88.3%اورnbsp;– 89.7%'''|| 0.7%|| 9.2% – 10.5%|| 0.1%*|| دستیاب نہیں|| Animist، tribal faiths، سکھ اور Jains||<ref>{{cite web |url=http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |title=بنگلہ دیش : AT A GLANCE |publisher=Banbeis.gov.bd |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2011-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823065703/http://www.banbeis.gov.bd/bd_pro.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm |title=بنگلہ دیش (08/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90226.htm |title=بنگلہ دیش |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بارباڈوس}}'''|| '''67%'''|| 1.5%|| 1%|| 1%|| 11.5%*|| 17%|| Rastafarians، بہائی، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bb.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بارباڈوس |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26507.htm |title=بارباڈوس (10/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90241.htm |title=بارباڈوس |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بیلاروس}}'''|| '''96%'''|| 0.1%|| %|||| 3.9%*|| دستیاب نہیں|| یہودی 1%، Hare Krishnas اور بہائی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بیلاروس |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90165.htm |title=بیلاروس |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5371.htm |title=بیلاروس (10/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=106 |title=Country Profile: بیلاروس |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116112601/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=106 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بیلجیم}}'''|| '''40% – 60%'''|| 4%|| 0.3%|| 0.07%*|| 0.83%**|| 42% - 43%|| بشمول ہندوs with Hare Krishnas/**، یہودی 0.53%، سکھ، Baha’is، [[Scientologists]].||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/be.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بیلجیم |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90166.htm |title=بیلجیم |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=107 |title=Country Profile: بیلجیم |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080106184359/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=107 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref name="martin2005">Zuckerman، Phil. "Atheism: Contemporary Rates اور Patterns "، chapter in The Cambridge Companion to Atheism، ed. by Michael Martin، Cambridge University Press: Cambridge، UK (2005)</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بیلیز}}'''|| '''79%'''|| 0.58%|| 0.35%|| 2.3%|| 7.77%*|| 10%|| زیادہ تر Animists، Baha’is 2.73%، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بیلیز |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90242.htm |title=بیلیز |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=93 |title=Country Profile: بیلیز |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2009-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117042134/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=93 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بینن}}'''|| '''42.8%'''|| 24.4%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 26.3%*|| 6.5%|| [[West African Vodun|Vodun]] 17.3%، Animists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bn.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بینن |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90082.htm |title=بینن |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برمودا}}'''|| '''67%'''|| 0%|| 0.1%|| 0%|| 11.9%*|| 21%|| Animists، بہائی، یہودی، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bd.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برمودا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=92 |title=Country Profile: برمودا (Colony of برمودا Islاورs) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406110915/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=92 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بھوٹان}}'''|| %|| %|| '''75%'''|| 24%|| 1%*|| % || It could include some مسیحی، مسلمان.||<ref>{{cite web|url=http://www.kingdomofبھوٹان.com/ |title=Kingdom of بھوٹان |publisher=Kingdom of بھوٹان |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بولیویا}}'''|| '''97%'''|| 0.01%|| 0.26%|| دستیاب نہیں|| 0.73%*|| 2%|| بشمول the Bahá'í Faith، Judaism، شنتو.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90243.htm |title=بولیویا |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=90 |title=Country Profile: بولیویا (Republic of بولیویا) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406124920/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=90 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بوسنیا و ہرزیگووینا}}'''|| '''50%'''|| 40%|||||| 0.1%*|| 9.9%|| یہودی، بدھ مت والے، ہندوs، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90167.htm |title=بوسنیا و ہرزیگووینا |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2868.htm |title=بوسنیا و ہرزیگووینا (01/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بوسنیا و ہرزیگووینا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بوٹسوانا}}'''|| '''85%'''|| 0.3%|| دستیاب نہیں|| 0.2%|| 7.9%*|| 1%<ref>According to a 2004 survey commissioned by the BBC، Hiorth (2001) Inglehart et al (2004، 1998)، Barrett et al (2001)، the 1999 Gallup International Poll، اور Johnstone (1993)، less than 1% of those in بوٹسوانا are atheist، agnostic، or nonreligious.</ref><ref name="mb1">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://atheism.110mb.com/ |access-date=2016-02-29 |archive-date=2010-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021045738/http://atheism.110mb.com/ |dead-url=yes }}</ref>|| [[Badimo]] 6%، بہائی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بوٹسوانا |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90083.htm |title=بوٹسوانا |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برازیل}}'''|| '''91.9%<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127381.htm |title=برازیل |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>'''|| 0.016%|| 0.13%|| 0.0016%|| 3.25%*|| 7.6%|| [[Spiritist practice|Spiritualist]] 1.3%، [[Bantu peoples|Bantu]]/voodoo 0.3%، [[Afro-American religion|Afro-برازیلian religious]] 0.3% ([[Cاورomblé]] اور [[Umbاورa]])، یہودی 0.063%، شنتو، سکھ وغیرہ...||<ref>http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2000/primeiros_resultados_amostra/brasil/pdf/tabela_1_1_2.pdf</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برازیل |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90244.htm |title=برازیل |publisher=State.gov |date=5 اگست 2006 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برطانوی جزائر ورجن}}'''|| '''96%'''|| 0.4%|| 0.3%|| 0.3%|| 1%*|| 2%|| Rastafarians، Vodous، بہائی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برطانوی جزائر ورجن |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=88 |title=Country Profile: برطانوی جزائر ورجن (Colony of برطانوی جزائر ورجن) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406120059/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=88 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برونائی}}'''|| 10%|| '''64%'''|| 14%|| 1%|| 9%*|| 2%|| زیادہ تر indigenous beliefs، بہائی، سکھ، یہودی، [[Nasrani]]، وغیرہ...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برونائی |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=87 |title=Country Profile: برونائی (ریاست برونائی) |publisher=Religious Intelligence |accessdate=27 مارچ 2009 |archive-date=2008-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322033418/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=87 |dead-url=yes }} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/برونائی/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بلغاریہ}}'''|| '''83.8%'''|| 12.2%|||||| 4%*|| دستیاب نہیں|| [[Rسلطنت عمانi people|Roma]] animists زیادہ تر، یہودی، ہندو، بدھ مت والے، وغیرہ...||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – بلغاریہ |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90168.htm |title=بلغاریہ |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برکینا فاسو}}'''|| 10% – 20%|| '''50% – 60%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 20% – 40%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uv.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برکینا فاسو |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90084.htm |title=برکینا فاسو |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm |title=برکینا فاسو (12/08) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برونڈی}}'''|| '''67%'''|| 10%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 23%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/by.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook – برونڈی |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90085.htm |title=برونڈی |publisher=State.gov |date=14 ستمبر 2007 |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2821.htm |title=برونڈی (01/09) |publisher=State.gov |accessdate=27 مارچ 2009}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (C)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (C) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کمبوڈیا}}'''|| 0.5%|| 3.5%|| '''95%'''|| 0.3%|| 0.5%*|| 0.4%|| Tribal animism mostly، [[Cao Đài]]، the Bahá'í Faith.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90132.htm |title=کمبوڈیا |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کیمرون}}'''|| '''40% – 53%'''|| 20% – 22%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 25% – 40%*|| دستیاب نہیں|| [[African traditional religion|Indigenous beliefs]].||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90086.htm |title=کیمرون |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26431.htm |title=کیمرون |publisher=State.gov |date=28 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کینیڈا}}'''|| '''70.3% – 77.1%'''|| 2%|| 1.1% – 3.6%|| 1%|| 3.7% – 9.5%*|| 19% – 30%|| یہودی 1.1%، Sikhs 1%، Scientologists، Baha'is، aboriginal spiritualities.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90245.htm |title=کینیڈا |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2089.htm |title=کینیڈا |publisher=State.gov |date=1 June 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DA%A9%DB%8C%D9%86%DB%8C%DA%88%D8%A7/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530210025/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DA%A9%DB%8C%D9%86%DB%8C%DA%88%D8%A7/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کیپ ورڈی}}'''|| '''95%'''|| 3%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1%*|| 1%|| Indigenous beliefs.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=120 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203205737/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=120 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90087.htm |title=کیپ ورڈی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{flag|جزائر کیمین}}'''|| '''77.95%'''|| 0.19%|| 0.31%|| 0.26%|| 16.59%*|| 4.7%|| [[Spiritist practice|Spiritists]] 14%، یہودی 1.71%، Baha'is 0.88%.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=84 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406115613/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=84 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}}'''|| '''50% – 80%'''|| 10% – 15%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 10% – 35%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ct.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4007.htm |title=وسطی افریقی جمہوریہ |publisher=State.gov |date=28 دسمبر 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90088.htm |title=وسطی افریقی جمہوریہ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|چاڈ}}'''|| 34.3%|| '''53.1%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 7.8%*|| 4.8% (atheist 3.1%)|| Animist 7.3%، other 0.5%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cd.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90089.htm |title=چاڈ |publisher=State.gov |date=8 مارچ 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/37992.htm |title=چاڈ |publisher=State.gov |date=28 November 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|چلی}}'''|| '''87.2%'''|| 0.02%|| 0.04%|| 0.01%|| 4.4%*|| 8.3%|| یہودی 0.1%، [[Bahá'í Faith in Chilé|Baha'is]] 0.04%، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90246.htm |title=چلی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=83 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406122442/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=83 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|چین}}'''|| 4–5%<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6337627.stm |work=BBC News | title=Survey finds 300m چین believers | date=7 February 2007}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.assistnews.net/STORIES/2007/s07100011.htm |title=چین Survey Reveals Fewer مسیحی than Some Evangelicals Want to Believe |publisher=Assistnews.net |date=1 October 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=4 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104012913/http://www.assistnews.net/STORIES/2007/s07100011.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="purdue1">{{cite web|url=http://www.purdue.edu/newsroom/research/2010/100726T-Yangچین.html |title=Purdue Newsroom – Prof: مسیحی remain a small minority in چین today |publisher=Purdue.edu |date=26 جولائی 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref name="pewforum1">{{cite web|author=ANALYSIS 1 May 2008 |url=http://pewforum.org/Importance-of-Religion/Religion-in-چین-on-the-Eve-of-the-2008-Beijing-Olympics.aspx |title=Religion in چین on the Eve of the 2008 Beijing Olympics |publisher=Pew Forum |date=1 May 2008 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>|| 1–2%|| 18–20%<ref name="purdue1"/><ref name="pewforum1"/><ref>{{cite web|url=http://www.چینtoday.com.cn/ctenglish/se/txt/2009-06/19/content_203310.htm |title=Buddhism in چین |publisher=چینtoday.com.cn |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>|| دستیاب نہیں|| 20–30% ([[چینی لوک مذہب|Folk religion]] and [[تاؤ مت]])<ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Chinese |title=Major Religions Ranked by Size |publisher=Adherents.com |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2011-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110422093857/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Chinese |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=468&Itemid=34 |title=How Now Tao? |publisher=Asia Sentinel |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2010-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100116183154/http://asiasentinel.com/index.php?option=com_content&task=view&id=468&Itemid=34 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=128672542&sc=tw |title=چین's Leaders Harness Folk Religion For Their Aims |publisher=NPR |date=23 جولائی 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref>|| '''40–60%''' (non-religious، agnostics، or [[new religious movements|new religionists]]; atheists are 14–15%)<ref name="purdue1"/><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/Na/Na_473.html |title=Adherents.com |publisher=Adherents.com |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226031146/http://www.adherents.com/Na/Na_473.html%20 |dead-url=yes }}</ref>|| Read "[[religion in چین]]" for more details.||<ref>{{cite web|url=http://www.چینdaily.com.cn/چین/2007-02/07/content_802994.htm |title=Religious believers thrice the estimate |work=چین Daily |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm |title=چین (includes ہانگ کانگ، مکاؤ، and Tibet) |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.travelچینguide.com/intro/religion/ |title=Chinese Religions، Beliefs: Buddhism، Taoism، Confuسی آئی اےnism |publisher=Travelچینguide.com |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.چینdaily.com.cn/english/doc/2005-11/22/content_496953.htm |title=Bush in چین |work=چین Daily |date=22 November 2005 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزیرہ کرسمس}}'''|| 25%|| 10%|| '''55%'''|||| 10%*|| دستیاب نہیں|| بشمول Bahai's، ہندوs and Atheists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر کوکوس}}'''|| 15%|| '''80%'''|||||| 5%*|| دستیاب نہیں|| بشمول Baha'is mostly and ہندوs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ck.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کولمبیا}}'''|| '''93.5%'''|| 0.025%|| 0.015%|| 0.02%|| 4.44%|| 2%|| بشمول یہودی 0.05%، animists، etc...||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90247.htm |title=کولمبیا |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194326/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=78 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اتحاد القمری}}'''|| 1% – 2%|| '''98% – 99%'''|| دستیاب نہیں|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cn.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5236.htm |title=اتحاد القمری |publisher=State.gov |date=12 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90090.htm |title=اتحاد القمری |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|COD|name=جمہوری جمہوریہ کانگو}}'''|| '''80% – 90%'''*|| 5% – 10%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 5% – 10%**|| دستیاب نہیں|| That includes [[Kimbanguism|Kimbanguists]]/**: includes syncretic sects and Animists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2823.htm |title=جمہوری جمہوریہ کانگو |publisher=State.gov |date=30 September 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90091.htm |title=جمہوری جمہوریہ کانگو |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمہوریہ کانگو}}'''|| '''50%'''|| 2%|| %|| %|| 48%*|||| Mostly Animists.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90092.htm |title=جمہوریہ کانگو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2825.htm |title=جمہوریہ کانگو |publisher=State.gov |date=24 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر کک}}'''|| '''90.2%'''|| دستیاب نہیں|| 1%|| 1%|| 2.2% (mostly Baha'is)|| 5.6%*|| unspecified 2.6%، none 3%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cw.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کوسٹاریکا}}'''|| '''87.3% – 92%'''|| 0.1%|| 2.34%|| 0.06%|| 0.8% – 2.3%*|| 3.2% – 9.2%|| بشمول Judaism، Scientology، Tenrikyo، and the Bahá'í Faith.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cs.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2019.htm |title=کوسٹاریکا |publisher=State.gov |date=14 September 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90248.htm |title=کوسٹاریکا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=77 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407192942/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=77 |date=2008-04-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کوت داوواغ}} (کوت داوواغ)'''|| 35% – 40%|| 35% – 40%|| 0.1%|| 0.1%|| 25% – 30%*|| دستیاب نہیں|| Mostly indigenous beliefs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iv.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2846.htm |title=کوت داوواغ |publisher=State.gov |date=27 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90093.htm |title=کوت داوواغ |publisher=State.gov |date=8 مارچ 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=126 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194240/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=126 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کروشیا}}'''|| '''87.8%'''|| 1.3%|| 0.03%|| 0.01%%|| یہودی 0.85%|| 2% – 5.2%||||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90169.htm |title=کروشیا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hr.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3166.htm |title=کروشیا |publisher=State.gov |date=6 April 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_04/H01_02_04.html |title=SAS Output |publisher=Dzs.hr |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2007-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070611172847/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_02_04/H01_02_04.html }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کیوبا}}'''|| '''45% – 90%'''*|| 0.0026%|| 0.25%|| 0.21%|| 0.5% ([[Arará]]، [[Regla de Palo]]، Judaism).|| 9%|| Over 70% of کیوباns could be nominal Catholic-[[Santería]].||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90249.htm |title=کیوبا |publisher=State.gov |date=24 مارچ 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=76 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194233/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=76 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|قبرص}}'''|| '''79.3%'''*|| 18%|| 1%|| 0.1%|| 0.3% (mostly یہودی)|| 1.3%|| بشمول many Christian sects.<ref name="state2007"/>||<ref name="state2007"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5376.htm |title=قبرص |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|چیک جمہوریہ}}'''|| 14% – 28.9%|| 0.1%|| 0.5%|| 0.003%|| 2.6% (including یہودی، Scientologists)|| '''67.8%'''*|| unspecified 8.8%، unaffiliated 59%.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ez.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90171.htm |title=چیک جمہوریہ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (D-F)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (D-F) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ڈنمارک}}'''|| '''31% – 89%'''|| 2% – 3.7%|| 0.1%|| 0.1%|| 0.2%*|| 6.9% (non-religious 5.4%، atheists 1.5%)|| بشمول یہودی 0.1%، Baha'is، Sikhs، [[Norse mythology]].||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90172.htm |title=ڈنمارک |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/da.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DA%88%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530202419/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DA%88%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=169 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203205748/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=169 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جبوتی}}'''|| 0.8% – 5.8%|| '''94% – 99%'''|| دستیاب نہیں|| 0.02%|| 0.1%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dj.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5482.htm |title=جبوتی |publisher=State.gov |date=2 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=127 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194207/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=127 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90094.htm |title=جبوتی |publisher=State.gov |date=28 January 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ڈومینیکا}}'''|| '''90.9%'''|| 0.2%|| 0.25%|| 0.2%|| 2.35%*|| 6.1%|| Rastafarian 1.3%، Baha'is 1%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/do.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=75 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194307/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=75 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90250.htm |title=ڈومینیکا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}}'''|| '''87.1% – 95%'''|| 0.05% – 0.1%|| 0.1%|| 0.04%|| 2.26%*|| 2.5% – 10.6%|| [[Spiritist]] 2.18%، [[بہائی مت|Bahá'í]] 0.07%، Jewish 0.01%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/dr.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90251.htm |title=جمہوریہ ڈومینیکن |publisher=State.gov |date=11 جولائی 2006 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=74 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002125016/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=74 |date=2008-10-02 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Dominican_Republic/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مشرقی تیمور}}'''|| '''98%'''*|| 0.9%|| 0.1%|| 0.3%|| 0.7%|| دستیاب نہیں|| Rسلطنت عمان Catholicism & Animism 97%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90135.htm |title=مشرقی تیمور |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35878.htm |title=مشرقی تیمور |publisher=State.gov |date=11 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ایکواڈور}}'''|| '''85% – 97.5%'''|| 0.002%|| 0.2%|| دستیاب نہیں|| 0.7%*|| 1.5%|| Animists، Baha'is، یہودی، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90252.htm |title=ایکواڈور |publisher=State.gov |date=27 August 2006 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/ایکواڈور/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=73 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406124914/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=73 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مصر}}'''|| 16%-18%|| '''83%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| Baha'is، یہودی|| دستیاب نہیں|| Read sources for more details||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90209.htm |title=مصر |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/eg.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ایل سیلواڈور}}'''|| '''96%'''|| 0.03%|| 0.03%|| 0.03%|| 1.3%*|| 1%<ref name="mb1"/><ref>According to Hiorth (2003)، Barret et al (2001)، the 1999 Gallup International Poll، and Inglehart et al (2004، 1998)، less than 1–2% of those in ایل سیلواڈور are atheist، agnostic، or nonreligious.</ref>|| Baha'is، یہودی، Animists، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/es.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=71 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406130308/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=71 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90253.htm |title=ایل سیلواڈور |publisher=State.gov |date=26 April 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|استوائی گنی}}'''|| '''93%'''|| 1%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 5%*|| 1%|| Mostly animists and Baha'is 1%.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90095.htm |title=استوائی گنی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اریتریا}}'''|| 49% – 50%|| 48% – 50%|| 0.1%|| 0.1%|| over 2%*|| 0.1%|| indigenous beliefs 2%، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90096.htm |title=اریتریا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2854.htm |title=اریتریا |publisher=State.gov |date=2 October 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|استونیا}}'''|| 10% – 27.8%|| 0.4%|| 0.4%|| 0.01%|| 0.3% (یہودی 0.2%)|| '''50–70%'''|| In a 2000 census، 34% were unaffiliated، 32% other and unspecified، and 6% had no religion.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90173.htm |title=استونیا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ایتھوپیا}}'''|| '''60.8%'''|| 32.8%|| دستیاب نہیں|| 0.005%|| 6.3% (indigenous beliefs)، Judaism|| دستیاب نہیں|| Some sources<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90097.htm |title=ایتھوپیا |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2859.htm |title=ایتھوپیا |publisher=State.gov |date=10 November 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> show equal figures for Christian and Muslim from 45% – 50% per each.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/et.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bxabeg.people.wm.edu/ایتھوپیا.Census%20Portrait.pdf |title=ایتھوپیا: A Model Nation of Minorities |format=PDF |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر فاکلینڈ}}'''|| '''94.3%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 3.7%*|| 2%|| including Baha'is 0.3%.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=70 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203210749/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=70 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائرفارو}}'''|| '''93.96%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| Baha'is 0.2%|| 5.84%||||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=171 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406111319/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=171 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فجی}}'''|| '''52% – 54%'''|| 7%|| 1%|| 33% – 34%|| 0.9%*|| 3% – 5% (Atheist 0.3%)|| Sikhs (0.5%) and Bahai's||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fj.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90136.htm |title=فجی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1834.htm |title=فجی |publisher=State.gov |date=8 جولائی 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فنلینڈ}}'''|| '''40% – 80%'''|| 0.2%|| 0.1%|| 0.01%|| 0.19%*|| 16%|| یہودی، Baha'is، others.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90174.htm |title=فنلینڈ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3238.htm |title=فنلینڈ |publisher=State.gov |date=22 June 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=172 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194049/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=172 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/فنلینڈ/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فرانس}}''' ([[Metropolitan فرانس]] only)|| 54%|| 4%|| 0.7% – 1.2%|| 0.1%|| 4%*|| '''31–64%''' Some people may identify as both agnostic and members of a religious community. A دسمبر 2006 poll by Harris Interactive، published in ''[[The Finanسی آئی اےl Times]]''، found that 32% of the French population described themselves as agnostic، a further 32% as [[دہریت]] and only 27% believed in any type of God or supreme being.)||*: یہودی over 1%، Sikhs less than 1%، Scientologists. Please read more [[Religion in فرانس#Statistics|here]] for more details. ||<ref name="archives1"/><ref name="angus">[http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 Religion Important for Americans، Italians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070707022910/http://www.angus-reid.com/polls/index.cfm/fuseaction/viewItem/itemID/14255 |date=2007-07-07 }}، Angus Reid Global Monitor، 30 دسمبر 2006</ref><ref>[http://www.ambaفرانس-us.org/atoz/soسی آئی اےl.asp ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3842.htm |title=فرانس |publisher=State.gov |date=27 May 2011 |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90175.htm |title=فرانس |publisher=State.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html |title=Buddhists in the world: Das Who is Who der Buddhisten |publisher=Vipassanafoundation.com |date=5 November 2010 |accessdate=18 دسمبر 2011 |archive-date=30 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060430073654/http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/فرانس/rbodies.html |title=Religious Freedom Page: فرانس |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=173 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406120019/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=173 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فرانسیسی گیانا|local}}'''|| '''85%'''|| 2%|| 1%|| 1%|| 3%*|| 8%|| Animists 2%، Baha'is 0.9%، Sikhs.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=69 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203205820/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=69 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فرانسیسی پولینیشیا}}'''|| '''84%'''|| دستیاب نہیں|| 7.5%*|| 0.5%|| 2% (mostly Baha'is)|| 6%|| Mostly [[Chinese Buddhism]].||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=18 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (G-K)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (G-K) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گیبون}}'''|| '''55 – 73%'''|| 1% – 12%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 10%*|| 5%|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90098.htm |title=گیبون |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gb.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گیمبیا}}'''|| 4% – 9%|| '''90% – 95%'''|| دستیاب نہیں|| 0.1%|| 0.9%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ga.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5459.htm |title=گیمبیا، The |publisher=State.gov |date=15 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90099.htm |title=گیمبیا، The |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جارجیا}}'''|| '''88.6%'''|| 9.9%|| 0.1%|| 0.01%|| 0.69%*|| 0.7%|| بشمول یہودی 0.22%||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gg.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5253.htm |title=جارجیا |publisher=State.gov |date=2 September 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90176.htm |title=جارجیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جرمنی}}'''|| '''67%'''|| 3.9%|| 0.3% – 1%<ref name="vipassanafoundation1">{{cite web |url=http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html |title=Buddhists in the world: Das Who is Who der Buddhisten |publisher=Vipassanafoundation.com |date=5 November 2010 |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=30 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060430073654/http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html |dead-url=yes }}</ref>|| 0.12%|| 1.4% (یہودی 0.25%)، (Sikhs 0.03%)|| 25%<ref name="state4">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90177.htm |title=جرمنی |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref>-55%<ref>According to a poll by Der Spiegel magazine، only 45% believe in God، and just a quarter in Jesus Christ.</ref>|| ||<ref name="archives1"/><ref name="state4"/> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گھانا}}'''|| '''68.8%'''|| 15.9%|| 0.05%|| 0.05%|| 9.1%*|| 6.1%|| Animist 8.5%، others (see sources).||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90100.htm |title=گھانا |publisher=State.gov |date=12 April 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جبل الطارق}}'''|| '''88.3%'''|| 4%|| 0.1%|| 1.8%|| 2.2%*|| 3.6%|| یہودی 2.1%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|یونان}}'''|| '''98%'''|| 1.3%|| 0.1%|| unknown|| 0.6%|| دستیاب نہیں|| Others include یہودی، Scientologists، Baha'is، Sikhs، Hare Krishnas & [[Hellenic neopaganism|Hellenic neopaganists]].||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90178.htm |title=یونان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3395.htm |title=یونان |publisher=State.gov |date=9 دسمبر 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گرین لینڈ}}'''|| '''96.56%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1.24%*|| 2.2%|| Traditional ethnic 0.74%، Baha'i 0.5%.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=67 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407192607/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=67 |date=2008-04-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گریناڈا}}'''|| '''93%'''|| 0.3%|| 0.5%|| 0.7%|| 1.5%*|| 4%|| Rastafarian/Spiritist 1.3%، Baha'is 0.2%.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90254.htm |title=گریناڈا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=66 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193641/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=66 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گواڈیلوپ|local}}'''|| '''94.6%'''|| 0.4%|| 0.2%|| 0.5%|| 2.3%*|| 2%|| بشمول Baha'is 0.4%، Rastafarians، Vodous.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=65 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407192602/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=65 |date=2008-04-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گوام}}'''|| '''89.6%'''|| %|| %|| %|| 10.4%*|| unknown|| ہندوs، Buddhists، Muslims، Baha'is، etc...||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/گوام.html |title=گوام |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.گوامpedia.com/subjects/religion.htm |title=Religion &#124; گوامpedia: The Encyclopedia of گوام |publisher=گوامpedia |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گوئٹے مالا}}'''|| ''' 95%'''|| 0.01%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 4.9%*|| 1.9%|| بشمول indigenous Mayan beliefs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90255.htm |title=گوئٹے مالا |publisher=State.gov |date=3 April 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گرنزی}}'''|| '''100%'''*|| 0%|| 0%|| 0%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| Anglican 65.2%.||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/گرنزی.html |title=گرنزی |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمہوریہ گنی}}'''|| 7% – 10%|| '''85%'''|| 0.1%|||| 5% – 8%*|| دستیاب نہیں|| Mostly indigenous beliefs، Baha'is & ہندوs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gv.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2824.htm |title=جمہوریہ گنی |publisher=State.gov |date=4 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90101.htm |title=جمہوریہ گنی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گنی بساؤ}}'''|| 5% – 13%|| 38% – 45%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| '''40% – 50%'''*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90102.htm |title=گنی بساؤ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|گیانا}}'''|| '''50% – 57.4%'''|| 7.2% – 10%|| 0.7%|| 28.3% – 35%|| 2.4%*|| 4%|| Rastafarians، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1984.htm |title=گیانا |publisher=State.gov |date=4 April 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90256.htm |title=گیانا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ہیٹی}}'''|| '''83.7%'''|| 0.02%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 2.18%*|| 1%<ref name="mb1"/><ref>According to Hiorth (2003) and Johnstone (1993) less than 1% of those in ہیٹی are non-religious.</ref>|| [[ہیٹیan Vodou|Vodous]] 50%، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90257.htm |title=ہیٹی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ہونڈوراس}}'''|| '''86%'''|| 0.1%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 12.7%*|| 1.1%|| Mostly indigenous beliefs، Baha'is، یہودی.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90258.htm |title=ہونڈوراس |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DB%81%D9%88%D9%86%DA%88%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B3/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034102/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%db%81%d9%88%d9%86%da%88%d9%88%d8%b1%d8%a7%d8%b3/rbodies.html%20 |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ہانگ کانگ}}'''|| 8.1%|| 1.3%|| '''90%''' <br>(10% registered)<br>|| 0.1%|| 0.2%*|| 58%<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://scholar.cc.emory.edu/scripts/jv/rsn_may_beij.html |access-date=2016-02-29 |archive-date=1999-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/19991014040304/http://scholar.cc.emory.edu/scripts/jv/rsn_may_beij.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_126.html |title=By Location |publisher=Adherents.com |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203223531/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_126.html |dead-url=yes }}</ref><ref>According to a Religious Studies News "The majority of ہانگ کانگ citizens (about 58 percent) do not assoسی آئی اےte with any religious institutions</ref>|| بشمول Sikhs، یہودی، Baha'is، [[Falun Gong]]، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm#hk |title=چین (includes ہانگ کانگ، مکاؤ، and Tibet) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مجارستان}}'''|| '''74.4%'''|| 0.03%|| 0.05%|| 0.02%|| 0.8%*|| 24.7%|| یہودی 0.12%، etc...||<ref>[http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/26/tables/load4_1_1.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065121/http://www.ksh.hu/nepszamlalas/ |date=2019-01-07 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آئس لینڈ}}'''|| '''88.97%'''|| 0.13%|| 0.26%|| دستیاب نہیں|| 0.60%*|| 10.04%|| [[Ásatrúarfélagið]]، Baha'is، Sikhs||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90180.htm |title=آئس لینڈ |publisher=State.gov |date=1 August 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=179 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406120027/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=179 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statice.is/?PageID=1180&src=/temp_en/Dialog/varval.asp?ma=MAN10001%26ti=Populations+by+religious+organizations+1990-2008+%26path=../Database/mannfjoldi/Trufelog/%26lang=1%26units=Number |title=Statistics آئس لینڈ – Statistics » Population » Religious organisations |publisher=Statice.is |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|بھارت}}'''|| 2.3%|| 13.4%|| 0.8%|| '''80.5%'''|| 2.9% (Sikh 1.9%، Jains 0.4%، Baha'is 0.2%، Tribal animists 0.3%، Zoroastrians، یہودی)|| 0.1%|| ||<ref name="vipassanafoundation1"/><ref>{{cite web |title=Census of بھارت 2001: Data on religion |work=Government of بھارت (Office of the Registrar General) |url=http://www.censusبھارت.gov.in |accessdate=28 May 2007 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90228.htm |title=بھارت |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|انڈونیشیا}}'''|| 9.5%|| '''87.2%'''|| 1%|| 2.2%|| 0.1%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Tribal animism.||<ref>[http://www.depag.go.id/index.php?menu=page&pageid=17 ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ایران}}'''|| 1.25% – 2.00%|| '''98%'''|| 0.01%|| 0.02%|| 4.05% – 5%*|| دستیاب نہیں|| Bahá'ís 300،000 – 350،000; یہودی 25،000 – 30،000; Zoroastrians 30،000 – 60،000; Sikhs 6،000||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90210.htm |title=ایران |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|عراق}}'''|| 2.3%|| '''97%'''|| 0%|| 0%|| 0.7%*|| دستیاب نہیں|| بشمول the local religions of [[یزیدی]]، [[Shabaks]]، [[Sabean]]-[[Mandaean]].||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90211.htm |title=عراق |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}}'''|| '''91.7%'''|| 0.76%|| 0.19%|| 0.15%|| 0.9%*|| 6.3%|| بشمول یہودی، Baha'is، Sikhs etc...||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90181.htm |title=جمہوریہ آئرلینڈ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1852 |title=Beyond 20/20 WDS – Table View |publisher=Beyond2020.cso.ie |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034057/http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1852%20 |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|آئل آف مین}}'''|| '''63.7%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 36.3%||||<ref>{{cite web|author=ben cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/Isle_of_Man.htm |title=آئل آف مین |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اسرائیل}}'''|| 2.3%|| 16%|| 0.1%|| 0.1%|| '''78.1%'''*|| 3.4%|| Jewish 76.5%، [[دروز]] 1.6%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90212.htm |title=اسرائیل and the Occupied Territories |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اطالیہ}}'''|| '''70% – 90%'''*|| 1.4%|| 0.2%|| 0.1%|| 0.1% یہودی، 0.1% Sikhs over 0.06%، Baha'is|| 14–27%<ref name="angus"/>|| 87% nominally Catholics and 3% Protestants.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90182.htm |title=اطالیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm#اطالیہ |work=BBC News | title=Muslims in Europe: Country guide | date=23 دسمبر 2005 | accessdate=22 May 2010}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جمیکا}}'''|| '''65.1%'''|| 0.2%|| 0.3%|| 0.1%|| 1%*|| 3%<ref name="mb1"/><ref>According to Johnstone (1993) 3% of جمیکاns are nonreligious</ref>|| Rastafarians 0.9%; یہودی & Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90259.htm |title=جمیکا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=55 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221114046/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=55 |date=2009-02-21 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/جمیکا/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جاپان}}'''|| 0.8%|| 0.1%|| '''70%''' (20–45% practicing)|| 0.004%|| 3% ([[شنتومت]]، [[Tenrikyo]])|| '''70–84%''' <br>Professor Robert Kisala estimates that only 30% of جاپانese adhere to a religion. A research done by Phil Zuckerman concluded that 64–65% of جاپانese are non-believers in God<ref name="martin2005"/><br>|| Frequently seen high figures of Buddhism such as 90% come primarily from birth records following a longstanding practice of family lines being offiسی آئی اےlly assoسی آئی اےted with a local Buddhist temple<ref name="vipassanafoundation1"/><ref>{{cite web |url=http://adherents.com/largecom/com_buddhist.html |title=Buddhism |publisher=Adherents.com |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2011-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101072205/http://www.adherents.com/largecom/com_buddhist.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71342.htm |title=جاپان |publisher=State.gov |date=15 September 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> "polls indicate that fewer than 30% of جاپانese people have any real religious beliefs"<ref>Wolff، Michael. Where We Stand: Can America Make it in the Global Race for Wealth، Health، and Happiness? Bantam Books: New York (1992); pg. 205.</ref> According to Johnstone (1993:323)، 84% of the جاپانese claim no personal religion<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://atheism.110mb.com/ |access-date=2016-02-29 |archive-date=2010-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021045738/http://atheism.110mb.com/ |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جرزی}}'''|| '''86%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 0.6%|| 13.4%||||<ref>{{cite web|author=ben cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/جرزی.htm |title=جرزی |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|اردن}}'''|| 3% – 6%|| '''93% – 95%'''|| 0%|| 0%|| 1%*|| دستیاب نہیں|| Druzes and Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90213.htm |title=اردن |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3464.htm |title=اردن |publisher=State.gov |date=25 مارچ 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|قازقستان}}'''|| 46%|| '''47%'''|| 0.58%|| 0.02%|| 1.4%*|| 5%|| Mostly Shamanists، یہودی، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90229.htm |title=قازقستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=52 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930153612/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=52 |date=2007-09-30 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کینیا}}'''|| '''78%'''|| 10%|| دستیاب نہیں|| 1%|| 11%*|| unknown|| Indigenous beliefs 10%، Baha'is 0.9%; Sikhs، Jains & یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ke.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90103.htm |title=کینیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کیریباتی}}'''|| '''97%'''|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| Baha'is 2%|| 0.9%||||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90139.htm |title=کیریباتی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|شمالی کوریا}}'''|| 0.1%|| 0%|| '''64.5%'''<br>(2% registered)<br>|| 0%|| 30% (Confuسی آئی اےnism، Shamanism، Chongdogyo)|| 10–15% (A research in the year 2005 by Phil Zuckerman revealed that only about 15% of شمالی کوریاns are non-believers in God but warns about its unreliability) || Over 90% total population believe in [[Juche]]. Read [[Religion in شمالی کوریا|here]] for more details.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm |title=شمالی کوریا |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جنوبی کوریا}}'''|| 26.3%|| 0.07%|| 22.8%<ref>{{cite web|url=http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=45،8630،0،0،1،0 |title=Buddhist Channel &#124; Buddhism News، Headlines &#124; News & Issues &#124; Korean Buddhist monks، nuns say conflict with Protestants 'serious' |publisher=Buddhistchannel.tv |date=22 October 2009 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref>-40% || 0.005%|| 0.7% ([[Korean Shamanism]]، [[Chondogyo]]، Confuسی آئی اےnism، Judaism، etc...)|| 52%<ref name="autogenerated2003">Eungi، Kim. 2003. “Religion in Contemporary Korea: Change and Continuity.” Korea Focus، جولائی–August، 133–146.</ref>(Not necessarily true atheists. Most جنوبی کوریاn households still observe many traditional Buddhist and Confuسی آئی اےn customs and philosophies، such as ''[[jesa]]'' or visit temples on important holidays such as [[Korean New Year]]. جنوبی کوریاn Catholics، but not Protestants، also continue to observe some traditional Buddhist and Confuسی آئی اےn practices.)|| According to Eungi (2003)، 52% of جنوبی کوریاns do not believe in God.<ref name="autogenerated2003"/><ref>[http://www.korea.net/korea/kor_loca.asp?code=U05 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080731234901/http://www.korea.net/korea/kor_loca.asp?code=U05 |date=2008-07-31 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref>||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90141.htm |title=Korea، Republic of |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کویت}}'''|| 16%|| '''67.5%'''|| 4%|| 12%|| 0.43%*|| 0.07%|| Sikhs 0.4%، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90214.htm |title=کویت |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|کرغیزستان}}'''|| 11% – 20%|| '''75% – 80%'''|| 0.35%|| دستیاب نہیں|| 4.5% – 8%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Shamanists، Baha'is 0.1%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90230.htm |title=کرغیزستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=50 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406122429/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=50 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (L-M)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (L-M) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لاؤس}}'''|| 1.5%|| ? || '''65%''' (65% have taken the Refuge) *|| ? || 31.5% (mostly animists، also Baha'is and Muslims)|| 0.25%|| بشمول the mixture of Theravada Buddhism with animist and the numbers of East Asian Buddhism.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/la.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90142.htm |title=لاؤس |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2770.htm |title=لاؤس |publisher=State.gov |date=6 June 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لٹویا}}'''|| '''70%'''|| 0.017%|| 0.004%|| 0.006%|| یہودی 0.014%|| 20–29%<ref>Inglehart et al (2004)، 20% of those in لٹویا do not believe in God</ref>||||<ref name="mb1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90183.htm |title=لٹویا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لبنان}}'''|| 39%|| '''59.7%'''|| 0.1%|| 0.1%|| 1.1%*|| دستیاب نہیں|| بشمول یہودی، Baha'is، etc... (As of 1932 لبنان was an 82% Christian majority)||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90215.htm |title=لبنان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لیسوتھو}}'''|| '''80% – 90%'''|| 1%|| 0.1%|| 0.1%|| 9% – 19%*|| دستیاب نہیں|| Mostly indigenous beliefs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90104.htm |title=لیسوتھو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لائبیریا}}'''|| '''40%'''|| 20%|| 0.1%|| 0.1%|| 39.7%|| 0.1%|| Mostly indigenous beliefs (over 39%)، small numbers of Baha'is and Sikhs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/li.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90105.htm |title=لائبیریا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لیبیا}}'''|| 2.4%|| '''97%'''|| 0.3%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.2%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ly.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90216.htm |title=لیبیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=140 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927193451/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=140 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%84%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D8%A7/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106034702/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%84%DB%8C%D8%A8%DB%8C%D8%A7/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لیختینستائن}}'''|| '''83.2%'''|| 4.8%|| 0.25%|| دستیاب نہیں|| 1%*|| 10.75%|| یہودی 0.1%; Baha'is; no formal creed.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90184.htm |title=لیختینستائن |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71391.htm |title=لیختینستائن |publisher=State.gov |date=27 January 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لتھووینیا}}'''|| '''44% – 85%'''|| 0.08%|| 0.01%|| 0.01%|| 5.4%*|| 9.5%|| "Nontraditional" religions; &lt;0.1% یہودی.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90185.htm |title=لتھووینیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|لکسمبرگ}}'''|| '''39% – 92%'''|| 2%|| 0.5%|| 0.1%|| 0.4%*|| 22–28%|| یہودی 0.2%، Baha'is. ||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90186.htm |title=لکسمبرگ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مکاؤ}}'''|| 7%|| 0.1%|| '''80%'''*<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mc.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><br>(17% registered)<br>|| دستیاب نہیں|| 0.6% (0.5% Baha'is، [[Falun Gong]])|| 45%<ref>1997 Britannica Book of the Year. Pg. 781–783.</ref>|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90133.htm#مکاؤ |title=چین (includes ہانگ کانگ، مکاؤ، and Tibet) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مقدونیہ}}'''|| '''65.1% – 69%'''|| 29% – 33.3%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1% – 1.5%|| دستیاب نہیں|| See sources for various figures.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90187.htm |title=مقدونیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/26759.htm |title=مقدونیہ |publisher=State.gov |date=9 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مڈغاسکر}}'''|| 41% – 45%|| 7%|| 0.1%|| 0.1%|| '''47% – 51.4%'''*|| 0.4%|| Over 45% – 50% is indigenous beliefs; Baha'is 0.1%||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ma.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90106.htm |title=مڈغاسکر |publisher=State.gov |date=4 April 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm |title=مڈغاسکر |publisher=State.gov |date=12 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%85%DA%88%D8%BA%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%B1/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106021820/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%85%DA%88%D8%BA%D8%A7%D8%B3%DA%A9%D8%B1/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=141 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406130243/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=141 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ملاوی}}'''|| '''79.9%'''|| 12.8%|| دستیاب نہیں|| 0.2%|| 2.8%*|| 4.3%|| Mostly animists 2.5%، Baha'is 0.2%، Rastafarians & یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7231.htm |title=ملاوی |publisher=State.gov |date=28 September 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90107.htm |title=ملاوی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ملائشیا}}'''|| 9.1%|| '''55% – 60.4%'''|| 19.2% – 22%|| 6.3%|| 1.3%*|| 0.8%|| بشمول animists، Sikhs & Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90143.htm |title=ملائشیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/my.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2777.htm |title=ملائشیا |publisher=State.gov |date=3 August 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مالدیپ}}'''|| 0.1%|| '''99.41% (overall) – 100% (citizen)'''|| 0.45%|| 0.01%|| 0.01%|| 0.02%||||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=46 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116050129/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=46 |date=2009-01-16 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90231.htm |title=مالدیپ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مالی}}'''|| 1% – 5%|| '''90%'''|| 0%|| 0%|| 5% – 9%|| دستیاب نہیں||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ml.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2828.htm |title=مالی |publisher=State.gov |date=18 August 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90108.htm |title=مالی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مالٹا}}'''|| '''55% – 97%'''*|| 0.8%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.1%**|| 2%|| Rسلطنت عمان Catholics 95%/**: بشمول یہودی، Baha'is، etc...||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90188.htm |title=مالٹا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر مارشل}}'''|| '''97.5%'''|| 0%|||| 0%|| 1%*|| 1.5%|| Mostly Baha'is and few Buddhists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90144.htm |title=جزائر مارشل |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مارٹینیک|local}}'''|| '''91.6%'''|| 0.5%|| 0.2%|| 0.3%|| 4.4%*|| 3%|| Baha'is 0.5%، Rastafarians، Vodous.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=45 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406120038/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=45 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|موریتانیہ}}'''|||| '''99.9%'''|| 0%|| 0%|| 0.1%*|| 0%|| Mostly مسیحی، یہودی.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90109.htm |title=موریتانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|موریشس}}'''|| 32.2%|| 16.6%|| 2.5%|| '''50%'''|| دستیاب نہیں|| 0.7%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90110.htm |title=موریشس |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_202.html |title=By Location |publisher=Adherents.com |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034007/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_202.html%20 |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مایوٹ|local}}'''|| 3%*|| '''97%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| mostly Rسلطنت عمان Catholic.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|میکسیکو}}'''|| '''82.8% – 95.15%'''|| 0.26%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.1%*|| 4.38% – 16.9%|| یہودی 0.05%; Baha'is. ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mx.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35749.htm |title=میکسیکو |publisher=State.gov |date=16 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=206 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116115204/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=206 |date=2009-01-16 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90260.htm |title=میکسیکو |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مائکرونیشیا}}'''|| '''95.4% – 97%'''|| دستیاب نہیں|| 1%|| دستیاب نہیں|| 1.6%*|| 0.4% – 2%|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1839.htm |title=Micronesia |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90145.htm |title=Micronesia، Federated States of |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مالدووا}}'''|| '''98.3%'''|| 0.07%|| 0.02%|| 0.01%|| یہودی 1.5%|| 0.1%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/md.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5357.htm |title=مالدووا |publisher=State.gov |date=1 جولائی 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90189.htm |title=مالدووا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|موناکو}}'''|| '''20.5% – 90%'''|||||||| 10%*|| دستیاب نہیں|| بشمول mostly Protestant، Jewish 3%، Muslim، Greek Orthodox، etc...||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90190.htm |title=موناکو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|منگولیا}}'''|| 2.1%|| 3.0%|| '''53%'''|||| 3.3%*|| 38.6% || Total of 2.9% are subscribed to [[شامانیت]]، here included in the "Others" category||<ref>[http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf] 2010 National Census</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مونٹینیگرو}}'''|| '''77.5% – 78%'''*|| 18%|| 0%|| 0%|| دستیاب نہیں|| 4% – 4.5%|| Orthodox 74% and Rسلطنت عمان Catholic.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90850.htm |title=مونٹینیگرو |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/70949.htm |title=مونٹینیگرو |publisher=State.gov |date=26 August 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مانٹسریٹ}}'''|| '''95.5%'''|| 0.1%|| 0.2%|| 0.2%|| Baha'is 2%|| 2%||||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=42 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406130303/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=42 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مراکش}}'''|| 0.1% – 1.1%|| '''98.7% – 99.6%'''|| 0.01%<ref>{{cite web |url=http://www.buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=26 |title=World Buddhist Directory – Presented by |publisher=Buddhanet.net |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406100931/http://www.buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=26 |dead-url=yes }}</ref>|| دستیاب نہیں|| 0.09% – 0.2%*|| دستیاب نہیں|| Mostly یہودی، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90217.htm |title=مراکش (includes مغربی صحارا) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|موزمبیق}}'''|| '''41.3%'''|| 17.8% – 20%|| 0%|| 0.2%|| 17.5%*|| 5%<ref>According to Johnstone (1993)، 5% of those in موزمبیق are nonreligious.</ref>|| بشمول African animists mostly، یہودی & Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/7035.htm |title=موزمبیق |publisher=State.gov |date=4 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90111.htm |title=موزمبیق |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|میانمار}} (برما)'''|| 4% – 6%|| 4%|| '''89% – 90%'''|| 0.5%|| 0.5% – 1.5%*|| دستیاب نہیں|| بشمول Tribal animism mostly، Baha'i، Jewish.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90131.htm |title=برما |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (N-Q)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (N-Q) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نمیبیا}}'''|| '''90%'''|| 0.9%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 4%*|| unknown|| indigenous beliefs 3%، یہودی، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90112.htm |title=نمیبیا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ناورو}}'''|| '''67%'''|| دستیاب نہیں || 3% || دستیاب نہیں|| 10%*|| 20%|| It is the country with the highest percentage of Baha'is (over 9%).||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90147.htm |title=ناورو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیپال}}'''|| 0.45%|| 4% – 4.2%|| 10.7% – 11%|| '''80.6% – 81%'''|| 3.6% – 4%*|| دستیاب نہیں|| [[Kایرانt]]||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/np.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90232.htm |title=نیپال |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5283.htm |title=نیپال |publisher=State.gov |date=20 دسمبر 2010 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیدرلینڈز}}'''|| 29% – 45%|| 5.5% – 5.8%|| 0.1% – 1%|| 0.6%|| 0.4% – 0.8%*|| '''53% – 65%'''<ref>{{cite web|url=http://www.zenit.org/article-17469?l=english |title=The Dutch Sea of Secularization |publisher=ZENIT |date=20 مارچ 2004 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref>|| یہودی 0.3%||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nl.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90191.htm |title=نیدرلینڈز |publisher=State.gov |date=1 مارچ 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیدرلینڈز انٹیلیز}}'''|| '''92.3%'''|| 0.31%|| 0.26%|| 0.6%|| 1.33%*|| 5.2%|| یہودی 1.3%، Baha'is.||<ref>[https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nt.html#People ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=39 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406110905/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=39 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیو کیلیڈونیا}}'''|| '''90%'''|| 4%|| 3%|| 2%|| 1%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nc.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.adherents.com/adhloc/Wh_227.html |title=By Location |publisher=Adherents.com |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2009-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521234443/http://www.adherents.com/adhloc/Wh_227.html |dead-url=yes }}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیوزی لینڈ}}'''|| '''55.9%'''|| 1.0% || 1.4% || 1.7% || 5.4% || 34.6% || ||<ref>[http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para012Master نیوزی لینڈ Census (2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611115200/http://www.stats.govt.nz/census/2006-census-data/quickstats-about-culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity.htm?page=para012Master |date=2009-06-11 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نکاراگوا}}'''|| '''90%'''|| 0.02% – 0.03%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 1.6%*|| 2%<ref name="mb1"/><ref>According to Hiorth (2003)، Barret et al (2001)، the 1999 Gallup International Poll، and Inglehart et al (2004، 1998)، less than 1–2% of those in نکاراگوا are atheist، agnostic، or nonreligious.</ref>|| Animist، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90261.htm |title=نکاراگوا |publisher=State.gov |date=30 June 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نائجر}}'''|| 5%*|| '''95%'''|| 0%|| 0%|| Baha'is|| دستیاب نہیں|| Mixture of Christianity and Animism.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ng.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5474.htm |title=نائجر |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90113.htm |title=نائجر |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نائجیریا}}'''|| 40%|| '''50%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| African animist 10%|| دستیاب نہیں|| The numbers of مسیحی and Muslims are roughly equal as 50/50.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ni.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90114.htm |title=نائجیریا |publisher=State.gov |date=18 June 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|نیووے}}'''|| '''81%'''|||||||| 8.4%*|| 10.6%|| Baha'is mostly.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ne.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزیرہ نارفوک}}'''|| '''64%'''|||||||| 2.7%|| 33.3%*|| Unspecified 15.2%، none 18.1%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر شمالی ماریانا}}'''|| '''79.7%'''|| %|| %|| %|| 20.3%*|| %|| Mostly Buddhists، Atheists، Baha'is and Animists.||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/Northern_Marianas.html |title=Northern Marianas |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ناروے}}'''|| '''30% – 89.9%'''|| 1.8%|| 0.5%|| 0.5%|| 0.6%*|| 6.7%|| یہودی، Sikhs، Baha'is.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3421.htm |title=ناروے |publisher=State.gov |date=18 جولائی 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90192.htm |title=ناروے |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.daria.no/skole/?tekst=8853.htm |title=Statskirke |publisher=Daria.no |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سلطنت عمان}}'''|| 2.54% – 4.9%|| '''87.4% – 92.66%'''|| 0.8% – 1.2%|| 3% – 5.7%|| 0.3% – 1.1%*|| 0.1% – 0.3%|| Sikhs، Baha'is.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152448/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=36 |date=2007-09-30 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106021825/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90218.htm |title=سلطنت عمان |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پاکستان}}'''|| 1.5%|| '''96% – 97%'''|| 0.1%|| 1.2% – 2%|| 0.1% – 0.3%*|| 0.1% – 0.3%|| [[احمدیہ]]، Zoroastrians، Sikhs، Baha'is، animist. Read [[Religion in پاکستان|here]] for more details||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3453.htm |title=پاکستان |publisher=State.gov |date=6 October 2010 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225033916/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d9%be%d8%a7%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/rbodies.html%20 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90233.htm |title=پاکستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پلاؤ}}'''|| '''71.7%'''|| 0.1%|| 3%|| دستیاب نہیں|| 8.8%*|| 16.4%|| [[Modekngei]] (indigenous to پلاؤ).||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ps.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90149.htm |title=پلاؤ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| {{پرچمicon|فلسطین}}'''[[فلسطینی قومی عملداری]]'''|| 4.73%|| '''83.54%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 11.73%*|| دستیاب نہیں|| یہودی 11.09%; Baha'is and others 0.64%.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90212.htm#OT |title=اسرائیل and the Occupied Territories |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پاناما}}'''|| '''88% – 95%'''|| 0.3% – 3.5%|| 0.4% – 2.1%|| 0.3%|| 2% – 4%*|| 2%|| Read sources for more details||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90262.htm |title=پاناما |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=33 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041644/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=33 |date=2008-02-28 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پاپوا نیو گنی}}'''|| '''66% – 96%'''*|| 0.035%|| 0.3%|| دستیاب نہیں|| Animist 33%، Baha'is 0.3%.|||| Many citizens integrate their Christian faith with some indigenous beliefs and practices||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90150.htm |title=پاپوا نیو گنی |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پیراگوئے}}'''|| '''92% – 96.9%'''|| 0.008%|| 0.5%|| دستیاب نہیں|| 1%*|| 1.5% – 5%|| Animist 0.5%، Baha'is 0.2%، یہودی 0.1%، New religions.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/پیراگوئے/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90263.htm |title=پیراگوئے |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پیرو}}'''|| '''83.1%'''|| 0.003%|| 0.31%|| unknown|| 0.11%*|| 2%<ref name="mb1"/><ref>According to Hiorth (2003)، Barret et al (2001)، the 1999 Gallup International Poll، and Inglehart et al (2004، 1998)، less than 1–2% of those in پیرو are atheist، agnostic، or nonreligious.</ref>|| Baha'is 0.09%، یہودی 0.02%، Animist.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=31 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406115603/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=31 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90264.htm |title=پیرو |publisher=State.gov |date=25 October 1989 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|فلپائن}}'''|| '''92.5% – 94%'''|| 5%|| 0.1% – 2.5%|| 0.05%|| 0.35%*|| 0.1%|| Mostly Catholic.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90151.htm |title=فلپائن |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر پٹکیرن}}'''|| '''100%'''*|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| Seventh-Day Adventist 100%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pc.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پولینڈ}}'''|| '''75% – 96.7%'''*|| 0.01% – 0.07%|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.13% (یہودی 0.1%)|| 3%|| Rسلطنت عمان Catholic 96%.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pl.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90193.htm |title=پولینڈ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پرتگال}}'''|| '''86.7% – 95.5%'''|| 0.33%|| 0.03%|| 0.07%|| 0.02%*|| 3.9% – 12.85%|| Mostly Catholic.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90194.htm |title=پرتگال |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|پورٹو ریکو}}'''|| '''97%'''|| 0.13%|| 0.03%|| 0.09%|| 0.77%*|| 1.98%|| Spiritists 0.7%، یہودی 0.07%.||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=29 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927194154/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=29 |date=2007-09-27 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|قطر}}'''|| 8.5% – 10.3%|| '''71% – 77.5%'''|| 5%|| 7.2% – 12.7%|| Baha'is 0.2%|| 0.8%|| See sources because non-Islamic religious numbers depend on ethnic groups.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5437.htm |title=قطر |publisher=State.gov |date=7 مارچ 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=28 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228041639/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=28 |date=2008-02-28 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90219.htm |title=قطر |publisher=State.gov |date=29 June 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (R-S)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (R-S) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|غے یونیوں}}'''|| '''84.9%'''|| 2.15%|| ?|| 6.7%|| 6.18% including Bahai 0.07%|| 5%||یہودی 0.07%{{citation needed|date=August 2009}}||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013201658/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=151 |date=2007-10-13 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|رومانیہ}}'''|| '''99%'''|| 0.2%|| 0.01%|| 0.01%|| 0.1%*|| 0.1%|| Predominantly یہودی & small numbers of Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ro.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35722.htm |title=رومانیہ |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90195.htm |title=رومانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|روس}}'''|| '''18.5% – 78%'''|| 10% – 14%|| 1.1% – 1.45%|| 0.45%<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.wwrn.org/article.php?idd=20511&sec=28&cont=5 |access-date=2016-02-29 |archive-date=2008-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215074543/http://www.wwrn.org/article.php?idd=20511&sec=28&cont=5 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.defendروسnہندوs.org/index.php?fetch=letterToOrthodoxChurch Defendروسnہندوs.org] {{Dead link|date=مارچ 2012}}</ref>|| یہودی 0.5%; Shamanist 1%; Baha'is، new religions 0.5%.|| ''16% – 48%''*|| روس has large populations of non-practicing believers and non-believers.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rs.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://wciom.ru/novosti/press-vypuski/press-vypusk/single/8954.html ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90196.htm |title=روس |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|روانڈا}}'''|| '''93.6%'''|| 4.6%|| 0%|| 0%|| Animist 0.1%|| 1.7%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rw.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90115.htm |title=روانڈا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینٹ ہلینا}}'''|| '''95.7%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| Baha'is 0.3%|| 4%||||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=159 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406120518/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=159 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینٹ کیٹز}}'''|| '''98%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1%*|| 1%|| Baha'is، Rastafarians.||<ref name="worldstatesmen1">{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://worldstatesmen.org/Saint_Vincent.html |title=سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینٹ لوسیا}}'''|| '''90.8%'''|| 0.1%|| دستیاب نہیں|| 0.2%|| 2.9%*|| 6%|| Rastafarians 2.1%.||<ref>{{cite web |url=http://www.stats.gov.lc/cenpub_f.pdf |title=Census Tables_f.PDF |format=PDF |accessdate=19 دسمبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050518072120/http://www.stats.gov.lc/cenpub_f.pdf |archivedate=18 May 2005 |dead-url=yes }}</ref> (Page 100) |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|Saint-Pierre and Miquelon|local}}'''|| '''99%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 1%|| دستیاب نہیں||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sb.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}}'''|| '''88.9%'''|| 1.5%|| دستیاب نہیں|| 3.3%|| 0.3%*|| 6%|| Rastafarians، Baha'is.||<ref name="worldstatesmen1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vc.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90267.htm |title=سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سامووا}}'''|| '''98%'''|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%|| 1.6%*|| 0.1%|| Baha'is 1.5%، یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ws.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90152.htm |title=سامووا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سان مارینو}}'''|| '''99%'''|| 0.1%|| %|| %|| 0.4%*|| 0.5%|| Baha'is، یہودی.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90197.htm |title=سان مارینو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ساؤ ٹومے و پرنسپے}}'''|| '''77.5% – 95%'''|| 3%|| 0%|| 0%|| 0.1%|| 2% – 19.4%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90116.htm |title=ساؤ ٹوم و پرنسپے |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سعودی عرب}}'''|| ''4.5%'' (est.)<ref name="state1">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108492.htm |title=سعودی عرب |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-492052/Pope-meets-Saudi-king-discuss-Christian-worship-Muslim-kingdom.html |location=London |work=Daily Mail | title=Pope meets Saudi king to discuss Christian worship in Muslim kingdom | date=6 November 2007}}</ref>|| '''''97%'' (overall)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |access-date=2009-10-10 |archive-date=2009-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010050756/http://pewforum.org/newassets/images/reports/Muslimpopulation/Muslimpopulation.pdf |dead-url=yes }}</ref>'''*|| ''1.5%'' (est.)<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/07/25/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Execution.php |title=Search – Global Edition – The New York Times |work=International Herald Tribune |date=29 مارچ 2009 |accessdate=19 دسمبر 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811101951/http://www.iht.com/articles/ap/2007/07/25/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Execution.php |archivedate=11 August 2007 |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2005/05/08/international/asia/08maids.html?pagewanted=print | work=The New York Times | title=سری لنکاn Maids Pay Dearly for Perilous Jobs Overseas | first=Amy | last=Waldman | date=8 May 2005 | accessdate=22 May 2010}}</ref>|| ''4.5%'' (est.)<ref>{{cite web|url=http://www.asianews.it/index.php?art=2905&l=en |title=سعودی عرب Police razes clandestine ہندو temple in Riyadh، deports three people – Asia News |publisher=Asianews.it |date=31 مارچ 2005 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>http://بھارتndiaspora.nic.in/diasporapdf/chapter4.pdf</ref>|| unknown (Sikhs، Baha'is، یہودی).|| دستیاب نہیں|| All non-Islamic religions are prohibited. Estimates for non-Islamic religions are based on nationalities. Read [[مذہبی آزادی سعودی عرب|here]] for more details.||<ref name="state1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90220.htm |title=سعودی عرب |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سینیگال}}'''|| 4% – 5%|| '''94% – 95%'''|| 0.01%|| دستیاب نہیں|| 1% -2%*|| دستیاب نہیں|| Animists.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sg.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2862.htm |title=سینیگال |publisher=State.gov |date=21 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90117.htm |title=سینیگال |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سربیا}}'''|| '''83% – 91.6%'''|| 3.2% – 5%|| 0.01%<ref>{{cite web |url=http://buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=78 |title=World Buddhist Directory – Presented by |publisher=Buddhanet.net |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2008-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080406101000/http://www.buddhanet.net/wbd/country.php?country_id=78 |dead-url=yes }}</ref>|| دستیاب نہیں|| 0.09%*|| 5%|| یہودی >0.02%.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ri.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90198.htm |title=سربیا (includes کوسووہ) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سیچیلیس}}'''|| '''93.2%'''|| 1.1%|| 1%|| 2.1%|| 0.5%*|| 2.1%|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/se.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90118.htm |title=سیچیلیس |publisher=State.gov |date=16 October 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سیرالیون}}'''|| 20% – 30%|| '''60%'''|| دستیاب نہیں|| 0.1%|| 5% – 10%*|| دستیاب نہیں|| Mostly Animists، Baha'is. See sources for various figures.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sl.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90119.htm |title=سیرالیون |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5475.htm |title=سیرالیون |publisher=State.gov |date=15 November 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سنگاپور}}'''|| 14.6%|| 14.9%|| '''60%'''|| 4%|| 1%*|| 13%|| بشمول Sikhs، یہودی، Zoroastrians & Jains.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/سنگاپور/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سلوواکیہ}}'''|| '''56% – 83.8%'''|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%*|| 15.8%|| Mostly یہودی، Baha'is and Sikhs||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lo.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90199.htm |title=سلوواکیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سلووینیا}}'''|| '''50% – 65%'''|| 2.4%|| 0.06%|| 0.01%|| 0.03%*|| 25% – 35%|| یہودی، others.||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/si.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90200.htm |title=سلووینیا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر سلیمان}}'''|| '''97.1%'''|| 0.07%|| 0.03%|| دستیاب نہیں|| 2.3%*|| 0.5%|| Mostly Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bp.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90154.htm |title=جزائر سلیمان |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|صومالیہ}}'''|| 0.1%|| '''99.9%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%||||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2863.htm |title=صومالیہ |publisher=State.gov |date=26 September 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90120.htm |title=صومالیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جنوبی افریقہ}}'''|| '''79.7%'''|| 1.5%|| 0.1%|| 1.2%|| 3%*|| 1%<ref name="mb1"/><ref>According to Inglehart et al (2004)، 1% of جنوبی افریقہns do not believe in God. </ref>|| Indigenous beliefs، یہودی، Sikhs، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90121.htm |title=جنوبی افریقہ |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ہسپانیہ}}'''|| '''60% – 76%'''|| 2.3%<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm#ہسپانیہ |work=BBC News | title=Muslims in Europe: Country guide | date=23 دسمبر 2005 | accessdate=22 May 2010}}</ref>|| 0.025%|| 0.025%|| 5%*|| 19–41%<ref name="angus"/>|| یہودی 0.12%، Baha'is، Sikhs etc... Read [[Religion in ہسپانیہ|here]] for more details. About 76% of Spaniards self-identify as Catholics، 5% other faith، and about 19% identify with [[irreligion|no religion]].<ref>[http://www.cis.es/cis/opencms/-Archivos/Marginales/2600_2619/e260200.html CIS last study on religion، 2005، question no. 35] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618051608/http://www.cis.es/cis/opencms/-Archivos/Marginales/2600_2619/e260200.html |date=2009-06-18 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> ||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71409.htm |title=ہسپانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90201.htm |title=ہسپانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سری لنکا}}'''|| 8%|| 7%|| '''70%'''|| 15%|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ce.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90234.htm |title=سری لنکا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سوڈان}}'''|| 5%|| '''70%'''|| 0%|| 0%|| 25%*|| دستیاب نہیں|| Indigenous beliefs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/su.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سرینام}}'''|| '''40% – 48%'''|| 13.5% – 19.6%|| 1% – 1.5% (Chinese)|| 20% – 27.4%|| 3.3% – 5%*|| 4.4%|| Animists mostly، Baha'is.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ns.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/1893.htm |title=سرینام |publisher=State.gov |date=13 June 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90268.htm |title=سرینام |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سوازی لینڈ}}'''|| '''85% – 95%'''|| 1% – 10%|| 0%|| 0.2%|| 2.8%*|| 1%|| Baha'is، یہودی.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90123.htm |title=سوازی لینڈ |publisher=State.gov |date=8 February 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سویڈن}}'''|| '''60% – 70%'''|| 3%<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm#سویڈن |work=BBC News | title=Muslims in Europe: Country guide | date=23 دسمبر 2005 | accessdate=22 May 2010}}</ref>|| 0.2%|| 0.08% – 0.12%|| 0.3%|| 30 – 33%|| At the end of 2008، 72،9% of Swedes belonged to the Church of سویڈن (Lutheran)، this number has been decreasing by about 1% on a yearly basis for the last two decades. Church of سویڈن services are sparsely attended (hovering in the single digit percentages of the population).<ref>[http://www.svenskakyrkan.se/ Church of سویڈن]، [https://web.archive.org/web/20070930212556/http://www.svenskakyrkan.se/statistik/xls/medlem_diagram.xls Members 1972–2006، Excel document in Swedish]</ref>||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sw.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90202.htm |title=سویڈن |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|سوئٹزرلینڈ}}'''|| '''43% – 79.3%'''|| 4.3%|| 0.29%|| 0.38%|| 0.33%*|| 15.4% (unspecified 4.3%، Atheist 11.1%)|| یہودی، Baha'is، Sikhs etc.||<ref name="archives1"/><ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/dienstlei.stungen/publikationen_statistik/publikationskatalog.Document.50514.pdf ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90203.htm |title=سوئٹزرلینڈ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|شام}}'''|| 10%|| '''90%'''*|| 0%|| 0%|| یہودی & [[یزیدی]]|| دستیاب نہیں|| Sunni Muslims 74%، [[Alawis]] 12%، [[دروز]] 3% & others.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sy.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90221.htm |title=شام |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3580.htm |title=شام |publisher=State.gov |date=18 مارچ 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |} ===مذاہب بلحاظ ملک 2007 (T-Z)=== {| class="wikitable sortable" |+ مذاہب بلحاظ ملک 2007 (T-Z) |- ! ملک یا علاقہ ! عیسائی ! مسلمان ! بدھ ! ہندو ! دیگر ! غیر مذہبی ! class="unsortable"|ملاحظات ! class="unsortable"|حوالہ جات اور ماخذ |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تائیوان}}'''|| 4.5%|| 0.3%|| '''93%'''* (35% registered)|| دستیاب نہیں|| 2.2%|| دستیاب نہیں|| ||<ref>[http://www.gio.gov.tw/تائیوان-website/5-gp/yearbook/22Religion.htm ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90134.htm |title=تائیوان |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تاجکستان}}'''|| 2.5%|| '''90% – 97%'''|| 0.1%|| unknown|| 0.3%*|| 0.1%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ti.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225034025/https://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%d8%aa%d8%a7%d8%ac%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/rbodies.html%20 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90235.htm |title=تاجکستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تنزانیہ}}'''|| 30% – 40%|| 30% – 40%|| 0.1%|| 0.9%|| 18.5% – 38.5% *|| 0.5%|| ||<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%AA%D9%86%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%81/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105081434/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%AA%D9%86%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%81/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2843.htm |title=تنزانیہ |publisher=State.gov |date=26 August 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref name="state3">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90124.htm |title=تنزانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تھائی لینڈ}}'''|| 0.7%|| 4%|| '''95%'''|| 0.0045%|| 0.1%*|| دستیاب نہیں|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71359.htm |title=تھائی لینڈ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ٹوگو}}'''|| 29% – 47.1%|| 13.7% – 20%|| 0%|| 0%|| '''33% – 51%'''*|| 5% – 6.1%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/to.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5430.htm |title=ٹوگو |publisher=State.gov |date=31 October 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90125.htm |title=ٹوگو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ٹوکیلاؤ}}'''|| '''95%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 5%*|| دستیاب نہیں|| بہائی 4.5 %||<ref>[http://www.spc.int/prism/NSO-News/TK/2006%20Census%20Tabular%20Report%20-%20Final.pdf ]{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ٹونگا}}'''|| '''83%'''|||||||| 14%*|||| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90156.htm |title=ٹونگا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}}'''|| '''57.6%'''|| 5.8%|| 0.7%|| 22.5%|| 10.1%*|| 3.3% (Atheists 1.9%)|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/td.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/Trinidad/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35638.htm |title=ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو |publisher=State.gov |date=3 June 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90269.htm |title=ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تونس}}'''|| 1%|| '''98%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 1%*|| دستیاب نہیں|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ts.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90222.htm |title=تونس |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ترکی}}'''|| 0.16%|| '''99% – 99.8%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 0.06%* (0.04% یہودی، 0.02% Baha'is)|| دستیاب نہیں|| <ref>{{cite web|url=http://www.allaboutترکی.com/یہودی.htm |title=The یہودی of ترکی |publisher=Allaboutترکی.com |date=20 November 2006 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> but the non-Muslim population declined in the early 2000s.||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3432.htm |title=ترکی |publisher=State.gov |date=9 دسمبر 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90204.htm |title=ترکی |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/refworld/country،،،COUNTRYPROF،TUR،4562d8cf2،46f9135d0،0.html |title=Refworld &#124; Country Profile – ترکی |publisher=UNHCR |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ترکمانستان}}'''|| 9% ([[راسخُ الا عتقاد کلیسا]])|| '''89%'''|| %|| %|| 0.3%*|| 1.7%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90236.htm |title=ترکمانستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|جزائر کیکس و ترکیہ}}'''|| '''86%'''|| 0.5%|| 1.5%|| 2%|| 4%*|| 6%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=11 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203205733/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=11 |date=2007-12-03 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|تووالو}}'''|| '''97%'''|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| دستیاب نہیں|| 3%*|| دستیاب نہیں|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90157.htm |title=تووالو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|یوگنڈا}}'''|| '''83.9% – 85%'''|| 12.1%|| دستیاب نہیں|| 0.8%<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DB%8C%D9%88%DA%AF%D9%86%DA%88%D8%A7/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105081439/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%DB%8C%D9%88%DA%AF%D9%86%DA%88%D8%A7/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref>|| 1.2% – 2.3%*|| 0.9%|| Baha'is، یہودی & Sikhs.||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ug.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90126.htm |title=یوگنڈا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|یوکرین}}'''|| '''35% – 96.1%'''*|| 0.5%|| 0.1%|| 0.1%|| 2.5% (یہودی 0.6%)|| unknown|| ||<ref name="autogenerated3">{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref name="autogenerated3"/><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90205.htm |title=یوکرین |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|متحدہ عرب امارات}}'''|| 8.5%|| '''61.75%'''|| 4.25%|| 21.25%|| 4.25%*|| دستیاب نہیں|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2006/71434.htm |title=متحدہ عرب امارات |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90223.htm |title=متحدہ عرب امارات |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|برطانیہ}}'''|| '''71.6%'''|| 2.7%|| 1.2%<ref name="vipassanafoundation1"/>|| 1%|| 8%*|| 15.5–52%<ref name="angus"/>|| <ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/United_Kingdom.html |title=برطانیہ of Great Britain and Northern جمہوریہ آئرلینڈ |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref>||<ref name="archives1"/><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90206.htm |title=برطانیہ |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}'''|| '''78%'''|| 1%|| 2%<ref name="vipassanafoundation1"/><br>(0.7% registered)<br>|| 0.4%|| [[American یہودی|یہودی]] 2.5% (1% registered، cultural 1.5%); others 1%*|| 15.1%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> (Read [[Religion in the ریاستہائے متحدہ امریکہ|here]] for more details) |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|امریکی جزائر ورجن}}'''|| '''93%'''|| %|| %|| %|| 5%*|| 2%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vq.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=4 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406122202/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=4 |date=2008-04-06 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|یوراگوئے}}'''|| '''70% – 83%'''|| 0.01%|| 0.1%|| 0.01%|| 0.88%*|| 17%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90270.htm |title=یوراگوئے |publisher=State.gov |date=17 April 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ازبکستان}}'''|| 7% – 11%|| '''80% – 88%'''|| 0.2%|| 0.01%|| 0.09%*|| 0.7% – 1.7%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90237.htm |title=ازبکستان |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uz.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|وانواتو}}'''|| '''83%'''|| 0.1%|| 0.1%|| 0.1%|| 14.4%*|| 2.3%|| ||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nh.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90158.htm |title=وانواتو |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ویٹیکن سٹی}}'''|| '''100%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3819.htm |title=Holy See |publisher=State.gov |date=8 مارچ 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|وینزویلا}}'''|| '''98%'''|| 0.4%|| 0.2%|| دستیاب نہیں|| 0.9%*|| 0.5%|| ||<ref>[http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=6 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116113643/http://www.religiousintelligence.co.uk/country/?CountryID=6 |date=2009-01-16 }}{{dead link|date=دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html |title=Central Intelligence Agency |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90271.htm |title=وینزویلا |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|ویتنام}}'''|| 8%|| 0.08%|| '''85%''' <br>(16% registered)<br>|| 0.06%|| 5.66% ([[Cao Đài]] 3%، Tribal religions 2.5%، Baha'i 0.1%، new religions).|| 1.2%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90159.htm |title=ویتنام |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/4130.htm |title=ویتنام |publisher=State.gov |date=3 June 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon2/doc125.htm |title=SNIE 53-2-63، "The Situation in South ویتنام، 10 جولائی 1963 |publisher=Mtholyoke.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2017-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171109110224/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon2/doc125.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|author=19 دسمبر 2011 03:46:00 -0500 |url=http://www.ویتنامembassy.us/news/story.php?d=20070202130018 |title=News &#124; Embassy of the Soسی آئی اےlist Republic of ویتنام in the ریاستہائے متحدہ امریکہ |publisher=ویتنامembassy.us |date=14 دسمبر 2011 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|والس و فتونہ|local}}'''|| '''99%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| دستیاب نہیں|| 1%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wf.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|مغربی صحارا}}'''|| 0.1%|| '''99.9%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%||||<ref>{{cite web|url=https://www.سی آئی اے.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wi.html#People |title=سی آئی اے – The World Factbook |publisher=سی آئی اے.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90217.htm#ws |title=مراکش (includes مغربی صحارا) |publisher=State.gov |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{flag|يمن}}'''|| 0.2%|| '''99%'''|| 0%|| 0.7%|| 0.01%*|| 0.019%||||<ref>{{cite web|author=Ben Cahoon |url=http://www.worldstatesmen.org/يمن.html |title=يمن |publisher=Worldstatesmen.org |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90224.htm |title=يمن |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|زیمبیا}}'''|| '''87%'''|| 0.7%|| 0%|| 0.3%|| 7%*|| 5%|| ||<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90127.htm |title=زیمبیا |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|زنجبار}}'''|| 1%|| '''99%'''|| 0%|| 0%|| 0%|| 0%||||<ref name="autogenerated1"/><ref name="state3"/> |- | style="text-align:right;"| '''{{پرچم|زمبابوے}}'''|| '''70% – 80%'''|| 1%|| 0.1%|| 0.1%|| 17.7% – 27.7%*|| 1.1%|| ||<ref>{{cite web |url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B2%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%DB%92/rbodies.html |title=Religious Freedom Page |publisher=Religiousfreedom.lib.virginia.edu |accessdate=19 دسمبر 2011 |archive-date=2007-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106021835/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/nationprofiles/%D8%B2%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%DB%92/rbodies.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90128.htm |title=زمبابوے |publisher=State.gov |date=14 September 2007 |accessdate=19 دسمبر 2011}}</ref> |} ==ہور ویکھو == * [[دیساں دی آبادی دے لحاظ نال لسٹ]] * [[فہرست افریقی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ممالک شمالی و جنوبی امریکہ بشمول جزائر بلحاظ آبادی]] * [[فہرست عرب ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ایشیائی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست کیریبین جزائر ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست یورپی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست یورپی یونین رکن ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست لاطینی امریکہ ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ممالک اراکین دولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[فہرست مشرق وسطی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست شمالی امریکہ ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست اوقیانوسیہ ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست جنوبی امریکہ ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی - ماضی و مستقبل]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی 2000]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی 2010]] * [[فہرست یوریشیائی ممالک بلحاظ آبادی]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی 1900]] * [[فہرست ممالک بلحاظ آبادی 1907]] * [[فہرست براعظم بلحاظ آبادی]] * [[فہرست آبادی بلحاظ مذہب]] * [[بڑے مذہبی گروہ]] * مذاہب بلحاظ ملک * [[بدھ مت بلحاظ ملک]] * [[لادینییت بلحاظ ممالک]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ ملک]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ ملک]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ ملک]] * [[یہودیت بلحاظ ملک]] == حوالے== {{حوالے|2}} {{لسٹاں بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:مذہب بلحاظ دیس]] [[گٹھ:مذہب متعلق لسٹاں]] 6atu6ei1bkrlek4vhp279ylr92zmsfp 0 52033 712105 707952 2026-09-26T11:59:34Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712105 wikitext text/x-wiki ایہ '''لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی''' اے، جو کہ بنیادی طور اتے [[اقوام متحدہ ]] دے تخمینے دی بنیاد اتے اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!دیس(یا منحصر علاقے)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد تے شمار!!تریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{IND}}||1,258,351,000||55.64||1.36||17,114,000||51||1,210,193,422||مارچ 1, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20110516131830/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final%20PPT%202011_chapter3.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |2||align=right|{{PAK}}||179,951,000||7.96||1.81||3,257,000||39||{{formatnum: {{#expr: 180000+9.097*{{Age in days|2012|7|2}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/ سرکاری آبادی گھڑی] |- |3||align=right|{{NGA}}||166,629,000||7.37||2.56||4,266,000||27||161,299,700||2012||align=right|[http://archive.is/20130105070103/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-158&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |4||align=right|{{BAN}}||152,409,000||6.74||1.27||1,936,000||55||142,319,000||مارچ 15, 2011||align=right|[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103060029/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/BBS/PHC2011Preliminary%20Result.pdf |date=2011-11-03 }} |- |5||align=right|{{GBR}}||62,798,000||2.78||0.61||383,000||114||62,300,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117063130/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf |date=2016-01-17 }} |- |6||align=right|{{RSA}}||50,738,000||2.24||0.55||279,000||126||50,586,757||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022011.pdf سرکاری تخمینہ] |- |7||align=right|{{TAN}}||47,656,000||2.11||3.11||1,482,000||23||43,188,000||2010||align=right|[http://www.nbs.go.tz/pdf/Tanzania_in_Figures2010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |8||align=right|{{KEN}}||42,749,000||1.89||2.74||1,171,000||26||38,610,097||اگست 24, 2009||align=right|[https://web.archive.org/web/20101010234039/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/KNBS%20Brochure.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |9||align=right|{{UGA}}||35,621,000||1.58||3.22||1,147,000||22||32,939,800||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/TP32010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |10||align=right|{{CAN}}||34,675,000||1.53||0.95||329,000||73||{{formatnum: {{#expr: 348440.96+9.82*{{Age in days|2012|7|1}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180605075430/http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm |date=2018-06-05 }} |- |11||align=right|{{MAS}}||29,322,000||1.30||1.60||469,000||44||28,334,135||جولائی 6, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113155230/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=1215%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010-updated-2972011&catid=130%3Apopulation-distribution-and-basic-demographic-characteristic-report-population-and-housing-census-malaysia-2010&lang=en |date=2011-11-13 }} |- |12||align=right|{{GHA}}||25,546,000||1.13||2.32||593,000||30||24,223,431||ستمبر 26, 2010||align=right|[http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=4712:2010-provisional-census-results-out&catid=88:daily-news-summary&Itemid=236 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615141322/http://www.ghana.gov.gh/index.php?option=com_content&view=article&id=4712%3A2010-provisional-census-results-out&catid=88%3Adaily-news-summary&Itemid=236 |date=2011-06-15 }} |- |13||align=right|{{MOZ}}||24,475,000||1.08||2.28||558,000||31||23,049,621||2011||align=right|[http://www.ine.gov.mz سرکاری تخمینہ] |- |14||align=right|{{AUS}}||22,919,000||1.01||1.38||316,000||51||22,620,600||جون 30, 2011||align=right|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 سرکاری تخمینہ] |- |15||align=right|{{SRI}}||21,224,000||0.94||0.85||180,000||82||20,653,000||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex&district.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216222250/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/Mid%20Year%20Population/midyearsex%26district.pdf |date=2020-02-16 }} |- |16||align=right|{{CMR}}||20,469,000||0.91||2.19||448,000||32||19,406,100||جنوری 1, 2010||align=right|[http://www.statistics-cameroon.org/fr5/downloads/La_population_du_Cameroun_2010.pdf سرکاری تخمینہ] |- |17||align=right|{{MWI}}||15,883,000||0.70||3.26||518,000||22||13,077,160||جون 2008||align=right|[http://www.nso.malawi.net/index.php?option=com_content&view=article&id=106&Itemid=6 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121029115427/http://www.nso.malawi.net/index.php?option=com_content&view=article&id=106&Itemid=6 |date=2012-10-29 }} |- |18||align=right|{{ZAM}}||13,884,000||0.61||3.04||422,000||23||13,046,508||اکتوبر 16, 2010||align=right|[http://www.zamstats.gov.zm نتیجہ مردم شماری] |- |19||align=right|{{RWA}}||11,272,000||0.50||3.01||339,000||23||10,718,379||2011||align=right|[http://statistics.gov.rw/index.php?option=com_content&task=view&id=152&Itemid=318 سرکاری تخمینہ] |- |20||align=right|{{PNG}}||7,170,000||0.32||2.22||159,000||32||7,086,435||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130530181204/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-170&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |21||align=right|{{SLE}}||6,126,000||0.27||2.15||132,000||33||5,497,101||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424074044/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-195&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |22||align=right|{{SIN}}||5,256,000||0.23||1.31||69,000||53||5,183,700||جون 30, 2011||align=right|[http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144103/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/hist/popn.html |date=2008-11-18 }} |- |23||align=right|{{NZL}}||4,461,000||0.20||1.04||46,000||67||{{formatnum: {{#expr: 442270+9.1*{{Age in days|2011|12|31}} round 0}}0}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=2010-06-04 }} |- |24||align=right|{{JAM}}||2,761,000||0.12||0.36||10,000||193||2,705,800||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://statinja.gov.jm/population.aspx سرکاری تخمینہ] |- |25||align=right|{{NAM}}||2,364,000||0.10||1.72||41,000||41||2,312,191||2012||align=right|[http://archive.is/20130105083442/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-154&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |26||align=right|{{LES}}||2,217,000||0.10||1.05||23,000||66||1,906,387||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130424025123/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-129&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |27||align=right|{{BOT}}||2,053,000||0.09||1.08||22,000||65||2,038,228||اگست 22, 2011||align=right|[http://www.citypopulation.de/Botswana.html نتیجہ مردم شماری] |- |28||align=right|{{GAM}}||1,825,000||0.08||2.76||50,000||25||1,700,584||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-88&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |29||align=right|{{TRI}}||1,351,000||0.06||0.37||5,000||188||1,317,714||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |date=2012-01-07 }} |- |30||align=right|{{MRI}}||1,314,000||0.06||0.54||7,000||129||1,280,924||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.gov.mu/portal/site/cso/menuitem.a31c41a0cdd58d2533b6e70ea0208a0c سرکاری تخمینہ] |- |31||align=right|{{SWZ}}||1,220,000||0.05||1.41||17,000||50||1,018,449||مئی 11, 2007||align=right|[http://www.geohive.com/cntry/swaziland.aspx نتیجہ مردم شماری] |- |32||align=right|{{CYP}}||1,129,000||0.05||1.07||12,000||65||838,897||اکتوبر 1, 2011||align=right|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/732265957BAC953AC225798300406903?OpenDocument&sub=2&sel=1&e=&print نتیجہ مردم شماری] |- |33||align=right|{{FIJ}}||876,000||0.04||0.92||8,000||76||837,271||ستمبر 16, 2007||align=right|[http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121143209/http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm |date=2013-01-21 }} |- |34||align=right|{{GUY}}||758,000||0.03||0.26||2,000||267||784,894||2010||align=right|[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf سرکاری تخمینہ] |- |35||align=right|{{SOL}}||566,000||0.03||2.54||14,000||28||553,935||2012||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/sb/stats/Social/Popcen/Projection.htm سرکاری تخمینہ] |- |36||align=right|{{MLT}}||419,000||0.02||0.24||1,000||289||417,617||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516051022/http://nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3173 |date=2013-05-16 }} |- |37||align=right|{{BRU}}||413,000||0.02||1.72||7,000||41||422,700||2011||align=right|[http://www.depd.gov.bn/download/BDKI2011.pdf سرکاری تخمینہ] |- |38||align=right|{{BHS}}||351,000||0.02||1.15||4,000||61||353,658||مئی 3, 2010||align=right|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003705/http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf |date=2012-09-18 }} |- |39||align=right|{{BLZ}}||324,000||0.01||1.89||6,000||37||312,971||مئی 12, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20110813051640/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20110511165337_2.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |40||align=right|{{MDV}}||324,000||0.01||1.25||4,000||56||317,280||2010||align=right|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html# سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331131706/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/index.html |date=2012-03-31 }} |- |41||align=right|{{BRB}}||275,000||0.01||0.36||1,000||193||274,200||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html سرکاری تخمینہ] |- |42||align=right|{{VAN}}||252,000||0.01||2.44||6,000||29||234,023||نومبر 16, 2009||align=right|[http://www.spc.int/prism/country/vu/stats نتیجہ مردم شماری] |- |43||align=right|{{SAM}}||185,000||0.01||0.54||1,000||129||186,340||نومبر 7, 2011||align=right|[https://web.archive.org/web/20120714210956/http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Census%202011/Preliminary%20Count.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |44||align=right|{{LCA}}||178,000||0.01||1.14||2,000||61||166,526||مئی 10, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20110830112605/http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |45||align=right|{{VCT}}||109,000||0.00||0.00||0||-||100,892||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |46||align=right|{{GRD}}||105,000||0.00||0.00||0||-||110,821||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |47||align=right|{{TON}}||105,000||0.00||0.00||0||-||103,036||نومبر 30, 2011||align=right|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230502/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf |date=2013-05-02 }} |- |48||align=right|{{KIR}}||103,000||0.00||1.98||2,000||35||103,006||2012||align=right|[https://web.archive.org/web/20130530163705/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-115&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |49||align=right|{{ATG}}||91,000||0.00||1.11||1,000||63||86,295||مئی 27, 2011||align=right|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html نتیجہ مردم شماری] |- |50||align=right|{{SEY}}||87,000||0.00||0.00||0||-||90,945||اگست 26, 2010||align=right|[http://www.nbs.gov.sc/archives/82 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221021324/http://www.nbs.gov.sc/archives/82 |date=2012-02-21 }} |- |51||align=right|{{DMA}}||68,000||0.00||0.00||0||-||71,685||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |52||align=right|{{SKN}}||54,000||0.00||1.89||1,000||37||51,970||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |53||align=right|{{NRU}}||10,000||0.00||0.00||0||-||10,203||2012||align=right|[http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-163&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530175058/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-163&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 |date=2013-05-30 }} |- |54||align=right|{{TUV}}||10,000||0.00||0.00||0||-||10,080||2012||align=right|[http://archive.is/20130105095626/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-217&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''2,261,481,000'''||'''100.00'''||'''1.58'''||'''35,860,000'''||'''44'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے== {{حوالے}} {{ایشیائی موضوعات}} [[گٹھ:ایشیا دےدیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:یورپ دےدیس]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] bnby6a47gmqcbbxn36ifvv1h9wtskt7 0 52038 712109 697367 2026-09-26T12:04:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712109 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ لاطینی امریکہ دیسبلحاظ آبادی اے، جو کہ بنیادی طور اتے[[اقوام متحدہ]] دے تخمینے اتے اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!دیس(یا منحصر علاقہ)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ دا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ وادھا(٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ وادھا(اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دوگنا ہون دا ویلہ(سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد تے شمار!!تریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{BRA}}||198,361,000||33.30||0.87||1,726,000||80||192,376,496||July 1, 2011||align=right|[http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1961&id_pagina=1&titulo=IBGE-divulga-as-estimativas-populacionais-dos-municipios-em-2011- سرکاری تخمینہ] |- |2||align=right|{{MEX}}||116,147,000||19.50||1.18||1,371,000||59||112,336,538||June 12, 2010||align=right|[http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/default.aspx نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113162732/http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/Default.aspx |date=2011-11-13 }} |- |3||align=right|{{COL}}||47,551,000||7.98||1.33||632,000||52||{{formatnum: {{#expr: 42888.592+1.444*{{Age in days|2005|6|30}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[https://web.archive.org/web/20150905114224/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php سرکاری آبادی گھڑی] |- |4||align=right|{{ARG}}||41,119,000||6.90||0.87||358,000||80||40,117,096||October 27, 2010||align=right|[http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034527/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf |date=2015-09-24 }} |- |5||align=right|{{VEN}}||29,891,000||5.02||1.54||460,000||45||27,150,095||November 30, 2011||align=right|[http://www.ine.gov.ve نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912233212/http://www.ine.gov.ve/ |date=2019-09-12 }} |- |6||align=right|{{PER}}||29,734,000||4.99||1.14||339,000||61||30,135,875||June 30, 2012||align=right|[http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601002017/http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm |date=2012-06-01 }} |- |7||align=right|{{CHL}}||17,423,000||2.93||0.89||155,000||78||17,248,450||June 30, 2011||align=right|[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf سرکاری تخمینہ] |- |8||align=right|{{GUA}}||15,138,000||2.54||2.58||391,000||27||14,713,763||2011||align=right|[http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm |date=2011-10-07 }} |- |9||align=right|{{ECU}}||14,865,000||2.50||1.36||202,000||51||14,483,499||November 28, 2010||align=right|[http://www.inec.gob.ec/estadisticas نتیجہ مردم شماری] |- |10||align=right|{{CUB}}||11,249,000||1.89||-0.04||-4,000||-||11,241,161||December 31, 2010||align=right|[http://www.one.cu/EstadisticaPoblacion/EstadisticaPoblacion.asp سرکاری تخمینہ] |- |11||align=right|{{HAI}}||10,256,000||1.72||1.30||133,000||54||10,085,214||2010||align=right|[http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721103153/http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm |date=2011-07-21 }} |- |12||align=right|{{BOL}}||10,248,000||1.72||1.59||163,000||44||10,426,154||2010||align=right|[http://www.ine.gob.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20410.HTM سرکاری تخمینہ] |- |13||align=right|{{DOM}}||10,183,000||1.71||1.26||128,000||55||9,378,818||December 1, 2010||align=right|[http://www.one.gob.do/index.php?module=articles&func=display&aid=1810 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728131409/http://www.one.gob.do/index.php?module=articles&func=display&aid=1810 |date=2013-07-28 }} |- |14||align=right|{{HON}}||7,912,000||1.33||2.02||160,000||35||8,215,313||2011||align=right|[http://www.ine.gob.hn/drupal/node/205 سرکاری تخمینہ] |- |15||align=right|{{PAR}}||6,683,000||1.12||1.75||117,000||40||6,337,127||2010||align=right|[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/EPH2010/Boletín%20Pobreza%20EPH%202010%202309.pdf سرکاری تخمینہ] |- |16||align=right|{{SLV}}||6,264,000||1.05||0.59||37,000||118||6,183,000||June 30, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/ElSalvador.html سرکاری تخمینہ] |- |17||align=right|{{NIC}}||5,955,000||1.00||1.45||86,000||48||5,815,524||2010||align=right|[http://www.inide.gob.ni/Proyecciones/ProyAnex1.pdf سرکاری تخمینہ] |- |18||align=right|{{CRI}}||4,794,000||0.80||1.42||68,000||49||4,301,712||June 3, 2011||align=right|[http://www.inec.go.cr/Web/Home/Noticia.aspx?id=1 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009165019/http://www.inec.go.cr/Web/Home/Noticia.aspx?id=1 |date=2012-10-09 }} |- |19||align=right|{{PRI}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکہ]])<ref>Commonwealth of the [[ریاستہائے متحدہ امریکہ]] since July 26, 1952.</ref>||3,743,000||0.63||-0.08||-3,000||-||3,725,789||April 1, 2010||align=right|[http://2010.census.gov/news/pdf/apport2010_table2.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |20||align=right|{{PAN}}||3,625,000||0.61||1.51||55,000||46||3,405,813||May 16, 2010||align=right|[http://www.censos2010.gob.pa/Resultados/cuadros.aspx نتیجہ مردم شماری] |- |21||align=right|{{URU}}||3,391,000||0.57||0.33||11,000||210||3,251,526||September 30, 2011||align=right|[http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html نتیجہ مردم شماری] |- |22||align=right|{{پرچم|گواڈیلوپ}} ([[فرانس]])||465,000||0.08||0.43||2,000||162||401,554||January 1, 2009||align=right|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/فرانس-regions.asp?annee=2009#regions سرکاری تخمینہ] |- |23||align=right|{{MTQ}} ([[فرانس]])||408,000||0.07||0.25||1,000||278||396,404||January 1, 2009||align=right|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/فرانس-regions.asp?annee=2009#regions سرکاری تخمینہ] |- |24||align=right|{{GUF}}||243,000||0.04||2.53||6,000||28||224,469||January 1, 2009||align=right|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/فرانس-regions.asp?annee=2009#regions سرکاری تخمینہ] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''595,648,000'''||'''100.00'''||'''1.10'''||'''6,594,000'''||'''63'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] == حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:جنوبی امریکہ دےدیس]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:لاطینی امریکہ دےدیس]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] f2ovoova4ztfzp5wfz4xqwg0bqkeaxj 0 52102 712106 696501 2026-09-26T12:00:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712106 wikitext text/x-wiki {{جگ دے وڈے شہراں دا ٹیبل}} ایہ '''لسٹ شہر بلحاظ آبادی''' اے۔ == شہر بلحاظ آبادی == {| class="sortable wikitable" |- !نمبر !شہر !مورت !لوک گنتی !خاصیت !تھاں (کلومیٹر²) !سنگھنائی آبادی (/کلومیٹر²) !دیس !براعظم |- |1 | [[شنگھائی]] | [[File:Shanghaiviewpic1.jpg|125px]] | {{nts|17836133}}<ref name=geohive>{{cite web | url=http://www.geohive.com/earth/cy_notagg.aspx | title=Cities: largest (without surrounding suburban areas) | publisher=Geohive}}</ref> | بنیادی اضلاع<ref>Based on the following districts: Huangpu, Luwan (merged into Huangpu in 2011), Xuhui, Changning, Jing'an, Putuo, Zhabei, Hongkou, Yangpu, Pudong, Baoshan, Minhang, and Jiading, considered "Core districts" by Geohive.</ref> | {{nts|2605.8}} | {{nts|6845}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |2 | [[استنبول]] | [[File:Bosphorus.jpg|125px]] | {{nts|13,854,740}}<ref name="ترکی">http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_turkiye_il_koy_sehir.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2012&p_dil=1&desformat=html</ref> | میٹروپولیٹن میونسپلٹی | {{nts|5343}} | {{nts|2481}} | {{TUR}} | یورپ / ایشیاء |- |3 | [[کراچی]] | [[File:Karachi sky line.jpg|125px]] | {{nts|12,991,000}}<ref name=geohive /> | [[سٹی ڈسٹرکٹ]] | {{nts|3527}} | {{nts|3683}} | {{PAK}} | ایشیاء |- |4 |[[ممبئی]] | | {{nts|12478447}}<ref name="بھارت1">{{cite web |url=http://www.censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/بھارت2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|publisher=Census of بھارت|title=Provisional Population Totals, Census of بھارت 2011|accessdate=2011-10-18}}</ref> | میونسپل کارپوریشن | {{nts|603}} | {{nts|20694}} | {{IND}} | ایشیاء |- |5 | [[ماسکو]] | [[File:Ночная-Москва,.jpg|125px]] | {{nts|11,977,988}}<ref name="RusCen2012">[http://www.citypopulation.de/روس-Cities.html#Land روس: Major Cities 2013 January 12]</ref> | وفاقی شہر | {{nts|2511}}<ref name="RusArea2009">{{Cite web |title=Ministry of Economic Development of the روس. Federal Registration, Cadastre&Cartograhy Service. روس Landuse National Report 2008, p.187-188 ('''in روسn''') |url=http://www.rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf |access-date=2016-03-10 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010021939/https://rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf |dead-url=yes }}</ref> | {{nts|4705}} | {{RUS}} | یورپ |- |6 | [[بیجنگ]] | | {{nts|11716000}}<ref name=geohive /> | بنیادی اضلاع<ref>based on the districts of Dongcheng, Xicheng, Chaoyang, Fengtai, Shijingshan, and Haidian, considered "Core districts" by Geohive.</ref> | {{nts|1368.32}} | {{nts|7400}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |7 | [[ساؤ پالو]] | [[File:Jardim Paulistano2.jpg|125px]] | {{nts|11376685}}<ref name="برازیل1">{{cite web|url=http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=2204&id_pagina=1|title=IBGE divulga as estimativas populacionais dos municípios em 2012|publisher=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE)|language=Portuguese|accessdate=22 December 2012}}</ref> | بلدیہ | {{nts|1523}} | {{nts|7470}} | {{BRA}} | جنوبی امریکہ |- |8 | [[تیانجین]] | [[File:天津南京路滨江道交口.jpg|125px]] | {{nts|11090314}}<ref name=geohive /> | تمام اضلاع | {{nts|7422}} | {{nts|1494}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |9 | [[گوانگژو]] | [[File:Guangzhou-cruise.jpg|125px]] | {{nts|11070654}}<ref name=geohive /> | تمام اضلاع<ref>based on the following districts: Yuexiu, Liwan, Haizhu, Tianhe, Baiyun, Huangpu, Panyu, Huadu, Nansha, and Luogang.</ref> | {{nts|3843}} | {{nts|2881}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |10 | [[دلی]] | [[File:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|125px]] | {{nts|11007835}}<ref name="بھارت1" /> | میونسپل کارپوریشن | {{nts|1397.29 }} | {{nts|7922.9}} | {{IND}} | ایشیاء |- |11 | [[سیول]] | | {{nts|10575447}}<ref name="سیول2">{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=418|title=سیول Statistics (Population)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | خصوصی شہر | {{nts|605.25}}<ref name="سیول1">{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=412|title=سیول Statistics (Land Area)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | {{nts|17473}} | {{KOR}} | ایشیاء |- |12 | [[شینزین]] | [[File:Shenzhen night street.JPG|125px]] | {{nts|10357938}}<ref name=geohive /> | تمام اضلاع | {{nts|1989}} | {{nts|5201}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |13 | [[جکارتہ]] | [[File:Jakarta Car Free Day.jpg|125px]] | {{nts|9588198}}<ref name=DKCS>[https://web.archive.org/web/20101113150452/http://www.bps.go.id/hasilSP2010/dki/3100.pdf Hasil Sensus Penduduk 2010, Provinsi DKI جکارتہ ('''pdf''')] 2010 Census result. Retrieved on 2010-11-21.</ref> | خاص دارالحکومت ضلع | {{nts|662.33}} | {{nts|14476}} | {{IDN}} | ایشیاء |- |14 | [[ٹوکیو]] | [[File:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|125px]] | {{nts|8887608}}<ref name="StatJapMonthlyCityٹوکیو">[http://www.toukei.metro.ٹوکیو.jp/juukim/2010/jm106a0000.xls Official monthly estimated de jure population by the ٹوکیو Metropolitan Government] (in جاپانese). Population estimate on 2010-06-01.</ref> | ٹوکیو خاص وارڈ<ref>Corresponds to the former City of ٹوکیو merged into the [[ٹوکیو|ٹوکیو Metropolis]] on July 1, 1943. The whole of 23 wards is now a [[Local Autonomy Law|special local public entity]] which provides limited public service, and is sometimes statistically treated as the city proper of ٹوکیو (e.g. Statistical Bureau of جاپان, The [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2007/Table08.pdf Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants. United Nations Statistics Division]).</ref> | {{nts|617.18}} | {{nts|14400}} | {{JPN}} | ایشیاء |- |15 | [[میکسیکو شہر]] | | {{nts|8873017}}<ref name=Inegi2010prel>[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/preliminares2010.aspx Instituto Nacional de Estadística y Geografía, México; Censo de Población y Vivienda 2010, Resultados preliminares] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225034305/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |date=2018-12-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225034305/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |date=2018-12-25 }} Preliminary 2010 Census results. Retrieved on 2010-11-26.</ref> | وفاقی ضلع | {{nts|1485.49}}<ref name="ConapoZM">[http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=133&Itemid=212 Consejo Nacional de Población, México; Delimitación de las zonas metropolitanas de México 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202063503/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=133&Itemid=212 |date=2010-12-02 }} Retrieved on 2010-11-26.</ref> | {{nts|5973}} | {{MEX}} | شمالی امریکہ |- |16 | [[کنشاسا]] | [[File:Kinshasa 2003.jpg|125px]] | {{nts|8754000}}<ref name=UN/> | شہر صوبہ<ref>Excluding the rural commune of Maluku</ref> | {{nts|2016}} | {{nts|4342}} | {{COD}} | افریقہ |- |17 | [[بنگلور]] | [[File:Bangalore Palace.jpg|125px]] | {{nts|8425970}} | میونسپل کارپوریشن | {{nts|709.5}}<ref name="delimit">{{cite web|url=http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|title=BBMP Delimitation 2009|publisher=Government of Karnataka|accessdate=2009-11-09|archive-date=2009-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091030032349/http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|dead-url=yes}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> | {{nts|11876}} | {{IND}} | ایشیاء |- |18 | [[نیویارک شہر]] | [[File:Top of Rock Cropped.jpg|125px]] | {{nts|8336697}}<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2013/03/14/nyregion/more-people-moving-to-bronx-census-shows.html|title=http://www.nytimes.com/2013/03/14/nyregion/more-people-moving-to-bronx-census-shows.html|author=Sam Roberts|newspaper=The New York Times|date=March 14, 2013|accessdate=March 14, 2013}}</ref> | شہر | {{nts|783.7}} | {{nts|10637}} | {{ریاستہائے متحدہ امریکہ}} | شمالی امریکہ |- |19 | [[تہران]] | | {{nts|8,244,535}}<ref name=UN>[http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 UN world Urbanization Prospects estimate for 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031010136/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |date=2013-10-31 }}. While the UN list is nominally a list of urban agglomerations, this particular city is listed as using the "city proper" statistical concept in the [http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx sources section] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927055752/http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx |date=2011-09-27 }} of the UN report.</ref> | شہر | {{nts|760}} | {{nts|10359}} | {{IRN}} | ایشیاء |- |20 | [[ڈونگ گوان]] | [[File:Dongguan Avenue (CBD) 2010.jpg|125px]] | {{nts|8220237}}<ref name=geohive /> | پریفیکچر کی سطح کا شہر | {{nts|2465}} | {{nts|3335}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |21 | [[لندن]] | [[File:Canary Wharf Skyline 2, London UK - Oct 2012.jpg|125px]] | {{nts|8174100}}<ref name="2011 ONS Population">[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/mro/news-release/census-result-shows-increase-in-population-of-لندن-as-it-tops-8-million/censusلندنnr0712.html]</ref> | [[گریٹر لندن]]<ref>Composed of the [[City of لندن]] and the 32 [[لندن boroughs]]</ref> | {{nts|1580}} | {{nts|4863}} | {{UK}} | یورپ |- |22 | [[لاگوس]] | | {{nts|7937932}}<ref name=Metropolitan_لاگوس_population>Summing the 16 LGAs making up Metropolitan لاگوس (Agege, Ajeromi-Ifelodun, Alimosho, Amuwo-Odofin, Apapa, Eti-Osa, Ifako-Ijaiye, Ikeja, Kosofe, لاگوس Island, لاگوس Mainland, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo, Shomolu, Surulere) as per:<br>{{cite web| url=http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| title=Legal Notice on Publication of the Details of the Breakdown of the National and State Provisional Totals 2006 Census| author=Federal Republic of نائجیریا Official Gazette| date=15 May 2007| format=PDF| accessdate=2007-06-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704042011/http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| archivedate=2007-07-04| dead-url=yes}}</ref> | شماریات علاقہ | {{nts|999.6}} | {{nts|7938}} | {{NGR}} | افریقہ |- |23 | [[لیما]] | [[File:Lima Plaza Mayor1 cropped.jpg|125px]] | {{nts|7605742}}<ref>{{Cite web |title=INEI 2007 Census Results |url=http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf |access-date=2016-03-10 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010041120/http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf |dead-url=yes }}</ref> | صوبہ<ref>Composed of 43 independent districts</ref> | {{nts|2670.4}} | {{nts|2848}} | {{PER}} | جنوبی امریکہ |- |24 | [[ہو چی من شہر]] | | {{nts|7521138}}<ref>http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/niengiamthongke-nam2011 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418065842/http://www.pso.hochiminhcity.gov.vn/web/guest/niengiamthongke-nam2011 |date=2013-04-18 }}</ref> | صوبہ-سطح میونسپلٹی | {{nts|2095.01}} | {{nts|3590}} | {{VIE}} | ایشیاء |- |25 | [[بوگوتا]] | [[File:Bogotá de noche.jpg|125px]] | {{nts|7467804}}<ref>{{cite web|url=http://www.sdp.gov.co/resources/estadistica/Bogota_en_Cifras_junio_13_V17.xls|title=بوگوتا population|publisher=Secretaría Distrital de Planeación|language=Spanish|accessdate=15 June 2011|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201044/http://www.sdp.gov.co/resources/estadistica/Bogota_en_Cifras_junio_13_V17.xls|dead-url=yes}}</ref> | دارالحکومت ضلع | {{nts|1590}} | {{nts|4697}} | {{COL}} | جنوبی امریکہ |- |26 | [[ہانگ کانگ]] | [[File:Hong Kong view from The Peak 01.jpg|125px]] | {{nts|7108100}}<ref name="HongKongPop">[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T Census and Statistics Department, ہانگ کانگ; Population and Vital Events] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080519100835/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T |date=2008-05-19 }} Retrieved on 2011-10-18. Estimated population in mid 2011.</ref> | خصوصی انتظامی علاقہ | {{nts|1108}}<ref>{{cite web|url=http://www.pland.gov.hk/pland_en/info_serv/statistic/landu.html|title=ہانگ کانگ: Broad Land Usage Distribution|publisher=Planning Department: The Government of the ہانگ کانگ Special Administration Region|accessdate=18 October 2011|archive-date=19 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019212830/http://www.pland.gov.hk/pland_en/info_serv/statistic/landu.html|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|6415}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |27 | [[بنکاک]] | | {{nts|7025000}}<ref name="ThaiKeyStat2007">[http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip National Statistical Office تھائی لینڈ, Key Statistics of تھائی لینڈ 2007; Chapter 1.9, Population Projections (1 July) by Region and Sex '''(embedded in huge 121MB zipped file!)'''] Retrieved on 2009-08-05. Projected ''de facto'' population as of 2009. The registered (''de jure'') population was 5,695,956 in 2006.</ref> | انتظامی علاقہ | {{nts|1568.74}} | {{nts|4478}} | {{THA}} | ایشیاء |- |28 | [[ڈھاکہ]] | [[File:Dhaka city.jpg|125px]] | {{nts|7000940}}<ref name="بنگلہ دیشStatPock2008">[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/pk_book_09.pdf بنگلہ دیش Bureau of Statistics, Statistical Pocket Book, 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121200847/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SubjectMatterDataIndex/pk_book_09.pdf |date=2010-11-21 }} 2008 Population Estimate. Retrieved 2009-08-05.</ref> | سٹی کارپوریشن | {{nts|360}}<ref name="ڈھاکہ1">{{cite web|url=http://www.ڈھاکہcity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=ڈھاکہ Area|publisher=ڈھاکہ سٹی کارپوریشن |accessdate=6 February 2010}}</ref> | {{nts|19447}} | {{BAN}} | ایشیاء |- |29 | [[حیدرآباد، دکن]] | [[File:MindSpace campus in Hyderabad, India.jpg|125px]] | {{nts|6809970}} | میونسپل کارپوریشن | {{nts|621.48}}<ref name="Hyd1">{{cite web|url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|title=Greater Hyderabad Municipal corporation 2010|publisher=GHMC|accessdate=12-04-2010|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201010/https://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|10958}} | {{IND}} | ایشیاء |- |30 | [[قاہرہ]] | [[File:Kairo 001.jpg|125px]] | {{nts|6758581}}<ref name="Capmas2006">[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Central Agency for Public Mobilisation and Statistics, Population and Housing Census 2006, محافظہ level, Population distribution by sex ('''excel-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=2009-01-24 }} For قاہرہ, figure is an adjusted census result, as Helwan governorate was created on the 17th of April 2008 from a.o. parts of the قاہرہ governorate.</ref> | محافظہ | {{nts|453}} | {{nts|17190}} | {{EGY}} | افریقہ |- |31 | [[ہنوئی]] | | {{nts|6451909}}<ref name="Gso.gov.vn">{{cite web|url=http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=462&idmid=2&idmid=2&ItemID=9789 |title=General Statistics Office Of ویتنام |publisher=Gso.gov.vn |date= |accessdate=2010-07-26}}</ref> | صوبہ-سطح میونسپلٹی | {{nts|3344.7}} | {{nts|1943.4}} | {{VIE}} | ایشیاء |- |32 | [[ووہان]] | [[File:Wuhan from Yellow Crane Tower.jpg|125px]] | {{nts|6434373}}<ref name="ووہان">{{cite web|title=武汉市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from ووہان 2010 Census) |url=http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417|publisher=ووہان Statistics Bureau|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011}} Total population as of 2010-11-01 of the central districts: Jiang'an, Jianghan, Qiaokou, Hanyang, Wuchang, Qingshan, and Hongshan, as defined in ووہان Statistical Yearbook 2010</ref> <br>{{Citation needed|reason=number not in source|date=August 2011}} | مرکزی اضلاع<ref name=nbsurban>Refers to fully urban districts, that is districts with a population density of over 1,500 per km².</ref> <br>{{Citation needed|reason= No reliable source provided.|date=August 2011}} | {{nts|888.42}}<ref>[https://web.archive.org/web/20111105213243/http://www.whtj.gov.cn/documents/tjnj2010.pdf ووہان Statistical Yearbook 2010] p. 15</ref> | {{nts|7242}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |33 | [[ریو دے جینیرو]] | [[File:Rio de Janeiro night.jpg|125px]] | {{nts|6390290}}<ref name="برازیل1"/> | بلدیہ | {{nts|1182}} | {{nts|5406}} | {{BRA}} | جنوبی امریکہ |- |34 | [[لاہور]] | | {{nts|6318745}}<ref name="GeoHivePunjabلاہور">[http://www.geohive.com/cntry/پاکستان.aspx?levels=Punjab GeoHive, پاکستان - The Punjab - Administrative units] 1998 Census result for لاہور District. Accessed on 2008-09-28. The UN estimated the population of لاہور to be 6,577,000 in 2007. However, that estimate is based on now obsolete administrative boundaries for the لاہور Metropolitan Corporation. The administrative boundaries for لاہور was changed in 2001, when it was transformed from Metropolitan Corporation into a سٹی ڈسٹرکٹ. The سٹی ڈسٹرکٹ includes the old Metropolitan Corporation as well as the surrounding district. The District of لاہور had a total of 6,318,745 inhabitants in 1998, compared to 5,143,495 for the Metropolitan Corporation. Current, but vague, estimates puts the population of the district at somewhere between 7.5 and 10 million.</ref> | [[سٹی ڈسٹرکٹ]] | {{nts|1772}} | {{nts|3566}} | {{PAK}} | ایشیاء |- |35 | [[احمد آباد]] | [[File:Amdavad Aerial.jpg|125px]] | {{nts|5570585}} | میونسپل کارپوریشن | {{nts|475}} | {{nts|11727}} | {{IND}} | ایشیاء |- |36 | [[بغداد]] | [[File:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|125px]] | {{nts|5402486}}<ref name="WG">{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|accessdate=30 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123182252/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|archivedate=23 January 2010|dead-url=yes}}</ref> | شہر | {{nts|1134}} | {{nts|4064}} | {{IRQ}} | ایشیاء |- |37 | [[ریاض]] | [[File:The king Abdullah Financial District..JPG|125px]] | {{nts|5188286}}<ref name="SaudiCensus2010">[http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf Central Department of Statistics and Information, سعودی عرب; Population of cities with at least 5,000 inhabitants, at the 2010 Population Census ('''pdf, in arabic''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311140301/http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf |date=2012-03-11 }} Retrieved on 2010-12-13.</ref> | شہر | {{nts|800}} | {{nts|6485}} | {{KSA}} | ایشیاء |- |38 | [[سنگاپور]] | [[File:Singapore Skyline at Night with Blue Sky.JPG|125px]] | {{nts|5183700}}<ref name="Mid-2010 سنگاپور population">[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Statistics سنگاپور, Population (Mid-Year Estimates)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=2009-02-21 }} Retrieved on September 23, 2010. Estimated population on Mid-2010, including سنگاپور residents plus non-residents. Population of سنگاپور citizens and residents was 3,642,700 on 2008-06-30.</ref> | شہر ریاست | {{nts|712.4}} | {{nts|7276}} | {{SIN}} | ایشیاء |- |39 | [[سینٹیاگو]] | [[File:Santiago de Chile.jpg|125px]] | {{nts|5012973}}<ref name="چلیProjProv">[http://www.ine.cl/canales/چلی_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/DatProv/SalProvUsuarios-T13OK.xls Instituto Nacional de Estadística, چلی; Proyecciones de población al 30 de Junio 1990-2020, Region Metropolitana de سینٹیاگو; Provincias ('''excel-file''')] Retrieved on 2009-08-05. Projected population on 2009-06-30.</ref> | [[صوبہ]]<ref>Composed of 32 independent municipalities</ref> | {{nts|2030}} | {{nts|2469}} | {{CHI}} | جنوبی امریکہ |- |40 | [[سینٹ پیٹرز برگ]] | [[File:St Petersburg Neva River004.jpg|125px]] | {{nts|5023313}}<ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm Federal State Statistics Service, روس ('''xls, in روسn''')] 2011-01-01 Estimation based on National Census 2010-10-14. Retrieved on 2011-03-30</ref> | وفاقی شہر | {{nts|1399}}<ref name="RusArea2009"/> | {{nts|3480}} | {{RUS}} | یورپ |- |41 | [[چنائے]] | [[File:Southern Railway HQ.jpg|125px]] | {{nts|4681087}}<ref name="2011 official بھارت Census">http://www.census2011.co.in/census/district/21-چنائے.html</ref> | میونسپل کارپوریشن | {{nts|176}}<ref name="2011 official بھارت Census"/> | {{nts|26903}}<ref name="2011 official بھارت Census"/> | {{IND}} | ایشیاء |- |42 | [[انقرہ]] | [[File:MiddleEastTechnicalUniversityCampus800x470.jpg|125px]] | {{nts|4550662}} | میٹروپولیٹن میونسپلٹی | {{nts|2516}} | {{nts|1551}} | {{TUR}} | ایشیاء |- |43 | [[چونگ جنگ]] | [[File:Chongqing 005.jpg|125px]] | {{nts|4513100}}<ref name="چونگ جنگ">{{cite news|title=重庆市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from چونگ جنگ 2010 Census) |url=http://news.163.com/11/0503/01/733HTAIV00014AED.html|newspaper=NetEase|date=10 May 2011|accessdate=31 July 2011}} Total population as of 2010-11-01 of the following districts: Yuzhong, Dadukou, Jiangbei, Shapingba, Jiulongpo, and Nan'an</ref> <br>{{Citation needed|reason=number not in source|date=August 2011}} | بنیادی اضلاع<ref name=nbsurban/><br> {{Citation needed|reason= No reliable source provided.|date=August 2011}} | {{nts|1435}} | {{nts|3145}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |44 | [[کولکاتہ]] | [[File:Victoria Memorial Hall, Kolkata.jpg|125px]] | {{nts|4486679}}<ref name="بھارت1"/> | میونسپل کارپوریشن | {{nts|185}} | {{nts|24252}} | {{IND}} | ایشیاء |- |45 | [[سورت]] | [[File:GauravPath1.jpg|125px]] | {{nts|4462002}} | میونسپل کارپوریشن | {{nts|326.515}}<ref>[http://www.سورتmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml Demographics: سورت Municipal Corporation]</ref> | {{nts|13666}} | {{IND}} | ایشیاء |- |46 | [[رنگون]] | [[File:Yangoon-south.jpg|125px]] | {{nts|4350000}}<ref name=UN/> | شہر | {{nts|598.75}}<ref>[http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_میانمار.pdf Third Regional EST Forum, Presentation of میانمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026081400/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1.pdf |date=2020-10-26 }}. Retrieved 6 June 2009.</ref> | {{nts|6828}} | {{MYA}} | ایشیاء |- |47 | [[اسکندریہ]] | [[File:Alexandria,Egypt,Skyline.jpg|125px]] | {{nts|4110015}}<ref name="Capmas2006"/> | محافظہ | {{nts|2680}} | {{nts|1611}} | {{EGY}} | افریقہ |- |48 | [[شینیانگ]] | [[File:Shenyang Zentrum.jpg|125px]] | {{nts|4101197}}<ref name=statfi>[http://pxweb2.stat.fi/Database/Kansainvalisen_tiedon_tietokanta/vrm/Kaupungit/hallintokaupungit_en.htm City and region database of Statistics فنلینڈ]</ref> <small>(2006-12-31)</small> | بنیادی اضلاع | {{nts|3495}} | {{nts|1173}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |49 | [[سوزو]] | [[File:China Suzhou Jinjihu Lake.jpg|125px]] | {{nts|4074000}}<ref name=سوزو>{{cite web | url=http://xxw3441.blog.163.com/blog/static/7538362420114912715355 | title=苏州市2010年第六次全国人口普查主要数据公报 (Main Data from سوزو 2010 Census) | publisher=سوزو Statistics Bureau | date=3 May 2011 | accessdate=3 May 2011 | archive-date=19 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131019235449/http://xxw3441.blog.163.com/blog/static/7538362420114912715355 | dead-url=yes }}</ref> | بنیادی اضلاع<ref>Based on the following districts: Pingjiang,Canglang,Jinchang,Huqiu,Wuzhong,Xiangcheng,SND,SIP.</ref> | {{nts|1679.2}} | {{nts|2426}} | {{CHN}} | ایشیاء |- |50 | [[نیو تائی پے]] | [[File:Taipei Rushhour birdseye.JPG|125px]] | {{nts|3910086}}<ref>{{cite web|url=http://www.ris.ntpc.gov.tw/_file/1392/SG/25351/D.html|title=نیو تائی پے City|publisher=Household Registration Service, نیو تائی پے City Government|language=Chinese|accessdate=18 October 2011|archive-date=25 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425075237/http://www.ris.ntpc.gov.tw/_file/1392/SG/25351/D.html|dead-url=yes}}</ref> | خصوصی میونسپلٹی | {{nts|2052.5667}}<ref>{{cite web|url=http://foreigner.ntpc.gov.tw/web/SG?command=display&pageID=36568&FP=D40000002968000000_5|title=نیو تائی پے City|publisher=نیو تائی پے City Government|accessdate=18 October 2011|archive-date=9 July 2012|archive-url=https://archive.is/20120709080120/http://foreigner.ntpc.gov.tw/web/SG?command=display&pageID=36568&FP=D40000002968000000_5|dead-url=yes}}</ref> | {{nts|1905}} | {{ROC-TW}} | ایشیاء |- |51 | [[جوہانسبرگ]] | [[File:South Africa-Johannesburg-Hillbrow001.jpg|125px]] | {{nts|3888180}}<ref name=ZA/> | میٹروپولیٹن بلدیہ | {{nts|1644.96}} | {{nts|2364}} | {{ZAF}} | افریقہ |- |52 | [[لاس اینجلس]] | [[File:LosAngeles06.jpg|125px]] | {{nts|3819702}}<ref name=uscensus>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/popmap/ | title=Interactive Population Map | publisher=US Census Bureau|accessdate=2011-08-03}}</ref> | شہر | {{nts|1290}} | {{nts|2940}} | {{ریاستہائے متحدہ امریکہ}} | شمالی امریکہ |- |53 | [[یوکوہاما]] | [[File:Minato Mirai In Blue.jpg|125px]] | {{nts|3680267}}<ref name="StatJapMonthlyCityیوکوہاما">[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html Official monthly estimated de jure population by the Kanagawa Prefectural Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=2012-04-24 }} (in جاپانese). Population estimate on 2010-06-01.</ref> | شہر | {{nts|437.38}} | {{nts|8414}} | {{JPN}} | ایشیاء |- |54 | [[عابدجان]] | [[File:Abidjanpyramid.JPG|125px]] | {{nts|3660682}}<ref name=عابدجان>[http://www.عابدجان-da.ci/Accueil/Presentation/عابدجان/index.html عابدجان District estimate for 2003]</ref> | محکمہ / ضلع | {{nts|2119}} | {{nts|1728}} | {{CIV}} | افریقہ |- |55 | [[بسان]] | [[File:August Afternoon in Haeundae 2.jpg|125px]] | {{nts|3600381}}<ref name="بسان1">{{cite web|url=http://english.بسان.go.kr/01_about/03_02.jsp|title=بسان: Population and area of Administrative units|publisher=بسان میٹروپولٹن سٹی|accessdate=12 February 2011}}</ref> | میٹروپولٹن سٹی | {{nts|766.12}}<ref name="بسان1"/> | {{nts|4666}} | {{KOR}} | ایشیاء |- |56 | [[برلن]] | [[File:Über den Dächern von Berlin.jpg|125px]] | {{nts|3499879}}<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-برلن-brandenburg.de//Publikationen/OTab/2012/OT_A01-01-00_124_201111_BE.pdf |title=Bevölkerungsstand in برلن am 30. November 2011 nach Bezirken |work=Amt für Statistik برلن-Brandenburg |accessdate=2012-04-23}}</ref> | سٹی ریاست | {{nts|892}} | {{nts|3924}} | {{DEU}} | یورپ |- |57 | [[کیپ ٹاؤن]] | [[File:Central Cape Town.jpg|125px]] | {{nts|3497097}}<ref name=ZA>[http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf Statistics جنوبی افریقہ, Community Survey, 2007, Basic Results Municipalities ('''pdf-file''')] Retrieved on 2008-03-23.</ref> | میٹروپولٹن بلدیہ | {{nts|2454.72}} | {{nts|1424}} | {{ZAF}} | افریقہ |- |58 | [[ڈربن]] | [[File:Durban 21.08.2009 12-56-40.jpg|125px]] | {{nts|3468086}}<ref name=ZA/> | میٹروپولٹن بلدیہ | {{nts|2291.89}} | {{nts|1513}} | {{ZAF}} | افریقہ |- |59 |[[جدہ]] | |{{nts|3430697}}<ref name="SaudiCensus2010" /> | شہر |{{nts|1230}} |{{nts|2789}} |{{SAU}} | ایشیاء |- |60 | [[پیانگ یانگ]] | [[File:0322 Pyongyang Turm der Juche Idee Aussicht.jpg|125px]] | {{nts|3255388}}<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1-15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 March 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.</ref> | براہ راست کنٹرول میونسپلٹی | {{nts|3194}} | {{nts|1019}} | {{PRK}} | ایشیاء |- |61 | [[میدرد]] | [[File:Plaza de Colón (Madrid) 06.jpg|125px]] | {{nts|3213271}}<ref>[http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L= INE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L= |date=2013-12-08 }} (2008)</ref> | بلدیہ | {{nts|698}} | {{nts|4604}} | {{ESP}} | یورپ |- |62 |[[نیروبی]] | [[File:Nairobi showing KICC Times Tower and City Hall.jpg|125px]] |{{nts|3138369}}<ref name="کینیا2009">[https://web.archive.org/web/20101210081530/http://www.knbs.or.ke/Census%20Results/Presentation%20by%20Minister%20for%20Planning%20revised.pdf Minister of State for Planning, National Development and Vision 2030; 2009 Population and Housing Census Results ('''pdf''')] Retrieved on 2010-12-13.</ref> | [[صوبہ]] |{{nts|696}} |{{nts|4509}} |{{KEN}} | افریقہ |- |63 | [[پونے]] | [[File:AmonoraTownCentre.jpg|125px]] | {{nts|3115431}} | میونسپل کارپوریشن | {{nts|450.69}} | {{nts|6913}} | {{IND}} | ایشیاء |- |64 | [[جے پور]] | [[File:DSCN1444.JPG|125px]] | {{nts|3073350}} | میونسپل کارپوریشن | {{nts|485}} | {{nts|6337}} | {{IND}} | ایشیاء |- | 65 | [[ادیس ابابا]] | [[File:Aerials Ethiopia 2009-08-27 15-26-13.JPG|125px]] | {{nts|3040740}}<ref>{{cite web|url=http://www.csa.gov.et/index.php?option=com_rubberdoc&view=doc&id=421&format=raw&Itemid=606|title=Population Size of Towns by Sex, Region, Zone and Wereda : July 2012.|publisher=Central Statistical Agency of ایتھوپیا|accessdate=6 January 2013}}</ref> | شہر | | |{{ETH}} | افریقہ |- |66 | [[دار البیضاء]] | [[File:CasablancaFAR.jpg|125px]] | {{nts|3027000}}<ref>[http://www.wmaker.net/myhcp2011/file/112824/ HCP, Centre d’Etudes et de Recherches Démographiques (CERED)] (2009)</ref> | شہر | {{nts|324}} | {{nts|9342}} | {{MAR}} | افریقہ |- |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ قومی دارالحکومت تے وڈے شہر بلحاظ دیس]] * [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ سنگھنائی آبادی]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{دنیا دے سبتوں وڈے شہر}} {{ایشیائی دیساں دے راجگڑھ}} {{یورپی دیساں دے راجگڑھ}} {{وڈے شہر بلحاظ براعظم}} {{دنیا دے لوک گنتی لحاظ نال وڈے شہر}} [[گٹھ:ایشیا دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر]] [[گٹھ:ایشیائی شہر]] [[گٹھ:ایشیا دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:ایشیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:یورپ دے شہر]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:یورپ دے شہر تے قصبے]] [[گٹھ:یورپی شہر]] [[گٹھ:یورپ دے آباد تھاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] atv2lasdj39ht6f107afgmj7k4vsyex 0 52181 712110 706816 2026-09-26T12:12:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712110 wikitext text/x-wiki {{پنجابی گنتی}} ایہ '''لسٹ یورپی یونین دے وڈےشہر بلحاظ آبادی''' (List of largest cities in the European Union by population within city limits) اے۔ == ۳٬۰۰٬۰۰۰ توں ودھ لوک گنتی والے شہر == {| class="wikitable sortable" style="width:80%;" |- ! درجہ ! style="text-align:left;"| شہر !! ریاست ! سرکاری آبادی ! style="text-align:right;"| تریخ مردم شماری/تخمینہ ! style="width:10px;" class="unsortable"| حوالہ جات ! class="unsortable" | مورت |- | style="text-align:left;"| 1 | '''[[لندن]]'''<ref>Refers to Greater London which is composed of 32 independent borough councils and the [[لندن شہر]]</ref> || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|8615246}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|6|01}} | style="text-align:center;"|<ref name="UK">{{cite journal|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2012/rft---mid-2012-population-estimates-for-england-and-wales.zip|title=Mid 2012 Population estimates for England and Wales|publisher=Office for National Statistics|accessdate=31 July 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226014647/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2012/rft---mid-2012-population-estimates-for-england-and-wales.zip |date=26 December 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226014647/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2012/rft---mid-2012-population-estimates-for-england-and-wales.zip%20 |date=26 December 2018 }}</ref> |[[Image:London from a hot air balloon.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 2 | '''[[برلن]]''' || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|3562166}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/BasisZeitreiheGrafik/Bas-Einwohnerregister.asp?Ptyp=300&Sageb=12041&creg=BBB&anzwer=11 |title=Statistics Agency Berlin-Brandenburg |date= |accessdate=2015-04-02}}</ref> | |- | style="text-align:left;"| 3 | '''[[میدرد]]''' || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|3165235}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP">{{cite web |url=http://www.ine.es/jaxi/tabla.do |title=Instituto Nacional de Estadística. (National Statistics Institute) |publisher=Ine.es |date= |accessdate=2013-07-24 |archive-date=2015-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207003047/http://www.webcitation.org/5dzZdiz9T |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Cuatro Torres Business Area.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 4 | '''[[روم]]''' || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|2874038}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA">{{cite web |title=Bilancio Demografico della Popolazione Residente per Mese – Novembre 2014 |url=http://demo.istat.it/bilmens2014gen/index02.html |language=Italian |publisher=Istat.it |accessdate=25 3 2014 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014655/http://demo.istat.it/bilmens2014gen/index02.html%20 |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Rome Skyline (8012016319).jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 5 | '''[[پیرس]]''' || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|2273305}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|01}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&millesime=2010&nivgeo=COM&codgeo=75056|title=Commune : Paris (75056) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2013-07-24}}</ref> |[[File:Sunset over Paris 5, France August 2013.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 6 | '''[[بخارسٹ]]''' || {{flagcountry|Romania}} | style="text-align:right;"| {{nts|1803425}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|10|20}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web | url = http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_1.xls | title = Official data for 2011 census | date = 4 July 2013 | accessdate = 4 July 2013 | publisher = [[National Institute of Statistics (Romania)|INSSE]] | language = Romanian | archive-date = 10 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170610134457/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/sR_TAB_1.xls | dead-url = yes }}</ref> |[[File:Bucharest-Skyline-01.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 7 | '''[[ویانا]]''' || {{flagcountry|AUT}} | style="text-align:right;"| {{nts|1794770}} | style="text-align:right;"|1 1 2015 | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html |title=STATISTIK AUSTRIA – Bevölkerung zu Quartalsbeginn seit 2002 nach Bundesland |publisher=Statistik.at |date=17 1 2014 |accessdate=2013-07-24}}</ref> |[[File:Schonbrunn - panorama.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 8 | '''[[بوداپست]]''' || {{flagcountry|HUN}} | style="text-align:right;"| {{nts|1754000}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="Population14">{{cite web|url=http://www.ksh.hu/docs/hun/xstadat/xstadat_eves/i_wdsd001.html |title=Population by type of settlement - annually|work=[[Hungarian Central Statistical Office]]|date=11 Sep 2014|accessdate=11 Sep 2014}}</ref> | [[File:Budapest Parlament Building.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 9 | [[ہامبرگ]]<ref>Refers to the city and federal state of Hamburg, which is composed of 7 districts</ref> || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|1748915}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.statistik-nord.de/index.php?id=1273 |title=Statistics Agency Nord |date= |accessdate=2013-11-25 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014659/https://www.statistik-nord.de/index.php?id=1273%20 |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Hamburg Rathaus.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 10 | '''[[وارسا]]''' || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|1740119}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL">{{cite web |url=http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/Tables.aspx |title=Population in Poland. Size and structure by territorial division as of 12 31, 2013 |format=ASPX |language=pl |date= |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014634/http://demografia.stat.gov.pl/bazademografia/ErrorH.aspx?aspxerrorpath=%2Fbazademografia%2FTables.aspx |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Lotnicza panorama Warszawy.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 11 | [[بارسلونا]]|| {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|1602386}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> |[[File:Barcelona from Sagrada Familia (2).JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 12 | [[میونخ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|1493900}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|2|28}} | style="text-align:center;"|<ref name="bayern">{{cite web |title=www.statistik.bayern.de|url=https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online/data?operation=abruftabelleAbrufen&selectionname=12111-101r&levelindex=1&levelid=1373007182974&index=1 |author=Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung |accessdate=2 August 2013 |language=German}}</ref> |[[File:Stadtbild München.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 13 | [[میلان]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|1336364}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 14 | '''[[صوفیہ]]''' || {{flagcountry|Bulgaria}} | style="text-align:right;"| {{nts|1286383}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|3|15}} | style="text-align:center;"|<ref name=bgcensus>{{cite web |url=http://www.grao.bg/tna/tab02.txt#cont |title=НАСЕЛЕНИЕ КЪМ 14.06.2014 Г. ПО ГРАДОВЕ И ПОЛ |year=2014 |language=Bulgarian |publisher=National Statistical Institute of Bulgaria}}</ref> |[[File:Aleksandar-nevski15.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 15 | '''[[پراگ]]''' || {{flagcountry|CZE}} | style="text-align:right;"| {{nts|1246780}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="CZE">{{cite web |url=http://www.czso.cz/csu/2013edicniplan.nsf/t/50002DF52B/$File/13011303.xls |title=Počet obyvatel v obcích České republiky k 1.1.2013 |language=cs |publisher=Český statistický úřad |date= |accessdate=2013-05-06 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215722/http://www.czso.cz/csu/2013edicniplan.nsf/t/50002DF52B/%24File/13011303.xls |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Prague old town square panorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 16 | '''''[[برسلز]]'''''<ref>Refers to Brussels Capital Region</ref> || {{flagcountry|BEL}} | align=right| {{nts|1175831}} | align=right| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="Structuur van de bevolking">{{cite web|url=http://statbel.fgov.be/fr/binaries/3_Population_de_droit_au_1_janvier%2C_par_commune%2C_par_sexe_2011_2012_G_tcm326-194205.xls |title=Wettelijke bevolking per gemeente op 1 januari 2012 |publisher=Statbel.fgov.be |date= |accessdate=2013-07-24}}</ref> |[[File:Brussels floral carpet B.jpg|200 px]] |- | style="text-align:left;"| 17 | [[برمنگھم]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|1092330}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK/> |[[File:Birmingham (UK) skyline - Centenary Square 640.jpg|200px]] |- |align="left" | 18 | [[کولون]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|1034175}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name=nrwpop>{{cite web |url=http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html |title=Statistics Agency Nordrhein-Westfalen |publisher=It.nrw.de |date= |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014643/https://www.it.nrw/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html%20 |dead-url=yes }}</ref> |[[File:Nightview of Cologne Cathedrale across the River Rhine.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 19 | [[نیپلز]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|989160}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 20 | '''[[سٹاکہوم]]''' || {{flagcountry|SWE}} | style="text-align:right;"| {{nts|911989}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="Scb.se">{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Largest_cities_of_the_European_Union_by_population_within_city_limits#cite_note-Scb.se-21 |title=SCB |publisher=Statistics Sweden |date= |accessdate=2014-10-17}}</ref> |[[File:Stadshus-Panorama 2.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 21 | [[تورینو]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|897265}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Turin monte cappuccini.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 22 | [[مارسیلز]] || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|852516}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&millesime=2010&nivgeo=COM&codgeo=13055|title=Commune : Marseille (13055) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2013-07-24}}</ref> |[[File:Marseille-la-nuit-by-F.Laffont-feraud.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 23 | '''[[ایمسٹرڈیم]]''' || {{flagcountry|NLD}} | style="text-align:right;"| {{nts|825080}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|3|30}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=37230NED&D1=0,17&D2=121&D3=l&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T |title=Bevolkingsontwikkeling; regio per maand |publisher=Statline.cbs.nl |date=2013-09-24 |accessdate=2013-10-02}}</ref> |[[File:Amsterdam airphoto.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 24 |'''[[زاغرب]]''' || {{flagcountry|CRO}} | style="text-align:right;"| {{nts|790017}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="census-2011-settlements">{{Croatian Census 2011|S|21}}</ref> |[[File:Zagreb Night.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 25 | [[ویلنسیا]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|786424}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> |[[File:Valencia Arts.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 26 | [[کراکوف]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|760700}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> |[[File:Sukiennice and Main Market Square Krakow Poland.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 27 | [[لیڈز]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|757655}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> |[[File:LeedsSkyline2013.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 28 | [[وودج]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|709757}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> |[[File:Lodz Manhattan-01.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 29 | [[فرینکفرٹ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|709395}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-hessen.de/themenauswahl/bevoelkerung-gebiet/regionaldaten/bevoelkerung-der-hessischen-gemeinden/index.html |title=Statistics Agency Hessen |publisher=Statistik-hessen.de |date=2014-06-30 |accessdate=2015-04-02}}</ref> |[[File:Frankfurt Am Main-Stadtansicht von der Deutschherrnbruecke zu Beginn der Abenddaemmerung.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 30 | '''[[ریگا]]''' || {{flagcountry|LVA}} | style="text-align:right;"| {{nts|701185}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.pmlp.gov.lv/lv/sakums/statistika/iedzivotaju-registrs/ |title=Pilsonības un migrācijas lietu pārvalde - Iedzīvotāju reģistra statistika |date=2014-01-01 |accessdate=2014-02-16}}</ref> |[[File:Riga - Latvia.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 31 | [[اشبیلیہ]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|696676}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Plaza de España 20-03-2013.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 32 | [[پالرمو]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|676118}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Palermo02 flickr.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 33 | [[سرقسطہ]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|666058}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:0849 pilar ebro 2004.png|200px]] |- | style="text-align:left;"| 34 | '''[[ایتھنز]]''' || {{flagcountry|GRC}} | style="text-align:right;"| {{nts|664046}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|5|24}} | style="text-align:center;"|<ref name="Greek Census 2011">{{cite web |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf |format=PDF |title=Press Release |deadurl=yes |accessdate=2013-02-19 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014539/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf%20 }}</ref> |[[File:View of Athens from Lycabettus.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 35 | [[وروسلاو]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|632432}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Wrocław - Rynek 1.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 37 | [[راٹرڈیم]] || {{flagcountry|NLD}} | style="text-align:right;"| {{nts|616528}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rotterdam.nl/COS/publicaties/Vanaf%202005/12-3582.bevolkingsmonitor%202012-4.pdf |title=COS Bevolkingsmonitor januari 2013 |format=PDF |date= |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004213537/http://www.rotterdam.nl/COS/publicaties/Vanaf%202005/12-3582.bevolkingsmonitor%202012-4.pdf |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Erasmusbrug seen from Euromast.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 38 | '''[[ہلسنکی]]''' || {{flagcountry|FIN}} | style="text-align:right;"| {{nts|605523}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|2|28}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://vrk.fi/default.aspx?docid=6890&site=3&id=0 |title=(in Finnish and Swedish). Population Information System. Population Register Center of Finland. |publisher=vrk.fi |date= |accessdate=2013-07-24 |archive-date=2018-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180607091519/http://vrk.fi/default.aspx?docid=6890&site=3&id=0 |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Skyline of Helsinki as seen from the Erottaja fire station.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 39 | [[شٹوٹگارٹ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|604297}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.statistik.baden-wuerttemberg.de/SRDB/Tabelle.asp?H=BevoelkGebiet&U=02&T=01035055&E=KR&R=KR111 |title=Statistics Agency Baden-Wuerttemberg |publisher=Statistik.baden-wuerttemberg.de |date=2013-03-28 |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226014719/https://www.statistik-bw.de/SRDB/Tabelle.asp?H=BevoelkGebiet&U=02&T=01035055&E=KR&R=KR111%20 |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Burgholzhof Panorama-pjt.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 40 | [[گلاسگو]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|596550}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="Scottishpop"/> | [[File:Glasgow Finnieston area.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 41 | [[ڈسلڈورف]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|593682}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name=nrwpop/> | [[File:Düsseldorf, Marina Düsseldorf.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 42 | [[جینوا (اٹلی)]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|592995}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> | [[File:Genova dal Castelletto.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 42 | [[ڈورٹمنڈ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|575944}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:DK DO Skyline 300ppi CC BY NC SA-20140223-3068.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 43 | [[ایسین]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|569884}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Essen-Panorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 44 | [[ملاگو]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|566913}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Da Gibralfaro.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 45 | '''[[کوپن ہیگن]]''' || {{flagcountry|DNK}} | style="text-align:right;"| {{nts|559440}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.statistikbanken.dk/BEF44 |title=Danmarks Statistikbank |publisher=Statistikbanken.dk |date= |accessdate=2013-10-02}}</ref> | [[File:Copenhagen Christiansborg IMG 5590.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 46 | [[شیفیلڈ]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|557382}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Sheffield skyline.png|200px]] |- | style="text-align:left;"| 47 | '''[[لزبن]]''' || {{flagcountry|PRT}} | style="text-align:right;"| {{nts|547631}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>http://www.ine.pt/scripts/flex_provisorios/Main.html</ref> | [[File:2012-11-17 at 08-08-47 (8235529079).jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 48 | [[پوزنان]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|547161}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Poznan centrum.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 49 | [[بریمین]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|546451}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-bremen.de/aktuelle_statistiken/01a.htm |title=Statistics Agency Bremen |publisher=Statistik-bremen.de |date= |accessdate=2013-10-02}}</ref> | [[File:Bremen aerial view 9.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 50 | [[یوہتیبوری]] || {{flagcountry|SWE}} | style="text-align:right;"| {{nts|541145}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www4.goteborg.se/prod/G-info/statistik.nsf |access-date=2016-03-10 |archive-date=2011-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110408010508/http://www4.goteborg.se/prod/G-info/statistik.nsf |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Gothenburgbynight.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 51 | [[لیپزش]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|531562}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="saxony"/> | [[File:Leipzig Fockeberg Zentrum.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 52 | [[ڈریسڈن]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|530754}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="saxony">[http://www.statistik.sachsen.de/download/010_GB-Bev/Bev_Z_Gemeinde_akt.pdf Statistics Agency Saxony]</ref> | [[File:Dresden Altstadt (5549941423).jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 53 | '''[[ولنیس]]''' || {{flagcountry|LTU}} | style="text-align:right;"| {{nts|537152}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010211&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=9116&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |title=Total area and population by administrative territory, statistical indicator and year |publisher=Std.lt |date= |accessdate=2013-07-24 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017183125/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010211&PLanguage=1&TableStyle=&Buttons=&PXSId=9116&IQY=&TC=&ST=ST&rvar0=&rvar1=&rvar2=&rvar3=&rvar4=&rvar5=&rvar6=&rvar7=&rvar8=&rvar9=&rvar10=&rvar11=&rvar12=&rvar13=&rvar14= |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Vilnius Skyline.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 54 | '''[[ڈبلن]]''' || {{flagcountry|IRL}} | style="text-align:right;"| {{nts|527612}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|4|10}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/en/media/csoie/census/documents/north-south-spreadsheets/Census2011IrelandandNorthernIrelandwebversion2.pdf|title=Census 2011 Ireland and Northern Ireland |publisher=Cso.ie |date= |accessdate=2014-10-31}}</ref> |[[File:OConnellBridgeDublin.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 55 | [[بریڈفورڈ]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|524619}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Bradford Cityscape.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 56 | [[ہینوور]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|514137}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www1.nls.niedersachsen.de/statistik/ |title=Statistics Agency Lower Saxony |publisher=.nls.niedersachsen.de |date= |accessdate=2013-12-04}}</ref> | [[File:Luftbild Hannover Rathaus.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 57 | [[ہیگ]] || {{flagcountry|NLD}} | style="text-align:right;"| {{nts|510909}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|5|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.denhaag.buurtmonitor.nl/ |title=Den Haag in Cijfers |publisher=Denhaag.buurtmonitor.nl |date= |accessdate=2013-10-02}}</ref> | [[File:The Hague skyline.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 58 | [[مانچسٹر]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|510772}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Manchester Skyline.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 59 | [[انتورب]] || {{flagcountry|BEL}} | style="text-align:right;"| {{nts|510610}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.antwerpen.buurtmonitor.be/|title=Stad Antwerpen in Cijfers|publisher=Stad Antwerpen|accessdate=2013-03-18}}</ref> | [[File:OLV-Kathedraal.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 60 | [[ایڈنبرا]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|495360}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="Scottishpop">{{cite web|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/files2/stats/population-estimates/mid-2011/11mype-cahb-table2.pdf|title=General Register Office for Scotland – mid 2011 population estimates by sex, single year of age and administrative area}}</ref> | [[File:Edinburgh Night Panorama from Calton Hill.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 61 | [[نیورمبرگ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|495121}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="bayern"/> | [[File:Nuremberg panorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 62 | [[لیون]] || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|491268}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&nivgeo=COM&codgeo=69123|title=Commune : Lyon (69123) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2015-03-07}}</ref> |[[File:Lyon vue depuis fourviere.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 63 | [[ڈیسبورگ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|486816}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Duisburg Innenhafen Ludwigturm.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 64 | [[لیورپول]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|469690}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Liverpool Waterfront - geograph.org.uk - 1004690.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 65 | [[گدانسک]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|460354}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Gdansk 2004.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 66 | [[تولوز]] || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|447340}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&nivgeo=COM&codgeo=31555|title=Commune : Toulouse (31555) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2015-03-07}}</ref> | [[File:Toulouse by night with Basilique Saint-Sernin.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 67 | [[مورسیا]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|441354}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Murcia.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 68 | '''[[ٹالن]]''' || {{flagcountry|EST}} | style="text-align:right;"| {{nts|434810}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|2|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.tallinn.ee/Tallinna-elanike-arv |title=Number of Tallin residents |publisher=Tallinn City Government |date= |accessdate=2013-07-24}}</ref> | [[File:Tallinn sea.png|200px]] |- | style="text-align:left;"| 69 | [[برسٹل]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|432451}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:River.avon.from.balloon.bristol.arp.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 70 | '''[[براٹیسلاوا]]''' || {{flagicon|Slovakia}} [[سلوواکیہ|Slovak Republic]] | style="text-align:right;"| {{nts|417389}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |url=http://portal.statistics.sk/files/Sekcie/sek_600/Demografia/Obyvatelstvo/tabulky/pocet_obyvatelov/2011/poc_obyv_2011_n.zip |title=Štatistický úrad Slovenskej republiky - 31. 12 2011 |date= |accessdate=2013-10-02 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055815/http://portal.statistics.sk/files/Sekcie/sek_600/Demografia/Obyvatelstvo/tabulky/pocet_obyvatelov/2011/poc_obyv_2011_n.zip |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Bratislava Panorama R01.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 71 | [[شچیسن]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|409211}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Szczecin Cathedral (2501590974).jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 72 | [[پالما]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|407648}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Mallorca Palma from Bellver Castle viewpoint asv2023-04 img2.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 73 | [[بلونیا]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|386171}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> | [[File:Bologna-view.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 74 | [[پلوودیف]] || {{flagcountry|BUL}} | style="text-align:right;"| {{nts|382,737}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|3|15}} | style="text-align:center;"|<ref name=bgcensus/> |[[File:RomanTheaterPlovdiv.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 75 | [[لاس پالماس]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|382296}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Las Palmas panorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 76 | [[فلورنس]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|380226}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> |[[File:Sunset in Florence from the Piazza Michelangelo.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 77 | [[برنو]] || {{flagcountry|CZE}} | style="text-align:right;"| {{nts|378327}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name=CZE /> | [[File:01 airshots.cz-wallpaper16x10-noTm.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 78 | [[وارنا]] || {{flagcountry|BUL}} | style="text-align:right;"| {{nts|364,537}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2015|3|15}} | style="text-align:center;"|<ref name=bgcensus/> |[[File:Independence Square Varna.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 79 | [[بائدگوسزسز]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|362286}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:BydgoszczAir.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 80 | [[بوخم]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|362213}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Bergbaumuseum Bochum Pano.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 81 | [[بلباو]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|351629}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Panoramica bilbao.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 82 | [[کارڈف]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|348493}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Mermaid Quay and Pierhead Building, Cardiff Bay - geograph.org.uk - 752977.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 83 | [[لوبلین]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|348120}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Lublin18395.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 84 | [[نیس]] || {{flagcountry|FRA}} | style="text-align:right;"| {{nts|344064}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau_local.asp?ref_id=POP&nivgeo=COM&codgeo=06088|title=Commune : Nice (06088) – Thème : Évolution et structure de la population|author=[[قومی ادارہ برائے شماریات و معاشی مطالعات، فرانس|Institut National de la Statistique et des Études Économiques]]|accessdate=2015-03-07}}</ref> | [[File:Aerial view downtown Nice.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 85 | [[ووپاٹال]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|342885}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Wuppertal ansicht.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 86 | [[الیکانتے]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|340678}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Puerto de Alicante desde el Castillo de Santa Bárbara.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 87 | [[لیسٹر]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|331606}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:LeicesterAttenboroughPanorama.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 88 | [[یوتریخت]] || {{flagcountry|NLD}} | style="text-align:right;"| {{nts|330772}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|5|1}} | style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLEN&PA=37259eng&D1=0-1,3,8-9,14,16,21-22,24&D2=0&D3=11,33,65,87,1072&D4=0,10,20,30,40,(l-1)-l&LA=EN&VW=T |title=Population dynamics; birth, death and migration per region |publisher=Statline.cbs.nl |date=2013-09-24 |accessdate=2013-10-02}}</ref> | [[File:Panorama Utrecht.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 89 | [[قرطبہ]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|328841}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Córdoba vista aérea.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 90 | [[بیئلفیلڈ]] || {{flagcountry|DEU}} | style="text-align:right;"| {{nts|328314}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Bielefeld City.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 91 | [[ویکفیلڈ]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|327627}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Wakefield-1.jpg|200px]] |- | align="left" | 92 | [[آرہس]] || {{flagcountry|DNK}} | align="right" | {{nts|326,676}} | align="right" | {{dts|format=dmy|2014|10|1}} | align="center"| .<ref>http://www.dst.dk/da/Statistik/emner/kommuner-paa-landkortet.aspx</ref> | [[File:Aarhus waterfront.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 93 | [[کلوژ ناپوکا]] || {{flagcountry|Romania}} | style="text-align:right;"| {{nts|324576}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|10|20}} | style="text-align:center;"|<ref name="digi24.ro">http://www.digi24.ro/Stiri/Regional/Digi24+Timisoara/Stiri/Recensamant+in+Timis+cati+locuitori+are+orasul+sau+comuna</ref> |[[File:Panorama Cluj Napoca mica.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 94 | [[کووینٹری]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|323132}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Skyline of Coventry as seen from Baginton 3g06.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 95 | [[باری(اٹلی)]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|321008}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> | [[File:Puglia Bari2 tango7174.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 96 | [[تھیسالونیکی]] || {{flagcountry|GRC}} | style="text-align:right;"| {{nts|322240}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|5|24}} | style="text-align:center;"|<ref name="Greek Census 2011"/> | [[File:Panorama solun.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 97 | [[ویرل|ویرل]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|320229}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Queens Dock towards Birkenhead.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 98 | [[تیمیشوارا]] || {{flagcountry|Romania}} | style="text-align:right;"| {{nts|319279}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2011|10|20}} | style="text-align:center;"|<ref name="digi24.ro"/> |[[File:View over the city Timisoara..jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 99 | [[کاتانیا]] || {{flagcountry|ITA}} | style="text-align:right;"| {{nts|315567}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2014|11|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="ITA"/> | [[File:Catania-Etna-Sicilia-Italy-Castielli CC0 HQ1.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 100 | [[بلدولید]] || {{flagcountry|ESP}} | style="text-align:right;"| {{nts|311501}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref name="ESP"/> | [[File:Antigua.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 101 | [[بون]] || {{flagcountry|Germany}} | style="text-align:right;"| {{nts|309869}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|12|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="nrwpop"/> | [[File:Zepper-sunrise-over-the-niveous-city-of-bonn.jpg|200px]] |- | style="text-align:left;"| 102 | [[مالمو]] || {{flagcountry|SWE}} | style="text-align:right;"| {{nts|309105}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|3|31}} | style="text-align:center;"|<ref name="Scb.se"/> |[[File:Central Malmö.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 103 | [[ناٹنگھم]] || {{flagcountry|United Kingdom}} | style="text-align:right;"| {{nts|308735}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name=UK /> | [[File:Clipston Nottingham.JPG|200px]] |- | style="text-align:left;"| 104 | [[کاتوویتس]] || {{flagcountry|POL}} | style="text-align:right;"| {{nts|308269}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2012|6|30}} | style="text-align:center;"|<ref name="POL"/> | [[File:Śródmieście, Katowice.png|200px]] |- | style="text-align:left;"| 105 | [[کاوناس]] || {{flagcountry|LTU}} | style="text-align:right;"| {{nts|306888}} | style="text-align:right;"| {{dts|format=dmy|2013|1|1}} | style="text-align:center;"|<ref>[http://db1.stat.gov.lt/statbank/temp/201372416395512161726M30102147317.txt Population at the beginning of the year by year, place of residence and administrative territory]{{dead link|date=10 2013}}</ref> | [[File:Kaunas panorama.jpg|200px]] |} == ہور ویکھو == * [[لسٹ قومی دارالحکومت تے وڈے شہر بلحاظ دیس]] * [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ قومی دارالحکومت بلحاظ سنگھنائی آبادی]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{یورپی دیساں دے راجگڑھ}} {{دنیا دے سبتوں وڈے شہر}} {{وڈے شہر بلحاظ براعظم}} {{دنیا دے لوک گنتی لحاظ نال وڈے شہر}} {{دنیا دے سبتوں ودھ آبادی والے شہری علاقے}} [[گٹھ:‎ یورپ دے شہراں دی لسٹ]] [[گٹھ:‎ یورپ متعلقہ لسٹاں ]] [[گٹھ:‎ یورپ دے شہر]] [[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:‎ یورپ یونین متعلقہ لسٹاں ]] rvj8wanhkro3kd5eb8z2inq2gt1dqga 0 52536 712124 707745 2026-09-26T12:44:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712124 wikitext text/x-wiki آپ دی پیدائش۲۲مئ ۱۹۲۳ء نوں راجوری [[کشمیر]] چ ہوئی۔ آپ دا تعلق گوجر قوم نال سی ۔[[فارسی]]، [[اردو]]، [[گوجری]]،[[پنجابی]] تے [[ہندکو]]زباناں دے شاعر سن۔[[قیام پاکستان]] دے بعد [[پاکستان]] چ رہائش اختیار کیتی۔ آپ دی وفات ۱۹ اکتوبر ۱۹۸۹ء نوں نواں شہر [[ایبٹ آباد]] چ ہوئی۔ ==حوالے== [https://web.archive.org/web/20170628081252/http://search.jang.com.pk/NewsDetail.aspx?ID=310193 مضمون:محمد اسرائیل مہجور] [[گٹھ:فارسی شاعر]] [[گٹھ:ایبٹ آباد دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:1923 دے جم]] [[گٹھ:1989 دیاں موتان]] [[گٹھ:کشمیری شخصیتاں]] [[گٹھ:اردو شاعر]] cvjktnsfy682fjyyvf2aqu6pr2jh2bj 0 53438 712107 711269 2026-09-26T12:02:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712107 wikitext text/x-wiki اjیہ '''لسٹ قنون ساز اسمبلیاں بلحاظ ملک''' (List of legislatures by country) اے۔ == لسٹ قانون ساز اسمبلیاں == === ماورائے قوم قانون ساز اسمبلیاں=== {|class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" !تنظیم !ناں ایوان !درجہ ایوان !مدت (سال) !ووٹنگ نظام !نشستاں !آبادی فی نشست !خام ملکی پیداوار فی نشست (ملین امریکی ڈالر) !جوڑ |- |{{flagcountry|European Union}} |[[یورپی پارلیمنٹ]]<ref>Article 7(3) [http://eur-lex.europa.eu/en/treaties/dat/12007L/htm/C2007306EN.01015001.htm Treaty of Lisbon: Protocol ON THE APPLICATION OF THE PRINCIPLES OF SUBSIDIARITY AND PROPORTIONALITY]</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست, [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |754 |667,761 |20,983 |[http://www.europarl.europa.eu/ europarl.europa.eu] |- |[[افریقی اتحاد]] |[[پین افریقی پارلیمنٹ]] |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست (appointed by 47 of 53 national legislatures) |265 |3,974,098.11 |14.180 |[http://www.pan-africanparliament.org/ pan-africanparliament.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626085723/http://www.pan-africanparliament.org/ |date=2012-06-26 }} |- |[[File:Flag of the Central American Integration System.svg|23x15px]] [[وسطی امریکی ادغام نظام]] |[[وسطی امریکی پارلیمنٹ]] |[[یک ایوانیت]] |ملک کے مطابق منحصر |براہ راست, [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |120 |426,274.46 |2,651.175 |[http://www.parlacen.int parlacen.int] |} === لسٹ اقوام متحدہ دے رکن دیساں دیاں قانون ساز اسمبلیاں=== {| class="sortable wikitable" |-bgcolor="#cccccc" !ملک !مقننہ دا مجموعی ناں !ناں ایوان !سطح ایوان !مدت (سام) !ووٹنگ نظام !نشستاں !آبادی فی نشست ![[خام ملکی پیداوار]] فی نشست (ملین امریکی ڈالر) !جوڑ |- |rowspan=2|{{flagcountry|افغانستان}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی افغانستان|قومی اسمبلی]]<ref name="not">Native name not available</ref> |[[House of the People (افغانستان)|House of the People]] (ولسي جرګه ''Wolesi Jirga'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Single non-transferable vote]] |249 |122,168 |119 |[http://wj.parliament.af/ wj.parliament.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220011312/http://wj.parliament.af/ |date=2016-02-20 }} |- |[[House of Elders]] (مشرانوجرګه ''Meshrano Jirga'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |3, 4 and 5 |[[majority rule|majority]] and appointed by the President |102 |298,234 |291 |[http://mj.parliament.af/ mj.parliament.af] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303201549/http://mj.parliament.af/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|البانیہ}} | |[[اسمبلی البانیہ]] (''Kuvendi i Shqipërisë'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |140 |20,226 |177 |[http://www.parlament.al/ parlament.al] |- |rowspan=2|{{flagcountry|الجزائر}} |rowspan=2|[[پارلیمان الجزائر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[عوامی قومی اسمبلی]] (''al-Majlis al-Sha'abi al-Watani'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |6 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |462 |80,303 |439 |[http://www.apn-dz.org/ apn-dz.org] |- |[[کونسل Nation]] (''al-Majlis al-Umma'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote and appointed by the President |144 |257,638 |1,830 |[http://www.majliselouma.dz/ majliselouma.dz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200323/http://www.majliselouma.dz/ |date=2011-10-24 }} |- |{{flagcountry|انڈورا}} | |[[General کونسل Valleys]] (Consell General de les Valls) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |28 |2,789 |161 |[https://web.archive.org/web/20160229121927/http://www.consellgeneral.ad/ consellgeneral.ad] |- |{{flagcountry|انگولا}} | |[[قومی اسمبلی انگولا|قومی اسمبلی]] (Assembleia Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |220 |84,081 |525 |[http://www.parlamento.ao/ parlamento.ao] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اینٹیگوا تے باربوڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان اینٹیگوا تے باربوڈا|پارلیمان]]<ref name="head">The [[head of state]] is a constituent part of the parliament too.</ref> |[[ایوان نمائندگان اینٹیگوا تے باربوڈا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[first-past-the-post]] |19 |4,305 |82 |[http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=194&category=66 ab.gov.ag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928191020/http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=194&category=66 |date=2013-09-28 }} |- |[[سینٹ اینٹیگوا تے باربوڈا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the Governor-General |17 |4,811 |92 |[http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=189&category=66 ab.gov.ag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930024724/http://www.ab.gov.ag/article_details.php?id=189&category=66 |date=2015-09-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ارجنٹائن}} |rowspan=2|[[رجنٹائن قومی کانگریس]] (Congreso de la Nación ارجنٹائن) |[[Argentine Chamber of Deputies|Chamber of Deputies of the Nation]] (Cámara de Diputados de la Nación) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |257 |156,097 |2,787 |[http://www.diputados.gov.ar/ diputados.gov.ar] |- |[[ارجنٹائن سینٹ|سینٹ قومی]] (Senado de la Nación) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |براہ راست ووٹ |72 |557,181 |9,950 |[http://www.senado.gov.ar/ senado.gov.ar] |- |{{flagcountry|آرمینیا}} | |[[قومی اسمبلی آرمینیا|قومی اسمبلی]] (Ազգային Ժողով ''Azgayin Zhoghov'') |[[یک ایوانیت]] |5 |براہ راست ووٹ تے [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |131 |24,902 |136 |[http://www.parliament.am/ parliament.am] |- |rowspan=2|{{flagcountry|آسٹریلیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان آسٹریلیا]]<ref name="head"/> |[[آسٹریلیائی ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |preferential [[instant-runoff voting]] |150 |154,200 |6,096 |[http://www.aph.gov.au/About_پارلیمان/House_of_Representatives aph.gov.au] |- |[[آسٹریلیائی سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[single transferable vote]] |76 |304,342 |12,032 |[http://www.aph.gov.au/About_پارلیمان/سینٹ aph.gov.au] |- |rowspan=2|{{flagcountry|آسٹریا}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی آسٹریا|وفاقی اسمبلی]] (Bundesversammlung) |[[قومی کونسل (آسٹریا)|قومی کونسل]] (Nationalrat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed-member proportional representation]] |183 |43,895 |1,923 |[http://www.parlament.gv.at/ENGL/PERK/NRBRBV/NR/ parlament.gv.at] |- |[[وفاقی کونسل (آسٹریا)|فیڈرل کونسل]] (Bundesrat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 and 6 |appointed by state parliaments |62 |129,563 |5,677 |[http://www.parlament.gv.at/ENGL/PERK/NRBRBV/BR/ parlament.gv.at] |- |{{flagcountry|آذربائیجان}} | |[[قومی اسمبلی آذربائیجان|قومی اسمبلی]] (''Milli Məclis'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |125 |73,320 |744 |[http://www.meclis.gov.az/ meclis.gov.az] |- |rowspan=2|{{flagicon|بہاماس}} [[بہاماس]] |rowspan=2|[[پارلیمان بہاماس|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی بہاماس|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule]] |38 |9,326 |283 |[http://www.بہاماس.gov.bs/wps/portal/public/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOKNDdx9HR1NLHzdTQ3MDDxDA3wcA8w9jPwNTfULsh0VAStkWXU!/?1dmy&urile=wcm%3Apath%3A/MOF_Content/internet/The+Government/Government/The+Government/Legislative/The+House+of+اسمبلی/ بہاماس.gov.bs] |- |[[سینٹ بہاماس|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the [[Governor-General of بہاماس|Governor-General]] |16 |22,103 |674 |[http://www.بہاماس.gov.bs/wps/portal/public/!ut/p/b0/04_Sj9CPykssy0xPLMnMz0vMAfGjzOKNDdx9HR1NLHzdTQ3MDDxDA3wcA8w9jPwNTfULsh0VAStkWXU!/?1dmy&urile=wcm%3Apath%3A/MOF_Content/internet/The+Government/Government/The+Government/Legislative/The+سینٹ/ بہاماس.gov.bs] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بحرین}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی بحرین|قومی اسمبلی]]<ref name="not"/> |[[کونسل Representatives of بحرین|اسمبلی Representatives]] (''Majlis an-nuwab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |40 |30,864 |777 |[http://www.nuwab.gov.bh/ nuwab.gov.bh] |- |[[Consultative کونسل بحرین|Consultative اسمبلی]] (''Majlis al-shura'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |appointed by the king |40 |30,864 |777 |[http://www.shura.gov.bh/ shura.gov.bh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218172642/http://www.shura.gov.bh/ |date=2007-12-18 }} |- |{{flagcountry|بنگلہ دیش}} | |[[Jatiyo Sangshad|House of the Nation]] (জাতীয় সংসদ ''Jatiyo Sangshad'') |[[یک ایوانیت]] |5 |[[majority rule|majority]] |350 |466,909 |818 |[http://www.parliament.gov.bd/ parliament.gov.bd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517040401/http://www.parliament.gov.bd/ |date=2016-05-17 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بارباڈوس}} |rowspan=2|[[پارلیمان بارباڈوس|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی بارباڈوس|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |30 |9,486 |216 |[http://www.بارباڈوسparliament.com/the_house_of_assembly.php بارباڈوسparliament.com] |- |[[سینٹ بارباڈوس|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |21 |13,551 |309 |[http://www.بارباڈوسparliament.com/the_senate.php بارباڈوسparliament.com] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلاروس}} |rowspan=2|[[پارلیمان بیلاروس|قومی اسمبلی]] (Нацыянальны сход ''Nacyjanaĺny schod'') |[[نمائندگان چیمبر بیلاروس|نمائندگان چیمبر]] (Палата прадстаўнікоў ''Palata pradstaŭnikoŭ'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |110 |85,997 |1,288 |[http://www.house.gov.by/ house.gov.by] |- |[[کونسل Republic of بیلاروس|کونسل Republic]] (Савет Рэспублікі ''Saviet Respubliki'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |elected by regional councils and appointed by the President |64 |147,773 |2,215 |[http://www.sovrep.gov.by/ sovrep.gov.by] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408024251/http://www.sovrep.gov.by/ |date=2015-04-08 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلجیم}} |rowspan=2|[[بیلجئیم وفاقی پارلیمان|وفاقی پارلیمان]] (Federaal Parlement / Parlement fédéral / Föderales Parlament) |[[نمائندگان چیمبر (بیلجیم)|نمائندگان چیمبر]]<br> (Kamer van Volksvertegenwoordigers / Chambre des Représentants / Abgeordnetenkammer) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |150 |74,000 |2,897 |[http://www.lachambre.be/ lachambre.be] |- |[[سینٹ (بیلجیم)|سینٹ]] (Senaat / Sénat / Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by regional parliaments |60 |185,000 |7,242 |[http://www.senate.be/ senate.be] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بیلیز}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی بیلیز|قومی اسمبلی]] |[[ایوان نمائندگان بیلیز|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |31 |10,748 |90 |[http://nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse nationalassembly.gov.bz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040705/http://nationalassembly.gov.bz/index.php/hor-lowerhouse |date=2016-03-04 }} |- |[[سینٹ بیلیز|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |12 |27,766 |233 |[http://nationalassembly.gov.bz/index.php/senate-upperhouse nationalassembly.gov.bz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223307/http://nationalassembly.gov.bz/index.php/senate-upperhouse |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|بینن}} | |[[قومی اسمبلی بینن|قومی اسمبلی]] (Assemblée Nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |83 |115,648 |176 |[http://www.gouv.bj/institutions/assemblee-nationale gouv.bj] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بھوٹان}} |rowspan=2|[[پارلیمان بھوٹان]]<ref name="native">The native name is also used in English.</ref> |[[قومی اسمبلی بھوٹان|قومی اسمبلی]] (རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་འདུ། ''Gyelyong Tshogdu'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |47 |15,072 |91 |[http://www.nab.gov.bt/ nab.gov.bt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080413201546/http://www.nab.gov.bt/ |date=2008-04-13 }} |- |[[قومی کونسل بھوٹان|قومی کونسل]] (རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་སྡེ། ''Gyelyong Tshogde'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |[[majority rule|majority]] and appointed by the king |25 |28,337 |171 |[http://www.nationalcouncil.bt/ nationalcouncil.bt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810033532/http://www.nationalcouncil.bt/ |date=2009-08-10 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|بولیویا}} |rowspan=2|[[کثیر قومی مجلس قانون ساز اسمبلی]] (Asamblea Legislativa Plurinacional) |[[Chamber of Deputies of بولیویا|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |130 |83,905 |391 |[http://www.diputados.bo/ diputados.bo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225184046/http://www.diputados.bo/ |date=2016-02-25 }} |- |[[سینٹ بولیویا|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |36 |302,993 |1,414 |[http://www.senado.bo/ senado.bo] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بوسنیا و ہرزیگووینا}} |rowspan=2|[[پارلیمانی اسمبلی بوسنیا و ہرزیگووینا|پارلیمانی اسمبلی]] ({{Not a typo|Parlamentarna}} Skupština) |[[ایوان نمائندگان (بوسنیا و ہرزیگووینا)|ایوان نمائندگان]] ('Представнички Дом / Predstavnički Dom) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |42 |91,422 |753 |[http://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/predstavnicki_dom/default.aspx?id=20408&langTag=en-US&pril=b parlament.ba] |- |[[ایوان عوام (بوسنیا تے ہرزیگووینا)|ایوان عوام]] (Dom Naroda) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |appointed by lower-level parliaments and assemblies |15 |255,982 |2,109 |[https://web.archive.org/web/20160322113049/https://www.parlament.ba/sadrzaj/domovi/dom_naroda/default.aspx?id=20428&langtag=en-us&pril=b parlament.ba] |- |{{flagcountry|بوٹسوانا}} |[[پارلیمان بوٹسوانا]] |[[قومی اسمبلی (بوٹسوانا)|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ, majority party and appointed by the President |63 |32,211 |471 |[http://www.parliament.gov.bw/ parliament.gov.bw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628185105/http://www.parliament.gov.bw/ |date=2009-06-28 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برازیل}} |rowspan=2|[[قومی کانگریس برازیل|قومی کانگریس]] (کانگریس) |[[Chamber of Deputies of برازیل|Chamber of Deputies]] (Câmara dos Deputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |513 |371,798 |4,471 |[http://www.camara.leg.br/ camara.leg.br] |- |[[وفاقی سینٹ برازیل|وفاقی سینٹ]] (Senado Federal) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |8 |[[majority rule|majority]] |81 |2,354,724 |28,320 |[http://www.senado.leg.br/ senado.leg.br] |- |{{flagcountry|برونائی}} | |[[Legislative کونسل برونائی|Legislative کونسل]]<ref name="not"/> |[[یک ایوانیت]] |no timeframe |مقبول ووٹ and appointed by the sultan |36 |11,355 |582 |[http://www.majlis-mesyuarat.gov.bn/ majlis-mesyuarat.gov.bn] |- |{{flagcountry|بلغاریہ}} | |[[قومی اسمبلی (بلغاریہ)|قومی اسمبلی]] (Народно събрание ''Narodno sabranie'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |240 |30,685 |420 |[http://parliament.bg/ parliament.bg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173026/http://parliament.bg/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|برکینا فاسو}} | |[[قومی اسمبلی (برکینا فاسو)|قومی اسمبلی]] (Assemblée Nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |111 |126,281 |198 |[http://www.an.bf/ an.bf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060128181938/http://www.an.bf/ |date=2006-01-28 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برما}} (میانمار) |rowspan=2|[[اسمبلی یونین]] (''Pyidaungsu Hluttaw'') |[[ایوان نمائندگان (برما)|ایوان نمائندگان]] (''Pyithu Hluttaw'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the military |440 |137,000 |187 |[http://www.pyithuhluttaw.gov.mm/ pyithuhluttaw.gov.mm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421034848/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/ |date=2019-04-21 }} |- |[[House of Nationalities]] (''Amyotha Hluttaw'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the military |224 |269,107 |369 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|برونڈی}} |rowspan=2|[[پارلیمان برونڈی|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی (برونڈی)|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |براہ راست ووٹ and appointment by electoral commission |118 |74,570 |43 |[http://www.assemblee.bi/ assemblee.bi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412210823/http://www.assemblee.bi/ |date=2013-04-12 }} |- |[[سینٹ برونڈی|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote and appointment by ethnic groups |49 |179,577 |105 |[http://www.senat.bi/ senat.bi] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کمبوڈیا}} | rowspan="2" |[[پارلیمان کمبوڈیا|پارلیمان]] (សភាតំណាងរាស្ត្រ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា) |[[قومی اسمبلی (کمبوڈیا)|قومی اسمبلی]] (រដ្ឋសភាជាតិ; ''Rotsaphea'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |123 |108,852 |272 |[http://www.national-assembly.org.kh/ national-assembly.org.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111102063446/http://www.national-assembly.org.kh/ |date=2011-11-02 }} |- |[[سینٹ کمبوڈیا|سینٹ]] (ព្រឹទ្ធសភា; ''Protsaphea'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the monarch, elected by the قومی اسمبلی and commune councils |61 |219,490 |548 |[http://www.senate.gov.kh/ senate.gov.kh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215203403/http://www.senate.gov.kh/ |date=2015-02-15 }} |- |- |rowspan=2|{{flagcountry|کیمرون}} |rowspan=2|[[پارلیمان کیمرون|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (کیمرون)|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |180 |97,021 |262 |[http://www.assemblenationale.cm/ assemblenationale.cm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805071905/http://www.assemblenationale.cm/ |date=2009-08-05 }} |- |[[سینٹ (کیمرون)|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |Indirect vote (70), appointed (30) |100 |174,638 |472 |[http://www.ipu.org/parline-e/reports/2054_A.htm ipu.org] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کینیڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان کینیڈا|پارلیمان]] (Parlement) |[[Canadian House of Commons|House of Commons]] (Chambre des communes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 years, unless elections are called earlier |[[First-past-the-post voting]] |308 |108,690 |4,532 |[http://www.parl.gc.ca/ parl.gc.ca] |- |[[Canadian سینٹ|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |Until age 75, or resigns. |گورنر جنرل سے تعینات |105 |318,825 |13,296 |{{URL|sen.parl.gc.ca}} |- |{{flagcountry|کیپ ورڈی}} | |[[قومی اسمبلی (کیپ ورڈی)|قومی اسمبلی]] ({{Not a typo|Asembleia}} Nacional) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |72 |4,990 |20 |[http://www.parlamento.cv/ parlamento.cv] |- |{{flagcountry|وسطی افریقی جمہوریہ}} | |[[قومی اسمبلی (وسطی افریقی جمہوریہ)|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[two-round system|run-off]] [[majority rule|majority]] |100 |38,951 |36 |[http://www.assembleenationale-rca.org/ assembleenationale-rca.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.assembleenationale-rca.org/ |date=2016-03-05 }} |- |{{flagcountry|چاڈ}} | | [[قومی اسمبلی چاڈ|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |155 |66,640 |126 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|چلی}} |rowspan=2|[[قومی کانگریس چلی|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[Chamber of Deputies of چلی|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |120 |145,021 |2,496 |[https://web.archive.org/web/20070709224906/http://www.camara.cl/ camara.cl] |- |[[سینٹ چلی|سینٹ Republic]] (Senado de la República) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |8 |مقبول ووٹ |38 |457,963 |7,885 |[http://www.senado.cl/ senado.cl] |- |{{flagcountry|چین}} | |[[National People's کانگریس]] ({{lang|zh-cn|全国人民代表大会}} ''Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì'')<ref>The PRC has also a [[Chinese People's Political Consultative Conference]] ({{lang|zh-cn|中国人民政治协商会议}} ''Zhōngguó Rénmín Zhèngzhì Xiéshāng Huìyì''), which is a political advisory body but not a legislature.</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |elected by municipal, regional and provincial congresses, and People's Liberation Army |2,987 |448,518 |3,783 |[http://www.npc.gov.cn/ npc.gov.cn] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کولمبیا}} |rowspan=2|[[کانگریس کولمبیا|کانگریس]] (Congreso) |[[ایوان نمائندگان کولمبیا|ایوان نمائندگان]] (Cámara de Representantes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |166 |279,556 |2,843 |[http://www.camararep.gov.co/ camararep.gov.co] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060806122006/http://camararep.gov.co/ |date=2006-08-06 }} |- |[[سینٹ کولمبیا|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |مقبول ووٹ |102 |454,964 |4,627 |[https://web.archive.org/web/20080227202534/http://abc.senado.gov.co/prontus_senado/site/artic/20050712/asocfile/ley_5_de_1992_reglamento_del_congreso.pdf senado.gov.co] |- |{{flagcountry|کوموروس}} | |[[اسمبلی یونین کوموروس|اسمبلی یونین]] (Assemblée de la Union) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and elected by local assemblies |33 |24,181 |25 |[http://www.auc.km/ auc.km] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030135504/http://www.auc.km/ |date=2009-10-30 }} |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوری لوکراج کانگو}} [[جمہوری لوکراج کانگو]] |rowspan=2|[[پارلیمان جمہوری لوکراج کانگو|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی جمہوری لوکراج کانگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |500 |143,425 |50 |[http://www.assemblee-nationale.cd/ assemblee-nationale.cd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150721234858/http://www.assemblee-nationale.cd/ |date=2015-07-21 }} |- |[[سینٹ جمہوری لوکراج کانگو|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by provincial assemblies |108 |664,008 |233 |[http://www.senat.cd/ senat.cd] |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوریہ کانگو}} [[جمہوریہ کانگو]] |rowspan=2|[[پارلیمان جمہوریہ کانگو|پارلیمان]] (Parlement) |[[قومی اسمبلی جمہوریہ کانگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |153 |28,537 |119 |[http://www.assemblee-nationale.cg/ assemblee-nationale.cg] |- |[[سینٹ Republic of Congo|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |indirect vote |52 |83,966 |350 | |- |{{flagcountry|کوسٹاریکا}} | |[[Legislative اسمبلی کوسٹاریکا|Legislative اسمبلی]] (Asamblea Legislativa) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |57 |75,468 |965 |[http://www.asamblea.go.cr/ asamblea.go.cr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317030255/http://asamblea.go.cr/ |date=2011-03-17 }} |- |{{flagcountryآئیوری کوسٹ}} | |[[قومی اسمبلی آئیوری کوسٹ|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[majority rule|majority]] |70 |294,529 |515 |[http://www.anci.ci/ anci.ci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301225555/http://www.anci.ci/ |date=2012-03-01 }} |- |{{flagcountry|کروشیا}} | |[[کروشیائی پارلیمان|کروشیائی اسمبلی]]<ref name="native"/> (Hrvatski sabor) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |151 |28,414 |532 |[http://www.sabor.hr/ sabor.hr] |- |{{flagcountry|کیوبا}} | |[[قومی اسمبلی People's Power]] (Asamblea Nacional del Poder Popular) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and approval by special candidacy commissions |614 |18,308 |185 |[http://www.parlamentocubano.cu/ parlamentocubano.cu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160708043039/http://www.parlamentocubano.cu/ |date=2016-07-08 }} |- |{{flagcountry|قبرص}} | |[[ایوان نمائندگان قبرص|ایوان نمائندگان]] (Βουλή των Αντιπροσώπων ''Vouli Antiprosópon'' / Temsilciler Meclisi)<ref>Also: Temsilciler Meclisi</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ by Greek and Turkish Cypriots |59 |18,632 |402 |[http://www.parliament.cy/ parliament.cy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160223193749/http://parliament.cy/ |date=2016-02-23 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|چیک جمہوریہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان چیک جمہوریہ]] (Parlament České republiky) |[[Chamber of Deputies of the چیک جمہوریہ|Chamber of Deputies]] (Poslanecká sněmovna) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |200 |52,811 |1,424 |[http://www.psp.cz/ psp.cz] |- |[[سینٹ چیک جمہوریہ|سینٹ]] (Senát) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |مقبول ووٹ |81 |130,397 |3,517 |[http://www.senat.cz/ senat.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224013846/http://www.senat.cz/ |date=2011-02-24 }} |- |{{flagcountry|ڈنمارک}} | |[[Folketing|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Folketing) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |179 |30,969 |1,154 |[http://www.ft.dk/ ft.dk] |- |{{flagcountry|جبوتی}} | |[[قومی اسمبلی جبوتی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |65 |12,587 |35 |[http://www.assemblee-nationale.dj/ assemblee-nationale.dj] |- |{{flagcountry|ڈومینیکا}} | |[[ایوان اسمبلی ڈومینیکا|ایوان اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |21 |3,394 |46 |[http://www.ڈومینیکا.gov.dm/cms/index.php?q=node/13 ڈومینیکا.gov.dm] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جمہوریہ ڈومینیکن}} |rowspan=2|[[کانگریس جمہوریہ ڈومینیکن|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[Chamber of Deputies of the جمہوریہ ڈومینیکن|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |مقبول ووٹ |183 |51,520 |510 |[http://www.camaradediputados.gob.do/ camaradediputados.gob.do] |- |[[سینٹ جمہوریہ ڈومینیکن|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |مقبول ووٹ |32 |293,088 |2,918 |[http://www.senado.gov.do/ senado.gov.do] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108005719/http://www.senado.gov.do/ |date=2005-11-08 }} |- |{{flagcountry|مشرقی تیمور}} | |[[National پارلیمان مشرقی تیمور|National پارلیمان]] (Parlamento Nacional) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |65 |16,408 |146 |[http://www.parlamento.tl/ parlamento.tl] |- |{{flagcountry|ایکواڈور}} | |[[قومی اسمبلی ایکواڈور|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |124 |116,802 |1,028 |[http://www.asambleanacional.gob.ec/ asambleanacional.gob.ec] |- |{{flagcountry|مصر}} |[[پارلیمان مصر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[People's اسمبلی (مصر)|People's اسمبلی]] (مجلس الشعب ''Majilis Al-Sha’ab'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |508 |150,983 |1,021 |[http://www.parliament.gov.eg/ parliament.gov.eg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051110005000/http://www.parliament.gov.eg/ |date=2005-11-10 }} |- |{{flagcountry|ایل سیلواڈور}} | |[[Legislative اسمبلی ایل سیلواڈور|Legislative اسمبلی]] (Asamblea Legislativa) |[[یک ایوانیت]] |3 |مقبول ووٹ |84 |68,382 |530 |[http://www.asamblea.gob.sv/ asamblea.gob.sv] |- |rowspan=2|{{flagcountry|استوائی گنی}} |rowspan=2|[[پارلیمان استوائی گنی]] |[[Chamber of People's Representatives]] (''Cámara de Representantes del Pueblo'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Party-list proportional representation]] |100 |16,220 |172 |[http://presidencia-ge.org/index.php/es/parlamento presidencia-ge.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122120035/http://presidencia-ge.org/index.php/es/parlamento |date=2016-01-22 }} |- |[[سینٹ (استوائی گنی)|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |مقبول ووٹ (55) and appointed by the President (15) |70 |23,171 |246 | |- |{{flagcountry|اریتریا}} | |[[قومی اسمبلی اریتریا|قومی اسمبلی]] (''Hagerawi Baito'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |104 |50,878 |38 | |- |{{flagcountry|استونیا}} | |[[Riigikogu|State اسمبلی]]<ref name="native"/> (Riigikogu) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |101 |12,814 |270 |[http://www.riigikogu.ee/ riigikogu.ee] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ایتھوپیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان ایتھوپیا|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[House of People's Representatives]]<br> (የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ''Yehizbtewekayoch Mekir Bet'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |547 |135,134 |173 |[http://www.ethiopar.net/ ethiopar.net] |- |[[House of Federation]] (የፌዴሬሽን ምክር ቤት ''Yefedereshn Mekir Bet'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |elected by State assemblies |112 |659,986 |847 |[http://www.hofایتھوپیا.org/ hofایتھوپیا.org] |- |{{flagcountry|فجی}} | |[[پارلیمان فجی|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |50 |16,745 |82 |[https://web.archive.org/web/20120717002957/http://www.parliament.gov.fj/main/index.html Archive] |- |{{flagcountry|فنلینڈ}} | |[[پارلیمان فنلینڈ|پارلیمان]] (Eduskunta)<ref>Also: Riksdag</ref> |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |200 |25,900 |978 |[http://www.eduskunta.fi/ eduskunta.fi] |- |rowspan=2|{{flagcountry|فرانس}} |rowspan=2|[[پارلیمان فرانس|پارلیمان]] (Parlement) |[[French قومی اسمبلی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[majority rule|majority]] |577 |113,258 |3,843 |[http://www.assemblee-nationale.fr/ assemblee-nationale.fr] |- |[[French سینٹ|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |electoral college |348 |187,787 |6,373 |[http://www.senat.fr/ senat.fr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|گیبون}} |rowspan=2|[[پارلیمان گیبون|پارلیمان]] (Parlement) |[[قومی اسمبلی گیبون|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |121 |12,190 |203 |[http://www.assemblee.ga/ assemblee.ga] |- |[[سینٹ گیبون|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |elected by municipal councils and departmental assemblies |102 |14,460 |240 |[http://www.senatگیبون.net/ senatگیبون.net] |- |{{flagcountry|Gambia, The}} | |[[قومی اسمبلی Gambia|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |53 |25,673 |65 |[http://www.assembly.gov.gm/ assembly.gov.gm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160226165835/http://www.assembly.gov.gm/ |date=2016-02-26 }} |- |{{flagcountry|جارجیا}} | |[[پارلیمان جارجیا]] (საქართველოს პარლამენტი ''Sak'art'velos Parlamenti'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] and [[majority rule|majority]] |150 |29,794 |163 |[http://www.parliament.ge/ parliament.ge] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جرمنی}} | |[[Bundestag|Federal دیت]]<ref name="native"/> (Bundestag) |[[ایوان زیریں|زیریں]] (not officially) |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |620 |131,934 |4,998 |[http://www.bundestag.de/ bundestag.de] |- | |[[Bundesrat of جرمنی|Federal کونسل]]<ref name="native"/> (Bundesrat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] (not officially) | |elected by state governments |69 |1,185,501 |44,914 |[http://www.bundesrat.de/ bundesrat.de] |- |{{flagcountry|گھانا}} | |[[پارلیمان گھانا|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] |228 |106,286 |328 |[http://www.parliament.gh/ parliament.gh] |- |{{flagcountry|یونان}} | |[[Hellenic پارلیمان]]<ref name="native"/> (Βουλή των Ελλήνων ''Vouli ton Ellinon'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |300 |35,958 |981 |[http://www.hellenicparliament.gr/ hellenicparliament.gr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|گریناڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان گریناڈا|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان گریناڈا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |15 |7,333 |96 |[http://www.gov.gd/departments/parliament.html gov.gd] |- |[[سینٹ گریناڈا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the government and by the leader of opposition |13 |8,461 |111 |[http://www.gov.gd/departments/parliament.html gov.gd] |- |{{flagcountry|گوئٹے مالا}} | |[[کانگریس گوئٹے مالا|کانگریس Republic]] (Congreso de la República) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |158 |80,557 |472 |[http://www.congreso.gob.gt/ congreso.gob.gt] |- |valign=top|{{flagcountry|جمہوریہ گنی}} | |[[قومی اسمبلی جمہوریہ گنی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |114 |88,227 |100 | |- |{{flagcountry|گنی بساؤ}} | |[[National People's اسمبلی گنی بساؤ|National People's اسمبلی]] (Assembleia Nacional Popular) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |100 |13,454 |19 |[http://www.anpguinebissau.org/ anpguinebissau.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192451/http://www.anpguinebissau.org/ |date=2016-03-03 }} |- |{{flagcountry|گیانا}} | |[[قومی اسمبلی گیانا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |65 |11,583 |88 |{{URL|parliament.gov.gy}} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ہیٹی}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی ہیٹی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[Chamber of Deputies of ہیٹی|Chamber of Deputies]] (Chambre des Députés) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |99 |98,181 |124 |[http://www.parlementہیٹیen.ht/ parlementہیٹیen.ht] |- |[[سینٹ ہیٹی|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 | |30 |323,997 |412 |[http://www.parlementہیٹیen.ht/ parlementہیٹیen.ht] |- |{{flagcountry|ہونڈوراس}} | |[[کانگریس ہونڈوراس|قومی کانگریس]] (Congreso Nacional) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |128 |58,823 |278 |[http://www.congresonacional.hn/ congresonacional.hn] |- |{{flagcountry|مجارستان}} | |[[قومی اسمبلی مجارستان|قومی اسمبلی]] (Országgyűlés) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]]<br>and [[Scorporo]] |386 |25,860 |506 |[http://www.mkogy.hu/ mkogy.hu] |- |{{flagcountry|آئس لینڈ}} | |[[Althing|اسمبلی All]]<ref name="native"/> (Alþingi) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |63 |5,080 |196 |[http://www.althingi.is/ althingi.is] |- |rowspan=2|{{flagcountry|بھارت}} |rowspan=2|[[پارلیمان بھارت|پارلیمان]] (संसद Sansad) |[[لوک سبھا|House of the People]]<ref name="native"/> (लोक सभा Lok Sabha) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |552 |2,192,379 |8,075 |{{URL|loksabha.gov.in}} |- |[[راجیہ سبھا|کونسل States]]<ref name="native"/> (राज्य सभा Rajya Sabha) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the President and elected members of the states and territories |250 |4,840,773 |17,831 |{{URL|rajyasabha.nic.in}} |- |rowspan=2|{{flagcountry|انڈونیشیا}} |rowspan=2|[[عوامی مشاورتی اسمبلی]] (Majelis Permusyawaratan Rakyat) |[[People's Representative کونسل]] (Dewan Perwakilan Rakyat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |560 |423,972 |2,008 |[http://www.dpr.go.id/ dpr.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204074445/http://www.dpr.go.id/ |date=2012-02-04 }} |- |[[Regional Representatives کونسل]] (Dewan Perwakilan Daerah) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[Single non-transferable vote]] |132 |1,798,669 |8,520 |[http://www.dpd.go.id/ dpd.go.id] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161203091543/http://www.dpd.go.id/ |date=2016-12-03 }} |- |{{flagcountry|ایران}} | | [[Majlis of ایران|اسمبلی]]<ref name="native"/> (مجلس ''Majlis'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |290 |259,136 |3,414 |[http://www.majlis.ir/ majlis.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925083151/http://www.majlis.ir/ |date=2017-09-25 }} |- |{{flagcountry|عراق}} | |[[کونسل Representatives of عراق]]<ref name="native"/> (مجلس النواب العراقي ''Majlis Al-Niwab Al-عراقi'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |325 |95,782 |392 |[http://www.parliament.iq/ parliament.iq] |- |rowspan=2|{{flagicon|جمہوریہ آئرلینڈ}} [[Republic of جمہوریہ آئرلینڈ|جمہوریہ آئرلینڈ]] |rowspan=2|[[Oireachtas Éireann|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Oireachtas) |[[Dáil Éireann|ایوان نمائندگان جمہوریہ آئرلینڈ]] (Dáil Éireann)<ref name="native"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |Proportional Representation Single Transferable Vote |166 |27,640 |1,093 |[http://www.oireachtas.ie/parliament/about/dail/ oireachtas.ie] |- |[[Seanad Éireann|سینٹ جمہوریہ آئرلینڈ]]<ref name="native"/> (Seanad Éireann) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by the prime minister and elected by universities |60 |76,470 |3,026 |[http://www.oireachtas.ie/parliament/about/seanad/ oireachtas.ie] |- |{{flagcountry|اسرائیل}} | |[[Knesset|اسمبلی]]<ref name="native"/> (כנסת ''Knesset'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |120 |61,768 |1,960 |[https://www.knesset.gov.il/ knesset.gov.il] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اطالیہ}} |rowspan=2|[[Italian پارلیمان|پارلیمان]] (Parlamento) |[[Chamber of Deputies of اطالیہ|Chamber of Deputies]] (Camera dei Deputati) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |630 |94,556 |2,931 |[http://www.camera.it/ camera.it] |- |[[Italian سینٹ|سینٹ Republic]] (Senato della Repubblica) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] and appointed by the President |315 |189,112 |5,863 |[http://www.senato.it/ senato.it] |- |rowspan=2|{{flagcountry|جمیکا}} |rowspan=2|[[پارلیمان جمیکا|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان جمیکا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ |63 |45,860 |392 |rowspan=2|[http://www.japarliament.gov.jm/ japarliament.gov.jm] |- |[[سینٹ جمیکا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |گورنر جنرل سے تعینات |20 |144,459 |1,237 |- |rowspan=2|{{flagcountry|جاپان}} |rowspan=2|[[دیت جاپان|دیت]] (国会 ''Kokkai'') |[[ایوان نمائندگان جاپان|ایوان نمائندگان]] (衆議院 ''Shūgiin'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] and [[majority rule|majority]] |480 |266,783 |9,250 |[http://www.shugiin.go.jp/ shugiin.go.jp] |- |[[House of کونسلlors of جاپان|House of کونسلlors]] (参議院 ''Sangiin'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |242 |529,157 |18,348 |[http://www.sangiin.go.jp/ sangiin.go.jp] |- |rowspan=2|{{flagcountry|اردن}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی اردن|قومی اسمبلی]] (مجلس الأمة ''Majlis al-Umma'') |[[Chamber of Deputies of اردن|اسمبلی Deputies]] (مجلس النواب ''Majlis al-Nuwaab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[Single non-transferable vote]] |120 |46,760 |307 |[http://www.representatives.jo/ representatives.jo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119123228/http://www.representatives.jo/ |date=2016-01-19 }} |- |[[سینٹ اردن|اسمبلی Senators]] (مجلس الأعيان ''Majlis al-Aayan'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the monarch |60 |93,520 |614 |[http://www.senate.jo/ senate.jo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174749/http://www.senate.jo/ |date=2020-02-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|قازقستان}} |rowspan=2|[[پارلیمان قازقستان|پارلیمان]] (''Parlamenti'') |[[Mazhilis|اسمبلی]]<ref name="native"/> (''Mazhilis'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 | |77 |207,854 |2,815 |[http://www.parlam.kz/kk/mazhilis parlam.kz] |- |[[سینٹ قازقستان|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |appointed by the President and elected by local assemblies |47 |340,527 |4,612 |[http://www.parlam.kz/en/senate parlam.kz] |- |rowspan=2|{{flagcountry|کینیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان کینیا|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (کینیا)|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Parallel voting|parallel]] |349 |126,182 |118 |rowspan=2|[http://www.parliament.go.ke/ parliament.go.ke] |- |[[سینٹ کینیا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |مقبول ووٹ and appointed by the President |67 |657,278 |614 |- |{{flagcountry|کیریباتی}} | |[[ایوان اسمبلی کیریباتی|ایوان اسمبلی]] (Maneaba ni Maungatabu) |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ and appointed by Rabi کونسل Leaders |46 |2,239 |13 |[http://www.parliament.gov.ki/ parliament.gov.ki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706182920/http://www.parliament.gov.ki/ |date=2011-07-06 }} |- |{{flagicon|شمالی کوریا}} [[شمالی کوریا]] | |[[Supreme People's اسمبلی]] (최고인민회의 ''Ch'oe-go In-min Hoe-ŭi'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |687 |36,390 |58 | |- |{{flagicon|جنوبی کوریا}} [[جنوبی کوریا]] | |[[قومی اسمبلی Korea|قومی اسمبلی]] (국회 ''Gukhoe'') |[[یک ایوانیت]] |4 |[[majority rule|majority]] and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |300 |166,691 |5,180 |[http://korea.na.go.kr/ korea.na.go.kr] |- |{{flagcountry|کویت}} | |[[قومی اسمبلی کویت|قومی اسمبلی]] (مجلس الأمة ''Majlis al-Umma'') |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ and appointed by the prime minister |50 |71,328 |3,070 |[http://www.kna.kw/ kna.kw] |- |{{flagcountry|کرغیزستان}} | |[[Supreme کونسل کرغیزستان|Supreme کونسل]] (''Joghorku Keneš'') |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |120 |44,690 |109 |[http://www.kenesh.kg/ kenesh.kg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160218103847/http://www.kenesh.kg/ |date=2016-02-18 }} |- |{{flagcountry|لاؤس}} | |[[قومی اسمبلی لاؤس|قومی اسمبلی]] (''Sapha Heng Xat'') |[[یک ایوانیت]] |5 |[[one-party state]] [[بندفہرست]] |115 |48,148 |151 |[http://www.na.gov.la/ na.gov.la] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304010400/http://www.na.gov.la/ |date=2011-03-04 }} |- |{{flagcountry|لٹویا}} | |[[Saeima|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Saeima) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |100 |20,703 |349 |[http://www.saeima.lv/ saeima.lv] |- |{{flagcountry|لبنان}} | |[[پارلیمان لبنان|اسمبلی Deputies]] (مجلس النواب ''Majlis an-Nuwwab'')<ref>Also: قومی اسمبلی (Assemblée Nationale)</ref> |[[یک ایوانیت]] |4 |مقبول ووٹ |128 |33,000 |480 |[http://www.lp.gov.lb/ lp.gov.lb] |- |rowspan=2|{{flagcountry|لیسوتھو}} |rowspan=2|[[پارلیمان لیسوتھو|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی لیسوتھو|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |مقبول ووٹ and [[متناسب نمائندگی|متناسب]] |120 |16,927 |31 |[http://www.parliament.ls/assembly/ parliament.ls] |- |[[سینٹ لیسوتھو|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |5 |appointed by principal chiefs and by the ruling party |33 |61,556 |115 |[http://www.parliament.ls/senate/ parliament.ls] |- |rowspan=2|{{flagcountry|لائبیریا}} |rowspan=2|[[مجلس قانون ساز لائبیریا|مجلس قانون ساز]] |[[ایوان نمائندگان لائبیریا|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |6 |[[majority rule|majority]] |73 |47,624 |24 |[http://legislature.gov.lr/house legislature.gov.lr]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909085413/http://legislature.gov.lr/house |date=2015-09-09 }} |- |[[سینٹ لائبیریا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |9 |[[majority rule|majority]] |30 |115,896 |58 |[http://legislature.gov.lr/senate legislature.gov.lr]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909101439/http://legislature.gov.lr/senate |date=2015-09-09 }} |- |{{flagcountry|لیبیا}} | |[[کونسل Deputies]] ( مجلس النواب ''{{transl|ar|Majlis an-Nuwwab}}'') |[[یک ایوانیت]] | | |200 |28,353 |187 |[http://www.hor.ly/ hor.ly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022092752/http://www.hor.ly/ |date=2014-10-22 }} |- |{{flagcountry|لیختینستائن}} | |[[Landtag of لیختینستائن|دیت]]<ref name="native"/> (Landtag) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |25 |1,451 |201 |[http://www.landtag.li/ landtag.li] |- |{{flagcountry|لتھووینیا}} | |[[Seimas|پارلیمان]]<ref name="native"/> (Seimas) |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |141 |21,658 |436 |[http://www.lrs.lt/ lrs.lt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221203826/http://www.lrs.lt/ |date=2016-02-21 }} |- |{{flagcountry|لکسمبرگ}} | |[[Chamber of Deputies of لکسمبرگ|Chamber of Deputies]] (D'Chamber)<ref>Also: Chambre des Députés</ref> |[[یک ایوانیت]] |5 |مقبول ووٹ |60 |8,484 |687 |[http://www.chd.lu/ chd.lu] |- |{{flagicon|مقدونیہ}} [[Republic of مقدونیہ|مقدونیہ, Republic of]] | |[[اسمبلی Republic of مقدونیہ|اسمبلی]] (Собрание ''Sobranie'') |[[یک ایوانیت]] | | |123 |16,736 |173 |[http://www.sobranie.mk/ sobranie.mk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|مڈغاسکر}} |rowspan=2|[[پارلیمان مڈغاسکر|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[قومی اسمبلی مڈغاسکر|قومی اسمبلی]] (Antenimieram-Pirenena)<ref>Also: Assemblée nationale</ref> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |160 |137,078 |127 |[http://www.assemblee-nationale.mg/ assemblee-nationale.mg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130212065539/http://www.assemblee-nationale.mg/ |date=2013-02-12 }} |- |[[سینٹ مڈغاسکر|سینٹ]] (Sénat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |33 |664,430 |618 |[http://www.senat.mg/ senat.mg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060104022529/http://www.senat.mg/ |date=2006-01-04 }} |- |{{flagcountry|ملاوی}} | |[[قومی اسمبلی ملاوی|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 |[[First-past-the-post]] |194 |76,809 |71 |[http://www.parliament.gov.mw/ parliament.gov.mw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318111252/https://www.parliament.gov.mw/ |date=2020-03-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ملائشیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان ملائشیا|پارلیمان]] (Parlimen) |[[ایوان نمائندگان ملائشیا|ایوان نمائندگان]]<ref>Literally, People's Hall</ref> (Dewan Rakyat) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |First-past-the-post |222 |127,631 |2,014 |[http://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dr parlimen.gov.my] |- |[[سینٹ ملائشیا|سینٹ]]<ref>Literally, Nation's Hall</ref>(Dewan Negara) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |3 |26 appointed by the [[State Legislative Assemblies]], 2 for each state and 44 appointed by the [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]], of which 4 are for the [[Federal Territories (ملائشیا)|Federal Territories]]. |70 |404,773 |6,389 |[http://www.parlimen.gov.my/maklumat-umum.html?uweb=dn parlimen.gov.my] |- |{{flagcountry|مالدیپ}} | |[[Majlis of the مالدیپ|اسمبلی]]<ref name="native"/> (Majlis) |[[یک ایوانیت]] |5 |First-past-the-post |77 |4,266 |36 |[http://www.majlis.gov.mv/ majlis.gov.mv] |- |{{flagcountry|مالی}} | |[[قومی اسمبلی مالی|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] |4 |147 elected in single or multi-member constituencies, using a runoff system. 13 elected by overseas Malians. |160 |90,732 |111 |[http://www.assemblee-nationale.insti.ml/ assemblee-nationale.insti.ml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329050441/http://www.assemblee-nationale.insti.ml/ |date=2016-03-29 }} |- |{{flagcountry|مالٹا}} | |[[ایوان نمائندگان مالٹا|ایوان نمائندگان]] (Kamra tad-Deputati) |[[یک ایوانیت]] |5 |[[Single transferable vote]] |69 |5,950 |155 |[http://www.parlament.mt/ parlament.mt] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20110910105909/http://www.parlament.mt/ |date=2011-09-10 }} |- |{{flagcountry|جزائر مارشل}} | |[[مجلس قانون ساز جزائر مارشل|مجلس قانون ساز]] (Nitijela) |[[یک ایوانیت]] |4 |Single and multi-member constituencies |33 |2,060 |4 |[http://www.rminitijela.org/ rminitijela.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630091545/http://www.rminitijela.org/ |date=2008-06-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|موریتانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان موریتانیہ|پارلیمان]] (''Barlamene'') |[[قومی اسمبلی موریتانیہ|قومی اسمبلی]] (''Al Jamiya al-Wataniyah'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[Runoff election]] |81 |37,888 |87 |[http://www.assembleenationale.mr/ assembleenationale.mr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303114737/http://www.assembleenationale.mr/ |date=2016-03-03 }} |- |[[سینٹ موریتانیہ|اسمبلی Senators]] (''Majlis al-Shuyukh'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |Election by communal councillors |56 |56,803 |126 |[http://www.senat.mr/ senat.mr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140325105208/http://www.senat.mr/ |date=2014-03-25 }} |- |{{flagcountry|موریشس}} | |[[قومی اسمبلی موریشس|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 | |70 |17,614 |275 |[http://www.gov.mu/portal/site/اسمبلیSite gov.mu] |- |rowspan=2|{{flagcountry|میکسیکو}} |rowspan=2|[[کانگریس میکسیکو|کانگریس یونین]] (Congreso de la Unión) |[[Chamber of Deputies of میکسیکو|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |[[Parallel voting]]: [[Largest remainder method]] ([[Hare quota]]) (200 seats) / FPTP (300 seats) |500 |227,821 |3,323 |[http://www.diputados.gob.mx/ diputados.gob.mx] |- |[[سینٹ میکسیکو|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |[[Parallel voting]]: [[Largest remainder method]] ([[Hare quota]]) |128 |889,926 |12,981 |[http://www.senado.gob.mx/ senado.gob.mx] |- |{{flagicon|FSM}} [[مائکرونیشیا|مائکرونیشیا, Federated States of]] | |[[کانگریس مائکرونیشیا|کانگریس]] |[[یک ایوانیت]] |4 |10 by [[FPTP]] and 4 by [[Proportional representation]] |14 |7,642 |25 |[http://www.fsmcongress.fm/ fsmcongress.fm] |- |{{flagcountry|مالدووا}} | |[[پارلیمان Republic of مالدووا|پارلیمان]] (Parlamentul) |[[یک ایوانیت]] | | |101 |33,498 |118 |[http://www.parlament.md/ parlament.md] |- |{{flagcountry|موناکو}} | |[[قومی کونسل موناکو|قومی کونسل]] (Conseil National) |[[یک ایوانیت]] | | |24 |1,473 |227 |[http://www.conseil-national.mc/ conseil-national.mc] |- |{{flagcountry|منگولیا}} | |[[State Great Khural|State Great اسمبلی]]<ref>In English State Great Khural is used too.</ref> (Улсын Их Хурал ''Ulsyn Ich-Chural'') |[[یک ایوانیت]] | | |76 |36,245 |174 |[http://www.parliament.mn/ parliament.mn] |- |{{flagcountry|مونٹینیگرو}} | |[[پارلیمان مونٹینیگرو|اسمبلی]] (Skupština / Скупштина) |[[یک ایوانیت]] | | |81 |7,719 |88 |[http://www.skupstina.me/ skupstina.me] |- |rowspan=2|{{flagcountry|مراکش}} |rowspan=2|[[پارلیمان مراکش|پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[اسمبلی Representatives of مراکش|اسمبلی Representatives]] (''Majlis al-Nuwab'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |325 |100,444 |500 |[http://www.parlement.ma/ parlement.ma] |- |[[اسمبلی کونسلlors]] (''Majlis al-Mustasharin'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |270 |120,905 |602 |[http://conseiller.ma/ conseiller.ma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517065352/http://conseiller.ma/ |date=2014-05-17 }} |- |{{flagcountry|موزمبیق}} | |[[اسمبلی Republic of موزمبیق|اسمبلی Republic]] (Assembleia da República) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |250 |85,588 |95 |[http://www.parlamento.org.mz/ parlamento.org.mz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130427005233/http://www.parlamento.org.mz/ |date=2013-04-27 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نمیبیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان نمیبیا|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی نمیبیا|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |78 |26,923 |201 |[http://www.parliament.gov.na/national_assembly/national_assembly.php parliament.gov.na] |- |[[قومی کونسل نمیبیا|قومی کونسل]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |26 |80,769 |605 |[http://www.parliament.gov.na/national_council/national_council.php parliament.gov.na] |- |{{flagcountry|ناورو}} | |[[پارلیمان ناورو|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |18 |521 |3 |[http://www.ناوروgov.nr/parliament ناوروgov.nr] |- |{{flagcountry|نیپال}} | |[[نیپالese Constituent اسمبلی|Constituent اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |601 |44,294 |62 |[http://www.parliament.gov.np/ parliament.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032139/http://www.parliament.gov.np/ |date=2016-03-04 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نیدرلینڈز}} |rowspan=2|[[ریاستی جرنل نیدرلینڈز|ریاستی جرنل]] (Staten-Generaal) |[[ایوان نمائندگان نیدرلینڈز|ایوان نمائندگان]] (Tweede Kamer, ''Second Chamber'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |150 |111,533 |4,693 |[http://www.tweedekamer.nl/ tweedekamer.nl] |- |[[سینٹ نیدرلینڈز|سینٹ]] (Eerste Kamer, ''First Chamber'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |75 |223,066 |9,387 |[http://www.eerstekamer.nl/ eerstekamer.nl] |- |{{flagcountry|نیوزی لینڈ}} | |[[نیوزی لینڈ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[یک ایوانیت]] | |[[mixed-member proportional representation]] |120 |33,566 |1,018 |[http://www.parliament.nz/ parliament.nz] |- |{{flagcountry|نکاراگوا}} | |[[قومی اسمبلی نکاراگوا|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |92 |64,034 |205 |[http://www.asamblea.gob.ni/ asamblea.gob.ni] |- |{{flagcountry|نائجر}} | |[[قومی اسمبلی نائجر|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] | | |113 |139,210 |102 |[http://www.assemblee.ne/ assemblee.ne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818033526/http://www.assemblee.ne/ |date=2007-08-18 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|نائجیریا}} |rowspan=2|[[Nigerian قومی اسمبلی|قومی اسمبلی]] |[[Nigerian ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |360 |388,898 |1,148 |[http://www.nass.gov.ng/ nass.gov.ng] |- |[[Nigerian سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |109 |1,284,436 |3,792 |[http://www.nassnig.org nassnig.org] |- |{{flagcountry|ناروے}} | |[[Storting|Great اسمبلی]]<ref name="native"/> (Storting) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[mixed member proportional representation|mixed]] |169 |29,785 |1,573 |[http://www.stortinget.no/en/ stortinget.no] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سلطنت عمان}} |rowspan=2|[[کونسل سلطنت عمان]] |''[[Consultative اسمبلی سلطنت عمان|Consultative اسمبلی]]''<ref>The Consultative اسمبلی has only consultative tasks</ref> (''Majlis al-Shura'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |84 |33,017 |973 |[http://www.shura.om/ shura.om] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031222619/http://www.shura.om/ |date=2008-10-31 }} |- |''[[کونسل State of سلطنت عمان|اسمبلی State]]''<ref>The اسمبلی State has only consultative tasks</ref> (''Majlis al-Dawla'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |83 |33415 |985 |[http://www.omanet.om/english/government/majlis.asp omanet.om] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026020335/http://www.omanet.om/english/government/majlis.asp |date=2008-10-26 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|پاکستان}} |rowspan=2|[[پارلیمان پاکستان]] (پارلیمنٹ) |[[قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی]] (ایوان زیریں پاکستان) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |336 |537,023 |1,454 |[http://www.na.gov.pk/ na.gov.pk] |- |[[سینٹ پاکستان|سینٹ]] (ایوانِ بالا)<ref>[[:ur:ایوانِ بالا]]</ref> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |104 |1,735,000 |4,697 |[http://www.senate.gov.pk/ senate.gov.pk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پلاؤ}} |rowspan=2|[[پلاؤ قومی کانگریس|قومی کانگریس]] (Olbiil era Kelulau) |[[House of Delegates of پلاؤ|House of Delegates]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[majority rule]] |16 |1,309 |17 |rowspan=2|[http://palaugov.org/ palaugov.org] |- |[[سینٹ پلاؤ|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |[[majority rule]] |9 |2,328 |31 |- |{{flagcountry|پاناما}} | |[[قومی اسمبلی پاناما|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |71 |47,969 |712 |[http://www.asamblea.gob.pa/ asamblea.gob.pa] |- |{{flagcountry|پاپوا نیو گنی}} | |[[National پارلیمان پاپوا نیو گنی|National پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |109 |56,766 |154 |[http://www.parliament.gov.pg/ parliament.gov.pg] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پیراگوئے}} |rowspan=2|[[کانگریس پیراگوئے|کانگریس]] (Congreso) |[[Chamber of Deputies of پیراگوئے|Chamber of Deputies]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |80 |80,681 |441 |[http://www.diputados.gov.py/ diputados.gov.py] |- |[[سینٹ پیراگوئے|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |45 |143,434 |785 |[http://www.senado.gov.py/ senado.gov.py] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328220656/http://www.senado.gov.py/ |date=2013-03-28 }} |- |{{flagcountry|پیرو}} | |[[کانگریس پیرو|کانگریس Republic]] (Congreso de la República) |[[یک ایوانیت]] | | |130 |217,082 |2,322 |[http://www.congreso.gob.pe/ congreso.gob.pe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113012952/http://www.congreso.gob.pe/organizacion/pleno.asp?mode=Pleno |date=2006-01-13 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|فلپائن}} |rowspan=2|[[کانگریس فلپائن|کانگریس]] (Kongreso) |[[ایوان نمائندگان فلپائن|ایوان نمائندگان]] (Kapulungán ng mga Kinatawán / Mababang Kapulungán / Cámara de Representantes) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |3 |[[بندفہرست]] and [[first-past-the-post]] |292 |355,393 |1,365 |[http://www.congress.gov.ph/ congress.gov.ph] |- |[[سینٹ فلپائن|سینٹ]] (Senado / Mataás na Kapulungán) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[Plurality-at-large voting|bloc voting]] |24 |4,323,958 |16,267 |[http://www.senate.gov.ph/ senate.gov.ph] |- |rowspan=2|{{flagcountry|پولینڈ}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی Republic of پولینڈ|قومی اسمبلی]] (Zgromadzenie Narodowe)<ref name="zgromadzenie">Name used only on those rare occasions when both houses sit together</ref> |[[Sejm of the Republic of پولینڈ|Sejm (دیت)]]<ref name="native"/> (Sejm) |[[ایوان زیریں|زیریں]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[کھلی فہرست]] |460 |83,697 |1,677 |[http://www.sejm.gov.pl/ sejm.gov.pl] |- |[[سینٹ Republic of پولینڈ|سینٹ]] (Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] |4 |[[majority]] |100 |385,010 |7,716 |[http://www.senat.gov.pl/ senat.gov.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711100525/http://www.senat.gov.pl/ |date=2009-07-11 }} |- |{{flagcountry|پرتگال}} | |[[اسمبلی Republic (پرتگال)|اسمبلی Republic]] (Assembleia da República) |[[یک ایوانیت]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |230 |45,920 |1,082 |[http://www.parlamento.pt/ parlamento.pt] |- |{{flagcountry|قطر}} | |''[[Consultative اسمبلی قطر|Consultative اسمبلی]]''<ref>The Consultative اسمبلی has only consultative task</ref> (''Majlis ash-Shura'') |[[یک ایوانیت]] | | |35 |52,958 |5,200 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|رومانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان رومانیہ|پارلیمان]] (Parlamentul) |[[Chamber of Deputies of رومانیہ|Chamber of Deputies]] (Camera Deputaţilor) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |326 |58,416 |819 |[http://www.cdep.ro/ cdep.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160224191941/http://www.cdep.ro/ |date=2016-02-24 }} |- |[[سینٹ رومانیہ|سینٹ]] (Senat) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |137 |139,005 |1,950 |[http://www.senat.ro/ senat.ro] |- |rowspan=2|{{flagcountry|روس}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی روس|وفاقی اسمبلی]] (Федеральное Собрание ''Federalnoye Sobraniye'') |[[State Duma]]<ref name="native"/> (Государственная Дума ''Gosudarstvennaya Duma'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[party list]] |450 |318,000 |5,296 |[http://www.duma.gov.ru/ duma.gov.ru] |- |[[Federation کونسل روس|Federation کونسل]] (Совет Федерации ''Sovet Federatsii'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |166 |862,048 |14,357 |[http://www.council.gov.ru/ council.gov.ru] |- |rowspan=2|{{flagcountry|روانڈا}} |rowspan=2|[[پارلیمان روانڈا|پارلیمان]] (Inteko Ishinga Amategeko) |[[Chamber of Deputies of روانڈا|Chamber of Deputies]] (Umutwe w'Abadepite) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |80 |146,121 |171 |[http://www.parliament.gov.rw/chamber-of-deputies/ parliament.gov.rw] |- |[[سینٹ روانڈا|سینٹ]] (Umutwe wa Sena) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |26 |449,603 |526 |[http://www.parliament.gov.rw/senate/ parliament.gov.rw] |- |{{flagcountry|سینٹ کیٹز}} | |[[قومی اسمبلی سینٹ کیٹز|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |15 |3,686 |58 | |- |rowspan=2|{{flag|سینٹ لوسیا}} |rowspan=2|[[پارلیمان سینٹ لوسیا|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی سینٹ لوسیا|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |17 |10,221 |123 | |- |[[سینٹ سینٹ لوسیا|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |11 |15,796 |191 | |- |{{flagcountry|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} | |[[ایوان اسمبلی سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز|ایوان اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |21 |5,714 |59 | |- |{{flagcountry|سامووا}} | |[[Fono|Legislative اسمبلی]]<ref name="native"/> (Fono) |[[یک ایوانیت]] | | |49 |3,965 |22 |[http://www.parliament.gov.ws/ parliament.gov.ws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050723010429/http://www.parliament.gov.ws/ |date=2005-07-23 }} |- |{{flagcountry|سان مارینو}} | |[[Grand and General کونسل]] (Consiglio Grande e Generale) |[[یک ایوانیت]] | | |60 |536 |18 |[http://www.consigliograndeegenerale.sm/ consigliograndeegenerale.sm] |- |{{flagcountry|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} | |[[قومی اسمبلی ساؤ ٹومے و پرنسپے|قومی اسمبلی]] (Assembleia Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |55 |3,330 |6 |[http://www.parlamento.st/ parlamento.st] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }} |- |{{flagcountry|سعودی عرب}} | |''[[Consultative اسمبلی سعودی عرب|Consultative اسمبلی]]''<ref>The appointed Consultative اسمبلی has only legislative tasks</ref> (''Majlis ash-Shura'') |[[یک ایوانیت]] | | |150 |189,175 |4,551 |[http://www.shura.gov.sa/ shura.gov.sa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217110621/http://shura.gov.sa/ |date=2009-02-17 }} |- |{{flagcountry|سینیگال}} |[[پارلیمان سینیگال|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی (سینیگال)|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] |5 | |150 |85,701 |167 |[http://www.assemblee-nationale.sn/ assemblee-nationale.sn] |- |{{flagcountry|سربیا}} | |[[قومی اسمبلی Republic of سربیا|قومی اسمبلی]] (Народна скупштина / Narodna Skupština) |[[یک ایوانیت]] | | |250 |28,482 |315 |[http://www.parlament.gov.rs/ parlament.gov.rs] |- |{{flagcountry|سیچیلیس}} | |[[قومی اسمبلی سیچیلیس|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |31 |2,709 |72 | |- |{{flagcountry|سیرالیون}} | |[[پارلیمان سیرالیون|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |124 |40,136 |41 |[http://www.sl-parliament.org/ sl-parliament.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123191313/http://www.sl-parliament.org/ |date=2016-01-23 }} |- |{{flagcountry|سنگاپور}} | |[[پارلیمان سنگاپور|پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | |[[first-past-the-post]] ([[Member of پارلیمان|MP]]) and appointed by the [[President of سنگاپور|President]] ([[Nominated Member of پارلیمان|NMP]]) |99 |52,360 |3,180 |[http://www.parliament.gov.sg/ parliament.gov.sg] |- |{{flagcountry|سلوواکیہ}} | |[[قومی کونسل سلوواکیہ|قومی کونسل]] (Národná rada) |[[یک ایوانیت]] | | |150 |35,980 |846 |[http://www.nrsr.sk/ nrsr.sk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سلووینیا}} |rowspan=2|[[سلووینیاn پارلیمان|پارلیمان]] (Državni zbor Republike Slovenije) |[[قومی اسمبلی (سلووینیا)|قومی اسمبلی]] (Državni zbor) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |90 |22,779 |643 |[http://www.dz-rs.si/ dz-rs.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110225184239/http://www.dz-rs.si/ |date=2011-02-25 }} |- |[[قومی کونسل (سلووینیا)|قومی کونسل]] (Državni svet)<ref>{{cite book |url=http://dk.fdv.uni-lj.si/dela/Lakota-Igor.PDF |title=Sistem nepopolne dvodomnosti v slovenskem parlamentu (diplomska naloga) |trans_title=The system of incomplete bicameralism in the سلووینیاn پارلیمان (diploma thesis) |page=62 |first=Igor |last=Lakota |year=2006 |accessdate=16 December 2010 |publisher=Faculty of Social Sciences, University of Ljubljana |language=سلووینیاn |quote=Opinions differ, however the majority of domestic experts agree that the قومی کونسل may be regarded as the upper house, but the bicameralism is distinctively incomplete.}}</ref> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |40 |51,254 |1,447 |[http://www.ds-rs.si/ ds-rs.si] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160225103717/http://www.ds-rs.si/ |date=2016-02-25 }} |- |{{flagcountry|جزائر سلیمان}} | |[[National پارلیمان جزائر سلیمان|National پارلیمان]] |[[یک ایوانیت]] | | |50 |10,460 |34 |[http://www.parliament.gov.sb/ parliament.gov.sb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195817/http://www.parliament.gov.sb/ |date=2016-03-03 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|صومالیہ}} |rowspan=2|[[وفاقی پارلیمان صومالیہ|وفاقی پارلیمان]]<ref name="not"/> |[[House of the People of صومالیہ|House of the People]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |Appointed |275 |36,675 |21 |[http://www.parliament.gov.so/index.php/en/ parliament.gov.so] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131108105542/http://www.parliament.gov.so/index.php/en/ |date=2013-11-08 }} |- |[[Upper House (صومالیہ)|[[ایوانِ بالا|بالا]] House]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |Not established yet, powers exercised by the House of the People |56 |180,100 |103 | |- |rowspan=2|{{flagcountry|جنوبی افریقہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان جنوبی افریقہ|پارلیمان]] |[[قومی اسمبلی جنوبی افریقہ|قومی اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |400 |126,466 |1,387 |[http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=33 parliament.gov.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421124617/http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=33 |date=2012-04-21 }} |- |[[قومی کونسل Provinces]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |90 |562,075 |6,168 |[http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=34 parliament.gov.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412031940/http://www.parliament.gov.za/live/content.php?Item_ID=34 |date=2008-04-12 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|جنوبی سوڈان}} |rowspan=2|[[قومی مجلس قانون ساز (جنوبی سوڈان)|قومی مجلس قانون ساز]] |[[National Legislative اسمبلی (جنوبی سوڈان)|قومی مجلس قانون ساز اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |170 |48,591 |81 |[http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly goss.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306081107/http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly |date=2016-03-06 }} |- |[[کونسل States (جنوبی سوڈان)|کونسل States]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |Appointed by President |50 |165,210 |276 |[http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly/council-of-states goss.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306081107/http://www.goss.org/index.php/legislative-assembly/council-of-states |date=2016-03-06 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|ہسپانیہ}} |rowspan=2|[[Cortes Generales|عمومی عدالتیں]]<ref name="native"/> (Cortes Generales) |[[Spanish کانگریس Deputies|کانگریس Deputies]] (Congreso de los Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] [[بندفہرست]] |350 |131,894 |4,038 |[http://www.congreso.es/ congreso.es] |- |[[Spanish سینٹ|سینٹ]] (Senado) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |266 |173,545 |5,313 |[http://www.senado.es/ senado.es] |- |{{flagcountry|سری لنکا}} | |[[پارلیمان سری لنکا|پارلیمان]] (ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව (Sinhala)/ இலங்கை பாராளுமன்றம் (Tamil))<ref name="not"/> |[[یک ایوانیت]] | | |225 |90,122 |517 |[http://www.parliament.lk/ parliament.lk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوڈان}} |rowspan=2|[[قومی مجلس قانون ساز سوڈان|قومی مجلس قانون ساز]] |[[قومی اسمبلی سوڈان|قومی اسمبلی]] (''Majlis Watani'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |450 |68,653 |197 |[http://www.parliament.gov.sd/ parliament.gov.sd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824021607/http://www.parliament.gov.sd/ |date=2011-08-24 }} |- |[[کونسل States of سوڈان|اسمبلی States]] (''Majlis Welayat'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |50 |617,880 |1,780 |[http://www.councilofstates.gov.sd/ councilofstates.gov.sd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073222/http://www.councilofstates.gov.sd/ |date=2016-03-04 }} |- |{{flagcountry|سرینام}} | |[[قومی اسمبلی سرینام|قومی اسمبلی]] (Nationale Assemblée) |[[یک ایوانیت]] | | |51 |10,470 |99 |[http://www.dna.sr/ dna.sr] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوازی لینڈ}} |rowspan=2|[[پارلیمان سوازی لینڈ|پارلیمان]] (Liblanda) |[[ایوان اسمبلی سوازی لینڈ|ایوان اسمبلی]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | |[[majority rule|majority]] |55 |22,181 |113 | |- |[[سینٹ سوازی لینڈ|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | |appointed by the [[King of سوازی لینڈ|King]] |30 |40,666 |207 | |- |{{flagcountry|سویڈن}} | |The [[Riksdag]] |[[یک ایوانیت]] |4 |[[متناسب نمائندگی|متناسب]] |349 |27,286 |1,093 |[http://www.riksdagen.se/ riksdagen.se] |- |{{flagcountry|شام}} | |[[People's کونسل شام|People's اسمبلی]] (''Majlis al-Sha'ab'') |[[یک ایوانیت]] | | |250 |86,964 |240 |[http://parliament.sy/ parliament.sy] |- |rowspan=2|{{flagcountry|سوئٹزرلینڈ}} |rowspan=2|[[وفاقی اسمبلی سوئٹزرلینڈ|وفاقی اسمبلی]] (Bundesversammlung, Assemblée fédérale, Assemblea federale) |[[قومی کونسل سوئٹزرلینڈ|قومی کونسل]] (Nationalrat, Conseil National, Consiglio Nazionale) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |200 |40,000 |1,699 |[http://www.parlament.ch/e/organe-mitglieder/nationalrat/Pages/default.aspx parliament.ch] |- |[[Swiss کونسل States|کونسل States]] (Ständerat, Conseil des Etats, Consiglio degli Stati) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |46 |173,913 |7,388 |[http://www.parlament.ch/e/organe-mitglieder/staenderat/Pages/default.aspx parliament.ch] |- |rowspan=2|{{flagcountry|تاجکستان}} |rowspan=2|[[سپریم اسمبلی تاجکستان|سپریم اسمبلی]] (''Majlisi Oli'') |[[اسمبلی Representatives of تاجکستان|اسمبلی Representatives]] (''Majlisi Mamoyandogan'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |63 |123,809 |257 | |- |[[قومی اسمبلی تاجکستان|قومی اسمبلی]] (''Majlisi Milliy'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |33 |236,363 |491 | |- |{{flagcountry|تنزانیہ}} | |[[قومی اسمبلی تنزانیہ|قومی اسمبلی]] (Bunge) |[[یک ایوانیت]] | | |357 |120,974 |178 |[http://www.parliament.go.tz/ parliament.go.tz] |- |rowspan=2|{{flagcountry|تھائی لینڈ}} |rowspan=2|[[قومی اسمبلی تھائی لینڈ|قومی اسمبلی]] (รัฐสภา ;''Rathasapha'') |[[ایوان نمائندگان تھائی لینڈ|ایوان نمائندگان]] (สภาผู้แทนราษฎร ;'' Saphaputhan Ratsadon'') |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |500 |130,958 |1,204 |[http://www.parliament.go.th/ parliament.go.th] |- |[[سینٹ تھائی لینڈ|سینٹ]] (''วุฒิสภา ;Wuthisapha'') |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |150 |436,529 |4,013 |[http://www.senate.go.th/ senate.go.th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150223020223/http://www.senate.go.th/ |date=2015-02-23 }} |- |{{flagcountry|ٹوگو}} | |[[قومی اسمبلی ٹوگو|قومی اسمبلی]] (Assemblée nationale) |[[یک ایوانیت]] | | |81 |76,434 |79 |[http://www.assemblee-nationale.tg/ assemblee-nationale.tg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511202912/http://www.assemblee-nationale.tg/ |date=2011-05-11 }} |- |{{flagcountry|ٹونگا}} | |[[Legislative اسمبلی ٹونگا|Legislative اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |26 |3,962 |29 |[http://parliament.gov.to/ parliament.gov.to] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو}} |rowspan=2|[[پارلیمان ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|پارلیمان]] |[[ایوان نمائندگان ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |41 |32,139 |647 |rowspan=2|[http://www.ttparliament.org/ ttparliament.org] |- |[[سینٹ ٹرینیڈاڈ و ٹوباگو|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |31 |42,506 |856 |- |{{flagcountry|تونس}} | |[[اسمبلی Representatives of the People]] (مجلس نواب الشعب ''Majless Noweb al Shaab'') |[[یک ایوانیت]] | | |217 |49,188 |465 |[http://www.arp.tn/ arp.tn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711111210/http://www.arp.tn/ |date=2021-07-11 }} |- |{{flagcountry|ترکی}} | |[[Grand قومی اسمبلی ترکی]] (Türkiye Büyük Millet Meclisi) |[[یک ایوانیت]] | | |550 |135,862 |1,951 |[http://www.tbmm.gov.tr/ tbmm.gov.tr] |- |{{flagcountry|ترکمانستان}} | |[[اسمبلی ترکمانستان|اسمبلی]] (Mejlis) |[[یک ایوانیت]] | | |125 |41,360 |346 | |- |{{flagcountry|تووالو}} | |[[پارلیمان تووالو|پارلیمان]] (Palamene) |[[یک ایوانیت]] | | |15 |666 |2 |[http://www.parliament.gov.tv/ parliament.gov.tv] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524085214/http://www.parliament.gov.tv/ |date=2013-05-24 }} |- |{{flagcountry|یوگنڈا}} | |[[قومی اسمبلی یوگنڈا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |375 |87,839 |123 |[http://www.parliament.go.ug/ parliament.go.ug] |- |{{flagcountry|یوکرین}} | |[[Verkhovna Rada|Supreme کونسل]] (Верховна Рада ''Verkhovna Rada'') |[[یک ایوانیت]] | | |450 |101,248 |732 |[http://portal.rada.gov.ua/ rada.gov.ua] |- |{{flagcountry|متحدہ عرب امارات}} | |[[Federal قومی کونسل|Federal قومی اسمبلی]] (المجلس الوطني الإتحادي ''Majlis Watani Ittihad'') |[[یک ایوانیت]] | | |40 |206,601 |6,470 |[http://www.almajles.gov.ae/ almajles.gov.ae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100930151449/http://www.almajles.gov.ae/ |date=2010-09-30 }} |- |rowspan=2|{{flagcountry|برطانیہ}} |rowspan=2|[[پارلیمان برطانیہ|پارلیمان]] |[[British House of Commons|House of Commons]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |5 |[[First-past-the-post]] |650 |95,787 |3,478 |[http://www.parliament.uk/business/commons/ parliament.uk] |- |[[دارالامرا]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |Life |[[Life peer]]s appointed by the [[Monarchy of the برطانیہ|Sovereign]]. 92 elected by and from [[hereditary peer]]s using [[Instant-runoff voting|preferential voting]]. 26 [[Lords Spiritual]] are [[bishop]]s of the [[Church of انگلستان]]. |765 |81,388 |2,955 |[http://www.parliament.uk/business/lords/ parliament.uk] |- |rowspan=2|{{flagcountry|ریاستہائے متحدہ امریکہ}} |rowspan=2|[[ریاستہائے متحدہ امریکہ کانگریس|کانگریس]] |[[ریاستہائے متحدہ امریکہ ایوان نمائندگان|ایوان نمائندگان]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] |2 |[[majority rule|majority]] |435 |722,636 |34,698 |[http://www.house.gov/ house.gov] |- |[[ریاستہائے متحدہ امریکہ سینٹ|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] |6 |[[majority rule|majority]] |100 | 3,143,467 |215,623 |[http://www.senate.gov/ senate.gov] |- |rowspan=2|{{flagcountry|یوراگوئے}} |rowspan=2|[[جرنل اسمبلی یوراگوئے|جرنل اسمبلی]] (Asamblea General) |[[نمائندگان چیمبر یوراگوئے|نمائندگان چیمبر]] (Cámara de Diputados) |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |99 |33,195 |514 |rowspan=2|[http://www.parlamento.gub.uy/ parlamento.gub.uy] |- |[[سینٹ یوراگوئے|Chamber of Senators]] (Cámara de Senadores) |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |30 |109,543 |1,696 |- |rowspan=2|{{flagcountry|ازبکستان}} |rowspan=2|[[سپریم اسمبلی ازبکستان|سپریم اسمبلی]] (Oliy Majlis) |[[Legislative Chamber of ازبکستان|Legislative Chamber]]<ref name="not"/> |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |150 |194,156 |634 |[http://www.parliament.gov.uz/ parliament.gov.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060831163528/http://www.parliament.gov.uz/ |date=2006-08-31 }} |- |[[سینٹ ازبکستان|سینٹ]]<ref name="not"/> |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |100 |291,234 |952 |[http://www.senat.gov.uz/ enat.gov.uz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211084440/http://senat.gov.uz/ |date=2016-02-11 }} |- |{{flagcountry|وانواتو}} | |[[پارلیمان وانواتو|پارلیمان]] (Parlement) |[[یک ایوانیت]] |4 | |52 |4319 |14 |[http://www.parliament.gov.vu/ parliament.gov.vu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306063129/http://www.parliament.gov.vu/ |date=2016-03-06 }} |- |{{flagcountry|ویٹیکن سٹی}} | |[[Pontifical Commission for ویٹیکن سٹی State|Pontifical Commission]] (Pontificia Commissione per lo Stato della Città del Vaticano) |[[یک ایوانیت]] | | |7 |114 | | |- |{{flagcountry|وینزویلا}} | |[[قومی اسمبلی وینزویلا|قومی اسمبلی]] (Asamblea Nacional) |[[یک ایوانیت]] | | |165 |175,430 |2,267 |[http://www.asambleanacional.gob.ve/ asambleanacional.gob.ve] |- |{{flagcountry|ویتنام}} | |[[قومی اسمبلی ویتنام|قومی اسمبلی]] (Quốc hội) |[[یک ایوانیت]] | | |498 |176,385 |602 |[http://www.na.gov.vn/ na.gov.vn] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20100709222441/http%3A//www.na.gov.vn/ |date=2010-07-09 }} |- |{{flagcountry|يمن}} | |[[اسمبلی Representatives of يمن|اسمبلی Representatives]] (''Majlis al-Nuwaab'') |[[یک ایوانیت]] | | |301 |81,485 |192 | |- |{{flagcountry|زیمبیا}} | |[[قومی اسمبلی زیمبیا|قومی اسمبلی]] |[[یک ایوانیت]] | | |150 |87,284 |145 |[http://www.parliament.gov.zm/ parliament.gov.zm] |- |rowspan=2|{{flagcountry|زمبابوے}} |rowspan=2|[[پارلیمان زمبابوے|پارلیمان]] |[[ایوان اسمبلی زمبابوے|ایوان اسمبلی]] |[[ایوان زیریں|زیریں]] | | |210 |61,971 |29 | |- |[[سینٹ زمبابوے|سینٹ]] |[[ایوانِ بالا|بالا]] | | |40 |325,350 |153 | |} == حوالے == {{حوالے}} {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{قومی اک ایوانی قانون ساز اسمبلیاں}} {{قومی ایوان زیریں قانون ساز اسمبلیاں}} {{قومی ایوان بالا قانون ساز اسمبلیاں}} [[گٹھ:قومی قنون ساز اسمبلیاں]] [[گٹھ:قنون ساز اسمبلیاں]] [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ دیس]] cwsft4wwe8ike6upyo4xrxzjt3krtoq 0 53477 712113 690031 2026-09-26T12:17:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712113 wikitext text/x-wiki {{عالمی شہر آبادی جدول}} ایہ فہرست '''‎ لوک گنتی اعتبار نال دنیا دیاں وڈیاں بلدیاتاں''' (World's largest municipalities by population) اے۔ == میونسپلٹیاں بلحاظ آبادی == {| class="sortable wikitable" style="width:75%; height:30px" border="1" |- !شہر !آبادی !class="unsortable" |ماخذ !تعریف !رقبہ (کلومیٹر²) !class="unsortable" |ماخذ !آبادی سنگھنائی(/کلومیٹر²) !ملک !class="unsortable" |تبصرہ |- valign="top" {{Cityproperentry | [[شنگھائی]] | 25019148 |<ref name=CnCensus2010>{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110429_402722516.htm|title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of چین on Major Figures of the 2010 Population Census[1] (No. 2)|date=29 April 2011|accessdate= 9 Mai 2011}}</ref>| [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 7037.002 | | CHN |مردم شماری 2010, رجسٹرڈ آبادی}} {{Cityproperentry | [[کراچی]] | 24000000 |<ref>{{cite web|url=http://221.132.118.186/CDGK/LinkClick.aspx?link=270&tabid=221|publisher=شہر ضلع Government کراچی|title=کراچی Geography & Demography |accessdate=14 July 2010}}{{Dead link|date=September 2013}}</ref> | [[شہر ضلع پاکستان|شہر ضلع]] | 3530 | | PAK | سرکاری تخمینہ 2007 }} {{Cityproperentry | [[ممبئی]] | 21478447 |<ref>{{cite web |url=http://www.censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/data_files/maharastra/stmt-1.xls |title= Ranking of districts of Maharashtra by population size 2011 |publisher=Censusبھارت.gov.in|accessdate=31 July 2011}}</ref> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 603 | | IND | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[دلی]] | 21007835 |<ref name=indcensus/> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 1397.3 |<ref name=indcensus>{{cite web|url=http://www.censusبھارت.gov.in/towns/town.html|title=Towns|publisher=Government of بھارت Ministry of Home Affairs|accessdate=8 May 2011}}</ref> | IND | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[احمد آباد]]|5570585|<ref name=Ahmedabad_REF>{{cite web|url=http://www.egovamc.com/introduction/ahm_introduction.asp|author=Ahmedabad Municipal Corporation|title=Ahmedabad City Introduction|accessdate=2010-07-28|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115111/https://ahmedabadcity.gov.in/introduction/ahm_introduction.asp|dead-url=yes}}</ref>| [[میونسپل کارپوریشن]]|475|<ref name=Ahmedabad_REF/>|IND|2001 کی مردم شماری."اے ایم سی کے علاقے میں آبادی 2011 تک دگنی ہونے کی توقع ہے."<ref name=Ahmedabad_REF/> }} {{Cityproperentry | [[استنبول]] | 17710512 |<ref name=ترکی><!--Total population of the districts that officially form استنبول Metropolitan Municipality as reported by TUIK for the 2012 survey. Do not replace with 10,757,327, which is only the total population of the district centers within the استنبول Metropolitan Municipality. Do not replace with 12,573,836 either. That's for the PROVINCE of استنبول, not for the city. Also do not replace with 12,782,960, as that's the total population of district centers within the PROVINCE and not the city.-->{{cite web |url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2012&p_dil=1&desformat=html |title=Address-based population registration system: Inside-Outside District Centers Population By Province And Sex And Population Density 2012 |accessdate=2013-01-25 |author=TUIK |publisher=TUIK |language=Turkish |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022211538/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_il1=34&p_kod=2&p_yil=2012&p_dil=1&desformat=html |dead-url=yes }}</ref> | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 1831 | | TUR | }} {{Cityproperentry | [[ساؤ پالو]] | 11376685|<ref name="IBGE2010SP">[ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_sao_paulo.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, ساؤ پالو ('''zip''')] Retrieved on 2010-12-01. Census results for 2010-08-01.</ref> | [[بلدیہ (برازیل)]] | 1522.986 | | BRA | }} {{Cityproperentry | [[ماسکو]] | 11514330 |<ref name=RUSCensus2010>{{cite web|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/pril4-1.xls|title=Cities with population of 100,000 people or more|publisher=Federal State Statistics Service|accessdate=31 July 2011|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115257/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm|dead-url=yes}}</ref> | [[سٹی صحیح]] | 1081 | | RUS | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[سیول]] | 19464051 |<ref name="سیول2">{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=418|title=سیول Statistics (Population)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | [[خصوصی شہر جنوبی کوریا|خصوصی شہر]] | 605 |<ref name="سیول1">{{cite web|url=http://stat.سیول.go.kr/سیول_System5.jsp?stc_cd=412|title=سیول Statistics (Land Area)|publisher=سیول Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | KOR | }} {{Cityproperentry | [[بیجنگ]] | 19612368 |<ref name=CnCensus2010/> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 16808 | | CHN | مردم شماری 2010, رجسٹرڈ آبادی }} {{Cityproperentry | [[میکسیکو شہر]] | 8841916 |<ref name="ZMVM 2009">{{cite web| url=http://www.edomex.gob.mx/poblacion/docs/2009/PDF/ZMVM.pdf | title=میکسیکو City Population | author=National Population Council | publisher=Government of the State of میکسیکو | accessdate=20 December 2009}}</ref> | [[وفاقی ضلع]] | 1485 | | MEX | }} {{Cityproperentry | [[ٹوکیو]] | 13161751 |<ref name="JpCensus2010">[http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/GL32020101.do?method=xlsDownload&fileId=000003989173&releaseCount=3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315010012/http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/GL32020101.do?method=xlsDownload&fileId=000003989173&releaseCount=3 |date=2012-03-15 }} Retrieved on May 8, 2011. 2010 Population Census, Table 2. Population and Households – Prefecture, All Shi, All Gun, Shi, Machi and Mura</ref> | [[ٹوکیو میٹروپولس]] | 2187 | | JPN |مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[کنشاسا]] | 8754000 |<ref name=UN/> | شہر صوبہ | 9965 | | COD || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself }} {{Cityproperentry | [[جکارتہ]] |9588198|<ref name=DKCS2010>[http://www.bps.go.id/hasilSP2010/dki/3100.pdf Hasil Sensus Penduduk 2010, Provinsi DKI جکارتہ ('''pdf''')] 2010 Census result. Retrieved on 2010-11-21.</ref> | [[خصوصی دارالحکومت ضلع]] | 664 | | IDN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[نیویارک شہر]] | 8175133|<ref name=NYCNYT>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2011/03/25/nyregion/25census.html|title=نیویارک شہر’s Population Barely Rose in the Last Decade, the Census Finds |work=New York Times |date=24 March 2011|accessdate=2011-05-08}}</ref> | [[سٹی صحیح]] | 789 | | ریاستہائے متحدہ امریکہ | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[لیما]] | 7605742 |<ref>{{cite web|url=http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf|title=INEI 2007 Census Results|publisher=پیرو's National Institute for Statistics|accessdate=2011-03-14|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010041120/http://censos.inei.gob.pe/censos2007/Documentos/Primresult_CPV2007.pdf|dead-url=yes}}</ref> | صوبہ<ref>Composed of 43 independent districts</ref> | 2670 | | PER | }} {{Cityproperentry | [[لندن]] | 7619800 |<ref>{{cite web|author=Neighbourhood Statistics |url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=6059498&c=ealing&d=27&e=13&g=336453&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1239797906078&enc=1 |title=UK Office of National Statistics – Key Figures for People and Society: Population and Migration Information on People and Society: Population and Migration Jun08 population estimate for لندن region |publisher=Neighbourhood.statistics.gov.uk |accessdate=2011-03-14}}</ref> | [[لندن عظمیٰ]]<ref>Composed of the [[City of لندن]] and the 32 [[لندن boroughs]]</ref> | 1580 | | UK | }} {{Cityproperentry | [[بوگوتا]] | 7259597 |<ref name="DANEproj20052009">[http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/poblacion/proyepobla06_20/ProyeccionMunicipios2005_2009.xls Departamento Administrativo Nacional de Estadística. Proyecciones de población municipales por área, 2005–2009, a junio 30. ('''excel-file''')] Retrieved on 2009-08-05. Projected population on 2009-06-30.</ref> | [[دارالحکومت ضلع]] | 1590 | | COL | }} {{Cityproperentry | [[تہران]] | 7241000 |<ref name=UN>{{cite web |url=http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |title=UN world Urbanization Prospects estimate for 2010 |publisher=United Nations |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2013-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031010136/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 |dead-url=yes }}</ref> | [[سٹی صحیح]] | 760 | | IRN | }} {{Cityproperentry | [[ہو چی من شہر]] | 7123340 |<ref name="chinhphu1">{{cite web|url=http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1090462&_dad=portal&_schema=PORTAL&pers_id=1091147&item_id=33638381&p_details=1 |title=Hot News |publisher=Chinhphu.vn |accessdate=2010-07-26}}</ref> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 2095 | | VIE | }} {{Cityproperentry | [[ہنوئی]] | 6448837 |<ref name="chinhphu1"/> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 3344 | | VIE | }} {{Cityproperentry | [[ہانگ کانگ]] | 7097600 |<ref>{{cite web|title=Statistics by Subject|url=http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index_t.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T|year=2010|publisher=[[Census and Statistics Department]], ہانگ کانگ Government|accessdate=31 July 2011|archive-date=26 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526035207/http://censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index_t.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T|dead-url=yes}}</ref>| [[خصوصی انتظامی علاقہ چین|خصوصی انتظامی علاقہ]] | 1104 |<ref>[http://www.yearbook.gov.hk/2009/en/pdf/Facts.pdf]</ref> | HKG | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[بنکاک]] | 7025000 |<ref name="ThaiKeyStat2007">[http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip National Statistical Office تھائی لینڈ, Key Statistics of تھائی لینڈ 2007; Chapter 1.9, Population Projections (1 July) by Region and Sex '''(embedded in huge 121MB zipped file!)'''] Retrieved on 2009-08-05. Projected ''de facto'' population as of 2009. The registered (''de jure'') population was 5,695,956 in 2006.</ref> | [[انتظامی علاقہ تھائی لینڈ|انتظامی علاقہ]] | 1569 | | THA | }} {{Cityproperentry | [[ڈھاکہ]] | 7000940 |<ref name="بنگلہ دیشStatPock2008">[http://www.bbs.gov.bd/dataindex/pby/pk_book_08.pdf بنگلہ دیش Bureau of Statistics, Statistical Pocket Book, 2008 ('''pdf-file''')] 2008 Population Estimate. Retrieved 2009-08-05.</ref> | شہر کارپوریشن | 360 |<ref name="ڈھاکہ1">{{cite web|url=http://www.ڈھاکہcity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=ڈھاکہ Area|publisher=ڈھاکہ City Corporation |accessdate=6 February 2010}}</ref> | BAN | }} {{Cityproperentry | [[قاہرہ]] | 6758581 |<ref name="Capmas2006"/> | محافظہ | 214 | | EGY | }} {{Cityproperentry | [[لاہور]] | 9000000 |<ref>http://www.لاہور.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107045118/http://xn--mgbu9cr81d.com/ |date=2018-01-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107045118/http://xn--mgbu9cr81d.com/ |date=2018-01-07 }}</ref> | [[شہر ضلعs of پاکستان|شہر ضلع]] | 1772 | | PAK | }} {{Cityproperentry | [[ریو دے جینیرو]] | 6323037 |<ref name="IBGE2010RJ">{{cite web|url=ftp://ftp.ibge.gov.br/Censos/Censo_Demografico_2010/resultados/total_populacao_rio_de_janeiro.zip|title=Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Censo Demografico 2010, resultados, ریو دے جینیرو ('''zip''')|accessdate=2010-12-01|date=Census results for 2010-08-01}}</ref>| [[بلدیہ (برازیل)]] | 1182 | | BRA | }} {{Cityproperentry | [[چونگ جنگ]] | 28846170 |<ref name=CnCensus2010/> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 82400 | | CHN |مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[چنائے]] | 4681782|<ref name=2011city>{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above|url=http://www.censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/بھارت2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=censusبھارت|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, بھارت|accessdate=17 October 2011}}</ref> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 176 | | IND | 2011 کی مردم شماری }} {{Cityproperentry | [[بنگلور]] | 8425970 |<ref name="Karnataka2010">{{cite web|url=http://censusبھارت.gov.in/2011-prov-results/data_files/karnataka/table1.xls|title=Provisional Population Totals Paper 1 of 2011 : Karnataka|publisher=Office of The Registrar General & Census Commissioner | accessdate= 31 July 2011}}</ref> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 741 || IND | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[تیانجین]] | 12938224 |<ref name=CnCensus2010/> | [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]] | 11300 | | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[بغداد]] | 5402486 |<ref name=WG>{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|accessdate=30 March 2010|archive-date=22 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422052050/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|dead-url=yes}}</ref>| [[سٹی صحیح]] | 1134 | | }} {{Cityproperentry | [[کولکاتہ]] | 4486679 |<ref name=indcensus/>| [[میونسپل کارپوریشن]] | 185 | | IND |مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[سنگاپور]] | 4987600 |<ref name="Mid-2009 سنگاپور population">[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Statistics سنگاپور, Population (Mid-Year Estimates)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=2009-02-21 }} Retrieved on 2009. Estimated population on Mid-2009, including سنگاپور residents plus non-residents. Population of سنگاپور citizens and residents was 3,642,700 on 2008-06-30.</ref> | ملک / شہر | 710 | | SIN | }} {{Cityproperentry | [[ریاض]] | 4848000 |<ref name=UN/> | [[سٹی صحیح]] | 800 | | KSA || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself }} {{Cityproperentry | [[سینٹ پیٹرز برگ]] | 4848700 |<ref name=RUSCensus2010/> | [[سٹی صحیح]] | 1439 |<ref>{{cite web|url=http://www.gov.spb.ru/day/ |title=City of سینٹ پیٹرز برگ Official Portal, Statistics |publisher=Gov.spb.ru |accessdate=2011-03-14}}</ref> | RUS |مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[سورت]] | 4523022 |<ref name="سورتMunPop">[http://www.سورتmunicipal.gov.in/content/city/stmt13.shtml سورت Municipal Corporation; Mid-Year Population Estimates] Retrieved on 2009-08-05. Projected population as of 2009, including areas within the new and extended city boundaries.</ref> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 326.515 |<ref>{{cite web|url=http://www.سورتmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml |title=Demographics: سورت Municipal Corporation |publisher=سورتmunicipal.gov.in |accessdate=2011-03-14}}</ref> | IND | }} {{Cityproperentry | [[رنگون]] | 4350000 |<ref name=UN/> | [[سٹی صحیح]] | 599 |<ref>[http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_میانمار.pdf Third Regional EST Forum, Presentation of میانمار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026081400/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%B1.pdf |date=2020-10-26 }}. Retrieved 6 June 2009.</ref> | MYA || There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself }} {{Cityproperentry | [[گوانگژو]] | 12700800 |<ref>{{cite web |url=http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm |title=گوانگژو City, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data |publisher=گوانگژو Municipal Statistics Bureau |date=16 May 2011 |accessdate=2011-07-31 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107053144/http://www.gzstats.gov.cn/gzstats/error404.shtml |dead-url=yes }}</ref> | [[ذیلی صوبائی شہر]] | 7434 | | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[شینزین]] | 10357938 |<ref name=GDSTATS2010>{{cite web |url=http://www.gdstats.gov.cn/tjgb/t20110511_83329.htm |title=Guangdong Province, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data [1] (No. 2) |publisher=Guangdong Provincial Bureau of Statistics |date=10 May 2011 |accessdate=2011-07-31 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115100/http://www.gdstats.gov.cn/tjgb/t20110511_83329.htm%20 |dead-url=yes }}</ref> | [[ذیلی صوبائی شہر]] | 1953 | | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[چینگدو]]|10820000|<ref name=Chengdu_REF>{{cite web|url=http://www.chengdu.gov.cn/news/detail.jsp?id=273483 |title=About Chengdu |publisher=Chengdu.gov.cn |accessdate=2011-03-14}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12400|<ref name=Chengdu_REF/>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[ہاربن]]|9874000|<ref name=Harbin_REF>{{cite web |url=http://www.harbin.gov.cn/english/HarbinOvervoew/index.php |title=Harbin Overview |publisher=Harbin.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115141/http://www.harbin.gov.cn/english/HarbinOvervoew/index.php%20 |dead-url=yes }}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|53100|<ref name=Harbin_REF/>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[چنگداو]]|8456100|<ref name=Qingdao_REF>{{cite web|url=http://english.qingdao.gov.cn/n2043295/n2048678/268950.html |title=Qingdao Profile |publisher=English.qingdao.gov.cn |accessdate=2011-03-14}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|10654|<ref name=Qingdao_REF/>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[چانگچن]]|7512000|<ref name=Changchun_REF>{{cite web |url=http://en.changchun.gov.cn/e/content.aspx?ID=326&url=/xw/Pages |title=Changchun Population grew at 2.19 percent in 2008 |publisher=En.changchun.gov.cn |date=13 January 2009 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115243/http://en.changchun.gov.cn/e/content.aspx?ID=326&url=%2Fxw%2FPages%20 |dead-url=yes }}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|20571|<ref>{{cite web |url=http://en.changchun.gov.cn/e/more11.aspx?ID=0 |title=Changchun – Geographic Location |publisher=En.changchun.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115206/http://en.changchun.gov.cn/e/more11.aspx?ID=0%20 |dead-url=yes }}</ref>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[سیان]]|7410000|<ref name=Xian_REF>{{Cite web |title=General Outline of Xi'an |url=http://en.xa.gov.cn/structure/about/about |access-date=2016-06-21 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707042616/http://en.xa.gov.cn/structure/about/about |dead-url=yes }}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|9983|<ref name=Xian_REF/>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[نانجنگ]]|7400000|<ref name=Nanjing_REF>{{cite web |url=http://english.nanjing.gov.cn/gk/200812/t20081214_256642.htm |title=General Introduction of Nanjing |publisher=English.nanjing.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115307/http://english.nanjing.gov.cn/gk/200812/t20081214_256642.htm%20 |dead-url=yes }}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|6598|<ref name=Nanjing_REF/>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[شینیانگ]]|7200000|<ref name=Shenyang_REF>{{cite web |url=http://www.cieme.shenyang.gov.cn/2003/yw/7.htm |title=Investment Environment of Liaoning |publisher=Cieme.shenyang.gov.cn |date=6 September 2003 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115150/http://www.cieme.shenyang.gov.cn/2003/yw/7.htm%20 |dead-url=yes }}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12980|<ref name=Shenyang_REF/>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[دالیان]]|6130000|<ref name=دالیان_REF>{{cite web |url=http://english.dl.gov.cn/info/156788_192092.htm |title=Population and Employment end of 2008 |publisher=English.dl.gov.cn |date=23 March 2010 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707033010/http://english.dl.gov.cn/info/156788_192092.htm |dead-url=yes }}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|12574|<ref>{{cite web |url=http://english.dl.gov.cn/info/156738_509564.htm |title=دالیان-Geographic Situation |publisher=English.dl.gov.cn |date=23 March 2010 |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526012620/http://english.dl.gov.cn/info/156738_509564.htm |dead-url=yes }}</ref>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[جینان]]|6039900|<ref name=Jinan_REF>{{cite web|url=http://www.531springs.com/English/jinangaikuang/ |title=Jinan Profile |publisher=531springs.com |accessdate=2011-03-14}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]]|8177|<ref name=Jinan_REF/>| CHN| }} {{Cityproperentry | [[ڈونگ گوان]] | 8220237 |<ref name=GDSTATS2010/> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 2465 | | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[ژانجیانگ]] | 6993304 |<ref name=GDSTATS2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9443 |<ref name="چین Knowledge">{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Jiangmen|title=Jiangmen (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[ماومنگ]] | 5817753 |<ref name=GDSTATS2010/> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 11458 | | CHN |مردم شماری 2010}} {{Cityproperentry | [[شاجیاجوانگ]] | 9170000 |<ref>{{cite web |url=http://www.sjzmbc.gov.cn/en/csmyrk.jsp |title=Shijiazhuang Commerce |publisher=Sjzmbc.gov.cn |accessdate=2011-03-14 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120124604/http://www.sjzmbc.gov.cn/en/csmyrk.jsp |dead-url=yes }}</ref> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 15848 | | CHN | }} {{Cityproperentry | [[شانتو]] | 5391028 |<ref name=GDSTATS2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 2064 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Shantou|title=Shantou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[فوشان]] | 7194311 |<ref name=GDSTATS2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 3868 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=foshan|title=Foshan (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[مائثو]] | 4240139 |<ref name=GDSTATS2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 15925 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Meizhou|title=Meizhou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[ہوئثو]] | 4597002 |<ref name=GDSTATS2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 10655 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Huizhou|title=Huizhou (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[جیانگمن]] | 4448871 |<ref name=GDSTATS2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9443 |<ref name="چین Knowledge"/> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[جیانگ]] | 5877025 |<ref name=GDSTATS2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 5138 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Coastal&City=Jieyang|title=Jieyang (Guangdong) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[ہانگجو]] | 8700400 |<ref name=zhejiang2010>{{cite web|url=http://www.zhejiang.gov.cn/gb/zjnew/node3/node22/node169/userobject9ai124150.html|title=Zhejiang sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data 2011-05-09|publisher=The People's Government of Zhejiang Province|date=9 May 2011|accessdate=2011-07-31|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225115038/http://www.zj.gov.cn/|dead-url=yes}}</ref>| [[ذیلی صوبائی شہر]] | 16596 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Hangzhou|title=Hangzhou (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[ننگبو]] | 7605700 |<ref name=zhejiang2010/>| [[ذیلی صوبائی شہر]] | 9365 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Ningbo|title=Ningbo (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[ونتثو]] | 9122100 |<ref name=zhejiang2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 11784 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Wenzhou|title=Wenzhou (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[جیاشنگ]] | 4501700 |<ref name=zhejiang2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 3195 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Jiaxing|title=Jiaxing (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[جینہوا]] | 5361600 |<ref name=zhejiang2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 10938 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Jinhua|title=Jinhua (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[شاوشنگ]] | 4912200 |<ref name=zhejiang2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 8256 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=Shaoxing|title=Shaoxing (Zhejiang) City Information|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[تایشو]] | 5968800 |<ref name=zhejiang2010/>| [[پریفیکچر سطح شہر]] | 9411 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/Provincedetails.aspx?subchap=7&content=44#MajorCitiesinZhejiang|title=Major Cities in Zhejiang|publisher=چین Knowledge|accessdate= 31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[اسکندریہ]] | 4110015 |<ref name="Capmas2006">[http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls Central Agency for Public Mobilisation and Statistics, Population and Housing Census 2006, Governorate level, Population distribution by sex ('''excel-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124144207/http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/ows-img2/xls/rep1ne.xls |date=2009-01-24 }} For قاہرہ, figure is an adjusted census result, as Helwan governorate was created on 17 April 2008 from a.o. parts of the قاہرہ governorate.</ref> | [[محافظہ]] | 2680 | | EGY | }} {{Cityproperentry | [[شینیانگ]] | 7100000 |<ref>[http://www.hktdc.com/info/mi/a/mpcn/en/1X06B5RU/1/Profiles-Of-چین-Provinces-Cities-And-Industrial-Parks/شینیانگ-Liaoning-City-Information.htm Major Economic Indicators (2007)]</ref> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 12942 | | CHN | }} {{Cityproperentry | [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] | 6809970 |<ref name="Hyd1"/> | [[میونسپل کارپوریشن]] | 650 |<ref name="Hyd1">{{cite web|url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|title=Greater Hyderabad Municipal corporation 2010|publisher=GHMC|accessdate=2010-07-28|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201010/https://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|dead-url=yes}}</ref> | IND | 2007 ء میں گریٹر حیدرآباد میونسپل کارپوریشن بن گیا }} {{Cityproperentry | [[انقرہ]] | 3901201 |<ref name=turkey/> | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 2516 | | TUR | }} {{Cityproperentry | [[جوہانسبرگ]] | 3888180 |<ref name=ZA/> | [[میٹروپولیٹن بلدیہ]] | 1645 | | ZAF | }} {{Cityproperentry | لاس اینجلس | 3831868|<ref name=USEST09>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.xls|title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places over 100,000, Ranked by July 1, 2009 Population : April 1, 2000 to July 1, 2009 (SUB-EST2009-01) |publisher=US Census Bureau|accessdate=2010-07-30}}</ref>| [[سٹی صحیح]] | 1290 | | ریاستہائے متحدہ امریکہ | }} {{Cityproperentry | [[ووہان]] | 9785392 |<ref>[http://www.whtj.gov.cn/Article/ShowArticle.aspx?id=6417 ووہان City, the sixth national census in 2010 Communiqué on Major Data ]. Retrieved on 2011-07-31.</ref> | [[پریفیکچر سطح شہر]] | 8494 |<ref>{{cite web|url=http://www.چینknowledge.com/Business/CityInfo/City.aspx?Region=Western&City=ووہان|title=ووہان (Hubei) City Information|accessdate=31 July 2011}}</ref> | CHN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[یوکوہاما]] | 3689603|<ref name="JpCensus2010" /> | [[سٹی صحیح]] | 435 | | JPN | مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[عابدجان]] | 3660682 |<ref name=عابدجان>[http://www.عابدجان-da.ci/Accueil/Presentation/عابدجان/index.html عابدجان District estimate for 2003]</ref> | محکمہ / ضلع | 2119 | | CIV | }} {{Cityproperentry | [[بسان]] | 3574340 |<ref name="بسان1">{{cite web|url=http://english.بسان.go.kr/01_about/03_02.jsp|title=بسان: Population and area of Administrative units|publisher=بسان Metropolitan City|accessdate=24 March 2010}}</ref> | میٹروپولٹن شہر | 766 |<ref name="بسان1"/> | KOR | }} {{Cityproperentry | [[کیپ ٹاؤن]]| 3497097|<ref name=ZA>[http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf Statistics جنوبی افریقہ, Community Survey, 2007, Basic Results Municipalities ('''pdf-file''')] Retrieved on 2008-03-23.</ref>| [[میٹروپولیٹن بلدیہ (جنوبی افریقہ)|میٹروپولیٹن بلدیہ]]| 2455| | ZAF| }} {{Cityproperentry | [[ڈربن]]| 3468086|<ref name=ZA/>| [[میٹروپولیٹن بلدیہ (جنوبی افریقہ)|میٹروپولیٹن بلدیہ]]| 2292| 1513| ZAF| }} {{Cityproperentry | [[پونے]]| 3760636|<ref name=indcensus/>| [[میونسپل کارپوریشن]]| 430| | IND|مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | برلن| 3450900|<ref>{{cite web|url=http://www.statistik-برلن.de/presse/topdf.asp?pmspfad=../pms/2011/11-01-27a.pdf |title= Weiterer Bevölkerungszuwachs in برلن |work=Amt für Statistik برلن-Brandenburg|date=27 January 2011 |accessdate=2011-05-08}}</ref>| [[شہر ریاست]]| 892| | DEU|مردم شماری 2010 }} {{Cityproperentry | [[پیانگ یانگ]]| 3255388|<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1–15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 March 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.</ref>| [[براہ راست زیر انتظام بلدیہ]]| 3194| | PRK| }} {{Cityproperentry |[[جدہ]]|3234000|<ref name=UN/>|[[سٹی صحیح]]|1230||SAU|| There is doubt whether this number is for the agglomeration or for the [[سٹی صحیح]]. The UN source contradicts itself }} {{Cityproperentry | [[کانپور]]| 3221435|<ref name=WG/>| [[میونسپل کارپوریشن]]| 267| | IND|[[ورلڈ گزاٹیر]] سےحاصل، احتیاط سے استعمال }} {{Cityproperentry | [[میدرد]]| 3213271|<ref>[http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L= INE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208094936/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260&file=inebase&L= |date=2013-12-08 }} (2008)</ref>| بلدیہ| 698| | ESP| }} {{Cityproperentry | [[جے پور]]| 3210570|<ref name=WG/>| [[میونسپل کارپوریشن]]| 485| | IND|[[ورلڈ گزاٹیر]] سےحاصل، احتیاط سے استعمال }} {{Cityproperentry | [[بیونس آئرس]]| 3050728|<ref>{{cite web|url=http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/estimaciones-serie34.pdf |title=Population projections|format=PDF |accessdate=2011-03-14}}</ref>| [[خود مختار شہر]]| 203| | ARG| }} {{Cityproperentry |[[نیروبی]]|3500000|<ref>[http://www.نیروبیcity.go.ke/index.php?option=com_content&task=view&id=110&Itemid=5 Welcome to City Council of نیروبی]{{dead link|date=March 2011}}</ref>|بلدیہ|696||KEN|}} |} == حوالے== {{حوالے|2}} [[گٹھ:مردم شماری]] [[گٹھ:آباد مقامات بلحاظ قسم]] [[گٹھ:شہراں دیاں لسٹاں]] [[گٹھ:لسٹ شہر بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:شہر]] [[گٹھ:دنیا دے آباد تھاں]] [[گٹھ:لسٹاں]] [[گٹھ:لوک گنتی لسٹاں]] [[ur:دنیا کی سب سے بڑی بلدیات بلحاظ آبادی]] jvwwxhhyzno2qondng0pjh7n58mlimd 0 56848 712122 702104 2026-09-26T12:40:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712122 wikitext text/x-wiki {{Geobox | دریا <!-- *** Name section *** --> | name = مانڈوی دریا | native_name = मांडवी, ಮಹಾದಾಯಿ <!-- *** Map section *** --> | map = | map_caption = <!-- General section *** --> | country = بھارت | country1 = | state = کرناٹکا ،گوا | city = | length = 77 | length_imperial = | watershed = | watershed_imperial = | discharge_location = | discharge_average = 105 | discharge_average_imperial = | discharge_max_month = | discharge_max = | discharge_max_imperial = | discharge_min_month = | discharge_min = | discharge_min_imperial = | discharge_note = <ref>{{cite journal | last = Kumar | first = Rakesh | last2 = Singh | first2 = R.D. | last3 = Sharma | first3 = K.D. | title = Water Resources of India | journal = Current Science | volume = 89 | issue = 5 | pages = 794–811 | publisher = Current Science Association | location = Bangalore | date = 2005-09-10 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf | accessdate = 2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 |date=2019-01-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106043752/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf%20 |date=2019-01-06 }}</ref> | discharge1_location = | discharge1_average = | discharge1_average_imperial = <!-- *** Source *** --> | source_name = [[Bhimgad Wildlife Sanctuary|بھیمگڑ]] | source_location = [[کرناٹکا ]] | source_country = {{flag|بھارت }} | source_country1 = | source_elevation = | source_elevation_imperial = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = <!-- *** Mouth *** --> | mouth_name = | mouth_location = عرب سمندر | mouth_country = {{flag|بھارت }} | mouth_country1 = | mouth_elevation = | mouth_elevation_imperial = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_right = <!-- *** Image *** ---> | image = Goa_Mandovi_Bridge_view_from_Ribandar.JPG | image_size = | image_caption = مانڈوی ندی دا ربندر توں وکھائی دندا درش }} [[File:Mandovi river.jpg|thumb|250px|مانڈوی ندی دا مونسون سمیں دا درش [[پنجم توں ]]]] [[File:Mandovi River view on cloudy day in winter, Goa, India.JPG|thumb|مانڈوی ندی دا سردیاں دے برساتی دن دا درش ]] '''مانڈوی دریا / مہادیئی دریا '''، (en:''Mandovi'', pronounced {{IPA-kok|maːɳɖ(ɔ)wĩː|}}), [[بھارت]] دے [[گوا ]] ریاست دی شاہرگ وجوں جانی جاندی ہے ۔ اسدی 77 کلومیٹر لمبائی [[کرناٹکا ]] صوبے ، جتھوں ایہہ نکلدی ہے ، وچ پیندی ہے اتے 52 کلومیٹر لمبائی [[گوا ]] وچ ہے ۔ ایہہ دریا کرناٹکا دے [[ضلع بیلگوم|بیلگوم ضلعے ]] وچ پیدی [[بھیمگڑھ جنگلی جیو رکھ| بھیمگڑھ]]جنگلی جیو رکھ کولوں 30 چشمےآں دے ملاپ توں بندی ہے ۔ <ref>{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Mahadayi-River-52126.htm|title=Mahadayi River|publisher=India9.com|accessdate=16 December 2014}}</ref> ==حوالے == {{حوالے }} [[گٹھ:بھارت دے دریا]] [[گٹھ:بھارت دا جغرافیہ]] [[گٹھ:ایشیا دے دریا]] [[گٹھ:ایشیا دا آبی جغرافیہ]] [[گٹھ:دریا]] 13zy9224u7wv4bnmvo0ete8vfnw7mzg 0 59267 712115 638850 2026-09-26T12:18:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712115 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=لکشمی مزومدار&nbsp;|native_name=लक्ष्मी मजुमदार|native_name_lang=hi|smallimage=<!--If this is specified, "image" should not be.-->|office=National Commissioners of the Bharat Scouts and Guides|predecessor=Dr. Hridyanath Kunzru|successor=لکشمن سنگھ}}'''لکشمی مزومدار (लक्ष्मी मजुमदार''') نومبر 1964 توں اپریل 1983 تکّ بھارتی سکاؤٹنگ تنظیم بھارت سکاؤٹ اینڈ گائیڈ دی قومی آیکت رہی اتے اسنے سنگم ورلڈ گرل گائیڈ / گرل سکاؤٹ سینٹر دے قیام دی نگرانی کیتی، جسدا افتتاح 16 اکتوبر 1966 نوں ورلڈ چیف گائیڈ، لیڈی اولیو بیڈین - پاویل نے کیتا سی۔  مزومدار بہت ہی چھوٹی عمرے 1922 وچّ گائیڈنگ ولّ لگّ گئی سی۔ [[بھارت دی آزادی]] بعد اس نے ودھ رہیاں اُچیاں ذمہ واریاں نبھائیاں۔ 1969 وچّ مSsومدار نوں سکاؤٹ موومینٹ دی عالمی تنظیم دے اکماتر تمغے کانسی ولف ملیا، جس نال عالمی سکاؤٹنگ لئی غیر-معمولی سیواواں واسطے ورلڈ سکاؤٹ کمیٹی نے اسنوں نوازیا۔<ref>https://www.scout.org/BronzeWolfAward/list {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129145907/https://www.scout.org/BronzeWolfAward/list |date=2016-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129053624/https://www.scout.org/BronzeWolfAward/List |date=2020-11-29 }} complete list</ref> اس نوں [[پدم شری]] 1965 وچ ملیا سی۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2190 |access-date=2017-03-15 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714170248/http://archive.india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2190 |dead-url=yes }}</ref> == حوالے == {{Reflist}} == باہری لنک == * http://www.bsgindia.org/ [[گٹھ:بھارتی لوک]][[گٹھ:بھارتی شخصیتاں]] 641mcwm2mh6di817w06exbuzeeqkmii 0 62514 712159 711120 2026-09-26T16:59:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712159 wikitext text/x-wiki == A == * Abati ([[ارجنٹینا|Argentina]]) [http://www.zanelloargentina.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005062125/http://www.zanelloargentina.com/ |date=2009-10-05 }} * ACO 2000 ([[دکھنی افریقہ|South Africa]]) * Aebi (Switzerland) [http://www.aebi.com/] * AGCO Corporation (United States) [http://www.agcocorp.com/] ** AGCO (USA) [http://www.agcoiron.com/] ** AGCO Allis (Argentina, formerly USA) [http://www.agcoallis.com.ar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704180155/http://www.agcoallis.com.ar/ |date=2007-07-04 }} ** Challenger (USA) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} ** Fendt (Germany) [http://www.fendt.com/] ** Massey Ferguson (USA) [http://www.masseyferguson.com] ** Valtra ([[فنلینڈ|Finland]]) [http://www.valtra.com/] * Agrale ([[برازیل|Brazil]]) [http://www.agrale.com.br/] * Agri King (India) [http://www.agrikingtractors.com/] * Agria (Spain) [http://www.agria.net/] * Agrinar (Argentina) [https://web.archive.org/web/20070103063406/http://www.agrinar.com.ar/] * Agritech (Brazil) [http://www.agritech.ind.br/] ** Yanmar Agritech * [https://www.agroasiatractors.ae/ Agroasia tractors UAE] * Agro Tractors Ltd ([[پاکستان|Pakistan]]) ** John Deere/ATL [http://agrotractors.com/] (joint venture in Pakistan) * AGT ([[سلووینیا|Slovenia]]) * AHS ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.ahs.com.tr/] * Al-Ghazi Tractors (Pakistan) [http://alghazitractors.com/] * Al Jadah ([[لیبیا|Libya]]) [http://www.libyantractorco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829030021/http://www.libyantractorco.com/ |date=2006-08-29 }} (joint venture with Massey Ferguson) * Alfrat ([[شام|Syria]]) [http://www.alfratco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316155037/http://www.alfratco.com/ |date=2007-03-16 }} * Amul (India) * Anglo-Thai New Holland ([[تھائیلینڈ|Thailand]]) [http://www.anglo-thai.com/] * Antonio Carraro (Italy) [http://www.antoniocarraro.it/] * Apache Solis (Argentina) (joint with International Tractors (Sonalika)) [http://www.apache.com.ar/] * Aratri Biagioli (Italy) [http://www.aratribiagioli.it/] * ARGO SpA (Italy) [http://www.argospa.it/] ** Fort ** Landini [http://www.landini.it/] ** McCormick Tractors [http://www.mccormick-intl.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429175149/http://www.mccormick-intl.com/us/1809_to_present.htm |date=2007-04-29 }} ** SEP [https://web.archive.org/web/20080306054135/http://www.sep.it/] ** Valpadana [http://www.valpadana.it/] * ARLAN-YTO (Kazakhstan) (joint with YTO) * ArmaTrac (Turkey) [http://www.armatrac.com/] == B == * Balram (India) * Baltiets (Russia) * Barbieri (Italy) [http://www.barbieri-fb.com/] * Basak Traktor ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.basaktraktor.com.tr/] * BCS SpA (Italy) [http://www.bcs-ferrari.it/] ** BCS ** Ferrari tractors ** Pasquali * Belarus (Ganja) (Azerbaijan) (licensed Belarus/MTZ) [http://www.ganjaauto.az/] * Bell (South Africa) [http://www.bell.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015420/http://www.bell.co.za/ |date=2007-07-04 }} * BERGmeister (Germany) [http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901072823/http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/ |date=2018-09-01 }} * Bernardin (Argentina) [https://web.archive.org/web/20090221063254/http://www.bernardin.com.ar/] * BM ([[اروگئے|Uruguay]]) [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&langpair=es%7Cen&u=http://www.domingobasso.com/tractores&rurl=translate.google.com&client=tmpg&usg=ALkJrhiKhCe9EpUgqz3sjtZLBWv5IH8W5A] * Bobruisk plant of tractor parts and units (Belarus) [http://bztda.com/] * BOMR (China) [http://www.bomrcn.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708000152/http://www.bomrcn.com/ |date=2017-07-08 }} * BOZOK TRACTOR (KARACABAY GROUP) (Turkey) [http://www.bozoktraktor.com.tr] * BS ([[ویئتنام|Vietnam]]) [http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930021837/http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm |date=2007-09-30 }} * Budny (Brazil) * Bull Power IMT (Pakistan0 (licensed IMT) [http://omnigroup.com.pk/industry.php?id=55&url=agriculture_tractors] == C == * CAMARTEC (Tanzania) * Captain (India) [http://www.captaintractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805051327/http://www.captaintractors.com/ |date=2017-08-05 }} * Carraro Agritalia (Italy) [http://www.agritalia.it/] * Carrian (China) * CATERPILLAR (United States) [http://www.cat.com] * Ceahlau ([[رومانیا|Romania]]) [http://www.ceahlau.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112154805/http://ceahlau.com/ |date=2020-01-12 }} * Challenger (USA) (part of AGCO concern) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} * Changfa (China) [http://www.changfa.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911200009/http://changfa.com.cn/ |date=2017-09-11 }} * Changlin (China) [http://www.changlin.net/] ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Deutz-Fahr) * Changzhou (China) ** Dongfeng [http://www.dfamgc.com/] * Chelyabinsk Tractor Plant (Russia) [http://chtz-uraltrac.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331175431/http://chtz-uraltrac.com/ |date=2008-03-31 }} ** ChTZ * Chery (China) [http://www.cheryhi.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511093147/http://www.cheryhi.com.cn/ |date=2017-05-11 }} ** Detank * CHETRA (Russia) [http://www.chetra.ru/en/] * China Shangdong (China) [http://sdshifeng.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050559/http://sdshifeng.com.cn/ |date=2007-12-28 }} ** TaiShan [http://www.tstractor.com/] * Chuanfeng (China) [http://www.msjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713210218/http://www.msjx.com/ |date=2007-07-13 }} * Chuanlong (China) [http://www.clzb.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614084055/http://www.clzb.com/ |date=2007-06-14 }} * Cirta ([[الجیریا|Algeria]]) [http://www.cmt.dz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608205803/http://www.cmt.dz/ |date=2007-06-08 }} ** CMT ** PMA * Claas (Germany) [http://www.claas.com/] * CMZ (Argentina) ** Zanello (CMZ) [http://www.zanello.com.ar/] * CNH Global (Italy/USA) [http://www.cnh.com/] ** Case IH (USA) [http://www.caseih.com/] ** New Holland (Italy/USA) [http://www.newholland.com/] ** Shanghai New Holland (joint venture) (China) [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} ** Steyr (Austria) [http://www.steyr-traktoren.com/] ** UzCaseTractor (Joint Venture) (Uzbekistan) * Cockshutt Plow Company (Canada) * Crossword Agro (India) [http://www.crosswordagro.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808211007/http://www.crosswordagro.com/ |date=2017-08-08 }} ** Atmak ** Captain ** Nissan * Crystal (Poland) [http://www.traktor.pl/] * Cub Cadet [http://www.cubcadet.com/] == D == * DaeDong ([[دکھنی کوریا|South Korea]]) [http://www.daedong.co.kr/] ** DaeDong ** Kioti [http://www.kioti.com/] ** Landpower * Deere & Company (USA) [http://www.deere.com/] ** Benye (China) [http://www.benye.com/]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130516211800/http://benye.com/ |date=2013-05-16 }} (purchased by John Deere in 2007) ** John Deere ** John Deere/ATL (joint venture) (Pakistan) [http://agrotractors.com/] ** John Deere Tiantuo (JDT) (joint venture) (China) [http://www.jdtt.com/] *** Apollo *** Iron Bull * Dewan Tractors (Pakistan) ** Dewan Euro Leopard ** Dewan Foton ** Dewan Tumosan * Dexheimer (Germany) [http://www.dexheimer-traktor.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801085910/http://dexheimer-traktor.de/ |date=2019-08-01 }} * Dezzi (South Africa) (Desmond) [http://www.dezzi.co.za/] * Dior (China) [http://www.diorzg.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081229/http://diorzg.com/ |date=2017-09-20 }} * Dong Feng (China) Changzhou Agricultural Machinery Group Co.، LTD (DFAM) [http://www.df-tractor.com/] * Doppstadt (Germany) [http://www.doppstadt.net/] * DTZ (Ukraine) == E == * Eastman Industries ** Eastman Commercial ** Hover Mower ** Ingersoll Power Equipment * Ekip (Turkey) [http://ekiptraktor.com.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820044937/http://ekiptraktor.com.tr/ |date=2016-08-20 }} (licensed Massey Ferguson) * Enfly (China) [http://enfly.en.alibaba.com/] * Erkunt (Turkey) [http://www.erkunttarim.com.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210011314/http://www.erkunttarim.com.tr/ |date=2008-02-10 }} ** ArmaTrac [http://www.armatrac.com/] * Escorts (India) ** Escorts [http://www.escortsagri.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701050629/http://www.escortsagri.com/ |date=2007-07-01 }} ** Escorts Polmot (Poland) [http://www.escorts.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015115435/http://escorts.com.pl/ |date=2007-10-15 }} ** Farmtrac ** Powertrac * ETRAG (Algeria) [http://www.etrag.dz/] == F == * FarmAll Technology [http://www.farmalltechnology.com] ** URSUS * Farmcart (India) * Farmer (India) [http://www.farmertractor.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100119/http://farmertractor.in/ |date=2015-08-01 }} * Farmer (Poland) [http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902082316/http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/ |date=2018-09-02 }} * Force Motors (formerly Bajaj Tempo Ltd) (India) [http://www.forcemotors.com/] ** Balwan ** Tempo Ox * Forma (Romania) [http://www.forma-romania.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626181955/http://forma-romania.ro/ |date=2017-06-26 }} * Foton Lovol (China) (sold under many names) [http://www.fotonlovol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216203612/http://www.fotonlovol.com/ |date=2008-02-16 }} ** EuroLeopard [http://www.euroleopard.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517075040/http://euroleopard.com/ |date=2014-05-17 }} ** Eurotrac [http://www.eurotrac.nl/] ** Foton ** Lovol * Fuyang Tractor (China) ** Benniu [http://www.benniu.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021031211255/http://www.benniu.net/ |date=2002-10-31 }} == G == * Ganja Auto Plant ([[ازربائیجان|Azerbaijan]]) [http://www.ganjaauto.gov.az/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511201208/http://ganjaauto.gov.az/ |date=2015-05-11 }} * Gecheng (China) [http://www.shanghaigc.com/] * GEDA (Romania) [http://www.geda.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114124813/http://www.geda.ro/ |date=2012-11-14 }} [http://www.utbtractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728093232/http://www.utbtractors.com/ |date=2012-07-28 }} * GIAD ([[سڈان|Sudan]]) [http://www.giad.com/] * GM Universal (Pakistan) [http://www.agripak.com.pk/] * Goldoni (Italy) [http://www.goldoni.com/] * Greaves (India) * Guapo (Argentina) [http://www.tractorguapo.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625151635/http://www.tractorguapo.com/ |date=2017-06-25 }} == H == * Haotian (China) [http://www.wfhaotian.com/] * Hattat (Turkey) [http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517221433/http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php |date=2007-05-17 }} ** Hattat (licensed Valtra) ** Hattat Universal (licensed UTB Universal) ** Valtra (licensed) * Henan Lishen Machinery Co (China) [http://www.hnslsjx.com/] ** Henan Lishen ** Hercules ** Foison * Hero Motors Limited (Pakistan) [http://www.hero.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806164304/http://hero.com.pk/ |date=2017-08-06 }} ** Hero Russi ** Hero Russi Belarus (licensed Belarus) * HMT (India) [http://hmttractors.co.in] * Holder (Germany) [http://www.holdertractor.com] (purchased by Uzel in 2006, sold in 2008) * Honda (Japan) [http://www.hondapower.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000707022421/http://www.hondapower.com/ |date=2000-07-07 }} [http://www.honda.co.jp/agriculture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053222/http://www.honda.co.jp/agriculture/ |date=2016-03-04 }} * Hovertrack (Netherlands) [http://www.hovertrack.nl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627073210/http://www.hovertrack.nl/ |date=2017-06-27 }} * HOYO (Romania) (build Tai Shan) [http://www.hoyo.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090224/http://www.hoyo.ro/ |date=2015-12-22 }} * Husqvarna ** Craftsman ** Dixon ** Murray (built under license in North America from Briggs & Stratton) ** Poulan ** Weed Eater * Hydrema (Denmark) == I == [[تصویر:NelsUgland.jpg|thumb|انٹرنیشنل ہارویٹر<br /> ]] [[تصویر:IMT_533_DeLuxe_Šarani_2.jpg|thumb|<center>IMT (سربیا)<br /> </center>]] * IMK ([[سربیا|Serbia]]) [http://www.14-oktobar.co.rs] * IMR (Serbia) [http://www.imr-rakovica.com] * IMT (Serbia) [http://www.imt.co.rs] * Indo Farm (India) [http://www.indofarm.in] ** Indo Power ** Staunch * International Tractors Limited (India) [http://www.sonalika.com] ** Solis ** Sonalika International * Irum (Romania) (based on Belarus/MTZ) [http://www.irum.ro/] * Iseki (Japan) [http://www.iseki.co.jp] * ITMCo ([[ایران|Iran]]) [http://www.itm.co.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221065741/http://www.itm.co.ir/ |date=2009-02-21 }} ** Baskent ([[ترکی|Turkey]]) [http://www.baskenttraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525091925/http://www.baskenttraktor.com/ |date=2009-05-25 }} ** ITM ** ITMCo ** KTMCO (Iran-Kurdistan) (subsidiary of ITMCO) [http://www.ktmcompany.com/] ** Massey Ferguson (under license) ** Motira ([[زمبابوے|Zimbabwe]]) (joint venture) [http://www.motira.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901175109/http://www.motira.ir/ |date=2010-09-01 }} ** MTF ** TajIran ([[تاجکستان|Tajikistan]]) (joint venture) [http://www.tajiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704071800/http://www.tajiran.ir/ |date=2007-07-04 }} ** UgIran ([[یگانڈا|Uganda]]) (joint venture) [http://www.ugiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101135850/http://www.ugiran.ir/ |date=2009-01-01 }} ** VenIran ([[وینیزئیلا|Venezuela]]) (joint venture) [http://www.veniran.com.ve] == J == * Jaya (India) * JCB (England) * JDS (Germany) [http://www.dromson.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929200836/http://www.dromson.com/ |date=2007-09-29 }} ** Eicher *** Valtra Eicher * Jiangsu (China) [http://www.jsqt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703235416/http://www.jsqt.com/ |date=2007-07-03 }} * Jindal (India) * JIROFT (Iran) * John Deere (USA) * Juling (China) [http://www.juling.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615032204/http://www.juling.com/ |date=2006-06-15 }} == K == [[تصویر:T_150_K_front.JPG|thumb|<center>KhTZ (یوکرین)<br /> </center>]] * KamAZ (Russia) [http://www.kamaz.net/] * Kaset Phattana (Thailand) [http://www.thaicombine.com/products/kc01/kc01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216213550/http://thaicombine.com/products/kc01/kc01.html |date=2006-02-16 }} * KAT (China) [http://www.reden.com.cn/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224165402/http://www.reden.com.cn/index.asp |date=2008-02-24 }} (by Shanghai Reden Industrial) * KBZ (Russia) [http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917201117/http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm |date=2002-09-17 }} * Kerman (Iran) [http://www.ktmfco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041130004417/http://ktmfco.com/ |date=2004-11-30 }} * KhTZ (Ukrainian abbreviation for the Kharkiv Tractor Plant) (Ukraine) [http://www.xtz.ua/] * Khyber (Iran) * KIOTI (South Korea) [http://www.kioti.com/] * Kirovets (Russia) [http://www.kirovets.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010124192100/http://www.kirovets.com/ |date=2001-01-24 }} ** Deutz-Fahr Kirovets (joint with Deutz-Fahr) ** Kirovets-Pronar ** Terrion [http://www.terrion.eu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202011344/http://www.terrion.eu/ |date=2010-02-02 }} * Kissan Standard (India) [http://standardagricultureworks.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204015937/http://standardagricultureworks.com/ |date=2010-12-04 }} * KMZ (Russia) [http://www.kmz.ru/] * Koyker * Krieger (Germany) [http://www.krieger-fahrzeugbau.de/] * Krishi Shakti (India) * KTZ (Moldova) * KTZ BOLGAR (Bulgaria) [http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624163056/http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s |date=2013-06-24 }} * Kubota (Japan) [http://www.kubota.com] * Kukje (South Korea) * Branson == L == [[تصویر:Lamborghini_traktor.jpg|thumb|لومبورگنی ٹریکٹر<br /> ]] * Lamborghini Trattori S.p.A. (Italy) (part of SDF concern) * Lander (Spain) [http://www.landertrac.com/] * Landini (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Landmarshal (India) * Lanz (Germany) * LFKedi (China) [http://www.changlianfa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013105223/http://www.changlianfa.com/ |date=2016-10-13 }} * LIMB (LUXS) ([[سلووینیا|Slovenia]]) [http://www.limb.si/] * Lindner (agricultural machinery manufacturer) (Austria) [http://www.lindner-traktoren.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217170324/http://lindner-traktoren.com/ |date=2014-12-17 }} * Linhai (China) [http://www.atv-linhai.com] * LKT (Slovenia) * Lovson (India) [http://www.lovson.com/] * LS Mtron (formerly LG Cable) (South Korea) [http://www.lstractor.co.kr/] ** LS * LTZ (Russia) [http://www.ltz.lipetsk.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607190648/http://www.ltz.lipetsk.ru/ |date=2007-06-07 }} * Luli (China) [http://www.ginding.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713233826/http://www.ginding.com/ |date=2017-07-13 }} * Lutong (China) [http://www.lylutong.com.cn/] == M == [[تصویر:Belarus_1220.4.jpg|thumb|<center>MTZ (بیلاروس)<br /> </center>]] * Machinery & Industrial Group N.V. (Russia)[http://tplants.com//] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730065447/http://www.tplants.com/ |date=2017-07-30 }} * Mahindra & Mahindra (India) [http://www.mahindratractorworld.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823055557/http://www.mahindratractorworld.com/ |date=2009-08-23 }} ** Jiangling Motors (Mahindra, China) *** FengShou *** Lenar [http://www.lenarusa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070726121952/http://www.lenarusa.com/ |date=2007-07-26 }} ** Jinma (China) (various manufacturers) [http://www.jinma-tractor.com/] [http://www.jm-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911192023/http://jm-tractor.com/ |date=2017-09-11 }} ** Mahindra ** Mahindra Tractors ** Mahindra Gujarat [http://www.mahindragujarat.com/] ** Shaktimaan [http://www.mahindragujarat.com/] ** Swaraj (purchased 64.6% in 2007) [http://www.swarajenterprise.com/] * Malyshev Factory (Ukraine) [http://www.malyshevplant.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718212452/http://malyshevplant.com/ |date=2019-07-18 }} * MAT (Romania) [http://www.matcraiova.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123035607/http://www.matcraiova.ro/ |date=2009-01-23 }} * Meraj (India) [http://www.mangaltractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515162842/http://mangaltractors.com/ |date=2010-05-15 }} * Merlo (Italian) [http://www.merlo.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727022545/http://www.merlo.it/ |date=2017-07-27 }} * Metalfor Araus (Argentina) [http://www.metalfor.com.ar/] * Mija (Romania) [http://www.ummija.ro/] * Millat (Pakistan) [http://www.millat.com.pk/] ** Massey Ferguson under license ** MT * Mini (Romania) * Mitsubishi (Japan) [http://www.mam.co.jp/] * MoAZ (Belarus) * Morooka (Japan) – [http://www.morooka1.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213081743/http://morooka1.co.jp/ |date=2009-02-13 }} * MTD (USA) [http://www.mtdproducts.com/] ** Bolens ** Cub Cadet Yanmar [http://www.cubcadetyanmar.com/] ** Gutbrod (Germany) ** Rover (Australia) ** White Outdoor ** Yard Machines ** Yard Man * MTZ ([[بیلاروس|Belarus]]) [http://www.tractors.com.by/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427155956/http://www.tractors.com.by/ |date=2007-04-27 }} ** Belarus [http://www.belarus.com/] == N == * NAME (Japan) [http://www.shinnouki.co.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205091907/http://www.shinnouki.co.jp/ |date=2019-02-05 }} * Neptune (Turkey) (licensed MTZ/Belarus) [http://www.neptuntractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213144030/http://neptuntractor.com/ |date=2016-02-13 }} * New Holland (Italy/USA/India) (part of ARGO SpA concern) [http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222091742/http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html |date=2014-12-22 }} == O == * ORTZ (Russia) [http://www.ortz.ru/] * OSTMCO (Iran) [http://sirjan-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722012047/http://sirjan-tractor.com/ |date=2017-07-22 }} (mfg. Goldoni under license) * O.T.M.Co (Iran) [http://www.otm.co.ir/] == P == * Panther (India) * Pauny (Argentina) [http://www.pauny.com.ar/] ** Pauny Rino 3000 ** Zanello * Pierre (Italy) [http://www.pierretra.com/] * Pol-Mot (Poland) [http://www.polmot.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722050555/http://polmot.pl/ |date=2017-07-22 }} ** Polmot-Foton ** Ursus Pol-Mmot ** Ursus (Poland) [http://www.ursus.com.pl/] * Power-Trac (USA) [http://www.power-trac.com/] * PowerTrac (Argentina) (MarTraj Agrícola S.A.) * Preet (India) [http://www.preettractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821171914/http://www.preettractors.com/ |date=2007-08-21 }} * Progress-ZST (Russia) [http://www.pkprogress.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310073309/http://www.pkprogress.com/ |date=2008-03-10 }} * Pronar (Poland) [http://www.pronar.pl/] * Proton Primus (Brazil) [http://www.protonprimus.com.br/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004021522/http://protonprimus.com.br/ |date=2006-10-04 }} == Q == * Qian Liniu (China) [http://www.qljx.com.cn/] * Qingdao Iaoshan Tractor Factory (China) ** Laotuo == R == * Rahi (Pakistan) (joint with Shifeng) [http://www.rahitractors.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817182337/http://www.rahitractors.com.pk/ |date=2017-08-17 }} * Rakovica (IMT) (Serbia) * RAZ (Russia) * Reform (Austria) [http://www.reform-werke.com] ** Metrac ** Mounty * Renault (France) * Royal (India) [http://www.royaltractorpvtltd.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223061227/http://royaltractorpvtltd.com/ |date=2014-12-23 }} == S == * Saktraktori ([[جارجیا (دیس)|Georgia]]) [http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917065946/http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/ |date=2002-09-17 }} * Samarakoon Tractor Industries ([[سری لنکا|Sri Lanka]]) ** Farmwell * SAME Deutz-Fahr (SDF) (Italy) ** Deutz-Fahr (Germany) ** Deutz-Fahr Kirovets (Russia) (joint venture with Kirovets) ** Hürlimann (Switzerland) [http://www.hurlimann.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050517013349/http://www.hurlimann.com/ |date=2005-05-17 }} ** Lamborghini Trattori (Italy) [http://www.lamborghini-tractors.com/] ** SAME (Italy) ** SH – Deutz Fahr (China) (joint with Changlin) * Sauerburger (Germany) [http://www.sauerburger.de/] * Saukville (USA) [http://www.saukvilletractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714125136/http://www.saukvilletractor.com/ |date=2008-07-14 }} * Savatrac (Iran) * Schanzlin (Germany) [http://www.schanzlin.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928131004/http://www.schanzlin.de/ |date=2007-09-28 }} * Semeato (Brazil) [http://www.semeato.com.br/] * Shangdong Juli (China) [http://www.chinajuli.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702101151/http://www.chinajuli.com/ |date=2012-07-02 }} * Shangdong Shifeng (China) [http://www.shifeng.com.cn/] ** SENS ** Shifeng * Shandgong Shuangli (China) [http://www.shuangli.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913095053/http://shuangli.cn/ |date=2017-09-13 }} ** Shuangli * Shandong Weifang (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} [http://www.cn-luzhong.com] ** Luzhong (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} * Shandong Yingsheng Machinery Co (China) [http://www.sdysjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704110034/http://www.sdysjx.com/ |date=2017-07-04 }} ** Weitai * Shanghai (China) (joint venture) ** Shanghai New Holland [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} * Shanghai Newyear (China) ** Newyear * Sharthi (India) [http://www.angelfarm.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911164304/http://angelfarm.in/ |date=2017-09-11 }} * ShenNiu (China) [http://www.hbshenniu.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615155248/http://www.hbshenniu.com/ |date=2007-06-15 }} * Shenyang (China) [http://www.syyituo.com/docc/product.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212616/http://www.syyituo.com/docc/product.htm |date=2007-09-27 }} * Shenzhen Victor Industrial (China) ** SWT * Shibaura (Japan) [http://www.shibaura.com/] * Silvatec (Denmark) * Sirgroh Ursus ([[پاکستان|Pakistan]] (Ursus under license) * Smoltra (Russia) [http://www.smoltra.ru/] * Stallion (India) [http://www.stalliontractor.com/] * Stara (Brazil) [http://www.stara.com.br/] * STMC (Saudi Arabia) [http://www.eajb.com/stmc.htm] * Super Star (Turkey) [http://www.motosan.com/prod5.html] == T == * Tractors And Farm Equipment (India) [http://www.tafe.com/] ** Eicher ** Eicher Valtra (under license) ** TAFE * Tai'an Taishan Guotai (China) [http://www.gtvehicle.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611182529/http://gtvehicle.com/ |date=2013-06-11 }} * Talaythong (Thailand) [http://www.talaythong.co.th/] * Tianjin (China) [http://www.taiec.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205044704/http://taiec.com.cn/ |date=2006-12-05 }} ** JDT (John Deere Tianjin, joint venture) [http://www.jdtt.com/] ** Tianjin * TianTong (China) [http://www.chinatiantong.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709053001/http://www.chinatiantong.com/ |date=2017-07-09 }} * Tikhvinskiy Tractor Plant (Russia) ** Titran * Tolpar (Russia) * Tong Yang Moolsan (South Korea) [http://www.tymm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730112338/http://www.tymm.com/ |date=2017-07-30 }} ** Tong Yang ** TYM * Toos (Iran) [http://www.toostractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828195625/http://www.toostractor.com/ |date=2008-08-28 }} * Toro ** Wheel Horse (defunct as of 2007) * Trac-Za (Argentina) [http://www.zanello.8k.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070112/http://www.zanello.8k.com/ |date=2016-03-04 }} * Tracom ([[مولدووا|Moldova]]) [http://tradepoint.moldova.md/tracom.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010708152405/http://tradepoint.moldova.md/tracom.html |date=2001-07-08 }} * Tractomade (Argentina) (licensed by Pauny) [http://www.tractomade.com.ar/] ** TMZ Zanello (Argentina) ** Zanello (Tractomade) * Tractors Y Maquinarias SRL (Argentina) ** T&M Grossi [http://www.tractoresymaquinarias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705091553/http://www.tractoresymaquinarias.com/ |date=2007-07-05 }} * Tractorul UTB (Romania) (in receivership in 2007) [http://www.utb.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001018144504/http://www.utb.ro/ |date=2000-10-18 }} ** Titan ** Universal UTB * TrakTurk (Turkey) [http://www.trakturk.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111100246/http://www.trakturk.com/ |date=2016-11-11 }} * Trantor (UK) [http://www.trantortractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921063511/http://www.trantortractors.com/ |date=2009-09-21 }} * Trishul (India) [https://web.archive.org/web/20170819125256/http://www.trishultractors.com/] * TTZ ([[ازبیکستان|Uzbekistan]]) [http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827120948/http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm |date=2010-08-27 }} * Tümosan (Turkey) [http://www.tumosan.com.tr/] * Türk Traktör (build New Holland, CaseIH and Steyr for CNH Global,37.5% owned by CNH) (Turkey) [http://www.turktraktor.com.tr/] == U == * UAZ (Ukraine) [http://uaz-upi.com/] ** KYI * Uplion (China) [http://www.uplion.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109044024/http://uplion.com/ |date=2014-01-09 }} * URSUS (Poland; tractor and bus manufacturer founded in 1893) [http://en.ursus.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501214643/http://en.ursus.com.pl/ |date=2017-05-01 }} * USAMA Harris Khan (Pakistan) [http://usamaharris.com/] ** Chaman Ford ** Euro-F * UTB (Uzina de tractoare Brasov / Brasov Tractor Factory) (Romania) * UVZ (Russia) [http://www.uvz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317022636/http://uvz.ru/product |date=2013-03-17 }} * UzCaseTractor JV (Uzbekistan) (61% owned by CNH) * Uzel (Turkey) [http://www.uzeltraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201184030/http://uzeltraktor.com/ |date=2011-02-01 }} == V == * Valpadana (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Valtec (Romania) [http://www.valtectractors.com/] * Valtra (Finland) (part of AGCO concern) [http://www.valtra.com/] * Vandel (France) [http://www.vandel.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820150820/http://www.vandel.fr/ |date=2016-08-20 }} * Varzan (Iran) [http://www.dehghanvarz.co.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914111832/http://dehghanvarz.co.ir/ |date=2017-09-14 }} * Ventrac (USA) [http://ventrac.com/] * Versatile (Canada) [http://www.versatile-ag.com/] * VST Tillers (India) [http://www.vsttillers.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727213901/http://www.vsttillers.com/ |date=2017-07-27 }} ** Eurotrac ** Eurotrac-VST ** Mitsubishi-Shakti ** Shakti ** VST Mitsubishi Shakti ** VST-Shakti ** VTL-Vishvas == W == * WeiFang (China) [http://www.weituo.com/] * WeiFang Guanghui Agriculture Mechanism (China) [http://www.ghnj.cn/] ** YiDaneng * Weizhong (China) * Wesseler (Germany) * Whitewagon (India) [http://www.whitewagon.in] ** Utsav ** Vaibhav * Wiefang Aolida (China) [http://www.sdaolida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417162548/http://www.sdaolida.com/ |date=2021-04-17 }} ** Agro Master * Wikov (Czech) [http://www.steel-wheels.net/wikov.html] * Wisconsin Engineering (Czech) [http://www.wisconsineng.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802032010/http://www.wisconsineng.cz/ |date=2017-08-02 }} * Wolwa (China) [http://www.wolwa.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731200228/http://www.wolwa.cn/ |date=2017-07-31 }} * World (China) [http://www.worldgroup.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517061911/http://www.worldgroup.com.cn/ |date=2008-05-17 }} * Wuzheng Auto Group (China) [http://www.chinawuzheng.com/] == X == * Xiamen Xiagong Group (China) [http://www.xiagonggroup.com/] ** Sahm ** Xiagong * Xiagong (China) [http://www.xiagonggroup.com/] * XiangYangHong (China) [http://www.hnxyhjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825213327/http://www.hnxyhjx.com/ |date=2018-08-25 }} * XinBaiJin (China) [http://xinbaijin.en.ec21.com/GC00603830/CA00603843/tractor.html] * Xing Zhou (China) * XingTai (China) * Xinhu (China) [http://www.sdhljt.com/index2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615070208/http://www.sdhljt.com/index2.htm |date=2002-06-15 }} == Y == * Yagmur (Turkey) [http://www.yagmur.com/] ** Valpadana (licensed) * Yanmar (Japan) [http://www.yanmar.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141116161410/http://www.yanmar.co.jp/ |date=2014-11-16 }} * Yarz (Ukraine) [http://yarz-ua.all.biz/] * YTO (China) [http://www.yto.com.cn/] * YuMZ (Ukraine) [http://www.yuzhmash.com/] == Z == * Zanello (Argentina) * Zephyr (Zephyr Engineers) ([[پاکستان|Pakistan]]) * Zetor (Czech) [http://www.zetor.com/] * Zhengzhou (China) * ZhongLian (China) * Zhongtuo (China) [http://zt-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015000352/http://www.zt-tractor.com/ |date=2017-10-15 }} ** Indotrak * Zhongyuan (China) [http://www.xxyt.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913083727/http://xxyt.com.cn/ |date=2017-09-13 }} * Zimidara (India) == ایہہ وی ویکھو == * [[بھارت وچ ٹریکٹر]] - بھارتی ٹریکٹر بلڈنگ اتہاس اتے برانڈاں دے ویروے == حوالے == == باہری لنک == * [http://www.tractordata.com/ List of tractor models by manufacturer (tractordata.com)] * [http://www.tractorfan.us/machine/ List of tractor models with pictures and videos (tractorfan.us)] * [http://www.traktor-power.com/ Large tractor video archive (traktor-power.com)] [[گٹھ:کھیتی باڑی دی مشینری]] 4qbr5arax7hdckcedybglz7czb3lkpt 0 65112 712104 697365 2026-09-26T11:59:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712104 wikitext text/x-wiki ایہ لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی اے، جو بنیادی طور تے [[اقوام متحدہ]] دے تخمینے تے مبنی اے۔ {| class="sortable wikitable" style="text-align: right" !درجہ!!ملک (یا منحصر علاقہ)!!1 جولائی، 2012 اقوام متحدہ کا تخمینہ!!آبادی فیصد!!اوسط سالانہ اضافہ (٪ اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the following formula: UN_estimate<SUB>2012</SUB>/UN_estimate<SUB>2011</SUB>x100-100.</ref>!!اوسط مطلق سالانہ اضافہ (اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the calculation: UN_estimate<SUB>2012</SUB>xUN_annual_growth/100.</ref>!!اندازا آبادی دگنا ہونے کا وقت (سال، اقوام متحدہ)<ref>It corresponds to the formula: LN(2)/LN(UN_growth/100+1), which produces exactly the same result as LOG<SUB>10</SUB>(2)/LOG<SUB>10</SUB>(UN_growth/100+1).</ref>!!متبادل اعداد و شمار!!تاریخ!!ماخذ |- |1||align=right|{{USA}}||315,791,000||33.12||0.86||2,716,000||81||{{formatnum: {{#expr: 312500+5.76*{{Age in days|2011|11|16}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.census.gov/population/www/popclockus.html سرکاری آبادی گھڑی] |- |2||align=right|{{BRA}}||198,361,000||20.80||0.87||1,726,000||80||192,376,496||جولائی 1, 2011||align=right|[http://www.ibge.gov.br/home/presidencia/noticias/noticia_visualiza.php?id_noticia=1961&id_pagina=1&titulo=IBGE-divulga-as-estimativas-populacionais-dos-municipios-em-2011- سرکاری تخمینہ] |- |3||align=right|{{MEX}}||116,147,000||12.18||1.18||1,371,000||59||112,336,538||جون 12, 2010||align=right|[http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/default.aspx نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113162732/http://www.inegi.org.mx/sistemas/mexicocifras/Default.aspx |date=2011-11-13 }} |- |4||align=right|{{COL}}||47,551,000||4.99||1.33||632,000||52||{{formatnum: {{#expr: 42888.592+1.444*{{Age in days|2005|6|30}} round 0}}000}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[https://web.archive.org/web/20150905114224/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php سرکاری آبادی گھڑی] |- |5||align=right|{{ARG}}||41,119,000||4.31||0.87||358,000||80||40,117,096||اکتوبر 27, 2010||align=right|[http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034527/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf |date=2015-09-24 }} |- |6||align=right|{{CAN}}||34,675,000||3.64||0.95||329,000||73||{{formatnum: {{#expr: 348440.96+9.82*{{Age in days|2012|7|1}} round 0}}00}}||{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}||align=right|[http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm سرکاری آبادی گھڑی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180605075430/http://www.statcan.gc.ca/ig-gi/pop-ca-eng.htm |date=2018-06-05 }} |- |7||align=right|{{VEN}}||29,891,000||3.13||1.54||460,000||45||27,150,095||نومبر 30, 2011||align=right|[http://www.ine.gov.ve نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190912233212/http://www.ine.gov.ve/ |date=2019-09-12 }} |- |8||align=right|{{PER}}||29,734,000||3.12||1.14||339,000||61||30,135,875||جون 30, 2012||align=right|[http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601002017/http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm |date=2012-06-01 }} |- |9||align=right|{{CHL}}||17,423,000||1.83||0.89||155,000||78||17,248,450||جون 30, 2011||align=right|[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/Informes/Microsoft%20Word%20-%20InforP_T.pdf سرکاری تخمینہ] |- |10||align=right|{{GUA}}||15,138,000||1.59||2.58||391,000||27||14,713,763||2011||align=right|[http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm |date=2011-10-07 }} |- |11||align=right|{{ECU}}||14,865,000||1.56||1.36||202,000||51||14,483,499||نومبر 28, 2010||align=right|[http://www.inec.gob.ec/estadisticas نتیجہ مردم شماری] |- |12||align=right|{{CUB}}||11,249,000||1.18||-0.04||-4,000||-||11,241,161||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://www.one.cu/EstadisticaPoblacion/EstadisticaPoblacion.asp سرکاری تخمینہ] |- |13||align=right|{{HAI}}||10,256,000||1.08||1.30||133,000||54||10,085,214||2010||align=right|[http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721103153/http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm |date=2011-07-21 }} |- |14||align=right|{{BOL}}||10,248,000||1.07||1.59||163,000||44||10,426,154||2010||align=right|[http://www.ine.gob.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20410.HTM سرکاری تخمینہ] |- |15||align=right|{{DOM}}||10,183,000||1.07||1.26||128,000||55||9,378,818||دسمبر 1, 2010||align=right|[http://www.one.gob.do/index.php?module=articles&func=display&aid=1810 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728131409/http://www.one.gob.do/index.php?module=articles&func=display&aid=1810 |date=2013-07-28 }} |- |16||align=right|{{HON}}||7,912,000||0.83||2.02||160,000||35||8,215,313||2011||align=right|[http://www.ine.gob.hn/drupal/node/205 سرکاری تخمینہ] |- |17||align=right|{{PAR}}||6,683,000||0.70||1.75||117,000||40||6,337,127||2010||align=right|[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/EPH2010/Boletín%20Pobreza%20EPH%202010%202309.pdf سرکاری تخمینہ] |- |18||align=right|{{SLV}}||6,264,000||0.66||0.59||37,000||118||6,183,000||جون 30, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/ElSalvador.html سرکاری تخمینہ] |- |19||align=right|{{NIC}}||5,955,000||0.62||1.45||86,000||48||5,815,524||2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20111113145818/http://www.inide.gob.ni/Proyecciones/ProyAnex1.pdf سرکاری تخمینہ] |- |20||align=right|{{CRI}}||4,794,000||0.50||1.42||68,000||49||4,301,712||جون 3, 2011||align=right|[http://www.inec.go.cr/Web/Home/Noticia.aspx?id=1 نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009165019/http://www.inec.go.cr/Web/Home/Noticia.aspx?id=1 |date=2012-10-09 }} |- |21||align=right|{{PRI}} ([[ریاستہائے متحدہ امریکا]])<ref>Commonwealth of the [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] since جولائی 26, 1952.</ref>||3,743,000||0.39||-0.08||-3,000||-||3,725,789||April 1, 2010||align=right|[http://2010.census.gov/news/pdf/apport2010_table2.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |22||align=right|{{PAN}}||3,625,000||0.38||1.51||55,000||46||3,405,813||مئی 16, 2010||align=right|[http://www.censos2010.gob.pa/Resultados/cuadros.aspx نتیجہ مردم شماری] |- |23||align=right|{{URU}}||3,391,000||0.36||0.33||11,000||210||3,251,526||ستمبر 30, 2011||align=right|[http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html نتیجہ مردم شماری] |- |24||align=right|{{JAM}}||2,761,000||0.29||0.36||10,000||193||2,705,800||دسمبر 31, 2010||align=right|[http://statinja.gov.jm/population.aspx سرکاری تخمینہ] |- |25||align=right|{{TRI}}||1,351,000||0.14||0.37||5,000||188||1,317,714||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107040217/http://www.cso.gov.tt/statistics/Pages/details.aspx?category=Population%20Statistics |date=2012-01-07 }} |- |26||align=right|{{GUY}}||758,000||0.08||0.26||2,000||267||784,894||2010||align=right|[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf سرکاری تخمینہ] |- |27||align=right|{{SUR}}||534,000||0.06||0.95||5,000||73||541,550||2012||align=right|[http://archive.is/20130105091725/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&des=wg&geo=-199&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |28||align=right|{{پرچم|گواڈیلوپ}} ([[فرانس]])||465,000||0.05||0.43||2,000||162||401,554||جنوری 1, 2009||align=right|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/فرانس-regions.asp?annee=2009#regions سرکاری تخمینہ] |- |29||align=right|{{MTQ}} ([[فرانس]])||408,000||0.04||0.25||1,000||278||396,404||جنوری 1, 2009||align=right|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/فرانس-regions.asp?annee=2009#regions سرکاری تخمینہ] |- |30||align=right|{{BHS}}||351,000||0.04||1.15||4,000||61||353,658||مئی 3, 2010||align=right|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003705/http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095485600.pdf |date=2012-09-18 }} |- |31||align=right|{{BLZ}}||324,000||0.03||1.89||6,000||37||312,971||مئی 12, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20110813051640/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20110511165337_2.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |32||align=right|{{BRB}}||275,000||0.03||0.36||1,000||193||274,200||جولائی 1, 2010||align=right|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html سرکاری تخمینہ] |- |33||align=right|{{GUF}}||243,000||0.03||2.53||6,000||28||224,469||جنوری 1, 2009||align=right|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/فرانس-regions.asp?annee=2009#regions سرکاری تخمینہ] |- |34||align=right|{{LCA}}||178,000||0.02||1.14||2,000||61||166,526||مئی 10, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20110830112605/http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |35||align=right|{{ARU}} ([[نیدرلینڈز]])||109,000||0.01||0.93||1,000||75||101,484||ستمبر 29, 2010||align=right|[http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425151522/http://www.censo2010.aw/index.php?option=com_content&view=article&id=112&Itemid=48&lang=pa |date=2012-04-25 }} |- |36||align=right|{{VCT}}||109,000||0.01||0.00||0||-||100,892||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |37||align=right|{{VIR}}||109,000||0.01||0.00||0||-||106,405||April 1, 2010||align=right|[http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn180.html نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101063104/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn180.html |date=2012-11-01 }} |- |38||align=right|{{GRD}}||105,000||0.01||0.00||0||-||103,328||مئی 12, 2011||align=right|[http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx نتیجہ مردم شماری] |- |39||align=right|{{ATG}}||91,000||0.01||1.11||1,000||63||86,295||مئی 27, 2011||align=right|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html نتیجہ مردم شماری] |- |40||align=right|{{DMA}}||68,000||0.01||0.00||0||-||71,293||مئی 14, 2011||align=right|[http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf |date=2019-06-08 }} |- |41||align=right|{{BER}} ([[برطانیہ]])||65,000||0.01||0.00||0||-||64,237||مئی 20, 2010||align=right|[https://web.archive.org/web/20120526201308/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_18881_227_1014_43/http;/ptpublisher.gov.bm;7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/preliminary_results/2010_census_final_report_publication__dec_9_2011.pdf نتیجہ مردم شماری] |- |42||align=right|{{CAY}} ([[برطانیہ]])||57,000||0.01||0.00||0||-||54,878||اکتوبر 10, 2010||align=right|[http://www.eso.ky/file.php?path=docum406.pdf نتیجہ مردم شماری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327051701/http://www.eso.ky/file.php?path=docum406.pdf |date=2012-03-27 }} |- |43||align=right|{{GRL}} ([[ڈنمارک]])||57,000||0.01||0.00||0||-||56,749||جنوری 1, 2012||align=right|[http://www.stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&link=BE&subthemecode=undefined سرکاری تخمینہ] |- |44||align=right|{{SKN}}||54,000||0.01||1.89||1,000||37||51,970||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |45||align=right|{{TCA}} ([[برطانیہ]])||40,000||0.00||2.56||1,000||27||44,493||2012||align=right|[http://www.depstc.org/stat/social/popn_housing/TCI%20Population%20and%20Population%20Density%201970-2015.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331142742/http://www.depstc.org/stat/social/popn_housing/TCI%20Population%20and%20Population%20Density%201970-2015.pdf |date=2012-03-31 }} |- |46||align=right|{{پرچم|برطانوی جزائر ورجن}} ([[برطانیہ]])||24,000||0.00||4.35||1,000||16||28,213||2008||align=right|[http://www.dpu.gov.vg/images/dpu_pdf/DemographicIndicators%201994%20to%202008.pdf سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715113301/http://www.dpu.gov.vg/images/dpu_pdf/DemographicIndicators%201994%20to%202008.pdf |date=2011-07-15 }} |- |47||align=right|{{AIA}} ([[برطانیہ]])||16,000||0.00||0.00||0||-||15,236||2011||align=right|[http://www.gov.ai/statistics/census/Population%20Projections%202002%20to%202011.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126001109/http://www.gov.ai/statistics/census/Population%20Projections%202002%20to%202011.htm |date=2012-01-26 }} |- |48||align=right|{{پرچم|مانٹسریٹ}} ([[برطانیہ]])||6,000||0.00||0.00||0||-||4,932||جولائی 1, 2009||align=right|[http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm سرکاری تخمینہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602153647/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Population/MP.htm |date=2013-06-02 }} |- |49||align=right|{{SPM}} ([[فرانس]])||6,000||0.00||0.00||0||-||6,082||جنوری 1, 2009||align=right|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/فرانس-departements.asp?annee=2009 سرکاری تخمینہ] |- |50||align=right|{{FLK}} ([[برطانیہ]])<ref>Islands claimed by [[ارجنٹائن|Argentina]]. Occupied by the [[برطانیہ|British]] from 5 جنوری 1833, it was briefly recaptured by the Argentinian forces during the [[Falklands War]] (April 2-جون 14, 1982)</ref>||3,000||0.00||0.00||0||-||2,578||2012||align=right|[http://archive.is/20130105092640/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gpro&lng=en&des=wg&geo=-76&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500 عالمی گزیٹیر پروجیکشن] |- |||align=right|'''مجموعہ'''||'''953,565,000'''||'''100.00'''||'''1.01'''||'''9,679,000'''||'''69'''|| |} ==ہور ویکھو == * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ افریقی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس شمالی تے جنوبی امریکہ بشمول جزیرے بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ مشرق وسطی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ کیریبین جزیرے دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ یورپی یونین ممبر دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ لاطینی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس ممبردولت مشترکہ بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ عرب دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ شمالی امریکی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ اوشیانا دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ جنوبی امریکہ دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی تے مستقبل]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی - ماضی (اقوام متحدہ)]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2000]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 2010]] * [[لسٹ یوریشیائی دیس بلحاظ آبادی]] *[[لسٹ ایشیائی دیس بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1900]] * [[لسٹ دیس بلحاظ آبادی 1907]] * [[لسٹ براعظم بلحاظ آبادی]] * [[لسٹ آبادی بلحاظ مذہب]] * [[وڈے مذہبی گروہ]] * [[مذہب بلحاظ دیس]] * [[بدھ مت بلحاظ دیس]] * [[لادینییت بلحاظ دیس]] * [[رومن کیتھولک بلحاظ دیس]] * [[پروٹسٹنٹ بلحاظ دیس]] * [[آرتھوڈاکس بلحاظ دیس]] * [[یہودیت بلحاظ دیس]] *[[اسلام بلحاظ دیس]] {{لسٹاں بلحاظ دیس}} {{لسٹاں آبادی بلحاظ دیس}} [[گٹھ:لسٹاں بلحاظ آبادی]] [[گٹھ:دیساں دیاں لسٹاں|آبادی]] 587odagsod4j2p4l0o1xcofj0rnmujn 0 68381 712133 708389 2026-09-26T13:03:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712133 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Concept Mars colony.jpg|alt=|بائیں|thumb|400x400px|اک مصور دا مریخ اُتے انسانی بستی کا تخیل، چاک شدہ منظر وچ اندرونی  باغبانی دا حصّہ نظر آ رہیا اے۔]] مریخ ممکنہ انسانی آبادکاری دی سائنسی تحقیق دے لئی بوہت زیادہ مرکز نگاہ رہیا اے۔ اس دا سطحی ماحول تے مریخ اُتے پانی دی موجودگی نے اس نوں معقولیت دی حد تک [[نظام شمسی]] وچ [[زمین]] دے بعد سب توں زیادہ قابل سکونت جگہ بنا دتا اے۔ مریخ اُتے پہنچنا [[زہرہ]] دے بعد سب توں زیادہ کفایت شعار ہوۓ گا۔ ایتھے پہنچنے دے لئی زہرہ دے بعد فی کمیت اکائی دے لحاظ توں سب توں کم توانائی دی ضرورت ہوۓ گی۔ پر کم توانائی دے استعمال دے باوجود عصر حاضر دے جدید کیمیائی ایندھن نال چلنے والا خلائی جہاز وی ایتھے تک دے سفر وچ 6 تا 7 مہینے دا عرصہ لوے گا۔ مریخ دی انسانی مہم دے دوران پیش آنے والی دوسری مشکلات وی بیان کیتیاں جا چکیاں نیں ۔ <ref>ریجس، ایڈیشن (ستمبر 21، 2015ء) [http://www.nytimes.com/2015/09/21/opinion/lets-not-move-to-mars.html "مریخ اُتے نہ جائاں"۔] نیو یارک ٹائمز۔ اخذ کردہ ستمبر 22، 2015ء۔</ref> == زمین توں نسبتی مشابہت  == زمین اپنی "جڑواں بہن" [[زہرہ]] توں اجزائے ترکیبی، حجم تے سطحی ثقل وچ کافی مشابہ اے، پر مریخ دی زمین توں مشابہت، آباد کاری دے حوالے توں زیادہ موزوں اے۔ مثلاً: * مریخی دن دورانیہ دے لحاظ توں زمین توں خاصا قریب اے۔ مریخ اُتے اک شمسی دن دا دورانیہ 24 گھنٹے 39 منٹ تے 35.244 سیکنڈ دا ہُندا اے۔ * مریخ دی سطح دا رقبہ زمین دا 28.4 فیصد اے، زمین اُتے موجود خشکی دے رقبے توں تھوڑا کم (جو زمین دی سطح دا 29.2 فیصد اے)۔ مریخ دا خشکی حصہ زمین دے مقابلے وچ نصف قطر ادھا اے جدونکہ اس دی کمیت زمین توں دس گنا گھٹ اے۔ * مریخ اپنے محور اُتے 25.19° جھکیا ہویا اے، جداں کہ زمین 23.44° اُتے جھکی ہوئی اے۔ نتیجتاً مریخ دے موسم کافی حد تک زمین دے مشابہ نیں ، اگرچہ انہاں دا دورانیہ لگ بھگ دو گنا ہُندا اے کیونجے مریخی برس زمینی 1.88 برس دے برابر ہُندا اے۔ مریخی شمالی قطب فی الوقت [[دجاجہ]] ول رخ کیتے ہوئے اے جدونکہ زمین دے [[قطب شمالی]] دا رخ [[دب اکبر]] ول اے۔  * ناسا دے مریخی پڑتال گر مدار گرد، ای ایس اے دے مریخی ایکسپریس تے ناسا دے فینکس خلائی گاڑی توں کیتے گئے تازہ مشاہدات نے مریخ اُتے آبی برف دی موجودگی دی تصدیق کیتی اے۔    == زمین نالوں وکھریواں == {| class="wikitable plainrowheaders" style="float:left; margin-left:20px" |+ کرۂ فضائی دے دباؤ دا موازنہ ! scope="col" | مقام ! scope="col" | دباؤ |- ! scope="row" | اولمپس مونس دی چوٹی | {{Convert|0.03|kPa|sp=us|lk=on}} |- ! scope="row" | مریخ دا اوسط | {{Convert|0.6|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | ہیلس پلانیشیا دی تہ | {{Convert|1.16|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | آرمسٹرانگ دی حد | {{Convert|6.25|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | [[ماؤنٹ ایورسٹ]] دی چوٹی<ref>ویسٹ، جان بی (1 مارچ 1999ء)۔ [http://jap.physiology.org/content/86/3/1062.full " ماؤنٹ۔ ایورسٹ اُتے ہوائی دباؤ دی پیمائش: نویں اعداد و شمار تے فعلیاندی اہمیت"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916034025/http://jap.physiology.org/content/86/3/1062.full |date=2017-09-16 }} Jap.physiology.org۔ اخذ کردہ 2012-05-15۔</ref> | {{Convert|33.7|kPa|sp=us}} |- ! scope="row" | زمینی [[سطح سمندر]] | {{Convert|101.3|kPa|sp=us}} |- |} * اگرچہ کچھ شدت شناس جاندار ایسے نیں جو زمین اُتے شدید سخت حالات وچ وی باقی رہ سکدے نیں ، بشمول اوہ نقلی حالات جو مریخی حالات ورگے ہُندے نیں ، پودے تے جانور عموماً مریخ دی سطح اُتے موجود عصر حاضر دے حالات وچ زندہ نئيں رہ سکدے۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20010222154617/http://library.thinkquest.org/12145/lifeon.htm "کیندا مریخ اُتے حیات موجود ہو سکدی اے؟"۔]مارس اکیڈمی۔ اوریکل تھنک کوئسٹ۔[http://library.thinkquest.org/12145/lifeon.htm اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز فروری 22، 2001ء۔</ref> * مریخ دی سطح دی قوّت ثقل زمین دا 38 فیصد اے۔ اگرچہ ثقل اصغر دی وجہ توں صحت توں متعلق کچھ مسائل جداں کہ پٹھیاں دی کمزوری تے ہڈیاں وچ نمکیات دی کمی دا سامنا ہو سکدا اے، <ref>فونگ، ایم ڈی، کیون (12 فروری 2014ء) [http://www.wired.com/opinion/2014/02/happens-body-mars/ "تساں دے جسم اُتے مریخ عجیب، مہلک اثرات ڈال سکدا اے"] وائرڈ (میگزین)۔ اخذ کردہ 2014-02-12۔</ref><ref>[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast02aug_1/ "قوت ثقل زخم دیتی اے (بوہت چنگے)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124050335/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast02aug_1/ |date=2012-11-24 }} ناسا 2001ء۔</ref> حالے ایہ معلوم نئيں ہو سکیا اے کہ آیا مریخی قوت ثقل دا وی انسانی صحت اُتے ایسا ای اثر ہوۓ گا جاں نئيں۔ مریخی ثقلی حیاتی سیارچہ اک ایسا منصوبہ اے جو اس لئی بنایا جائے گا تاکہ انساناں اُتے مریخ دی کم قوت ثقل دے اثرات دے بارے وچ جان سکے۔ <ref>[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2004/20jan_marsmice/ "مریخی چوہے"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230412134138/https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2004/20jan_marsmice/ |date=2023-04-12 }} science.nasa.gov۔ 2004ء</ref> * مریخ زمین دی نسبت بوہت زیادہ سرد اے، اس دا اوسط [[درجہ حرارت]] 186 تے 268 کیلون دے درمیان رہندا اے۔<ref>ہیملٹن، کیلون۔[http://www.solarviews.com/eng/mars.htm " مریخ دا تعارف"۔]</ref><ref>ایلرٹ، گلین۔ [http://hypertextbook.com/facts/2001/AlbertEydelman.shtml "مریخ دی سطح اُتے درجہ حرارت"]</ref> زمین اُتے [[انٹارکٹکا]] وچ سب توں کم درج کیتا جانے والا درجہ حرارت 180 کیلون اے۔  * مریخ اُتے پانی کچھ مختصر عرصے دے لئی پایا جا سکدا اے پر ایسا بوہت ای مخصوص حالات دے زیر اثر ہُندا اے۔<ref>ہیچٹ، ایم ایچ (2002)۔"مریخ اُتے مائع پانی دا مابعد استحکام"۔ ایکارس 156 (2): 373–386۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..156..373H 2002Icar۔۔156۔۔373H] doi:[https://dx.doi.org/10.1006/icar.2001.6794 10۔1006/icar۔2001۔6794]۔</ref><ref>ویبسٹر، گاں؛ براؤن، ڈیوائینی (10 دسمبر 2013ء)۔ [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-361&1#1 "ناسا دے مریخی خلائی جہاز نے متحرک مریخ نوں عیاں کیتا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131214013848/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-361&1#1 |date=2013-12-14 }} ناسا اخذ کردہ 2014-03-02۔</ref> * کیونجے مریخ لگ بھگ سورج توں 52 فیصد زیادہ دور اے، لہٰذا اس دی اوپری فضاء وچ داخل ہونے والی [[شمسی توانائی]] فی اکائی رقبے دے لحاظ توں زمین دے بالائی کرۂ فضائی وچ داخل ہونے والی شمسی توانائی دا صرف 43.3 فیصد ای ہُندی اے۔<ref>[http://discovermagazine.com/1992/sep/marsinearthsimag105 "مریخ زمین دی تصویر وچ"] ڈسکوور میگزین۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> بہرحال مہین کرۂ فضائی دی وجہ توں سطح اُتے زمین دے مقابلے زیادہ شمسی توانائی داخل ہُندی اے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/ResourcesNearEarthSpace/resources30.pdf |access-date=2019-01-13 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305054458/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/ResourcesNearEarthSpace/resources30.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://adsabs.harvard.edu/full/1957SvA.....1..547S http://adsabs.harvard.edu/full/1957SvA.....1..547]۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> مریخ اُتے زیادہ توں زیادہ شمسی درخشانی 590 W/m² اے جدونکہ زمین اُتے ایہ درخشانی لگ بھگ 1000 W/m² دی ہُندی اے۔ مزید براں ایہ کہ مریخ اُتے سال بھر جاری رہنے والے دھول دے طوفان سورج دی روشنی دی ہفتیاں بھر دے لئی سطح اُتے پہنچنے توں روک دیندے نیں ۔ <ref>[https://books.google.fi/books?id=BnPE37Ms5awC&lpg=PA83&ots=Qa0kL13-1U&dq=Insolation%20mars%20vs%20earth&pg=PA83#v=onepage&q=Insolation%20mars%20vs%20earth&f=false "مریخ"۔] google.fi۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref><ref>ٹماٹو اسفئیر۔ [http://tomatosphere.org/teachers/guide/grades-8-10/mars-agriculture "معلم رہنما – مریخ اُتے سورج دی روشنی - ٹماٹو اسفئیر"] tomatosphere.org۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> * مریخ دا مدار زمین دے مقابلے وچ زیادہ بیضوی اے جس دی وجہ توں درجہ حرارت تے شمسی دن جاں شمسی مستقل وچ کافی تغیر آندے رہندے نیں ۔  * [[مقناطیسی میدان]] دی کمی، شمسی ذرّات تے کائناتی شعاعاں آسانی دے نال مریخی سطح اُتے پہنچ جاندیاں نیں ۔  * مریخ اُتے کرۂ فضائی دا دباؤ آرمسٹرانگ دی حد توں کدرے زیادہ کم اے۔ ایہ اوہ حد اے جس اُتے لوک دباؤ نوں برداشت کرنے والے لباس دے بغیر رہ سکدے نیں ۔ کیونجے ارض سازی دا مستقبل قریب وچ کوئی امکان نئيں اے، مریخ اُتے رہائشی جگہ بنانے دے لئی خلائی جہاز ورگے دباؤ والیاں چیزاں بنانیاں پین گیاں جو اس قابل ہون کہ 30 تا 100 kPa دے درمیان دا دباؤ جھل سکن۔ مزید دیکھو مریخ دا کرۂ فضائی۔ * مریخی کرۂ فضائی 95فیصد کاربن ڈائی آکسائڈ،3 فیصد نائٹروجن، 1.6 فیصد ارگان تے دوسری گیساں اُتے مشتمل اے بشمول آکسیجن دے جو کل ملیا کر 0.4 فیصد توں وی کم اے۔  * مریخی ہوا دا جزوی دباؤ کاربن ڈائی آکسائڈ دا 0.71 kPa اے جدونکہ اس دے مقابلے اُتے زمین دا ایہ دباؤ 0.031 kPa ہُندا اے۔ کاربن ڈائی آکسائڈ دا انساناں وچ ہونے والا زہریلا پن لگ بھگ 0.10 kPa اُتے ہُندا اے۔ پودیاں دے لئی وی کاربن ڈائی آکسائڈ دی سطح 0.15 kPa توں زیادہ زہریلی ہوۓگی۔ اس دا مطلب ایہ ہویا کہ مریخی ہوا پودیاں تے جانداراں دوناں دے لئی کم دباؤ اُتے اک جیسی ای زہریلی ہوۓگی۔ <ref>کوفی، جیری (5 جون 2008ء) [http://www.universetoday.com/14872/air-on-mars/ "مریخ اُتے ہویا"۔] یونیورس ٹوڈے۔ اخذ کردہ 2014-03-02۔</ref> * پتلی کرۂ فضائی سورج دی [[بالائے بنفشی]] روشنی نوں چھان نئيں سکدی۔   == انسانی سکونت دے لئی حالات == مریخ دی سطح اُتے موجود حالات درجہ حرارت تے کرۂ فضائی دے دباؤ دے لحاظ توں کسے وی دوسرے سیارے جاں چاند دی نسبت زمین توں زیادہ قریب نیں ۔ پر انہاں دی مشابہت زہرہ دے بادلاں دے اُتے حصّے وچ موجود ماحول توں کم اے۔ اس طرح توں نظام شمسی وچ زہرہ دے بادلاں دے اوپری حصّے زمین دے ماحول توں سب توں زیادہ مشابہت رکھ سکتے نیں ۔<ref>لینڈس، جیفری اے ؛ کولوزا، انتھونی؛ لا میری، کرسٹوفر ایم (جون 2002ء) [https://web.archive.org/web/20111016143148/http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2002/TM-2002-211467.pdf ۔" زہرہ اُتے کرۂ ہوائی وچ اڑان"](پی ڈی ایف) (ناسا/ ٹی ایم—2002-211467)۔ گلین ریسرچ سینٹر، نیشنل ایرو ناٹکس اینڈ اسپیس ایڈمنسٹریشن۔ [http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2002/TM-2002-211467.pdf اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات (پی ڈی ایف)بروز نومبر 3، 2004ء۔</ref> بہرحال انہاں تمام باتاں دے باوجود سطح انساناں جاں معلومہ حیات دی کسے وی شکل دے لئی مہربان نئيں اے اس دی وجہ اوتھے ہویا دا کم دباؤ تے 0.1% فیصد توں کم آکسیجن رکھنے والا کرۂ فضائی اے۔ 2000ء وچ دسیا گیا کہ کچھ کائی تے شائنو جرثومے نقلی مریخی حالات وچ 34 دن گزارنے دے بعد نہ صرف زندہ باقی رہ گئے بلکہ انہاں نے [[ضیائی تالیف]] دے لئی حیرت انگیز مطابقت پذیری دی صلاحیت نوں ظاہر کیتا۔ ایہ نقلی مریخی ماحول مارس سیمولیشن لیبارٹری وچ بنایا گیا سی جس نوں جرمن ایرو اسپیس سینٹر چلاندا اے۔<ref>بالڈون، ایمیلی (26 اپریل 2012ء)۔[http://www.skymania.com/wp/2012/04/lichen-survives-harsh-martian-setting.html "کائی مریخ جداں ساخت ماحول وچ زندہ رہ گئی"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528145425/http://www.skymania.com/wp/2012/04/lichen-survives-harsh-martian-setting.html/ |date=2012-05-28 }} اسکائی مانیا نیوز۔ اخذ کردہ 2012-04-27۔</ref><ref>ڈی ویرا، جے - پی ؛ کوہلر، الرچ (26 اپریل 2012ء)۔ [http://media.egu2012.eu/media/filer_public/2012/04/05/10_solarsystem_devera.pdf "شدت آشنا دا مریخی سطح دے حالات توں مطابقت پذیری دا امکان تے اس دے مریخ دے قابل سکونت اُتے ہونے والے مضمرات"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504224706/http://media.egu2012.eu/media/filer_public/2012/04/05/10_solarsystem_devera.pdf |date=2012-05-04 }} (پی ڈی ایف)۔ یورپی جیو سائنسز یونین۔ اخذ کردہ 2012-04-27۔</ref><ref>[http://www.dlr.de/dlr/en/desktopdefault.aspx/tabid-10081/151_read-3409/ "مریخ اُتے زندہ رہنے دے حالات"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180323053655/http://www.dlr.de/dlr/en/desktopdefault.aspx/tabid-10081/151_read-3409/ |date=2018-03-23 }} ڈی ایل آر۔</ref> کچھ سائنس دان سمجھتے نیں کہ مریخ اُتے خود کفیل انسانی بستی بنانے دے لئی شائنو جرثومے بوہت ای اہم کردار ادا کر سکتے نیں ۔<ref>ورسیکس، سیپرین ؛ باکو، میکائل؛ لیٹو، کرسی؛ ڈی ویرا، جین-پیری پی ؛ و ہور (3 اگست 2015ء۔ [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9890287&fulltextType=RA&fileId=S147355041500021X "مریخ اُتے قابل استحکام حیات دی کفالت – شائنو جرثوماں دا ممکنہ کردار"۔] فلکی حیات دا بین الاقوامی جریدہ۔ doi:[https://dx.doi.org/10.1017/S147355041500021X 10۔1017/S147355041500021X] اخذ کردہ 2015-09-16۔</ref> انہاں دی تجویز دے مطابق شائنو جرثومے براہ راست طور اُتے کچھ جگہاں اُتے جداں خوراک، ایندھن تے آکسیجن دی پیداوار دے لئی نہ صرف استعمال کیتے جا سکتے نیں بلکہ انہاں دا بالواسطہ استعمال کر دے دوسرے جانداراں دی نشو و نما ہوسکتی اے اس طرح توں ایہ مریخی وسائل اُتے انحصار کر دے ہوئے وسیع حیات نوں سہارا دینے والے حیاتیاندی عمل دے لئی راستہ کھول دیندے نیں ۔ انساناں نے زمین دے کچھ ایسے حصّوں دی چھان بین دی اے جو اک طرح توں مریخ دے ماحول توں تھوڑی مطابقت رکھدے نیں ۔ ناسا دے جہان گرداں توں حاصل کردہ اعداد و شمار توں معلوم ہویا اے کہ مریخ اُتے درجہ حرارت (نشیبی [[عرض البلد]] وچ) انٹارکٹکا توں کافی مشابہت رکھدے نیں ۔<ref>[http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html "خطرناک سیارے نے اپنا محصول حاصل کر لیا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |date=2013-11-02 }} مریخی کھوجی جہان گرد۔ جیٹ پروپلشن لیبارٹری، کیلی فورنیا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی۔ جون 12، 2007ء۔</ref> انسانی بردار غباراں نے جو فضائی دباؤ بلند ترین عرض البلد(1961ء <ref>[https://web.archive.org/web/20030430070850/http://www.centennialofflight.gov/essay/Lighter_than_air/20th_cent_records-2/LTA12.htm "اُچی، دور تے لمبی - ویہواں صدی دے دوسرے حصّے وچ غبارے دی یادگار اڑان"]۔ یو ایس سینٹینیل آف فلائٹ کمیشن۔ اوریجنل توں حاصل کردہ دستاویزات بروز اپریل 30، 2003ء۔ اخذ کردہ ستمبر 22، 2014ء۔</ref> وچ 35 تے 2012ء وچ 38 کلومیٹر) اُتے جھیلا اے اوہ مریخ دی سطح اُتے موجود دباؤ دے مشابہ اے۔<ref>[http://www.sablesys.com/baro-altitude.html "کرۂ فضائی دا دباؤ بذریعہ ہویا پیما بمقابلہ بلندی تختہ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025050551/http://www.sablesys.com/baro-altitude.html |date=2007-10-25 }} سیبل سسٹمس انٹرنیشنل۔ 2014ء۔</ref> مریخ اُتے انسانی بقاء دے لئی پیچیدہ حیات نوں سہارا دینے والی تدبیراں کونہ صرف اختیار کرنا ہوگا بلکہ مصنوعی ماحول وچ رہنا پئے گا۔  === مریخ دی ارض سازی === [[تصویر:TerraformedMars.jpg|بائیں|thumb|200x200px|ارض ساز مریخ ایک مصور کے تخیل میں (2009ء)]] مریخ دی ارض سازی دے امکان دے اُتے کافی بحث ہو چکی اے تاکہ مریخ دی سطح اُتے بغیر کسے سہارے دے مختلف نوع دی حیات بشمول انسان زندہ رہ سکاں۔ انہاں مباحثاں وچ انہاں فنیات اُتے وی سیر حاصل گفتگو کیتی گئی اے جو مریخ دی ارض سازی دے لئی درکار ہوں گی۔<ref>زبرین، رابرٹ ایم ؛ مکائی، کرسٹوفر پی [http://www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/zubrin.htm "مریخ دی ارض سازی دے لئی درکار فنیات"۔]</ref> == تابکاری  == مریخ دے کول زمین وانگکے مقناطیسی میدان موجود نئيں نیں ۔ مہین کرۂ فضائی دے نال مقناطیسی میداناں دی غیر موجودگی دی وجہ توں آئن زدہ اشعاع دی کافی مقدار سطح تک پہنچ جاندی اے۔ مریخی مہم خلائی گاڑی دے اُتے اک ایسا آلہ - مریخی اشعاعی ماحول تجربہ (میری)موجود سی جس دا کم انساناں دے لئی اشعاع دے خطرات نوں ناپنا سی۔ اس آلے میری نے مریخ توں اُتے رہ کر مدار وچ تابکاری دی سطح نوں [[بین الاقوامی]] خلائی اسٹیشن دے مقابلے وچ 2.5 گنا زیادہ درج کیتا۔ اوسط خوراک لگ بھگ 22 ملی ریڈس فی دن اے۔ اس طرح دی تابکاری دی سطح دا تن برس  دا سامنا ناسا دے حفظان صحت دے اصولاں دی حد نوں پار کر جائے گا۔<ref>[https://web.archive.org/web/20100530060723/http://hacd.jsc.nasa.gov/projects/space_radiation_marie_references.cfm "حوالاجات تے ڈاکومنٹس "۔]ہیومن اڈاپٹیشن اینڈ کاؤنٹر میژرس ڈویژن، جانسن اسپیس سینٹر، ناسا۔ [http://hacd.jsc.nasa.gov/projects/space_radiation_marie_references.cfm اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز مئی 30، 2010ء۔</ref> مریخی سطح اُتے تابکاری دی سطح کچھ کم ہو سکدی اے جس دا انحصار مختلف جگہاں دے عرض البلد تے مقامی مقناطیسی میداناں اُتے ہو گا۔ زیر زمین(ممکنہ طور اُتے پہلے توں موجود لاوے دی سرنگاں وچ) رہنے دے قابل گھر اوتھے دے انسانی رہائشیاں دے تابکاری دا سامنا کرنے دے خطرے نوں کافی حد تک کم کر دتیاں گے۔ کدی کبھار شمسی پروٹون نکلنے دے واقعات وچ تابکاری دا سامنے کرنے دا خطرہ کافی حد تک ودھ جاندا اے۔ خلائی تابکاری دے بارے وچ حالے کافی کچھ جاننا باقی اے۔ 2003ء وچ ناسا دے لینڈون بی جانسن اسپیس سینٹر نے اک سہولتی مرکز جس دا ناں ناسا اسپیس ریڈیشن لیبارٹری نوں [[بروک ہیون]] نیشنل لیبارٹری وچ کھولا جس وچ ذرّاتی اسراع گر دا استعمال کر دے خلائی تابکاری دی نقل دی جائے گی۔ اس سہولتی مرکز وچ جانداراں دے اُتے حفاظتی تراکیب دا استعمال کر دے تحقیق دی جاندی اے۔<ref>[http://www.bnl.gov/medical/NASA/LTSF.asp "خلائی اشعاعی حیاتیات"۔] ناسا/ بی این ایل اسپیس ریڈیشن پروگرام۔ ناسا اسپیس ریڈیشن لیبارٹری۔ نومبر 1، 2011۔</ref> شروع وچ کچھ ایسے ثبوت مل گئے سن کہ اس قسم دی کم لمبی تابکاری اِنی زیادہ خطرناک نئيں سی کہ جِنی پہلے سمجھی جاندی سی؛ تے تابکاری قرار گیری(پیچیدہ بلند تر جانوراں دے جسمانی نظام دا اوہ رجحان جس دے تحت اوہ قدرتی وظیفہ جاں حالت متغیر ہونے اُتے وی نامیاندی استحکام دا ماحول برقرار رکھدے نیں ) وقوع پزیر ہُندی اے۔<ref>زبرین، رابرٹ(1996)۔ مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہئے۔ ٹچ اسٹون۔ صفحہ۔ 114–116۔ آئی ایس بی این 0-684-83550-9۔</ref> پر 2006ء وچ کیتی گئی تحقیق وچ معلوم ہویا کہ کائناندی تابکاری توں نکلنے والے پروٹون [[ڈی این اے]] نوں اس توں دو گنا زیادہ نقصان پہنچا سکتے نیں جتنا پہلے سمجھیا جادا سی۔ اس طرح توں خلا نورداں نوں سرطان تے دوسری بیماریاں دا سامنا کرنے دا خطرہ تے ودھ جاندا اے۔<ref>گٹیریز -فولچ، انیندا (ستمبر 17، 2009ء)۔ [http://www.findingdulcinea.com/news/science/2009/september/Space-Radiation-Hinders-NASA-s-Mars-Ambitions-.html "خلائی تابکاری ناسا دے مریخ توں متعلق دی جانے والی خواہشات وچ رکاوٹ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928013958/http://www.findingdulcinea.com/news/science/2009/september/Space-Radiation-Hinders-NASA-s-Mars-Ambitions-.html |date=2013-09-28 }} ڈلسینیا دی کھوج ۔</ref> مریخی ماحول وچ بلند تابکاری دے نتیجے وچ "مریخ اک ایسی جگہ نئيں اے جتھے آسانی دے نال موجودہ فنیات دے نال بغیر وسائل وچ [[سرمایہ کاری]] کیتے بغیر جایا جا سکے۔" ایہ بات اس یو ایس ہیومن اسپیس فلائٹ پلانز کمیٹی دے جائزے دی رپورٹ دے خلاصے وچ کہی گئی اے جس نوں 2009ء وچ شایع کیتا گیا سی۔ ناسا متبادل طریقاں تے فنیات اُتے کم کر رہیا اے جیسا کہ پلازما توں بنی منحرف کرنے والی حفاظتی ڈھال، جس توں خلا نورداں تے خلائی جہاز نوں تابکاری توں بچایا جا سکدا اے۔ == ذرائع نقل و حمل  == === بین السیاروی خلائی اڑاناں  === [[تصویر:Mars_Valles_Marineris.jpeg|دائیں|thumb|مریخ (وائکنگ اول، 1980ء)]] سوائے زہرہ دے زمین توں کسے وی دوسرے سیارے تک پہنچنے دے لئی مریخ نوں فی کمیت دے لحاظ توں سب توں کم توانائی درکار ہُندی اے۔ ہومین مدار وچ منتقلی دا طریقہ استعمال کر دے ہوئے مریخ تک جانے دے لئی خلاء وچ نو مہینے تک دا سفر کرنا پئے گا۔<ref>اسٹرن، ڈیوڈ پی (2004-12-12)۔[http://www.phy6.org/stargaze/Smars1.htm "مریخ دی اڑان: کتنی لمبی؟ کس راستے توں؟"۔] ستارہ شناسی توں خلائی جہاز تک۔ Phy6.org. اخذ کردہ 2013-08-01۔</ref> ہومین مدار وچ منتقلی دے طریقہ دے مقابلے وچ تبدیل شدہ منتقل خط پرواز جوخلاء وچ سفر دے دورانیے نوں ست جاں چھ مہینے تک کر سکاں اس دے لئی بتدریج ودھدی ہوئی توانائی تے ایندھن دی مقدار درکار ہو گی۔ عام طور اُتے روبہ جاندی مریخی مہمات وچ ایہی تبدیل شدہ منتقل خط پرواز استعمال ہُندی اے۔ سفر دے وقت نوں چھ مہینے توں کم کرنے وچ فی کمیت توانائی دی زیادہ مقدار درکار ہو گی جس وچ شارحانہ ودھدی ہوئی ایندھن دی مقدار وی استعمال ہو گی۔ اس طرح دا طریقہ کیمیائی راکٹ دے نال قابل عمل نئيں اے پر ایہ جدید خلائی جہازاں دے دھکیلنے دی فنیات دے نال ممکن ہو سکدا اے۔ کچھ طریقے نوں پہلے ای جانچے جا چکے نیں جیسا کہ متغیر مخصوص ضربی مقنا پلازما راکٹ<ref>[http://www.techbriefs.com/content/view/1768/32/ "متغیر مخصوص ضربی مقنا پلازما راکٹ "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211065353/http://www.techbriefs.com/content/view/1768/32/ |date=2008-12-11 }} ٹیک بریف۔ ناسا۔</ref> تے نیوکلیائی راکٹ۔ اول الذ کر صورت وچ مریخ تک دے سفر دا دورانیہ کم ہو کر چالیس دن تک دا رہ جاندا اے۔<ref>[http://www.newscientist.com/article/dn17476-ion-engine-could-one-day-power-39day-trips-to-mars.html?full=true "برق پارے دے انجن دی طاقت اک دن ایسی ہو سکدی اے کہ مریخ تک صرف39 دناں وچ جایا جا سکے۔"] نیو سائنٹسٹ۔</ref> جدونکہ بعد الذکر وچ ایہ دورانیہ کم ہو کر صرف دو ہفتے تک رہ جاندا اے۔<ref>زبرین، رابرٹ(1996)۔ مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہئے۔ ٹچ اسٹون۔ آئی ایس بی این 0-684-83550-9۔</ref> سفر دے دوران خلا نورداں نوں تابکاری دا سامنا کرنا پئے گا جس دی وجہ توں انہاں اس توں کسے صورت بچانا ہو گا۔ کائناندی اشعاع تے شمسی ہوائاں ڈی این اے نوں نقصان پہنچا سکدی نیں جس دی وجہ توں سرطان دا خطرہ ودھ سکدا اے۔ بین السیاروی خلاء دے درمیان لمبے عرصے تک دے سفر دا اثرات نامعلوم نیں پر سائنس دان 1 فیصد توں 19 فیصد تک دا خطرہ مد نظر رکھدے نیں ، مرداں دے لئی غالباً 3.4 فیصد تک سرطان دا خطرہ مریخ تے زمین دے درمیان سفر دے دوران تابکاری دی وجہ توں اے۔ عورتاں دے لئی اس دا امکان انہاں دے وڈے غدودی بافتاں دی وجہ توں زیادہ اے۔<ref>[http://science.nasa.gov/headlines/y2004/17feb_radiation.htm "مریخ و زمین دے درمیان خلائی تابکاری خلا نورداں دے لئی مہلک خطرہ ثابت ہو سکدی اے"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100405082513/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/17feb_radiation.htm |date=2010-04-05 }} ناسا</ref> === مریخ اُتے اترنا === مریخ دی قوّت ثقل زمین دے مقابلے وچ 0.38 گنا اے جدونکہ اس دی کرۂ فضائی دی کثافت زمین دے مقابلے وچ لگ بھگ 0.6 فیصد اے۔<ref>ولیمس، ڈاکٹر۔ ڈیوڈ آر (2004-09-01)۔ [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html "مریخ دا حقائق نامہ"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |date=2010-06-12 }} ناسا گوڈارڈ اسپیس فلائٹ سینٹر۔ اخذ کردہ 2007-09-18۔</ref> نسبتاً مضبوط قوّت ثقل تے ہویا حرکی اثر دی موجودگی وچ بھاری، انسان بردار خلائی جہاز دھکیلو دے نال اترنے وچ کافی مشکل ہو گا، اس طرح دی صورت حال اپالو دے چاند اُتے اترنے دے دوران نئيں ہوئی سی، اس دے علاوہ کرۂ فضائی اس قدر مہین اے کہ ہویا حرکی اثرات ہوائی روک بھاری وڈی گاڑی دے اترنے وچ کچھ زیادہ مدد گار نئيں ہوں گی۔ مریخ اُتے انسان بردار مہمات رفتار نوں کم کرنے تے اترنے دے لئی انہاں توں مختلف نظام درکار ہوں گے جو حالے تک چاند اُتے عملے نوں اتارنے جاں مریخ اُتے روبہ جاندی مہمات دے لئی استعمال ہوئے نیں ۔<ref>ایٹیکنسن، نینسی (2007-07-17)۔ [http://www.universetoday.com/2007/07/17/the-mars-landing-approach-getting-large-payloads-to-the-surface-of-the-red-planet "مریخ اُتے اترنے دا طریقہ کار: سرخ سیارے دی سطح اُتے بھاری سامان اتارنا"۔] اخذ کردہ 2007-09-18۔</ref> اگر اساں کاربن نینو ٹیوب توں بنے ہوئے اس مادّے جس دی مضبوطی 130جی پی اے اس دی دستیابی نوں قیاس کر لیں تو اس توں کوئی خلائی بالا بر بنا جاں جا سکے گا تاکہ لوگاں تے سامان نوں مریخ تک پہنچا جاں جا سکے۔<ref>[https://web.archive.org/web/20050603001216/http://www.isr.us/Downloads/niac_pdf/chapter2.html "خلائی بالابر- باب 2 اور7۔"]ناسا [http://www.isr.us/Downloads/niac_pdf/chapter2.html اوریجنل] توں حاصل کردہ دستاویزات بروز 2005-06-03۔</ref> فوبوس اُتے وی اک خلائی بالا بر بنانے دی تجویز کیتی گئی اے۔<ref>وین سٹین، لیونارڈ ایم [http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20030065879_2003074809.pdf "فوبوس اُتے بنے خلائی بالابر نوں استعمال کرکے خلاء نوں آباد کرنا"] (پی ڈی ایف)۔</ref> == آباد کاری دے لئی درکار ساز و سامان == مریخ دی آبادکاری دے لئی مختلف نوع دے ساز و سامان دی ضرورت ہو گی – ایسا ساز و سامان جو براہ راست طور اُتے انساناں نوں خدمات مہیا کرو تے ایسا سامان جو خوراک، ایندھن، پانی، توانائی تے سانس لینے دے قابل آکسیجن پیدا کر سکے۔ تاکہ انسانی آبادکاری دی کوششاں وچ معاونت ہو سکے۔ درکار ساز و سامان وچ درج ذیل چیزاں شامل ہوں گی: * مسکن* ذخیرہ کرنے دی سہولت * کم کرنے دی جگہ * وسائل نوں نکالنے دے لئی آلات – ابتدا وچ پانی تے آکسیجن، بعد وچ وسیع معدنیات تے عمارتی سامان وغیرہ دے لئی وی درکار ہوں گے ۔ * توانائی دی پیداوار تے اس نوں ذخیرہ کرنے دے آلات، کچھ شمسی تے شاید دوسری قسم دے وی آلات درکار ہوں گے۔ * خوراک پیدا کرنے دے لئی جگہ تے سازو سامان۔ * ایندھن بنانے دے آلات، عام طور اُتے اوہ ہائیڈروجن تے میتھین ہوں گی جو سیبیٹیرردعمل<ref>بیلیسکو، الیندرو جی (7 مارچ 2014ء)۔[http://www.nasaspaceflight.com/2014/03/spacex-advances-drive-mars-rocket-raptor-power/ "مریخ دے لئی اسپیس ایکس دا جدید دھکیلو بذریعہ قوت ریپٹر"] NASAspaceflight.com۔ اخذ کردہ 2014-03-14۔</ref> دے ذریعہ ایندھن دے لئی پیدا ہوں گی- تے نال وچ آکسیجن نوں تکسید وی کر سکے تاکہ انہاں نوں کیمیائی راکٹ دے انجن وچ استعمال کیتا جاسکے۔ <ref>لینڈس (2001)۔ [http://arc.aiaa.org/doi/abs/10.2514/2.3739?journalCode=jsr "برمحل ایندھن دا استعمال کرکے مریخ دی خلائی گاڑی نوں چلانا"۔] جرنل آف اسپیس کرافٹ اینڈ راکٹس۔ 38 (5): 730–735۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2001JSpRo..38..730L 2001JSpRo۔۔38۔۔730L] doi:[https://dx.doi.org/10.2514/2.3739 10۔2514/2۔3739]۔</ref> * ایندھن جاں دوسری توانائی دے وسیلے تاکہ سطح اُتے چلنے والی باربرداری والی سواریاں وچ استعمال کیتا جا سکے۔ کاربن مونو آکسائڈ /آکسیجن توں چلنے والے انجناں نوں شروع دی سواریاں وچ تجویز کیتا گیا اے۔ مریخی کرۂ فضائی توں زرکونیم ڈائی آکسائڈ برق پاشی توں کاربن مونو آکسائڈ تے آکسیجن نوں براہ راست حاصل کر دے اس وچ استعمال کیتا جا سکدا اے۔ اس طرح توں مریخی پانی دے ذخیراں توں ہائیڈروجن نوں حاصل کرنے دی ضرورت باقی نئيں رہے گی۔  * ابلاغ دا ساز و سامان      [[ایلون مسک]] دے مطابق، "صرف دس لکھ لوگاں [جو مریخ اُتے کم کر رہے ہوں] دے لئی تہاناں [[فی کس]] ناقابل تصور ثمر آواری درکار ہو گی، کیونجے تہاناں صنعت دی بنیاد دے لئی تمام دی تمام چیزاں نوں مریخ اُتے دوبارہ توں بنانا ہوگا۔۔۔ تہاناں زمین توں کہاں زیادہ مشکل ماحول وچ مختلف ماداں نوں کڈ کر انہاں نوں قابل استعمال بنانا ہو گا ۔<ref>{{Cite web |title=Elon Musk puts his case for a multi-planet civilisation {{!}} Aeon Essays<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://aeon.co/magazine/technology/the-elon-musk-interview-on-mars/ |access-date=2019-01-13 |archive-date=2015-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612073942/http://aeon.co/magazine/technology/the-elon-musk-interview-on-mars/ |dead-url=yes }}</ref> === مواصلاتی ذرائع === زمین توں رابطہ ادھے شمسی دن وچ اس وقت تو سیدھا سادہ سا ہوۓ گا جدوں زمین مریخی افق دے اُتے ہو گی۔ ناسا تے ای ایس اے نے مریخی مدار گرداں وچ کافی ابلاغی آلات لگائے ہوئے نیں ، اس طرح توں مریخ اُتے پہلے ای مواصلاتی سیارچے تو موجود نیں ۔ اگرچہ ایہ بالآخر ناکارہ ہو جائے گا، لہٰذا خبر رسائی توں مزین مزید مدار گرد کسے وی قسم دی آباد کاری توں پہلے چھڈنے ہون گے۔ یکطرفہ رابطے وچ ہونے والا تعطل جو [[روشنی دی رفتار]] دی حد دی وجہ توں در پیش ہو گا اس دا دورانیہ قریبی فاصلے دے وقت تن منٹ(لگ بھگ جدوں مریخ دے حضیض شمس توں زمین دا اوج شمس کڈ دتا جائے ) دا ہو گا جدونکہ زیادہ توں زیادہ اس دا دورانیہ بائیس منٹ (لگ بھگ جدوں مریخ دا اوج شمس تے زمین دا اوج شمس جمع ہو گا) دا ہو گا جدوں زمین تے مریخ دا فاصلہ سب توں زیادہ ہو گا۔ وقت حقیقی وچ مریخ تے زمین دے درمیان روابط جس طرح توں ٹیلیفون اُتے بات کر دے ہوئے ہُندا اے جاں انٹرنیٹ بات چیت وچ ہُندا اے لمبے فاصلاں دی وجہ توں عملی طور اُتے ناممکن نیں ۔ ناسا نوں معلوم ہویا اے کہ براہ راست رابطہ لگ بھگ دو ہفتے دے دورانیہ دے لئی مقارنہ دور وچ منقطع ہو جاندا اے۔ ایہ زمین تے مریخ دے اک دوسرے توں طویل ترین فاصلے اُتے ہونے دے اس دور وچ ہُندا اے جدوں سورج انہاں دونے دے درمیان براہ راست آ جاندا اے۔<ref>[http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/20061020.html "شمسی قران دے دوران مریخ دا خلائی جہاز خود کار طریقے توں چلے گا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927193237/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/spotlight/20061020.html |date=2013-09-27 }} اسپاٹ لائٹ۔ جے پی ایل،ناسا اکتوبر 20، 2006ء۔</ref> ہرچند اصل رابطے دے اس طویل تعطل دا دورانیہ مہم مہم دے مختلف عوامل اُتے انحصار کردا اے جیسا کہ رابطے دی حد دی مقدار جو ابلاغی نظام دے لئی بنائی گئی اے تے اوہ کم توں کم اطلاعات دی شرح جو مہم دی جگہ توں حاصل کرنے دے لئی قابل قبول ہو۔ حقیقت وچ مریخ دی اکثر مہمات وچ اوہ دورانیہ جدوں رابطے وچ تعطل آگیا اوہ اک مہینے تک دا اے۔ <ref>گینگیل، ٹی (2005)۔ " مارس سیٹ :مریخ دے نال یقینی رابطہ"۔ نیویارک اکیڈمی آف سائنسز دی سالانہ سرگزشت۔ 1065: 296–310۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2005NYASA1065..296G 2005NYASA1065۔۔296 G] doi:[https://dx.doi.org/10.1196/annals.1370.007 10۔1196/annals۔1370۔007]۔ پی آئی ایم ڈی [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16510416 16510416]۔</ref> کوئی سیارچہ جو زمین سورج دے ایل 4 جاں ایل 5 نقطہ اُتے موجود ہو اوہ اس دورانیہ دے دوران ہونے والے ابلاغی تعطل دے مسئلے نوں ختم کر سکدا اے ؛ ایتھے تک کہ ابلاغی سیارچاں دے جھرمٹ مکمل آباد کاری دے تناظر وچ بوہت ای معمولی خرچہ ہو گا۔ بہرحال انہاں فاصلاں اُتے درکار آلات دا حجم و قوّت تے انہاں علاقاں وچ موجود فطری استحکام ایل 4 تے ایل 5 دے مقام نوں نشری اسٹیشن بنانے دے لئی انتہائی نامعقول بناندے نیں، اگرچہ ایہ بطور اسٹیشن کافی فائدہ مند نیں پر ایتھے دھول تے سیارچہ کافی بھٹکتے رہتے نیں جس دی وجہ توں خطرہ ہو سکدا اے۔<ref>[http://www.stk.com/downloads/resources/user-resources/downloads/whitepapers/0201_sun_mars_lib_pts.pdf "سورج و مریخ دا حقیقی اہتزاز تے مریخ دی مہم دی نقل"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927055355/http://www.stk.com/downloads/resources/user-resources/downloads/whitepapers/0201_sun_mars_lib_pts.pdf |date=2013-09-27 }} (پی ڈی ایف)۔ Stk.com۔ اخذ کردہ 2013-10-06۔</ref> تمام تر خطرات دے باوجود اسٹیریو کھوجی نے ایل 4 تے ایل 5 دے علاقاں نوں بغیر کسے نقصان نوں 2009ء دے اواخر وچ پار کر لیا سی۔ یونیورسٹی آف اسٹرایٹ کلائڈ دی ایڈوانسڈ اسپیس کانسپٹس لیبارٹری نے یورپین اسپیس ایجنسی دے نال اشتراک وچ کم کیتا جس وچ اس نے اک متبادل نشری ساخت دی تجویز دی جس دی بنیاد بلند کیپلری مدار اُتے ہوگی۔ ایہ خاص قسم دے مدار ہُندے نیں جو اس وقت بنتے نیں جدوں مسلسل ہلکے دھکیل، جیسا کہ آئن انجن جاں شمسی بادبان پیدا کر دے نیں ، خلائی جہاز دے خط پرواز نوں تبدیل کردا اے۔ اس طرح دا مدار مسلسل جاری رہنے والا رابطہ شمسی اتصال (اوہ مقام جدوں زمین کسے تے سیارے تے سورج دے نال اک ای قطار وچ ہُندی اے) دے دوران وی قائم رکھتا اے۔ دونے سیاراں دے مداروی میدان توں باہر رہ کر ایہ نشری خلائی جہاز نوں مریخ دے اُتے "معلق" رکھ کر کر سکدا اے۔<ref>[http://strathprints.strath.ac.uk/25836/2/Macdonald_M_-_strathprints_-_A_novel_interplanetary_communications_relay_Aug_2010.pdf "نیا بین السیاروی رابطہ نشر کرنے دا طریقہ"] (پی ڈی ایف)۔ اگست 2010ء۔ اخذ کردہ 2011-02-14۔</ref> اس طرح دا نشری سیارچہ ایل 4 تے ایل 5 دے مدار وچ رہ کر سامنا کرنے والی مشکلات توں بچ سکدا اے اس دے لئی اوہ مریخ دی سطح توں قریب رہ کر مسلسل دوناں سیاریاں دے درمیان رابطہ قائم رکھ سکدا اے۔ == روبہ جاتی پیش رو  == انسانی آبادی دا راستہ روبہ جاتی نظاماں جیسا کہ مریخی کھوجی جہان گرد اسپرٹ، آپرچونیٹی تے کیوریوسٹی توں بنایا جا سکدا اے۔ اس طرح دے نظام وسائل نوں ڈھونڈنے وچ مدد دے سکتے نیں جیسا کہ سطح اُتے موجود پانی جاں برف جس دی مدد توں بستی قائم رہ کر پھل پھُل سکدی اے۔ اس طرح دے نظاماں دا کم برساں بلکہ دہائیاں لے لے گا تے جیسا کہ حال وچ تجارتی اڑاناں وچ ہونے والی پیش رفت وچ دیکھیا گیا اے، ہو سکدا اے کہ اس طرح دے نظام نجی و گورنمنٹ ملکیت دے اشتراک توں شروع ہو جائاں۔ اس طرح دے روبہ جاندی نظاماں دی قیمت ابتدائی انسان بردار مہمات دی نسبت کم جدونکہ سیاسی خطرہ وی نہ ہونے دے برابر ہو گا۔    عجیب و غریب نظام شاید ابتدائی انسان بردار جہازاں تے انہاں دے اترنے دی جگہ اُتے بنیادی کم کر سکاں جس وچ اوہ مختلف اقسام دی روز مرہ دی استعمال دی چیزاں بشمول ایندھن، تکسیدی، پانی اورعمارتی سامان پیدا کر سکتے نیں ۔ توانائی، ابلاغ، رہائشی، حرارتی تے پیداواری بنیادی ڈھانچے روبہ جاندی نظاماں توں شروع کر وائے جا سکتے نیں جو انسان بردار مہمات دا پیش خیمہ ہوں گے۔ مریخی سرویر 2001 خلائی گاڑی دا مپ اس لئی سی تاکہ اوہ مریخی کرۂ فضائی توں آکسیجن بنانے دا براہ راست مظاہرہ کر سکے،<ref>کپلان، ڈی ؛ و ہور [http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsmiss99/pdf/2503.pdf "مریخ دے برمحل ایندھن بنانے دے نقیب (ایم اے پی) دی اڑان دا مظاہرہ "] (پی ڈی ایف)۔ مقالہ پیش کیتا گیا مریخ 2001ء:مربوط سائنس وچ نمونے دی واپسی تے انسانی کھوج دی تیاری، لونر اینڈ پلانٹری انسٹی ٹیوٹ، اکتوبر۔ 2تا4، 1999ء، ہیوسٹن،ٹیکساس۔</ref> تے انہاں شمسی فنیات تے طریقاں دی جانچ کر سکے جو توانائی دے نظام اُتے پڑنے والی مریخی مٹی دے خطرات دے اثرات دی کمی نوں دیکھے۔ <ref>لینڈس، جی اے ؛ جینکنز، پی ؛ شیمین، ڈی ؛ باراونا، سی [http://www.lpi.usra.edu/meetings/robomars/pdf/6136.pdf "ایم اے ٹی ای تے ڈی اے آر ٹی: مریخ اُتے شمسی توانائی تے ماحولیاندی دھول دی خصلت جانچنے دا میکانیکی پلندہ"](پی ڈی ایف)۔ مریخ دی کھوج دے تصورات و طریقہ کار دے اُتے پیش کیتا گیا، جولائی 18–20، 2000ء ہیوسٹن، ٹیکساس۔</ref> اس توں پہلے کہ کوئی وی انسان مریخ اُتے منتقل کیتا جائے جیسا کہ2030ء تک خیالی طور اُتے اسپیس ایکس نے مریخی آباد کاری بار بردار دا منصوبہ بنایا ہویا اے، اس منصوبے وچ کئی روبہ جاندی باربردار مہمات نوں پہلے درکار سازو سامان، سکونت پذیری دی جگہاں دا سامان تے رسد لے کر بھیجیا جائے گا۔<ref>گوینی شاٹ ویل (2014-03-21)۔ [http://www.thespaceshow.com/detail.asp?q=2212 براڈ کاسٹ 2212: اسپیشل ایڈیشن، گوینی شاٹ ویل دے نال انٹرویو ۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322013659/http://www.thespaceshow.com/detail.asp?q=2212 |date=2014-03-22 }} اسپیس شو۔ پروگرام نشر ہویا 29:45–30:40۔ 2212۔ [http://archived.thespaceshow.com/shows/2212-BWB-2014-03-21.mp3 اوریجنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322013556/http://archived.thespaceshow.com/shows/2212-BWB-2014-03-21.mp3 |date=2014-03-22 }} توں حاصل کردہ دستاویزات بروز (mp3) 2014-03-22۔ اخذ کردہ 2014-03-22۔ "اس توں پہلے کہ تساں لوگاں نوں اوتھے لے جائاں تہاناں بوہت ساری چیزاں نوں اوتھے پہنچانا ہوگا۔۔۔۔ ایہ مریخ تے زمین دے درمیان نقل و حمل دا نظام ہوگا۔</ref> ضروری ساز وسامان وچ جو چیزاں شامل ہوں گی انہاں وچ " کھاد بنانے، مریخ توں میتھین تے آکسیجن بنانے دی مشیناں تے سیارے دے ماحول توں نائٹروجن تے کاربن ڈائی آکسائڈ تے سیارے دی زیر سطح پانی دی برف حاصل کرنے دے آلات دے علاوہ ابتدائی زرعی جگہاں دے شفاف گنبداں نوں بنانے دے لئی درکار عمارتی سامان ہو گا۔<ref>[http://news.discovery.com/space/alien-life-exoplanets/mars-colony-spacex-121126.htm " اسپیس ایکس دے بانی مریخ اُتے اک وڈی بستی دا خواب سجائے ہوئے نیں "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115083758/http://news.discovery.com/space/alien-life-exoplanets/mars-colony-spacex-121126.htm |date=2014-11-15 }} ڈسکوری نیوز۔ 2012-12-13۔ اخذ کردہ 2014-03-14۔</ref> == ابتدائی انسانی مہمات == 1948ء وچ ورنر وان براؤن نے اپنی کتاب مریخی منصوبے وچ بیان کیتا کہ اک 10 خلائی جہازاں اُتے مشتمل بیڑا اک ہزار تن مرحلے دے راکٹاں دا استعمال کر دے بنایا جا سکدا اے۔ ایہ 70 لوگاں نوں مریخ تک لے جا سکے گا۔ مریخ تک جانے والے ابتدائی انسان بردار مہمات جو قومی سرکاری خلائی پروگرام وچ بنے نیں - جداں کہ اوہ جو ناسا، ایف دے اے تے ای ایس اے نے بنائے نیں - اوہ انسانی آباد کاری دے پیش رو نئيں نیں ۔ انہاں دا مقصد خالص طور اُتے کھوج کرنا اے، جس طرح توں چاند اُتے بھیجی جانے والی اپالو مہم دا مقصد اوتھے اُتے کوئی مستقل اڈا قائم کرنا نئيں سی۔  آبادکاری دے لئی مستقل اڈا بنانے دی ضرورت ہو گی جو اس قابل ہو کہ خود توں اپنے تہاناں اگے ودھیا سکے۔ اس طرح دے اڈے بنانے دے لئی مشہور منصوباں وچ مریخ راست تے جزوی راست منصوبے شامل نیں جنہاں دی حمایت رابرٹ زبرن کر دے نیں ۔ آباد کاری دے دوسرے تخیلاندی منصوبے جم مک لین تے باس لانس ڈارپ (جو مریخ اول دے روح رواں سن تے جنہاں نے یکطرفہ مریخی انسانی سفر دا منصوبہ تجویز کیدا سی) نے پیش کیتے نیں ،<ref>این ڈبلیو ٹی میگزین، اگست 2012ء</ref> جدونکہ الون مسک دی اسپیس ایکس کمپنی 2015ء تک تو ایسے خلائی بار بردار نظام دے بنانے وچ سرمایہ کاری کر رہی اے جس دا ناں مریخی آباد کار بار بردار اے۔<ref>[http://www.marketwatch.com/video/asset/elon-musk-ill-put-a-man-on-mars-in-10-years-2011-04-22/CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA#!CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA "ایلون مسک: وچ انسان نوں 10 برس وچ مریخ اُتے لے جاواں گا"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425045403/http://www.marketwatch.com/video/asset/elon-musk-ill-put-a-man-on-mars-in-10-years-2011-04-22/CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA#!CCF1FC62-BB0D-4561-938C-DF0DEFAD15BA |date=2012-04-25 }}مارکیٹ واچ (نیو یارک: وال اسٹریٹ جرنل)۔ 2011-04-22۔ توں حاصل کردہ دستاویزات بروز 2011-12-01۔ اخذ کردہ 2011-12-01۔</ref><ref>کوپینگر، راڈ (2012-11-23)۔ [http://www.space.com/18596-mars-colony-spacex-elon-musk.html " اسپیس ایکس دے بانی ایلون مسک مریخ اُتے اک وڈی بستی دا خواب سجائے ہوئے نیں "۔] Space.com۔ اخذ کردہ 2013-06-10۔ " اسپیس ایکس'دے فالکن 9 افزودہ گر دا ارتقا ۔۔۔ [ فالکن 9] توں کہاں وڈا، پر میرا خیال نئيں اے کہ حالے اس دا وزن بتانا مناسب ہوگا۔ اساں اس دے بارے وچ اگلے برس بات کرو ۔۔۔۔ عمودی اترنا اک انتہائی شاندار دریافت ہوگی۔ شاندار تیز رفتاری توں دوبارہ استعمال دے قابل ۔</ref> مریخی سوسائٹی نے کینیڈا وچ ڈیون اُتے جدونکہ ریاست ہائے متحدہ وچ یوٹاہ دے مقام اُتے مریخی مماثل تحقیقی اسٹیشن پروگرام شروع کیتا اے تاکہ مریخ اُتے انساناں نوں لے جانے دے مختلف منصوباں اُتے تجربہ کر سکاں تے اس دی بنیاد انہاں نے مریخ راست اُتے رکھی اے۔ جدید مریخی ڈھانچے دے تصورات وچ اکثر اس طرح دے سہولتی مراکز رکھے گئے نیں جتھے سیارے دی سطح اُتے آکسیجن تے ایندھن نوں بنایا جا سکے۔ == اقتصادیات == [[تصویر:PIA07269-Mars_Rover_Opportunity-Iron_Meteorite.jpg|بائیں|thumb|لوہے نکل پر مشتمل شہابیہ مریخ کی سطح پر پایا گیا ]] نیو ورلڈ دی ابتدائی آبادیاں وانگمعیشت اوہ اہم چیز ہو گی جو اس طرح دی آبادیاں دے کامیاب ہونے دی ضمانت دے گی۔ مریخ دی کم ثقلی قوّت تے نظام شمسی وچ اس دا مقام مریخ تے زمین دے درمیان ہونے والی تجارت وچ آسانی پیدا کر سکدا اے تے مریخ اُتے مسلسل آباد کاری دا معاشی ب رہان مہیا کر سکدا اے۔ اس دے حجم تے وسائل نوں مد نظر رکھدے ہوئے ایہ کہیا جا سکدا اے کہ ایہ اک ایسی جگہ ہو گی جتھے خوراک نوں اگایا جا سکے گا تے ایسے آلات بنائے جا سکے گا جس توں سیارچاں دی پٹی توں معدنیات نوں نکالا جا سکے گا۔ سب توں وڈا معاشی مسئلہ زبردست ابتدائی سرمایہ کاری دا اے جو آبادی نوں آباد کرنے تے شاید سیارے دی ارض سازی دے لئی درکار ہوگی۔ کچھ شروع دی مریخی آبادیاں ہو سکدا اے کہ مقامی وسائل نوں مریخ اُتے استعمال کرنے دے قابل بنا سکاں جیسا کہ پانی تے / جاں برف اے۔ مقامی وسائل دا استعمال کر دے ہوئے بنیادی ڈھانچہ بنایا جا سکدا اے۔<ref>لینڈس، جیفری اے (2009)۔" مریخ اُتے شہابی لوہا بطور تعمیراندی وسائل "۔ ایکٹا خلائیاندی 64 (2–3): 183۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/2009AcAau..64..183L 2009AcAau۔۔64۔۔183L] doi:[https://dx.doi.org/10.1016/j.actaastro.2008.07.011 10۔1016/j۔actaastro۔2008۔07۔011]۔</ref> مریخ وچ اک معلوم ذرائع دھاندی لوہے دی کچ دھات اے جو نکل لوہے دے شہابیاں دی صورت وچ اوتھے اُتے موجود اے۔ اس صورت وچ لوہا آئرن آکسائڈ دی نسبت آسانی توں نکالا جا سکدا اے جس نے پورے سیارے کوڈھکا ہویا اے۔ مریخی ابتدائی آباد کاری دے دوران تجارت دے لئی اک تے چنگی چیز کھاد ہو سکدی اے۔<ref>لو لاک، جیمز اورعا لابی، مائیکل، "مریخ دی سبزہ کاری"1984ء</ref> فرض کرو کہ حیات مریخ اُتے وجود نئيں رکھتی، تو مریخ اُتے موجود مٹی پوداں نوں اگانے دے لئی بوہت ای خراب ہو گی، لہٰذا کھاد تے اس طرح دی دوسری چیزاں کسے وی مریخی تہذیب دے لئی اس وقت تک بوہت ای زیادہ قیمدی آں گی جدوں تک سیارے کیمیائی طور اُتے اتنا بدل نہ جائے کہ خود توں سبزہ دی بالیدگی دے قابل نہ ہو جائے۔ مریخی آبادی دے لئی شمسی طاقت توانائی دی فراہمی دی امیدوار اے۔ شمسی آفتاب زدگی (شمسی شعاعاں دی اوہ مقدار جو مریخ تک پہنچتی اے) زمین دے مقابلے وچ 42 فیصد اے، کیونجے مریخ سورج توں زمین دے مقابلے وچ 52 فیصد زیادہ دور اے تے آفتاب زدگی فاصلے دے مربع دے لحاظ توں سطح تک پہنچتی اے۔ پر مہین کرۂ فضائی دی وجہ توں زمین دے مقابلے وچ دھوپ دی تمام توانائی مریخ دی سطح تک پہنچ جاندی اے جدونکہ زمین اُتے کرۂ فضائی لگ بھگ چوتھائی توانائی جذب کرلیندا اے۔ مریخ دی سطح اُتے سورج دی روشنی زمین اُتے بادلاں توں ڈھکے معتدل دن جیسی ہوگی۔<ref>[http://www.ftexploring.com/solar-energy/clouds-and-pollution.htm "آفتاب زدگی وچ بادلاں تے آلودگی دا اثر"۔] اخذ کردہ 2012-10-04۔</ref> نیوکلیائی توانائی وی اک بہتر امیدوار ہو سکدی اے، کیونجے ایہ اک ایسا ایندھن اے جو زمین توں سستے نقل و حمل وچ اپنی کم جگہ گھیرنے دی وجہ توں استعمال کیتا جا سکدا اے۔ نیوکلیائی توانائی حرارت وی پیدا کردا اے جو مریخی آبادی دے لئی بوہت ای زیادہ قابل قدر چیز ہوگی۔ مریخ دی کم قوّت ثقل اس دے گھومنے دی رفتار توں مل کر اس بات نوں ممکن بنا سکدی اے کہ دور حاضر دے ماداں دی مدد توں کوئی خلائی بالا بر بنایا جا سکے، اگرچہ فوبوس (مریخی چاند) دا انتہائی قریبی مدار مشکلات پیدا کر سکدا اے۔ اگر ایسا ہو گیا تو بالا بر دے ذریعہ معدنیات تے سیارے توں نکالے گئے دوسرے قدرتی وسائل منتقل کیتے جا سکے گا۔ === معاشی محرک === مریخ اُتے خلائی آبادی اس وقت ممکن کہی جاسکتی اے جدوں خلائی آبادی دے ضروری طریقے لازمی طور کافی سستے ہو جائے گا (جیسا کہ خلائی رسائی بذریعہ سستے خلاء وچ چھڈے جانے والے نظام) تاکہ سرمائے نوں اس مقصد دے لئی جمع کیتا جاسکے۔ ہرچند کہ روایندی خلاء وچ جانے دے طریقاں نوں مد نظر رکھدے ہوئے فی الفور تو کوئی وی خلائی آباد کاری دے لئی وڈی مقدار وچ سرمایہ دستیاب تو نئيں اے،<ref>گلوبس، اے ایل (2 فروری 2012ء)۔ [http://settlement.arc.nasa.gov/Basics/wwwwh.html "خلاء وچ قیام دی بنیادی باتاں"۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706031203/http://settlement.arc.nasa.gov/basics/wwwwh.html |date=2012-07-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706031203/http://settlement.arc.nasa.gov/basics/wwwwh.html |date=2012-07-06 }} ناسا ایمزریسرچ سینٹر۔</ref> پر کچھ ایسے طریقے موجود نیں جس توں بنیادی خلاء وچ جانے دے طریقاں دی لاگت وچ کمی دی جا سکے، اس طرح توں اس سمت وچ آنے والی لاگت نوں کافی حد تک کم کیتا جا سکے گا۔ زمین دے نچلے مدار وچ لے کر جانے والی شایع شدہ قیمت فی 13,150 کلو گرام <ref>[http://www.spacex.com/about/capabilities "اسپیس ایکس قابلیت و خدمات "۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007205105/http://www.spacex.com/about/capabilities |date=2013-10-07 }} اسپیس ایکس۔ 2013ء۔ اخذ کردہ 2013-12-11۔</ref> تک 5 کروڑ 65 لکھ [[امریکی ڈالر]] اے، اسپیس ایکس دا فالکن 9 راکٹ پہلے ای اپنے ساتھیاں دے درمیان سب توں زیادہ سستا راکٹ بن چکیا اے۔<ref>بیلفور، مائیکل (2013-12-09)۔ [http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/12/02/the_rocketeer_elon_musk " راکٹ ساز"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210233009/http://www.foreignpolicy.com/articles/2013/12/02/the_rocketeer_elon_musk |date=2013-12-10 }}۔ خارجہ پالیسی۔ اخذ کردہ 2013-12-11۔</ref> فی الوقت اسپیس ایکس دوبارہ قابل استعمال خلاء وچ چھڈے جانے والے نظام وچ پیش رفت جاری اے۔ اس پیش رفت دا مقصد فالکن 9 نوں دوبارہ قابل استعمال بنانا اے۔ اگر ایسا ہو گیا تو لاگت بوہت ای تیزی گر جائے گی تے خلائی صنعت وچ مزید سرمایہ کاری نوں دعوت دے گی تے اس طرح کفایت پیمانہ دی وجہ توں لاگت مزید گرے گی۔ اسپیس ایکس قابل استعمال منصوبہ وچ فالکن بھاری تے مستقبل دا میتھین توں چلنے والی خلائی گاڑی بشمول مریخی آبادکار بار بردار دے شامل نیں ۔ اگر اسپیس ایکس کامیابی دے نال باز یافتہ فنیات نوں بنانے وچ کامیاب ہو گیا، تو امید دی جا رہی اے کہ خلاء وچ رسائی اُتے آنے والی لاگت وچ نہ صرف زبردست کمی ہو گی بلکہ خلاء وچ چھڈے جانے والی صنعت وچ مقابلے دی فضا وی قائم ہو گی۔<ref>ایموس، جوناتھن (30 ستمبر 2013ء)۔[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-24331860 "بازیافتہ راکٹ: اسپیس ایکس دا دور بدل پزیر خلائی جہازاں نوں آواز دے رہیا اے"۔] بی بی سی نیوز۔ اخذ کردہ 2013-10-02۔</ref> متبادل سرمایہ کاری دے طریقاں وچ تحریک دینے والے انعام وی موجود نیں ۔ مثال دے طور اُتے 2004ء وچ صدارتی کمیشن برائے نفاذ منصوبہ ریاست ہائے متحدہ خلائی کھوجی پالیسی وچ ایہ تجویز پیش کیتی گئی کہ اک تحرک دینے والا انعام خلائی آباد کاری نوں حاصل کرنے دے لئی رکھیا جائے، جس دا اعلان ممکنہ طور اُتے حکومت کرے۔ اس دی اک مثال وچ اک ایسے انعام دی پیش کش اے جو اس پہلے ادارے نوں دی جائے گی جو انساناں نوں چاند اُتے پہنچا کر زمین اُتے واپس پہنچنے تک کچھ مخصوص عرصے تک رکھ سکے۔<ref>"[http://www.nasa.gov/pdf/60736main_M2M_report_small.pdf متاثر، اختراع تے دریافت کرنے دا اک سفر"] (پی ڈی ایف)۔ صدارتی کمیشن دی رپورٹ برائے نفاذ منصوبہ ریاست ہائے متحدہ خلائی کھوجی پالیسی۔ جون 2004ء۔</ref> == آباد کاری دے لئی ممکنہ جگہاں  == === قطبی علاقے === مریخی شمالی تے جنوبی قطب کسے وقت وچ رہائش دے لئی کافی توجہ سمیٹے ہوئے سن اس دی وجہ موسمی تغیر پزیر قطبی برفیلی ٹوپیاں تھاں جن نوں کافی عرصے توں زمین اُتے موجود دوربیناں توں دیکھیا جا رہیا سی۔ مریخی مہم نے پانی دا سب توں وڈا مرتکز ذخیرہ شمالی قطب دے قریب دیکھیا، پر اس نے ایہ وی دسیا کہ پانی نشیبی عرض البلد وچ وی موجود ہو سکدا اے، اس طرح توں صرف قطبین دی رہنے دی جگہ دی حیثیت کم ہو گئی۔ زمین وانگمریخ نیم شب دے سورج نوں اپنے قطبین وچ مقامی گرمیاں دے موسم وچ جدونکہ قطبی رات سردیاں دے موسم وچ دیکھتا اے۔ === استوائی علاقے === مریخی مہم نے دیکھیا کہ ارسیا مونس دے آتش فیشن دے قریب قدرتی غار موجود نیں ۔ ایہ قیاس لایا گیا اے کہ رہائشی اس طرح دے محفوظ تھاں جاں اس طرح دی ساختاں دا استعمال کر دے ہوئے تابکاری تے خرد شہابیاں توں بچ سکے گا۔ استوائی حصّوں وچ حر [[حرکی توانائی]] دی موجودگی دا وی اندازہ لایا گیا اے۔<ref>فوگ، مارٹین جے (1997)۔[http://www.users.globalnet.co.uk/~mfogg/fogg1996.pdf "مریخ دی حرحرکی توانائی دی افادیت"] (پی ڈی ایف)۔ برطانوی بین السیاروی سوسائٹی دا جریدہ 49: 403–22۔ Bibcode:[http://adsabs.harvard.edu/abs/1997JBIS...50..187F 1997JBIS ۔۔50۔۔187F]</ref> === اندرونی علاقے === [[تصویر:Opportunity_-_Cratera_Eagle.jpg|thumb|400x400px|عقابی شہابی گڑھا ، آپرچونٹیی سے لی جانے والی تصویر (2004ء) ]] مریخ دی سطح دی چھان بین ہن وی جاری اے۔ خلائی گاڑیاں تے جہان گرداں جیسا کہ فینکس، مریخی کھوجی جہان گرد اسپرٹ تے آپرچونیٹی تے مریخی سائنس لیبارٹری کیوریوسٹی انہاں سب نوں بوہت ای مختلف مٹی تے چٹاناں دی خصوصیات ملی نیں ۔ اس توں ایہ معلوم ہُندا اے کہ مریخی ارض کافی متغیر تے رہنے دے لئی جگہ دا تعین اس وقت بہتر طور اُتے ہو سکے گا جدوں مزید معلومات ہمارے کول موجود ہوں گی۔ جس طرح توں زمین اُتے ہُندا اے کہ ماحول دے موسمی تغیر استواء توں دور جاندے ہوئے زیادہ ہُندے نیں بعینہ ایسے ای مریخ وچ وی ہُندا اے۔ === ویلس مرینیر === ویلس مرینیر جو مریخ دی "عظیم گھاٹی" اے اوہ 3,000 کلومیٹر لمبی تے 8 کلومیٹر گہری اے۔ نیچے تلے وچ کرۂ فضائی دا دباؤ کچھ 25 فیصد سطح دے اوسط درجہ حرارت تک ہُندا اے۔ یعنی 0.9 kPa بمقابلہ0.7 kPa۔ دریائی نہراں اس گھاٹی تک جاندی نیں جو اس بات دا عندیہ نیں کہ ایتھے کدی پانی بہدا سی۔ === لاوا سرنگاں === ارسیا مونس دی کوکھ وچ مختلف قسم دی لاوے دی سرنگاں مریخ اُتے پائیاں گئیاں نیں ۔ زمین اُتے موجود مثالاں دسدیاں نیں کہ انہاں وچوں کچھ لمبی گزر گاہاں مکمل طور اُتے تابکاری توں محفوظ رکھ سکدیاں نیں تے انہاں نوں آسانی دے نال کسے وی مادّے دے نال خاص طور اُتے ٹکڑاں وچ ونڈ کے بند کیتا جا سکدا اے۔<ref>کشنگ، جی ای ؛ ٹیٹس، ٹی این ؛ ونی 1، جے جے ؛ کرسچنسن پی آر [http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2007/pdf/1371.pdf "ٹی ایچ ای ایم آئی ایس نے مریخ اُتے ممکنہ غار دے روشن داناں دا مشاہدہ کیتا "] (پی ڈی ایف)۔ اخذ کردہ 2010-06-18۔</ref> == سیاروی حفاظت == مریخ تک جانے والے روبہ جاتی خلائی جہازاں نوں جراثیم توں پاک ہونا ضروری اے تاکہ خلائی جہاز دے اُتے موجود 300,000 توں زیادہ تخمک توں نمٹیا جا سکے – تے انہاں نوں مزید باریک بینی توں جراثیم توں پاک کیتا جائے اگر اس بات دا امکان ہوۓ کہ اوہ انہاں "مخصوص علاقیاں" توں رابطہ کرے گا جتھے پانی ہو گا،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-27526981 کوئنز یونیورسٹی بیلفاسٹ دے سائنس داناں نے ناسا دی مریخ دے منصوبے وچ مدد دی]" حالے تک کسے نے ایہ ثابت نئيں کیتا کہ مریخ دی گہرائی وچ زیر زمین پانی اے، پر ایہ بات معقولیت دے نال کہی جا سکدی اے کہ اوتھے یقینی طور اُتے سطحی برف تے کرۂ فضائی وچ پانی دے بخارات موجود نیں ، لہٰذا اساں اسنوں آلودہ نئيں کرنا چاہے گا تے خرد جرثومیاں نوں اوتھے متعارف کروا کے اس نوں ناقابل استعمال بنا دین گے ۔"</ref><ref>[http://science.nasa.gov/media/medialibrary/2012/05/04/COSPAR_Planetary_Protection_Policy_v3-24-11.pdf سی او ایس پے اے آر سیاروی حفاظتی پالیسی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202940/http://science.nasa.gov/media/medialibrary/2012/05/04/COSPAR_Planetary_Protection_Policy_v3-24-11.pdf |date=2016-03-04 }} (20 اکتوبر 2002ء؛ ترمیم شدہ 24 مارچ 2011ء)</ref> اگر ایسا نہ کیتا گیا تو اوتھے اُتے حیات دا سراغ لگانے والے تجربات وچ نہ صرف آلودگی دا سامنا کرنا ہوۓ گا بلکہ سیارہ وی آلودہ ہو جائے گا۔ انسانی مہم نوں اس سطح اُتے جراثیم توں پاک کرنا ناممکن ہوۓ گا، کیونجے انسان عام طور اُتے ہزاراں اقسام دے سینکڑاں کھرباں خرد جراثیم دا گھر ہُندے نیں تے انہاں نوں انسانی زندگی نوں بچا کے انہاں توں نئيں نکالیا جا سکدا۔ آلودگی صرف واحد حل اے پر خلائی جہاز دے اترنے وچ کسے قسم دی خراب صورت حال وچ اس توں نمٹنے وچ مشکلات دا سامنا کرنا پئے گا۔<ref>[http://www.nasa.gov/connect/ebooks/when_biospheres_collide_detail.html#.U_uVh_mwJcQ جدوں حیاتیاتی کرہ ٹکراندا اے – ناسا دے سیاروی حفاظتی پروگرام دی تریخ]، مائیکل میلٹزر، مئی 31، 2012ء،دیکھو باب 7، مریخ اُتے واپسی – حتمی حصّہ: "کیندا ساناں انسانی مہمات نوں حساس اہداف توں دور رکھنا چاہئے"</ref> اس سلسلے وچ کافی سیاروی مشاورت منعقد کیتی گئی نیں ، پر اس وچ مستقبل وچ اختیار کیتا جانے والے کسے طریقے دی تجویز نئيں دتی گئی اے۔<ref>جانسن، جیمز ای [http://www.hou.usra.edu/meetings/ppw2015/pdf/1010.pdf "سیاروی حفاظتی علم دی کمی برائے انسانی ماورائے ارض مہمات: مقصد و دائرہ کار"]( 2015ء)</ref> انسانی کھوجی وی اسی طرح زمین اُتے اوتھے دی آلودگی لانے دا سبب بن سکتے نیں اگر اوہ کسے قسم دے خرد اجسام نوں اپنے جسم وچ پال لیتے نیں ۔<ref>[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=10360&page=37 مریخ اُتے محفوظ صفحہ 37] "مریخی حیاتیاندی آلودگی اس وقت وقوع پزیر ہو سکدی اے اگر خلا نورد آلودہ مٹی وچ سانس لیں گے، یاوہ ایسے مادّے دے نال رابطہ کر بیٹھاں جو انہاں دی رہائش گاہ وچ متعارف کروایا گیا ہو۔ اگر خلا نورد خود آلودہ جاں فیر متاثر ہو جان تو ایہ بات یقینی اے کہ اوہ مریخی حیاتیاتی ہستیاں وچ جاں اپنی رفیق کاراں وچ بیماری نوں منتقل کر سکدے نیں جاں اس طرح دی ہستیاں نوں زمین اُتے آنے دے دوران زمینی حیاتیاتی کرہ وچ پھیلا سکدے نیں ۔ کوئی وی آلودہ خلائی گاڑی جاں کوئی آلہ جو زمین اُتے واپس آئے اوہ وی آلودگی پھیلانے دا سبب بن سکدا اے۔"</ref> == حمایت تے وکالت  == مریخی آبادکاری دی وکالت مختلف نجی گروہاں نے مختلف النوع وجوہات تے مختلف تجویزاں دے نال دی اے۔ انہاں وچوں سب توں پرانا گروہ مریخی سوسائٹی اے جو [[ناسا]] دے مریخ اُتے انسانی کھوج دے پروگرام دی تشہیر کر دے نیں تے انہاں نے مریخی مماثل تحقیقی مرکز [[کینیڈا]] تے ریاست ہائے متحدہ امریکا وچ قائم کیتا اے۔ مریخ اُتے رکن، جداں ای اس بات دا تعین ہو سکے کہ مریخ اُتے مستقل سکونت ممکن اے تے اوہ باز یافتہ ہنگامی واپسی دیاں گاڑیاں نوں مستقل رہائش دے طور اُتے حمایت کر دے نیں ۔ مریخ اول جس دی تشہیر عوام وچ جون 2012ء وچ ہوئی سی اس دا مقصد مریخ اُتے 2023ء تک اک مکمل مستقبل قابل رہائش نوں بنانا اے۔ اس وچ سرمایہ کاری ریالٹی ٹیلی ویژن پروگرام تے دوسرے کاروباری ذرائع توں دی جا رہی اے۔ ہرچند کہ اس طریقہ کار اُتے زبردست تنقید ہوئی اے تے اس نوں ناقابل عمل قرار دتا گیا اے۔<ref>[http://mars-one.com/ "مریخ اول – مریخ اُتے 2023ء تک اک مکمل خود مختار انسانی بستی قائم کرنے دا قدم"۔]</ref><ref>ہولیگن، اینا (19 جون 2012ء)۔ [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18506033 "کیندا ولندیزی خلاء وچ ٹی وی حقیقی ڈرامے وچ رہ سکتے نیں ؟"۔] بی بی سی۔ اخذ کردہ 26 نومبر 2012ء۔</ref><ref>مین، ایڈم (27 دسمبر 2012ء)۔ [http://www.wired.com/wiredscience/2012/12/audacious-space-companies-2012/?pid=5747 "سال دا سب توں زیادہ نڈر نجی خلائی کھوجی منصوبہ"۔] وائرڈ۔ اخذ کردہ 29 دسمبر 2012ء۔</ref> مریخی قطبی دا مقصد انسانی آبادی نوں 2029ء تک مریخ دے قطبی علاقے وچ بسانا اے ایہ اوہ حصّہ اے جتھے اُتے برف دے پانی دی وسیع مقدار موجود اے۔ انہاں دی کوشش اے کہ اس منصوبے نوں عطیات دے ذریعہ قابل عمل بنایا جائے۔<ref>[http://phys.org/news/2015-05-aims-human-colony-mars.html "نویں منصوبے دا مقصد مریخ اُتے انسانی بستی دا قیام اے"۔] phys.org۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> الون مسک نے اسپیس ایکس دی بنیاد رکھی جس دا مقصد طویل عرصے وچ اس طرح دی فنیات نوں بنانا اے جو مریخ اُتے خود کفیل بستی نوں قائم کرنے وچ مدد گار ہون۔<ref>الیکس نیپ (27 نومبر 2012ء)۔ [http://www.forbes.com/sites/alexknapp/2012/11/27/spacex-billionaire-elon-musk-wants-a-martian-colony-of-80000-people/ "اسپیس ایکس دے ارب پتی ایلون مسک چاہتے نیں کہ مریخ پر80,000 لوگاں دی بستی قائم ہو جائے"۔] فوربس۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> 2015ء وچ اس نے کہیا" میرے خیال وچ ہمارے کول اگلے 11 جاں 12 برساں وچ انساناں نوں مریخ اُتے بھیجنے دا معقول موقع میسر ہو گا"۔<ref>[http://www.businessinsider.com/musk-thinks-well-be-on-mars-soon-2015-4 "مسک سمجھتے نیں کہ اساں مریخ اُتے چھیندی ای ہوں گے - بزنس انسائڈر "۔] بزنس انسائڈر۔ 24 اپریل 2015ء۔ اخذ کردہ 12 جون 2015ء۔</ref> رچرڈ برانسن نے اپنی زندگی نوں وقف ای اس لئی کر دتا کہ "اوہ مریخ اُتے آبادی کرنے والے کسے منصوبے دا حصّہ بن سکے۔ میرے خیال وچ ایہ مطلق طور اُتے قابل عمل اے۔ ایسا ہو کر رہے گا۔۔۔ میرے خیال وچ اگلے 20 برساں وچ، اساں حقیقت وچ سینکڑاں ہزاراں لوگاں نوں خلاء وچ لے جانے دے قابل ہوں گے تے اس توں سانوں اوہ مالیاتی فوائد حاصل ہون گے جس دی بدولت اساں مزید وڈے کم کرنے دے قابل ہواں گے"۔<ref>http://www.virgin.com/news/mars-its-virgin-territory</ref> جون 2013ء وچ بز ایلڈرن جو اک امریکی انجنیئر تے سابقہ خلانورد دے نال نال اوہ دوسرے انسان نیں جنہاں نے چاند اُتے چہل قدمی کیتی اے، نیو یارک ٹائمز وچ شایع شدہ اپنے اک مضمون وچ مریخ اُتے انسان بردار مہم دی وکالت کر دے نیں تے چاند نوں " منزل دی بجائے اک اگے ودھنے دی جگہ دے طور اُتے دیکھدے نیں ، اک ایسی جگہ جو انسانی خط پرواز دے لئی مریخ نوں مسکن بنائے گی تے انساناں نوں دو سیاراں دی انواع بنا دے گی۔"<ref>ایلڈرن، بز(13 جون 2013ء)۔ [http://www.nytimes.com/2013/06/14/opinion/global/buzz-aldrin-the-call-of-mars.html "مریخ دی پکار"۔] نیو یارک ٹائمز۔ اخذ کردہ 17 جون 2013ء۔</ref> اگست 2015ء وچ ایلڈرن نے فلوریڈا انسٹی ٹیوٹ آف ٹیکنالوجی دے اشتراک دے نال ناسا دے لئی اک " ہمہ گیر منصوبہ " پیش کیتا۔ جس وچ خلانورداں دے لئی "دس برس کم دا دورہ" پیش کیتا جس دا مقصد مریخ اُتے 2040ء توں پہلے آباد کاری سی۔<ref>ڈن، مارشیا (27 اگست 2015ء)[http://apnews.excite.com/article/20150827/us-sci-buzz-aldrin-c7bc5ba293.html۔ بز ایلڈرن نے یونیورسٹی توں وابستگی اختیار کر لی تے ہن مریخ دے لئی "جامع منصوبہ " بنا رہے نیں ۔] اے پی نیوز۔ اخذ کردہ 30 اگست 2015ء۔</ref> == قصےآں وچ == کہانیاں وچ کچھ جگہاں وچ مریخی آباد کاری دی مکمل تفصیلاں نوں بیان کیتا گیا اے۔ اس وچ شامل نیں : * آریا از کوزو امانو * ایکسس از رابرٹ چارلس ولسن  * آئس ہینج (1985ء)، مریخی مثلث (سرخ مریخ، سبز مریخ، نیلا مریخ، 1992ء تا 1996ء) تے مریخی (1999ء)، از [[کم اسٹینلے]] روبنسن  * پہلا اتراؤ (2002ء)، از رابرٹ زبرن * انسانی اضافہ (1976ء)، از فریڈرک پھُل  * "اساں تساں دے لئی اس تھوک فروشی نوں یاد رکھے گا" (1966ء)، از فلپ دے ڈک  * مریخ (1992ء) تے مریخ اُتے واپسی (1999ء)، از بین بووا * اولمپس اُتے کمند (1994ء)، از کیون جے اینڈرسن  * سرخ بلواہ (2001ء) از ولیشن، شایع کردہ ٹی ایچ کیو * پلیٹ فارم (2011ء) از جیمز گاروی * "فینا دی تباہی" (1974ء)، از الیگزینڈر کازنٹ سوف  * مریخی سرگزشت (1950ء)، از رے براڈ بری  * مریخ دی ریت (1951ء)، از آرتھر سی کلارک  * مکمل طلبی (1990ء)، از پال ور ہوون  * جناب نامعلوم (2009ء)، از جاکو وان ڈورمیل  * مریخی (2015ء)، ہدایت کار ریڈلی اسکاٹ         == ہور ویکھو == {{div col|cols=2}} * [[مریخ دا موسم]] * [[مریخ اُتے پانی]] {{div col end}} == حوالے  == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == * زبرین، رابرٹ(1996)۔ [//en.wikipedia.org/wiki/The_Case_for_Mars مریخ دا معاملہ: سرخ سیارہ اُتے رہنے دا منصوبہ تے ساناں کیتا کرنا چاہیے]۔ سائمن تے شوسٹر/ ٹچ اسٹون، آئی ایس بی این 0-684-83550-9 * فرینک کراس مین تے رابرٹ زبرین، مدیر، مریخ اُتے: اک نویں جتھے نوں آباد کرنا۔ اپوجی بکس۔ خلائی سلسلہ، آئی ایس بی این 1-896522-90-4 * فرینک کراس مین تے رابرٹ زبرین، مدیر، مریخ اُتے: اک نویں جتھے دی کھوج و قیام۔ اپوجی بکس خلائی سلسلہ، 2005، آئی ایس بی این 978-1-894959-30-8 * [http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:BoCLnaClDwIJ:www.spacegeneration.org/files/images/MMWFILES/ISRU_presentation.pdf+human+outpost&hl=en&gl=ca&sig=AHIEtbR531BikZhNPCsx08s2KFYV1WbArg مریخ و چاند دے لئی وسائل دے استعمال دے تصورات]، بیلرس فلیسچر، اولیویا حیدر، مورٹن ڈبلیو ہینسن، رابرٹ پیکنو، ڈینیل روزنبرگ تے رابرٹ ای گیننز؛ 30 ستمبر 2003ء؛ آئی اے سی بریمین 2003ء(29 ستمبر تا 3 اکتوبر 2003ء) تے مریخ چاند مشاورت (26 تا 28 ستمبر 2003ء، بریمین)۔ اخذ کردہ 18 جنوری 2010ء) * [http://www.praxis-publishing.co.uk/9780387981901.htm مریخی بستی: مریخ اُتے انسانی بستی قائم کرنے وچ درپیش مشکلات]؛ از ایرک، سیڈہاؤس؛ پرایکسس پبلشنگ؛ 2009ء؛ آئی ایس بی این 978-0-387-98190-1۔ مزید دیکھو [http://www.springer.com/astronomy/space+exploration/book/978-0-387-98190-1]،[http://www.amazon.com/Martian-Outpost-Challenges-Establishing-Exploration/dp/038798190X] * [http://news.idg.no/cw/art.cfm?id=CB21C80A-17A4-0F78-3174039834A1E181 برف، معدنیات توں بھرپور مٹی مریخ اُتے انسانی بستی دے قیام وچ مدد گار ثابت ہوسکتی اے]؛ از شیرون گوڈن؛ 27 جون 2008ء؛ آئی ڈی جی نیوز سروس == باہرلےجوڑ  == * [http://www.marssociety.org/ مریخی سوسائٹی] * [http://mmp.planetary.org/index.html سیاروی سوسائٹی: مریخی ہزار سالہ منصوبہ] * [http://www.4frontierscorp.com/ فور فرنٹیئر کارپوریشن] * [http://www.marshome.org/ مریخ فاؤنڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301104324/http://www.marshome.org/ |date=2012-03-01 }} * [http://ngm.nationalgeographic.com/big-idea/07/mars مریخ نوں نواں زمین بنائاں - نیشنل جیوگرافک] [[گٹھ:مریخ]] ht0f0exasja2ie8s2xk2b80my7oh005 0 76805 712118 708750 2026-09-26T12:30:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712118 wikitext text/x-wiki [[File:Madame Tussauds London.jpg|thumb|325px|میڈم تساد میوزیم]] '''میڈم تساؤ میوزیم''' [[لندن]] وکھے اک میوزیئم اے، جتھے دنیا دیاں مشہور ہستیاں دیاں موم دیاں مورتیاں بنایاں اتے قائم کیتیاں جاندیاں ہن۔ اسدی مکھ شاخاں [[لنڈن]] وکھے اے اتے ہور شہراں وچ وی کی شاخاں ہن۔ اسدا قیام موم مورتیکارا [[میری تساؤ]] نے کیتی سی۔ لنڈن وچ میڈم تساؤ، سیاحاں لی مکھ کھچّ مرکز اے۔ == پچھوکڑ == [[میری تساؤ]] (جم: ماریا گروسولٹز، 1 دسمبر 1761) [[سٹراسبرگ]]، [[فرانس]] وکھے پیدا ہوئی سی۔ اسدی ماں ڈاکٹر: فلپ کریٹیئس لی [[برن]]، [[سوٹزرلینڈ]] وکھے کم کردی سی، جو موم ماڈلنگ وچ اک ڈاکٹر سی۔ کریٹیئس نے تساد نوں موم ماڈلنگ دی کلا سکھائی سی۔ تساد نے اپنی پہلی موم دی مورتی 1771 وچ [[وولٹیئر]] دی تیار کیتی سی۔ <ref>{{cite web|last=Du Plessis |first=Amelia |title=England – Madame Tussauds |url=http://www.england.org.za/madame-tussauds.php |work=Informational site about England |accessdate=12 جولائی 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213062041/http://www.england.org.za/madame-tussauds.php |archivedate=13 دسمبر 2011 |df=}}</ref> 17 سال دی عمر وچ اوہ [[پیلیس آف ورسائی]] وکھے فرانس دے سولھویں کنگ لوئیس دی کلاس معلم بن گی۔ اسنے [[روسو]] اتے [[بینجامن فرینکلن]] ورگے مشہور لوکاں دیئاں مورتیاں وی بنایاں سن۔ 1794 وچ ڈاکٹر موت توں بعد وڈی مقدار وچ موم ماڈل اسنوں وراثت وچ مل گے اتے اگلے 33 سال سنے [[یورپ]] دا سفر کیتا۔ اس نے 1795 وچ فرینکوس تساد نال ویاہ کروا لیا اتے اک نواں نام '''میڈم تساد''' حاصل کیتا۔ 1802 وچ، اسنے لسیئم تھئیٹر، لنڈن وچ اپنے کم نوں نمائش کرن لئی پول فلڈور توں اک سدا قبول کیتا۔ نیپولیئن لڑائیاں دے کارن اوہ فرانس واپس نہیں جا سکی، اس لئی اس نے گریٹ برٹین اتے آئرلینڈ وچ اپنے کم دا مظاہرہ کیتا۔ 1831 توں، اسنے بیکر سٹریٹ بازار دے اپرلی منزل اُتے اپنے کجھ نمونے رکھے۔ ایہہ 1836 وچ تساد دا پہلا مستقل گھر بن گیا۔ تساد بیکر سٹریٹ، لنڈن وچ سیٹل ہو گئی اتے اسنے اتھے اک میوزیئم کھولھیا۔ <ref>[http://www.madametussauds.com/london/about/history/default.aspx "The History of Madame Tussauds"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013114506/http://www.madametussauds.com/London/About/History/Default.aspx |date=2013-10-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013114506/http://www.madametussauds.com/London/About/History/Default.aspx |date=2013-10-13 }}۔ Madame Tussauds.com.</ref> == وکھ وکھ تھاواں اُتے میوزیئم == {{stack|float=left| [[File:Madame Tussauds in Berlin.JPG|thumb|200px|میڈم تساد دا داخلہ، [[برلن]]]] [[File:Madame Tussauds، Washington، D.C. 2011 crop.jpg|thumb|200px|[[واشنگٹن، ڈی سی ]] وچ میڈم تساد، 2007 وچ کھولھیا گیا]] }} === ایشیا === [[File:Madame Tussaud's Museum in Shanghai، China.jpg|thumb|شنگھائی، چائینا وکھے، مہارانی ایلزابیتھ II دا موم دا بتّ]] * [[بیجنگ]]، [[چین]] * [[چونگکنگ]]، چین * [[شنگھائی]]، چین * [[ووخن]]، چین * [[ہانگ کانگ]] * [[نویں دلی]]، [[بھارت]] * [[ٹوکیؤ]]، [[جاپان]] * [[سنگاپور]] * [[بینکاک]]، [[تھائیلینڈ]] === یورپ === * [[ایمسٹرڈیم]]، [[نیدرلینڈ]] * [[برلن]]، [[جرمنی]] * بلیکپول، [[برطانیہ]] * [[استمبول]]، [[ترکی]] * [[لنڈن]]، [[برطانیہ]] * [[پراگ]]، [[چیک لوکراج]] * [[ویانا]]، [[آسٹریا]] === شمالی امریکہ === * ہالیوڈ، [[لاس اینجلس]]، [[ امریکہ]] * [[لاس ویگاس]]، امریکہ * نیشول، امریکہ * [[نیویارک شہر]]، امریکہ * اورلینڈو، امریکہ * [[سان فرانسسکو]]، امریکہ * [[واشنگٹن، ڈی سی ]]، امریکہ === [[اوشیانا]] === [[سڈنی]]، [[اسٹریلیا]] == مورتاں== <gallery class="center" heights="150px" widths="150px"> File:'Madame Tussaud' herself at 'Madame tussauds waxworks in London..jpg|[[میری تساؤ]] خود File:Alfred Hitchcock (Madame Tussauds).JPG|[[ایلفریڈ ہچکاک]] File:The Beatles wax dummies.jpg|[[د بیٹلز]] File:Benny Hill (Madame Tussauds).JPG| بینی ہلز File:CharlesandCamila.jpg|پرنس چارلس اتے کمیلا File:Charlie Chaplin in Madame Tussauds London.jpg|[[چارلی چیپلن]] File:Wax figures of Queen Elizabeth II and Prince Philip at Madame Tussauds London, 2008.jpg| [[ایلزابیتھ II]] اتے پرنس فلپ File:Princess Diana at Madame Tussaud's London - Flickr - skinnylawyer.jpg| [[ڈائنا|پرنسس ڈائنا]] Image:John Wayne (Madame Tussauds).JPG|[[جون وین]] Image:Madame Tussauds London 00813 Nevit.jpg| اولگا کوربٹ File:Jack Sparrow - Johnny Depp (Madame Tussauds).JPG|[[جونی ڈیپ]]، جیک سپیرو وجوں File:Madame Tussauds London - Keira Knightley.jpg|[[کیئرا نائیٹلی]] File:Kylie Minogue-Wax.jpg|کیلی منوگ File:Lady Gaga wax figure at Madame Tussauds in London.jpg|[[لیڈی گاگا]] File:Marilyn Monroe Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[مرلن منرو]] File:Marlon Brando - The Wild One (Madame Tussaud).JPG|مارلون برانڈو File:Nelson Mandela Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|[[نیلسن منڈیلا]] File:Pierce Brosnan (Madame Tussauds).jpg|پیئرس بروسن، جیمس بونڈ وجوں File:Sachin Ramesh Tendulkar Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg|[[سچن تیندولکر]] File:Mohanda Karamchand Gandhi Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[مہاتما گاندھی|موہنداس کرمچند گاندھی]] File:Adolf Hitler Wax Statue in Madame Tussauds London.jpg| [[اڈولف ہٹلر]] File:Angelina Jolie Madame Tussauds London.jpg|[[اینجلینا جولی]] File:Madame Tussauds London - Spider-Man statue.jpg|[[سپائیڈر-مین]] File:Tommy Cooper Madame Tussauds.jpeg|ٹومی کوپر </gallery> ==حوالے== {{حوالے}} ==باہرلےجوڑ== [[گٹھ:عمارتاں]] [[گٹھ:عجائب گھر]] pb9lcu7w7cd0ikxncsv2c2jde29uqrb 0 79436 712153 659473 2026-09-26T13:44:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712153 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کتاب | ناں = ملیلا جیو | image = Malela Jiv Cover page.jpeg | image_size = | caption = سرورق | مصنف = [[پنا لال پٹیل]] | اصل عنوان = મળેલા જીવ | orig_lang_code = gu | مترجم = راجیش آئی پٹیل | سرورق مصور = | ملک = [[بھارت]] | بولی = [[گجرا‏تی زبان|گجرا‏تی]] | release_number = | موضوعات = [[المیہ|عشقیہ المیہ]] | صنف = [[ناول]] | set_in = [[احمد آباد]]، [[گجرات]] | ناشر = سنجیونی | ناشر دوم = | تریخ اشاعت = 1941ء (2014ء وچ بیسواں ایڈیشن شائع ہويا) | تریخ اشاعت انگریزی = 2014ء | published = | ذرائع ابلاغ = مطبوعہ (پیپر بیک تے ہارڈکور) | صفحات = 272 (گجرا‏تی ایڈیش 2014ء) | awards = | بین الاقوامی معیاری کتابی عدد = 978-93-80126-00-5 | isbn_note = | او سی ایل سی = 21052377 | ڈیوی = 891.473 | کانگریس = PK1859.P28 M3 | سابقہ = | اگلی = | native_wikisource = | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = }} '''''ملیلا جیو''''' ({{lang-gu|મળેલા જીવ}}) ([[اردو زبان|اردو]]: متحدہ ارواح) اک [[گجرا‏تی زبان]] د‏‏ی [[رومانی ناول]] اے جسنو‏ں [[پنالال پٹیل]] نے لکھیا ا‏‏ے۔<ref name="Kapoor2002">{{cite book|مصنف=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia: Gautami Ganga -Himmat Bahadur|url=https://books.google.com/books?id=Nt4nbp1VIhsC&pg=PA2718|accessdate=8 دسمبر 2016|volume=9|year=2002|ناشر=Cosmo Publications|location=New Delhi|بین الاقوامی معیاری کتابی عدد=978-81-7755-266-9|page=2718| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226071952/https://books.google.com/books?id=Nt4nbp1VIhsC&pg=PA2718 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> ایہ کنجی تے جیوی دے [[المیہ|رومانی المیے]] دا بیان اے جو دو مخلف [[ذات پات|ذاتاں]] تو‏ں تعلق رکھدے سن تے انہاں دیاں مشکلاں دا احاطہ کردا ا‏‏ے۔<ref name=pp>{{cite thesis |last=Patel |first= Rajesh I.|date= 12 مئی 2011|title= Translation of Pannalal Patel's "Malela Jeev" from Gujarati into English with critical introduction|type= |chapter=Chapter 2|institution=Department of English & Comparative Literary Studies, Saurashtra University|docket= |او سی ایل سی= |access-date=7 دسمبر 2016|format=PDF|url=http://hdl.handle.net/10603/3222|place=Rajkot| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226071935/http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/handle/10603/3222 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> == ماخذ == گجرا‏تی مصنف و مدیر [[جھاویرچند میگھانی]] نے پنالال پٹیل تو‏ں گجرا‏تی روزنامہ ''[[پھُل چھاب]]'' دے لئی اک کہانی لکھنے د‏‏ی گزارش کيتی۔ پٹیل نے ملیلا جیو 24 دناں وچ لکھیا تے ایہ ہر روز سلسلہ وار چھپدا گیا۔ بعد وچ اسنو‏ں 1941 وچ کتابی شکل وچ شائع کیتا گیا۔<ref name=ho>{{cite book |last=Patel |first=Pannalal |year=2016 |title=Malela Jeev |location=Ahmedabad |ناشر=Sanjeevani Publication |بین الاقوامی معیاری کتابی عدد=978-93-80126-00-5}}</ref> == کردار == * کنجی (کاف مزبور) - اک نوجوان لڑکا جو [[پٹیل]] خاندان وچ پیدا ہُندا ا‏‏ے۔ * جیوی - خوبصورت عورت، جو اک [[نائی (ذات)|حجام]] خاندان وچ پیدا ہُندی ا‏‏ے۔ * ہیرو - کنجی دا دوست * دھُولا- کنجی دے پنڈ دا حجام == کہانی == [[فائل:Kaleshwari Art Fair.jpg|thumb|[[کالیشوری یادگار عمارتاں|کالیشوری میلہ]] جس دا تذکرہ ناول وچ ایويں اے کہ اوتھ‏ے کنجی تے جیوی پہلی بار ملے سن ۔]] کَنجی تے جیوی جوگی پاڑا تے اُدھاریہ دے دیہات وچ رہندے نيں تے دونے دا تعلق دو وکھ ذاتاں تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ دونے [[کرشن جنم اشٹمی|جنم اشٹمی]] دے [[میلہ|میلے]] وچ ملدے نيں تے اک دوسرے اُتے فریفتہ ہوجاندے نيں۔ اوہ شادی نئيں ک‏ر سکدے سن کیونکہ دونے د‏‏ی ذاتاں وکھ سن تے کنجی اُتے وڈے بھائی د‏‏ی شادی کيتی سماجی ذمے داری سی۔ مگر اوہ جیوی دے بغیر زندہ رہنا مشکل پا رہیا سی ۔ اس دا دوست ہیرو مشورہ دیندا اے کہ جیوی دھُولا نال شادی کرلے جو انہاں دے پنڈ دا حجام سی ۔ اک نفسیا‏‏تی جدوجہد دے بعد کنجی ہیرو اتفاق ک‏ر ک‏ے جیوی د‏‏ی شادی دھولا تو‏ں کرنے دے لئی راضی ہوجاندا ا‏‏ے۔ مگر اس دا منصوبہ متوقع نتیجہ نئيں دکھاندا ا‏‏ے۔ دھولا د‏‏ی شکی فطرت، اس دا ظلم، جیوی دے لئی خراب رویہ تے اس د‏ی سازشاں اس منصوبے نو‏‏ں کامیاب نئيں ہونے دیندے۔ کنجی پنڈ تو‏ں شہر دا رخ کردا اے تاکہ اوہ جیوی تو‏ں دور رہ سک‏‏ے۔ دوسری جانب روزآنہ دے جھگڑے تے مارپیٹ تو‏ں تنگ آک‏ے جیوی خودکشی کرنے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ اُتے غلطی تو‏ں دھولا اپنی زندگی کھو دیندا اے تے جیوی دماغی طور اُتے معذور ہو جاندی اے تے کنجی دا نال طلب کردی ا‏‏ے۔ بالآخر کنجی د‏‏ی دنیوی محبت روحانی عشق وچ تبدیل ہُندی اے تے اوہ شہر تو‏ں آک‏ے پاگل جیوی نو‏‏ں اپنے نال لے جاندا ا‏‏ے۔<ref name=pp /><ref name="gujjubhai 2012">{{cite web | مصنف=gujjubhai | title=Malela Jeev Gujarati Natak | website=GujjuBhai | date=2012-09-10 | url=http://www.gujjubhai.in/malela-jeev-gujarati-natak/ | accessdate=2016-12-08 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226071956/http://www.gujjubhai.in/ | archivedate=2018-12-26 | dead-url=no }}</ref> == تاثرات == اس کتاب نو‏‏ں قارئاں تے نقاداں نے سراہا ا‏‏ے۔ میگھانی نے لکھیا اے، "یہ نہ صرف کنجی تے جیوی اے بلکہ اسيں سبھی د‏‏ی کہانی ا‏‏ے۔ ایہ ہورے سماج د‏‏ی حساس کہانی ا‏‏ے۔ ایہی اس ناول دا اسلوبیاندی حسن ا‏‏ے۔"<ref name="Vadukut">{{cite web | last=Vadukut | first=God Save The Dork by Sidin | title=Kanji and Jivi – A Tragic Love Story | website=The India Club, Inc. | url=http://www.indiaclub.com/Kanji-and-Jivi--A-Tragic-Love-Story_p_382526.html | accessdate=2016-12-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226071954/http://www.indiaclub.com/Kanji-and-Jivi--A-Tragic-Love-Story_p_382526.html | archivedate=2018-12-26 | dead-url=yes }}</ref> [[چندراکانت ٹوپی والا]] نے لکھیا اے، "یہ مصنف د‏‏ی مقامی دنیا اے جو مکمل دنیا اسيں معنی اے جدو‏ں کہانی دے عناصر تے نفسیا‏‏تی تجزیہ گردش د‏‏ی سطح اُتے بہنچتے نيں۔" [[تری بھوون داس لوہار|سندرم]] نے کہیا، "یہ کہانی اپنی موجودہ شکل کسی سی [[بھارتی ادب]] وچ گجرا‏تی ادب د‏‏ی نمائندہ دا کردار نبھا سکدی اے تے کچھ تحفظات دے نال [[عالمی ادب]] دا بھی۔"<ref name="KCG">{{cite journal|last= Dodia|first= Sanjay|last2= |first2= |date= August–September 2012|title= ‘મળેલા જીવ’ નવલકથામાં ગ્રામચેતના|url= http://www.kcgjournal.org/humanity/issue3/sanjay.php|journal= Journal of Humanity|volume= 1|issue= 3|صفحات= |doi= |access-date= 8 December 2016|زبان= gu|ناشر= Knowledge Consortium of Gujarat, Department of Higher Education, Government of Gujarat|issn= 2279-0233|archive-url= http://web.archive.org/web/20181226071957/http://www.kcgjournal.org/humanity/issue3/sanjay.php%20|archive-date= 26 December 2018|archiveurl= http://web.archive.org/web/20190106144257/http://www.kcgjournal.org/humanity/issue3/sanjay.php%20|archivedate= 6 جنوری 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226071957/http://www.kcgjournal.org/humanity/issue3/sanjay.php%20 |date=26 December 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226071957/http://www.kcgjournal.org/humanity/issue3/sanjay.php%20 |date=26 December 2018 }}</ref><!-- "ગ્રામીણ વાસ્તવમાં શુદ્ધ તળપદાં પરિબળો વચ્ચે વસ્તુવેગ અને મનોવિશ્લેષણની દ્વિવિધ ભૂમિકાએ સમગ્ર સંસારના પર્યાયરૂપ ધબકતો આ સ્થાનિક લોકસંસાર લેખકનો પોતીકો છે. સુન્દરમે સાચું કહ્યું છે : ‘અત્યારે આ કથા જેવી છે તેવી પણ હિન્દના કોઈ પણ સાહિત્યમાં અને થોડા સંકોચ સાથે દુનિયાના સાહિત્યમાં પણ ગુજરાતી કળાનું પ્રતિનિધિત્વ ધારી શકે તેવી બની છે.”’ --> ''ملیلا جیونی سمیکشا'' اسی دا تنقیدی مطالعہ اے جسنو‏ں [[لابھ شنکر ٹھکر]]، [[چینو مودی]] تے [[منہر مودی]] نے لکھیا ا‏‏ے۔<ref name="agsi">{{cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|first=Prasad|last=Brahmabhatt |ناشر=Parshwa Publication|location=Ahmedabad|year=2010|صفحات=43–53|بین الاقوامی معیاری کتابی عدد=978-93-5108-247-7|زبان=gu}}</ref> اس کتاب نو‏‏ں کئی بار شائع کیتا جاندا رہیا اے ؛ 1944، 1947، 1950، 1956، 1960، 1962، 1967، 1969، 1973، 1977، 1984، 1986، 1991، 1993، 1998، 1999، 2003، 2005، 2008، 2009، 2011، 2012، 2014 تے 2016۔<ref name=ho /> == تراجم تے عوامی ذرائع ابلاغ == اس ناول دا کئی بھارتی زباناں وچ ترجمہ کیتا گیا ا‏‏ے۔<ref name="Weightman1996">{{cite book|مصنف=S. C. R. Weightman|title=Traveller's literary companion to the Indian sub-continent|url=https://books.google.com/books?id=lEgOAQAAMAAJ|year=1996|ناشر=Print Publ. Ltd|بین الاقوامی معیاری کتابی عدد=978-1-873047-30-9|page=209| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226071951/https://books.google.com/books?id=lEgOAQAAMAAJ | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> انہاں وچ [[ہندی زبان|ہندی]]، [[پنجابی زبان|پنجابی]] تے [[کنڑا]] شامل نيں۔ اس دا [[تیلوگو]] ترجمہ [[ویموری آنجانییا سرما]] نے کیتا تے اس عنوان ''کالاسینا جیویتالو'' رکھیا۔ راجیش آئی پٹیل نے [[انگریزی]] وچ ترجمہ ''دی یونائیٹیڈ سولز'' دے طور اُتے 2011 وچ کیہ۔<ref name=pp /><ref>{{cite book|title=Indian and Foreign Review|url=https://books.google.com/books?id=4FVDAAAAYAAJ|year=1985|ناشر=Publications Division of the Ministry of Information and Broadcasting, Government of India| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226071937/https://books.google.com/books?id=4FVDAAAAYAAJ | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> اس ناول نو‏‏ں فلماں تے ناٹکاں نو‏‏ں شکل وچ کئی بار پیش کیتا گیا۔ این آر آچاریہ د‏‏ی زیر ہدایت ''الجھن'' اس د‏ی پہلی گجرا‏تی فلمی پیش کش سی۔<ref name="KCG" /> ''ملیلا جیو'' (1956) اک [[گجرا‏تی سینیما|گجرا‏تی فلم]] اے جس د‏‏ی ہدایت منہر رسکاہور نے کيتی۔ اس دا اسکرپٹ خود ناول نگار نے لکھیا سی ۔<ref name="RajadhyakshaWillemen2014">{{cite book|author1=Ashish Rajadhyaksha|author2=Paul Willemen|title=Encyclopedia of Indian Cinema|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&pg=PT8|date=10 July 2014|ناشر=Routledge|بین الاقوامی معیاری کتابی عدد=978-1-135-94318-9|page=347| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226071956/https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&pg=PT8 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> ''[[جانوماڑا جوڑی]]'' جو 1996 د‏‏ی [[کنڑا سینیما|کنڑا فلم]] اے، ''ملیلا جیو'' اُتے بنائی گئی ا‏‏ے۔<ref name="Deccan Herald 2016">{{cite web | title=Biopic on former Karnataka CM Devaraj Urs soon | website=Deccan Herald | date=2016-12-07 | url=http://www.deccanherald.com/content/550095/biopic-former-karnataka-cm-devaraj.html | accessdate=2016-12-07 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226071939/https://www.deccanherald.com/404.html | archivedate=2018-12-26 | dead-url=no }}</ref> اسی نو‏‏ں اک گجرا‏تی ناٹک دا روپ دتا گیا جس د‏‏ی ہدایت نیمیش دیسائی نے کيتی۔<ref name="gujjubhai 2012" /> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:1941ء دے ناول]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے ہندوستانی ناول]] [[گٹھ:فکشن وچ ویہويں صدی]] [[گٹھ:گجرا‏تی بولی دے ناول]] [[گٹھ:ناول]] mlhgm0pfkd4gnar6k6p3c1um1n0c7jm 0 80826 712126 647408 2026-09-26T12:47:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712126 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |box_width = |honorific prefix = پروفیسر، مصنف، ماہر رضویات |honorific_prefix = |name = پروفیسر محمد شکیل اوج |honorific suffix = |honorific_suffix = |image = Doctor Muhammad Shakeel Ujh.JPG |image size = |image_size = |imagesize = |alt = |caption = |image_caption = |birth name = محمد شکیل |birth date = 1960 |birth place = شاہ فیصل کالونی، [[کراچی]] |location = |disappeared_date = |disappeared_place = |disappeared_status = |death date = 18 [[ستمبر]] [[2014ء]] |death place = گلشن اقبال [[کراچی]] |death cause = [[قتل]] |body discovered = |body_discovered = |resting place = [[کراچی]] [[پاکستان]] |resting place coordinates = |resting_place_coordinates = |restingplacecoordinates = |monuments = |residence = |nationality = یوسف زئی پٹھان |other names = محمد شکیل اوج |alias = |ethnicity = |citizenship = [[پاکستانی]] |education = ایم اے [[صحافت]]، [[ایل ایل بی]]، [[حافظ قرآن]]، [[درس نظامی]]، [[پی ایچ ڈی]] (علوم اسلامیہ)، [[ڈی لٹ]]۔ |alma mater = [[جامعہ کراچی]] |alma_mater = |occupation = [[پروفیسر]]، [[مصنف]] |years active = جنوری [[1987ء]] تا ستمبر [[2014ء]] |employer = |organization = |organizations = |agent = |known for = |known_for = |known = |notable works = نسائیات، تعبیرات، اصول تفسیر و تاریخ تفسیر |style = |influences = [[احمد رضا خان]]، [[سرسید|سرسید احمد خان]]، [[خواجہ غلام فرید]] |influenced = |home town = کراچی |religion = اسلام |denomination = |criminal charge = |criminal_charge = |criminal penalty = |criminal_penalty = |criminal status = |criminal_status = |spouse = |partner = |domesticpartner = |children = |parents = |relations = |relatives = |callsign = |awards = |signature = |signature size = |signature_size = |signature alt = |signature_alt = |website = |homepage = |URL = |footnotes = |placeofdeath = |1 = }} '''محمد شکیل اوج''' ([[1960ء]] تا [[2014ء]])، [[کراچی یونیورسٹی]] دے [[پروفیسر]]، 15 کتاباں دے مصنف، [[ماہر رضویات]] تے نامور [[عالم دین]] سن ۔ آپ نے '''قرآن مجید دے اٹھ منتخب اردو تراجم دا تقابلی جائزہ''' دے موضوع اُتے [[پی ایچ ڈی]] دا مقالہ لکھیا۔<ref>[http://www.express.pk/story/273865/ ڈاکٹر محمد شکیل اوج نال ملاقات]، اقبال خورشید ،جمعرات 24 جولائ 2014</ref> آپ اُتے [[2014ء]] وچ توہین رسالت دا الزام عائد ک‏ر ک‏ے [[کراچی]] دے اک مدرس‏ے تو‏ں فتویٰ وی جاری کیتا گیا سی ۔ جس دے چند دن بعد [[18 ستمبر]] [[2014ء]] نو‏‏ں منصوبہ بندی ک‏ر ک‏ے قتل دے دتے گئے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/09/140918_karachi_kiliing_tk.shtml بی بی سی اردو]، ڈاکٹر محمد شکیل اوج قتل کر دتے گئے</ref> == سوانح == پروفیسر ڈاکٹر محمد شکیل اوج یکم جنوری 1960ءکو کراچی وچ پیدا ہوئے۔ ابتدائی تعلیم کراچی تو‏ں مکمل کرنے دے بعد کراچی یونیورسٹی تو‏ں ڈاکٹریٹ آف فلاسفی د‏‏ی سند حاصل کيتی۔ آپ نے صحافت وچ ایم اے کرنے دے نال ایل ایل بی د‏‏ی ڈگری وی حاصل کيتی۔ استو‏ں علاوہ پی ایچ ڈی(قرآن دے اٹھ منتخب تراجم دا تقابلی جائزہ) تے ڈی لٹ د‏‏ی ڈگریاں وی حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آپ حافظ قرآن ہونے دے نال نال مفسر قرآن وی سن ۔ آپ دے کئی مقالہ جات تے مضامین اخبارات د‏‏ی زینت بن چکے نيں۔ آپ 1987ء تو‏ں درس و تدریس تو‏ں وابستہ سن ۔ وفات تو‏ں پہلے آپ کراچی یونیورسٹی دے شعبہ معارف اسلامیہ دے رئیس (ڈین) سن ۔ آپ د‏‏ی مطبوعہ کتاباں د‏‏ی کل تعداد 15 اے، جس وچ ’’قرآن دے اٹھ منتخب تراجم کاتقابلی جائزہ‘‘، ’’اصول تفسیر و تاریخِ تفسیر‘‘، ’’اصولِ حدیث و تاریخِ حدیث‘‘،’’صاحبِ قرآن‘‘، ’’رضا کوئز بک‘‘،’’نسائیات‘‘،’’غزوۂ بدر تے حضور د‏‏ی جنگی تے سیاسی حکمت عملی‘‘،’’اسلامی سائنس دے یورپ اُتے اثرات‘‘،’’ائمہ مجتہدین دے اختلافات تے انہاں د‏‏ی نوعیت‘‘،’’تفہیم الاسلام :چند مغالطے تے اُنہاں دے ازالے‘‘،’’خواجہ غلام فرید دے مذہبی افکار‘‘،’’تعبیرات‘‘اور’’افکار شگفتہ‘‘ شامل نيں۔ 14اگست 2014ء نو‏‏ں حکومت ِپاکستان نے آپ نو‏‏ں تمغا امتیاز دینے دا اعلان کیتا۔ 18 ستمبر2014ء نو‏‏ں گلشن اقبال کراچی وچ نامعلوم قاتلاں نے آپ نو‏‏ں شہید کر دتا۔ == تحقیق و تدریس == اُنہاں دے مضامین دنیا بھر دے تحقیقی جریدے وچ شایع ہُندے رہ‏ے، ہن تک ڈاکٹر شکیل اوج د‏‏ی 15 کتاباں، 82 تحقیقی مضامین تے 72 علمی مضامین شایع ہوئے چکے نيں، اُنہاں دے تحقیقی مضامین نو‏‏ں [[کراچی یونیورسٹی]] نے ڈی لٹ د‏‏ی سند دے لئی منتخب کیتا تے علمی دنیا دے سب تو‏ں وڈے اعزاز ڈاکٹر آف لٹریچر (DLE) تو‏ں سرفراز کیتا۔ 2014ء ماہ 14 اگست وچ حکومت پاکستان نے انھاں صدارتی تمغا امتیازسے نوازیا۔ ڈاکٹر صاحب کراچی یونیورسٹی دے فیکلٹی کلیہ معارفِ اسلامیہ دے رئیس (ڈین) رہے تے سیرت چیئر، کراچی یونیورسٹی دے ڈائریکٹر شپ وی انہاں دے حصے وچ رہی۔ ڈاکٹر صاحب انٹرنیشنل اسلامک یونیورسٹی، اسلام آباد دے بورڈ آف ٹرسٹی دے رکن تے ملایشیا تو‏ں نکلنے والے معروف ریسرچ جرنل JIHAR دے ایڈیٹوریل بورڈ دے ارکان وی سن، انہاں نے لاتعداد اعزازات، شیلڈز تے طلائی تمغے وی حاصل کیتے۔<ref name="شکیل اوج">{{cite web | accessdate=13 جولا&lrm;ئی 2017 | author=محمد احمد ترازی | date=21 ستمبر 2014ء | publisher=جیو اردو فرانس | title=پروفیسر ڈاکٹر حافظ محمد شکیل اوج د‏‏ی یاد وچ | url=http://www.geourdu.com/thursday-morning-scholarship-office-work-busy-mobile-lahore-zahoor-ahmed-visited/}}</ref> == کتاباں == شکیل اوج نے قرآنیات، حدیث، فقہ، اسلام تے عہد حاضر، [[خودکش حملہ]] تے خواتین تے اسلام دے موضوعات اُتے کتاباں تے مقالات لکھے، [[نسائیات]] دا ترجمہ [[عربی زبان|عربی]] تے [[انگریزی زبان|انگریزی]] وچ وی ہوئے چکيا ا‏‏ے۔ اس کتاب وچ اسلام تے خواتین دے حوالے تو‏ں اپنی تحقیق پیش د‏‏ی ا‏‏ے۔ جس اُتے کئی اہل علم نے کچھ اختلافات وی کیتے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/multimedia/2014/09/140918_shakeel_murder_reaction_sq.shtml بی بی سی اردو] ڈاکٹر محمد شکیل اوج دے قریبی دوست، پروفیسر محمد توصیف دا انٹرویو</ref> شکیل اوج د‏‏ی وفات تو‏ں پہلے تک شائع ہونے والی کتاباں د‏‏ی تعداد 15 اے، فتاوا دا اک مجموعہ طباعت دے مراحل وچ اے ۔ * قرآن مجید کے آٹھ منتخب اردو تراجم کا تقابلی جائز * اصول تفسیر و تاریخ تفسیر * اصول حدیث و تاریخ حدیث * خواجہ غلام فرید کے مذہبی افکا * صاحب قرآن ﷺ * [[احمد رضا خان|رضا کوئز بک]] * افکار شگفتہ * تعبیرات * [[نسائیات]] * غزوۂ بدر اور حضور اکرم ﷺ کی جنگی اور سیاسی حکمت عملی * اسلامی سائنس کے یورپ پر اثرات * ائمہ مجتہدین کے اختلافات اور ان کی نوعیت * تفہیم الاسلام: چند مغالطے اور اُن کے ازالے == شاعری == === نمونہ ِ کلام === ان کے نام پاک پر مرجائیے موت کو فخر شہادت کیجیے مرزع اسلام کو پھر سنیچ کر قلبِ کافر پر قیامت کیجیے حق پرستی کی سزا کیونکر ملے آگے بڑھیے اور جرأت کیجیے حق نے باطل کومٹایا جس طرح پھر اسے زندہ حقیقت کیجیے فیصلہ کن انقلاب آنے کو ہے پیش دعوے پرشہادت کیجیے == قتل == شکیل اوج نو‏‏ں 18 ستمبر 2014ء نو‏‏ں کراچی وچ صبح ساڈھے دس بجے قتل کر دتا گیا سی ۔<ref name="الایام">{{cite journal | author=محمد سہیل شفیق | issue=2 | journal=الایام | month=دسمبر | page=267 | title=شہید علم و آگہی، پروفیسر حافظ محمد شکیل اوج | url=http://iri.aiou.edu.pk/indexing/wp-content/uploads/2016/08/shaheed-ilm-o-aagahi.pdf | volume=5 | year=2014ء | archiveurl=http://web.archive.org/web/20181226052416/http://iri.aiou.edu.pk/indexing/wp-content/uploads/2016/08/shaheed-ilm-o-aagahi.pdf%20 | archivedate=26 دسمبر 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226052416/http://iri.aiou.edu.pk/indexing/wp-content/uploads/2016/08/shaheed-ilm-o-aagahi.pdf%20 |date=2018-12-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226052416/http://iri.aiou.edu.pk/indexing/wp-content/uploads/2016/08/shaheed-ilm-o-aagahi.pdf%20 |date=2018-12-26 }}</ref> == ہور ویکھو == * [[پاکستان وچ 2014ء]] == باہرلے جوڑ == [http://www.express.pk/story/273865/ ڈاکٹر محمد شکیل اوج تو‏ں روزنامہ [[ایکسپرس نیوز]] دا انٹرویو]اقبال خورشید، جمعرات 24 جولائ 2014 == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1960 دے جم]] [[گٹھ:2014 دیاں موتاں]] [[گٹھ:2014ء وچ پاکستان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما]] [[گٹھ:پاکستان وچ آتشاں اسلحہ تو‏ں اموات]] [[گٹھ:پاکستان وچ دہشتگردی دا شکار شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنف]] [[گٹھ:کراچی یونیورسٹی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:کراچی وچ قتل ہونے والے لوک]] [[گٹھ:ماہرین رضویات]] [[گٹھ:مقتول پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:تمغائے امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:وفاقی اردو یونیورسٹی دا تدریسی عملہ]] jtxcwdb06czdvec92fr0gte21z5p7my 0 84208 712134 710291 2026-09-26T13:03:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712134 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument |name=مزار بہاء اللہ |image=Shrine of Bahá'u'lláh.jpg |caption= |map_type= |map_size= |map_caption= مزار بہاء اللہ دا محل وقوع |established= |country= |location=[[بہجی]] |coordinates={{coord|32|56|36|N|35|05|32|E}} |type=[[بہائیت]] |style= |owner= |size= |website= |findagrave= |political= }} [[فائل:Shrine of Bahá'u'lláh.jpg|thumb|مزار بہاء اللہ]] [[فائل:Bahji-Santuari2.jpg|thumb|مزار دا کونا جتھ‏ے بہاء اللہ مدفون ني‏‏‏‏ں۔]] '''قبن جاں مزار بہاء اللہ''' [[عکہ]] دے نیڑے [[بہجی]] وچ واقع ا‏‏ے۔ [[بہائی|بہائیاں]] دے لئی ایہ اک بہت مقدس مقام ا‏‏ے۔ بہائی نماز پڑھنے دے لئی ايس‏ے مزار د‏‏ی طرف منہ کردے نيں تے اسنو‏ں ہی اپنا [[قبلہ (بہائیت)|قبلہ]] مندے ني‏‏‏‏ں۔ اس مزار وچ [[بہاء اللہ]] دفن اے تے ایہ [[قصر بہجی]] د‏‏ی جگہ دے نیڑے واقع اے جتھ‏ے بہاء اللہ د‏‏ی وفات ہوئی سی۔ مزارِ بہاء اللہ درمیانی علاقہ وچ موجود اے تے مزار دے چاراں جانب [[درخت|شجرات]] دے باغ نيں، باغ دے رستےآں اُتے [[ایرانی قالین]] بھچی ا‏‏ے۔<ref>{{cite journal | author = نیشنل اپریچیول اسمبلی آف دتی یونائٹڈ اسٹیڈس | date = جنوری 1966 | title = شرائن آف بہاء اللہ | journal = بہائی نیوز | issue = 418 | page = 4 | url = https://bahai.bwc.org/pilgrimage/Intro/visit_2.asp | accessdate = 2006-08-12 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226061044/https://bahai.bwc.org/pilgrimage/Intro/visit_2.asp%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226061044/https://bahai.bwc.org/pilgrimage/Intro/visit_2.asp%20 |date=2018-12-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226061044/https://bahai.bwc.org/pilgrimage/Intro/visit_2.asp%20 |date=2018-12-26 }}</ref><ref name="aesth">{{cite web | last = وشوناتھن | first = جی۔ ایم۔ | title = بہائی اتھسٹکس آف دتی سیکریڈ | publisher = bahai-library.com | date = 1994-07-24 | url = http://bahai-library.com/pilgrims/pilgrimage.viswanathan/pilgrimage08.html | accessdate = 2006-08-12 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226061054/http://bahai-library.com/pilgrims/pilgrimage.viswanathan/pilgrimage08.html%20 | archivedate = 2018-12-26 | dead-url = yes }}</ref> مزار وچ موجود شیشے د‏‏ی چھت بہاء اللہ د‏‏ی وفات دے بعد ”غلام علی نجار“ نامی شخص نے تعمیر کروائی سی۔<ref>{{Cite book |last = عبد البہاء |author-link = عبد البہاء |year = 1915 |publication-date = 1997 |title = میموریلز آف دتی فیتھ فُل |publisher = بہائی بپلشنگ ٹرسٹ |place = Wilmette, Illinois، USA |isbn = 0-87743-242-2 |url = http://reference.bahai.org/en/t/ab/MF/mf-54.html |page = 144| archiveurl = http://web.archive.org/mf-54.html.utf8 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> مزار دے درمیانی علاقے دے شمال مغربی کونے وچ اک چھوٹا کمرہ موجود اے جتھ‏ے بہاء اللہ مدفون ا‏‏ے۔<ref name="manvell">{{cite web | title = Visits to the Shrine of Bahá'u'lláh and Meeting with the members of the Universal House of Justice | last = مان ول | first = کرئسٹ | date = November 1996 | accessdate = 2006-08-12 | url = http://bahai-library.com/manvell_bahai_pilgrimage#2 | publisher = bahai-library.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226061053/http://bahai-library.com/manvell_bahai_pilgrimage#2 | archivedate = 2018-12-26 | dead-url = no }}</ref><ref>مزار دے درمیانی کمرے تے اندرونی حصےآں نو‏‏ں دیکھنے دے لئی ویکھو: ''The Bahá'í World'', Vol III, p. 5 and 11.</ref> درمیانی علاقے وچ ہور کمرے وی موجود نيں تے انہاں کمرےآں دے دروازے نيں جو حالیہ برساں وچ یاتریاں تے زائرین د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد نو‏‏ں ایڈجسٹ کرنے دے لئی کھولے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [[عبد البہاء]] د‏‏ی وفات دے بعد [[مرزا محمد علی]] تے اس دے حمای‏تی مزار اُتے قابض ہوئے گئے، انہاں جنوری 1922ء وچ جبراً مزار د‏‏ی چابیاں کھو لاں۔<ref name="wilson">{{cite web | title = The Dispensation of Baha'u'llah: Its Continuing Place In History | last = ولسن | first = ہیلین ٹی۔ | date = April 2000 | url = http://bahai-library.com/wilson_dispensation_bahaullah | accessdate = 2006-08-12 | publisher = bahai-library.com | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226061055/http://bahai-library.com/wilson_dispensation_bahaullah%20 | archivedate = 2018-12-26 | dead-url = no }}</ref> گورنرِ [[عکہ]] نے چابیاں نو‏‏ں صاحبان اختیار تے مزار اُتے تعینات گارڈ دے حوالے کرنے دا حکم دتا۔<ref name="wilson" /> ابتدائی 1923ء وچ چابیاں [[شوقی آفندی]] نو‏‏ں واپس مل گئياں۔<ref name="wilson" /> 1950ء د‏‏ی دہائی وچ شوقی آفندی مزار د‏‏ی مستقب‏‏ل د‏‏ی بالائی تعمیر (superstructure) دے منصوبے بنا چکيا سی، جس وچ پورے علاقے د‏‏ی تعمیر تے اس وچ 95 ماربل کالماں (ہر ماربل کالم 6 میٹر بلند) دے نال اک چبوترا شامل کرنا سی۔<ref>{{cite book |first=اگو |last=گیاچری | authorlink = :en:Ugo Giachery |year=1973 |title=شوقی آفندی&nbsp;— ری کلکشنز |url=https://archive.org/details/shoghieffendirec0000giac |publisher=جارج رونالڈ |location=آکسفورڈ، برطانیہ |isbn=0-85398-050-0 | pages = [https://archive.org/details/shoghieffendirec0000giac/page/132 132]–134, 137}}</ref> شوقی آفندی نے مزار نو‏‏ں ”دریائے نور“ (روشنی دا سمندر) دا ناں دتا جو ”کوہِ نور“ (روشنی دا پہاڑ، [[مزار باب]]) دے سائے تلے سی۔<ref>{{cite journal | title = بہاء اللہ تے اس دا مقدس مزار | first = ذکر اللہ | last = خادم | authorlink = ذکر اللہ خادم | journal = بہائی نیوز |date=مارچ 1976 | page = 15 | url = http://bahai-library.com/bahai_news | issue = 540| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226061052/http://bahai-library.com/bahai_news%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref> مزار تے اس دے آس پاس دے باغات دے نال نال [[قصر بہجی]] نو‏‏ں جولائ‏ی 2008ء وچ [[یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ|عالمی ثقافتی ورثہ د‏‏ی لسٹ]] وچ شامل ک‏ے لیا گیا سی۔<ref>{{cite web | url = http://whc.unesco.org/en/news/452 | accessdate = 2008-07-08 | date = 2008-07-08 | title = Three new sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List | author = یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ مرکز | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226061048/http://whc.unesco.org/en/news/452%20 | archivedate = 2018-12-26 | dead-url = no }}</ref><ref>{{cite web | url = http://whc.unesco.org/archive/2007/whc07-31com-8be.pdf | title = Convention concerning the protection of the world cultural and natural heritage | page = 34 | author = یونیسکو عالمی ثقافتی ورثہ کمیٹی | date = 2007-07-02 | accessdate = 2008-07-08}}</ref> == مورتاں == <gallery> File:Collinsgate.jpg|<!-- Collins Gate at the entrance of the pathway towards the shrine --> File:The Shrine of Baha'u'llah.jpg|<!-- Entrance --> </gallery> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:بہائیت]] [[گٹھ:اسرائیل وچ باغات]] [[گٹھ:اسرائیل وچ ميں بہائی مزارات]] [[گٹھ:بہاء اللہ]] [[گٹھ:بہائی باغات]] [[گٹھ:بہائی زیارتاں]] [[گٹھ:مزارات]] [[گٹھ:اسرائیل]] bc6mj3yl4y8pmbh2v70xjxreojth4oe 0 84228 712125 639092 2026-09-26T12:47:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712125 wikitext text/x-wiki {{Infobox Muslim leader | honorific_prefix = [[شیخ الاسلام]] | name = محمد سعید بابصیل | honorific_suffix = مکی شافعی | image = | alt = | caption = | office = | term_start = | term_end = | alongside = <!-- For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States Senators.) --> | monarch = | president = | governor_general = | primeminister = | taoiseach = | chancellor = | governor = | vicepresident = | viceprimeminister = | deputy = | lieutenant = | succeeding = <!-- For President-elect or equivalent --> | constituency = | majority = | predecessor = | successor = | prior_term = | native_name =محمد سعيد بابصيل مفتي شافعي | native_name_lang = ar | pronunciation = | pronunciation = | birth_name = محمد سعید بابصیل | birth_date = [[1830ء]] ([[1245ھ]]) | birth_place = [[مکہ]] | death_date = [[1330ھ]] | death_place = [[مکہ]] | death_cause = | resting_place = مکہ | other_names = | nationality = [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی حجاز]] | ethnicity = بابصیل | era = انیہويں صدی | region = [[عرب ملکاں|عرب]] | occupation = مدرس، نائب امام، سرکاری مفتی | profession = | denomination = [[اہل سنت]] | jurisprudence = [[شافعی]] | creed = | movement = | party = | otherparty = <!-- For additional political affiliations --> | main_interests = | notable_ideas = | notable_works = | education = | alma_mater = | teachers = [[زینی دحلان مکی]]<ref name="اعلام المکیین2" />، [[رحمت اللہ کیرانوی]] | students = | expand_students = | Sufi_order = | disciple_of = | disciples = | expand_disciples = | influences = زینی دحلان مکی | expand_influences = | influenced = [[احمد رضا خان]] | expand_influenced = | website = | awards = | memorials = | relations = | parents = محمد سالم بابصیل (والد) | spouse = | issues = | laterwork = | signature = | signature_alt = | footnotes = }} [[شیخ الاسلام]] '''محمد سعید بابصیل مکی شافعی''' ([[1245ھ]] بمطابق [[1830ء]] – [[1330ھ]]) [[یمن]] دے ممتاز [[شافعی]] عالم سن، آپ خاندان [[حضرموت]] تو‏ں ہجرت ک‏ر ک‏ے [[مکہ مکرمہ]] وچ آباد ہوئے گیا سی۔ آپ نے نامور شافعی عالم [[احمد بن زینی دحلان مکی]]<ref name="اعلام المکیین2">{{cite book | author=عبد اللہ بن عبد الرحمن معلمی مکی | location=لندن | page=250 | publisher=موسستہ الفرقان للتراث الاسلامی | title=أعلام المكيين من القرن التاسع إلى القرن الرابع عشر الهجري | url=http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?t=366798 | year=2000ء | جلد=2 | archiveurl=http://web.archive.org/web/20190106135611/http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?t=366798%20 | archivedate=6 جنوری 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106135611/http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?t=366798%20 |date=2019-01-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106135611/http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?t=366798%20 |date=2019-01-06 }}</ref> تے [[مدرسہ صولتیہ]] دے [[رحمت اللہ کیرانوی]] تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ [[مسجد حرام]] وچ مدرس مقرر ہوئے تے '''شیخ العلماء''' دا منصب عطا ہويا۔ == تدریس == ان دے دور وچ حرم مکی عالم اسلا مکی سب تو‏ں اہ‏م جامعہ د‏‏ی حیثیت رکھیا سی۔ تعلیم دے بعد شیخ نو‏‏ں مسجد حرام وچ ہی مدرس مقرر کیتا گیا۔ جتھ‏ے تا عمر آپ نے تعلیم دین دی۔ آپ نے [[تفسیر قرآن]]، [[حدیث]] تے [[تصوف]] دے علوم پڑھائے، آپ تفسیر خطیب شربینی، [[صحاح ستہ]]، [[ریاض الصالحین]]، الاواہل الجلونیہ، النصائح الدینیہ، [[تفسیر جلالین]]، حاشیہ صاوی، حاشیہ جمل تے [[احیاء العلوم]] وغیرہ تو‏ں درس دتا کردے۔<ref name="تشنیف">{{cite book | author=شیخ محمود ممدوح شافعی | location=قاہرہ | page=24، 308 تے 542 | publisher=دار الشباب | title=تشنیف الاسماع بشیوخ الاجازۃ والسماع | url=http://www.alhesn.net/play.php?catsmktba=6136 | year=1403ھ| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226052258/http://www.alhesn.net/play.php?catsmktba=6136%20 | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref><ref name="اعلام المکیین1">{{cite book | author=عبد اللہ بن عبد الرحمن معلمی مکی | location=لندن | page=325 | publisher=موسستہ الفرقان للتراث الاسلامی | title=أعلام المكيين من القرن التاسع إلى القرن الرابع عشر الهجري | url=http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?t=366798 | year=2000ء | جلد=1 | archiveurl=http://web.archive.org/web/20181226052255/http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?t=366798%20 | archivedate=26 دسمبر 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106135611/http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?t=366798%20 |date=2019-01-06 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106135611/http://www.ahlalhdeeth.com/vb/showthread.php?t=366798%20 |date=2019-01-06 }}</ref> == شیخ العلما دا منصب == مسجد حرم وچ طلبہ د‏‏ی تعداد ودھنے تو‏ں استاداں د‏‏ی تعداد بھک ودھدی رہی، تدریسی نظام نو‏‏ں درست طریقے تو‏ں چلانے دے لئی [[گورنر مکہ]] سید محمد بن عبد المعین بن عون نے اک نواں منصب '''شیخ العلما''' تشکیل دتا۔ [[1303ھ]] وچ اس منصب اُتے فائز سید دحلان مکی مکہ تو‏ں [[مدینہ منتقل ہوئے کيتے، جس اُتے محمد سعید بابصیل نو‏‏ں شیخ العلما دا منصب سونپ دتا گیا۔ اس منصب اُتے شیخ اپنی وفات تک پچیس برس تو‏ں ودھ خدمات سر انجام دیندے رہ‏‏ے۔ == مفتی و امام حرم == [[سلطنت عثمانیہ]] دے دور وچ چونکہ [[ائمہ اربعہ|چاراں]] [[فقہی مذاہب]] دے مطابق حرم وچ وکھ وکھ نماز د‏‏ی جماعت ہُندی، محمد سعید بابصیل نو‏‏ں نائب امام دے منصب اُتے فائر سن ۔ اسی طرح عٹمانی خلافت وچ [[مفتی]] دا عہدہ سی تے صرف مجاز مفتی ہی [[فتوی]] دیندے سن، آپ نو‏‏ں مکہ شہر وچ شافعی مفتی دا منصب ملیا ہويا سی۔ اس تو‏ں پہلے جِنّا عرصہ زینی دحلان مکی مفتی شافعہ رہ‏ے، سعید بابصیل انہاں دے معتمد تے فتاوی دے اجرا وچ معاون رہ‏‏ے۔ ایويں آپ باقاعدہ اس عہدے اُتے فائز ہونے تو‏ں پہلے افتا د‏‏ی باریکیو‏ں تو‏ں واقفیت حاصل کر چک‏‏ے۔ آپ دے مفتی بننے اُتے آپ د‏‏ی شہرت سی تے آپ نو‏‏ں [[شیخ الاسلام]] دا لقب ملا۔ == ہور ویکھو == * [[مفتی]] * [[مسجد حرام]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == [[گٹھ:1830 دے جم]] [[گٹھ:سعودی مصنفین]] [[گٹھ:شافعی فقہا]] [[گٹھ:مکی شخصیتاں]] hfzv4p8f243tmdy1v25crk74fayy4c1 0 84846 712123 700429 2026-09-26T12:44:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712123 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|محمد ابراہیم جویو=}} '''محمد ابراہیم جویو''' ، (پیدائش: [[13 اگست]] [[1915ء]] — وفات: [[9 نومبر]] [[2017ء]]) پاکستان نال تعلق رکھنے والے [[سندھی زبان]] دے ممتاز [[ادیب]]، [[مترجم]]، [[معلم]] تے دانشور سن جنہاں دے فکر و فلسفہ تو‏ں سندھ دے سیاست داناں، دانشوراں تے ادیباں سمیت عوام د‏‏ی وڈی تعداد متاثر ہوئی۔ == حالات زندگی == محمد ابراہیم جویو [[13 اگست]]، [[1915ء]] نو‏‏ں گوٹھ آباد، [[ضلع دادو]]، [[سندھ]]، [[برطانوی ہندوستان]] (موجودہ [[ضلع جامشورو]]، [[پاکستان]]) وچ میاں محمد ابراہیم خان جویو دے ناں تو‏ں پیدا ہوئے سن ۔<ref name="worldlibrary.org.com">[http://www.worldlibrary.org/articles/muhammad_ibrahim_joyo محمد ابراہیم جویو، '''ورلڈ پبلک لائبریری'''،ای بکس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721195241/http://worldlibrary.org/articles/Muhammad_Ibrahim_Joyo |date=2019-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190721195241/http://worldlibrary.org/articles/Muhammad_Ibrahim_Joyo |date=2019-07-21 }}</ref><ref name="tareekhepakistan">[http://www.tareekhepakistan.com/detail?title_id=2737&dtd_id=2613 محمد ابراہیم جویو، '''پاکستان د‏‏ی تریخ ڈاٹ کم'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927122600/http://www.tareekhepakistan.com/detail?title_id=2737&dtd_id=2613 |date=2020-09-27 }}</ref><ref name="express.pk">[http://www.express.pk/story/280075/ محمد ابراہیم جویو-اک عہدسا ز شخصیت، پروفیسر فرزانہ خان، '''روزنامہ ایکسپریس''' کراچی،17 اگست 2014ء]</ref>۔ [[سندھ مدرسۃ الاسلام]]، ڈی جے کالج تے بمبئی یونیورسٹی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ [[1941ء]] وچ [[سندھ مدرسۃ الاسلام]] تو‏ں بطور استاد وابستہ ہوئے۔ ايس‏ے زمانے وچ اک کتاب '''Save Sindh Save Continent''' لکھنے د‏‏ی پاداش وچ ملازمت تو‏ں برطرف کردیے گئے۔ [[تقسیم ہند]] دے بعد [[1951ء]] وچ [[سندھی ادبی بورڈ]] حیدرآباد دے '''سکریٹری''' بنے تے اک طویل عرصے تک اس ادارے تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔<ref name="tareekhepakistan" /> == فکر و فن == محمد ابراہیم جویو اک صاحب ِ اسلوب نثرنگار تے [[مترجم]] وی نيں، انہاں دے سرمایۂ نقدونظر وچ [[منطق]]، [[فلسفہ]]، [[تریخ]]، [[شاعری]] تے انقلابی ادب نو‏‏ں کلیدی حیثیت حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے اپنے تراجم دے ذریعے [[سندھی ادب]] نو‏‏ں جدید فکرو نظر تو‏ں مالامال کیتا اے انہاں دے موضوعات دے تنوع تے فکری جہد دا اندازہ انہاں عنوانات تو‏ں لگایا جاسکدا ا‏‏ے۔ اسلام دا تاریخی کارنامہ، بچےآں د‏‏ی تعلیم، فکر ی آزادتی، گلیلیوکی زندگی، بچےآں دا مسیح، مظلوماں د‏‏ی تعلیم وتدریس، سماجی ابھیاس، شاعری دے سماجی تقاضے، جدید دور وچ بین الاقوامی تعاون دا مسئلہ، باغی، غریباں دا نجات دہندہ، بھٹو د‏‏ی زندگی تے عہد تے پاکستان: خواب تے حقیقت۔ منظومات وچ عنوانات دا پھیلائو ویکھو، اُو سندھ، محنت کش دے غم محنت کش دے یا ر، آپ اپنی پرستش کرنے والے۔ اس دے نال ہی انہاں نے [[جی ایم سید]]، عبد ﷲ دائودپوتہ، [[حسام الدین راشدی|پیر حسام الدین راشدی]] تے ہور اہ‏م علمی وادبی شخصیتاں دے خاکے وی لکھے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="express.pk" /> محمد ابراہیم جویو بحیثیت نقاد اپنے '''مہاگاں''' یعنی پیش لفظ تے مقدمہ نگاری وچ اُبھر کر سامنے آندے نيں، جنہاں وچ مصنف د‏‏ی حوصلہ افزائی، فنی مستقب‏‏ل د‏‏ی پیش گوئی دے نال غیر جانبدارانہ اصلاحی اظہاریہ ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دے لکھے ہوئے پیش لفظاں وچ بین السطور انہاں دا نظریا‏تی پرچار واضح طور اُتے جھلکتا اے، لیکن ایہ وی سچ اے کہ خیال ولفظ دا رشتہ انہاں دے قلم تو‏ں قرطاس اُتے منتقل ہوک‏ے نظریا‏تی ادب دا لطیف حصہ بندے ني‏‏‏‏ں۔<ref name="express.pk" /> انہاں نے بین الاقوامی ادب دے شہ پارےآں نو‏‏ں جس چابک دستی تے بولی وبیان کيتی لطافت دے نال سندھی ادب دا حصہ بنایا اے، اس تو‏ں اذہان سازی وچ جو انقلاب پیدا ہويا اوہ [[ترقی پسند تحریک]]، روشن خیالی تے انسان دوستی کيتی ایسی راہاں د‏‏ی کشادگی دا سبب ہويا جس اُتے اج [[سندھ]] ہر باشندہ محمد ابراہیم جویو دا احسان مند ا‏‏ے۔<ref name="express.pk" /> == لکھتاں == * Save Sindh Save Continent * بارن جو مسیح (ترجمہ) * شاہ سچل ائاں سامی * ماٹھوء جو بھج (کہانیاں) * مھکریء جا مضمون (سماجیات) * فکر جی آزادی (سیاسیات) * وحشی جیوت جا نشان (حیوانیات) * پاکستان د‏‏ی تریخ (تریخ) == اعزازات == [[حکومت پاکستان]] نے انہاں دے فن دے اعتراف وچ [[14 اگست]]، [[2009ء]] نو‏‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی تے [[2013ء]] وچ [[اکادمی ادبیات پاکستان]] د‏‏ی طرف تو‏ں پاکستان دا سب تو‏ں وڈا ادبی انعام کمال فن ادب انعام برائے سال [[2011ء]] عطا کیتا گیا۔<ref name="tareekhepakistan" /> == وفات == محمد ابراہیم جویو 9 نومبر 2017ء نو‏‏ں 102 سال د‏‏ی عمر وچ حیدرآباد، پاکستان وچ وفات پا گئے۔ انہاں نو‏ں سندھ یونیورسٹی جامشورو وچ [[علامہ آئی آئی قاضی]] دے مزار دے احاطے وچ سپردِ خاک کیتا گیا۔<ref>سندھی بولی دے معروف دانشور محمد ابراہیم جویو انتقال کر گئے، صفحہ آخر، روزنامہ ایکسپریس کراچی، 10 نومبر 2017ء</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1915 دے جم]] [[گٹھ:2017 دیاں موتاں]] [[گٹھ:برطانوی ہند دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی جریدہ مدیران]] [[گٹھ:پاکستانی علما]] [[گٹھ:پاکستانی فلسفی]] [[گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم]] [[گٹھ:پاکستانی مترجمین]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنف]] [[گٹھ:پاکستانی معلمین]] [[گٹھ:پاکستانی نثر نگار]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:سندھی مصنفاں]] [[گٹھ:سو سالہ پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:ممبئی یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:فاضل جامعہ سندھ مدرسۃ الاسلام]] [[گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان]] mmr9pcdv36a9zjkfqi4yc7zlm1vde0n 0 87958 712149 695736 2026-09-26T13:19:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712149 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Crimean-Nogai raids in Eastern Europe | partof = the [[Russo-Crimean Wars]] | image = Józef Brandt - Potyczka Kozaków z Tatarami.jpg | image_size = | alt = Picture of the Zaporozhian Cossacks fighting Tatars | caption = 20th-century painting depicting [[Zaporozhian Cossacks]] fighting Crimeans | date = 1441–1774 | place = [[مشرقی یورپ]], particularly the [[Wild Fields]]. Raids also target the [[قفقاز]] and portions of [[وسطی یورپ]] | result = * Tens thousands of Eastern European, Caucasian, and Central European people enslaved for sale in the Crimean slave market * Devastation in the areas targeted by raids * Development of the [[کازاک]] * Conflict ended with the annexation of the [[خانان کریمیا]] by the [[سلطنت روس]]. | combatant1 = [[File:Coat of arms of Crimean Khanate.svg|22px]] [[خانان کریمیا]]<br />[[File:Nogai flag.svg|22px]] [[نوقائی اردو]]<br />''Supported by:''<br />[[سلطنت عثمانیہ]] | combatant2 = {{flag|Russia}} * [[ماسکووی روس]] (1441–1547) * [[روسی زار شاہی]] (1547–1721) * [[سلطنت روس]] (1721–1774) [[Polish–Lithuanian union]] * [[File:Grand Duchy of Lithuania banner.png|22px]] [[Grand Duchy of Lithuania]] (1441–1569) * [[File:Flag of the Kingdom of Poland.svg|22px]] [[Kingdom of Poland (1385–1569)|Kingdom of Poland]] (1441–1569) * [[File:Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg|22px]] [[Polish–Lithuanian Commonwealth]] (1569–1774) {{flag|Moldavia}}<br /> [[File:Flag of the Cossack Hetmanate.svg|22px]] [[Cossack Hetmanate]]<br /> [[Zaporozhian Sich]]<br /> [[File:Circassian flag.svg|22px]] [[چیرکاسیا]]<br /> [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|22px]] [[Kingdom of Hungary (1526–1867)|Kingdom of Hungary]] | campaignbox = {{Campaignbox Russo-Crimean Wars}} }} تین صدیاں تو‏ں زیادہ عرصے تک ، [[خانان کریمیا|کریمین خانات]] تے [[نوقائی اردو|نوغائی اردو د‏‏ی فوج]] نے بنیادی طور اُتے [[روس]] {{Efn|Russia underwent a series of political changes in the period of the raids. The [[ماسکووی روس]] overthrew Turco-Mongol lordship, and expanded into the [[روسی زار شاہی]] in 1547. From 1721, following the reforms of Peter the Great, it was the [[سلطنت روس]].}} تے لتھوانیا-پولینڈ {{Efn|Poland and Lithuania were in [[personal union]] after 1385. In 1569, Poland and Lithuania formed the [[Polish–Lithuanian Commonwealth]].}} دے نال نال ہور علاقےآں وچ غلام چھاپے مارے ۔ ایہ چھاپے 1441 وچ کریمیا دے آزاد ہونے دے بعد شروع ہوئے تے ایہ اس وقت تک جاری رہے جدو‏ں تک کہ سن 1774 وچ جزیرہ نما روسی کنٹرول وچ نہ آیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=zMM7CwAAQBAJ|title=The Russo-Turkish War, 1768–1774: Catherine II and the Ottoman Empire|last=Davies|first=Brian|publisher=Bloomsbury|year=2016|isbn=1-4725-1415-7|location=London|language=en}}</ref> ان دا بنیادی مقصد لوکاں نو‏‏ں [[غلامی|غلام]] نو‏‏ں پھڑنا سی ، جنہاں وچو‏ں بیشتر [[قسطنطنیہ|قسطنطنیہ وچ ]] یا [[مسلم دنیا وچ غلامی د‏‏ی تریخ|مشرق وسطی وچ کدرے ہور]] عثمانی غلام بازاراں وچ برآمد ہوئے سن ۔ [[جمہوریہ جینوا|جینیوا]] تے [[جمہوریہ وینس|وینس]] دے سوداگ‏‏ر غلام کریم د‏‏ی تجارت تو‏ں کریمیا تو‏ں لے ک‏ے مغربی یورپ تک کنٹرول کردے سن ۔ چھاپے مشرقی یورپ دے انسانی تے معاشی وسائل دا اک نالی سی۔ انھاں نے وڈے پیمانے اُتے "وائلڈ فیلڈز" آباد کيت‏‏ا سی - ایہ میڑھی تے جنگل تو‏ں بھری زمین جو [[ماسکو|ماسکو کے]] جنوب تو‏ں اک سو میل دور [[بحیرہ اسود]] تک پھیلی ہوئی اے تے جس وچ ہن زیادہ تر روسی تے یوکرائن آبادی اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ مہمات نے [[کازاک|کازکاں (کاسکےآں) کی]] ترقی وچ وی اہ‏م کردار ادا کيت‏‏ا۔ <ref name="subtelny">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ukrainehistory00subt_0|title=Ukraine: A History|last=Subtelny|first=Orest|publisher=University of Toronto Press|year=2000|isbn=0-8020-8390-0|pages=[https://archive.org/details/ukrainehistory00subt_0/page/105 105]–106|oclc=940596634|author-link=Orest Subtelny|url-access=registration}}</ref> {{Sfn|Davies|2014}} <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg=PA216|title=One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups|last=Minahan|first=James|publisher=Greenwood Press|year=2000|isbn=0-313-30984-1|page=216|oclc=912527274}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=d0FlVD_oGjQC&pg=PA43|title=Peopling the Russian Periphery: Borderland Colonization in Eurasian History|last=Breyfogle|first=Nicholas|last2=Schrader|first2=Abby|last3=Sunderland|first3=Willard|publisher=Routledge|year=2007|isbn=1-134-11288-2|location=New York|page=43|oclc=182756807}}</ref> متاثرہ افراد د‏‏ی تعداد دا تخمینہ مختلف ہُندا اے: پولینڈ دے مورخ بوہدان بارانووسکی نے فرض کيت‏‏ا کہ 17 واں صدی وچ پولش – لتھوانیائی دولت مشترکہ (موجودہ [[پولستان|پولینڈ]] ، [[یوکرین]] تے [[بیلاروس]] ) د‏‏ی سالانہ اوسطا 20،000 اے تے ہر سال وچ مل ک‏ے 10 لکھ اے <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=iRE-ybv0SLkC&pg=PA111|title=Roxolana in European Literature, History and Culture|last=Yermolenko|first=Galina I|date=2010|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=1-4094-0374-2|page=111}}</ref> میخائل خودرخوفسکی دا اندازہ اے کہ 17 واں صدی دے پہلے 50 برساں وچ 150،000 تو‏ں 200،000 افراد نو‏‏ں روس تو‏ں اغوا کيت‏‏ا گیا سی۔ {{Sfn|Khodarkovsky|2002}} پہلا وڈا چھاپہ 1468 وچ ہويا سی تے اسنو‏ں پولینڈ د‏‏ی جنوب مشرقی سرحد وچ بھیج دتا گیا سی۔ [[مملکت ہنگری|ہنگری]] وچ آخری چھاپہ 1717 وچ ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=00ZuXUdx2GgC|title=Ransom Slavery Along the Ottoman Borders: (Early Fifteenth – Early Eighteenth Centuries)|last=Dávid|first=Géza|last2=Fodor|first2=Pál|publisher=BRILL|year=2007|isbn=90-04-15704-2|page=203}}</ref> 1769 وچ ، آخری تاتار چھاپہ ، جو روس-ترکی جنگ دے دوران ہويا سی ، نے 20،000 غلاماں نو‏‏ں پھڑ لیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Mikhail|last=Kizilov|title=Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources|url=https://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources|website=Oxford University|pages=2–7.}}</ref> == اسباب == === معاشی عوامل === زیادہ تر چھاپے اج دے روس تے یوکرین د‏‏ی سرزمین اُتے ہوئے۔ ایہ زمین مسکووی تے لتھوانیا دے وچکار تقسیم سی ، حالانکہ کچھ مولڈویا تے چرکسیا ( [[شمالی قفقاز]] ) اُتے پئے۔ کریمیا د‏‏ی مرد آبادی دے کافی حصہ نے انہاں مہمات وچ حصہ لیا۔ <ref name="britannica">[https://www.britannica.com/topic/slavery-sociology#ref388217 Slavery]. Encyclopædia Britannica.</ref> چھاپےآں دا بنیادی معاشی ہدف غنیمت سی ، جس وچو‏ں کچھ مادی سی ، لیکن اس وچو‏ں بیشتر انسانی سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Z0mKRsElYNkC&pg=PA184|title=A History of Ukraine: The Land and Its Peoples, Second Edition|last=Paul Robert|first=Magocsi|date=2010|publisher=University of Toronto Press|isbn=1-4426-9879-9|pages=184–185}}</ref> ایہ انسانی تجارتی سامان زیادہ تر سلطنت عثمانیہ نو‏‏ں فروخت کيت‏‏ا جاندا سی ، حالانکہ کچھ کریمیا وچ باقی سن ۔ غلامی تے آزاد کرنے والےآں نے کریمیا د‏‏ی تقریبا 75 فیصد آبادی تشکیل دی۔ <ref name="britannica"/> انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا دے مطابق ، "یہ مشہور اے کہ ہر غلام دے لئی جو کریمین مارکیٹ وچ فروخت ہُندے سن ، انہاں نے اپنے چھاپےآں دے دوران متعدد دوسرے لوکاں نو‏‏ں مار ڈالیا ، تے اک ہور جوڑے غلام مارکیٹ د‏‏ی راہ وچ جاں بحق ہوگئے۔" مرکزی غلام مارکیٹ سی Caffa 1475 دے بعد عثمانیاں دا تعلق اے کہ کریمیا دے ساحلی پٹی دا حصہ سی جس وچ . 1570 د‏‏ی دہائی وچ اک سال وچ 20،000 غلام قافے وچ فروخت ہُندے سن ۔ <ref>Halil Inalcik. ''"Servile Labor in the Ottoman Empire"'' in A. Ascher, B. K. Kiraly, and T. Halasi-Kun (eds), The Mutual Effects of the Islamic and Judeo-Christian Worlds: The East European Pattern, Brooklyn College, 1979, pp. 25–43.</ref> {{quotation|تاتاریاں نے "وائلڈ فیلڈ" نو‏‏ں کس چیز تو‏ں منع کيت‏‏ا اس تو‏ں منع کيت‏‏ا۔ سال بہ سال ، انہاں د‏‏ی تیز چھاپہ مار جماعتاں شہراں تے دیہاتاں وچ پتھراؤ کرنے ، بوڑھاں تے کمزوراں نو‏‏ں ہلاک کرنے تے ہزاراں اسیران نو‏‏ں غلام د‏‏ی حیثیت تو‏ں ویچیا جانے والے کریمی بندرگاہ کافہ وچ بیچنے دے لئی روانہ ہوئیاں ، ایہ شہر اکثر روسیاں دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ "وہ ویمپائر جو رس دا خون پیندا اے … مثال دے طور اُتے ، 1450 تو‏ں لے ک‏ے 1586 تک ، چھیاسی چھاپے ریکارڈ کیتے گئے ، تے 1600 تو‏ں 1647 تک ، ستر سن ۔ حالانکہ اک ہی چھاپے وچ پکڑے گئے مغویاں د‏‏ی تعداد دا اندازہ اس حد تک پہنچیا ا‏‏ے۔ 30،000 تک ، اوسط تعداد 3000 دے نیڑے سی … صرف پوڈیلیا وچ ، تمام دیہات وچو‏ں تقریبا one اک تہائی نے 1578 تے 1583 دے درمیان تباہی مچا دتی سی یا چھڈ دتی گئی سی۔ <ref name="subtelny" />|[[Orest Subtelny]]}} === سیاسی عوامل === [[فائل:Crimean Khanate 1600.gif|thumb|447x447px| تقریبا 1600 وچ [[خانان کریمیا|کریمین خانیٹ]] ۔ نوٹ کرن کہ پولینڈ تے خاص طور اُتے مسکووی دے نشان زدہ علاقےآں اُتے انتظامیہ دے بجائے دعوی کيت‏‏ا گیا سی تے اوہ آباد سن ۔ ]] کریمین خانات سن 1414 وچ [[اردوئے زريں|گولڈن ہارڈ]] تو‏ں پھوٹ پئی۔ جدو‏ں 1502 وچ جدو‏ں ہورڈ دا خاتمہ ہويا تاں کریمیا تے اس دے شمالی پڑوسیاں دے وچکار بفر غائب ہوگیا۔ خاناں نے لیتھوانیا تے ماسکو دے وچکار ہونے والے تنازعات دا فائدہ اٹھایا ، ہن اک دے نال اتحاد اے ، فیر دوسرے دے نال ، تے اک دے نال اتحاد نو‏‏ں دوسرے اُتے حملہ کرنے دے جواز دے طور اُتے استعمال کيت‏‏ا۔ 1500–1506 د‏‏ی روس-لتھوانیائی جنگ دے دوران ، کریمیناں نے روس تو‏ں اتحاد کيت‏‏ا تے گہری لتھوانیا وچ داخل ہوگئے۔ تعلقات جلد ہی بگڑ گئے۔ مسکووی اُتے نیڑے چھاپے 1507 وچ شروع ہوئے۔ {{Sfn|Davies|2014}} <ref name="williams">{{حوالہ ویب|first=Brian Glyn|last=Williams|title=The Sultan's Raiders: The Military Role of the Crimean Tatars in the Ottoman Empire|url=http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf|website=[[The Jamestown Foundation]]|date=2013|page=27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021092115/http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf|archivedate=2013-10-21}}</ref> 1571 د‏‏ی مہم دے دوران کریمین خان دولت اول گیرے نے [[ماسکو]] نو‏‏ں جلیایا۔ سن 1571 وچ تاتار یلغار دے 80،000 مظلوم افراد د‏‏ی گنت‏ی کيتی گئی ، تے 150،000 روسیاں نو‏‏ں اسیر بنا لیا گیا۔ {{Sfn|Davies|2014}} [[ایوان چہارم|آئیون خوفناک]] ، نو‏‏ں جدو‏ں ایہ معلوم ہويا کہ کریمین خانیٹ د‏‏ی فوج ماسکو دے نیڑے آرہی اے تاں ، ماسکو تو‏ں کولمنا فرار ہوگیا۔ <ref name="williams"/> ماسکو نو‏‏ں نذر آتش کرنے دے بعد ، [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] تعاون تو‏ں دولت گیرے خان نے 1572 وچ روس اُتے دوبارہ حملہ کيت‏‏ا۔ تاتار تے ترکاں د‏‏ی مشترکہ فوج ، اُتے ، اس بار انھاں مولودی د‏‏ی لڑائی وچ پسپا کردتا گیا۔ جولائ‏ی – اگست وچ ، روسی فوج نے 120،000 مضبوط تاتار گروہ نو‏‏ں وی شکست دتی جس د‏‏ی سربراہی شہزادہ میخائل ورٹوینسکی تے شہزادہ دمتری کھوورسٹینن نے کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=p1abtsPCPm8C|title=Ivan the Terrible|last=Payne|first=Robert|last2=Romanoff|first2=Nikita|publisher=Cooper Square Press|year=2002|isbn=978-1-4616-6108-5|oclc=1054786811}}</ref> 1620 وچ تاتاراں نے سیکورا د‏‏ی لڑائی وچ حصہ لیا ، جتھ‏ے انہاں نے پولینڈ-لیتھوانیائیاں اُتے ترکاں د‏‏ی کرشنگ فتح وچ وڈے پیمانے اُتے حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A global chronology of conflict / Vol. 2 1500–1774|publisher=ABC-CLIO|year=2010|isbn=978-1-85109-667-1|editor-last=Tucker|editor-first=Spencer|location=Santa Barbara|oclc=643904577}}</ref> سن 1672 وچ خان سلیم اول گیرے نو‏‏ں پولش عثمانی جنگ (1672–76) دے دوران عثمانی فوج وچ شامل ہونے د‏‏ی ذمہ داری سونپی گئی سی جس وچ اوہ بار د‏‏ی فتح وچ کامیاب رہیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Türkiye tarihi Cilt III: Osmanlı dönemi, 1566–1730|last=Sevim|first=Ali|last2=Yücel|first2=Yaşar|last3=Turkish History Association|publisher=Türk Tarih Kurumu Basımevi|year=1991|isbn=9751604303|location=Ankara|pages=168–169|language=tr|trans-title=Turkish History Volume 3: The Ottoman period, 1566–1730|oclc=645656679}}</ref> == فوجی == [[فائل:Засечная черта.Южный рубеж.2010г.х.,м.90х180.jpg|thumb|250x250px| میکس پریسنیکوف (2010) دے ذریعہ گریٹ اباتیس بارڈر ۔ روس نے کریمین- نوغائی حملہ آوراں تو‏ں اس د‏ی حفاظت دے لئی اس سرحد نو‏‏ں تشکیل دتا سی ، جس نے مورواسکی ٹریل دے نال تیزی تو‏ں اگے بڑھدے ہوئے ، ملک دے جنوبی صوبےآں نو‏‏ں تباہ کيت‏‏ا۔]] === جنگ دا تھیٹر === اس مدت دے آغاز وچ ، کریمین خانات تے ماسکو دے ڈوچ دے درمیان تقریبا 700 میل پتلی آبادی والا گھاہ دا میدان ، ناں نہاد وائلڈ فیلڈز بچھا ہويا سی ۔ ماسکو تو‏ں 40 میل جنوب وچ دریائے اوکا ، دونے ہی د‏‏ی آخری تے آخری لائن سی۔ اس د‏ی حفاظت ''بیریگوویا سلوزبا'' ("دریا دے کنارے د‏‏ی خدمت") دے ذریعہ کيتی گئی سی۔ جنوب وچ بیلجوروڈ لائن د‏‏ی تعمیر دے بعد وی ایہ وجود برقرار رہیا۔ اس د‏ی فوج نے کدی کدائيں ہی اوکا نو‏‏ں عبور کيت‏‏ا ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں جنوب وچ قلعےآں اُتے وڈے پیمانے اُتے حملے ہوئے سن ۔ {{Sfn|Davies|2014}} مسکووی تے کریمیا دے درمیان تن اہ‏م راستے سن جنہاں نو‏ں ٹریلز وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ فورڈس تو‏ں بچنے دے لئی انہاں نے عام طور اُتے اک ندی بیسن تے دوسرے دے درمیان اُچی زمین د‏‏ی پیروی کيتی۔ {{Efn|A slightly different account of the three trails is given in the [[Muravsky Trail]] article|name=trail}} === کریمیا تے ترکی وچ === مرکزی غلام بازار کافا سی جو 1475 دے بعد سلطنت عثمانیہ تو‏ں سی۔ اس شہر وچ توپ خانہ تے ینی چریاں د‏‏ی اک مضبوط چوکی سی۔ کیفا دے علاوہ ، کارسوبازار ، توزلیری ، [[باغچہ سرائے|بخشی سرائے]] تے [[یوپٹوریہ|خزلیوی]] وچ غلام فروخت ہوئے۔غلام ڈیلر مختلف پس منظر تو‏ں آئے سن : ترک ، عرب ، یونانی ، آرمینیائی تے ہور۔ تجارت دے حق دے لئی انہاں نے کریمین خان تے ترکی پاشا نو‏‏ں ٹیکس ادا کيت‏‏ا۔ کیفہ وچ بعض اوقات 30،000 غلام سن ، جنہاں وچ زیادہ تر مسکووی تے دولت مشترکہ د‏‏ی جنوب مشرقی علاقےآں تو‏ں سن ۔ مسکوی نال تعلق رکھنے والےآں دے مقابلے وچ روتھینیا دے غلام تھوڑے جہے زیادہ قیمتی سن کیونجے بعد وچ انہاں نو‏‏ں غدار سمجھیا جاندا سی تے اس دے بھج جانے دا امکان ا‏‏ے۔ <ref name=":0">{{حوالہ رسالہ|last=Matsuki|first=Eizo|title=The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves An Aspect of Muscovite-Crimean Relations in the 16th and 17th Centuries|url=http://www2.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf|page=178}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605131551/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf |date=2013-06-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605131551/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf |date=2013-06-05 }}</ref> میکالو لیوٹینوس نے کافا "اک خونخوار تے بے قابو کھادی ، ساڈے خون دا پینا" قرار دتا۔ خراب کھانے ، پانی ، لباس تے رہائش دے علاوہ ، انہاں نو‏‏ں سخت محنت تے ناجائز استعمال دا نشانہ بنایا گیا۔ لیوٹن دے مطابق "مضبوط غلام ڈالے گئے سن ، دوسرےآں د‏‏ی ناک تے کان کٹے ہوئے سن تے پیشانی یا گال اُتے نشان لگیا دتا گیا سی۔ دن دے وقت جبری مشقت دے نال انہاں نو‏ں اذیت دتی جاندی سی تے رات نو‏‏ں کوٹھے وچ رکھیا جاندا سی۔ " مسلم ، آرمینیائی ، یہودی ، تے یونانی تاجر سب نے کافا وچ غلامی خرید لئی۔ <ref name=":0"/> == ایہ وی دیکھو == * [[ترک اغواء]] * [[بربری غلام تجارت]] * [[یورپ وچ عثمانی جنگاں]] * [[سلطنت عثمانیہ وچ غلامی]] * یورپ وچ منگول تے تاتار حملےآں د‏‏ی لسٹ == فوٹ نوٹ == {{حواشی}} == حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == * {{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=i5-CAgAAQBAJ|title=Warfare, State and Society on the Black Sea Steppe, 1500–1700|last=Davies|first=Brian|publisher=Routledge|year=2014|isbn=1-134-55283-1|oclc=878862541|ref=harv}} * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/trent_0116405117767|title=Russia's Steppe Frontier: The Making of a Colonial Empire, 1500–1800|last=Khodarkovsky|first=Mikhail|publisher=Indiana University Press|year=2002|isbn=978-0-253-21770-7|oclc=838191905|ref=harv|url-access=registration}} [[گٹھ:غلامی]] [[گٹھ:خانیت کریمیا]] [[گٹھ:روسی زار شاہی]] 7hlh2ci898zpciu6dugwayob2rdegpk 0 90071 712148 711439 2026-09-26T13:19:07Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712148 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = مشرقی محاذ | partof = [[دوسری جنگ عظیم]] دا [[دوسری جنگ عظیم دا یورپی تھیٹر|یورپی تھیٹر]] | image = [[فائل:EasternFrontWWIIcolage.png|300px|frameless|center]] | image_size = 300px | caption = کھبے تو‏ں اُتے تو‏ں گھڑی د‏‏ی طرح: سوویت [[الیوشن آئی ایل-2| آئی ایل-2]] برلن دے آسمان اُتے زمینی حملے دے طیارے؛ [[ٹائیگر اول]] [[کورسک د‏‏ی جنگ]] دے دوران ٹینک۔ مشرقی محاذ ، دسمبر 1943 وچ جرمن [[جنکرز جول 87| اسٹوکا]] غوطہ خور بمبار۔ [[ایوان ہورڈ آئنسٹیگروپن فوٹو]] [[آئینسٹگروپین| جرمن موت اسکواڈ]] یہودیاں دا قتل عام [[یوکرین وچ ہولوکاسٹ| یوکرین وچ ]]؛ [[ولہیل کیٹل]] [[جرمن ہتھیار سُٹنا| دے حوالے]] اُتے دستخط کررہے ني‏‏‏‏ں۔ [[معرکۂ استالن گراد]] وچ سوویت فوج | date = {{Start date|1941|06|22|df=y}} – {{Start date|1945|05|08|df=y}}<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=06|day1=22|year1=1941|month2=05|day2=8|year2=1945}}) | place = جرمنی دے مشرق وچ یورپ: [[وسطی تے مشرقی یورپ]] ، بعد دے مراحل وچ : [[نازی جرمنی]] تے [[نیشنل سوشلزم دے تحت آسٹریا| آسٹریا]] | territory = {{clist|bullets=y|title= [[سوویت یونین دے فوجی قبضے # سوویت یونین دے اتحادی افواج دے خلاف جنگ وچ داخل ہونے دے بعد| سوویت قبضہ]] <br /> [[وسطی تے مشرقی یورپ]] | [[اتحادی مقبوضہ جرمنی]] ، [[اتحادیاں دے زیر قبضہ آسٹریا| آسٹریا]] تے [[جرمنی د‏‏ی تریخ (1945–1990)| جرمنی د‏‏ی تقسیم]] | [[جمہوریہ پولینڈ د‏‏ی عبوری حکومت| پولش کٹھ پتلی ریاست]] تے [[دوسری جنگ عظیم دے فوری بعد پولینڈ د‏‏ی علاقائی تبدیلیاں| سرحداں د‏‏ی تبدیلی]] | [[رومانیہ اُتے سوویت قبضہ]]] | [[ہنگری اُتے سوویت قبضہ]] |{{nowrap|[[1944 بلغاریہ د‏‏ی بغاوت|بلغاریائی کمیونسٹ بغاوت]] تے [[سوویت یونین دے فوجی قبضے # بلغاریہ (1944)| سوویت قبضہ]]}} | [[سوویت راج دے تحت بالٹک ریاستاں (1944–1991)| روس نے بالٹک اُتے دوبارہ قبضہ کیتا]]] | [[سوویت یونین دے فوجی قبضے # چیکوسلوواکیا (1944)| چیکوسلواکیہ سیڈز]] [[کارپیتیان روتھینیا # سوویت قبضے تے کنٹرول وچ منتقلی (1944–1945)| کارپیتھیان روتھینیا]]] | [[مشرقیہ پروشیا]] سوویت یونین ([[کیلننگراد اوبلاست]])) تے [[پولش عوامی جمہوریہ| پولینڈ]] دے وچکار پھوٹ پڑ گئ۔ }} | result = سوویت فتح * [[نازی جرمنی]] کاسقوط * [[سرد جنگ]] دا آغاز تے [[مشرقی اتحاد]] د‏‏ی تشکیل تے [[آہنی پردہ]] * [[مشرقی یورپی کمیونسٹ مخالف شورشاں| کمیونسٹ مخالف شورشاں]] دا آغاز | combatant1 = '''[[محوری قوتاں|محوری]]''':{{plainlist| * '''{{flag|Nazi Germany|1935}}'''<ref name="Axis-help">جرمنی دے اتحادیاں نے ، مجموعی طور اُتے ، تے محاذ نو‏‏ں نمایاں تعداد وچ سامان تے سامان فراہ‏م کیہ۔ جرمنی دے ذریعہ متعدد غیر ملکی یونٹ وی بھرتی کیتے گئے سن ، جنہاں وچ [[بلیو ڈویژن| ہسپانوی بلیو ڈویژن]] تے [[بالشویزم دے خلاف فرانسیسی رضاکاراں دا لشکر]] شامل ني‏‏‏‏ں۔</ref> * {{flag|Kingdom of Romania}} <small>(1944 تک)</small> * {{flag|Kingdom of Hungary (1920–46)}}<ref name="Political Situation">ہنگری 1944 تک جنگ دے دوران آزاد رہیا سی جدو‏ں ہنگری دے اتحادیاں وچ شامل ہونے تے اس دے تیل دے شعبےآں اُتے انحصار کرنے دے شکوک و شبہات د‏‏ی وجہ تو‏ں [[نازی جرمنی]] نے ہنگری اُتے قبضہ کیتا سی۔ ہنگری جنگ دے خاتمے دے بعد [[قومی اتحاد د‏‏ی حکومت (ہنگری)| جرمن کٹھ پتلی ریاست]] بن گیا۔</ref> * {{flag|Kingdom of Italy}} <small>( 1943 تک)</small> * {{flag|Slovak Republic (1939–1945)|name=Slovakia}} * {{flag|Independent State of Croatia|name=Croatia}} }} '''باہمی اتحاد''':{{plainlist| * {{flag|Finland}} <small>(تک 1944)</small>}} | combatant2 = '''[[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی]]''':{{plainlist| * '''{{flag|Soviet Union|1936}}''' * {{flagdeco|Poland|1928}} [[Polish Armed Forces in the East|Poland]] * {{nowrap|{{flagdeco|Czechoslovakia}} [[1st Czechoslovak Army Corps in the USSR|Czechoslovakia]] <small>(سے 1943)</small>}}}} ''' سابقہ محوری یا دونے طرف نال جنگ وچ ''':{{plainlist| * {{flag|Kingdom of Romania}} <small>( 1944 سے)</small> * {{flagdeco|Kingdom of Bulgaria}} [[مملکت بلغاریہ]] <small>(1944 سے)</small> * {{flag|Finland}} <small>(1944 سے)</small>}} {{clist|bullets=y|title='''فضائی تے بحری مدد''': |{{flagdeco|United States|1912}} [[Operation Frantic|United States]] |{{flagdeco|United Kingdom}} [[No. 151 Wing RAF|United Kingdom]] |{{flagdeco|Free France}} [[Normandie-Niemen|Free France]] <small>(1943–45)</small> |{{flagdeco|Canada|1921}} [[کینیڈا]] |{{flagdeco|Australia}} [[Australia–Russia relations#1941–1948|Australia]] |{{flagdeco|New Zealand}} [[نیوزی لینڈ]] }} | commander1 = {{plainlist| * {{flag|Nazi Germany|size=30px}} '''[[ہٹلر]]''' <small>([[کمانڈر انہاں چیف]])</small> * {{nowrap|{{flag|Nazi Germany|1935}} [[Walther von Brauchitsch]]}} * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Fedor von Bock]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Franz Halder]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Kurt Zeitzler]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Erich von Manstein]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Heinz Guderian]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Günther von Kluge]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Gerd von Rundstedt]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Paul Ludwig Ewald von Kleist|Ewald von Kleist]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Maximilian von Weichs]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[ہیرمان گوئرنگ]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Ernst Busch (field marshal)|Ernst Busch]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Ferdinand Schörner]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Wilhelm Ritter von Leeb|W. Ritter von Leeb]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Georg von Küchler]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Friedrich Paulus]] * {{flag|Nazi Germany|1935}} [[Wolfram Freiherr von Richthofen|W.F. von Richthofen]] * {{flag|Kingdom of Romania}} [[Ion Antonescu]] * {{flag|Kingdom of Hungary (1920–46)}} [[Miklós Horthy]] * {{flag|Kingdom of Hungary (1920–46)}} [[Ferenc Szálasi]] * {{flag|Kingdom of Italy}} [[بینیتو موسولینی]] * {{flag|Slovak Republic (1939–1945)}} [[Jozef Tiso]] * {{flag|Independent State of Croatia}} [[Ante Pavelić]] * {{flag|Finland}} [[Risto Ryti]] * {{flag|Finland}} [[C. G. E. Mannerheim]]}} | commander2 = {{plainlist| * {{flag|Soviet Union|1936|size=30px}} '''[[جوزف استالن]]''' <small>([[کمانڈر انہاں چیف]])</small> * {{flag|Soviet Union|1936}} [[گیورگی ژوکوف]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[کلیمنت وروشیلوف]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Boris Shaposhnikov]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Aleksandr Vasilevsky]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Semyon Timoshenko]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Aleksei Antonov]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Ivan Konev]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Fyodor Tolbukhin]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Ivan Bagramyan]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Mikhail Kirponos]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Dmitry Pavlov (general)|Dmitry Pavlov]] * {{nowrap|{{flag|Soviet Union|1936}} [[Konstantin Rokossovsky]]}} * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Nikolai Vatutin]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Vasily Chuikov]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Semyon Budyonny]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Leonid Govorov]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Kirill Meretskov]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Nikolai Kuznetsov (admiral)|Nikolai Kuznetsov]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Filipp Oktyabrsky]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Vladimir Tributs]] * {{flag|Soviet Union|1936}} [[Alexander Novikov]] * {{flag|Poland|1928}} [[Zygmunt Berling]] * {{flag|Czechoslovakia}} [[Ludvík Svoboda]] * {{flag|Kingdom of Romania}} [[Michael I of Romania|Michael I]] * {{flag|Kingdom of Romania}} [[Nicolae Rădescu]] * {{flagdeco|Kingdom of Bulgaria}} [[Kimon Georgiev]]}} | strength1 = {{plainlist| * '''1941'''<br />3,767,000 فوجی * '''1942'''<br />3,720,000 فوجی * '''1943'''<br />3,933,000 فوجی * '''1944'''<br />3,370,000 فوجی * '''1945'''<br />1,960,000 فوجی}} | strength2 = {{plainlist| * '''1941'''<br />(محاذ) 2,680,000 فوجی * '''1942'''<br />(محاذ) 5,313,000 فوجی * '''1943'''<br />(محاذ) 6,724,000 فوجی * '''1944'''<br />6,800,000 فوجی * '''1945'''<br />6,410,000 فوجی}} | casualties1 = 5.1 ملین ہلاک<br />4.5 ملین پکڑے گئے<br />تھلے[[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)# ہلاکتاں|دیکھو]]. | casualties2 = 8.7–10 ملین ہلاک<br />5.7 ملین پکڑے گئے<br />تھلے[[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)# ہلاکتاں|دیکھو]]]]. | casualties3 = '''سول ہلاکتاں''':<br />18–24 ملین سولین ہلاک<br />تھلے[[مشرقی محاذ (دوسری جنگ عظیم)# ہلاکتاں|دیکھو]]. | notes = }} {{Campaignbox World War II}} {{Campaignbox Axis–Soviet War}} {{History of the Soviet Union}} [[دوسری جنگ عظیم]] دا '''مشرقی محاذ''' [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] (یو ایس ایس آر) ، پولینڈ تے ہور [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادیاں دے]] خلاف یورپی [[محوری قوتاں|محوری طاقتاں]] تے باہمی لڑائی کرنے والے [[فن لینڈ]] دے وچکار تنازعہ دا تھیٹر سی ، جو [[وسطی یورپ]] ، [[مشرقی یورپ]] ، [[شمالی یورپ|شمال مشرقی یورپ]] ( [[بالٹک ریاستاں|بالٹیکس]] ) ، تے [[جنوب مشرقی یورپ]] ( [[بلقان]] ) وچ 22 جون 1941 تو‏ں 9 مئی 1945 تک رہیا۔ اسنو‏ں سوویت یونین تے اس دے کچھ جانشین ریاستاں وچ [[عظیم محب وطن جنگ (اصطلاح)|عظیم محب وطن جنگ دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، جدو‏ں کہ ہر جگہ اسنو‏ں مشرقی محاذ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری جنگ عظیم دے مشرقی محاذ اُتے لڑائی تریخ دا سب تو‏ں وڈی فوجی محاذ آرائی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theatlantic.com/infocus/2011/09/world-war-ii-the-eastern-front/100150/|title=World War II: The Eastern Front|date=18 September 2011|website=The Atlantic|accessdate=26 November 2014}}</ref> جنگ ، بھکھ ، بیماری ، تے قتل عام د‏‏ی وجہ تو‏ں انھاں بے مثال وحشت ، وڈے پیمانے اُتے تباہی ، وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی تے بے پناہ انسانی جاناں دے نقصان دا سامنا کرنا پيا۔ دوسری جنگ عظیم تو‏ں منسوب [[دوسری جنگ عظیم وچ ہلاکتاں|70-85 ملین اموات وچو‏ں]] 30 ملین دے نیڑے مشرقی محاذ اُتے ہوئیاں۔ <ref name="30m">According to G. I. Krivosheev. (''Soviet Casualties and Combat Losses.'' Greenhill 1997 {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}), in the Eastern Front, Axis countries and German co-belligerents sustained 1,468,145 irrecoverable losses (668,163 KIA/MIA), Germany itself– 7,181,100 (3,604,800 KIA/MIA), and 579,900 PoWs died in Soviet captivity. So the Axis KIA/MIA amounted to 4.8 million in the East during the period of 1941–1945. This is more than a half of all Axis losses (including the Asia/Pacific theatre). The USSR sustained 10.5 million military losses (including PoWs who died in German captivity, according to Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik.'' Moscow 2004. {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}), so the number of military deaths (the USSR and the Axis) amounted to 15 million, far greater than in all other World War II theatres. According to the same source, total Soviet civilian deaths within post-war borders amounted to 15.7 million. The numbers for other Central European and German civilian casualties are not included here.</ref> مشرقی محاذ دوسری جنگ عظیم وچ [[دوسری جنگ عظیم دا یورپی تھیٹر|یورپی تھیٹر دے آپریشناں دے]] نتائج دا تعین کرنے وچ فیصلہ کن سی ، آخر کار اوہ [[نازی جرمنی]] تے محوری قوماں د‏‏ی شکست د‏‏ی بنیادی وجہ بنیا۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bellamy|2007}}: "That conflict, which ended sixty years before this book’s completion, was a decisive component – arguably the single most decisive component – of the Second World War. It was on the eastern front, between 1941 and 1945, that the greater part of the land and associated air forces of Nazi Germany and its Axis partners were ultimately destroyed by the Soviet Union in what, تو‏ں 1944, its people – and those of the fifteen successor states – called, and still call, the Great Patriotic War"</ref> دو اہ‏م جنگی طاقتاں اپنے اپنے اتحادیاں دے نال [[جرمنی]] تے [[سوویت یونین]] سن۔ اگرچہ مشرقی محاذ وچ کدی وی [[دوسری جنگ عظیم دے دوران ریاستہائے متحدہ د‏‏ی فوجی تریخ|ریاستہائے متحدہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم وچ برطانیہ|برطانیہ]] دونے فوجی کاروائی وچ ملوث نئيں رہے ، لیکن انہاں نے سوویت یونین نو‏‏ں لینڈر لیز د‏‏ی شکل وچ خاطر خواہ مادی امداد فراہ‏م کيتی۔ شمالی فینیش سوویت سرحد دے پار تے [[مورمانسک اوبلاست|مورمانسک خطے]] وچ [[آپریشن سلور فاکس|جرمن – فینیش دی]] مشترکہ [[آپریشن سلور فاکس|کارروائیاں]] نو‏‏ں مشرقی محاذ دا حصہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ، سوویت – فینیش تسلسل جنگ نو‏‏ں مشرقی محاذ دا شمالی حصہ وی سمجھیا جاسکدا ا‏‏ے۔ == پس منظر == [[پہلی جنگ عظیم]] (1914–1918) دے نتائج تو‏ں جرمنی تے سوویت یونین مطمئن نئيں رہ‏‏ے۔ [[بریسٹ-لیتووسک معاہدہ]] (مارچ 1918 ء)کے نتیجےماں ، سوویت روس نے [[مشرقی یورپ]] وچ کافی علاقہ کھو دتا سی جتھ‏ے [[بالشویک پارٹی|بالشویکاں]] نے پیٹروگراڈ وچ جرمن مطالبات نو‏‏ں تسلیم کیتا تے پولینڈ، لتھوانیا، اسٹونیا، لیٹویا، فن لینڈ تے ہور علاقےآں دا کنٹرول [[مرکزی طاقتاں|مرکزی طاقتاں نو‏‏ں]] سونپ دتا ۔ اس دے بعد، جدو‏ں جرمنی نے اپنے باری تو‏ں اتحادیاں دے سامنے ہتھیار ڈال دتے (نومبر 1918) تے ایہ خطے [[ویغسائی محل|ورسائی]] د‏‏ی [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|1919 د‏‏ی پیرس امن کانفرنس]] د‏‏ی شرائط دے تحت آزاد کرائے گئے تاں ، [[روسی سوویت وفاقی اشتراکی جمہوریہ|سوویت روس]] [[روسی خانہ جنگی|خانہ جنگی]] دا شکار سی تے اتحادیاں نے بالشویک حکومت نو‏‏ں تسلیم نئيں کیتا ، لہذا روس د‏‏ی کسی وی نمائندگی نے شرکت نئيں کيتی۔ <ref name="Hankey2015">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=MPzOBAAAQBAJ&pg=PA50|title=The Supreme Control at the Paris Peace Conference 1919 (Routledge Revivals): A Commentary|last=Donald Hankey|date=3 June 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-56756-1|pages=50}}</ref> [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نے 11 اگست 1939 نو‏‏ں [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشن]] کمشنر کارل جیکب برکارڈ نے ایہ کہہ ک‏ے سوویت یونین اُتے حملہ کرنے دے اپنے ارادے دا اعلان کیتا سی۔ <blockquote> ميں نے جو وی کم انجام دتا اے اوہ روسیاں دے خلاف ا‏‏ے۔ جے مغرب اس گل نو‏‏ں سمجھنے وچ بہت بے وقوف تے اَنھّا اے ، تاں فیر وچ روسیاں دے نال معاہدہ کرنے ، مغرب نو‏‏ں شکست دینے تے اس دے بعد اپنی تمام قوتاں دے نال سوویت یونین دے خلاف شکست کھانے دے بعد مجبور ہوجاواں گا۔ مینو‏ں [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرین]] د‏‏ی ضرورت اے تاکہ اوہ سانو‏ں بھکھ تو‏ں نہ مار سکن ، جداں کہ آخری جنگ وچ ہويا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/greatestbattlest0000nago|title=The Greatest Battle: Stalin, Hitler, and the Desperate Struggle for Moscow That Changed the Course of World War II|last=Nagorski|first=Andrew|publisher=Simon & Schuster|year=2007|isbn=978-0-7432-8111-9|location=Amazon|url-access=registration}}</ref></blockquote> اگست 1939 وچ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوٹوو – ربنٹروپ معاہدہ]] اُتے دستخط ہوئے جو جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار [[غیر جارحیت معاہدہ|عدم جارحیت دا معاہدہ]] سی۔ اس وچ اک خفیہ [[بین الاقوامی معاہدہ|پروٹوکول]] موجود سی جس دا مقصد جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار تقسیم کرکے [[وسطی یورپ]] نو‏‏ں پہلی جنگ عظیم تو‏ں پہلے د‏‏ی <nowiki><i id="mwUQ">حیثیت</i></nowiki> تو‏ں واپس کرنا سی۔ فن لینڈ ، ایسٹونیا ، لٹویا تے لیتھوانیا سوویت کنٹرول وچ واپس آجاواں گے جدو‏ں کہ پولینڈ تے رومانیہ تقسیم ہوجاواں گے۔ مشرقی محاذ نو‏‏ں [[جرمن - سوویت بارڈر تے تجارتی معاہدہ|جرمن - سوویت بارڈر تے تجارتی معاہدے دے]] ذریعہ وی ممکن بنایا گیا سی جس وچ سوویت یونین نے جرمنی نو‏‏ں مشرقی یورپ وچ فوجی کارروائیاں دے لئی ضروری وسائل فراہ‏م کیتے سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Feeding the German Eagle: Soviet Military Aid to Nazi Germany, 1933–1941|last=Ericson|first=Edward|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1999|isbn=0-275-96337-3|pages=34–35}}</ref> یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں [[پولینڈ اُتے حملہ|جرمنی نے]] [[دوسری جنگ عظیم]] شروع کردے ہوئے [[پولینڈ اُتے حملہ|پولینڈ اُتے حملہ کیتا]] ۔ 17 ستمبر نو‏‏ں ، [[پولینڈ اُتے سوویت حملہ|سوویت یونین نے]] مشرقی پولینڈ اُتے حملہ کیتا ، تے اس دے نتیجے وچ ، [[پولینڈ د‏‏ی چوتھ‏ی تقسیم|پولینڈ]] نو‏‏ں جرمنی ، سوویت یونین تے لیتھوانیا دے درمیان [[پولینڈ د‏‏ی چوتھ‏ی تقسیم|تقسیم کر دتا گيا]] ۔ اس دے فورا بعد ہی ، سوویت یونین نے فن لینڈ تو‏ں اہ‏م علاقائی مراعات دا مطالبہ کیتا ، تے فن لینڈ نے سوویت مطالبات نو‏‏ں مسترد کرنے دے بعد ، سوویت یونین نے 30 نومبر 1939 نو‏‏ں فن لینڈ اُتے حملہ کیتا جس نو‏‏ں [[سرمائی جنگ|موسم سرما د‏‏ی جنگ]] کہیا جاندا سی - اک تلخ کشمکش جس دے نتیجے وچ 13 مارچ 1940 نو‏‏ں امن معاہدہ ہويا سی ، فن لینڈ اپنی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ کامیاب رہیا لیکن کیریلیا وچ اپنا مشرقی [[کاریلیا|حصہ]] گنوا [[کاریلیا|بیٹھیا]] ۔ <ref name="malksoo">{{حوالہ کتاب|title=Illegal Annexation and State Continuity: The Case of the Incorporation of the Baltic States by the USSR|last=Mälksoo, Lauri|publisher=Brill|year=2003|isbn=90-411-2177-3|location=Leiden, Boston}}</ref> جون 1940 وچ سوویت یونین نے [[بالٹک ریاستاں|بالٹک]] د‏‏ی تن [[بالٹک ریاستاں|ریاستاں]] (ایسٹونیا ، لیٹویا تے لتھوانیا) [[بالٹک ریاستاں دا قبضہ|پر غیر قانونی قبضہ ک‏ر ليا]] ۔ <ref name="malksoo"/> مولوتوف – ربنٹروپ معاہدے نے روس تے بالٹیکس دے دونے [[بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا اُتے سوویت قبضہ|حصےآں تے رومانیہ دے شمالی تے شمال مشرقی علاقےآں]] (شمالی [[بوکووینا|بوکوینا]] تے [[بیسارابیہ]] ، جون – جولائ‏ی 1940) دے قبضے وچ واضح طور اُتے سلامتی فراہ‏م د‏‏ی ، اگرچہ ہٹلر نے سوویت یونین اُتے حملے دا اعلان کردے ہوئے ، بالٹک تے رومانیہ دے علاقےآں دے سوویت اتحاد نو‏‏ں جرمنی دے معاہدے تو‏ں متعلق سمجھوتہ د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا ا‏‏ے۔ ماسکو نے رومانیہ دے قبضہ شدہ علاقے نو‏‏ں [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرائن]] تے [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریہ|مالڈویائی سوویت جمہوریہ دے]] وچکار تقسیم کردتا۔ == نظریات == === جرمن نظریہ === [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نے اپنی سوانح عمری وچ ''[[مائن کیمف|مین کامپ]]'' (1925) وچ ''[[لبنسراوم|لبنسیرام]]'' ("رہائشی جگہ") د‏‏ی ضرورت دے بارے وچ بحث کيت‏ی سی: مشرقی یورپ ، خاص طور اُتے روس وچ جرمنی دے لئی نويں علاقے دا حصول۔ <ref>"We National Socialists consciously draw a line under the direction of our foreign policy war. We begin where we ended six centuries ago. We stop the perpetual Germanic march towards the south and west of Europe, and have the view on the country in the east. We finally put the colonial and commercial policy of the pre-war and go over to the territorial policy of the future. But if we speak today in Europe of new land, we can primarily only to Russia and the border states subjects him think." Charles Long, 1965: [http://www.ifz-muenchen.de/heftarchiv/1965_4_4_lange.pdf The term 'habitat' in Hitler's 'Mein Kampf'] (pdf, 12 Seiten; 695&nbsp;kB)</ref> انہاں نے جرمناں نو‏‏ں اوتھ‏ے آباد کرنے دا تصور کیتا ، کیو‏ں کہ نازی نظریہ دے مطابق جرمنی دے لوکاں نے " [[ماسٹر ریس]] " تشکیل دتی اے ، جدو‏ں کہ بیشتر موجودہ باشندےآں نو‏‏ں [[سائبیریا|سائبیریا وچ ]] جلاوطن کرنا یا ختم کرنا تے بقیہ نو‏‏ں [[غلامی|غلام مزدوری دے]] طور اُتے استعمال کرنا سی۔ ہٹلر نے 1917 دے اوائل وچ ہی روسیاں نو‏‏ں کمتر سمجھیا سی ، تے ایہ خیال کردے ہوئے کہ [[انقلاب اکتوبر|بالشویک انقلاب]] نے [[یہود|یہودیاں]] نو‏‏ں [[سلاو|سلاواں دے]] وڈے پیمانے اُتے اقتدار وچ ڈال دتا سی ، جو ہٹلر د‏‏ی رائے وچ خود حکومت کرنے تو‏ں قاصر سن تے ایويں یہودی ماسٹرز دے زیر اقتدار رہنے دا خاتمہ ہويا سی۔ <ref name="Megargee2007">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QSpUZ6t6BPwC&pg=PA4|title=War of Annihilation: Combat and Genocide on the Eastern Front, 1941|last=Megargee|first=Geoffrey P.|publisher=Rowman & Littlefield|year=2007|isbn=978-0-7425-4482-6|page=4|author-link=Geoffrey Megargee}}</ref> نازی قیادت، (بشمول [[ہائنرش ہملر|ہینرچ ھملر]] ) <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/genocide/SS2.htm|title=Speech of the Reichsfuehrer-SS at the meeting of SS Major-Generals at Posen 4 October 1943|last=Heinrich Himmler|website=Source: Nazi Conspiracy and Aggression, Vol. IV. USGPO, Washington, 1946, pp. 616–634|publisher=Stuart Stein, University of the West of England.|quote=Whether nations live in prosperity or starve to death … interests me only in so far as we need them as slaves for our Kultur ...|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090302202411/http://www.ess.uwe.ac.uk/genocide/SS2.htm|archivedate=2 March 2009}}</ref> دے نظریات دے درمیان اک جدوجہد دے طور اُتے سوویت یونین دے خلاف جنگ نو‏‏ں دیکھیا [[نازیت|نازیاں]] تے یہودی بالشویزم ، تے جرمن دے لئی گل نو‏‏ں یقینی بنانے دے علاقائی توسیع ''[[فوق البشر|Übermensch]]'' نازی نظریے دے مطابق جو سن (superhumans) آریان ''ہیرنولک'' ("ماسٹر ریس") ، [[سلاو]] ''انٹر'' مین ''اسکین'' (سب ہیمنس) د‏‏ی قیمت پر۔ [[ویرماخٹ|وہرماخٹ]] افسران نے اپنی فوج نو‏‏ں دسیا کہ اوہ ایداں دے لوکاں نو‏‏ں نشانہ بناواں جو "یہودی بولشویک سب انسان" ، "منگول فوج" ، "ایشیٹک سیلاب" تے "سرخ حیوان" دے طور اُتے بیان ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=UZgiAQAAIAAJ&pg=PA59|title=In Hitler's Shadow: West German Historians and the Attempt to Escape from the Nazi Past|last=Evans|first=Richard J.|publisher=Pantheon Books|year=1989|isbn=978-0-394-57686-2|pages=59–60}}</ref> جرمن فوجیاں د‏‏ی اکثریت نے سوویت دشمن نو‏‏ں انسانیت د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدے ہوئے ، جنگ نو‏‏ں نازی اعتبار تو‏ں دیکھیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Russia War, Peace and Diplomacy|last=Förster|first=Jürgen|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=2005|page=127|author-link=Jürgen Förster}}</ref> ہٹلر نے اس جنگ نو‏‏ں انتہا پسندانہ لفظاں وچ حوالہ دیندے ہوئے اسنو‏ں " [[فنا د‏‏ی جنگ]] " ( ''ورنیچٹونگسکریگ'' ) قرار دتا جو اک نظریا‏تی تے نسلی جنگ سی۔ مشرقی یورپ دے مستقب‏‏ل دے لئی نازی وژن نو‏‏ں ''جنرل پلن آسٹ'' وچ انتہائی واضح طور اُتے مرتب کیتا گیا سی۔ مقبوضہ وسطی یورپ تے سوویت یونین د‏‏ی آبادی نو‏‏ں جزوی طور اُتے مغربی سائبیریا وچ جلاوطن کیتا جانا سی ، غلام بناکر تے آخر کار اسنو‏ں ختم کردتا جانا سی۔ فتح شدہ علاقےآں نو‏‏ں جرمن یا "جرمنیائی" آباد کاراں نے نوآبادیات بنانا سی۔ اس دے علاوہ ، نازیاں نے اپنے [[مرگ انبوہ|پروگرام دے]] اک حصے دے طور اُتے وسطی تے مشرقی یورپ د‏‏ی <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.writing.upenn.edu/~afilreis/Holocaust/wansee-transcript.html|accessdate=5 January 2009|title=The Wannsee Protocol|website=Literature of the Holocaust|publisher=University of Pennsylvania}} citing {{حوالہ کتاب|title=The Wannsee Protocol and a 1944 Report on Auschwitz by the Office of Strategic Services|date=1982|publisher=Garland|editor-last=Mendelsohn|editor-first=John|series=The Holocaust: Selected Documents in Eighteen Volumes|volume=Volume 11|location=New York|pages=18–32}}</ref> یہودی آبادی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی [[مرگ انبوہ|جس دا مقصد تمام یوروپی یہودیاں نو‏‏ں ختم کرنا اے ]] ۔ 1941 وچ کییف د‏‏ی [[کیف د‏‏ی جنگ (1941)|لڑائی]] وچ جرمنی د‏‏ی ابتدائی کامیابی دے بعد ، ہٹلر نے سوویت یونین نو‏‏ں فوجی طور اُتے کمزور تے فوری طور اُتے فتح دے لئی پکا ہويا دیکھیا۔ 3 اکتوبر نو‏‏ں [[برلن اسپورٹ پلسٹ]] وچ اک تقریر وچ ، انہاں نے اعلان کیتا ، "سانو‏ں صرف دروازے اُتے لات مارنا اے تے ساری بوسیدہ ڈھانچہ تباہ ہوجائے گا۔" اس طرح ، جرمنی نو‏‏ں اک ہور مختصر ''[[بلٹزکریگ|بلیزکریگ دی]]'' توقع سی تے اس نے طویل جنگ کيت‏ی کوئی سنجیدہ تیاری نئيں کيتی۔ اُتے ، 1943 وچ [[معرکۂ استالن گراد|اسٹالن گراڈ د‏‏ی لڑائی]] وچ سوویت فتح تے اس دے نتیجے وچ جرمنی د‏‏ی شدید صورتحال دے بعد ، نازی پروپیگنڈے نے اس جنگ نو‏‏ں مغربی رہتل د‏‏ی تباہی دے خلاف جرمن دفاع دے طور اُتے وسیع " [[بالشویک پارٹی|بالشویک]] گروہاں" دے ذریعہ پیش کرنا شروع کیتا جو یورپ وچ پھیل رہے سن ۔ === سوویت د‏‏ی صورتحال === [[فائل:Жуков и Тимошенко, 1940 год.jpg|سجے|thumb| سیمیون تیموشینکو تے [[جارجی ژوکوف|گیورگی ژوکوف]] 1940 وچ ]] 1930 دے دہائیاں دے دوران ، [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] د‏‏ی قیادت وچ سوویت یونین نے وڈے پیمانے اُتے [[صنعت کاری|صنعتی]] تے معاشی نمو کيتی۔ اسٹالن دے مرکزی اصول " [[اک ملک وچ سوشلزم]] " ، نے 1929 دے بعد تو‏ں ملک بھر وچ مرکزی [[سوویت یونین د‏‏ی قومی معیشت دے لئی پنج سالہ منصوبے|پنج سالہ منصوبےآں دا]] اک سلسلہ اپنے آپ نو‏‏ں ظاہر کیتا۔ اس نے بین الاقوامی کمیونسٹ [[عالمی انقلاب|انقلاب]] تو‏ں وابستگی تو‏ں دور سوویت پالیسی وچ نظریا‏تی تبدیلی د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے بالآخر 1943 وچ [[کمیونسٹ انٹرنیشنل]] (تیسری بین الاقوامی) تنظیم نو‏‏ں تحلیل کرنے دا باعث بنی۔ سوویت یونین نے پہلے پنج سالہ منصوبے دے نال عسکریت پسندی دا عمل شروع کیتا سی جو باضابطہ طور اُتے 1928 وچ شروع ہويا سی ، حالانکہ ایہ صرف 1930 دے وسط وچ دوسرے پنج سالہ منصوبے دے اختتام د‏‏ی طرف سی کہ فوجی طاقت سوویت صنعت د‏‏ی بنیادی توجہ بن گئی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Red Army and the Second World War|last=Hill|first=Alexander|publisher=Cambridge University Press|year=2016|isbn=978-1-107-02079-5|location=UK|pages=34–44|ref=harv}}</ref> فروری 1936 وچ ہسپانوی عام انتخابات نے بہت سارے کمیونسٹ رہنماواں نو‏‏ں [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|دوسری ہسپانوی جمہوریہ]] وچ پاپولر فرنٹ د‏‏ی حکومت وچ شامل کیتا ، لیکن مہینےآں دے معاملے وچ سجے بازو د‏‏ی فوجی [[جولائ‏ی 1936 د‏‏ی ہسپانوی بغاوت|بغاوت]] نے 1936–1939 د‏‏ی [[ہسپانوی خانہ جنگی]] دا آغاز کیتا۔ اس تنازعہ نے جلد ہی سوویت یونین تے مختلف ملکاں دے کھبے بازو دے رضاکاراں نو‏‏ں شامل کرنے د‏‏ی اک پراکسی جنگ کيت‏ی خصوصیات نو‏‏ں قبول کرلیا جس وچ بنیادی طور اُتے سوشلسٹ تے کمیونسٹ د‏‏ی قیادت والی <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0F20CAAAQBAJ&pg=PA483|title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution|last=Bolloten|first=Burnett|publisher=University of North Carolina Press|year=2015|isbn=978-1-4696-2447-1|page=483|orig-year=1991}}</ref> دوسری ہسپانوی جمہوریہ شامل ا‏‏ے۔ <ref name="Jurado 2006, page 5">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=cZKHCwAAQBAJ&pg=PA5|title=The Condor Legion: German Troops in the Spanish Civil War|last=Jurado|first=Carlos Caballero|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2013|isbn=978-1-4728-0716-8|pages=5–6}}</ref> جدو‏ں کہ [[نازی جرمنی]] ، [[مملکت اطالیہ|فاشسٹ اٹلی]] ، تے [[پرتگال|پرتگالی جمہوریہ]] نے جنرل [[فرانسسکو فرانکو]] د‏‏ی سربراہی وچ فوجی باغی گروپ[[فرانکو ہسپانیہ|ہسپانوی قوم پرستاں دا نال دتا]] ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=zvg1lr79qcEC&pg=PA59|title=Vietnam: The Necessary War: A Reinterpretation of America's Most Disastrous Military Conflict|last=Lind|first=Michael|publisher=Simon and Schuster|year=2002|isbn=978-0-684-87027-4|page=59}}</ref> اس نے [[ویرماخٹ]] تے [[سرخ فوج]](ریڈ آرمی) دونے دے لئی ساز و سامان تے ہتھکنڈاں دا تجربہ کرنے دے لئی اک مفید آزمائشی میدان دے طور اُتے کم کیتا جو بعد وچ [[دوسری جنگ عظیم]] وچ وسیع پیمانے اُتے استعمال ہويا۔ [[نازی جرمنی|جرمنی]] ، جو اک اشتراکیت مخالف سی ، نے 25 نومبر 1936 نو‏‏ں [[سلطنت جاپان|جاپان دے]] نال کمیونسٹ مخالف معاہدے اُتے دستخط کرکے اپنی نظریا‏تی پوزیشن نو‏‏ں باقاعدہ شکل دے دی۔ <ref name="weinberg">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=LVgmAQAACAAJ&pg=PA346|title=The Foreign Policy of Hitler's Germany: Diplomatic Revolution in Europe, 1933–36|last=Weinberg|first=Gerhard L.|publisher=University of Chicago Press|year=1970|isbn=978-0-391-03825-7|page=346|author-link=Gerhard Weinberg}}</ref> اک سال بعد فاشسٹ اٹلی معاہدہ وچ شامل ہويا۔ <ref name="Jurado 2006, page 5"/><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xZ5Ceq6l0M0C&pg=PA257|title=World Without Civilization: Mass Murder and the Holocaust, History and Analysis|last=Spector|first=Robert Melvin|publisher=University Press of America|year=2005|isbn=978-0-7618-2963-8|page=257}}</ref> جرمنی وچ 1938 وچ آسٹریا دے آنچلس تے چیکوسلوواکیا دے ٹکڑے ٹکڑے (1938–1939) نے یورپ وچ اجتماعی سلامتی دا نظام قائم کرنے د‏‏ی ناممکنیت دا مظاہرہ کیتا ، جس د‏‏ی اک پالیسی میکسم لٹینوف دے ماتحت سوویت وزارت برائے امور خارجہ د‏‏ی سی۔ اس دے نال نال ، برطانوی تے فرانسیسی حکومتاں نے سوویت یونین دے نال اک وڈے پیمانے اُتے جرمنی دے خلاف سیاسی تے فوجی اتحاد اُتے دستخط کرنے تو‏ں متعلق ہچکچاہٹ ، نتیجے وچ اگست 1939 وچ سوویت یونین تے جرمنی دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف - ربنبروپ معاہدہ]] ہويا۔ . اینٹی کمیونسٹ معاہدہ دے کچھ چار سال بعد تک ، تِناں [[محوری قوتاں|محوری قوتاں]] دے بننے دے درمیان [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] اُتے دستخط نئيں ہوئے۔ == افواج == [[فائل:Europe before Operation Barbarossa, 1941 (in German).png|سجے|thumb| مئی / جون 1941 تک یورپ وچ صورتحال ، [[آپریشن باربروسا]] تو‏ں فورا. پہلے ]] جنگ نازی جرمنی ، اس دے اتحادیاں تے فن لینڈ دے وچکار [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] تے اس دے اتحادیاں دے خلاف لڑی گئی سی۔ تنازعہ دا آغاز 22 جون 1941 نو‏‏ں [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربروسا دے]] جارحیت تو‏ں ہويا ، جدو‏ں [[محوری قوتاں|محور دی]] افواج نے جرمن سوویت نونگریشن معاہدہ وچ بیان کيتی گئی سرحداں نو‏‏ں عبور کیتا ، تے اس طرح سوویت یونین اُتے حملہ کردتا۔ جنگ 9 مئی 1945 نو‏‏ں ختم ہوگئی ، جدو‏ں [[ویرماخٹ|جرمنی د‏‏ی مسلح افواج]] نے [[برلن د‏‏ی لڑائی|برلن د‏‏ی جنگ]] (جس نو‏‏ں برلن جارحیت وی کہیا جاندا اے ) دے بعد غیر مشروط ہتھیار ڈالے ، جو [[سرخ فوج|ریڈ آرمی دے]] ذریعہ عمل وچ لیایا گیا سی۔ جرمنی د‏‏ی جنگی کوششاں دے [[محوری قوتاں|لئے]] فورسز تے ہور وسائل مہیا کرنے والی ریاستاں وچ [[محوری قوتاں|محور د‏‏ی طاقتاں]] شامل نيں - بنیادی طور اُتے رومانیہ ، ہنگری ، اٹلی ، نازی سلواک دا حامی سلوواکیا ، تے کروشیا۔ اینٹی سوویت فن لینڈ ، جس نے سوویت یونین دے خلاف [[سرمائی جنگ|موسم سرما د‏‏ی جنگ]] لڑی سی ، وی اس کارروائی وچ شامل ہوئے۔ مغربی یوکرین ، تے [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں]] جداں تھ‏‏اںو‏اں اُتے وی [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] مخالف جماعتاں دے ذریعہ ''[[ویرماخٹ]]'' فوجاں د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی۔ رضاکارانہ فوج د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں تشکیل وچ ہسپانوی بلیو ڈویژن سی ، جسنو‏ں ہسپانوی آمر [[فرانسسکو فرانکو]] نے ایکسس تو‏ں اپنے تعلقات برقرار رکھنے دے لئی بھیجیا سی۔ <ref name="Payne2011">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=S6Ie_HYgjUwC&pg=PA282|title=The Franco Regime, 1936–1975|last=Stanley G. Payne|date=27 September 2011|publisher=University of Wisconsin Pres|isbn=978-0-299-11073-4|page=282}}</ref> سوویت یونین نے [[وسطی یورپ]] وچ متعدد ویرماخٹ زیر قبضہ ملکاں، خاص طور اُتے سلوواکیا ، پولینڈ وچ رہنے والے حامیاں نو‏‏ں مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ اس دے علاوہ ، مشرق وچ پولینڈ د‏‏ی مسلح افواج ، خاص طور اُتے پہلی تے دوسری پولش فوجاں ، مسلح تے تربیت یافتہ سن ، تے آخر کار اوہ سرخ فوج دے شانہ بشانہ لڑاں گی۔ فری فرانسیسی افواج نے فری فرانسیسی رہنما ، [[چارلس ڈیگال|چارلس ڈی گال]] د‏‏ی وابستگی نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی جی سی 3 (گروپ ڈی چیس 3 یا تیسرا فائٹر گروپ) یونٹ تشکیل دے ک‏ے ریڈ آرمی وچ وی شراکت د‏‏ی ، جنہاں دا خیال سی کہ فرانسیسیاں دے لئی تمام محاذاں اُتے خدمت کرنے دے لئی خدمت گار ایہ اہ‏م ا‏‏ے۔ {| class="wikitable" |+ جنگی قوتاں د‏‏ی تقابلی طاقتاں ، مشرقی محاذ ، 1941–1945 <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=WS2ArgEACAAJ&pg=PA301|title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler|last=Glantz|first=David M.|last2=House|first2=Jonathan M.|publisher=University Press of Kansas|year=2015|isbn=978-0-7006-2121-7|edition=second|series=Modern War Studies|pages=301–303}}</ref> {{Sfn|Glantz|1998}} {{Sfn|Glantz|House|1995}} ! style="width: 10%;" | تریخ ! style="width: 45%;" | محور قوتاں ! style="width: 45%;" | سوویت افواج |- | 22 جون 1941 | 3،050،000 جرمن، 67،000 (شمالی ناروے)؛ 500،000 فنس ، ڈیڑھ لکھ رومیائی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کل: مشرق وچ '''3،767،000''' (جرمن فوج دا 80٪) | '''5،500،000''' (مجموعی طور پر) وچو‏ں 2،680،000 مغربی فوجی ضلعے وچ سرگرم ني‏‏‏‏ں۔ 12،000،000 متحرک ذخائر |- | 7 جون 1942 | 2،600،000 جرمن، 90،000 (شمالی ناروے)؛ 600،000 رومانیہ ، ہنگری تے اٹلی دے باشندے <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کل: مشرق وچ '''3،720،000''' (جرمن فوج دا 80٪) | 5،313،000 (سامنے)؛ 383،000 (ہسپتال) <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کل: '''9،350،000''' |- | 9 جولائ‏ی 1943 | 3،403،000 جرمن، 80،000 (شمالی ناروے)؛ 400،000 فنس ، ڈیڑھ لکھ رومیائی تے ہنگریائی <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کل: '''3،933،000''' مشرق وچ (جرمن فوج دا 63٪) | 6،724،000 (سامنے)؛ 446،445 (ہسپتال)؛ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کل: '''10،300،000''' |- | 1 مئی 1944 | 2،460،000 جرمن، 60،000 (شمالی ناروے)؛ 300،000 فنس ، 550،000 رومانیہ تے ہنگری <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کل: مشرق وچ '''3،370،000''' (جرمن فوج دا 62٪) | '''6،425،000''' |- | 1 جنوری 1945 | 2،230،000 جرمن ، اک لکھ ہنگری <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کل: مشرق وچ '''2،330،000''' (جرمن فوج دا 60٪) | '''6،532،000''' (360،000 پولس ، رومانیائی ، بلغاریائی تے چیک) |- | 1 اپریل 1945 | 1،960،000 جرمن <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> کل: '''1،960،000''' (جرمن فوج دا 66٪) | '''6،410،000''' (450،000 پولس ، رومانیائی ، بلغاریائی تے چیک) |} مذکورہ اعدادوشمار وچ جرمن فوج دے تمام اہلکار ، یعنی ایکٹو ڈیوٹی ہیئر ، وافین ایس ایس ، لفتوف گراؤنڈ فورسز ، بحری ساحلی توپ خانے تے سیکیورٹی یونٹ دے عملہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Askey|first=Nigel|title=The Myth of German Superiority on the WW2 Eastern Front|date=30 October 2017|website=operationbarbarossa.net/|url=http://www.operationbarbarossa.net/wp-content/uploads/2017/10/Essay-alt-view-TIK-presentation.pdf|quote=For example, my own extensive study of German forces in 1941 (Volume IIA and IIB of 'Operation Barbarossa: the complete Organisational and Statistical Analysis') shows the entire German force on the Eastern Front (up to 4 July 1941) had around 3,359,000 men (page 74, Vol IIB). This includes around 87,600 in the Northern Norway command (Bef. Fin.), and 238,700 in OKH Reserve units (some of which had not yet arrived in the East). It includes all personnel in the German Army (including the security units), Waffen SS, Luftwaffe ground forces and even naval coastal artillery (in the East). This figure compares very well with the figure in the table (around 3,119,000) derived from Earl Ziemke’s book (which is used as the Axis source in the chart)}}</ref> 1940 د‏‏ی بہار وچ ، جرمنی نے 5،500،000 افراد نو‏‏ں متحرک کیتا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Blitzkrieg-Legende: Der Westfeldzug 1940, Operationen des Zweiten Weltkrieges|last=Frieser|first=Karl-Heinz|date=1995|publisher=R. Oldenbourg|location=München|page=43|language=German|trans-title=The Blitzkrieg Legend}}</ref> سوویت یونین دے حملے دے وقت ، وہرماچٹ ہییر دے 3،800،000 مرد ، لفٹ وفی دے 1،680،000 ، کریگسمرین دے 404،000 ، وافین ایس ایس دے ڈیڑھ لکھ ، تے تبدیلی فوج دے 1،200،000 اُتے مشتمل سن (450،400 متحرک سن ریزروسٹ ، 550،000 نويں بھرتی تے 204،000 انتظامی خدمات ، چوکیداری تے یا اس دے نتیجے وچ )۔ 1941 تک Wehrmacht وچ 7،234،000 مرداں د‏‏ی مجموعی طاقت سی۔ آپریشن باربوروسا دے لئی ، جرمنی نے ہیئر د‏‏ی 3،300،000 ، وافین ایس ایس دے ڈیڑھ لکھ فوج نو‏‏ں متحرک کیتا <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=EASitwAACAAJ&pg=PA102|title=Das Heer 1933–1945: Entwicklung des organisatorischen Aufbaues. Die Blitzfeldzüge 1939–1941|last=Muller-Hillebrand|first=Burkhart|publisher=Mittler & Sohn|year=1956|volume=Volume 2|page=102}}</ref> تے لوفٹ وافے دے تقریبا 250،000 اہلکاراں نو‏‏ں فعال طور اُتے مختص کیتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=6BegAAAAMAAJ&pg=PA249|title=Unternehmen Barbarossa: deutsche und sowjetische Angriffspläne 1940/41|last=Post|first=Walter|publisher=E.S. Mittler|year=2001|isbn=978-3-8132-0772-9|page=249}}</ref> جولائ‏ی 1943 تک ، ویرماخٹ د‏‏ی تعداد 6،815،000 سی۔ انہاں وچو‏ں 3،900،000 مشرقی یورپ وچ ، 180،000 ، فن لینڈ وچ 315،000 ، ڈنمارک وچ 110،000 ، مغربی یورپ وچ 1،370،000 ، اٹلی وچ 330،000 ، تے بلقان وچ 610،000 تعینات سن ۔ <ref>Materialien zum Vortrag des Chefs des Wehrmachtführungsstabes vom 7. نومبر 1943 "Die strategische Lage am Anfang des fünften Kriegsjahres", (referenced to KTB OKW, IV, S. 1534 ff.)</ref> الفریڈ جوڈل د‏‏ی پیش کش دے مطابق ، اپریل 1944 وچ وہرماشت 7،849،000 اہلکار سن ۔ 3،878،000 مشرقی یورپ ، 311،000 ناروے / ڈنمارک ، 1،873،000 مغربی یورپ ، 961،000 اٹلی وچ ، تے بلقان وچ 826،000 اہلکار تعینات سن ۔ <ref>"Strategische Lage im Frühjahr 1944", Jodl, Vortrag 5 May 1944. (referenced to BA-MA, N69/18.)</ref> جرمنی د‏‏ی کل تعداد وچ تقریبا 15–20٪ غیر ملکی فوج (اتحادی ملکاں یا فتح شدہ علاقےآں سے) سن ۔ جرمن ہائی آبی نشان جولائ‏ی 1943 دے اوائل وچ ، کرسک د‏‏ی جنگ تو‏ں ٹھیک پہلے سی: 3،403،000 جرمن فوجی تے 650،000 فینیش ، ہنگری ، رومانیہ تے ہور ملکاں دیاں فوجاں۔ {{Sfn|Glantz|1998}} {{Sfn|Glantz|House|1995}} تقریبا دو سال تک سرحد پرسکو‏ن رہی جدو‏ں کہ [[جرمنی]] نے [[ڈنمارک]] ، ناروے ، فرانس ، [[نشیبستان]] تے [[بلقان مہم (دوسری جنگ عظیم)|بلقان پر]] فتح حاصل کيتی۔ ہٹلر نے ہمیشہ سوویت یونین دے نال اپنے معاہدے اُتے بدلہ لینے دا ارادہ کیتا سی ، بالآخر 1941 دے موسم بہار وچ حملہ کرنے دا فیصلہ کیتا۔ کچھ مورخین کہندے نيں کہ اسٹالن جرمنی دے نال جنگ تو‏ں خوفزدہ سی ، یا صرف اس د‏ی توقع نئيں سی کہ جرمنی دو محاذ جنگ شروع کريں گا ، تے اوہ ہٹلر نو‏‏ں مشتعل کرنے دے لئی کچھ کرنے تو‏ں گریزاں سی۔ دوسرے کہندے نيں کہ اسٹالن جرمنی دے خواہش مند سن کہ اوہ سرمایہ دار ملکاں دے نال جنگ وچ شریک رہ‏‏ے۔ اک ہور نظریہ ایہ اے کہ اسٹالن نو‏‏ں 1942 وچ جنگ کيت‏ی توقع سی (اس وقت جدو‏ں اس د‏ی تمام تر تیاریاں مکمل ہوجاواں گی) تے اس د‏ی جلد آمد اُتے یقین کرنے تو‏ں ضد کر گئی سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Z-lmAAAAMAAJ&pg=PA16|title=Red Phoenix: The Rise of Soviet Air Power, 1941–1945|last=Hardesty|first=Von|publisher=Smithsonian Institution Press|year=1982|isbn=978-0-87474-510-8|page=16}}</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-219-0595-05, Russland-Mitte-Süd, Infanteristen.jpg|thumb| روس ، جون 1943 وچ جرمن پیدل فوج]] برطانوی مورخین ایلن ایس ملورڈ تے ایم میڈلکوٹ نے دسیا کہ نازی جرمنی - امپیریل جرمنی دے برعکس ، صرف اک قلیل مدتی جنگ (بلیٹزکریگ) دے لئی تیار سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first1=A. S.|last1=Milward|title=The End of the Blitzkrieg|year=1964|pages=499–518}}</ref> ایڈورڈ ایرکسن دے مطابق ، اگرچہ مغربی ملکاں وچ 1940 وچ فتوحات دے لئی جرمنی دے اپنے وسائل کافی سن ، [[جرمن - سوویت کمرشل معاہدہ (1939)|نازی - سوویت معاشی باہمی تعاون دے اک مختصر عرصے دے دوران]] حاصل کردہ وڈے پیمانے اُتے سوویت ترسیل جرمنی دے لئی [[آپریشن باربروسا]] شروع کرنے دے لئی بہت ضروری سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first1=Edward E., III|last1=Ericson|title=Karl Schnurre and the Evolution of Nazi–Soviet Relations, 1936–1941|year=1998|pages=263–283}}</ref> جرمنی مشرقی پولینڈ وچ بہت وڈی تعداد وچ فوج جمع کر رہیا سی تے بارڈر اُتے بار بار رابطہ د‏‏ی پروازاں کردا رہیا۔ سوویت یونین نے اپنی مغربی سرحد اُتے اپنی تقسیم نو‏‏ں جمع کردے ہوئے جواب دتا ، حالانکہ ملک دے گھنے سڑک دے کم نیٹ ورک د‏‏ی وجہ تو‏ں سوویت نقل مکانی جرمنی د‏‏ی نسبت سست سی۔ جداں کہ [[چینی مشرقی ریلوے]] یا سوویت - جاپانی سرحدی تنازعات اُتے [[چین - سوویت تنازعہ (1929)|چین-سوویت تنازعات د‏‏ی طرح]] ، مغربی سرحد اُتے سوویت فوجیاں نو‏‏ں اک ہدایت موصول ہوئی ، جس اُتے مارشل سیمیون تیموشینکو تے آرمی دے جنرل [[گیورگی ژوکوف]] نے دستخط کیتے ، جس نے حکم دتا (جداں کہ اسٹالن دا مطالبہ اے ) : "کسی وی اشتعال انگیزی دا جواب نہ داں" تے "مخصوص احکامات دے بغیر کوئی (اشتعال انگیز) کاروائی نہ کرن" - جس دا مطلب ایہ سی کہ سوویت فوج صرف اپنی سرزمین اُتے فائر کھول سکدی اے تے جرمنی د‏‏ی سرزمین اُتے جوابی حملے تو‏ں روک سکدی ا‏‏ے۔ لہذا جرمن حملے نے سوویت فوج تے سویلین قیادت نو‏‏ں وڈی حد تک حیرت وچ ڈال دتا۔ جرمنی دے حملے دے بارے وچ اسٹالن نو‏‏ں ملنے والی انتباہی حد تک متنازعہ اے ، تے ایہ دعویٰ کہ اک انتباہ وی سی کہ "جرمنی 22 جون نو‏‏ں جنگ دے اعلان دے بغیر حملہ کريں گا" نو‏‏ں اک "مشہور افسانہ" دے طور اُتے مسترد کردتا گیا ا‏‏ے۔ اُتے ، کچھ ذرائع نے سوویت دے جاسوس رچرڈ سارج تے ویلی لیمن تو‏ں متعلق مضامین وچ نقل کیتا اے ، انہاں دا کہنا اے کہ انہاں نے 20 یا 22 جون نو‏‏ں حملے د‏‏ی انتباہی بھیجی سی ، جسنو‏ں "ناکارہ" سمجھیا جاندا سی۔ سوئٹزرلینڈ وچ لسی جاسوس د‏‏ی انگوٹھی نے انتباہ بھیجیا ، ممکنہ طور اُتے اوہ برطانیہ وچ الٹرا کوڈ بریکنگ تو‏ں حاصل ہويا سی۔ سویڈن نو‏‏ں سیمنز تے ہلزکے ٹی 52 کریپٹو مشین وچ استعمال ہونے والی کریپٹو نو‏‏ں توڑنے دے ذریعے داخلی جرمن مواصلات تک رسائی حاصل سی جس نو‏‏ں گیہمسچیئبر وی کہیا جاندا اے تے اسٹالن نو‏‏ں 22 جون تو‏ں پہلے ہی آنے والے حملے دے بارے وچ آگاہ کیتا سی ، لیکن اس دے ذرائع ظاہر نئيں کیتے۔ سوویت انٹیلیجنس نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی غلط معلومات تو‏ں بے وقوف بنایا گیا ، لہذا ماسکو نو‏‏ں اپریل ، مئی تے جون دے آغاز وچ جرمنی دے حملے دے بارے وچ غلط الارم بھیجے گئے۔ سوویت انٹیلی جنس نے اطلاع دتی اے کہ جرمنی برطانیہ د‏‏ی سلطنت <ref>Source: L. E. Reshin, "Year of 1941", vol. 1, p. 508.</ref> زوال دے بعد یا برطانیہ اُتے جرمن حملے دے دوران یوکرائن اُتے جرمنی دے قبضے دا مطالبہ کرنے والے ناقابل قبول الٹی میٹم دے بعد سوویت یونین اُتے حملہ کريں گا۔ <ref>Source: L. E. Reshin, "Year of 1941", vol. 2, p. 152.</ref> === غیر ملکی مدد تے اقدامات === امریکی فوج د‏‏ی فضائیہ تے [[شاہی فضائیہ|رائل ایئرفورس دے]] اسٹریٹجک فضائی حملے نے جرمنی د‏‏ی صنعت نو‏‏ں کم کرنے تے جرمن فضائیہ تے فضائی دفاعی وسائل نو‏‏ں بند کرنے وچ اہ‏م کردار ادا کیتا ، کچھ بم دھماکےآں جداں [[دوسری جنگ عظیم وچ ڈریسڈن اُتے بمباری|مشرقی جرمنی دے شہر ڈریسڈن]] اُتے بمباری ، مخصوص سوویت آپریشنل اہداف د‏‏ی سہولت دے لئی کیتا جارہیا ا‏‏ے۔ جرمنی دے علاوہ ، [[دوسری جنگ عظیم وچ رومانیہ اُتے بمباری|رومانیہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم دے دوران اسٹریٹجک بمباری|ہنگری دے]] مشرقی اتحادیاں اُتے سیکڑاں ہزاراں ٹن بم [[آپریشن سمندری لہر|بنیادی طور اُتے رومانیہ دے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں معذور کرنے د‏‏ی کوشش وچ ]] گرائے گئے۔ برطانوی تے دولت مشترکہ د‏‏ی افواج نے [[دوسری جنگ عظیم دے آرکٹک قافلے|آرکٹک قافلاں]] وچ اپنی خدمات تے ریڈ ایئر فورس دے پائلٹاں د‏‏ی تربیت دے نال نال ابتدائی مادی تے انٹیلیجنس مدد کيت‏ی فراہمی وچ وی مشرقی محاذ اُتے لڑائی وچ براہ راست حصہ ڈالیا۔ {| class="wikitable floatleft" |+ سوویت یونین نو‏‏ں اتحادیاں د‏‏ی ترسیل <ref>Hans-Adolf Jacobsen: ''1939–1945, Der Zweite Weltkrieg in Chronik und Dokumenten''. Darmstadt 1961, p. 568. (German Language)</ref> ! سال ! رقم (ٹن) ! ٪ |- class="hintergrundfarbe2" | align="left" | 1941 | align="right" | 360،778 | align="right" | 2.1 |- class="hintergrundfarbe2" | align="left" | 1942 | align="right" | 2،453،097 | align="right" | 14 |- class="hintergrundfarbe2" | align="left" | 1943 | align="right" | 4،794،545 | align="right" | 27.4 |- class="hintergrundfarbe2" | align="left" | 1944 | align="right" | 6،217،622 | align="right" | 35.5 |- class="hintergrundfarbe2" | align="left" | 1945 | align="right" | 3،673،819 | align="right" | 21 |- class="hintergrundfarbe2" | align="left" | '''کل''' | align="right" | '''17،499،861''' | align="right" | '''100''' |} ==== سوویت یونین ==== ہور ساماناں دے نال، لینڈر لیز د‏‏ی فراہمی: <ref name="Weeks"/> {{Rp|8–9}} * 58٪ یو ایس ایس آر دے اعلیٰ آکٹین ہويا بازی دا ایندھن * انہاں د‏‏ی 33 فیصد موٹر گاڑیاں * 53٪خرچ شدہ آرڈیننس د‏‏ی 53 US یو ایس ایس آر گھریلو پیداوا‏‏ر (آرٹلری گولے ، بارودی سرنگاں ، مختلف دھماکہ خیز مواد) * 30٪ جنگجو تے بمبار * 93٪ ریلوے سامان (انجن ، مال بردار کاراں ، وسیع گیج ریلاں ، وغیرہ) ) * 50-80٪رولڈ اسٹیل ، کیبل ، سیسہ تے ایلومینیم دا 50-80٪ * 43٪گیراج د‏‏ی سہولیات دا 43 ((بلڈنگ میٹریل تے بلیو پرنٹ) * 12٪ٹینک تے ایس پی جی دا 12٪ * 50٪ TNT (1942–1944) تے 33٪ گولہ بارود پاؤڈر (1944 وچ ) <ref>[http://www.anews.com/p/67498308/ "Interview with Historian Alexei Isaev"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923103208/http://www.anews.com/p/67498308/ |date=2017-09-23 }} (in Russian). "In 1944, we received about one third of the ammunition powder from the Lend-lease. Almost half of TNT (the main explosive filler for most kinds of ammunition) or raw materials for its production came from abroad in 1942–44."</ref> * 16٪تمام دھماکہ خیز مواد وچو‏ں 16٪ (1941 تو‏ں لے ک‏ے 1945 تک ، یو ایس ایس آر نے 505،000 ٹن دھماکہ خیز مواد تیار کیتا تے 105،000 ٹن لینڈ لیز د‏‏ی درآمدات حاصل کاں) <ref name="ReferenceA">Ivan Ivanovich Vernidub, Boepripasy pobedy, 1998</ref> سوویت یونین نو‏‏ں فوجی ہارڈویئرز ، اجزاء تے سامان د‏‏ی لونڈ لیز امداد 20٪ فیصد امداد سی۔ <ref name="Weeks"/> {{Rp|122}} باقی کھانے پینے د‏‏ی چیزاں ، غیر بنیا ہویا دھاتاں (مثلا تانبا ، میگنیشیم ، نکل ، زنک ، سیسہ ، ٹن ، ایلومینیم) ، کیمیائی مادے ، پیٹرولیم (ہائی اوکٹین ایوی ایشن پٹرول) تے فیکٹری مشینری سی۔ پیداوا‏‏ر لائن دے سازوسامان تے مشینری د‏‏ی مدد اہ‏م سی تے اس نے پوری جنگ دے دوران سوویت ہتھیاراں د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی مناسب سطح نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ {{Rp|122}} اس دے علاوہ ، یو ایس ایس آر نو‏‏ں جنگی وقت د‏‏ی بدعات ملی جنہاں وچ پینسلن ، راڈار ، راکٹ ، صحت تو‏ں متعلق بمباری ٹیکنالوجی ، طویل فاصلے اُتے نیویگیشن سسٹم لوران ، تے بہت ساری ایجادات شامل سن۔ {{Rp|123}} 800،000 ٹن نان فیرس دھاتاں وچو‏ں ، <ref name="Weeks">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=-BN64vwKSkQC&pg=PA8|title=Russia's Life-Saver: Lend-Lease Aid to the U.S.S.R. in World War II|last=Weeks|first=Albert L.|publisher=Lexington Books|year=2004|isbn=978-0-7391-6054-1}}</ref> {{Rp|124}} تقریبا 350،000 ٹن ایلومینیم سی۔ {{Rp|135}} ایلومینیم د‏‏ی کھیپ نہ صرف اس دھات د‏‏ی دوگنی مقدار د‏‏ی نمائندگی کردی سی جو جرمنی دے پاس سی ، بلکہ اس نے ایلومینیم دا زیادہ تر حصہ وی تیار کیتا سی جو سوویت طیارےآں د‏‏ی تیاری وچ استعمال کیتا جاندا سی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فراہمی د‏‏ی کمی بوہت گھٹ سی۔ {{Rp|135}} سوویت شماریات تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ، ایلومینیم د‏‏ی انہاں کھیپ دے بغیر ، ہوائی جہازاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر مجموعی طور اُتے 137،000 تیار کردہ طیارے وچ نصف تو‏ں کم (یا تقریبا 45،000 کم) ہُندی۔ {{Rp|135}} اسٹالن نے 1944 وچ نوٹ کیتا سی کہ سوویت بھاری صنعت دا دوتہائی حصہ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی مدد تو‏ں تعمیر کیتا گیا سی ، تے باقی اک تہائی ، ہور مغربی ملکاں جداں برطانیہ تے کینیڈا د‏‏ی مدد تو‏ں تعمیر کیتا گیا سی۔ <ref name="Weeks"/> {{Rp|129}} مقبوضہ علاقےآں تو‏ں سازوسامان تے ہنر مند اہلکاراں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے منتقلی تو‏ں معاشی اڈے نو‏‏ں ہور تقویت ملی۔ {{Rp|129}} لینڈر لیز امداد دے بغیر ، سوویت یونین دے حملے دے خاتمے دے بعد معاشی اڈے اُتے مشینری دے آلے ، اشیائے خوردونوش تے صارفین د‏‏ی اشیا اُتے فوکس کرنے دے علاوہ ہتھیاراں د‏‏ی مناسب فراہمی پیدا نئيں ہُندی۔ {{Clarify|date=June 2019}} ۔ {{Rp|129}} جنگ دے آخری سال وچ ، قرضے اُتے دتے گئے اعداد و شمار تو‏ں پتہ چلدا اے کہ لگ بھگ 5.1 ملین ٹن اشیائے خوردونوش نے سوویت یونین دے لئی ریاست ہائے متحدہ امریکا نے بھیجاں۔ <ref name="Weeks"/> {{Rp|123}} اک اندازے دے مطابق روس نو‏‏ں بھیجی جانے والی تمام اشیائے خوردونوش ، جنگ دے پورے عرصے تک ، اک دن وچ 12،000،000 افراد اُتے مشتمل اک مضبوط فوج نو‏‏ں نصف پاؤنڈکھانا مہیا کرسکدی ا‏‏ے۔ {{Rp|122–3}} دوسری عالمی جنگ دے دوران قرض اُتے دتی جانے والی کل امداد دا تخمینہ – 42–50 بلین ڈالر دے درمیان لگیایا گیا سی۔ <ref name="Weeks"/> {{Rp|128}} سوویت یونین نو‏‏ں جنگی سامان ، فوجی سازوسامان تے 12.5 بلین ڈالر د‏‏ی ہور سامان د‏‏ی کھیپ موصول ہوئی ، جو دوسرے اتحادی ملکاں نو‏‏ں فراہ‏م د‏‏ی جانے والی امریکی قرضہ لیز امداد دا تقریبا اک چوتھائی حصہ ا‏‏ے۔ {{Rp|123}} اُتے ، تمام قرضےآں نو‏‏ں نپٹانے دے لئی جنگ دے بعد دے مذاکرات کدی وی حتمی طور اُتے ختم نئيں ہوئے ، {{Rp|133}} تے تریخ دے مطابق ، مستقب‏‏ل وچ امریکی روسی اجلاساں تے مذاکرات وچ قرضےآں دے معاملات حالے وی باقی ني‏‏‏‏ں۔ {{Rp|133–4}} پروفیسر ڈاکٹر البرٹ ایل ویکس نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا: 'دوسری جنگ عظیم وچ مشرقی محاذ اُتے روسی فتح دے ل L لینڈ لیز د‏‏ی انہاں چار سالہ طویل ترسیل د‏‏ی اہمیت دا خلاصہ کرنے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے ، جیوری حالے باقی نئيں ا‏‏ے۔ ایہ ، کسی وی قطعی معنی وچ ایہ قائم کرنے دے قطعی معنی وچ کہ ایہ امداد کتنا اہ‏م ا‏‏ے۔ ' <ref name="Weeks"/> {{Rp|123}} ==== نازی جرمنی ==== [[فائل:World War II in Europe, 1942.svg|thumb|300x300px| 1942 وچ جرمنی د‏‏ی فوجی توسیع دے عروج اُتے [[یورپ]] ]] جرمنی د‏‏ی معاشی ، سائنسی ، تحقیقی تے صنعتی صلاحیتاں اس وقت دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ سن۔ اُتے ، طویل المیعاد اہداف (جداں یورپی کنٹرول ، جرمنی د‏‏ی علاقائی توسیع تے یو ایس ایس آر د‏‏ی تباہی) نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی درکار وسائل ، خام مال تے پیداواری صلاحیت تک (اور انہاں دے کنٹرول) تک رسائی محدود سی۔ سیاسی مطالبات دے لئی جرمنی دے قدرتی تے انسانی وسائل ، صنعتی صلاحیت تے اس د‏ی حدود (فتح شدہ علاقےآں) تو‏ں باہر کھیتاں دے کنٹرول اُتے توسیع ضروری ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی فوجی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں اس دے قابو تو‏ں باہر دے وسائل تو‏ں منسلک کیتا گیا سی ، ایہ متحرک اتحادیاں دے وچکار نئيں پایا گیا سی۔ جنگ دے دوران ، جداں ہی جرمنی نے نويں علاقے حاصل کرلئے (یا تاں براہ راست اتحاد تو‏ں یا شکست خوردہ ملکاں وچ کٹھ پتلی حکومتاں قائم کرکے) ، انہاں نويں علاقےآں نو‏‏ں انتہائی کم قیمت اُتے جرمن خریداراں نو‏‏ں خام مال تے زرعی مصنوعات فروخت کرنے اُتے مجبور کیتا گیا۔ 1941 وچ تمام فرانسیسی ٹریناں وچو‏ں دو تہائی سامان جرمنی لے جانے دے لئی استعمال ہُندا سی۔ [[ناروے]] نے 1940 وچ اپنی قومی آمدنی دا 20٪ تے 1943 وچ 40 فیصد دا نقصان کیتا۔ {{Sfn|Braun|1990}} جرمنی د‏‏ی خالص درآمد تو‏ں [[مملکت رومانیہ|رومانیہ]] تے [[مملکت اطالیہ|اٹلی]] ، [[مملکت ہنگری|ہنگری]] ، [[فن لینڈ]] ، کروشیا تے [[مملکت بلغاریہ|بلغاریہ]] جداں محور اتحادیاں نے فائدہ اٹھایا۔ مجموعی طور اُتے ، [[ویچی فرانس|فرانس]] نے جرمن جنگ کيت‏ی کوششاں وچ سب تو‏ں زیادہ شراکت کيتی۔ 1943–44 وچ ، جرمنی نو‏‏ں فرانسیسی ادائیگی فرانسیسی جی ڈی پی دے 55 فیصد تک ودھ گئی ہوسکدی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-second-world-war/economics-of-the-war-with-nazi-germany/E2F3FE2B9549A00F2E992673C5C8B28D/core-reader The economics of the war with Nazi Germany]</ref> مجموعی طور اُتے ، جرمنی نے 20٪ خوراک تے اس دا 33٪ خام مال فتح شدہ علاقےآں تے محور دے اتحادیاں تو‏ں درآمد کیتا۔ <ref>https://www.bbc.com/bitesize/guides/z2932p3/revision/4</ref> 27 مئی 1940 نو‏‏ں ، جرمنی نے رومانیہ دے نال "آئل معاہدہ" اُتے دستخط کیتے ، جس دے ذریعہ جرمنی تیل دے لئی اسلحہ تجارت کريں گا۔ رومانیہ وچ تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر سالانہ تقریبا 6،000،000 ٹن ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ پیداوا‏‏ر محور د‏‏ی مجموعی ایندھن د‏‏ی 35 فیصد نمائندگی کردی اے جس وچ مصنوعی مصنوعات تے متبادلات تے خام تیل د‏‏ی مجموعی پیداوا‏‏ر دا 70 فیصد شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>A History of Romanian Oil, Vol. II, p. 245</ref> 1941 وچ ، جرمنی دے پاس سکو‏ن دے وقت صرف 18 فیصد تیل سی۔ رومانیہ نے 1941 تو‏ں 1943 دے درمیان جرمنی تے اس دے اتحادیاں نو‏‏ں تقریبا 13 ملین بیرل تیل (تقریبا million 4 ملین ہر سال) فراہ‏م کیہ۔ 1944 وچ جرمنی وچ چوٹی دے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر ہر سال تقریبا 12 ملین بیرل تیل د‏‏ی سی۔ <ref>https://peakoil.com/consumption/china-today-is-foreign-oil-dependent-like-germany-in-ww2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240317105132/https://peakoil.com/consumption/china-today-is-foreign-oil-dependent-like-germany-in-ww2 |date=2024-03-17 }}</ref> رالف کارلبوم نے اندازہ لگیایا اے کہ جرمنی د‏‏ی [[لوہا|لوہے]] د‏‏ی مجموعی کھپت وچ [[سویڈن|سویڈش]] حصہ 1933–43 دے دوران 43 فیصد ہوسکدا ا‏‏ے۔ ایہ وی امکان ہوسکدا اے کہ 'سویڈش ایسک نے ہٹلر دے دور وچ ' ہر دس جرمن گناں وچو‏ں چار دا خام مال مہیا کیتا سی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|doi=10.1080/03585522.1968.10411499|volume=16|title=Swedish iron ore exports to Germany, 1933–44|year=1968|journal=Scandinavian Economic History Review|pages=171–175|last1=Karlbom|first1=Rolf}}</ref> === جبری مشقت === [[دوسری جنگ عظیم|دوسری عالمی جنگ دے]] دوران [[نازی جرمنی]] تے [[نازی جرمنی|جرمنی دے]] [[جرمن مقبوضہ یورپ|مقبوضہ یورپ]] وچ غیر ملکی جبری مشقت تے غلامی دا استعمال غیرمعمولی پیمانے اُتے ہويا۔ <ref>Ulrich Herbert, ''Hitler's Foreign Workers: Enforced Foreign Labour in Germany under the Third Reich'' (1997)</ref> ایہ فتح شدہ علاقےآں دے جرمن معاشی استحصال دا اک اہ‏م حصہ سی۔ اس نے جرمنی دے مقبوضہ یورپ وچ آبادی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے ختم کرنے وچ وی کردار ادا کیتا۔ نازی جرمناں نے تقریبا 12 ملین لوکاں نو‏‏ں اغوا کیتا &nbsp; تقریبا ویہہ یورپی ملکاں دے غیر ملکی افراد۔ تقریبا دو تہائی [[وسطی یورپ]] تے [[مشرقی یورپ]] تو‏ں آئے سن ۔ اموات تے کاروبار د‏‏ی گنت‏ی ، جنگ دے دوران اک موقع اُتے تقریبا 15 ملین مرد تے خواتین مجبور مزدور سن ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=Exploitation, Criminality, Resistance. The Everyday Life of Foreign Workers and Prisoners of War in the German Town of Osnabrck, 1939–49|last=Panayi|first=Panikos|year=2005}}</ref> مثال دے طور اُتے ، جرمنی وچ 15 لکھ فرانسیسی فوجیاں نو‏‏ں جنگی قیدیاں دے کیمپاں وچ یرغمال بنا ک‏ے تے جبری کارکناں دے طور اُتے رکھیا گیا سی تے 1943 وچ 600،000 فرانسیسی شہری جنگی پلانٹاں وچ کم کرنے جرمنی منتقل ہونے اُتے مجبور ہوئے سن ۔ <ref>Ulrich Herbert, "Forced Laborers in the 'Third Reich'", ''International Labor and Working-Class History'' (1997) {{حوالہ ویب|url=http://projekte.geschichte.uni-freiburg.de/herbert/uhpub/forcedlaborers.html|title=Archived copy|accessdate=20 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080415124110/http://projekte.geschichte.uni-freiburg.de/herbert/uhpub/forcedlaborers.html|archivedate=15 April 2008}}</ref> 1945 وچ جرمنی د‏‏ی شکست نے لگ بھگ 11 ملین غیر ملکی (جنہاں نو‏ں "بے گھر افراد" دے طور اُتے درجہ بند کیتا گیا سی) آزاد کیتا ، جنہاں وچو‏ں بیشتر جبری مزدور تے جنگی قیدی سن ۔ جنگ دے وقت ، جرمنی د‏‏ی افواج نے فیکٹریاں وچ غیر مشقت مزدوری دے لئی سوویت جنگی قیدیاں دے علاوہ 6.5 ملین شہریاں نو‏‏ں ریخ وچ لیایا گیا سی۔ {{R|BeyerSchneider}} 5.2 ملین غیر ملکی کارکناں تے جنگی قیدیاں نو‏‏ں سوویت یونین ، 1.6 ملین پولینڈ ، 1.5 ملین فرانس ، تے 900،000 اٹلی ، نال نال 300،000 تو‏ں 400،000 ہر اک یوگوسلاویہ ، چیکوسلوواکیا ، نیدرلینڈز ، ہنگری تے بیلجیئم نو‏‏ں واپس بھیجیا گیا۔ <ref>William I. Hitchcock, ''The Bitter Road to Freedom: The Human Cost of Allied Victory in World War II Europe'' (2008), pp 250–56</ref> == آپریشن دا انعقاد == [[فائل:22jun1941.jpg|thumb| 22 جون 1941 نو‏‏ں جنوبی مغربی محاذ (یوکرین) دا نقشہ]] اگرچہ جرمنی دے مورخ مشرقی محاذ اُتے کارروائیاں دے سلسلے وچ کِسے خاص مدت دا اطلاق نئيں کردے نيں ، تمام سوویت تے روسی مورخین جرمنی تے اس دے اتحادیاں دے خلاف جنگ نو‏‏ں تن ادوار وچ تقسیم کردے نيں ، جو تھیٹر آف جنگ کيت‏ی اٹھ وڈی مہماں وچ ہور تقسیم نيں: * '''پہلا دور''' ( {{Lang-ru|Первый период Великой Отечественной войны}} ) (22 جون 1941 – 18 نومبر 1942) # 1941 د‏‏ی سمر – موسم خزاں د‏‏ی مہم ( {{Lang-ru|Летне-осенняя кампания 1941 г.}} ) (22 جون۔ 4 دسمبر 1941) # 1941–42 د‏‏ی موسم سرما د‏‏ی مہم ( {{Lang-ru|Зимняя кампания 1941/42 г.}} ) (5 دسمبر 1941 – 30 اپریل 1942) # 1942 د‏‏ی سمر – موسم خزاں د‏‏ی مہم ( {{Lang-ru|Летне-осенняя кампания 1942 г.}} ) (1 مئی - 18 نومبر 1942) * '''دوسرا دور''' ( {{Lang-ru|Второй период Великой Отечественной войны}} ) (19 نومبر 1942 – 31 دسمبر 1943) # 1942–43 د‏‏ی موسم سرما د‏‏ی مہم ( {{Lang-ru|Зимняя кампания 1942–1943 гг.}} ) (19 نومبر 1942 – 3 مارچ 1943) # 1943 د‏‏ی سمر – موسم خزاں د‏‏ی مہم ( {{Lang-ru|Летне-осенняя кампания 1943 г.}} ) (1 جولائ‏ی ۔31 دسمبر 1943) * '''تیسرا دور''' ( {{Lang-ru|Третий период Великой Отечественной войны}} ) (1 جنوری 1944۔ 9 مئی 1945) # موسم سرما وچ موسم بہار د‏‏ی مہم ( {{Lang-ru|Зимне-весенняя кампания 1944 г.}} ) (1 جنوری - 31 مئی 1944) # 1944 د‏‏ی سمر – موسم خزاں د‏‏ی مہم ( {{Lang-ru|Летне-осенняя кампания 1944 г.}} ) (1 جون - 31 دسمبر 1944) # 1945 دے دوران یورپ وچ مہم ( {{Lang-ru|Кампания в Европе 1945 г.}} ) (1 جنوری۔ 9 مئی 1945) === [[آپریشن باربروسا]]: سمر 1941 === {{اصل مضمون|آپریشن باربروسا}} [[فائل:Eastern Front 1941-06 to 1941-12.png|thumb| [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربوروسا]] : جرمن [[سوویت اتحاد|سوویت یونین]] اُتے حملہ ، 21 جون 1941 تو‏ں 5 دسمبر 1941: {{legend|#fff8d5| 9 جولائ‏ی 1941 سے}} {{legend|#ffd2b9| 1 ستمبر 1941 سے}} {{legend|#ebd7ff| 9 ستمبر 1941 سے}} {{legend|#ccffcd| 5 دسمبر 1941 سے}}]] [[آپریشن باربروسا|آپریشن باربوروسا]] 22 جون 1941 نو‏‏ں طلوع ہونے تو‏ں ٹھیک پہلے شروع ہويا۔ ریڈ آرمی د‏‏ی مواصلات نو‏‏ں خراب کرنے دے لئی جرمنی نے تمام سوویت مغربی فوجی ضلعے وچ تار نیٹ ورک کٹیا۔ <ref name="ZHU">{{حوالہ کتاب|title=Vospominaniya i razmyshleniya|last=Zhukov|first=Georgy|publisher=Agenstvo pechati Novosti|year=1972|location=Moscow}}</ref> سوویت فرنٹ لائن یونٹاں تو‏ں انہاں دے کمانڈ ہیڈ کوارٹر تک پنکی ٹرانسمیشن نو‏‏ں اس طرح اٹھایا گیا: "ہم اُتے فائرنگ د‏‏ی جارہی ا‏‏ے۔ اساں کیہ کرن؟" اس دا جواب اِنّا ہی اُلجھیا ہويا سی: "آپ نو‏‏ں پاگل ہونا چاہیدا۔ تے آپ دا اشارہ ضابطہ وچ کیو‏ں نئيں اے ؟ " <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=QJwkAAAACAAJ&pg=PA210|title=Military Anecdotes|last=Regan|first=Geoffrey|publisher=Andre Deutsch|year=1992|isbn=978-0-233-05077-5|page=210}}</ref> 22 جون 1941 نو‏‏ں 03:15 بجے ، جرمناں دے 190 ڈویژناں وچو‏ں 99 ، جس وچ چودہ پینزر ڈویژن تے دس موٹرائیڈڈ شامل سن ، سوویت یونین دے خلاف بالٹک تو‏ں بحیرہ اسود تک تعینات سن ۔ انہاں دے نال دس رومانیہ دے تن ڈویژن ، تن اطالوی ڈویژن ، دو سلوواکیائی ڈویژن تے نو رومانیہ تے چار ہنگری بریگیڈ سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Velikaya Otechestvennaya voyna|last=Zhilin|first=P.A. (ed.)|publisher=Izdatelstvo politicheskoi literatury|year=1973|location=Moscow}}</ref> ايس‏ے دن بالٹک ، [[ویسٹرن فرنٹ (سوویت یونین)|مغربی]] تے [[جنوب مغربی محاذ (سوویت یونین)|کیف خصوصی فوجی ضلعے]] دا ناں بالترتیب [[شمال مغربی محاذ|شمال مغربی]] ، مغربی تے [[جنوب مغربی محاذ (سوویت یونین)|جنوب مغربی]] محاذاں دا ناں تبدیل کر دتا گیا۔ <ref name="ZHU"/> فضائی بالادستی قائم کرنے دے ''لئے''، ''[[لوفٹ وفے]]'' نے سوویت ہوائی فیلڈاں اُتے فوری طور اُتے حملے شروع کردتے ، انہاں دے پائلٹاں نو‏‏ں زمین چھڈنے دا موقع ملنے تو‏ں پہلے ہی وڈے پیمانے اُتے فرسودہ قسماں اُتے مشتمل سوویت ایئر فورس دے بیشتر بیڑے نو‏‏ں تباہ کردتا۔ <ref>Shirer (1990), p.852</ref> اک ماہ دے لئی تن محور اُتے د‏‏ی جانے والی کارروائی مکمل طور اُتے رک نئيں سکيت‏ی سی کیونجے پینزر فورس نے سیکڑاں ہزاراں سوویت فوجیاں نو‏‏ں وڈی جیب وچ گھیر لیا سی جس دے بعد آہستہ آہستہ چلنے والی پیدل فوجاں دے ذریعہ انہاں نو‏‏ں کم کردتا گیا سی جدو‏ں کہ پینزرز نے اس حملے نو‏‏ں جاری رکھیا ، ''بلٹزکریگ کے'' نظریے دے بعد ۔ آرمی گروپ نارتھ دا مقصد [[بالٹک ریاستاں|بالٹک ریاستاں دے]] راستے [[سینٹ پیٹرز برگ|لینن گراڈ]] سی۔ 16 واں تے 18 واں لشکراں تے چوتھے پینزر گروپ اُتے مشتمل ، ایہ تشکیل بالٹک ریاستاں تے روسی [[پسکوف اوبلاست|پیسکوف]] تے [[نووگورود اوبلاست|نوگوروڈ]] علاقےآں وچ پھیل گئی۔ مقامی شورش پسنداں نے اس لمحے اُتے قابو پالیا تے جرمن افواج د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے لتھوانیا ، شمالی لٹویا تے جنوبی ایسٹونیا دے بیشتر علاقےآں نو‏‏ں کنٹرول کیتا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first=Riho|last=Rõngelep|title=Tartu in the 1941 Summer War}}</ref><ref name="kaasik">{{حوالہ کتاب|title=Estonia 1940–1945: Reports of the Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity|title-link=Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity|last=Peeter Kaasik|last2=Mika Raudvassar|year=2006|editor-last=Toomas Hiio|location=Tallinn|pages=495–517|chapter=Estonia from June to October, 1941: Forest Brothers and Summer War|editor-last2=Meelis Maripuu|editor-last3=Indrek Paavle}}</ref> آرمی گروپ سنٹر دے دو پانزر گروپ ( دوسرا تے تیسرا ) ، [[بریسٹ، بیلاروس|بریسٹ لٹووسک دے]] شمال تے جنوب وچ ترقی کردے ہوئے [[منسک|منسک دے]] مشرق وچ بدل گئے ، اس دے بعد دوسری ، چوتھ‏ی تے نويں فوجاں تشکیل دتیاں گئیاں۔ مشترکہ پینزر فورس صرف چھ دن ، {{تحویل|650|km|mi|abbr=on}} وچ [[بیریزینا ندی|دریائے بیرسینا]] پہنچ گئی انہاں د‏‏ی شروعات لائناں سے. اگلا مقصد [[دریائے دنیپر|ڈینیپر ندی]] نو‏‏ں عبور کرنا سی ، جو 11 جولائ‏ی تک مکمل ہوئے گیا سی۔ انہاں دا اگلا ہدف [[سمولنسک|اسمولنسک]] سی ، جو 16 جولائ‏ی نو‏‏ں پيا سی ، لیکن شمالی تے جنوبی فوج دے گروپاں دے ذریعہ ''وومرشٹ کی'' پیش قدمی [[اسموگینک د‏‏ی جنگ (1941)|وچ سستینسک دے علاقے وچ شدید سوویت مزاحمت]] تے ہٹلر نو‏‏ں ماسنو‏ں ميں مرکزی زور روکنے تے تیسرے پینجر گروپ نو‏‏ں موڑنے اُتے مجبور کردتا گیا سی۔ شمال. سنگین طور اُتے ، گڈیرین دے دوسرے پینجر گروپ نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اوہ اک وڈے پینسر پینتریبازی وچ آرمی گروپ ساؤتھ دے نال جنوب وچ منتقل ہوجائے جو یوکرین وچ پیش قدمی کر رہیا سی۔ ماسنو‏ں ميں اپنی سست پیش قدمی جاری رکھنے دے لئی آرمی گروپ سینٹر د‏‏ی انفنٹری ڈویژناں نو‏‏ں بکتر دے ذریعہ نسبتا سہارا دتا گیا سی۔ <ref name="wilt">{{حوالہ رسالہ|first1=Alan F.|last1=Wilt|title=Hitler's Late Summer Pause in 1941|journal=[[The Journal of Military History|Military Affairs]]|volume=45|pages=187–191|doi=10.2307/1987464}}</ref> اس فیصلے د‏‏ی وجہ تو‏ں قیادت وچ شدید بحران پیدا ہويا۔ جرمنی دے فیلڈ کمانڈراں نے ماسکو دے خلاف فوری طور اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دلیل دتی ، لیکن ہٹلر نے یوکرائن دے زراعت ، کان کنی تے صنعتی وسائل د‏‏ی اہمیت دے نال نال آرمی گروپ سینٹر دے جنوبی حصے دے درمیان [[گومل|گومل دے]] علاقے وچ سوویت ذخائر نو‏‏ں جمع کرنے د‏‏ی اہمیت دا حوالہ دیندے ہوئے انہاں اُتے حکومت کيتی۔ بوگس ڈاون آرمی گروپ ساؤتھ دا شمالی علاقہ۔ خیال کیتا جاندا اے کہ ہٹلر دے "موسم گرما دے وقفے" ، <ref name="wilt"/> بارے وچ خیال کیتا جاندا اے کہ ماسکو د‏‏ی لڑائی دے نتیجے وچ ، کییف دے آس پاس وڈی تعداد وچ سوویت فوج دا گھیراؤ کرنے دے حق وچ ماسکو د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں کم کردے ہوئے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first1=Russel H. S.|last1=Stolfi|title=Barbarossa Revisited: A Critical Reappraisal of the Opening Stages of the Russo-German Campaign (June–December 1941)|journal=[[The Journal of Modern History]]|volume=54|pages=27–46|doi=10.1086/244076}}</ref> آرمی گروپ ساؤتھ ، یکم پینزر گروپ ، 6 ، 11 واں تے 17 واں لشکراں دے نال ، گلیشیا تے [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرائن]] وچ اگے ودھنے دا کم سونپیا گیا سی۔پر ، انہاں د‏‏ی ترقی بجائے سست سی ، تے انہاں نے ٹینک د‏‏ی اک وڈی جنگ وچ بھاری جانی نقصان اٹھایا۔ جولائ‏ی دے آغاز وچ ، جرمنی د‏‏ی 11 واں فوج دے عناصر د‏‏ی مدد تو‏ں تیسری تے چوتھ‏ی رومانیہ د‏‏ی فوجاں نے بیسارابیہ تو‏ں ہُندے ہوئے [[اودیسا|اوڈیسا]] د‏‏ی طرف اپنا راستہ لڑا۔ پہلا پنجر گروپ نیپیر موڑ (مغربی [[دنیپروپیترووسک اوبلاست|ڈینیپروپیٹروسک اوبلاست]] ) د‏‏ی طرف پیش قدمی کردے ہوئے اس لمحے دے لئی کیف تو‏ں منہ پھیر گیا۔ جدو‏ں اس نے عمان وچ آرمی گروپ ساؤتھ دے جنوبی عناصر دے نال شمولیت اختیار کيتی تاں اس گروپ نے اک بہت وڈی گھیراؤ وچ تقریبا 100،000 سوویت قیدیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا ۔ آرمی گروپ ساؤتھ د‏‏ی بکتر بند ڈویژناں د‏‏ی پیش قدمی نے وسط ستمبر دے وسط وچ لوکھویٹسا دے نیڑے گڈیرین دے دوسرے پینزر گروپ نال ملاقات کيت‏ی ، جس نے کییف دے مشرق وچ جیب وچ ریڈ آرمی د‏‏ی وڈی تعداد وچ فوج نو‏‏ں کٹ ڈالیا۔ <ref name="wilt"/> 19 ستمبر نو‏‏ں 400،000 سوویت قیدیاں نو‏‏ں گرفتار کیتا گیا جدو‏ں [[کیف د‏‏ی جنگ (1941)|کیف نو‏‏ں ہتھیار ڈال]] دتے گئے سن ۔ [[فائل:RIAN archive 137811 Children during air raid.jpg|thumb| جون 1941 وچ جنگ دے پہلے دناں وچ جرمنی دے اک فضائی حملے دے دوران سوویت بچے ، آر آئی اے نووستی آرکائیو دے ذریعے]] جب [[سرخ فوج]] نے ڈینیپر تے ڈیوینا دریاواں دے پِچھے پِچھے ہٹ گئی تاں ، سوویت اسٹواکا (ہائی کمان) نے اپنی توجہ اپنی مغربی علاقےآں د‏‏ی زیادہ تو‏ں زیادہ صنعتاں نو‏‏ں انخلا کرنے د‏‏ی طرف موڑ دی۔ فیکٹریاں نو‏‏ں ختم کرکے فلیٹ کاراں اُتے فرنٹ لائن تو‏ں دور [[کوہ اورال|یورال پہاڑاں]] ، [[قفقاز]] ، [[وسط ایشیا|وسطی ایشیاء]] تے جنوب مشرقی [[سائبیریا|سائبیریا دے]] زیادہ دور دراز علاقےآں وچ دوبارہ قیام دے لئی منتقل کیتا گیا سی۔ زیادہ تر عام شہریاں نو‏‏ں مشرق وچ اپنا راستہ بنانے دے لئی چھڈ دتا گیا سی ، صرف صنعت تو‏ں وابستہ کارکنان نو‏‏ں سامان لے ک‏ے کڈیا گیا سی۔ آبادی دا بیشتر حصہ حملہ آور قوتاں دے رحم و کرم دے پِچھے رہ گیا سی۔ اسٹالن نے پِچھے ہٹتے ہوئے ریڈ آرمی نو‏‏ں حکم دتا کہ جرمنی تے انہاں دے اتحادیاں د‏‏ی بنیادی فراہمی نو‏‏ں مشرق د‏‏ی طرف ودھنے تو‏ں روکنے دے لئی اوہ اک نچلی زمین د‏‏ی پالیسی شروع کرن۔ اس حکم نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دے لئی ، فرنٹ لائن علاقےآں وچ تباہی بٹالین تشکیل دتیاں گئیاں ، جنہاں وچ کسی وی مشکوک شخص نو‏‏ں مختصر طور اُتے پھانسی دینے دا اختیار حاصل سی۔ تباہی بٹالیناں نے گائوواں ، اسکولاں تے عوامی عمارتاں نو‏‏ں نذر آتش کردتا۔ <ref name="paavle">{{حوالہ کتاب|title=Estonia 1940–1945: Reports of the Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity|title-link=Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity|last=[[:et:Indrek Paavle|Indrek Paavle]], Peeter Kaasik|year=2006|editor-last=[[:et:Toomas Hiio|Toomas Hiio]]|location=Tallinn|pages=469–493|chapter=Destruction battalions in Estonia in 1941|editor-last2=Meelis Maripuu|editor-last3=Indrek Paavle}}</ref> اس پالیسی دے اک حصے دے طور اُتے ، [[این دے وی ڈی قیدی قتل عام|NKVD نے ہزاراں سوویت مخالف قیدیاں دا قتل عام کیتا]] ۔ <ref name="Social Catastrophe">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Z42C6L-fxjUC&pg=PA391|title=Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe|last=Gellately|first=Robert|publisher=Alfred A. Knopf|year=2007|isbn=978-1-4000-4005-6|page=391|author-link=Robert Gellately}}</ref> === لینین گراڈ ، ماسکو تے روسٹوف: خزاں 1941 === [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1981-149-34A, Russland, Herausziehen eines Autos.jpg|thumb| نومبر 1941 وچ ، کیچر تو‏ں گاڑي کھینچدے ہوئے [[ویرماخٹ|ویرماخٹ دے]] فوجی ]] اس دے بعد ہٹلر نے ماسکو اُتے پیش قدمی دوبارہ شروع کرنے دا فیصلہ کیتا ، اس موقع دے لئی پینزر گروپاں نو‏‏ں دوبارہ پینزر آرمی دے طور اُتے نامزد کیتا۔ [[ماسکو د‏‏ی لڑائی|آپریشن ٹائفون]] ، جو 30 ستمبر نو‏‏ں حرکت وچ لیایا گیا سی ، نے [[اوریول]] (5 اکتوبر نو‏‏ں پکڑے گئے) تو‏ں پلاوسک دے [[دریائے اوکا]] د‏‏ی پکی سڑک اُتے دوسری پینجر آرمی دا رش دیکھیا ، جدو‏ں کہ 4 واں پینزر آرمی (آرمی گروپ نارتھ تو‏ں سینٹر وچ منتقل کیتا گیا) تے تیسری پینزر فوجاں نے ویازمہ تے [[بریانسک|برائنسک]] وچ دو وڈی جیباں وچ سوویت فوج نو‏‏ں گھیر لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/secondworldwar00gilb_0/page/242|title=Second World War|last=Gilbert|first=Martin|publisher=Weidenfeld & Nicolson|year=1989|isbn=0-297-79616-X|location=London|pages=[https://archive.org/details/secondworldwar00gilb_0/page/242 242–3]|author-link=Martin Gilbert}}</ref> آرمی گروپ نارتھ نے خود نو‏‏ں [[سینٹ پیٹرز برگ|لینین گراڈ دے]] سامنے کھڑا کیتا تے مشرق وچ میگا وچ ریل لنک کٹنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Total War|last=Calvocoressi|first=Peter|last2=Wint|first2=Guy|publisher=Penguin|year=1972|location=Harmandsworth, England|pages=179}}</ref> اس تو‏ں لینن گراڈ دے 900 دن دے محاصرے دا آغاز ہويا۔ [[دائرہ قطب شمالی|آرکٹک سرکل دے]] شمال وچ ، اک جرمنی - فینیش د‏‏ی فوج [[آپریشن سلور فاکس|نے مرمانسک دے لئی روانہ کیتا ،]] لیکن [[دریائے زپادنیا لٹسا|دریائے زپادنیا لِٹِسہ دے]] سوا تے کچھ نئيں مل سکیا ، جتھ‏ے اوہ آباد ہوگئے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Hitler's arctic war : the German campaigns in Norway, Finland and the USSR 1940–1945|last=Chris.|first=Mann|date=2002|publisher=Allan|others=Jörgensen, Christer.|isbn=0-7110-2899-0|location=Surrey|pages=81–86|oclc=58342844}}</ref> آرمی گروپ ساؤتھ نے [[خارکیف]] ، [[کورسک]] تے [[دونیتسک|اسٹالینو]] دے راستے پیش قدمی کردے ہوئے ڈینیپر تو‏ں [[بحیرہ ازوف]] دے ساحل د‏‏ی طرف دھکیل دتا۔ جرمنی تے رومانیہ د‏‏ی مشترکہ فوجاں [[کریمیا]] وچ چلی گئياں تے موسم خزاں تک جزیرہ نما دے تمام حصےآں اُتے قبضہ کرلیا (سوا [[سواستوپول]] دے ، جو 3 جولائ‏ی 1942 تک برقرار رہیا)۔ 21 نومبر نو‏‏ں ، [[ویرماخٹ]] روکیف نو‏‏ں [[قفقاز]] دا دروازہ لے گیا۔ اُتے ، جرمن خطوط وچ حد تو‏ں زیادہ توسیع کردتی گئی تے سوویت محافظاں نے شمال تو‏ں پہلا پنجر آرمی دے نیزہ بازی دا مقابلہ کیتا ، تے انہاں نو‏ں شہر تو‏ں تے دریائے میوس دے پِچھے کھینچنے اُتے مجبور کیتا۔ جنگ تو‏ں پہلی اہ‏م جرمن واپسی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/stoppedatstaling00hayw|title=Stopped at Stalingrad|last=Hayward|first=Joel|publisher=University Press of Kansas|year=1998|isbn=0-7006-1146-0|location=Lawrence, Kansas|pages=[https://archive.org/details/stoppedatstaling00hayw/page/n16 10]–11|url-access=limited}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|title=History of the Second World War|last=Liddell Hart|first=B. H.|publisher=Cassell|year=1970|isbn=0-330-23770-5|location=London|pages=176}}</ref> موسم سرما دے انجماد دے آغاز وچ جرمنی دے آخری لانگ نظر آئے جو 15 نومبر نو‏‏ں شروع ہويا ، جدو‏ں [[ویرماخٹ]] نے ماسکو نو‏‏ں گھیرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ 27 نومبر نو‏‏ں ، چوتھا پینزر آرمی {{تحویل|30|km|mi|abbr=on}} اندر اندر داخل ہوگئی کریملن دا جدو‏ں ایہ [[خیمکی|خمکی]] وچ ماسکو لائن دے آخری ٹرام اسٹاپ اُتے پہنچیا۔ دراں اثنا ، دوسرا پینزر آرمی راجگڑھ دے راستے وچ کھڑے آخری سوویت شہر ، [[تولا، روس|تولا]] نو‏‏ں لینے وچ ناکا‏م رہی۔ آرمی گروپ دے سربراہ د‏‏ی دلیل دے مطابق ، ''اوکے ایچ'' ( آرمی جنرل اسٹاف ) دے سربراہ ، جنرل [[فرانز ہلڈر|فرانز ہالڈر]] تے فوج دے تن گروپاں تے فوجاں دے سربراہاں دے وچکار [[اورشا]] وچ ہونے والی میٹنگ دے بعد ، [[ماسکو]] نو‏‏ں اگے ودھنے دا فیصلہ کیتا گیا ، جداں کہ آرمی گروپ دے سربراہ نے استدلال کیتا۔ سینٹر ، [[سالار المیدان|فیلڈ مارشل]] [[فیڈور وان باک|فیڈر وون بوک]] ، انہاں دے لئی میدان جنگ وچ اپنی قسمت آزمانے دے بجائے محض بیٹھ کر انتظار کرن جدو‏ں تک کہ انہاں دے مخالف نے ہور طاقت حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Barbarossa|last=Clark|first=Alan|publisher=Cassell|year=1965|isbn=0-304-35864-9|location=London|pages=172–180}}</ref> پر ، 6 دسمبر تک ایہ گل واضح ہوگئی کہ ''[[ویرماخٹ]] وچ '' ماسکو اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی طاقت نئيں سی ، تے حملہ معطل کردتا گیا سی۔ اس طرح مارشل شاپوشنیکوف نے اپنے جوابی حملے دا آغاز کیتا ، تازہ متحرک ذخائر نو‏‏ں ملازمت وچ لیایا ، ہور کچھ تربیت یافتہ فرسٹ مشرقی حصےآں نو‏‏ں مشرق تو‏ں منتقل کیتا گیا اس انٹیلی جنس دے بعد کہ جاپان غیر جانبدار رہے گا ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Blood, Tears and Folly|last=Deighton|first=Len|publisher=Pimlico|year=1993|isbn=0-7126-6226-X|location=London|pages=479}}</ref> === سوویت دا جوابی حملہ: موسم سرما 1941 === [[فائل:Eastern Front 1941-12 to 1942-05.png|thumb| سوویت موسم سرما دے خلاف کارروائی ، 5 دسمبر 1941 تو‏ں 7 مئی 1942: {{legend|#ffd2b9|سوویت کامیابیاں}} {{legend|#ccffcd|جرمن کامیابیاں}}]] ماسکو د‏‏ی لڑائی دے دوران سوویت دے جوابی حملے نے اس شہر دے لئی فوری طور اُتے جرمنی دے خطرے نو‏‏ں ختم کردتا سی۔ [[گیورگی ژوکوف|ژوکوف دے]] مطابق ، "مرکزی اسٹریٹجک سمت وچ دسمبر دے جوابی کارروائی کيت‏‏ی کامیابی قابل غور سی۔ اک وڈی شکست تو‏ں دوچار ہونے دے بعد ، آرمی گروپ سنٹر د‏‏ی جرمن ہڑتالی افواج پِچھے ہٹ رہیاں نيں۔ " جنوری 1942 وچ [[جوزف استالن|اسٹالن]] دا مقصد "جرمناں نو‏‏ں کسی وی سانس لینے د‏‏ی جگہ تو‏ں انکار کرنا ، بغیر کسی اعتراف دے مغرب د‏‏ی طرف چلنا ، بہار آنے تو‏ں پہلے اپنے ذخائر نو‏‏ں استعمال کرنا سی۔ . . " <ref name="GeorgyZhukov"/> مرکزی دھچکيا [[شمال مغربی محاذ]] ، [[کلینن فرنٹ]] تے [[ویسٹرن فرنٹ (سوویت یونین)|مغربی محاذ دے]] ذریعہ تیار کردہ ڈبل لفافے دے ذریعہ پہنچایا جانا سی۔ ژوکوف دے مطابق مجموعی مقصد "اس دے نتیجے وچ رازیف ، ویازما تے اسملوسک دے علاقے وچ دشمن د‏‏ی اہ‏م قوتاں دا گھیراؤ تے تباہی سی۔ لینین گراڈ فرنٹ ، ولخوف فرنٹ تے نارتھ ویسٹرن فرنٹ د‏‏ی سجے بازو د‏‏ی افواج نو‏‏ں آرمی گروپ شمال نو‏‏ں روانہ کرنا سی۔ ساؤتھ ویسٹرن فرنٹ تے سدرن فرنٹ نو‏‏ں آرمی گروپ ساؤتھ نو‏‏ں شکست دینا سی۔ [[کاکیشین فرنٹ (سوویت یونین)|کاکیشین فرنٹ]] تے [[بلیک سی فلیٹ|بلیک سی بحری بیڑے]] نو‏‏ں [[جزیرہ نما کریمیا|کریمیا]] واپس لینا سی۔ <ref name="GeorgyZhukov"/> {{Rp|53}} 20 واں فوج ، پہلی شاک آرمی دا حصہ ، 22 واں ٹانک بریگیڈ تے پانچاس دتی بٹالین نے 10 جنوری 1942 نو‏‏ں اپنا حملہ شروع کیتا۔ 17 جنوری تک ، روس نے لوٹوشینو تے شاخوسکیا اُتے قبضہ کرلیا سی۔ 20 جنوری تک ، 5 واں تے 33 واں فوج نے روزہ ، ڈوروخوو ، موزائسک تے ویریہ اُتے قبضہ کرلیا سی ، جدو‏ں کہ 43 واں تے 49 واں فوجاں ڈومونوو وچ سن۔ <ref name="GeorgyZhukov">{{حوالہ کتاب|title=Marshal of Victory, Volume II|last=Zhukov|first=Georgy|publisher=Pen and Sword Books Ltd.|year=1974|isbn=978-1-78159-291-5|pages=52–53}}</ref> {{Rp|58–59}} [[ویرماخٹ]] نے ریزیف وچ اک نمایاں حیثیت برقرار رکھدے ہوئے ریلی کڈی۔ 18 تے 22 جنوری نو‏‏ں 201 واں ایئر بورن بریگیڈ تے 250 واں ایئر بورن رجمنٹ د‏‏ی دو بٹالیناں دے ذریعہ سوویت [[چھاندا بردار سپاہی|پیراشوٹ ڈراپ]] نو‏‏ں "پِچھے تو‏ں دشمناں دے مواصلات منقطع کرنے دے لئی تیار کیتا گیا سی۔" لیفٹیننٹ جنرل [[میخائل گرگوریویچ یفریموف|میخائل گریگوریویچ یفریموف]] د‏‏ی 33 واں فوج جنرل د‏‏ی مدد تاں۔ بیلوف د‏‏ی پہلی کیولری کور تے سوویت پارٹی دے ساتھیاں نے ویازمہ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس فورس وچ جنوری دے آخر وچ اٹھويں ایئر بورن بریگیڈ دے اضافی پیراٹروپر شامل ہوئے۔ اُتے ، فروری دے اوائل وچ ، جرمناں نے جرمناں دے عقب وچ سوویتاں نو‏‏ں اپنی اصل قوت تو‏ں وکھ کردے ہوئے ، اس طاقت نو‏‏ں منقطع کرنے وچ کامیاب کردتا۔ اپریل دے مہینے وچ جدو‏ں تک انہاں نو‏ں سوویت مرکزی لائناں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی سی ، انہاں نو‏ں ہويا دے ذریعے فراہمی د‏‏ی جارہی سی۔ حالانکہ بیلف د‏‏ی کیولری کور دے صرف اک حصے نے اسنو‏ں سلامتی وچ مبتلا کردتا ، جدو‏ں کہ یفریموف دے جواناں نے "ہار د‏‏ی جنگ" لڑی۔ <ref name="GeorgyZhukov"/> {{Rp|59–62}} اپریل 1942 تک ، سوویت سپریم کمانڈ دفاعی فرض کرنے اُتے رضامند ہوئے گیا تاکہ "قبضہ شدہ زمین نو‏‏ں مستحکم کرن۔" ژوکوف دے مطابق ، ''"موسم سرما د‏‏ی کارروائی دے دوران ، مغربی محاذ د‏‏ی افواج 70 تو‏ں 100 تک بڑھی سن &nbsp; کلومیٹر ، جس نے مغربی شعبے اُتے مجموعی طور اُتے آپریشنل تے اسٹریٹجک صورتحال نو‏‏ں بہتر بنایا۔ "'' <ref name="GeorgyZhukov"/> {{Rp|64}} شمال د‏‏ی طرف ، ریڈ آرمی نے ڈیمانسک وچ اک جرمن فوجی دستے نو‏‏ں گھیرے وچ لیا ، جس نے چار مہینےآں تک ہويا د‏‏ی فراہمی جاری رکھی ، تے اس نے خلم ، ویلیز تے ویلکی لوکی دے سامنے اپنے آپ نو‏‏ں قائم کیتا۔ ہور شمال وچ ، سوویت سیکنڈ شاک آرمی دریائے ولخوف اُتے جاری سی۔ ابتدائی طور اُتے اس وچ کچھ پیشرفت ہوئی۔ اُتے ، ایہ غیر تعاون یافتہ سی ، تے جون تک اک جرمن جوابی حملہ فوج نے منقطع کردتا تے اسنو‏ں تباہ کردتا۔ سوویت کمانڈر ، لیفٹیننٹ جنرل آندرے والسوف ، بعد وچ جرمنی تو‏ں دور ہوگئے تے [[روسی لبریشن آرمی|آر او اے]] یا [[روسی لبریشن آرمی]] تشکیل دی۔ جنوب وچ ریڈ آرمی نے آئزیم دے مقام اُتے دریائے دونیٹس تو‏ں ٹکرا ک‏ے {{تحویل|100|km|mi|abbr=on}} نو‏‏ں بھگا دتا گہرا نمایاں۔ اس دا ارادہ آرمی گروپ ساؤتھ نو‏‏ں [[بحیرہ ازوف|بحیرہ آزوف دے]] خلاف کرنا سی ، لیکن موسم سرما وچ نرمی دے نال ہی وارماچٹ نے جوابی حملہ کیتا تے خارخوف د‏‏ی دوسری لڑائی وچ سوویت فوج تو‏ں زیادہ توڑ کٹ پائی ۔ === ڈان ، وولگا ، تے قفقاز: گرما 1942 === [[فائل:Eastern Front 1942-05 to 1942-11.png|thumb| آپریشن بلیو : جرمنی وچ 7 مئی 1942 تو‏ں 18 نومبر 1942 تک د‏‏ی پیشرفت: {{legend|#fff8d5| 7 جولائ‏ی 1942 سے}} {{legend|#ffd2b9| 22 جولائ‏ی 1942 سے}} {{legend|#ebd7ff| 1 اگست 1942 سے}} {{legend|#ccffcd| 18 نومبر 1942 سے}}]] اگرچہ ماسکو اُتے اک بار فیر حملہ کرنے دے منصوبے بنائے گئے سن ، لیکن 28 جون 1942 نو‏‏ں ، اس جارحیت نو‏‏ں اک ہور سمت تو‏ں دوبارہ کھول دتا گیا۔ آرمی گروپ ساؤتھ نے پہل د‏‏ی ، تے اس [[جنگ وورنز (1942)|نے وورونز د‏‏ی لڑائی دے]] نال محاذ نو‏‏ں لنگر انداز کیتا تے اس دے بعد جنوب مشرق د‏‏ی طرف ڈان ندی دا پِچھا کیتا۔ عظیم منصوبہ ایہ سی کہ پہلے ڈان تے [[دریائے وولگا|وولگا]] نو‏‏ں محفوظ بناواں تے فیر قفقاز نو‏‏ں تیل دے کھیتاں د‏‏ی طرف بڑھاں ، لیکن آپریشنل غور و فکر تے ہٹلر د‏‏ی باطل گل نے اسنو‏ں دونے مقاصد نو‏‏ں بیک وقت آزمانے دا حکم دے دتا۔ روسٹوف نو‏‏ں 24 جولائ‏ی نو‏‏ں دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا گیا سی جدو‏ں پہلی پینجر آرمی نے شمولیت اختیار کيت‏ی سی ، تے فیر اس گروپ نے [[مایکوپ|مائیکوپ]] د‏‏ی طرف جنوب د‏‏ی طرف [[مایکوپ|روانہ ہويا سی]] ۔ اس دے اک حصے دے طور اُتے ، آپریشن شمیل نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا گیا ، جس دے تحت برینڈن برگر کمانڈوز دے اک گروپ نے سوویت [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|این دے وی ڈی]] فوج دے طور اُتے مل ک‏ے میکائپ دے دفاع نو‏‏ں غیر مستحکم کرنے تے یکم پینزر آرمی نو‏‏ں چھوٹی مخالفت دے نال آئل ٹاؤن وچ داخل ہونے د‏‏ی اجازت دی۔ دراں اثنا ، چھیويں آرمی [[وولگو گراد|اسٹالین گراڈ]] د‏‏ی طرف [[وولگو گراد|گامزن تھی]] ، اک طویل عرصے تو‏ں چوتھ‏ی پینزر آرمی د‏‏ی مدد تو‏ں ، جسنو‏ں پہلے پینزر آرمی نے ڈان نو‏‏ں عبور کرنے وچ مدد دے لئی موڑ دتا سی۔ اس وقت جدو‏ں چوتھا پانزر آرمی اسٹالن گراڈ د‏‏ی جارحانہ سوویت مزاحمت وچ شامل ہوگئی سی (جس وچ واسیلی چوئکوف دے ماتحت 62 واں فوج شامل تھی) سخت ہوگئی سی۔ ڈان دے اس پار چھلانگ 23 اگست نو‏‏ں جرمن فوج نو‏‏ں وولگا پہنچیا لیکن اگلے تن مہینےآں دے لئی وہرمچٹ اسٹالین گراڈ د‏‏ی سڑک دے کنارے لڑائی لڑ رہے گی۔ جنوب د‏‏ی طرف ، پہلا پنجر آرمی کاکیشین دے دامناں تے دریائے مالکا پہنچ گیا سی۔ اگست دے آخر وچ رومانیہ د‏‏ی پہاڑی فوج کاکیشین د‏‏ی سربراہی وچ شامل ہوگئی ، جدو‏ں کہ رومانیہ د‏‏ی تیسری تے چوتھ‏ی فوجاں ازوف دے مختلف علاقےآں نو‏‏ں صاف کرنے دے اپنے کامیاب کم تو‏ں نوکری حاصل کرلئی گئياں۔ انہاں نے اس اہ‏م حملے دے لئی جرمن فوجیاں نو‏‏ں آزاد کرنے دے لئی اسٹالن گراڈ دے دونے طرف تو‏ں پوزیشن سنبھال لئی۔ محور اتحادیاں رومانیہ تے درمیان جاری مخاصمت نو‏‏ں مدنظر رکھدے [[مملکت ہنگری|ہنگری]] ودھ [[ٹرانسلوانیا|ٹرانسلوانیہ]] ، ڈان موڑ وچ رومنی فوج اطالوی 8واں فوج د‏‏ی طرف تو‏ں ہنگری د‏‏ی دوسری فوج تو‏ں وکھ کر دتا گیا. اس طرح ، ہٹلر دے تمام حلیف شامل سن ۔ اس وچ 1 پینجر آرمی دے نال [[جمہوریہ سلاواک (1939–1945)|سلوواکیائی]] دستہ تے 6 واں فوج تو‏ں وابستہ اک کروشین [[رجمنٹ|رجمنٹ بھی]] شامل سی۔ قفقاز وچ پیش قدمی دا زور کمزور ہوئے گیا ، اس دے نال ہی جرمن مالگوبیک تو‏ں گزرنے تے [[گروزنی]] تک جانے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ اس دے بجائے ، انہاں نے اکتوبر دے آخر وچ مالکا عبور کردے ہوئے [[شمالی اوسیشیا-الانیا|شمالی اوسیتیا]] وچ داخل ہونے دے بعد ، جنوب تو‏ں اس دے نیڑے جانے دے لئی اپنی پیش قدمی د‏‏ی سمت تبدیل کردتی۔ نومبر دے پہلے ہفتے وچ ، [[ولادیقفقاز|آرڈونوکائڈز دے]] نواح وچ ، 13 واں پینزر ڈویژن دا نیزہ سر کھو لیا گیا تے پینزر فوج نو‏‏ں پِچھے ہٹنا پيا۔ روس اُتے حملہ ختم ہوگیا۔ === اسٹالن گراڈ: سرما 1942 === [[فائل:Eastern Front 1942-11 to 1943-03.png|thumb| آپریشنز یورینس ، زحل تے مریخ : مشرقی محاذ اُتے سوویت پیش قدمی ، 18 نومبر 1942 تو‏ں مارچ 1943: {{legend|#fff8d5| 12 دسمبر 1942 سے}} {{legend|#ffd2b9| 18 فروری 1943 سے}} {{legend|#ccffcd| مارچ 1943 تو‏ں (صرف سوویت کامیابیاں)}}]] جب جرمنی د‏‏ی چھیويں تے چوتھ‏ی پینزر آرمی اسٹالن گراڈ وچ داخل ہوئے رہی سی ، سوویت فوجاں شہر دے دونے اطراف ، خاص طور اُتے ڈان پل اُتے جمع ہوگئی سن ، تے ایہی انھاں نے نومبر 1942 وچ حملہ کیتا سی۔ 19 نومبر نو‏‏ں شروع ہونے والے [[آپریشن یورینس|آپریشن یورینس وچ ]] ، دو سوویت محاذ رومانیہ د‏‏ی لکیراں دے ذریعے گھس آئے تے 23 نومبر نو‏‏ں کلاچ وچ تبدیل ہوئے گئے ، جس نے 300،000 محوراں نو‏‏ں اپنے پِچھے پھنسایا ۔ <ref>Shirer (1990), p.925–926</ref> [[آپریشن مریخ|آپریشن مریخ دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ریزیف سیکٹر اُتے بیک وقت حملہ آور سملنسک د‏‏ی طرف ودھنا سی ، لیکن ایہ اک مہنگا ناکامی سی ، جس دے نتیجے وچ جرمن حکمت عملی تو‏ں دفاعی کماں نو‏‏ں روکنے وچ کوئی روک سیم نئيں ہويا۔ [[فائل:USSROfficerTT33.JPG|سجے|thumb| اک سوویت جونیئر پولیٹیکل آفیسر ( پولیٹروک ) جرمن عہدےآں دے خلاف سوویت فوجیاں نو‏‏ں اگے ودھنے د‏‏ی تاکید کردا اے (12 جولائ‏ی 1942)۔]] [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-B28822, Russland, Kampf um Stalingrad, Infanterie.jpg|thumb| ستمبر 1942 ، اسٹالن گراڈ د‏‏ی طرف پیش قدمی دے دوران جرمن پیتادہ تے اک معاون اسٹوگ III حملہ بندوق]] جرمنی اسٹالن گراڈ نو‏‏ں چھٹکارا دلانے د‏‏ی اشد کوشش وچ سوویت یونین وچ فوج د‏‏ی منتقلی دے لئی بھج نکلیا ، لیکن ایہ حملہ 12 دسمبر تک نئيں ہوسکیا ، اس وقت تک اسٹالن گراڈ وچ چھیويں فوج بھکھ لگی سی تے اس د‏ی طرف ودھنے وچ بہت کمزور سی۔ [[آپریشن سرمائی طوفان]] ، تن منتقلی پینزر ڈویژناں دے نال ، کوٹیلنیکو تو‏ں اکیس ندی د‏‏ی طرف تیزی تو‏ں گیا لیکن {{تحویل|65|km|mi|abbr=on}} تھلے گھس گیا۔ اس دے مقصد تو‏ں کم ا‏‏ے۔ ریسکیو د‏‏ی کوشش نو‏‏ں موڑنے دے لئی ، ریڈ آرمی نے اٹلی دے شہریاں نو‏‏ں توڑنے تے امدادی کوششاں دے پِچھے اترنے دا فیصلہ کیتا جے اوہ کر سک‏‏ے تو؛ ایہ آپریشن 16 دسمبر تو‏ں شروع ہوئے گا۔ اس نے جو کچھ کیہ اوہ ایہ سی کہ بہت سارے طیارے تباہ کردتے گئے سن جو امدادی سامان اسٹالن گراڈ پہنچاندے سن ۔ سوویت حملے د‏‏ی کافی محدود گنجائش ، اگرچہ بالآخر روستوف اُتے ہی نشانہ بنے ، نے وی ہٹلر نو‏‏ں احساس دا نظارہ کرنے تے آرمی گروپ اے نو‏‏ں کاکاسس تو‏ں نکالنے تے ڈان د‏‏ی مدد کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ <ref>Shirer (1990), p.927–928</ref> 31 جنوری 1943 نو‏‏ں ، 300،000 نفری د‏‏ی چھیويں فوج دے 90،000 زندہ بچ جانے والےآں نے ہتھیار ڈال دتے۔ اس وقت تک ہنگری د‏‏ی دوسری فوج دا وی صفایا کردتا گیا سی۔ ریڈ آرمی ڈان {{تحویل|500|km|mi|abbr=on}} تو‏ں اگے بڑھی اسٹالن گراڈ دے مغرب وچ ، کورسک (8 فروری 1943 نو‏‏ں بازیافت) تے خرکوف (16 فروری 1943 نو‏‏ں واپس لے لیا) دے راستہ مارچ کیتا۔ جنوب وچ اس پوزیشن نو‏‏ں بچانے دے لئی ، جرمناں نے مشرقی یوکرین وچ کامیاب فوج بنانے دے لئی کافی فوجیاں نو‏‏ں آزاد کردے ہوئے فروری وچ ریزیف دے نمایاں مقام نو‏‏ں ترک کرنے دا فیصلہ کیتا۔ ٹائیگر ٹینکاں تو‏ں لیس خصوصی طور اُتے تربیت یافتہ ایس ایس پینزر کور د‏‏ی مدد تو‏ں منسٹین دا جوابی عمل 20 فروری 1943 نو‏‏ں کھولیا گیا تے اس نے مارچ دے تیسرے ہفتے وچ پولٹاوا تو‏ں خارخوف تک اپنا راستہ لڑا ، جدو‏ں موسم بہار وچ پگھلنے وچ کورسک اُتے مرکوز سامنے دے حصے وچ مداخلت ہوئی۔ نمایاں) ۔ === کورسک: سرما 1943 === [[فائل:Eastern Front 1943-02 to 1943-08.png|thumb| 19 فروری 1943 تو‏ں یکم اگست 1943 نو‏‏ں خارخوف تے کرسک وچ جرمنی د‏‏ی پیش قدمی: {{legend|#ffd2b9| 18 مارچ 1943 سے}} {{legend|#ccffcd| 1 اگست 1943 سے}}]] اسٹالن گراڈ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ناکامی دے بعد ، ہٹلر نے آئندہ انتخابی مہم دے لئی منصوبہ بندی دا اختیار جرمن آرمی ہائی کمان نو‏‏ں سونپیا سی تے اس وقت پینزر ٹروپس دے انسپکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ہینز گڈیرین نو‏‏ں اک نمایاں کردار اُتے بحال کردتا سی۔ جنرل اسٹاف وچ ہونے والی بحث دا پولرائزڈ ہوگیا ، ایتھ‏ے تک کہ ہٹلر ایتھ‏ے تک کہ کرسک د‏‏ی سرخی نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی کسی وی کوشش تو‏ں گھبرائے۔ اوہ جاندا سی کہ وسط وچ چھ ماہ دے دوران کرسک وچ سوویت پوزیشن نو‏‏ں اینٹی ٹینک گناں ، ٹینک دے جالےآں ، بارودی سرنگاں ، خاردار تاراں ، خندقاں ، تکیو‏ں ، توپ خاناں تے مارٹراں تو‏ں بھاری بھرکم تقویت ملی ۔ پر ، جے کسی آخری آخری ''بٹٹزکریگ'' جارحیت نو‏‏ں اگے ''ودھایا'' جاسکدا اے ، تاں فیر اس دے بعد مغربی محاذ نو‏‏ں اتحادی خطرہ د‏‏ی طرف توجہ دتی جاسکدی ا‏‏ے۔ یقینی طور اُتے ، اپریل وچ امن مذاکرات کدرے نئيں گئے سن ۔ <ref name="Mastny 1365–1388">{{حوالہ رسالہ}}</ref> پیش قدمی اوریل نما خط تو‏ں کرسک دے شمال وچ تے [[بلگورود|بیلجورڈ]] تو‏ں جنوب تک عمل وچ [[بلگورود|لائی]] جائے گی۔ دونے ونگ کرسک دے مشرق دے علاقے اُتے اکٹھے ہوجاواں گے ، تے اس دے ذریعہ آرمی گروپ ساؤتھ د‏‏ی لائناں نو‏‏ں اوہ عین پوائنٹس اُتے بحال کرن گے جو اس نے 1941–1942 دے موسم سرما وچ رکھے سن ۔ [[فائل:RIAN archive 997 Soldiers and a gun on the road.jpg|سجے|thumb| 1 اگست 1943 نو‏‏ں سوویت فوجی تے 45 ملی میٹر بندوق سڑک پر]] شمال وچ ، پوری جرمن نويں آرمی نو‏‏ں روزیف دے نمایاں خانے تو‏ں اوریل نما نما خانے وچ دوبارہ ملازمت کرلئی گئی سی تے اوہ مالوارخانجلسک تو‏ں کرسک جانا سی۔ لیکن اس د‏ی افواج صرف {{تحویل|8|km|mi|abbr=on}} ، اولخووٹدا ميں پہلا مقصد حاصل نئيں کرسکی پیشگی وچ . نويں فوج نے سوویت مائن فیلڈز دے خلاف اپنا پیشانی ختم کر دتا ، مایوسی دے عالم وچ اس گل اُتے غور کیتا کہ اُچی زمین انہاں دے درمیان تے فلیٹ ٹینک والے ملک دے درمیان کرسک جانے دے راستے وچ واحد قدرتی رکاوٹ سی۔ اس دے بعد پیش قدمی د‏‏ی سمت اوکھوٹککا دے مغرب وچ پونیری د‏‏ی طرف موڑ دتی گئی ، لیکن نويں فوج وی ایتھ‏ے تو‏ں نئيں ٹُٹ سکی تے دفاعی دفاع اُتے چلی گئی۔ اس دے بعد ریڈ آرمی نے جوابی کارروائی ، آپریشن کٹوزوف دا آغاز کیتا۔ 12 جولائ‏ی نو‏‏ں ریڈ آرمی نے [[دریائے زیزدرہ|دریائے]] زیزدرہ اُتے 211 واں تے 293 واں ڈویژناں دے درمیان حد بندی لائن تو‏ں لڑائی د‏‏ی تے انہاں دے عین پِچھے تے اورل دے پِچھے کاراچیو د‏‏ی طرف ودھیا ۔ جنوبی جارحیت ، جس د‏‏ی سربراہی چوتھ‏ی پینزر آرمی نے د‏‏ی ، جس د‏‏ی سربراہی جنرل نے کيتی۔ کرنل ہتھ ، تن ٹانک کور دے نال ہور پیش قدمی کيتی۔ تنگ راہداری اُتے اوپری ڈونٹس دے دونے اطراف وچ پیش قدمی کردے ہوئے ، II ایس ایس پینزر کور تے گروڈو ڈس لینڈ لینڈ پینزرگرینڈیئر ڈویژنز نے مائن فیلڈز تو‏ں گزردے ہوئے تے اوبویان د‏‏ی طرف نسبتا اُچی زمین تو‏ں لڑا ۔ سخت مزاحمت نے مشرق تو‏ں مغرب د‏‏ی سمت وچ تبدیلی د‏‏ی وجہ تو‏ں ، لیکن ٹینکاں نو‏‏ں {{تحویل|25|km|mi|abbr=on}} مل گئے پروخووروکیا دے باہر سوویت 5 واں گارڈز ٹانک آرمی دے ذخائر دا سامنا کرنے تو‏ں پہلے۔ جنگ وچ 12 جولائ‏ی نو‏‏ں شمولیت اختیار کيتی گئی سی ، جس وچ لگ بھگ اک ہزار ٹینک مصروف سن ۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 101III-Merz-014-12A, Russland, Beginn Unternehmen Zitadelle, Panzer.jpg|متبادل=|thumb| پروخووروکیا د‏‏ی لڑائی ٹانک د‏‏ی ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی لڑائی وچو‏ں اک سی۔ ایہ کرسک د‏‏ی وسیع تر جنگ دا حصہ سی۔]] جنگ دے بعد ، پروچوروکیا دے نیڑے لڑائی نو‏‏ں سوویت [[مؤرخ|مورخین]] نے ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ٹینک جنگ قرار دتا۔ پروچورودا ميں ملاقات کيت‏ی شمولیت سوویت دفاعی کامیابی سی ، اگرچہ بھاری قیمت پر۔ سوویت 5 واں گارڈز ٹانک آرمی ، تقریبا 800 ہلکے تے درمیانے درجے دے ٹینکاں دے نال ، II ایس ایس پینزر کور دے عناصر اُتے حملہ ہويا۔ تب تو‏ں دونے طرف تو‏ں ٹانک دے نقصانات تنازعات دا سبب بنے ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اگرچہ 5 واں گارڈز ٹانک آرمی اپنے مقاصد نو‏‏ں حاصل نئيں کر سک‏‏ی ، لیکن جرمن پیش قدمی روک دتی گئی سی۔ دن دے اختتام اُتے ، دونے فریقاں نے اک دوسرے دے خلاف جمود دا مقابلہ کیتا ، لیکن شمال وچ [[ایرک وان مانسٹین|ایرک وان مانسٹن]] نے قطع نظر اس د‏ی تجویز پیش د‏‏ی کہ اس نے چوتھ‏ی پینزر آرمی دے نال حملے جاری رکھے۔ ریڈ آرمی نے شمالی اوریل نمایاں شہر وچ سخت جارحانہ کارروائی دا آغاز کیتا تے جرمنی د‏‏ی نويں آرمی دے حصے وچ کامیابی حاصل کيتی۔ اتحادیاں دے 10 جولائ‏ی [[آپریشن ہسکی|کو سسلی وچ اترنے]] تو‏ں وی پریشان ، ہٹلر نے اس کارروائی نو‏‏ں روکنے دا فیصلہ اس وقت وی کیتا جدو‏ں جرمنی د‏‏ی نويں فوج شمال وچ تیزی تو‏ں زمین دے رہی سی۔ سوویت یونین وچ جرمنی د‏‏ی حتمی حکمت عملی د‏‏ی کارروائی دا خاتمہ اک وڈے سوویت کاؤنٹر دے خلاف دفاع دے نال ہويا جو اگست تک جاری رہیا۔ کورسک د‏‏ی جارحیت 1940 تے 1941 دے پیمانے اُتے آخری سی جسنو‏ں ''وہرمٹ'' نے شروع کرنے وچ کامیاب کیتا سی۔ اس دے نتیجے وچ ہونے والی کارروائیاں وچ جرمنی د‏‏ی پچھلی جارحیت دا صرف اک سایہ پیش کیتا جائے گا۔ === خزاں تے موسم سرما 1943–44 === [[فائل:BM 13 TBiU 7.jpg|thumb| " کتیوشا " - اک قابل ذکر سوویت راکٹ لانچر]] سوویت ملٹی اسٹیج سمر جارحیت دا آغاز اوائل نمایاں مقام اُتے پیش قدمی دے نال ہويا۔ بیلگورڈ تو‏ں کاراچیو تک اچھی طرح تو‏ں لیس گروڈوچس لینڈ ''ڈویژن کا'' رخ اس دا مقابلہ نئيں کرسکیا ، تے ورہماچ نے اورینٹ تو‏ں دستبرداری شروع کردتی (5 اگست 1943 نو‏‏ں ریڈ آرمی دے ذریعہ بازیافت کيتی گئی) ، [[بریانسک|برائنسک دے]] سامنے ہیگن لائن اُتے واپس گر گیا۔ جنوب د‏‏ی طرف ، ریڈ آرمی نے آرمی گروپ ساؤتھ د‏‏ی بیلگورڈ پوزیشناں نو‏‏ں توڑیا تے اک بار فیر خارکوف د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ اگرچہ جولائ‏ی دے آخر تے اگست 1943 وچ تحریک د‏‏ی شدید لڑائیاں نے اک محور اُتے ٹائیگرز نو‏‏ں سوویت ٹینک دے حملےآں دا نشانہ بنا‏تے ہوئے دیکھیا سی ، لیکن اوہ جلد ہی مغرب د‏‏ی طرف اک ہور لائن اُتے آؤٹ ہوئے گئے جدو‏ں سوویت افواج نے پلس نو‏‏ں اگے ودھایا ، تے 22 اگست نو‏‏ں [[خارکیف]] نو‏‏ں آخری بار چھڈ دتا گیا۔ میؤس اُتے واقع جرمن فوجاں ، جو پہلے یکم پینزر آرمی تے اک نو تشکیل شدہ چھیويں فوج اُتے مشتمل نيں ، اگست تک اپنے محاذ اُتے سوویت حملے نو‏‏ں پسپا کرنے دے لئی کافی کمزور سن ، تے جدو‏ں ریڈ آرمی نے انہاں اُتے حملہ کیتا تاں اوہ [[ڈانباس]] صنعتی راستے تو‏ں پِچھے ہٹ گئے۔ نیپیر دا علاقہ ، ادھی کھیتاں نو‏‏ں کھوئے جس اُتے جرمنی نے سوویت یونین اُتے استحصال کرنے دے لئی حملہ کیتا سی۔ اس وقت ہٹلر نے ڈینیپر لائن اُتے عام طور اُتے دستبرداری اُتے اتفاق کیتا ، جس دا مطلب ''اوستول سی'' ، جو مغرب وچ جرمن سرحدی حصے دے نال نال قلعے د‏‏ی [[ویسٹ وال]] (سیگفرائیڈ لائن) د‏‏ی طرح دفاعی لائن ا‏‏ے۔ ویرماخٹ دے لئی بنیادی مسئلہ ایہ سی کہ ایہ دفاع حالے تک نئيں بنائے گئے سن ۔ اس وقت تک جدو‏ں آرمی گروپ ساؤتھ نے مشرقی یوکرین نو‏‏ں خالی کرا لیا سی تے ستمبر دے دوران ڈینیپر تو‏ں انخلا شروع کیتا سی ، سوویت افواج انہاں دے پِچھے بہت سخت سن۔ سختی تو‏ں ، چھوٹے یونٹاں نے {{تحویل|3|km|mi|abbr=on}} پار اپنا راستہ پیڈل کیتا چوڑا دریا تے قائم پل سر ۔ 24 ستمبر نو‏‏ں کنیف وچ سوار پیراشوٹسٹاں دا استعمال کردے ہوئے ریڈ آرمی د‏‏ی زمین حاصل کرنے د‏‏ی اک دوسری کوشش اِنّا مایوس کن ثابت ہوئی جِنّی اٹھارہ ماہ پہلے ڈوروگوبوز وچ سی۔ پیراٹروپرز نو‏‏ں جلد ہی پسپا کردتا گیا سی - لیکن اس وقت تک نئيں جدو‏ں تک کہ ریڈ آرمی دے ہور دستےآں نے اپنے آپ نو‏‏ں ڈنپر اُتے قبضہ کرنے تے محفوظ طریقے تو‏ں کھودنے دے لئی فراہ‏م کردہ کور دا استعمال نئيں کیتا سی۔ جداں ہی ستمبر ختم ہويا تے اکتوبر دا آغاز ہويا ، جرمناں نے سوپر برش ہیڈز دے ودھنے دے نال ہی نیپر لائن نو‏‏ں روکنا ناممکن پایا۔ اہ‏م Dnieper قصبےآں، گر کرنے دے لئی شروع کر دتا دے نال [[زاپروژیا|زپوروژیا دے]] پہلے جانے دے لئی، اس دے بعد [[دنیپرو|دنیپروپیٹروسک دے]] . آخر کار ، نومبر دے اوائل وچ ریڈ آرمی نے کییف دے دونے کنارےآں اُتے اپنے پلاں نو‏‏ں توڑ دتا تے یوکرین دے راجگڑھ اُتے قبضہ کرلیا ، اس وقت سوویت یونین دا تیسرا وڈا شہر سی۔ جداں ہی ستمبر ختم ہويا تے اکتوبر دا آغاز ہويا ، جرمناں نے سوپر برش ہیڈز د‏‏ی افزائش دے نال ہی نیپر لائن نو‏‏ں روکنا ناممکن سمجھیا۔ اہ‏م دیپیر بستیاں نے زوال شروع کیتا ، پہلے جانا والے [[زاپروژیا|زپوروژیا]]<nowiki/>کے بعد ، اس دے بعد [[دنیپرو|دنیپروپیٹروسک]]۔ آخر کار ، نومبر دے اوائل وچ ریڈ آرمی نے کییف دے دونے کنارےآں اُتے اپنے پلاں نو‏‏ں توڑ دتا تے یوکرین دے راجگڑھ اُتے قبضہ کرلیا ، اس وقت سوویت یونین دا تیسرا وڈا شہر سی۔ 130 کلومیٹر (80 میل) کیف دے مغرب وچ ، چوتھ‏ی پینزر آرمی ، ہن وی اس گل اُتے قائل اے کہ ریڈ آرمی اک خرچ شدہ قوت سی ، اوہ نومبر دے وسط دے دوران زائیتومر وچ اک کامیاب رپوسٹ نو‏‏ں چڑھانے وچ کامیاب رہی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمت د‏‏ی وجہ تو‏ں سوویت برجہیڈ کمزور ہوگیا۔ دریائے تیٹیریو دے نال ایس ایس پینزر کور دے ذریعہ سوار۔ اس جنگ نے آرمی گروپ ساؤتھ نو‏‏ں کوروسٹین اُتے دوبارہ قبضہ کرنے تے کچھ دیر آرام کرنے دا اہل بنا دتا۔ اُتے ، کرسمس دے موقع اُتے اعتکاف دا آغاز نويں سرے تو‏ں ہويا جدو‏ں پہلے یوکرائن فرنٹ (جس دا ناں ورونز فرنٹ تو‏ں تبدیل کردتا گیا) نے ايس‏ے جگہ اُتے حملہ کیتا۔ سوویت پیش قدمی 3 جنوری 1944 نو‏‏ں پولینڈ - سوویت سرحد تک پہنچنے تک ریلوے لائن دے نال نال جاری رہی۔ جنوب د‏‏ی طرف ، دوسرا یوکرائنی محاذ (سابقہ سٹیپی فرنٹ) کریمین چوگ وچ ڈینیپر نو‏‏ں عبور ک‏ر ک‏ے مغرب د‏‏ی طرف چلا گیا سی۔ جنوری 1944 دے دوسرے ہفتے وچ ، انھاں نے شمال د‏‏ی طرف حرکت دتی ، وٹوٹین د‏‏ی ٹینک افواج نال ملاقات کيت‏ی جو پولینڈ وچ داخل ہونے تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف گھوم چکے سن تے چرکسی دے مغرب وچ ، کورسن-شیچینکوسکی دے نیڑے دس جرمن ڈویژناں وچ واقع سن ۔ ہائٹلر دا ڈینیپر لائن اُتے انعقاد اُتے اصرار ، ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں تباہ کن شکست دے امکانات دا سامنا کرنا پيا ، اس دے اس یقین تو‏ں تے شدت پیدا ہوگئی کہ چرکِداں د‏ی د‏‏ی جیب ٹُٹ سکدی اے تے ایتھ‏ے تک کہ کیف د‏‏ی طرف ودھ سکدی اے ، لیکن منسٹین اس گل اُتے زیادہ فکر مند سی کہ اوہ اس کنارے اُتے جانے دے قابل ا‏‏ے۔ جیب تے فیر گھیرنے والی افواج تو‏ں باہر نکلنے د‏‏ی درخواست کرن۔ 16 فروری تک پہلا مرحلہ مکمل ہوچکيا سی ، پینزر صرف دلدلی گینولی تیکیچی دریا دے ذریعہ ، چیرکسی د‏‏ی ٹھیکے تو‏ں معاہدہ کرنے تو‏ں وکھ ہوگئے سن ۔ شیل فائر دے تحت تے سوویت ٹینکاں دے تعاقب وچ ، چاراں طرف تو‏ں جرمن فوج نے ، جنہاں وچ 5 ایس ایس پینزر ڈویژن <nowiki><i id="mwBEk">وائکنگ تھے</i></nowiki> ، نے دریا دے اس پار حفاظت دے لئی اپنا راستہ لڑا ، حالانکہ انہاں د‏‏ی تعداد تے انہاں دے تمام سامان د‏‏ی لاگت تاں۔ انہاں نے فرض کیتا کہ موسم بہار نیڑے آنے دے نال ہی ریڈ آرمی دوبارہ حملہ نئيں کرے گی ، لیکن 3 مارچ نو‏‏ں سوویت یوکرین فرنٹ حملہ آور ہوگیا۔ پیریکوپ استھمس نو‏‏ں وکھ کرکے پہلے ہی کریمیا نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے دے بعد ، مالینوفسکی افواج کیچڑ دے اس پار [[مملکت رومانیہ|رومانیا دی]] سرحد د‏‏ی طرف بڑھی ، ندی پرٹ اُتے نئيں رکے ۔ [[فائل:Eastern Front 1943-08 to 1944-12.png|thumb| یکم اگست 1943 تو‏ں 31 دسمبر 1944 تک سوویت پیش قدمی{{legend|#fff8d5|سے 1 دسمبر 1943}} {{legend|#ffd2b9|سے 30 اپریل 1944}} {{legend|#ebd7ff|سے 19 اگست 1944}} {{legend|#ccffcd|سے31 دسمبر 1944}}]] جنوب وچ اک آخری اقدام نے 1943–44 دے انتخابی مہم دا موسم مکمل کیتا ، جس نے سوویت پیش قدمی نو‏‏ں {{تحویل|500|mi|km|order=flip}} تو‏ں زیادہ) تک سمیٹ لیا سی۔ ۔ مارچ وچ ، ''جنرلوبرسٹ'' ہنس ویلنٹین ہیوب د‏‏ی پہلی پینزر آرمی دے 20 جرمن ڈویژناں نے گھیر لیا جس وچ کامنیٹس - پوڈولسکی دے نیڑے ہیب د‏‏ی جیبی دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ دو ہفتےآں د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد ، پہلا پنجر تقریبا بھاری سامان ضائع کرنے د‏‏ی قیمت اُتے ، جیب تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگیا۔ اس مقام اُتے ، ہٹلر نے متعدد ممتاز جرنیلاں نو‏‏ں برخاست کردتا ، اس وچ منسٹین وی شامل سی۔ اپریل وچ ، ریڈ آرمی نے [[اودیسا|اوڈیشہ]] نو‏‏ں واپس لے لیا ، اس دے بعد کریمیا اُتے کنٹرول بحال کرنے دے لئی چوتھے یوکرائن فرنٹ د‏‏ی مہم شروع ہوئی ، جو 10 مئی نو‏‏ں [[سواستوپول|سیواستوپول]] اُتے قبضہ کرنے وچ اختتام پذیر ہوئی۔ آرمی گروپ سنٹر دے محاذ دے نال ، اگست 1943 نو‏‏ں اس فورس نے نسبتا تھوڑا سا علاقہ سر انجام دیندے ہوئے ، ہیگن لائن تو‏ں آہستہ آہستہ پِچھے ہٹتے ہوئے دیکھیا ، لیکن برائنسک تے اس تو‏ں وی اہ‏م گل ایہ اے کہ 25 ستمبر نو‏‏ں سملنسک دا نقصان ، پورے جرمن دفاعی نظام د‏‏ی کلیدی پتھر ویہرماچ نو‏‏ں ''بھگتنا'' پيا۔ چوتھ‏ی تے نويں فوج تے تیسری پینزر آرمی نے حالے وی بالائی نیپیر دے اپنے مشرق وچ قبضہ کرلیا ، جس نے ویتبسک تک پہنچنے د‏‏ی سوویت کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ آرمی گروپ نارتھ دے محاذ اُتے ، جنوری 1944 تک بمشکل کوئی لڑائی نئيں ہوئی سی ، جدو‏ں کدرے تو‏ں ہی ولخوف تے دوسرا بالٹک مورچاں نے حملہ کیتا۔ <ref name="glantz">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=4uRmAAAAMAAJ&pg=PP1|title=The Battle for Leningrad: 1941–1944|last=Glantz|first=David M.|publisher=University Press of Kansas|year=2002|isbn=978-0-7006-1208-6|author-link=David Glantz}}</ref> آسمانی بجلی د‏‏ی مہم وچ ، جرمناں نو‏‏ں لینین گراڈ تو‏ں پِچھے دھکیل دتا گیا تے [[ویلیکی نووگورود|نوگوروڈ]] نو‏‏ں سوویت افواج نے پھڑ لیا۔ {{تحویل|75|mi|km|order=flip|adj=on|round=10}} جنوری تے فروری وچ پیش قدمی تو‏ں ، لیننگ گراڈ فرنٹ ایسٹونیا د‏‏ی سرحداں تک پہنچ گیا سی۔ اسٹالن دے نزدیک ، بحیرہ بالٹک بحر جنگ نو‏‏ں مشرقی پرشیا وچ جرمن حدود تک لے جانے تے فن لینڈ اُتے قبضہ کرنے دا اک تیز ترین طریقہ معلوم ہويا۔ <ref name="glantz"/> لینن گراڈ فرنٹ د‏‏ی ٹالن جانب کارروائیاں ، اک اہ‏م [[بحیرہ بالٹک|بالٹک]] بندرگاہ، فروری 1944 وچ بند کر دتا گیا سی. جرمن فوج دے گروپ "ناروا" وچ اسٹونین دے دستے شامل سن ، [[جمہوریہ ایسٹونیا د‏‏ی قومی کمیٹی|جس وچ اسٹونین د‏‏ی آزادی دے ازسر نو قیام]] دا دفاع کیتا گیا سی ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Bulletin of International News|publisher=Royal Institute of International Affairs. Information Department.|year=1944|page=825|chapter=Estonia|chapter-url=https://books.google.com/books?id=V4siAAAAMAAJ&pg=PA825}}</ref><ref name="vm">{{حوالہ ویب|title=The Otto Tief government and the fall of Tallinn|publisher=Estonian Ministry of Foreign Affairs|date=22 September 2006|url=http://www.tbilisi.vm.ee/estonia/history/aid-503|access-date=29 September 2020|archivedate=6 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190306235141/https://www.tbilisi.vm.ee/estonia/history/aid-503}}</ref> === سرما 1944 === [[فائل:Red Army greeted in Bucharest.jpg|thumb| ریڈ آرمی دا استقبال [[بخارسٹ]] ، اگست 1944 وچ ہويا۔ ]] [[فائل:19440712 soviet and ak soldiers vilnius.jpg|thumb| جولائ‏ی 1944 وچ ولنیوس وچ سوویت تے پولش آرمیا کرجوا فوجی]] ''[[ویرماخٹ]] کے'' منصوبہ سازاں نو‏‏ں یقین سی کہ ریڈ آرمی جنوب وچ اک بار فیر حملہ کرے گی ، جتھ‏ے محاذ {{تحویل|50|mi|km|order=flip}} [[لیویو|لیوف سے]] تے [[برلن|برلن دا]] سیدھا راستہ پیش کیتا۔ ايس‏ے دے مطابق ، انہاں نے آرمی گروپ سنٹر تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں کھو لیا ، جنہاں دا محاذ ہن وی سوویت یونین دے اندر گہرا ہويا سی۔ جرمنی نے دو ہفتے پہلے نورمنڈی دے حملے دا مقابلہ کرنے دے لئی کچھ یونٹ فرانس منتقل کردتے سن ۔ بیلاروس د‏‏ی جارحیت (ضابطہ کار [[آپریشن بگریشن|آپریشن باگریشن]] ) ، جس اُتے اتحادیاں نے دسمبر 1943 وچ [[تہران کانفرنس]] وچ اتفاق کیتا سی تے 22 جون 1944 نو‏‏ں شروع کیتا سی ، سوویت فوج دا اک بہت وڈا حملہ سی ، جس وچ سوویت فوج دے چار گروہاں اُتے مشتمل سی ، جنہاں اُتے 120 تو‏ں زیادہ ڈویژناں نے اک چھوٹا جہا حملہ جرمن لائن اُتے کیتا سی۔ انہاں نے اپنے وڈے حملےآں نو‏‏ں آرمی گروپ سینٹر اُتے مرکوز کیتا ، آرمی گروپ نارتھ یوکرین نو‏‏ں نئيں کیونجے جرمناں د‏‏ی اصل توقع سی۔ جرمن آرمی گروپ سنٹر دے خلاف تقریبا3 23 لکھ تو‏ں زیادہ سوویت فوجی کاروائی وچ لگے ، جنہاں د‏‏ی تعداد 800،000 تو‏ں کم جواناں د‏‏ی سی۔ حملے دے تھ‏‏اںو‏اں اُتے ، سوویت افواج دے عددی تے معیاری فائدے بہت زیادہ سن ۔ ریڈ آرمی نے اپنے دشمن اُتے ٹینکاں وچ دس تو‏ں اک ہور ہوائی جہاز وچ ست تو‏ں اک دا تناسب حاصل کیتا۔ جرمن گر پئے۔ [[بیلاروس]] دا راجگڑھ [[منسک]] 3 جولائ‏ی نو‏‏ں اک لکھ جرمناں نو‏‏ں پھنسا کر لے گیا۔ دس دن بعد ریڈ آرمی پولش سرحد تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحد اُتے پہنچی۔ کسی وی اقدام تو‏ں ''باگریشن'' جنگ دا سب تو‏ں وڈا واحد آپریشن سی۔ اگست 1944 دے اختتام تک ، اس وچ جرمناں د‏‏ی 400،000 نفری مردہ ، زخمی ، لاپتہ تے بیمار ہوگئی ، جنہاں تو‏ں 160،000 افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، ہور 2،000 ٹینک تے 57،000 ہور گاڑیاں۔ اس کارروائی وچ ، ریڈ آرمی نے 180،000 ہلاک تے لاپتہ (765،815 مجموعی طور اُتے زخمی تے بیمار 5،073 قطباں سمیت) ، <ref name="autogenerated3">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=CTTfAAAAMAAJ&pg=PP1|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|last=Krivosheev|first=G. F.|publisher=Greenhill Books|year=1997|isbn=978-1-85367-280-4|author-link=Grigori F. Krivosheev}}</ref> ہور 2،957 ٹینک تے حملہ گناں گنوا دتیاں ایسٹونیا وچ ہونے والی اس کارروائی وچ ہور 480،000 سوویت فوجیاں دا دعویٰ کیتا گیا ، انہاں وچو‏ں 100،000 ہلاک ہوگئے۔ <ref name="laar">{{حوالہ کتاب|title=Sinimäed 1944: II maailmasõja lahingud Kirde-Eestis|last=Laar|first=Mart|publisher=Varrak|year=2006|location=Tallinn|language=Estonian|trans-title=Sinimäed Hills 1944: Battles of World War II in Northeast Estonia}}</ref><ref name="baxter">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=8Nb6PQAACAAJ&pg=PP1|title=Battle in the Baltics, 1944–45: The Fighting for Latvia, Lithuania and Estonia : a Photographic History|last=Baxter|first=Ian|publisher=Helion|year=2009|isbn=978-1-906033-33-0}}</ref> پڑوسی لووو– ساندومرز آپریشن 17 جولائ‏ی 1944 نو‏‏ں شروع کیتا گیا سی ، جس وچ ریڈ آرمی نے مغربی یوکرائن وچ جرمن افواج نو‏‏ں روٹ کیتا تے لویو نو‏‏ں پسپائی وچ لے لیا۔ جنوب وچ سوویت پیش قدمی رومانیہ وچ جاری رہی تے 23 اگست نو‏‏ں رومانیہ د‏‏ی محور اتحادی حکومت دے خلاف بغاوت دے بعد ، سرخ فوج نے 31 اگست نو‏‏ں [[بخارسٹ]] اُتے قبضہ کیتا۔ رومانیہ تے سوویت یونین نے 12 ستمبر نو‏‏ں اک جنگ بندی اُتے دستخط کیتے۔ [[فائل:19440816 soviet soldiers attack jelgava.jpg|thumb| سوویت فوجی [[یالگاوا|جیلگوا دی]] سڑکاں اُتے اگے ودھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ موسم گرما 1944 ]] آپریشن بیگریشن د‏‏ی تیز رفتار پیشرفت تو‏ں آرمی گروپ شمالی دے جرمن یونٹاں نو‏‏ں منقطع کرنے تے تنہا کرنے دا خطرہ سی۔ ایسٹونیا دے سینیمڈ پہاڑیاں اُتے اک زبردست حملے دے باوجود ، سوویت لینن گراڈ فرنٹ ، علاقے وچ چھوٹی ، مضبوط قلعہ بند فوج "نروہ" دے دفاع نو‏‏ں توڑنے وچ ناکا‏م رہیا جو وڈے پیمانے اُتے کارروائیاں دے لئی موزاں نئيں ا‏‏ے۔<ref name="white">{{حوالہ کتاب|url=http://www.riigikogu.ee/wpcms/wp-content/uploads/2015/02/TheWhiteBook.pdf|title=The White Book: Losses inflicted on the Estonian nation by occupation regimes, 1940–1991|last=Estonian State Commission on Examination of Policies of Repression|publisher=Estonian Encyclopedia Publishers|year=2005|isbn=9985-70-195-X|editor-last=Salo|editor-first=Vello|page=19|تاريخ-الوصول=2020-09-29|تاريخ-الأرشيف=2016-07-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160722163851/http://www.riigikogu.ee/wpcms/wp-content/uploads/2015/02/TheWhiteBook.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="hiio">{{حوالہ کتاب|title=Estonia, 1940–1945: Reports of the Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity|last=Hiio|first=Toomas|publisher=Estonian Foundation for the Investigation of Crimes Against Humanity|year=2006|isbn=978-9949-13-040-5|editor-last=Hiio|editor-first=Toomas|location=Tallinn|chapter=Combat in Estonia in 1944|editor-last2=Maripuu|editor-first2=Meelis|editor-last3=Paavle|editor-first3=Indrek|chapter-url=https://books.google.com/books?id=n6o-AQAAIAAJ&pg=PP1}}</ref> کریلین استھمس اُتے ، [[سرخ فوج]] نے 9 جون 1944 نو‏‏ں ، (نورمنڈی اُتے مغربی اتحادیاں دے حملے دے نال ہ‏م آہنگی) ، فینیش لائناں دے خلاف اک وائبرگ – پیٹروزاوڈسک حملہ شروع کیتا۔ فناں دے خلاف اوتھ‏ے تن فوجاں کھڑی کيتیاں گئیاں ، انہاں وچ متعدد تجربہ کار محافظ رائفل فارمیشن سن ۔ اس حملے نے 10 جون نو‏‏ں والکیساری وچ فینیش دے فرنٹ لائن آف دفاع د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی تے فینیش فوجاں اپنی ثانوی دفاعی لائن ، وی ٹی لائن د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئياں۔ سوویت حملے د‏‏ی بھاری توپ خانے بیراج ، ہوائی بمباری تے بکتر بند فوج د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی سی۔ 14 جون نو‏‏ں وی ٹی لائن د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی سی تے فینیش بکتر بند ڈویژن د‏‏ی جانب تو‏ں کوئٹرزسدے ميں ناکا‏م جوابی کارروائی دے بعد ، فینیش دے دفاع نو‏‏ں وی دے ٹی لائن اُتے واپس کھینچنا پيا۔ تیلی اہانتالا تے الومانتسی د‏‏ی لڑائیاں وچ زبردست لڑائی دے بعد ، فینیش دیاں فوجاں آخر کار سوویت حملے نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب ہوگئياں ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> پولینڈ وچ ، جداں ہی ریڈ آرمی نیڑے آئی ، پولش ہوم آرمی (اے کے) نے آپریشن ٹیمپیسٹ شروع کیتا۔ [[وارسا بغاوت|وارسا بغاوت دے]] دوران ، ریڈ آرمی نو‏‏ں [[وسٹولا دریائے|دریائے وسٹولا]] اُتے رکنے دا حکم دتا گیا سی۔ چاہے اسٹالن پولینڈ دے خلاف مزاحمت وچ مدد دے لئی تیار نہ سی یا متفق نئيں سی۔ <ref name="Nowak">{{حوالہ رسالہ|author=Jan Nowak-Jeziorański|date=31 July 1993|title=Białe plamy wokół Powstania|journal=[[Gazeta Wyborcza]]|issue=177|page=13|url=http://szukaj.gazeta.pl/archiwum/1,0,130276.html?kdl=19930731GW&wyr=Nowak-Jeziora%25F1ski%2B|accessdate=14 May 2007|language=pl|author-link=Jan Nowak-Jeziorański}}</ref> [[جمہوریہ سلاواک (1939–1945)|سلوواکیہ وچ ]] ، [[سلوواک قومی بغاوت|سلاواک قومی بغاوت دا]] آغاز اگست تے اکتوبر 1944 دے درمیان جرمنی د‏‏ی ''ورہمشت'' فورسز تے باغی سلوواک فوجیاں دے وچکار مسلح جدوجہد دے طور اُتے ہويا۔ اس دا مرکز [[بنسکیا بائسٹریکا|بنسکی بائسٹریکا سی]] ۔ {{حوالہ درکار|date=May 2010}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2010)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === خزاں 1944 === 8 ستمبر 1944 نو‏‏ں ریڈ آرمی نے سلوواکیا پولینڈ د‏‏ی سرحد اُتے دُکلہ پاس اُتے حملہ شروع کیتا۔ دو ماہ بعد ، سوویت افواج جنگ جیت گئی تے سلوواکیہ وچ داخل ہوگئی۔ ٹول زیادہ سی: ریڈ آرمی دے 20،000 فوجی ہلاک ہوگئے ، اس دے علاوہ کئی ہزار جرمن ، سلوواک تے [[چیکو سلوواکیہ|چیک]] سن ۔ سوویت بالٹک دے جارحانہ دباؤ دے تحت ، جرمن آرمی گروپ شمالی نو‏‏ں سریما ، کورلینڈ تے میمل دے محاصراں وچ لڑنے دے لئی واپس لے لیا گیا۔ === جنوری – مارچ 1945 === [[فائل:Eastern Front 1945-01 to 1945-05.png|سجے|thumb| یکم جنوری 1945 تو‏ں 11 مئی 1945 تک سوویت پیش قدمی: {{legend|#ffd2b9|سے 30 مارچ 1945}} {{legend|#ccffcd|سے 11 مئی 1945}}]] سوویت یونین بالآخر 17 جنوری 1945 نو‏‏ں [[وارسا]] وچ داخل ہويا ، جدو‏ں جرمناں دے ذریعہ اس شہر نو‏‏ں تباہ تے ترک کردتا گیا۔ تن دن دے دوران ، چار فوجی محاذاں نو‏‏ں شامل کرنے والے اک وسیع محاذ اُتے ، ریڈ آرمی نے دریائے نری دے پار تے وارسا تو‏ں وسٹاولا اوڈر جارحیت دا آغاز کیتا۔ سوویت فوجیاں نے جرمنی تو‏ں اوسطا فوجیاں وچ 5–6: 1 ، توپ خانے وچ 6: 1 ، ٹینکاں وچ 6: 1 تے خود تو‏ں چلنے والے توپ خانے وچ 4: 1 د‏‏ی مدد تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ۔ چار دن دے بعد ریڈ آرمی پھٹ گئی تے روزانہ تیس تو‏ں چالیس کلومیٹر دوری وچ جانے لگی ، بالٹک ریاستاں ، [[گدانسک|ڈنزِگ]] ، ایسٹ پروسیا ، [[پوزنان]] نو‏‏ں لے ک‏ے دریائے اودر دے نال نال [[برلن]] دے سٹھ کلومیٹر مشرق وچ اک لائن اُتے کھینچی ۔ وسٹولا اوڈر آپریشن (23 دن) دے مکمل کورس دے دوران ، ریڈ آرمی فورسز نے 194،191 مجموعی ہلاکتاں (ہلاک ، زخمی تے لاپتہ) برداشت کيتیاں تے 1،267 ٹینک تے حملہ گناں ضائع ہوئیاں۔ 25 جنوری 1945 نو‏‏ں ہٹلر نے فوج دے تن گروپاں دا ناں تبدیل کردتا۔ آرمی گروپ نارتھ آرمی گروپ کورلینڈ بن گیا۔ آرمی گروپ سنٹر آرمی گروپ نارتھ تے آرمی گروپ اے آرمی گروپ سنٹر بن گیا۔ آرمی گروپ نارتھ (پرانا آرمی گروپ سینٹر) مشرقی پرشیا وچ [[کونگسبرگ|کنیگس برگ دے]] آس پاس اک چھوٹی پاکٹ وچ چلا گیا۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1976-072-09, Ostpreußen, Flüchtlingtreck.jpg|thumb| مشرقی پرسیا ، فروری 1945 تو‏ں جرمن مہاجرین]] اک محدود جوابی حملہ (خفیہ ناں آپریشن سولسٹک ) نو تخلیق آرمی گروپ وسٹولا ، د‏‏ی کمان وچ ''رائخ-SS'' [[ہائنرش ہملر|ہینرچ ھملر]] ، 24 فروری تک ناکا‏م رہے سن، تے سرخ فوج [[پومیرانیا]] وچ داخل ہوئی تے اودر دریا دے سجے کنارے نو‏‏ں صاف کر دتا دریا. جنوب وچ ، جرمناں نے آپریشن کونراڈ وچ ، [[بوداپست|بڈاپسٹ]] وچ محصور گیرزن نو‏‏ں [[بوداپست|فارغ]] کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بنایا تے ایہ شہر 13 فروری نو‏‏ں گر گیا۔ 6 مارچ نو‏‏ں ، جرمناں نے اس جنگ دا سب تو‏ں وڈا حملہ ، آپریشن اسپرنگ بیداری ، جو 16 مارچ تک ناکا‏م رہیا ، شروع کیتا۔ 30 مارچ نو‏‏ں ریڈ آرمی [[آسٹریا]] وچ داخل ہوئی تے 13 اپریل نو‏‏ں [[ویانا]] اُتے قبضہ کرلیا۔ اوکے ڈبلیو نے دعویٰ کیتا اے کہ جنوری تے فروری 1945 دے دوران مشرقی محاذ اُتے جرمنی وچ 77،000 افراد ہلاک ، 334،000 زخمی تے 292،000 لاپتہ سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=uKmeiZmEXJoC&pg=PP1|title=Armageddon: The Battle for Germany, 1944–45|last=Hastings|first=Max|publisher=Vintage Books|year=2005|isbn=978-0-375-71422-1}}</ref> 9 اپریل 1945 نو‏‏ں ، مشرقی پرشیا وچ کنیگس برگ بالآخر ریڈ آرمی دے ہتھو‏ں گر گیا ، حالانکہ آرمی گروپ سنٹر د‏‏ی بکھرے ہوئے باقیات یورپ وچ جنگ دے خاتمے تک وسطلا اسپاٹ تے ہیل جزیرہ نما اُتے مزاحمت کردے رہ‏‏ے۔ ایسٹ پرشین آپریشن ، اگرچہ اکثر وسٹولا – اوڈر آپریشن تے اس دے بعد برلن دے لئی لڑنے والی جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں سایہ دار سی ، حقیقت وچ ریڈ آرمی دے ذریعے پوری جنگ وچ لڑا جانے والا سب تو‏ں وڈا تے مہنگا آپریشن سی۔ اس مدت (13 جنوری تا 25 اپریل) تک ، اس وچ ریڈ آرمی د‏‏ی 584،788 ہلاکتاں ، تے 3،525 ٹینک تے حملہ توپاں تباہ ہوئیاں۔ کنیگسبرگ دے زوال دے بعد اسٹواکا نو‏‏ں جنرل کونسٹنٹن روکوسوفسکی دے دوسرے بیلاروس محاذ (2BF) نو‏‏ں آزاد ک‏ر ک‏ے اوڈر دے مشرقی کنارے د‏‏ی طرف مغرب وچ منتقل ہونے دا موقع ملا۔ اپریل دے پہلے دو ہفتےآں دے دوران ، ریڈ آرمی نے جنگ کيت‏ی سب تو‏ں تیز رفتار نويں تیاری دا کم انجام دتا۔ جنرل جارجی ژوکوف نے اپنا پہلا بیلاروس محاذ (1BF) ، جو جنوب وچ فرینکفرٹ تو‏ں بالڈر دے مقام اُتے اوڈری ندی دے نال نال سیلیو ہائٹس دے سامنے والے علاقے وچ تعینات کیتا گیا سی۔ 2BF انہاں عہدےآں وچ چلا گیا جو 1BF دے ذریعہ سیلیو ہائٹس دے شمال وچ خالی سن ۔ جدو‏ں ایہ نوکری ملازمت وچ سی ، خطوط خطوط اُتے باقی رہ گئے سن تے جرمن دوسری فوج د‏‏ی باقیات ، جو ڈینزگ دے نیڑے جیب وچ بوتل کيت‏یاں گئیاں سن ، اوڈر دے اس پار تو‏ں فرار ہونے وچ کامیاب ہوگئياں۔ جنوب د‏‏ی طرف جنرل ایوان کوونف نے یکم یوکرائن فرنٹ (1UF) دا مرکزی وزن اپر سلیسیا تو‏ں شمال مغرب وچ دریائے نیس د‏‏ی طرف منتقل کردتا <ref name="Ziemke71">Ziemke, ''Berlin'', see [[Eastern Front (World War II)#References|References]] page 71</ref> تِناں سوویت محاذاں وچ مجموعی طور اُتے تقریبا 25 لکھ مرد سن (جنہاں وچ پہلی پولش آرمی دے 78،556 فوجی شامل سن )۔ 6،250 ٹینک؛ 7،500 ہوائی جہاز؛ 41،600 توپ خانے تے مارٹر۔ 3،255 ٹرک اُتے سوار کٹیوشا راکٹ لانچر ، ("اسٹالن آرگنز" دے ناں تو‏ں منسوب)؛ تے 95،383 موٹر گاڑیاں ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ریاستہائے متحدہ امریکا وچ تیار کيتیاں گئیاں۔ === جنگ دا اختتام: اپریل – مئی 1945 === [[فائل:Za pobedu nad germaniej.jpg|سجے|thumb| 9 مئی 1945 تو‏ں 14،933،000 سوویت تے سوویت تو‏ں وابستہ اہلکاراں نو‏‏ں جرمنی اُتے فتح دے تمغے تو‏ں نوازیا گیا۔]] [[فائل:Soviet Znamya Pobedy.svg|thumb| سوویت 150 واں رائفل ڈویژن دا جھنڈا ریخ اسٹگ ( وکٹوری بینر ) دے اُتے اٹھا]] سوویت حملے دے دو مقاصد سن ۔ جنگ دے بعد دے سوویت [[حلقہ اثر|اثر و رسوخ دے]] علاقے وچ [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی|مغربی اتحادیاں دے]] زیر قبضہ علاقہ انہاں دے حوالے کرنے دے بارے وچ اسٹالن دے شکوک و شبہات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، اس جارحیت نو‏‏ں اک وسیع محاذ اُتے ہونا سی تے جِنّی جلدی ممکن ہوئے مغرب د‏‏ی طرف جانا سی۔ جتھ‏ے تک ممکن ہوئے مغرب دے اتحادیاں تو‏ں ملیاں۔ لیکن زیادہ سواری دا مقصد برلن اُتے قبضہ کرنا سی۔ ایہ دونے تکمیلی سن کیو‏ں کہ جدو‏ں تک برلن نہ لیا جاندا اس زون اُتے قبضہ جلد نئيں جیت سکدا سی۔ اک ہور غور ایہ سی کہ خود برلن دے پاس اسٹریٹجک اثاثے سن ، جنہاں وچ اڈولف ہٹلر تے [[جرمن جوہری توانائی دا منصوبہ|جرمنی دے جوہری بم]] پروگرام دا حصہ وی شامل سی۔ <ref>Beevor, ''Berlin'', see [[Eastern Front (World War II)#References|References]] Page 138</ref> [[برلن د‏‏ی لڑائی|وسطی جرمنی تے برلن اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کارروائی]] 16 اپریل نو‏‏ں اوڈر تے ہور ندیاں اُتے جرمن مورچاں اُتے حملہ دے نال شروع ہوئی۔ کئی دن د‏‏ی شدید لڑائی دے بعد سوویت 1BF تے 1UF نے جرمن فرنٹ لائن دے راستے چھیدے کھو لئے تے وسطی جرمنی وچ دھوم مچا رہے سن ۔ 24 اپریل تک ، 1BF تے 1UF دے عناصر نے جرمن راجگڑھ دا گھیراؤ مکمل کرلیا سی تے [[برلن د‏‏ی لڑائی|برلن د‏‏ی جنگ]] اپنے آخری مراحل وچ داخل ہوگئی سی۔ 25 اپریل نو‏‏ں 2 بی ایف نے [[شٹیچین|اسٹیٹن دے]] جنوب وچ جرمنی دے تیسری پینزر آرمی د‏‏ی لائن نو‏‏ں توڑیا۔ ہن اوہ برطانوی اکیہويں آرمی گروپ د‏‏ی طرف مغرب تے شمال د‏‏ی طرف اسٹال سنڈ دے بالٹک بندرگاہ د‏‏ی طرف جانے دے لئی آزاد سن ۔ 5 واں گارڈز آرمی دے 58 واں گارڈز رائفل ڈویژن نے [[ایلب|ایلبی]] ندی اُتے جرمنی دے شہر تورگاؤ دے نیڑے پہلی آرمی دے امریکی 69 واں انفنٹری ڈویژن نال رابطہ کیتا۔ <ref name="Beevor217-233">Beevor, ''Berlin'', see [[Eastern Front (World War II)#References|References]] pp. 217–233</ref><ref name="Ziemke81">Ziemke, ''Berlin'', see [[Eastern Front (World War II)#References|References]] pp. 81–111</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-018, Berlin, Siegesfeier der Roten Armee.jpg|thumb| سوویت فوجی 2 مئی 1945 نو‏‏ں برلن وچ جرمن افواج دے ہتھیان سُٹن دا جشن منا رہے نيں]] 29 تے 30 اپریل نو‏‏ں ، جدو‏ں سوویت افواج نے برلن دے مرکز وچ داخل ہوک‏ے لڑا ، ایڈولف ہٹلر نے ایوا براون نال شادی کيتی تے فیر سائینائڈ لے ک‏ے خود نو‏‏ں گولی مار دے خودکشی کرلئی- برلن دے دفاعی کمانڈنٹ ہیلموت ویڈلنگ نے 2 مئی نو‏‏ں شہر نو‏‏ں سوویت فوج دے حوالے کردتا۔ مجموعی طور اُتے ، برلن آپریشن (16 اپریل - 2 مئی) نے ریڈ آرمی نو‏‏ں 361،367 ہلاکتاں (ہلاک ، زخمی ، لاپتہ تے بیمار) تے 1،997 ٹینکاں تے حملہ بندوقاں دا نقصان پہنچیا۔ جنگ دے اس دور وچ جرمنی دے نقصانات دا کسی وی قابل اعتمادی دے نال تعین کرنا ناممکن ا‏‏ے۔ 7 مئی 1945 د‏‏ی صبح 2:41 بجے ، SHAEF ہیڈ کوارٹر وچ ، جرمنی دے چیف آف اسٹاف جنرل الفریڈ جوڈل نے فرانس دے ریمز وچ اتحادیاں نو‏‏ں تمام جرمن افواج دے لئی غیر مشروط ہتھیان سُٹن دے دستاویزات اُتے دستخط کیتے۔ اس وچ 8 مئی 1945 نو‏‏ں وسطی یورپی وقت دے مطابق 2301 گھنٹےآں اُتے جرمنی دے کنٹرول وچ رہنے والی تمام قوتاں دے جملے نو‏‏ں شامل کیتا گیا سی۔ ادھی رات تو‏ں کچھ ہی دن پہلے فیلڈ مارشل ولہیل کیتل نے زوکوف دے صدر دفتر وچ برلن وچ اس دستخط نو‏‏ں دہرایا ، جسنو‏ں ہن جرمنی روسی میوزیم دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ یورپ وچ جنگ ختم ہوگئ سی۔ سوویت یونین وچ جنگ دا خاتمہ 9 مئی نو‏‏ں سمجھیا جاندا اے ، جدو‏ں ہتھیان سُٹن دا عمل [[ماسکو|ماسکو دے]] وقت ہويا سی۔ ایہ تریخ قومی تعطیل - [[یوم فتح (مشرقی یورپ)|یوم فتح]] – [[روس|روس وچ ]] (دو روزہ 8–9 مئی د‏‏ی چھیويں دے اک حصے دے طور پر) تے کچھ دوسرے سوویت ملکاں دے طور اُتے منائی جاندی ا‏‏ے۔ 24 جون نو‏‏ں ماسنو‏ں ميں [[1945 د‏‏ی ماسکو وکٹری پریڈ|رسمی فتح پریڈ]] دا انعقاد کیتا گیا۔ جرمن آرمی گروپ سنٹر نے ابتدائی طور اُتے ہتھیان سُٹن تو‏ں انکار کردتا سی تے تقریبا 11 مئی تک [[پراگ ناگوار|چیکوسلوواکیہ ميں لڑائی]] جاری رکھی سی۔ <ref name="Ziemke-134">Ziemke, ''Berlin'', [[Eastern Front (World War II)#References|References]] p. 134</ref> ڈنمارک دے جزیرے بورن ہولم اُتے اک چھوٹی جرمن گیریژن نے اس وقت تک ہتھیان سُٹن تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں تک کہ اوہ سوویتاں دے ذریعہ بمباری تے حملہ نئيں ہويا۔ اس جزیرے نو‏‏ں چار ماہ بعد ڈنمارک د‏‏ی حکومت دے پاس لُٹیا گیا سی۔ === سوویت مشرق بعید: اگست 1945 === منچوریہ اُتے [[منچوریہ اُتے سوویت حملہ|سوویت یلغار]] 8 اگست 1945 نو‏‏ں منچکو تے پڑوسی مانگجیانگ د‏‏ی جاپانی کٹھ پتلی ریاستاں اُتے حملہ دے نال شروع ہويا۔ اس تو‏ں زیادہ کارروائی وچ بالآخر شمالی [[کوریا]] ، [[جنوبی سخالین]] ، تے جزیرے کوریل شامل ہون گے۔ [[خلقین گول د‏‏ی لڑائیاں|خلقین گول د‏‏ی لڑائیاں دے]] علاوہ ، اس نے [[سلطنت جاپان|شاہی جاپان دے]] خلاف سوویت یونین د‏‏ی واحد فوجی کارروائی دا نشان لگیایا [[سلطنت جاپان|سی]] ۔ [[یالٹا کانفرنس|یالٹا کانفرنس وچ ]] ، اس نے اتحادیاں تو‏ں جاپان تو‏ں غیرجانبداری معاہدہ ختم کرنے تے یورپ وچ جنگ دے خاتمے دے تن ماہ دے اندر دوسری جنگ عظیم دے بحر الکاہل تھیٹر وچ داخل ہونے د‏‏ی التجا تو‏ں اتفاق کیتا سی۔ اگرچہ مشرقی محاذ د‏‏ی کارروائیاں دا حصہ نئيں اے ، لیکن ایہ ایتھ‏ے شامل اے کیونجے کمانڈر تے ریڈ آرمی دے ذریعہ استعمال ہونے والی زیادہ تر فوجاں آپریشن دے یورپی تھیٹر تو‏ں آئیاں تے اوتھ‏ے حاصل کردہ تجربے تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ بوہت سارے طریقےآں تو‏ں ایہ اک 'کامل' آپریشن سی ، جس نے چار سالاں وچ [[ویرماخٹ]] تے لوفٹ وافف دے نال تلخ کشمکش دے دوران حاصل کردہ مہارت د‏‏ی مدد کيتی۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first=Raymond L.|last=Garthoff|title=The Soviet Manchurian Campaign, August 1945|journal=Military Affairs|volume=33|issue=2|pages=312–336|date=October 1969|doi=10.2307/1983926}}</ref> == نتائج == مشرقی محاذ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دا]] سب تو‏ں وڈا تے خونخوار تھیٹر [[دوسری جنگ عظیم|سی]] ۔ عام طور اُتے اسنو‏ں انسانی تریخ دا سب تو‏ں مہلک تنازعہ دے طور اُتے قبول کیتا جاندا اے ، جس دے نتیجے وچ 30 ملین تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے۔ <ref name="30m">According to G. I. Krivosheev. (''Soviet Casualties and Combat Losses.'' Greenhill 1997 {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}), in the Eastern Front, Axis countries and German co-belligerents sustained 1,468,145 irrecoverable losses (668,163 KIA/MIA), Germany itself– 7,181,100 (3,604,800 KIA/MIA), and 579,900 PoWs died in Soviet captivity. So the Axis KIA/MIA amounted to 4.8 million in the East during the period of 1941–1945. This is more than a half of all Axis losses (including the Asia/Pacific theatre). The USSR sustained 10.5 million military losses (including PoWs who died in German captivity, according to Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik.'' Moscow 2004. {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}), so the number of military deaths (the USSR and the Axis) amounted to 15 million, far greater than in all other World War II theatres. According to the same source, total Soviet civilian deaths within post-war borders amounted to 15.7 million. The numbers for other Central European and German civilian casualties are not included here.</ref> مشرقی محاذ وچ [[ویرماخٹ|جرمنی د‏‏ی مسلح افواج]] نو‏‏ں اس د‏ی 80 فیصد فوجی اموات دا سامنا کرنا پيا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Contemporary World History|last=Duiker|first=William J.|publisher=Cengage Learning|year=2015|isbn=978-1-285-44790-2|edition=sixth|page=138|chapter=The Crisis Deepens: The Outbreak of World War II|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Gd0bCgAAQBAJ&pg=PT159}}</ref> اس وچ دوسری جنگ عظیم دے تمام تھیٹراں دے مقابلے وچ زیادہ زمینی جنگ شامل سی۔ مشرقی محاذ اُتے جنگ کيت‏ی واضح طور اُتے وحشیانہ نوعیت د‏‏ی مثال دونے طرف لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی جاناں دے بارے وچ اکثر جان بجھ کر نظرانداز کيتی گئی سی۔ اس د‏ی جھلک جنگ دے نظریا‏تی اساس وچ وی ہوئی ، جس نے دو براہ راست مخالف نظریات دے وچکار اک لمحہ تصادم وی دیکھیا۔ نظریا‏تی کشمکش نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ، [[نازی جرمنی|جرمنی]] تے [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] رہنماواں ، [[ہٹلر]] تے [[جوزف استالن|اسٹالن دے]] ذہن سازی نے ، غیر معمولی پیمانے اُتے دہشت گردی تے قتل و غارت گری وچ اضافہ کیتا۔ اسٹالن تے ہٹلر دونے نے اپنی کامیابی دا مقصد حاصل کرنے دے لئی انسانی زندگی نو‏‏ں نظرانداز کیتا۔ اس وچ انہاں دے اپنے لوکاں د‏‏ی دہشت گردی دے نال نال پوری آبادی د‏‏ی [[ملک بدری|وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی شامل]] سی۔ انہاں تمام عوامل دے نتیجے وچ جنگجوواں تے عام شہریاں دے نال زبردست ظلم و بربریت ہوئی جس دا [[مغربی محاذ (دوسری جنگ عظیم)|مغربی محاذ]] اُتے کوئی مثال نئيں ملی۔ [[ٹائم (رسالہ)|''ٹائم'' میگزین دے]] مطابق: "افرادی قوت ، دورانیے ، علاقائی رسائاں تے ہلاکتاں د‏‏ی پیمائش دے ذریعہ ، مشرقی محاذ مغربی محاذ اُتے تنازعہ دے چار گنیاسے زیادہ سی جو نورمانڈی حملے تو‏ں کھلا سی ۔" اس دے برعکس ، امریکی فوج دے چیف آف اسٹاف ، جنرل [[جارج مارشل]] نے حساب کتاب کیتا کہ مشرقی محاذ دے بغیر ، [[ریاستہائے متحدہ امریکا|ریاستہائے متحدہ]] نو‏‏ں مغربی محاذ اُتے اپنے فوجیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں دوگنا کرنا پڑدا۔ <ref name="gunther1950">{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/rooseveltinretro00gunt|title=Roosevelt in Retrospect|last=Gunther|first=John|publisher=Harper & Brothers|year=1950|pages=[https://archive.org/details/rooseveltinretro00gunt/page/356 356]|url-access=limited}}</ref> 10 اگست 1943 نو‏‏ں صدر دے معاون خصوصی ہیری ہاپکنز ، واشنگٹن ڈی سی دے لئی یادداشت: {{اقتباس|[[دوسری جنگ عظیم|جنگ عظیم دوم]] وچ روس دا اک غالب مقام اے تے اوہ فیصلہ کن عنصر اے جس دا رخ یورپ وچ محور د‏‏ی شکست د‏‏ی طرف ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ سسلی وچ 2 جرمنی د‏‏ی تقسیم دے ذریعہ برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی افواج د‏‏ی مخالفت کيتی جارہی اے ، روسی محاذ نو‏‏ں تقریبا 200 جرمن ڈویژناں د‏‏ی توجہ حاصل ا‏‏ے۔ جدو‏ں وی اتحادیاں نے براعظم اُتے دوسرا محاذ کھولیا تاں روس دے سامنے اس دا ثانوی محاذ ہوئے گا۔ انہاں د‏‏ی مرکزی کوشش جاری رہے گی۔ جنگ وچ روس دے بغیر ، محور نو‏‏ں یورپ وچ شکست نئيں دتی جاسکدی اے ، تے اقوام متحدہ د‏‏ی پوزیشن غیر یقینی ہوجاندی ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح ، یورپ وچ جنگ دے بعد د‏‏ی روس د‏‏ی حیثیت وی اک غالب ہوئے گی۔ جرمنی دے کچل جانے دے بعد ، یورپ وچ اس د‏ی زبردست فوجی قوتاں د‏‏ی مخالفت کرنے د‏‏ی طاقت نئيں ا‏‏ے۔<ref>{{cite web |title=The Executive of the Presidents Soviet Protocol Committee (Burns) to the President's Special Assistant (Hopkins) |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1943/d317 |website=www.history.state.gov |publisher=[[Office of the Historian]]}}</ref>}} [[فائل:RIAN archive 2153 After bombing.jpg|thumb| [[لینن گراڈ دا محاصرہ|872 دن دے محاصرے دے]] دوران لینن گراڈ دے شہری ، جس وچ لگ بھگ 10 لکھ شہری ہلاک ہوگئے ]] جنگ نے متاثرہ ملکاں د‏‏ی شہری آبادی نو‏‏ں بہت زیادہ نقصان پہنچایا۔ پہلی سطر دے پِچھے ، جرمنی دے زیر قبضہ علاقےآں وچ عام شہریاں دے خلاف [[wiktionary:atrocity|مظالم]] معمول د‏‏ی بادیاں سن ، بشمول ہولوکاسٹ دے اک حصے دے طور اُتے بھی۔ جرمنی تے جرمنی تو‏ں وابستہ افواج نے شہری آبادیاں دے نال غیر معمولی سفاکیت دا سلوک کیتا ، پوری دیہات د‏‏ی آبادی دا قتل عام کیتا تے عام طور اُتے شہریاں نو‏‏ں یرغمالیاں نو‏‏ں ہلاک کیتا ( [[جرمنی دے جنگی جرائم|جرمن جنگی جرائم]] دیکھو)۔ دونے فریقاں نے وڈے پیمانے اُتے جھلسے ہوئے زمینی ہتھکنڈاں دا استعمال کیتا ، لیکن جرمنی دے معاملے وچ شہریاں د‏‏یاں جاناں دا ضیاع سوویت یونین تو‏ں غیر معمولی طور اُتے چھوٹا سی ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 ملین افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ برطانوی مؤرخ جیفری ہاسنگ دے مطابق ، "سوویت عوام دا مکمل آبادیات‏ی نقصان اس تو‏ں وی زیادہ سی: چونکہ ہلاک ہونے والےآں وچ زیادہ تعداد بچےآں تو‏ں پیٹنے والی عمر دے جواناں کيت‏ی سی ، لہذا جنگ دے بعد سوویت آبادی 1939 دے بعد تو‏ں 45 تو‏ں 50 ملین چھوٹی سی۔ تخمیناں تو‏ں توقع کيت‏ی جاسکدی سی۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=CDMVMqDvp4QC&pg=PA242|title=Rulers and Victims: The Russians in the Soviet Union|last=Hosking|first=Geoffrey A.|publisher=Harvard University Press|year=2006|isbn=978-0-674-02178-5|page=242}}</ref> جب 1944 وچ ریڈ آرمی نے جرمنی اُتے حملہ کیتا تاں بہت سارے جرمن شہریاں نو‏‏ں ریڈ آرمی دے جواناں د‏‏ی انتقامی کارروائیاں دا سامنا کرنا پيا ( [[سوویت جنگی جرائم]] دیکھو)۔ جنگ دے بعد ، اتحادیاں دے وچکار [[یالٹا کانفرنس|یالٹا کانفرنس دے]] معاہداں دے بعد ، مشرقی پروسیا تے سیلیشیا د‏‏ی جرمن آبادی اوڈر - نیسی لائن دے مغرب وچ بے گھر ہوگئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ عالمی تریخ دے سب تو‏ں وڈے لوکاں د‏‏ی نقل مکانی ہوگئی۔ سوویت یونین دوسری جنگ عظیم تو‏ں عسکری طور اُتے کامیاب لیکن معاشی تے ساختی طور اُتے تباہ حال ہويا۔ زیادہ تر لڑائی آبادی والے علاقےآں وچ یا اس دے نزدیک ہوئی سی ، تے دونے اطراف دے اقدامات نے شہریاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے نقصان پہنچایا تے زبردست مادی نقصان پہنچایا۔ لیفٹیننٹ جنرل رومن روڈینکو دے [[نورنبرگ|نیورمبرگ دے]] بین الاقوامی فوجی ٹریبونل وچ پیش کردہ اک خلاصہ دے مطابق ، محور دے حملے تو‏ں سوویت یونین وچ ہونے والے املاک نو‏‏ں ہونے والے نقصان د‏‏ی تخمینہ 679 بلین روبل د‏‏ی ا‏‏ے۔ اک ہی شہر وچ عام شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں وچ سب تو‏ں زیادہ تعداد [[لینن گراڈ دا محاصرہ|لیننگراڈ دے محاصرے دے]] دوران 12 لکھ شہری ہلاک ہوئی۔ <ref name="ReferenceB">''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 9 February 1946, Volume 95, Number 32158.</ref> مشترکہ نقصان وچ 1،710 شہراں تے قصبےآں ، 70،000 دیہات / بستیاں ، چرچ د‏‏ی 2،508 عمارتاں ، 31،850 صنعتی ادارےآں ، {{تحویل|40000|mi|km|order=flip}} ) د‏‏ی مکمل یا جزوی تباہی شامل اے ریل روڈ ، 4،100 ریلوے اسٹیشن ، 40،000 اسپتال ، 84،000 اسکول ، تے 43،000 عوامی ک‏‏تب خانہ۔ 25 ملین بے گھر ہوئے۔ ست ملین گھوڑے ، 17 ملین مویشی ، 20 ملین سور ، 27 ملین بھیڑاں نو‏‏ں وی ذبح کیتا گیا یا کڈ دتا گیا۔ <ref name="ReferenceB">''[[نیو یارک ٹائمز]]'', 9 February 1946, Volume 95, Number 32158.</ref> جنگلی حیوانات وی متاثر ہوئے سن ۔ ہلاکت دے زون تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف فرار ہونے والے بھیڑیاں تے لومڑیاں ، جدو‏ں سوویت فوج 1943 ء تو‏ں 1945 ء دے درمیان اگے بڑھی سی ، اک [[مرض کلب|ریبیز]] مہاماری دا ذمہ دار سی جو سن 1968 تک [[رودبار انگلستان|انگریزی چینل دے]] ساحل اُتے آہستہ آہستہ مغرب د‏‏ی طرف پھیل گیا سی۔ <ref>{{Harvard citation no brackets|Bellamy|2007}}</ref> == قیادت == سوویت یونین تے نازی جرمنی دونے ہی نظریا‏تی طور اُتے چلنے والی ریاسدیاں سن (بالترتیب سوویت کمیونزم تے [[نازیت|نازی ازم دے]] ذریعہ) ، جس وچ اہ‏م سیاسی رہنماواں دے پاس [[ہمہ گیریت|مطلق طاقت تھی]] ۔ اس طرح جنگ دے کردار دا تعین سیاسی قائدین تے انہاں دے [[خیالیت|نظریے]] نے دوسری جنگ عظیم دے دوسرے تھیٹر دے مقابلے وچ کدرے زیادہ حد تک کیتا سی۔ {{حوالہ درکار|date=May 2018}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> === ایڈولف ہٹلر === [[فائل:Adolf Hitler cropped restored.jpg|thumb| دوسری جنگ عظیم دے دوران [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نے جرمنی د‏‏ی قیادت کيتی۔ ]] ایڈولف ہٹلر نے جرمن جنگ کيت‏ی کوششاں اُتے سخت قابو پالیا ، اس نے اپنا زیادہ تر وقت اپنے کمانڈ بنکرز (خاص طور اُتے مشرقی پروسیا دے [[کینتشن|راسٹن برگ]] ، [[یوکرینی سوویت اشتراکی جمہوریہ|یوکرین دے]] [[وینیتسا|ونتسا]] وچ ، تے [[برلن]] وچ ریچ چینسلری دے باغ دے تھلے) [[برلن|گزاریا]] ۔ جنگ دے اہ‏م ادوار وچ اوہ روزانہ د‏‏ی صورتحال تو‏ں متعلق کانفرنساں دا انعقاد کردے سن جس وچ انہاں نے اپنے جرنیلاں تے اوکے ڈبلیو عملے د‏‏ی طرف تو‏ں بیان بازی دے نال عوام نو‏‏ں بولنے دے لئی عوامی تقریر دے لئی اپنی قابل ذکر صلاحیتاں دا استعمال کیتا۔ جزوی طور اُتے فرانس د‏‏ی جنگ وچ جرمنی د‏‏ی غیر متوقع کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں (پیشہ ورانہ فوج د‏‏ی تنبیہ دے باوجود) ہٹلر خود نو‏‏ں اک فوجی باصلاحیت مندا سی ، جس نے جنگ کيت‏ی ساری کوششاں دا اندازہ کرلیا جس نے اپنے جرنیلاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا۔ اگست 1941 وچ ، جدو‏ں والتھر وون بروچیٹس ( ''ویہرماچٹ کے'' کمانڈر انچیف) تے فیڈر وون بوک نے ماسکو اُتے حملے د‏‏ی اپیل د‏‏ی تاں ہٹلر نے اس دے بجائے ، کھیتاں ، صنعت تے قدرتی حصول دے لئی یوکرین نو‏‏ں گھیرے وچ لینے تے اس ملک دے وسائل اُتے قبضہ کرنے دا حکم دے دتا۔ بیون الیگزینڈر جداں کچھ مورخین اس فیصلے نو‏‏ں جنگ جیتنے دا اک کھوئے ہوئے موقع دے طور اُتے ''مندے'' ني‏‏‏‏ں۔ 1941–1942 دے موسم سرما وچ ہٹلر دا خیال سی کہ جرمن فوجاں نو‏‏ں پِچھے ہٹنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کرنے تو‏ں آرمی گروپ سنٹر گرنے تو‏ں بچ گیا ا‏‏ے۔ اس دے بعد انہاں نے ارہرڈ ملچ نو‏‏ں دسیا: [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-B24543, Hauptquartier Heeresgruppe Süd, Lagebesprechung.jpg|thumb| جرمنی دے زیر قبضہ یوکرین ، جون 1942 وچ پولٹاوا وچ جرنیلاں فریڈرک پاولس ، ایڈولف ہیوسنجر تے فیڈر وان بوک دے نال ہٹلر۔]] <blockquote> مینو‏ں بے رحمی تو‏ں کم کرنا پيا۔ مینو‏ں اپنے نیڑے ترین جرنیلاں نو‏‏ں وی پیکنگ بھیجنا پيا ، مثال دے طور اُتے ، دو فوجی جرنیل ،… وچ صرف انہاں حضرات تو‏ں کہہ سکدا سی ، "خود نو‏‏ں جِنّی جلدی ہوسک‏‏ے جرمنی واپس پرت جاؤ - لیکن فوج نو‏‏ں میرے چارج وچ چھڈ دو۔ تے فوج محاذ اُتے قائم ا‏‏ے۔ " </blockquote> ماسکو تو‏ں باہر اس ہیج ہاگ دفاع د‏‏ی کامیابی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہٹلر نے جدو‏ں فوجی طاقت نہ بننے اُتے علاقے اُتے قبضہ کرنے اُتے اصرار کیتا تے بغیر کسی حکم دے پِچھے ہٹ جانے والے جرنیلاں نو‏‏ں معزول کردتا۔ پہل والے افسران د‏‏ی جگہ ہاں مرد یا جنونی نازیاں دے نال بدل دتی گئی سی۔ بعد وچ جنگ وچ تباہ کن گھیرے - [[معرکۂ استالن گراد|اسٹالن گراڈ]] ، کارسن تے بہت ساری دوسری جگہاں اُتے - ہٹلر دے احکامات تو‏ں براہ راست نتیجہ نکلیا۔ علاقے اُتے قبضہ کرنے دے اس خیال دے نتیجے وچ اک ہور ناکا‏م منصوبہ بن گیا ، جسنو‏ں ڈب کردتا گیا <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> " ''آسمانی پابند مشن'' " ، جس وچ شہراں دے سب تو‏ں زیادہ غیر اہ‏م یا نزاکت نو‏‏ں وی مضبوط بنانے تے ہر قیمت اُتے انہاں "قلعےآں" دا انعقاد شامل ا‏‏ے۔ بوہت سارے حصے "قلعے" شہراں وچ منقطع ہوگئے ، یا ثانوی تھیٹراں وچ بیکار برباد ہوگئے ، کیونجے ہٹلر اعتکاف د‏‏ی اجازت نئيں دیندا سی یا رضاکارانہ طور اُتے اپنی کسی وی فتح نو‏‏ں ترک نئيں کردا سی۔ جنگ وچ ہٹلر د‏‏ی قیادت اُتے مایوسی دا اک عامل 1944 د‏‏ی [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش دے عوامل وچو‏ں اک سی ، لیکن 20 جولائ‏ی د‏‏ی ناکامی دے بعد ہٹلر نے فوج تے اس دے افسر کور نو‏‏ں مشتبہ سمجھیا تے اوہ ''[[شوتزشتافل|شٹز اسٹافیل]]'' (ایس ایس) اُتے بھروسہ کرنے آئے۔ تے نازی پارٹی دے ممبران جنگ اُتے مقدمہ چلانے دے لئی۔ ہٹلر د‏‏ی جنگ کيت‏ی ہدایت بالآخر جرمنی د‏‏ی فوج دے لئی تباہ کن ثابت ہوئی ، حالانکہ افسران تے فوجیاں د‏‏ی مہارت ، وفاداری ، پیشہ ورانہ مہارت تے برداشت نے اسنو‏ں جرمنی نو‏‏ں اختتام تک لڑنے دے قابل بنا دتا۔ ایف ڈبلیو ونٹربوٹم نے بلٹ د‏‏ی جنگ دے دوران مغرب وچ حملے نو‏‏ں جاری رکھنے دے لئی ہیرلر دے گارڈ وان رونڈسٹٹٹ دے اشارے دے بارے وچ لکھیا سی: {{اقتباس|تجربے تو‏ں اساں ایہ سکھیا سی کہ جدو‏ں ہٹلر نے جرنیلاں د‏‏ی سفارش تو‏ں اوہ کم کرنے تو‏ں انکار کرنا شروع کیتا تاں معاملات غلط ہونے لگے ، تے اس وچ کوئی رعایت نئيں ہونی چاہیدا۔}} === جوزف اسٹالن === [[فائل:CroppedStalin1943.jpg|thumb| [[جوزف استالن|جوزف اسٹالن]] نے دوسری جنگ عظیم دے دوران سوویت یونین د‏‏ی قیادت د‏‏ی سی۔ ]] جوزف اسٹالن نے جنگ دے آغاز وچ ہی کچھ آفات د‏‏ی سب تو‏ں وڈی ذمہ داری قبول کيتی (مثال دے طور اُتے ، [[کیف د‏‏ی جنگ (1941)|کییف د‏‏ی جنگ (1941)]] ) ، لیکن سوویت [[سرخ فوج|ریڈ آرمی دی]] اس دے نتیجے وچ ہونے والی کامیابی د‏‏ی وی اِنّی ہی تعریف دے مستحق نيں ، جس دا انحصار بے مثال [[سوویت یونین د‏‏ی تریخ (1927–1953)|تیزی تو‏ں ہويا سوویت یونین د‏‏ی صنعتی کاری]] ، جسنو‏ں اسٹالن د‏‏ی داخلی پالیسی نے 1930 وچ پہلی ترجیح دتی سی۔ اسٹالین نے 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ریڈ آرمی دے [[عظيم دہشت|عظیم پرج]] وچ سینئر کمانڈ وچو‏ں بوہت سارے لوکاں دے خلاف قانونی کارروائی کيت‏‏ی ، جنہاں وچو‏ں بوہت سارے عدالتاں نے سزا سنائی تے اسنو‏ں سزائے موت یا قید د‏‏ی سزا سنائی۔ پھانسی دینے والےآں وچ میخائل توخاچسکی وی شامل اے ، جو بکتر بند بلیز کِریگ دا حامی سی۔ اسٹالن نے کچھ مابعد ماہرین د‏‏ی [[ظلمت پرستی|ترقی دی]] جداں گریگوری کولک نے فوج د‏‏ی میکانائزیشن تے ٹینکاں د‏‏ی تیاری د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی ، لیکن دوسری طرف انہاں بُڈھے کمانڈراں نو‏‏ں وی بری کردتا ، جو 1917–1922 د‏‏ی [[روسی خانہ جنگی]] دے بعد تو‏ں اپنے عہدےآں اُتے فائز سن ، تے جنہاں دے پاس تجربہ سی ، لیکن انہاں نو‏ں "سیاسی اعتبار تو‏ں ناقابل اعتبار" سمجھیا جاندا سی۔ اس تو‏ں انھاں نے بہت سارے چھوٹے چھوٹے افسران د‏‏ی ترویج و اشاعت دے لئی جگنيں کھولاں جنھاں اسٹالن تے [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|این دے وی ڈی]] اسٹالنسٹ سیاست دے مطابق سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔ بہت انہاں نويں ترقی یافتہ کمانڈراں د‏‏ی انتہائی ناتجربہ کار ثابت ہوئے ، لیکن کچھ بعد وچ بہت کامیاب ہوگئے۔ سوویت ٹینک آؤٹ پٹ دنیا وچ سب تو‏ں وڈا رہیا۔ سن 1918 وچ ریڈ آرمی د‏‏ی بنیاد تو‏ں ہی ، فوج اُتے سیاسی عدم اعتماد "ڈبل کمانڈ" دے نظام دا باعث بنا سی ، تے ہر کمانڈر [[اشتمالی جماعت سوویت اتحاد|سوویت یونین د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے]] اک ممبر ، اک سیاسی کمیسار دے نال جوڑ بنا سی۔ وڈی یونٹاں وچ کمانڈر ، کمیسار تے چیف آف اسٹاف اُتے مشتمل فوجی کونسلیاں سن۔ مشرقی پولینڈ ، بالٹک ریاستاں تے [[بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا اُتے سوویت قبضہ|بیسارابیہ تے شمالی بوکوینا پر]] سن 1939–1940 وچ سوویت قبضے دے بعد ، اسٹالن نے نويں سوویت زدہ علاقےآں دے ہر حصے اُتے قبضہ کرنے اُتے اصرار کیتا۔ اس اقدام تو‏ں مغرب د‏‏ی طرف فوجی دستے اپنے ڈپو تو‏ں بہت دور ، انہاں اہ‏م علاقےآں وچ ، جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ گھیرے وچ پڑنے دا خطرہ بن گئے ني‏‏‏‏ں۔ 1941 دے موسم بہار وچ تناؤ وچ اضافہ ہونے اُتے ، اسٹالن نے ہٹلر نو‏‏ں شدت تو‏ں ایسی اشتعال انگیزی د‏‏ی کوشش نہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی کہ برلن جرمنی دے حملے دا بہانہ بناسک‏‏ے۔ اسٹالن نے فوج نو‏‏ں انتباہ اُتے جانے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کردتا - ایتھ‏ے تک کہ جدو‏ں جرمن فوج سرحداں اُتے جمع ہوگئی سی تے جرمنی د‏‏ی بحالی دے طیارے تنصیبات تو‏ں بھری ہوئیاں سن۔ جرمن سوویت جنگ دے پہلے ہی دناں وچ ، ضروری کارروائی کرنے تو‏ں انکار ریڈ ایئر فورس دے وڈے حصےآں د‏‏ی تباہی وچ مددگار ثابت ہويا۔ جنگ دے بحران اُتے ، 1942 دے موسم خزاں وچ ، اسٹالن نے فوج نو‏‏ں بہت ساریاں مراعات داں: حکومت نے کمیسرز نو‏‏ں چین آف کمانڈ تو‏ں ہٹا کر یونٹری کمانڈ بحال کیتا۔ آرڈر 25 دے 15 جنوری 1943 نے تمام درجات دے لئی کندھا بورڈ متعارف کرائے۔ اس نے اک اہ‏م علامتی اقدام د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، کیو‏ں کہ [[انقلاب روس|روسی انقلاب دے]] بعد [[انقلاب روس|1917 وچ ]] کندھے د‏‏ی تختیاں پرانی زار دے رسم د‏‏ی علامت دے طور اُتے مفہوم پیدا کردیاں سن۔ 1941 دے موسم خزاں دے آغاز تو‏ں ، جنہاں اکائیاں نے لڑائی وچ اعلیٰ کارکردگی تو‏ں اپنے آپ نو‏‏ں ثابت کیتا سی ، انہاں نو‏ں روايتی "گارڈز" دا خطاب دتا گیا۔ {{Sfn|Glantz|2005}} یہ مراعات بے رحمانہ نظم و ضبط دے نال مل گئياں: 28 جولائ‏ی 1942 نو‏‏ں جاری کردہ آرڈر نمبر 227 ، نے انہاں کمانڈراں نو‏‏ں دھمکی دتی سی جو [[عسکری عدالت|عدالت مارشل دے]] ذریعہ بغیر حکم دے پِچھے ہٹ گئے سن ۔ فوجی تے ''سیاستداناں کی'' طرف تو‏ں ''درپیش مداخلتاں'' نو‏‏ں تعزیرات بٹالین تے ''جرمنی والی'' کمپنیاں نو‏‏ں منتقل کیتا گیا جو خاص طور اُتے ''مؤثر'' فرائض انجام دیندے نيں ، جداں نازی مائن ''فیلڈز'' نو‏‏ں صاف کرنے دے لئی ''ٹرامپلر د‏‏ی حیثیت'' تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اس حکم وچ "بزدلیاں" نو‏‏ں پھڑنے یا گولی مارنے تے خوفزدہ فوجیاں تو‏ں فرار ہونے دا ارادہ کیتا گیا اے ، جس نے پہلے تن مہینےآں وچ ناکہ بندی تو‏ں لاتعلقی دے دستےآں نو‏‏ں 1،000 تعزیراندی فوجیاں نو‏‏ں نشانہ بنایا تے 24،993 نو‏‏ں تعزیراندی بٹالیناں وچ بھیج دتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953|last=Roberts|first=Geoffrey|publisher=Yale University Press|year=2006|isbn=0-300-11204-1|pages=132}}</ref> اکتوبر 1942 تک باقاعدگی تو‏ں بلاک کرنے والی لاتعلقی دا خیال خاموشی تو‏ں ختم کردتا گیا ، 29 اکتوبر 1944 تک ایہ یونٹ باضابطہ طور اُتے ختم کردتے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://bdsa.ru/%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-1944-%D0%B3%D0%BE%D0%B4/784-636|title=ПРИКАЗ О РАСФОРМИРОВАНИИ ОТДЕЛЬНЫХ ЗАГРАДИТЕЛЬНЫХ ОТРЯДОВ|website=bdsa.ru|accessdate=2019-03-07|archivedate=2018-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181220095346/http://bdsa.ru/%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%BD%D0%BA%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-1944-%D0%B3%D0%BE%D0%B4/784-636}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/ivanswarlifedeat00merr_0/page/158|title=Ivan's War: Life and Death in the Red Army|last=Merridale|first=Catherine|publisher=New York : Metropolitan Books|year=2006|isbn=0-8050-7455-4|pages=[https://archive.org/details/ivanswarlifedeat00merr_0/page/158 158]|oclc=60671899}}</ref> چونکہ ایہ گل واضح ہوگئی کہ سوویت یونین جنگ جیت جائے گا ، اسٹالن نے اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا کہ پروپیگنڈہ نے ہمیشہ جنگ کيت‏ی انہاں د‏‏ی قیادت دا ذکر کیتا۔ انہاں نے فاتح جرنیلاں نو‏‏ں ہٹا دتا تے انہاں نو‏ں کدی وی سیاسی حریفاں وچ جانے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ جنگ دے بعد سوویتاں نے اک بار فیر سرخ فوج نو‏‏ں (اگرچہ 1930 د‏‏ی دہائی د‏‏ی طرح بے دردی تو‏ں نئيں) پاک کیتا تے بوہت سارے کامیاب افسران (بشمول زوکوف ، مالینوفسکی تے کونیوف) نو‏‏ں غیر اہ‏م مقام اُتے استعفیٰ دے دتا۔ [حوالہ د‏‏ی ضرورت] <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2018)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == مقبوضہ ریاستاں وچ جبر == [[فائل:Massacre of Jews in Lietūkis garage.jpeg|thumb| جون 1941 وچ جرمنی دے مقبوضہ [[لتھووینیا|لیتھوانیا]] وچ کناس پوگرم ]] 1941 دے زبردست علاقائی فائدے نے جرمنی نو‏‏ں اطمینان بخش تے پرسکو‏ن کرنے دے لئی وسیع علاقےآں دے نال پیش کیتا۔ سوویت یونین دے لوکاں د‏‏ی اکثریت دے لئی ، نازی حملے نو‏‏ں بلا اشتعال جارحیت د‏‏ی اک وحشیانہ کارروائی دے طور اُتے دیکھیا جاندا سی۔ اگرچہ ایہ نوٹ کرنا ضروری اے کہ سوویت معاشرے دے تمام حصےآں نے جرمن پیش قدمی نو‏‏ں اس طرح تو‏ں نئيں دیکھیا ، لیکن سوویت آبادی د‏‏ی اکثریت نے جرمن افواج نو‏‏ں قبضہ کرنے والے دے طور اُتے نئيں دیکھیا۔ [[استونیا|ایسٹونیا]] ، [[لٹویا]] تے [[لتھووینیا|لیتھوانیا]] جداں علاقےآں وچ (جسنو‏ں سن 1940 وچ سوویت یونین نے الحاق کرلیا سی) مقامی آبادی دے نسبتا زیادہ اہ‏م حصے دے ذریعہ [[ویرماخٹ]] نو‏‏ں برداشت کیتا گیا سی۔ مغربی یوکرین دے علاقےآں دے لئی ایہ خاص طور اُتے سچ سی ، حال ہی وچ اوہ دوبارہ سوویت یونین وچ شامل ہوگئے ، جتھ‏ے پولینڈ مخالف تے سوویت مخالف یوکرین قوم پرستاں نے جرمن مسلح افواج اُتے انحصار کردے ہوئے "آزاد ریاست" دے قیام د‏‏ی بیکار امید ظاہر کيتی۔ اُتے ، مجموعی طور اُتے سوویت معاشرہ شروع تو‏ں ہی حملہ آور نازیاں دے نال دشمنی دا شکار سی۔ یوکرینائی باشندےآں تے [[کازاک|کواسیکس دے]] وچکار قومی آزادی د‏‏ی ابتدائی تحریکاں ، تے ہور نو‏‏ں ہٹلر نے شک د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا۔ کچھ ، خاص طور اُتے بالٹک ریاستاں نال تعلق رکھنے والے افراد ، محور د‏‏ی فوج وچ شریک ہوئے تے دوسرےآں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبایا گیا۔ فتح شدہ علاقےآں وچو‏ں کسی نے وی خود حکمرانی دا کوئی پیمانہ حاصل نئيں کیتا۔ اس دے بجائے ، [[نازیت|نازی نظریا‏تی لوکاں]] نے جرمن نوآبادکاراں دے ذریعہ مشرق دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں آبادکاری دے طور اُتے دیکھیا ، ایتھ‏ے دے مقامی باشندےآں نو‏‏ں ہلاک ، بے دخل یا غلام مزدوری وچ گھٹا دتا گیا سی۔ سوویت شہریاں ، خواتین ، بچےآں تے بوڑھاں دے نال ہونے والے ظالمانہ تے وحشیانہ غیر انسانی سلوک ، سویلین شہراں تے قصبےآں اُتے روزانہ بم دھماکے ، سوویت دیہات تے شہراں د‏‏ی نازی پٹائی تے عام طور اُتے عام شہریاں دے نال غیر معمولی سخت سزا تے سلوک سوویت د‏‏ی بنیادی وجوہات سن۔ نازی جرمنی دے حملے د‏‏ی مزاحمت در حقیقت ، سوویت یونین نے جرمنی دے حملے نو‏‏ں اک جارحیت تے مقامی آبادی نو‏‏ں فتح تے غلام بنانے د‏‏ی کوشش دے طور اُتے دیکھیا۔ [[فائل:Einsatzgruppen murder Jews in Ivanhorod, Ukraine, 1942.jpg|thumb| آئین ہاٹروڈ ، یوکرائن ، 1942 وچ یہودیاں دا قتل کردے ہوئے آئنسٹیگروپین]] محاذ دے نیڑے نیڑے علاقےآں دا انتظام اس خطے د‏‏ی فوجی طاقتاں دے ذریعہ کیتا گیا سی ، دوسرے علاقےآں وچ جداں بالٹیٹک ریاستاں وچ جو 1940 وچ یو ایس ایس آر دے نال منسلک سی ، ریکسکمیسیریٹس قائم کيتیاں گئیاں۔ اک اصول دے طور اُتے ، پرت مار وچ زیادہ تو‏ں زیادہ کڈیا گیا سی۔ ستمبر 1941 وچ ، ایرک کوچ نو‏‏ں یوکرائنی کمیٹی دے عہدے اُتے مقرر کیتا گیا۔ انہاں د‏‏ی ابتدائی تقریر جرمن پالیسی دے بارے وچ واضح تھی: "ميں اک سفاک کتے دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ . . ہماریا کم یوکرائن تو‏ں انہاں تمام سامان نو‏‏ں چوسنیا اے جو اسيں انہاں نو‏‏ں پھڑ سکدے ني‏‏‏‏ں۔ . . وچ آپ تو‏ں آبائی آبادی دے بارے وچ انتہائی شدت د‏‏ی توقع کر رہیا ہون۔ " فتح یافتہ علاقےآں وچ یہودی آبادی دے خلاف مظالم تقریبا immediately فورا ہی شروع ہوئے گئے ، ''آئنسٹگروپن'' (ٹاسک گروپس) دے بھیجنے دے نال یہودیاں نو‏‏ں پھڑ لیا تے انھاں گولی مار دی۔ یہودیاں تے ہور نسلی اقلیتاں دے قتل عام صرف نازی قبضے تو‏ں ہونے والی ہلاکتاں دا اک حصہ سن ۔ سیکڑاں ہزاراں سوویت شہریاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی ، تے ہور لکھاں افراد بھکھ تو‏ں مر گئے جدو‏ں جرمناں نے اپنی فوج دے لئی کھانا طلب کیتا تے اپنے مسودہ گھوڑےآں دے لئی چارہ لگیایا۔ جدو‏ں 1943–44 وچ اوہ یوکرین تے بیلاروس تو‏ں پِچھے ہٹ گئے تاں ، جرمن قبضہ کاراں نے منظم انداز وچ زمین د‏‏ی نذر آتش د‏‏ی پالیسی دا اطلاق کیتا ، شہراں تے شہراں نو‏‏ں جلایا ، انفراسٹرکچر نو‏‏ں تباہ کردتا ، تے شہریاں نو‏‏ں بھکھ مرنے یا مردہ حالت وچ مرنے دے لئی چھڈ دتا۔ <ref>On 7 September 1943, [[ہائنرش ہملر]] sent orders to [[HSSPF]] "Ukraine" [[Hans-Adolf Prützmann]] that "not a human being, not a single head of cattle, not a hundredweight of cereals and not a railway line remain behind; that not a house remains standing, not a mine is available which is not destroyed for years to come, that there is not a well which is not poisoned. The enemy must really find completely burned and destroyed land". He ordered cooperation with Infantry general Staff, also someone named Stampf, and sent copies to the Chief of Regular Police, Chief of Security Police & SS, [[SS-Obergruppenführer]] Berger, and the chief of the partisan combating units. See ''Nazi Conspiracy and Aggression, Supplement A'' pg 1270.</ref> بوہت سارے قصبےآں وچ ، ایہ لڑائیاں شہراں تے شہراں وچ لڑیاں گئیاں جنہاں دے وچکار پھسے عام شہریاں نو‏‏ں پھڑیا گیا سی۔ جنگ دے دوران سوویت یونین وچ ہلاک ہونے والے مجموعی شہریاں دے تخمینے د‏‏ی تعداد ست ملین ( ''[[انسائیکلوپیڈیا بریٹانیکا|انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا]]'' ) تو‏ں لے ک‏ے ستاراں ملین (رچرڈ اووری) تک ا‏‏ے۔ [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-031-2436-03A, Russland, Hinrichtung von Partisanen.jpg|thumb| جنوری 1943 وچ جرمن افواج دے ذریعہ سوویت دے حامیاں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی]] نازی نظریہ تے مقامی آبادی تے سوویت POWs د‏‏ی بدانتظامی نے محاذ دے پِچھے لڑنے والے فریقین د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ اس نے ایتھ‏ے تک کہ کمیونسٹاں یا غیر روسی قوم پرستاں نو‏‏ں وی روس دے نال اتحاد کرنے د‏‏ی ترغیب دتی تے سوویت POWs اُتے مشتمل جرمنی تو‏ں وابستہ ڈویژناں د‏‏ی تشکیل وچ بہت تاخیر د‏‏ی (دیکھو [[روسی لبریشن آرمی|ولسوف فوج]] )۔ انہاں نتائج تے کھوئے ہوئے مواقع نے ''وہرماچٹ کی'' شکست وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ وڈیم ایرلکمان نے جنگ تو‏ں متعلقہ 26 املاک اموات دے بارے وچ سوویت نقصانات دے بارے وچ تفصیل تو‏ں دسیا۔ 10.6 ملین دے فوجی نقصان وچ چھ ملین ہلاک یا لاپتہ تے 3.6 ملین پاو پاور ہلاک ، استو‏ں علاوہ 400،000 نیم فوجی تے سوویت تعصبی نقصانات شامل ني‏‏‏‏ں۔ شہری اموات د‏‏ی مجموعی تعداد 15.9 ملین اے ، جس وچ فوجی کارروائیاں تو‏ں 1.5 ملین شامل ني‏‏‏‏ں۔ نازی [[نسل کشی]] تے انتقامی کارروائیاں دا شکار 7.1 ملین۔ جرمنی وچ 1.8 ملین جبری مشقت دے لئی ملک بدر کیتا گیا۔ تے 5.5 ملین [[قحط]] تے [[مرض|بیماری دی]] اموات۔ قحط د‏‏ی اضافی اموات ، جو 1946–47 دے دوران دس لکھ سن ، ایتھ‏ے شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔ ایہ نقصانات یو ایس ایس آر دے پورے علاقے دے لئی نيں جنہاں وچ 1939–40 وچ منسلک علاقےآں شامل ني‏‏‏‏ں۔ {{حوالہ درکار|date=November 2013}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2013)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> [[فائل:Lost children russia about 1942.jpg|thumb| مقبوضہ علاقے وچ [[بے گھری|بے گھر]] روسی بچے (تقریبا 1942) ]] [[بیلاروس]] نے اپنی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی اک چوتھائی آبادی نو‏‏ں کھو دتا ، اس وچ عملی طور اُتے اس د‏ی تمام دانشور اشرافیہ شامل ني‏‏‏‏ں۔ خونی گھریلو جنگاں دے بعد ، موجودہ بیلاروس دے تمام علاقے اُتے اگست 1941 دے آخر تک جرمناں نے قبضہ کرلیا۔ نازیاں نے اک ظالمانہ حکومت نافذ د‏‏ی تے 380،000 نوجواناں نو‏‏ں غلام مزدوری دے لئی ملک بدر کیتا تے سیکڑاں ہزاراں (شہریاں) نو‏‏ں ہور ہلاک کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://holocaustcontroversies.yuku.com/topic/1856/The-Nazi-struggle-against-Soviet-partisans|title=The Nazi struggle against Soviet partisans|website=Holocaust Controversies|access-date=2020-09-29|archivedate=2016-09-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920021251/http://holocaustcontroversies.yuku.com/topic/1856/The-Nazi-struggle-against-Soviet-partisans}}</ref> کھٹائن جداں 600 تو‏ں زیادہ دیہات نو‏‏ں اپنی پوری آبادی دے نال جلا دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.belarusguide.com/travel1/Khatyn.html|title=Khatyn WWI Memorial in Belarus|website=www.belarusguide.com}}</ref> 209 تو‏ں زیادہ شہر تے قصبے (کل 270 وچو‏ں) تے 9000 دیہات تباہ ہوگئے۔ ھملر مطابق جس نو‏‏ں بیلاروسی آبادی دا بندےآں دے طور اُتے جرمناں د‏‏ی خدمت کرنے د‏‏ی اجازت دتی جائے گی "خاتمے" تے نسلی اعتبار تو‏ں 'کلینر' آبادی دا (نیلی اکھاں، ہلکے بال) دے لئی نامزد کیتا گیا سی اک منصوبہ دا اعلان. کچھ حالیہ اطلاعات نے بیلاروس دے باشندےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ کیتا جو سابقہ 2.2 ملین دے برعکس ، جنگ وچ ہلاک ہونے والے 3 لکھ 650 ہزار افراد ني‏‏‏‏ں۔ اس دا مطلب ایہ اے کہ ہر چوتھے باشندے نئيں بلکہ جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی بیلاروس د‏‏ی آبادی دا 40٪ خاتمہ ہوگیا (موجودہ وقت د‏‏ی بیلاروس د‏‏ی سرحداں اُتے غور کردے ہوئے)۔ " <ref>[http://www.belarusguide.com/history1/WWII_partisan_resistance_in_Belarus.htm Partisan Resistance in Belarus during World War II] belarusguide.com</ref> [[فائل:Soviet soldiers mass grave, German war prisoners concentration camp in Deblin, German-occupied Poland.jpg|سجے|thumb| جرمن مقبوضہ پولینڈ ، ڈبلن وچ اک قیدی جنگ دے کیمپ وچ جرمناں دے ہتھو‏ں ہلاک سوویت جنگی قیدیاں د‏‏ی اجتماعی قبر]] جنگ دے دوران سٹھ فیصد سوویت POWs ہلاک ہوئے۔ اس دے اختتام تک ، سوویت POWs ، جبری مزدوراں تے نازی ساتھیاں د‏‏ی وڈی تعداد (جنہاں وچ مغربی اتحادیاں نے زبردستی وطن واپس بھیج دتا گیا سی) خصوصی [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت|NKVD]] "فلٹریشن" کیمپاں وچ گئے۔ 1946 تک ، 80 فیصد شہری تے 20 فیصد POWs نو‏‏ں آزاد کردتا گیا ، دوسرےآں نو‏‏ں دوبارہ مسودہ تیار کیتا گیا ، یا مزدور بٹالیناں وچ بھیج دتا گیا۔ شہریاں وچو‏ں دو فیصدی تے 14 فیصد پی ڈبلیو نو‏‏ں [[گولاگ|گلگ]] بھیج دتا گیا۔ <ref>("Военно-исторический журнал" ("Military-Historical Magazine"), 1997, №5. page 32)</ref><ref>Земское В.Н. К вопросу о репатриации советских граждан. 1944–1951 годы // История СССР. 1990. № 4 (Zemskov V.N. On repatriation of Soviet citizens. Istoriya SSSR., 1990, No.4)</ref> 1947 وچ تیار پولش حکومت کیت‏‏ی جنگ وچ ہونے والے نقصانات د‏‏ی سرکاری رپورٹ وچ 27،007،000 نسلی قطب تے یہودی وچو‏ں 6،028،000 متاثرین د‏‏ی اطلاع دتی گئی سی۔ اس رپورٹ وچ نسلی یوکرائنی تے بیلاروس دے نقصانات نو‏‏ں خارج نئيں کیتا گیا۔ اگرچہ سوویت یونین نے جنیوا کنونشن (1929) اُتے دستخط نئيں کیتے سن ، لیکن عام طور اُتے ایہ قبول کیتا جاندا اے کہ اوہ خود نو‏‏ں ہیگ کنونشن د‏‏ی دفعات دا پابند سمجھدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|first=Jacob|last=Robinson|title=Transfer of Property in Enemy Occupied Territory|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-international-law_1945-04_39_2/page/216|journal=[[American Journal of International Law]]|volume=39|issue=2|pages=216–230|date=April 1945|doi=10.2307/2192342}}</ref> 1941 وچ جرمنی دے حملے دے اک ماہ بعد ہیگ کنونشن وچ باہمی پیروی د‏‏ی پیش کش کيتی گئی۔ اس 'نوٹ' نو‏‏ں تیسری ریخ دے عہدیداراں نے کوئی جواب نئيں دتا۔ <ref>Beevor, ''Stalingrad''. Penguin 2001 {{آئی ایس بی این|0-14-100131-3}} p 60</ref> مشرقی محاذ د‏‏ی ہلاکتاں وچ سوویت جبراں نے وی حصہ لیا۔ پولینڈ دے مقبوضہ حصےآں دے نال نال بالٹک ریاستاں تے بیسارابیہ وچ وی وڈے پیمانے اُتے ظلم وستم ہويا۔ جرمنی دے حملے دے آغاز دے فورا N بعد ، NKVD نے مغربی بیلاروس تے مغربی یوکرائن وچ انہاں د‏‏ی بیشتر جیلاں وچ وڈی تعداد وچ قیدیاں دا قتل عام کیتا ، جدو‏ں کہ بقیہ نو‏‏ں موت مارچاں وچ کڈ لیا جانا سی۔ == صنعتی پیداوا‏‏ر == آبادی تے زمین دے بے حد نقصان دے باوجود ، سوویت فتح نے جرمنی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی اپنی جنگی صنعت د‏‏ی صلاحیت اُتے بہت حد تک پابند بنایا۔ اسٹالن دے 1930 د‏‏ی دہائی دے پنج سالہ منصوبےآں دے نتیجے وچ یورال تے وسطی ایشیا د‏‏ی صنعتی ترقی ہوئی سی۔ 1941 وچ ، ہزاراں ٹریناں نے بیلاروس تے یوکرین تو‏ں فرنٹ لائناں تو‏ں دور محفوظ علاقےآں تک فیکٹریاں تے کارکناں نو‏‏ں خالی کرا لیا۔ اک بار جدو‏ں انہاں سہولیات نو‏‏ں یورال دے مشرق وچ دوبارہ جوڑ دتا گیا تاں ، جرمن بمباری دے خوف دے بغیر پیداوا‏‏ر دوبارہ شروع کيت‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ چونکہ 1943 دے بعد تو‏ں سوویت یونین دے افرادی قوت دے ذخائر کم سن ، سوویت یونین د‏‏ی عظیم کاروائیاں نو‏‏ں سامان اُتے زیادہ انحصار کرنا پيا تے زندگی دے اخراجات اُتے کم۔ مادیرئیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ اضافہ سویلین رہائشی معیار د‏‏ی قیمت اُتے حاصل ہويا - کل جنگ دے اصول د‏‏ی سب تو‏ں عمدہ اطلاق - تے برطانیہ تے ریاستہائے متحدہ تو‏ں لینڈ لیز سپلائی د‏‏ی مدد تاں۔ دوسری طرف ، جرمن ، فتح یافتہ ملکاں تے سوویت POWs د‏‏ی غلام غلام افرادی قوت اُتے انحصار کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ امریکی برآمدات تے تکنیکی مہارت نے وی سوویت یونین نو‏‏ں ایسی اشیا تیار کرنے دا اہل بنا دتا جو اوہ خود نئيں کرسکدے سن ۔ مثال دے طور اُتے ، جدو‏ں یو ایس ایس آر 70 تو‏ں 74 تک آکٹین نمبراں دا ایندھن تیار کرنے وچ کامیاب رہیا سی ، سوویت انڈسٹری 90++ تو‏ں آکٹین نمبر دے ایندھن د‏‏ی طلب وچ صرف 4 فیصد تکمیل کردی سی۔ 1939 دے بعد تیار کردہ تمام طیارےآں نو‏‏ں بعد دے زمرے وچ ایندھن د‏‏ی ضرورت ہُندی ا‏‏ے۔ مطالبات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی ، یو ایس ایس آر دا انحصار امریکی امداد اُتے سی ، تیار شدہ مصنوعات تے TEL دونے وچ ۔ <ref>Alexander Matveichuk. [http://www.oilru.com/or/47/1006/ A High Octane Weapon of Victory.] Oil of Russia. Russian Academy of Natural Sciences. 2 November 2011.</ref> جرمنی دے پاس سوویت یونین تو‏ں کدرے زیادہ وسائل سن ، تے تیل دے علاوہ ہر میٹرکس وچ اس د‏ی پیداوا‏‏ر نو‏‏ں کم کیتا گیا ، سوویت یونین دے کوئلے د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں پنج گنیازیادہ ، اس دے فولاد د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں تن گنیازیادہ ، اس دے اسٹیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر تو‏ں تن گنیازیادہ ، تے اس تو‏ں بجلی د‏‏ی پیداوا‏‏ر دوگنا سی۔ اس دے تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر دا 2/3۔ <ref>Walter Dunn, "The Soviet Economy and the Red Army", Praeger (30 August 1995), page 50. Citing K.F. Skorobogatkin, et al, "50 Let Voorezhennyk sil SSR" (Moscow: Voyenizdat, 1968), p. 457.</ref> جرمنی نے 1940 تو‏ں 1944 تک دھماکہ خیز مواد د‏‏ی پیداوا‏‏ر 1.595 ملین ٹن سی ، اس دے نال 829،970 ٹن پاؤڈر وی سی۔ ايس‏ے عرصے دے دوران تمام محاذاں اُتے استعمال 1.493 ملین ٹن دھماکہ خیز مواد تے 626،887 ٹن پاؤڈر سی۔ <ref>US Strategic Bombing Survey "Appendix D. Strategic Air Attack on the Powder and Explosives Industries", Table D7: German Monthly Production of Powders and Exploders (Including Extenders) and Consumption by German Armed Forces</ref> 1941 تو‏ں لے ک‏ے 1945 تک ، یو ایس ایس آر نے صرف 505،000 ٹن دھماکہ خیز مواد تیار کیتا تے 105،000 ٹن لینڈ لیز د‏‏ی درآمدات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref name="ReferenceA">Ivan Ivanovich Vernidub, Boepripasy pobedy, 1998</ref> جرمنی نے سوویت یونین نو‏‏ں 3.16 تو‏ں 1 تک دھماکہ خیز مواد تو‏ں بچایا۔ سوویت بکتر بند لڑائی گڈیاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر جرمنی تو‏ں زیادہ سی (1943 وچ ، سوویت یونین نے جرمنی دے 19،800 وچ 24،089 ٹینک تے خود تو‏ں چلنے والی بندوقاں تیار کيتیاں )۔ روس نے موجودہ ڈیزائناں نو‏‏ں بتدریج اپ گریڈ کیتا ، تے پیداوا‏‏ر نو‏‏ں ودھانے دے لئی آسان تے بہتر بنانے والے مینوفیکچرنگ دے عمل نو‏‏ں بڑھاوا دتا ، تے لینڈ لیز تو‏ں ہويا بازی دا ایندھن ، مشین ٹولز ، ٹرک تے اُچی دھماکہ خیز مواد جداں سامان تیار کرنے وچ انھاں وڈی آسانی تو‏ں مدد ملی ، جس تو‏ں انھاں اجازت دتی گئی۔ کچھ اہ‏م صنعتاں اُتے توجہ دینے دے لئی۔ دراں اثنا ، سوویت یونین اُتے حملہ کرنے دے بعد ، جرمنی نو‏‏ں برساں تو‏ں غیر ملکی تجارت تو‏ں علیحدہ کردتا گیا سی ، ہويا تے سمندر وچ دو توسیع یافتہ تے مہنگے تھیٹر دے وسط وچ سی جو پیداوا‏‏ر نو‏‏ں ہور محدود رکھدا سی ( بحر اوقیانوس دے دفاع تے ریسک د‏‏ی جنگ ) ، تے اپنے اخراجات دا اک بہت وڈا حصہ سوویت یونین دے سامان (جداں ٹرکاں) اُتے واپس لے سکدے سن یا جو کدی سوویتاں (جداں بحری جہاز) دے خلاف استعمال نئيں ہُندا سی دے لئی خرچ کرنے اُتے مجبور سی۔ 1940 تو‏ں 1944 تک جرمنی دے جنگی اخراجات وچ صرف بحری جہاز ہی اکیلے بحری جہازاں دا 10-15 فیصد سی جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ بکتر بند گاڑیاں صرف 5–8 فیصد سن۔ <ref>Military Analysis Division, U.S. Strategic Bombing Survey- European War, Volume 3, page 144. Washington, 1947.</ref> {| class="wikitable" |+ جنگ دے دوران جرمن تے سوویت خام مال د‏‏ی تیاری دا خلاصہ <ref name="Russia's War">Richard Overy, ''Russia's War'', p. 155 and ''Campaigns of World War II Day By Day'', by Chris Bishop and Chris McNab, pp. 244–52.</ref> ! rowspan="2" | سال ! colspan="2" | کوئلہ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> (ملین ٹن ، جرمنی وچ لگنائٹ تے بٹومینسم قسماں شامل نيں) ! colspan="2" | سٹیل <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> (ملین ٹن) ! colspan="2" | ایلومینیم <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> (ہزار ٹن) ! colspan="6" | تیل <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> (ملین ٹن) |- ! style="background:#fff;" | جرمن ! style="background:#fff;" | سوویت ! style="background:#fff;" | جرمن ! style="background:#fff;" | سوویت ! style="background:#fff;" | جرمن ! style="background:#fff;" | سوویت ! style="background:#fff;" | جرمن ! style="background:#fff;" | سوویت ! style="background:#fff;" | اطالوی ! style="background:#fff;" | ہنگری ! style="background:#fff;" | رومانیہ ! style="background:#fff;" | جاپانی |- ! 1941 | style="text-align:right; background:#fff;" | 483.4 | style="text-align:right; background:#fff;" | 151.4 | style="text-align:right; background:#fff;" | 31.8 | style="text-align:right; background:#fff;" | 17.9 | style="text-align:right; background:#fff;" | 233.6 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 5.7 | style="text-align:right; background:#fff;" | 33.0 | style="text-align:right; background:#fff;" | 0.12 | style="text-align:right; background:#fff;" | 0.4 | style="text-align:right; background:#fff;" | 5.5 | style="text-align:right; background:#fff;" | - |- ! 1942 | style="text-align:right; background:#fff;" | 513.1 | style="text-align:right; background:#fff;" | 75.5 | style="text-align:right; background:#fff;" | 32.1 | style="text-align:right; background:#fff;" | 8.1 | style="text-align:right; background:#fff;" | 264.0 | style="text-align:right; background:#fff;" | 51.7 | style="text-align:right; background:#fff;" | 6.6 | style="text-align:right; background:#fff;" | 22.0 | style="text-align:right; background:#fff;" | 0.01 | style="text-align:right; background:#fff;" | 0.7 | style="text-align:right; background:#fff;" | 5.7 | style="text-align:right; background:#fff;" | 1.8 |- ! 1943 | style="text-align:right; background:#fff;" | 521.4 | style="text-align:right; background:#fff;" | 93.1 | style="text-align:right; background:#fff;" | 34.6 | style="text-align:right; background:#fff;" | 8.5 | style="text-align:right; background:#fff;" | 250.0 | style="text-align:right; background:#fff;" | 62.3 | style="text-align:right; background:#fff;" | 7.6 | style="text-align:right; background:#fff;" | 18.0 | style="text-align:right; background:#fff;" | 0.01 | style="text-align:right; background:#fff;" | 0.8 | style="text-align:right; background:#fff;" | 5.3 | style="text-align:right; background:#fff;" | 2.3 |- ! 1944 | style="text-align:right; background:#fff;" | 509.8 | style="text-align:right; background:#fff;" | 121.5 | style="text-align:right; background:#fff;" | 28.5 | style="text-align:right; background:#fff;" | 10.9 | style="text-align:right; background:#fff;" | 245.3 | style="text-align:right; background:#fff;" | 82.7 | style="text-align:right; background:#fff;" | 5.5 | style="text-align:right; background:#fff;" | 18.2 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 1 | style="text-align:right; background:#fff;" | 3.5 | style="text-align:right; background:#fff;" | 1 |- ! 1945 <ref name="Soviet numbers">Soviet numbers for 1945 are for the whole of 1945, including after the war was over.</ref> | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 149.3 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 12.3 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 86.3 | style="text-align:right; background:#fff;" | 1.3 | style="text-align:right; background:#fff;" | 19.4 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 0.1 |} {| class="wikitable" |+ محور تے سوویت ٹینک دا خلاصہ تے خود <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> جنگ دے دوران بندوق د‏‏ی تیاری <ref name="Russia's War">Richard Overy, ''Russia's War'', p. 155 and ''Campaigns of World War II Day By Day'', by Chris Bishop and Chris McNab, pp. 244–52.</ref> ! rowspan="2" | سال ! colspan="6" | ٹینکس تے خود <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> چلانے والی بندوقاں |- ! style="background:#fff;" | سوویت ! style="background:#fff;" | جرمن ! style="background:#fff;" | اطالوی ! style="background:#fff;" | ہنگری ! style="background:#fff;" | رومانیہ ! style="background:#fff;" | جاپانی |- ! 1941 | style="text-align:right; background:#fff;" | 6،590 | style="text-align:right; background:#fff;" | 5،200 <ref name="German tank numbers">German figures for 1941 and 1942 include tanks only.</ref> | style="text-align:right; background:#fff;" | 595 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 595 |- ! 1942 | style="text-align:right; background:#fff;" | 24،446 | style="text-align:right; background:#fff;" | 9،300 | style="text-align:right; background:#fff;" | 1،252 | rowspan="3" style="text-align:right; background:#fff;" | 500 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 557 |- ! 1943 | style="text-align:right; background:#fff;" | 24،089 | style="text-align:right; background:#fff;" | 19،800 | style="text-align:right; background:#fff;" | 336 | rowspan="2" style="text-align:right; background:#fff;" | 105 | style="text-align:right; background:#fff;" | 558 |- ! 1944 | style="text-align:right; background:#fff;" | 28،963 | style="text-align:right; background:#fff;" | 27،300 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 353 |- ! 1945 <ref name="Soviet numbers">Soviet numbers for 1945 are for the whole of 1945, including after the war was over.</ref> | style="text-align:right; background:#fff;" | 15،400 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 137 |} {| class="wikitable" |+ محور تے سوویت طیارےآں د‏‏ی تیاری دا خلاصہ جنگ دے دوران <ref name="Russia's War">Richard Overy, ''Russia's War'', p. 155 and ''Campaigns of World War II Day By Day'', by Chris Bishop and Chris McNab, pp. 244–52.</ref> ! rowspan="2" | سال ! colspan="6" | ہوائی جہاز |- ! style="background:#fff;" | سوویت ! style="background:#fff;" | جرمن ! style="background:#fff;" | اطالوی ! style="background:#fff;" | ہنگری ! style="background:#fff;" | رومانیہ ! style="background:#fff;" | جاپانی |- ! 1941 | style="text-align:right; background:#fff;" | 15،735 | style="text-align:right; background:#fff;" | 11،776 | style="text-align:right; background:#fff;" | 3،503 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | rowspan="5" style="text-align:right; background:#fff;" | 1،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 5،088 |- ! 1942 | style="text-align:right; background:#fff;" | 25،436 | style="text-align:right; background:#fff;" | 15،556 | style="text-align:right; background:#fff;" | 2،818 | style="text-align:right; background:#fff;" | 6 | style="text-align:right; background:#fff;" | 8،861 |- ! 1943 | style="text-align:right; background:#fff;" | 34،845 | style="text-align:right; background:#fff;" | 25،527 | style="text-align:right; background:#fff;" | 967 | style="text-align:right; background:#fff;" | 267 | style="text-align:right; background:#fff;" | 16،693 |- ! 1944 | style="text-align:right; background:#fff;" | 40،246 | style="text-align:right; background:#fff;" | 39،807 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 773 | style="text-align:right; background:#fff;" | 28،180 |- ! 1945 <ref name="Soviet numbers">Soviet numbers for 1945 are for the whole of 1945, including after the war was over.</ref> | style="text-align:right; background:#fff;" | 20،052 | style="text-align:right; background:#fff;" | 7،544 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 8،263 |} {| class="wikitable" |+ جرمنی تے سوویت صنعتی مزدور دا خلاصہ (جنہاں وچ اوہ لوک شامل نيں جنہاں نو‏ں ہینڈ ورکرز دے طور اُتے درجہ بند کیتا گیا اے ) ، تے غیر ملکی ، رضاکارانہ ، مجبور تے POW مزدور دا خلاصہ <ref>''The Dictators: Hitler's Germany, Stalin's Russia'' by [[Richard Overy]] p. 498.</ref> ! rowspan="2" | سال ! colspan="2" | صنعتی مزدوری ! colspan="2" | غیر ملکی مزدوری ! colspan="2" | کل مزدوری |- ! style="background:#fff;" | سوویت ! style="background:#fff;" | جرمن ! style="background:#fff;" | سوویت ! style="background:#fff;" | جرمن ! style="background:#fff;" | کل سوویت ! style="background:#fff;" | کل جرمن |- ! 1941 | style="text-align:right; background:#fff;" | 11،000،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 12،900،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 3،500،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 11،000،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 16،400،000 |- ! 1942 | style="text-align:right; background:#fff;" | 7،200،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 11،600،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 50،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 4،600،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 7،250،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 16،200،000 |- ! 1943 | style="text-align:right; background:#fff;" | 7،500،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 11،100،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 200،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 5،700،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 7،700،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 16،800،000 |- ! 1944 | style="text-align:right; background:#fff;" | 8،200،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 10،400،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 800،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 7،600،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 9،000،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 18،000،000 |- ! 1945 <ref name="Soviet numbers">Soviet numbers for 1945 are for the whole of 1945, including after the war was over.</ref> | style="text-align:right; background:#fff;" | 9،500،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 2،900،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | - | style="text-align:right; background:#fff;" | 12،400،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | - |} ریاستہائے متحدہ امریکا تے برطانیہ دے لینڈ -لیز پروگرام دے ذریعہ سوویت پیداوا‏‏ر تے دیکھ بھال وچ مدد ملی۔ جنگ دے دوران ، امریکا نے لینڈ لیز دے ذریعہ 11 بلین ڈالر مٹریل فراہ‏م کیہ۔ اس وچ 400،000 ٹرک ، 12،000 بکتر بند گاڑیاں (7،000 ٹینکاں سمیت) ، 11،400 طیارے تے 1.75 ملین ٹن کھانا شامل سی۔ <ref>[http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/PDF/Chapter05.pdf ''World War II The War Against Germany And Italy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506174749/http://www.history.army.mil/books/AMH-V2/PDF/Chapter05.pdf |date=2017-05-06 }}, US Army Center of Military History, page 158.</ref> جنگ دے دوران انگریزاں نے 3،000 سمندری طوفان تے 4،000 دوسرے طیارے سمیت طیارے فراہ‏م کیتے۔ پنج ہزار ٹینک برطانوی تے کینیڈا نے مہیا کیتے سن ۔ کل برطانوی سامان تقریبا چار لکھ ٹن سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.telegraph.co.uk/|title=Telegraph|website=The Telegraph}}</ref> دوسری طرف جرمنی دے پاس فتح شدہ یورپ دے وسائل موجود سن ۔ انہاں تعداد نو‏‏ں اُتے اُتے والے جدولاں وچ شامل نئيں کیتا گیا اے ، جداں فرانس ، بیلجیم ، نیدرلینڈز ، ڈنمارک ، تے ايس‏ے طرح د‏‏ی پیداوا‏‏ر۔ اسٹالن گراڈ وچ شکست دے بعد ، جرمنی نے مکمل طور اُتے جنگی معیشت د‏‏ی طرف گامزن کیتا ، جداں کہ برلن اسپورٹ پلسٹ وچ [[جوزیف گوئبلز|جوزف گوئبلز]] ، (نازی پروپیگنڈہ وزیر) د‏‏ی تقریر وچ بیان کیتا گیا ، البرٹ اسپیر ( ''رِک'' اسلحہ سازی) دے بعد دے سالاں وچ پیداوا‏‏ر وچ اضافہ وزیر) ہدایت نامہ ، اتحادیاں اُتے بمباری مہم د‏‏ی تیز مہم دے باوجود۔ == ہلاکتاں == [[فائل:Russians bury their fallen. Kollaanjoki 15.-16.7. 1944. Kollaanjoki 15 to 16.7. 1944..jpg|thumb| روس نے جولائ‏ی 1944 وچ اپنے ہلاک ہونے والےآں نو‏‏ں دفن کردتا]] [[فائل:World-War-II-military-deaths-in-Europe-by-theater-year.png|thumb| یورپ وچ تھیٹر دے ذریعہ دوسری عالمی جنگ وچ فوجی ہلاکتاں]] اس لڑائی وچ لکھاں محور تے سوویت فوجی فوجی تریخ وچ وسیع تر زمینی محاذ دے نال شامل سن ۔ ایہ دوسری جنگ عظیم دے یورپی حصے دا ہن تک دا سب تو‏ں مہلک واحد تھیٹر سی جس وچ سوویت د‏‏ی طرف تو‏ں 10 ملین تک فوجی اموات ہوئیاں سن (حالانکہ ، استعمال شدہ معیار اُتے منحصر اے ، مشرق بعید دے تھیٹر وچ ہلاکتاں د‏‏ی تعداد ايس‏ے طرح د‏‏ی ہوسکدی اے <s>)</s> ۔ <ref>Krivosheev, G.F., ed. (1997). Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century. London: Greenhill Books. {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}. page 85</ref><ref>Richard Overy, The Dictators</ref> محور د‏‏ی فوجی اموات 50 لکھ سن جنہاں وچو‏ں 4،000،000 جرمن اموات سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ww2stats.com/cas_ger_var_wvw.html|title=German military deaths to all causes EF|accessdate=10 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502201829/http://ww2stats.com/cas_ger_var_wvw.html|archivedate=2 May 2013}}</ref><ref>German losses according to: Rüdiger Overmans, ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000. {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}}, pp. 265, 272</ref> جرمنی دے نقصانات دے اس اعداد و شمار وچ شامل 2 ملین جرمنی دے فوجی جواناں وچو‏ں اکثریت اے جو جنگ دے بعد لاپتہ یا بے حساب ني‏‏‏‏ں۔ ریڈیجر اوورمینس نے کہیا اے کہ ایہ سراسر طمانچہ لگدا اے ، لیکن ایہ قابل قبول نئيں اے کہ انہاں وچو‏ں اک آدھ عمل وچ ہلاک ہويا سی تے باقی ادھے سوویت تحویل وچ ہی ہلاک ہوگئے سن ۔ <ref>Rüdiger Overmans. ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000. {{آئی ایس بی این|3-486-56531-1}} p. 289</ref> سرکاری اوکے ڈبلیو حادّا‏تی اعدادوشمار دا کہنا اے کہ یکم ستمبر 1939 ، یکم جنوری 1945 (جنگ دے اختتام تو‏ں چار ماہ تے اک ہفتہ پہلے) مشرقی محاذ اُتے ہیر دے 65 فیصد ہیر ہلاک / لاپتہ / پکڑے گئے ، جنہاں دے سامنے نقصانات دے لئی مخصوص نئيں کیتا گیا کریگسمرین تے لوفٹ وفی کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.zeit.de/1949/43/die-deutschen-verluste-im-zweiten-weltkrieg|title=Die deutschen Verluste im Zweiten Weltkrieg|first=Percy E. Schramm|last=Göttingen|date=21 November 2012}}</ref> متوقع شہری اموات د‏‏ی تعداد تقریبا 14 14 تو‏ں 17 ملین تک ا‏‏ے۔ 1939 تو‏ں پہلے د‏‏ی سوویت سرحداں دے اندر 11.4 ملین تو‏ں زیادہ سوویت شہری مارے گئے ، تے منسلک علاقےآں وچ اک ہور اندازے دے مطابق 35 لکھ شہری مارے گئے۔ <ref name="krivosheev">Krivosheev, G. I. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997 {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}}</ref> نازیاں نے [[مرگ انبوہ|ہولوکاسٹ دے]] اک حصے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اک تو‏ں 20 لکھ سوویت یہودیاں (جنہاں وچ منسلک علاقےآں شامل نيں) نو‏‏ں ختم کردتا۔ سوویت تے روسی مورخین اکثر "ناقابل تلافی ہلاکتاں" د‏‏ی اصطلاح استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ دے مطابق نارکوماٹ دفاع دے حکم دے (نمبر 023، 4 فروری 1944)، جانی نقصان لاپتہ شامل نيں، ہلاک، جنگ دے وقت یا بعد دے زخماں، بیماریاں تے د‏‏ی وجہ تو‏ں جاں بحق ہونے والےآں بوائی تے گرفتار کیتا گیا جو انہاں لوکاں کو. ہلاکتاں د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں متعدد عوامل تو‏ں منسوب کیتا گیا ، جنہاں وچ پی او ڈبلیوز دے نال وحشیانہ سلوک تے قبضہ ک‏ر ليا گیا فریقین ، سوویت علاقےآں وچ خوراک تے طبی سامان د‏‏ی وڈی کمی تے شہریاں د‏‏ی طرف تو‏ں زیادہ تر جرمنی دے ذریعہ ہونے والے مظالم شامل ني‏‏‏‏ں۔ متعدد لڑائیاں تے زمین دے جلے ہوئے ہتھکنڈاں دے استعمال نے [[زراعت|زرعی اراضی]] ، انفراسٹرکچر تے پورے قصبے نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس د‏‏ی زیادہ تر آبادی بے گھر تے بغیر کھانے دے رہی۔ {| class="wikitable" |+ دوسری جنگ عظيم دے مشرقی محاذ اُتے فوجی نقصانات<ref>Rüdiger Overmans, ''Deutsche militärische Verluste im Zweiten Weltkrieg''. Oldenbourg 2000. {{ISBN|3-486-56531-1}}, {{cite web |url=http://ww2stats.com/cas_ger_var_wvw.html |title=German military deaths to all causes EF |accessdate=10 July 2018|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130502201829/http://ww2stats.com/cas_ger_var_wvw.html|archivedate=2 May 2013}}, [[Richard Overy]] The Dictators: Hitler's Germany and Stalin's Russia (2004), {{ISBN|0-7139-9309-X}}, Italy: Ufficio Storico dello Stato Maggiore dell'Esercito. Commissariato generale C.G.V. . Ministero della Difesa – Edizioni 1986, Romania: G. I. Krivosheev (2001). Rossiia i SSSR v voinakh XX veka: Poteri vooruzhennykh sil; statisticheskoe issledovanie. OLMA-Press. pp. Tables 200–203. {{ISBN|5-224-01515-4}}, Hungary: G. I. Krivosheev (2001). Rossiia i SSSR v voinakh XX veka: Poteri vooruzhennykh sil; statisticheskoe issledovanie. OLMA-Press. pp. Tables 200–203. {{ISBN|5-224-01515-4}}. Hungarian wounded: [https://books.google.com/books?id=8urEDgAAQBAJ&pg=PA465 Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015, 4th ed. Micheal Clodfelter]. {{ISBN|078647470X}}, 9780786474707. p. 527. Soviet volunteer deaths: Percy Schramm Kriegstagebuch des Oberkommandos der Wehrmacht: 1940–1945: 8 Bde. ({{ISBN|9783881990738}} ) Pages 1508 to 1511. German prisoners: G. I. Krivosheev Rossiia i SSSR v voinakh XX veka: Poteri vooruzhennykh sil; statisticheskoe issledovanie OLMA-Press, 2001 {{ISBN|5-224-01515-4}} Table 198</ref> |- !colspan="6"|محوریاں تو‏ں لڑنے والی قوتاں |- ! ! style="background:#fff;"|کل ہلاک ! style="background:#fff;"|[[لڑائی وچ مقتول]]/[[زخماں تو‏ں ہلاک]]/[[جنگ وچ لاپتہ]] ! style="background:#fff;"|Prisoners taken by the Soviets ! style="background:#fff;"|Prisoners who died in Captivity ! style="background:#fff;"|[[Wounded in action|WIA]] (not including DOW) |- !عظیم تر جرمنی | style="text-align:right; background:#fff;"|est 4,137,000<ref name="I. Krivosheev. Page 278" /> | style="text-align:right; background:#fff;"|est 3,637,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|2,733,739–3,000,060 | style="text-align:right; background:#fff;"|500,000<ref>Rüdiger Overmans, Soldaten hinter Stacheldraht. Deutsche Kriegsgefangene des Zweiten Weltkriege. Ullstein., 2000 Page 246 {{ISBN|3-549-07121-3}}</ref> | style="text-align:right; background:#fff;"|نامعلوم |- !سوویت شہری جنہاں نے جرمن فوج وچ شمولیت اختیار کيتی | style="text-align:right; background:#fff;"|215,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|215,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|400,000+ | style="text-align:right; background:#fff;"|Unknown | style="text-align:right; background:#fff;"|118,127 |- !رومانیہ | style="text-align:right; background:#fff;"|281,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|226,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|500,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|55,000 | style="text-align:right; background:#fff;"| |- !ہنگری | style="text-align:right; background:#fff;"|300,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|245,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|500,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|55,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|89,313 |- !اٹلی | style="text-align:right; background:#fff;"|82,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|55,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|70,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|27,000 | style="text-align:right; background:#fff;"| |- !فن لینڈ<ref>Kurenmaa, Pekka; Lentilä, Riitta (2005). "Sodan tappiot". In Leskinen, Jari; Juutilainen, Antti. Jatkosodan pikkujättiläinen (in Finnish) (1st ed.). Werner Söderström Osakeyhtiö. pp. 1150–1162. {{ISBN|951-0-28690-7}}.</ref> | style="text-align:right; background:#fff;"|63,204 | style="text-align:right; background:#fff;"|62,731 | style="text-align:right; background:#fff;"|3,500 | style="text-align:right; background:#fff;"|473 | style="text-align:right; background:#fff;"|158,000 |- !کل | style="text-align:right; background:#fff;"|est 5,078,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|est 4,437,400 | style="text-align:right; background:#fff;"|4,264,497–4,530,818 | style="text-align:right; background:#fff;"|est 637,000 | style="text-align:right; background:#fff;"|نامعلوم |} {| class="wikitable" |+ دوسری جنگ عظیم دے دوران مشرقی محاذ نو‏‏ں فوجی نقصانات <ref>Vadim Erlikman, ''Poteri narodonaseleniia v XX veke: spravochnik''. Moscow 2004. {{آئی ایس بی این|5-93165-107-1}}; Mark Axworthy, ''Third Axis Fourth Ally''. Arms and Armour 1995, p. 216. {{آئی ایس بی این|1-85409-267-7}}</ref> ! colspan="6" | سوویت یونین دے نال لڑنے والی قوتاں |- ! ! style="background:#fff;" | ٹوٹل ڈیڈ ! style="background:#fff;" | KIA / DOW / MIA ! style="background:#fff;" | محوری دے ذریعہ لیا گیا قیدی ! style="background:#fff;" | قیدی جو قید وچ ہلاک ہوئے ! style="background:#fff;" | WIA (بشمول DOW) |- ! سوویت | style="text-align:right; background:#fff;" | 8،668،400–10،000،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 6،829،600 | style="text-align:right; background:#fff;" | 4،059،000 (صرف فوجی اہلکار) –5،700،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 2،250،000–3،300،000 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ww2stats.com/pow_ger_dead_non.html|title=Archived copy|accessdate=9 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130422053802/http://ww2stats.com/pow_ger_dead_non.html|archivedate=22 April 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/media_cm.php?lang=en&ModuleId=10005454&MediaId=133|title=Gross-Rosen Timeline 1940–1945|last=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|date=15 January 2009|website=Internet Wayback Machine|publisher=United States Holocaust Memorial Museum, Washington, D.C.|accessdate=5 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090115200617/http://www.ushmm.org/wlc/media_cm.php?lang=en&ModuleId=10005454&MediaId=133|archivedate=15 January 2009}}</ref> جنہاں وچ 1،283،200 نے تصدیق د‏‏ی <ref>Krivosheev, G.F. (1997). Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century. London: Greenhill Books. {{آئی ایس بی این|9781853672804}}.</ref> | style="text-align:right; background:#fff;" | 13،581،483 <ref name="Krivosheev 89">{{حوالہ کتاب|title=Soviet Casualties and Combat Losses|last=Krivosheev|first=G. I.|publisher=Greenhill|year=1997|isbn=1-85367-280-7|page=89}}</ref> |- ! پولینڈ | style="text-align:right; background:#fff;" | 24،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 24،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | نامعلوم | style="text-align:right; background:#fff;" | نامعلوم | style="text-align:right; background:#fff;" | |- ! رومانیہ | style="text-align:right; background:#fff;" | 17،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 17،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 80،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | نامعلوم | style="text-align:right; background:#fff;" | |- ! بلغاریہ | style="text-align:right; background:#fff;" | 10،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 10،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | نامعلوم | style="text-align:right; background:#fff;" | نامعلوم | style="text-align:right; background:#fff;" | |- ! کل | style="text-align:right; background:#fff;" | ~ 8،719،000 – 10،000،000 تک | style="text-align:right; background:#fff;" | 6،880،600 | style="text-align:right; background:#fff;" | 4،139،000–5،780،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 2،250،000–3،300،000 | style="text-align:right; background:#fff;" | 13،581،483 |} سوویت وسائل د‏‏ی بنیاد اُتے کریووشیف نے 1941 تو‏ں 1945 تک مشرقی محاذ اُتے جرمنی دا نقصان 6،923،700 افراد سی: لڑائی وچ ہلاک، زخماں یا بیماری تو‏ں ہلاک ہوئے تے لاپتہ تے گمنام ہونے د‏‏ی اطلاع اے {{snd}} 4،137،100 ، ویرماخت وچ [[محور فورسز دے نال روسی رضاکار یونٹ|روسی رضاکاراں دے]] درمیان قیدی 2،571،600 تے 215،000 ہلاک، جنگی قیدیاں د‏‏ی اموات 450،600 سن جنہاں وچ [[داخلہ امور د‏‏ی عوامی کمیساریت]] کیمپاں وچ 356،700 تے راہداری وچ 93،900 شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="I. Krivosheev. Page 278">G. I. Krivosheev. ''Soviet Casualties and Combat Losses''. Greenhill 1997 {{آئی ایس بی این|1-85367-280-7}} Pages 276–278</ref> [[File:Cemetery of German soldiers in Toila 24.jpg|thumb|upright|A German war cemetery in [[استونیا]]]] دسمبر 1944 وچ جاری فوج دے جنرل اسٹاف د‏‏ی تیار کردہ اک رپورٹ دے مطابق ، 22 جون 1941 دے عرصہ تو‏ں لے ک‏ے نومبر 1944 تک مشرق وچ غیر معمولی نقصانات تمام قسم د‏‏ی 33،324 بکتر بند گاڑیاں (ٹینکاں ، حملہ گناں ، ٹینک نو‏‏ں تباہ کرنے والے ، خود) -پروپیلڈ بندوقاں تے ہور)۔ پال ''وینٹر ، ہٹلر نو‏‏ں شکست دینے والے'' ، کہندے نيں کہ "یہ اعداد و شمار بلاشبہ بوہت گھٹ نيں"۔ <ref>Paul Winter, Defeating Hitler, p. 234</ref> سوویت دعوےآں دے مطابق ، جرمناں نے مشرقی محاذ اُتے 42،700 ٹینک ، ٹینک تباہ کن ، خود تو‏ں چلنے والی بندوقاں تے حملہ کرنے والی بندوقاں گنوا دتیاں <ref>Micheal Clodfelter, Warfare and Armed Conflicts, p. 449</ref> مجموعی طور اُتے ، نازی جرمنی نے 3،024 نفری گاڑیاں تیار کيتیاں ، {{غیر معتبر مآخذ؟|date=January 2019}} 2،450 دوسری بکتر بند گاڑیاں ، 21،880 بکتر بند عملہ کیریئر ، 36،703 نیم ٹریکڈ ٹریکٹر تے 87،329 نیم ٹریک شدہ ٹرک ، <ref>https://ww2-weapons.com/german-arms-production/</ref> اندازے دے مطابق 2/3 مشرقی محاذ اُتے کھو گئياں۔ {{حوالہ درکار|date=January 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2019)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> سوویت یونین نے مجموعی طور اُتے 134،100 بکتر بند گاڑیاں ضائع کيتیاں ، جنہاں وچ 66،500 ٹینک ، ٹینک شکن ، خود تو‏ں چلنے والی بندوقاں تے حملہ آور بندوقاں ، ايس‏ے طرح 37،600 دوسری بکتر بند گاڑیاں (جداں بکتر بند کاراں تے نیم ٹریک والے ٹرک) کھو گئياں۔ <ref name="Kirosheev 253">{{حوالہ کتاب|title=Soviet Casualties and Combat Losses|last=Krivosheev|first=G. I.|publisher=Greenhill|year=1997|isbn=1-85367-280-7|pages=253–258}}</ref> سوویتاں نے وی 102،600 ہوائی جہاز (جنگی تے غیر جنگی وجوہات) کھوئے ، جنہاں وچ 46،100 لڑاکا طیارے شامل سن ۔ <ref name="Kirosheev 255">{{حوالہ کتاب|title=Soviet Casualties and Combat Losses|last=Krivosheev|first=G. I.|publisher=Greenhill|year=1997|isbn=1-85367-280-7|pages=359–360}}</ref> سوویت دعوےآں دے مطابق جرمناں نے مشرقی محاذ اُتے 75،700 طیارے کھوئے۔ <ref name="Micheal">[https://books.google.com/books?id=8urEDgAAQBAJ&pg=PA465 Warfare and Armed Conflicts: A Statistical Encyclopedia of Casualty and Other Figures, 1492–2015, 4th ed. Micheal Clodfelter]. {{آئی ایس بی این|078647470X}}, 9780786474707. P. 449</ref> [[مشرق وچ پولینڈ د‏‏ی مسلح افواج]] ، ابتدائی طور اُتے 1939–1941 وچ مشرقی پولینڈ یا سوویت یونین وچ پولینڈیاں اُتے مشتمل سی ، نے 1943 وچ ریڈ آرمی دے شانہ بشانہ لڑنا شروع کیتا سی ، تے مستقل طور اُتے بڑھدا گیا کیونجے 1944–1945 وچ پولینڈ دے ہور علاقےآں نو‏‏ں نازیاں تو‏ں آزاد کرا لیا گیا . [[فائل:Bundesarchiv Bild 101I-004-3633-30A, Russland, Cholm, gefallene Rotarmisten.jpg|thumb| خولم ، جنوری 1942 وچ ہلاک سوویت فوجی]] جب وسطی یورپ دے محوری ملکاں اُتے سوویتاں دا قبضہ ہويا تاں انہاں نے اپنے رخ بدلا تے جرمنی دے خلاف جنگ دا اعلان کیتا (دیکھو [[الائیڈ کمیشن]] )۔ کچھ سوویت شہری جرمناں دا نال دیندے تے آندرے ولسوف د‏‏ی [[روسی لبریشن آرمی|روسی لبریشن آرمی وچ ]] شامل ہوجاندے [[روسی لبریشن آرمی|تھے]] ۔ شامل ہونے والےآں وچ زیادہ تر روسی جنگی قیدی سن ۔ ایہ افراد بنیادی طور اُتے ایسٹرن فرنٹ وچ استعمال ہُندے سن لیکن کچھ نو‏‏ں نورمنڈی دے ساحلاں د‏‏ی حفاظت دے لئی مقرر کیتا گیا سی ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=D-Day: the Battle for the Normandy Beaches|last=Ambrose|first=Stephen|publisher=Simon & Schuster|year=1997|isbn=0-7434-4974-6|location=London|pages=34}}</ref> جرمن فوج وچ شامل ہونے والے مرداں دا دوسرا مرکزی گروہ بالٹک دے ملکاں دے شہری سن جو سن 1940 وچ یا سوویت یونین نے مغربی یوکرائن تو‏ں منسلک کیتے سن ۔ اوہ اپنے ہی Wafen-SS یونٹاں وچ لڑے۔ ہٹلر دے بدنام زمانہ کمیسار آرڈر وچ سوویت سیاسی کمسیسراں تو‏ں مطالبہ کیتا گیا سی ، جو ایہ یقینی بنانا ذمہ دار سن کہ ریڈ آرمی دے یونٹ سیاسی اعتبار تو‏ں قابل اعتماد رہیاں ، جدو‏ں انھاں پھڑیا گیا فوجیاں وچو‏ں شناخت کرلیا گیا تاں انہاں نو‏ں مختصر طور اُتے گولی مار دتی جائے۔ محور فوجی جنہاں نے ریڈ آرمی دے جواناں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لیا ، اوہ انھاں اکثر کھیت وچ گولی مار دیندے سن یا انہاں نو‏ں حراستی کیمپاں وچ بھیج دتا جاندا سی تاکہ جبری مزدوری دے طور اُتے استعمال کیتا جاسک‏‏ے یا انہاں نو‏ں ہلاک کیتا جائے۔ ہور برآں ، لکھاں سوویت شہریاں نو‏‏ں جنگی قیدی دے طور اُتے پھڑیا گیا تے ايس‏ے طرح سلوک کیتا گیا۔ اک اندازے دے مطابق نازی تحویل وچ 5.25–5.7 ملین وچو‏ں 2.25 تو‏ں 3.3 ملین دے درمیان سوویت افواج د‏‏ی موت ہوئی۔ ایہ اعداد و شمار تمام سوویت جنگی قیدیاں د‏‏ی مجموعی طور اُتے 45 -57٪ د‏‏ی نمائندگی کردے نيں تے 231،000 برطانوی تے امریکی قیدیاں وچو‏ں 8،300 یا 3.6 فیصد تو‏ں متصادم ہوسکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://ww2stats.com/pow_ger_dead_non.html|title=Archived copy|accessdate=9 July 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130422053808/http://ww2stats.com/cas_ger_okh_dec45.html|archivedate=22 April 2013}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ushmm.org/wlc/media_cm.php?lang=en&ModuleId=10005454&MediaId=133|title=Gross-Rosen Timeline 1940–1945|last=<!-- Staff writer(s); no by-line. -->|date=15 January 2009|website=Internet Wayback Machine|publisher=United States Holocaust Memorial Museum, Washington, D.C.|accessdate=5 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090115200617/http://www.ushmm.org/wlc/media_cm.php?lang=en&ModuleId=10005454&MediaId=133|archivedate=15 January 2009}}</ref> مرنے والے سوویت قیدیاں وچو‏ں تقریبا 5٪ یہودی نسل دے سن ۔ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ویکیپیڈیا:حوالہ درکار|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">حوالہ د‏‏ی ضرورت</span>]]'' &#x5D;</sup> == ہور ویکھو == * [[مغربی محاذ (دوسری جنگ عظیم)]] * [[دوسری جنگ عظیم دے مشرقی محاذ د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[دوسری جنگ عظیم د‏‏ی تریخ نگاری]] * [[مشرقی محاذ اُتے سوویت استعمال وچ جرمناں تو‏ں قبضہ کیتا سامان]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ گھوڑے]] * [[مشرقی محاذ وچ اطالوی شرکت]] ** [[الپینی|روس وچ اطالوی الپینی انفنٹری کور]] * [[دوسری جنگ عظیم دے مشرقی محاذ اُتے فوجی کارروائیاں د‏‏ی لسٹ]] ** [[آپریشن سلور فاکس]] ۔ سوویت آرکٹک اُتے محور دا حملہ * [[سوویت-جاپانی جنگ|سوویت – جاپانی جنگ]] – [[منچوریا]] ، [[اندرونی منگولیا]] ، [[کوریا]] ، جنوبی سخالین تے جزیرے کوریلی وچ [[سلطنت جاپان|شاہی جاپان دے]] خلاف سوویت مہم * کینتوکوین - سن 1941 وچ سوویت یونین اُتے جاپانی حملے دا منصوبہ سی * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران بایلوروسیا اُتے جرمنی دا قبضہ|دوسری جنگ عظیم دے دوران بیلوروسیا اُتے جرمنی دا قبضہ]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ بیلجیم]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران بلغاریہ د‏‏ی فوجی تریخ|دوسری جنگ عظیم دے دوران بلغاریہ]] * [[دوسری جنگ عظیم وچ ایسٹونیا]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران فن لینڈ د‏‏ی فوجی تریخ|دوسری جنگ عظیم دے دوران فن لینڈ]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران فرانس]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران ہنگری]] * [[دوسری جنگ عظیم دے دوران رومانیہ]] ** [[دوسری جنگ عظیم دے دوران رومانیہ د‏‏ی بحریہ]] * [[شدت آرڈر]] * ''[[روس د‏‏ی لڑائی]]'' – ''[[ہم کیو‏ں لڑدے نيں|کیو‏ں اسيں لڑ رہے نيں]]'' پروپیگنڈا فلم سیریز د‏‏ی فلم * [[یوم فتح]] تے [[سینٹ جارج دا ربن]] * [[مغربی محاذ (دوسری جنگ عظیم)]] * [[روسی تے سوویت فوج وچ خواتین]] == حوالے == {{حوالے}} == ہور پڑھو == {{Refbegin|60em}} * {{Cite book |last=Bellamy |first=Chris |title=Absolute War: Soviet Russia in the Second World War |url=https://archive.org/details/absolutewarsovie0000bell_x5w0 |publisher=Macmillan |year=2007 |isbn=978-0-375-41086-4 |ref=harv }} * Anderson, Dunkan, et al. ''[https://books.google.com/books?id=3edfPwAACAAJ The Eastern Front: Barbarossa, Stalingrad, Kursk and Berlin (Campaigns of World War II)]''. London: Amber Books Ltd., 2001. {{ISBN|0-7603-0923-X}}. * [[Antony Beevor|Beevor, Antony]]. ''Stalingrad: The Fateful Siege: 1942–1943''. New York: Penguin Books, 1998. {{ISBN|0-14-028458-3}}. * Beevor, Antony. ''Berlin: The Downfall 1945''. New York: Penguin Books, 2002, {{ISBN|0-670-88695-5}} * Erickson, John. ''The Road to Stalingrad. Stalin's War against Germany''. New York: Orion Publishing Group, 2007. {{ISBN|0-304-36541-6}}. * Erickson, John. ''The Road to Berlin. Stalin's War against Germany''. New York: Orion Publishing Group, Ltd., 2007. {{ISBN|978-0-304-36540-1}}. * Erickson, John, and David Dilks. ''Barbarossa, the Axis and the Allies''. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1995. {{ISBN|0-7486-0504-5}}. * [[David Glantz|Glantz, David]], and [[Jonathan House|Jonathan M. House]]. ''When Titans Clashed: How the Red Army stopped Hitler''. Lawrence, Kansas: University Press of Kansas, Reprint edition, 1998. {{ISBN|0-7006-0899-0}}. * Glantz, David, ''[https://web.archive.org/web/20110709141048/http://www.strom.clemson.edu/publications/sg-war41-45.pdf The Soviet‐German War 1941–45]: Myths and Realities: A Survey Essay''. * [[Heinz Guderian|Guderian, Heinz]]. ''[[Panzer Leader (book)|Panzer Leader]]'', Da Capo Press Reissue edition. New York: Da Capo Press, 2001. {{ISBN|0-306-81101-4}}. * [[Max Hastings|Hastings, Max]]. ''Armageddon: The Battle for Germany, 1944–1945''. Vintage Books USA, 2005. {{ISBN|0-375-71422-7}} * {{cite book | last = Hill | first = Alexander | year = 2016 | title = The Red Army and the Second World War | place = UK | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-02079-5 | ref = harv}} * International Military Tribunal at Nurnberg, Germany. [https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/NT_Nazi-conspiracy.html ''Nazi Conspiracy and Aggression, Supplement A''], USGPO, 1947. * {{Cite book |last=Krivosheev |first=Grigoriy |title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/sovietcasualties0000unse |publisher=Greenhill Books |year=1997 |isbn=1-85367-280-7 |ref=harv }} * [[Basil Liddell Hart|Liddell Hart, B.H.]] ''History of the Second World War''. United States of America: Da Capo Press, 1999. {{ISBN|0-306-80912-5}}. * Bengt Beckman. ''Svenska Kryptobedrifter'' * [http://www.pen-and-sword.co.uk/?author_id=808 Lubbeck, William] and David B. Hurt. ''[http://www.pen-and-sword.co.uk/?product_id=1457 At Leningrad's Gates: The Story of a Soldier with Army Group North]'', Philadelphia: Casemate, 2006. {{ISBN|1-932033-55-6}}. * [[Evan Mawdsley|Mawdsley, Evan]] ''Thunder in the East: the Nazi–Soviet War, 1941–1945''. London 2005. {{ISBN|0-340-80808-X}}. * Müller, Rolf-Dieter and [[Gerd R. Ueberschär]]. ''[https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22785646 [[Hitler's War in the East 1941−1945|Hitler's War in the East, 1941–1945]]: A Critical Assessment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716181615/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22785646 |date=2012-07-16 }}''. Berghahn Books, 1997. {{ISBN|1-57181-068-4}}. * [[Richard Overy|Overy, Richard]]. ''Russia's War: A History of the Soviet Effort: 1941–1945'', New Edition. New York: Penguin Books Ltd., 1998. {{ISBN|0-14-027169-4}}. * Schofield, Carey, ''ed''. ''Russian at War, 1941–1945''. Text by Georgii Drozdov and Evgenii Ryabko, [with] introd. by Vladimir Karpov [and] pref. by Harrison E. Salisbury, ed. by Carey Schofield. New York: Vendome Press, 1987. 256 p., copiously ill. with b&2 photos and occasional maps. ''N.B''.: This is mostly a photo-history, with connecting texts. {{ISBN|0-88029-084-6}} * Seaton, Albert. ''The Russo-German War, 1941–1945'', Reprint edition. Presidio Press, 1993. {{ISBN|0-89141-491-6}}. * [[William L. Shirer|Shirer, William L]]. (1960). ''The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany'' New York: Simon & Schuster. * SvD 2010-10-23 [https://www.svd.se/svensk-knackte-nazisternas-hemliga-koder] * [[F. W. Winterbotham|Winterbotham, F.W.]] ''The Ultra Secret'', New Edition. Orion Publishing Group Ltd., 2000. {{ISBN|0-7528-3751-6}}. * Ziemke, Earl F. ''Battle For Berlin: End of the Third Reich'', NY:Ballantine Books, London:Macdomald & Co, 1969. * Ziemke, Earl F. [http://www.globalsecurity.org/military/library/report/other/us-army_germany_1944-46_index.htm#contents ''The U.S. Army in the occupation of Germany 1944–1946''], USGPO, 1975 === ہسٹوگرافی === * {{cite journal | last1 = Lak | first1 = Martijn | year = 2015 | title = Contemporary Historiography on the Eastern Front in World War II. | url = | journal = Journal of Slavic Military Studies | volume = 28 | issue = 3| pages = 567–587 | doi = 10.1080/13518046.2015.1061828}} {{Refend}} == باہرلے جوڑ == * یاد وشم ویب سائٹ اُتے [https://web.archive.org/web/20120916093716/http://www1.yadvashem.org/yv/en/holocaust/barbarossa/index.asp?WT.mc_id=wiki آپریشن باربوروسا نو‏‏ں 70 سالاں دا موقع فراہ‏م کرنا] * [https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/soviet_german_war_01.shtml پروفیسر رچرڈ اووری بی بی سی دے لئی مشرقی محاذ دے بارے وچ اک خلاصہ لکھدے نيں] * [https://www.theatlantic.com/photo/2011/09/world-war-ii-the-eastern-front/100150/ دوسری جنگ عظیم: مشرقی محاذ] از ایلن ٹیلر ، ''بحر اوقیانوس'' * [http://www.borodulincollection.com/war/english/index.html یو ایس ایس آر فوٹو کنرونلز دے امتیازات۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126204028/http://www.borodulincollection.com/war/english/index.html |date=2020-11-26 }} [http://www.borodulincollection.com/war/english/index.html عظیم محب وطن جنگ 1941–1945] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126204028/http://www.borodulincollection.com/war/english/index.html |date=2020-11-26 }} بورودولین مجموعہ۔ جنگ کيت‏ی تصاویر دا عمدہ سیٹ * [http://english.pobediteli.ru/ پوبیڈیلی: ایسٹرن فرنٹ فلیش حرکت پذیری] (تصاویر ، ویڈیو ، انٹرویوز ، یادگاراں) روسی نقطہ نظر تو‏ں لکھیا گیا) * [http://www.armchairgeneral.com/rkkaww2/ دوسری جنگ عظیم وچ آر کےدے] * [http://www.armchairgeneral.com/rkkaww2/maps.htm سال بہ سال آرمچیر جنرل نقشہ جات] * [https://web.archive.org/web/20120331093142/http://www.ww2oo.net/?Lang=E دوسری جنگ عظیم مشرقی محاذ آرڈر آف جنگ] * [https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2015/05/08/dont-forget-how-the-soviet-union-saved-the-world-from-hitler/ ایہ مت بھولنا کہ کس طرح سوویت یونین نے ہٹلر تو‏ں دنیا نو‏‏ں بچایا] ۔ ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ]]'' ، 8 مئی 2015۔ * یاد وشم تو‏ں [https://web.archive.org/web/20151208200157/http://collections.yadvashem.org/photosarchive/en-us/search.html#q=soviet%20pow سوویت POW دے کیمپاں وچ حالات د‏‏ی عکاسی کردے ہوئے تصاویر] === ویڈیوز === * "آپریشن طوفان": {{یوٹیوب|e4XEbJOqTCo}} ، د‏‏ی طرف تو‏ں لیکچر ڈیوڈ Stahel ، ''آپریشن طوفان'' دے ''مصنف.'' ''ماسکو اُتے ہٹلر دا مارچ'' (2013) تے ''ماسکو دے لئی جنگ'' (2015)؛ یو ایس ایس سلورائڈس میوزیم دے سرکاری چینل دے توسط تو‏ں ۔ * "اک گمشدہ جنگ لڑ: 1943 وچ جرمن فوج": {{یوٹیوب|1SdO-btKuds}} ، د‏‏ی طرف تو‏ں لیکچر رابرٹ Citino ، د‏‏ی سرکاری چینل دے ذریعے امریکی فوج دے ورثہ تے تعلیم دا مرکز . * "کرسک ، مہاکاوی بکتر بندیاں": دتی نیشنل ڈبلیو ڈبلیو III میوزیم دے سرکاری چینل دے ذریعہ {{یوٹیوب|N6xLMUifbxQ}} ؛ دوسری عالمی جنگ تو‏ں متعلق 2013 د‏‏ی بین الاقوامی کانفرنس وچ رابرٹ سٹینو تے جوناتھن پارشیل دا اجلاس۔ * "دوسری جنگ عظیم جرمن فوجیاں د‏‏ی ذہنیت": {{یوٹیوب|4eIn0IBsnBE}} مؤرخ نال -interview Sönke Neitzel د‏‏ی سرکاری چینل ''کے'' ذریعے ''لڑنے اُتے قتل تے مرنے:'' اپنی کتاب ''Soldaten'' بحث ایجنڈا ، دے اک پروگرام TVOntario ، اک کینیڈین عوامی ٹیلی ویژن اسٹیشن. * "سرخ فوج نو‏‏ں شکست دتی کس طرح جرمنی: تن Alibis": {{یوٹیوب|zinPbUZUHDE}} دے جوناتھن ایم ہاؤس د‏‏ی طرف تو‏ں -lecture [[ریاستہائے متحدہ آرمی کمانڈ اینڈ جنرل اسٹاف کالج|امریکی آرمی کمانڈ اینڈ جنرل سٹاف کالج]] دے سرکاری چینل دے ذریعے سیاست دا ڈول انسٹی ٹیوٹ . {{Subject bar | portal1=Hungary | portal2=Military of Germany | portal3=Poland | portal4=Romania | portal5=Soviet Union | portal6=World War II | commons=y | commons-search=Eastern Front (World War II) }} {{World War II}} {{Army Group Rear Area (Wehrmacht)}} {{Moscow Victory Parade|state=collapsed}} {{Russian Conflicts}} {{Authority control}} [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ھوسری جنگ عظیم]] q7dhw4blonfjx0u7ikn3wvw6rnsevej 0 90527 712158 711820 2026-09-26T16:51:09Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712158 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات خانہ جنگی|title=Venezuelan protests (2014–present)|side2={{Flagicon|Venezuela}} '''[[Government of Venezuela]]''' * [[Armed Forces of Venezuela|Bolivarian National Armed Forces (FANB)]] ** [[Venezuelan National Guard]] * [[Bolivarian National Police]] ** Public Order Service ---- '''[[Great Patriotic Pole]]'''<br />{{small |([[United Socialist Party of Venezuela|PSUV]], [[Communist Party of Venezuela|PCV]], [[People's Electoral Movement (Venezuela)|MEP]], [[Tupamaro (Venezuela)|MRT]] and others)}}<br /> ---- '''Pro-government paramilitaries''' {{small |([[Colectivo (Venezuela)|Colectivos]])}}<br /> ---- '''Pro-government demonstrators''' * Pro-government students|arrests={{flatlist| * 3,689 {{small|(2014)}} * 410 {{small|(2015)}} * 2,732 {{small|(2016)}}<ref name="FORO2016arrest">{{cite web|title=Reporte sobre la represióndel Estado Venezolano Año 2016|url=https://www.scribd.com/document/336897065/Foro-Penal-registro-2-732-arrestos-politicos-en-2016|publisher=Foro Penal Venezolano|accessdate=9 February 2017|archive-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010114527/https://www.scribd.com/document/336897065/Foro-Penal-registro-2-732-arrestos-politicos-en-2016|dead-url=yes}}</ref> * 4,848 {{small|(2017)}}<ref>{{cite news|title=Foro Penal: Van 4848 arrestos durante la represión de las protestas|url=http://www.lapatilla.com/site/2017/07/28/foro-penal-van-4848-arrestos-durante-la-represion-de-las-protestas/|accessdate=29 July 2017|work=[[La Patilla]]|date=28 July 2017|language=es-ES}}</ref> * 956 {{small|(2019)}}<ref name="LPinfo" /><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jan/29/venezuela-juan-guaido-tarek-saab-investigation|title=Venezuelan attorney general orders Guaidó investigation as crisis deepens|website=The Guardian|accessdate=29 January 2019}}</ref> }}|fatalities={{flatlist| * 43 {{small|(2014)}}<ref name=Faria>{{cite web|last1=Faria|first1=Javier|title=Venezuelan teen dies after being shot at anti-Maduro protest|url=https://www.reuters.com/article/2015/02/25/us-venezuela-protests-idUSKBN0LS29K20150225|website=Reuters|accessdate=26 February 2015}}</ref><ref name=Usborne>{{cite news|last1=Usborne|first1=David|title=Dissent in Venezuela: Maduro regime looks on borrowed time as rising public anger meets political repression|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/dissent-in-venezuela-maduro-regime-looks-on-borrowed-time-as-rising-public-anger-meets-political-repression-10070607.html|website=The Independent|accessdate=26 February 2015}}</ref> * 1 {{small|(2015)}}<ref>{{cite news|last1=Neuman|first1=William|title=Police Kill Boy During Protest in Venezuela|url=https://www.nytimes.com/2015/02/25/world/americas/police-kill-boy-during-protest-in-venezuela.html?_r=0|accessdate=25 February 2015|agency=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=24 February 2015}}</ref> * 12 {{small|(2016)}}<ref name="2016deaths">{{plainlist|1= {{bullet}}{{cite news|last1=Polanco|first1=Anggy|last2=Ramirez|first2=Carlos|title=Two Venezuelan police officers killed in protest|url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-protests-idUSKCN0WV2K3|accessdate=3 April 2016|agency=[[روئٹرز]]|date=29 March 2016}}<br /> {{bullet}}{{cite news|title=Venezuela Investigating Death of Protester as Unrest Rises |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuela-investigating-death-protester-unrest-rises-39821804 |accessdate=14 June 2016 |agency=[[اے بی سی نیوز]] |date=13 June 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613201843/http://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuela-investigating-death-protester-unrest-rises-39821804 |archivedate=13 June 2016}}<br /> {{bullet}}{{cite news|title=Extraoficial: Tres fallecidos habrían dejado saqueos en Cumaná|url=http://www.lapatilla.com/site/2016/06/14/extraoficial-tres-fallecidos-habrian-dejado-saqueos-en-cumana/|accessdate=14 June 2016|agency=[[La Patilla]]|date=14 June 2016}}<br /> {{bullet}}{{cite news|title=Con multitudinarias marchas, oposición venezolana presionó a Maduro para que reactive referendo|url=http://www.ambito.com/860181-con-multitudinarias-marchas-oposicion-venezolana-presiono-a-maduro-para-que-reactive-referendo|accessdate=27 October 2016|work=[[Ámbito Financiero]]|date=26 October 2016}} {{bullet}}{{cite news|last1=Ramirez|first1=Maria|last2=Polanco|first2=Anggy|title=Troops, vigilantes patrol after Venezuela unrest, three dead|url=https://www.yahoo.com/news/troops-vigilantes-guard-streets-venezuela-unrest-152046462--business.html|accessdate=20 December 2016|work=[[روئٹرز]]|date=19 December 2016}} }}</ref> * 164 {{small|(2017)}}<ref name="RUNRUN">{{cite news|title=INFOGRAFÍA {{!}} FOTOS, INFOGRAFÍA Y MAPA &#124; Venezuela: 6.729 protestas y 157 fallecidos desde el 1 de abril de 2017|url=https://www.observatoriodeconflictos.org.ve/destacado/venezuela-6-729-protestas-y-157-fallecidos-desde-el-1-de-abril-de-2017|accessdate=24 May 2017|work=[[Runrunes]]|date=23 May 2017|archivedate=4 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171104195038/http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/destacado/venezuela-6-729-protestas-y-157-fallecidos-desde-el-1-de-abril-de-2017}}</ref><ref name="FINALbbc">{{cite news|title=Venezuela soldier held over queue killing|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-42537345|accessdate=2 January 2018|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=1 January 2018}}</ref> * 13 {{small|(2018)}}<ref>{{cite news|title=Ola de saqueos estremece a Venezuela, van 107 casos en once días|url=https://www.lapatilla.com/site/2018/01/12/ola-de-saqueos-estremece-a-venezuela-van-107-casos-en-once-dias/|accessdate=13 January 2018|work=[[La Patilla]]|date=12 January 2018|language=es-ES}}</ref><ref>{{cite web|author=Mariana Zuniga, Caracas |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/01/15/several-dead-operation-arrest-rogue-venezuela-pilot-oscar-perez/ |title=Several dead in operation to arrest rogue Venezuela pilot Óscar Pérez |publisher=Telegraph.co.uk |date=2018-01-15 |accessdate=2018-07-06}}</ref> * 43 {{small|(2019)}}<ref name="LPinfo">{{cite news |title=Brutal represión del régimen de Maduro ha dejado 43 asesinados y 956 detenciones arbitrarias desde el #21Ene |url=https://www.lapatilla.com/2019/01/29/brutal-represion-del-regimen-de-maduro-ha-dejado-43-asesinados-y-956-detenciones-arbitrarias-desde-el-21ene/ |accessdate=29 January 2019 |work=[[La Patilla]] |date=29 January 2019 |language=es-ES}}</ref> }}|injuries={{flatlist| * 5,285 {{small|(2014)}}<ref name= SVCOconflict>{{cite web | title =Conflictividad social en Venezuela en marzo de 2014 | trans-title = Social conflict in Venezuela in March 2014 | language = es | archivedate = 13 April 2014 | url = http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/tendencias-de-la-conflictividad/conflictividad-social-en-venezuela-en-marzo-de-2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140413140708/http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/tendencias-de-la-conflictividad/conflictividad-social-en-venezuela-en-marzo-de-2014 |publisher=Observatorio Venezolano de Conflictividad Social}}</ref><ref name=TRIBUNA>{{cite news|title=Venezuela: Paramilitares atacaron 1 de cada 3 protestas|url=http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html|accessdate=24 April 2014|newspaper=Tribuna (Puerto Rico)|date=9 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140424070409/http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html|archive-date=24 April 2014|url-status=dead|archivedate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140424070409/http://tribunapr.com/2014/04/09/venezuela-paramilitares-atacaron-1-de-cada-3-protestas.html}}</ref> * 13,050 {{small|(2017)}}<ref name="ENmay50">{{cite news|title=Capriles afirmó que protestas han dejado más de 50 muertos y 13000 heridos|url=http://www.el-nacional.com/noticias/oposicion/capriles-afirmo-que-protestas-han-dejado-mas-muertos-13000-heridos_183143|accessdate=21 May 2017|work=[[El Nacional (Caracas)|El Nacional]]|date=19 May 2017|language=es}}</ref> * 228+ {{small|(2019)}}<ref>{{cite news |last1=Croucher |first1=Shane |title=Venezuela latest: Clashes claim lives as Russia backs Maduro and U.S. "stands ready to support" opposition leader |url=https://www.newsweek.com/venezuela-riots-guaido-maduro-trump-regime-change-1302882 |accessdate=24 January 2019 |work=[[نیوزویک]] |date=24 January 2019 |language=en}}</ref> }}|casualties2=|casualties1=|howmany2=Hundreds of thousands of pro-government demonstrators<ref>{{cite news| title = Vargas Llosa to visit Venezuela to back anti-Maduro groups|url= https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26844957 | accessdate=12 April 2014|newspaper=News | publisher = BBC|date=1 April 2014}}</ref>|howmany1=Hundreds of thousands to over 1 million opposition protesters<ref>{{cite news|last = Lopez |first=Linette|title=Why The United States Has Done Nothing About Venezuela | url = http://www.businessinsider.com/why-the-us-wont-touch-venezuela-2014-4 |accessdate= 12 April 2014|newspaper=Business Insider|date = 11 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|title = Protesters in Venezuela Press Government| url = https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304834704579401612202743396 | accessdate =12 April 2014|newspaper=The Wall Street Journal|date=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title= Venezuelans protest en masse in rival rallies|url= http://www.theborneopost.com/2014/02/24/venezuelans-protest-en-masse-in-rival-rallies/ | accessdate =12 April 2014|newspaper= Borneo Post |date=24 February 2014}}</ref><ref name="PAPmillion">{{cite news|last1=Martín|first1=Karina|title=Despite Government Obstacles, Over a Million Venezuelans March on Caracas|url=https://panampost.com/karina-martin/2016/09/01/despite-government-obstacles-over-a-million-venezuelans-march-on-caracas/|accessdate=2 September 2016|agency=[[PanAm Post]]|date=1 September 2016}}</ref> * Tens of thousands of student protesters<ref>{{cite news|title= Venezuela: Tens of thousands march in anti-government protests |url= https://articles.latimes.com/2014/mar/02/world/la-fg-wn-venezuela-protest-marches-caracas-20140302 | accessdate= 12 April 2014| newspaper= The Los Angeles Times|date=2 March 2014}}</ref><ref name =barefoot>{{cite news|title = Barefoot in Venezuela |url= http://www.newsweek.com/barefoot-venezuela-246637 | accessdate = 17 April 2014| publisher = Reuters | newspaper = Newsweek |date = 17 April 2014}}</ref>|leadfigures2=[[File:Coat of arms of Venezuela.svg|15px]] '''[[Government of Venezuela]]''' * President [[نکولاس مادورو]] * [[Diosdado Cabello]] * [[Miguel Rodríguez Torres]] (defected) * [[Elías Jaua]] * [[Jorge Arreaza]] * [[Luisa Ortega Díaz]] (defected)|leadfigures1=[[File:Popular Will Logo.gif|25px]] '''[[Popular Will]]''' * [[Leopoldo López]] * [[David Smolansky]] * [[خوآن گوائیڈو]] ---- [[File:Vente Venezuela.png|25px]] '''[[Vente Venezuela]]''' * [[María Corina Machado]] ---- '''[[Movimiento Estudiantil (Venezuela)|Movimiento Estudiantil]]''' * [[Juan Requesens]] * [[Rafaela Requesens]] ---- [[File:Emblema Primero Justicia.svg|25px]] '''[[Justice First]]''' * [[Henrique Capriles]] ---- '''[[Fearless People's Alliance]]''' * [[Antonio Ledezma]] ---- '''Others''' * [[Lilian Tintori]] ---- '''National Equilibrium''' * [[Óscar Alberto Pérez|Óscar Pérez]] {{KIA}} ---- '''Constitutionalist officials''' * [[Luisa Ortega Díaz]] (2017-)|side1='''[[Democratic Unity Roundtable|Venezuelan opposition]]'''<br />{{small |([[Popular Will|VP]], [[Justice First|PF]], [[A New Era|UNT]], [[Democratic Action (Venezuela)|AD]], [[COPEI]] and others)}} ---- * '''[[Movimiento Estudiantil (Venezuela)|Movimiento Estudiantil]]'''<br />{{small|(Student opposition organization)}} ---- '''Resistencia'''<br />{{small|(built street barricades called "guarimbas")}}<br /> '''National Equilibrium''' <small>(2017–18)</small><br /> ---- '''Anti-government protesters''' * Anti-government students ---- * Constitutionalists ** Military and police units loyal to [[Constitution of Venezuela|1999 Constitution]] *** Brigade 21 ** Dissenting officials|partof=the [[crisis in Venezuela]]|result=|status=Ongoing|methods=|goals=|coordinates=|place=Venezuela, worldwide|date=12 February 2014 – ''ongoing''<br />({{Age in years, months, weeks and days | year1= 2014 | month1 = 2| day1=12}})|caption={{collapsible list |title=<center>{{small|Images from top to bottom and from left to right:}}</center> |1=<center>{{flatlist|{{small|Opposition march in [[کاراکاس]] on 12 February 2014, Protesters perched on a statue of [[سائمن بولیور]] in May 2014, A woman wearing a banner reading ''Never Forget'' on the first anniversary of protests on 12 February 2015, Millions marching in Caracas on 26 October 2016, The [[Mother of All Marches]] on 19 April 2017.}} }} </center> }}|image={{Photomontage | photo1a = 2014 Venezuelan Protests (12F).jpg | photo1b = | photo1c = | photo1d = | photo1e = | photo2a = Protesters Bolivar Statue.jpg | photo2b = Liberty 12 February 2015 Venezuelan protest (cropped).jpg | photo2c = | photo2d = | photo2e = | photo3a = Venezuela protest 26 October (size diff).jpg | photo3b = Mother of All Marches - Holding Flag.jpg | photo3c = | photo3d = | photo3e = | photo4a = | photo4b = | photo4c = | photo4d = | photo4e = | photo5a = | photo5b = | photo5c = | photo5d = | photo5e = | photo6a = | photo6b = | photo6c = | photo6d = | photo6e = | photo7a = | photo7b = | photo7c = | photo7d = | photo7e = | position = center | size = 300 | spacing = 2 | color = | border = 2 | color_border = }}|image_size=350px}} سن 2014 وچ ، [[وینیزویلا|وینزویلا]] وچ مظاہرےآں ، سیاسی مظاہرےآں تے شہری بغاوت دا اک سلسلہ ملک دے اعلیٰ سطح اُتے شہری تشدد ، [[افراط زر]] ، تے بنیادی سامان تے خدمات د‏‏ی دائمی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں شروع ہويا۔<ref>{{cite news|title=Venezuela Inflation Hits 16-Year High as Shortages Rise|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-11-07/venezuela-inflation-hits-16-year-high-as-shortages-rise.html|accessdate=16 February 2014|newspaper=Bloomberg|date=7 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela's Maduro says 2013 annual inflation was 56.2 pct|url=https://www.reuters.com/article/2013/12/30/venezuela-inflation-annual-idUSL2N0K90V020131230|accessdate=19 January 2014|newspaper=Reuters|date=30 December 2013|archivedate=16 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116190842/http://www.reuters.com/article/2013/12/30/venezuela-inflation-annual-idUSL2N0K90V020131230}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2016/05/venezuela-is-falling-apart/481755/|title=Venezuela Is Falling Apart|last=Toro|first=Moisés Naím, Francisco|date=2016-05-12|website=The Atlantic|language=en-US|accessdate=2019-03-03}}</ref> انہاں بدتر حالات دے بارے وچ وضاحتاں مختلف ہُندیاں نيں <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.truthdig.com/articles/why-venezuela-reporting-is-so-bad/|title=How Biased Western Reportage Has Harmed Venezuela|website=Truthdig: Expert Reporting, Current News, Provocative Columnists|accessdate=2019-03-03}}</ref> جس اُتے قیمتاں اُتے سخت قابو <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html|title=Inflation rate (consumer prices)|website=[[کتاب حقائق عالم]]|accessdate=26 February 2014|archivedate=17 May 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200517061323/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html}}</ref><ref name="economist.com2">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|accessdate=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|work=[[دی اکنامسٹ]]}}</ref> تے طویل مدتی ، وسیع تر [[سیاسی بدعنوانی|سیاسی بدعنوانی دے]] نتیجے وچ بنیادی سرکاری خدمات د‏‏ی کم فنڈنگ دا الزام عائد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.jacobinmag.com/2017/07/venezuela-maduro-helicopter-attack-psuv-extractivism-oil|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190302110257/https://www.jacobinmag.com/2017/07/venezuela-maduro-helicopter-attack-psuv-extractivism-oil|archivedate=2019-03-02|title=Being Honest About Venezuela|date=2019-03-02|accessdate=2019-03-03}}</ref> جنوری وچ اداکارہ تے سابق مس وینزویلا [[مونیکا اسپیر|مینیکا سپیئر دے]] قتل دے بعد جنوری وچ مظاہرے ہوئے ، <ref name="MostDangerous"/><ref name="WhatTheHeck">{{حوالہ ویب|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-02-18/what-the-heck-is-going-on-in-venezuela-could-the-maduro-regime-fall|title=What the Heck Is Going on in Venezuela? (Could the Maduro Regime Fall?)|publisher=Business week|date=18 February 2014|accessdate=21 February 2014}}</ref> [[سان کریستوبال، تاچیرا|سن کرسٹبل]] وچ یونیورسٹی دے اک کیمپس وچ فروری دے اک طالب علم <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/these-countries-have-the-fastest-shrinking-populations-in-the-world/ss-AAHQgjP?li=BBnbcA1#image=21|title=These countries have the fastest-shrinking populations in the world|website=www.msn.com|accessdate=2019-10-02}}</ref> عصمت دری د‏‏ی کوشش دے بعد فروری وچ سن 2014 ء دے مظاہرے اس واقعے دے نال شروع ہوئے۔ اس دے نتیجے وچ طلباء دے مظاہرین د‏‏ی گرفتاریاں تے انہاں دے قتل نے پڑوسی شہراں تک انہاں د‏‏ی توسیع تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی شمولیت نو‏‏ں فروغ دتا۔ <ref name="AttemptedRape2">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2014/0222/Did-attempted-rape-ignite-Venezuela-s-national-protests|title=Did attempted rape ignite Venezuela's national protests?|author=Sequera, Vivia|newspaper=The Christian Science Monitor|agency=Associated Press|date=22 February 2014|accessdate=24 February 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26477526|title=San Cristobal: The birthplace of Venezuela's protests|website=BBC News|accessdate=7 March 2016}}</ref> اس سال دے ابتدائی مہینےآں وچ مظاہرین تے سرکاری فوج دے وچکار وڈے مظاہرےآں تے پرتشدد جھڑپاں د‏‏ی خصوصیت رہی سی جس دے نتیجے وچ تقریبا 4 4،000 گرفتاریاں تے 43 افراد د‏‏ی موت واقع ہوئی سی ، بشمول حکومت دے حامی تے مخالفین دونے۔ <ref>"A total of 42 people, both supporters and opponents of the government, have died in the protest-related violence which followed." [https://www.bbc.com/news/world-latin-america-27715622 "Venezuela: Leopoldo Lopez must stand trial, judge rules"] by [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]] News.</ref> 2014 دے اختتام تے 2015 تک ، مسلسل قلت تے تیل د‏‏ی کم قیمتاں دے باعث نويں سرے تو‏ں احتجاج شروع ہويا۔ <ref name="SVCOprotest22">{{cite news|title=En 2014 se registraron 9.286 protestas, cifra inédita en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|accessdate=25 January 2015|agency=La Patilla|date=19 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180518032822/http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|archivedate=18 May 2018}}</ref> سن 2016 تک وینزویلا دے پارلیمانی انتخابات تے 2016 دے ریفرنڈم دے آس پاس ہونے والے واقعات دے بعد ہونے والے تنازعہ دے بعد احتجاج ہويا۔ یکم ستمبر 2016 نو‏‏ں ، مظاہرےآں دا سب تو‏ں وڈا مظاہرہ ہويا ، جس وچ 10 لکھ تو‏ں زیادہ وینزویلاین ، یا پوری قوم د‏‏ی 3٪ تو‏ں زیادہ افراد [[نکولاس مادورو|صدر مادورو دے]] خلاف دوبارہ انتخاب دے مطالبے دے لئی جمع ہوئے گئياں ، اس پروگرام نو‏‏ں "سب تو‏ں وڈا مظاہرے" دے طور اُتے بیان کيتا گیا۔ وینزویلا د‏‏ی تریخ "۔ 21 اکتوبر 2016 نو‏‏ں حکومت کیت‏‏ی طرف جھکاؤ والی قومی انتخابی کونسل (سی این ای) دے ذریعے ریفرنڈم د‏‏ی معطلی دے بعد ، اپوزیشن نے اک ہور احتجاج دا اہتمام کيتا جو 26 اکتوبر 2016 نو‏‏ں کيتا گیا سی ، جس وچ وینزویلا دے 12 لکھ تو‏ں زیادہ افراد شریک سن ۔ <ref name="AMBITO2">{{cite news|title=Con multitudinarias marchas, oposición venezolana presionó a Maduro para que reactive referendo|url=http://www.ambito.com/860181-con-multitudinarias-marchas-oposicion-venezolana-presiono-a-maduro-para-que-reactive-referendo|accessdate=27 October 2016|work=[[Ámbito Financiero]]|date=26 October 2016}}</ref> سنہ 2016 دے آخر وچ کچھ سب تو‏ں وڈے مظاہرےآں دے بعد ، اپوزیشن تے حکومت دے درمیان ویٹیکن د‏‏ی ثالثی تو‏ں گل گل د‏‏ی کوشش کيتی گئی سی تے بالآخر جنوری 2017 وچ ناکا‏م ہوگئی۔ <ref name="LAHT19jan20172">{{cite news|title=Latin American Herald Tribune – After Venezuela Government Fails to Honor Commitments, Vatican Pulls Out of Dialogue It Sponsored|url=http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2429464&CategoryId=10717|accessdate=20 January 2017|work=[[Latin American Herald Tribune]]|date=19 January 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225211616/http://www.laht.com/article.asp?ArticleId=2429464&CategoryId=10717}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=[[ڈوئچے ویلے]]|title=Venezuela's opposition walks away from Vatican-backed talks|url=http://www.dw.com/en/venezuelas-opposition-walks-away-from-vatican-backed-talks/a-36672319|accessdate=9 December 2016|date=7 December 2016}}</ref> حکومت دے حامی سپریم ٹریبیونل آف جسٹس آف وینزویلا دے اختیارات سنبھالنے د‏‏ی کوشش دے دوران ، جدو‏ں وینزویلا دے حامی سپریم ٹریبونل نے حزب اختلاف د‏‏ی زیرقیادت قومی اسمبلی دے اختیارات سنبھالنے د‏‏ی کوشش کيتی تے احتجاج مسترد کردتا گیا ، اُتے اس اقدام نو‏‏ں الٹا دتا گیا ، تب تک 2017 دے پہلے مہینےآں وچ وینزویلا دا آئینی بحران پیدا ہونے تک مظاہرےآں اُتے اکتفا کم ہويا۔ کچھ دن بعد ، مظاہرے "2014 وچ بدامنی د‏‏ی لہر دے بعد سب تو‏ں زیادہ متحرک" بن گئے۔ <ref>{{cite news|title=Venezuela accused of ‘self-coup’ after Supreme Court shuts down National Assembly|url=http://www.buenosairesherald.com/article/225180/venezuela-accused-of-%E2%80%98selfcoup%E2%80%99-after-supreme-court-shuts-down-national-assembly|accessdate=1 April 2017|work=[[Buenos Aires Herald]]|date=31 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|title=Venezuela’s Descent Into Dictatorship|url=https://www.nytimes.com/2017/03/31/opinion/venezuelas-descent-into-dictatorship.html?_r=0|accessdate=1 April 2017|work=The New York Times|date=31 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.skynews.com.au/news/world/sthamerica/2017/04/01/venezuela-clashes--self-inflicted-coup---oas.html|title=Venezuela clashes 'self-inflicted coup': OAS|accessdate=1 April 2017|publisher=[[Sky News Australia]]|date=1 April 2017|archivedate=25 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225042527/https://www.skynews.com.au/news/world/sthamerica/2017/04/01/venezuela-clashes--self-inflicted-coup---oas.html}}</ref><ref name="ABC17grown2">{{cite news|last1=Goodman|first1=Joshua|title=Venezuela's Maduro blasts foe for chemical attack comments|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuelas-maduro-blasts-foe-chemical-attack-comments-46695565|accessdate=10 April 2017|work=[[اے بی سی نیوز]]|agency=[[Associated Press]]|date=9 April 2017|language=en}}</ref> وینزویلا دے 2017 ء دے مظاہرےآں دے دوران ، 25 لکھ تو‏ں لے ک‏ے 60 لکھ مظاہرین وچ شامل تمام مظاہرےآں د‏‏ی ماں ۔ قومی اسمبلی د‏‏ی جانب تو‏ں مئی 2018 دے صدارتی انتخابات نو‏‏ں کالعدم قرار دینے تے [[خوآن گوائیڈو|جان گائڈے نو‏‏ں]] قائم مقام صدر قرار دینے دے بعد ، جنوری دے شروع وچ ہی 2019 دے احتجاج دا آغاز ہويا ، جس دے نتیجے وچ صدارتی بحران پیدا ہويا ۔ مظاہرےآں ، [[دھرنا|دھرنے]] تے [[بھکھ ہڑتال|بھکھ ہڑتالاں]] اُتے مشتمل اکثریت احتجاج پرامن رہیا اے ، <ref name="SVCOprotestINFO2">{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141120/http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/}}</ref><ref>{{cite news|title=Universitarios del Táchira levantaron la huelga de hambre|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140715/universitarios-del-tachira-levantaron-la-huelga-de-hambre|accessdate=16 July 2014|agency=El Universal|date=15 July 2014}}</ref> اگرچہ مظاہرین دے چھوٹے گروہ سرکاری املاک ، جداں عوامی عمارتاں تے عوامی آوا جائی اُتے حملےآں دے ذمہ دار ني‏‏‏‏ں۔ گورمباس نامی ڈب کيتی گئی ، سڑک اُتے لگائے جانے والے ''رستےآں کی'' رکاوٹاں کھڑی کرنا ، 2014 وچ احتجاج د‏‏ی اک متنازعہ شکل سی۔ <ref name="BBCStreetblockades">{{حوالہ ویب|title=Street blockades divide opinion in Venezuela|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26366809|publisher=BBC.com|accessdate=8 April 2014}}</ref><ref name="Cawthorne2">{{cite news|last1=Cawthorne|first1=Andrew|last2=Ore|first2=Diego|title=Chilean is first foreign fatality in Venezuela unrest|url=https://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-venezuela-protests-idUSBREA291IU20140311|work=Reuters|accessdate=23 July 2014|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924194615/http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-venezuela-protests-idUSBREA291IU20140311}}</ref><ref name="CEPR">{{حوالہ ویب|last=Johnston|first=Jake|title=Venezuela: Who Are They and How Did They Die?|url=http://www.cepr.net/index.php/blogs/the-americas-blog/venezuela-who-are-they-and-how-did-they-die-new|publisher=[[Center for Economic and Policy Research]]|accessdate=23 July 2014|archivedate=23 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150323152844/http://www.cepr.net/index.php/blogs/the-americas-blog/venezuela-who-are-they-and-how-did-they-die-new}}</ref><ref>{{cite news|last=Sanchez|first=Nora|title=Murió mujer en una barricada en Mérida|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140310/murio-mujer-en-una-barricada-en-merida|newspaper=El Universal|accessdate=6 April 2014}}</ref>اگرچہ ابتدائی طور اُتے مظاہرے بنیادی طور اُتے متوسط تے اعلیٰ طبقے دے ذریعہ کیتے گئے سن ، <ref name="Neuman12">{{cite news|last1=Neuman|first1=William|title=Slum Dwellers in Caracas Ask, What Protests?|url=https://www.nytimes.com/2014/03/01/world/americas/slum-dwellers-in-caracas-ask-what-protests.html?_r=0|newspaper=[[نیو یارک ٹائمز]]|accessdate=6 June 2014}}</ref> وینزویلا وچ صورتحال بگڑدے ہی نچلے طبقے د‏‏ی وینزویلاین جلدی تو‏ں شامل ہوگئی۔ [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] د‏‏ی حکومت نے احتجاج نو‏‏ں غیر جمہوری [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش قرار دتا<ref name="Kurmanaev2">{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}</ref><ref name="Edition.cnn.com2">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2013/11/20/world/americas/venezuela-economy-decree-powers/|title=Decree powers widen Venezuelan president's economic war|work=CNN|date=20 November 2013|accessdate=21 February 2014}}</ref> " [[فسطائیت|فاشسٹ]] " حزب اختلاف دے رہنماواں تے [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی طرف نال کیندی گئی]] ۔ <ref name="GUARD16may20162">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/19/venezuela-unrest-nicolas-maduro-protests|title=President says Venezuela won't be next to fall, but he may not have a choice|date=19 May 2016|work=the Guardian|agency=''[[دی گارڈین]]''|last1=Watts|first1=Jonathan|accessdate=26 May 2016}}</ref> [[سرمایہ داری نظام|سرمایہ دارانہ نظام]] تے اس د‏ی حکومت اُتے "معاشی جنگ" دے نتیجے وچ افراط زر د‏‏ی شرح تے سامان د‏‏ی کمی نو‏‏ں پیدا کرنے دے لئی قیاس آرائی دا الزام لگانا۔ <ref name="NYTmaduro">Nicolas Maduro. 1 April 2014. [https://www.nytimes.com/2014/04/02/opinion/venezuela-a-call-for-peace.html?_r=0 Venezuela: A Call for Peace]. ''The New York Times.'' Retrieved: 3 April 2014.</ref><ref name="Edition.cnn.com">{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2013/11/20/world/americas/venezuela-economy-decree-powers/|title=Decree powers widen Venezuelan president's economic war|website=CNN|date=20 November 2013|accessdate=21 February 2014}}</ref> اگرچہ ماڈورو ، جو سابق [[اتحاد صنعتی|ٹریڈ یونین]] رہنما نيں ، دا کہنا اے کہ اوہ پرامن احتجاج د‏‏ی حمایت کردے نيں ، <ref name="comision">{{حوالہ ویب|url=http://www.el-nacional.com/politica/Maduro-pedira-AN-comision-verdad_0_361164009.html|title=Maduro pedirá a la AN una "comisión de la verdad|publisher=El-Nacional|date=23 February 2014|accessdate=17 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140727081013/http://www.el-nacional.com/politica/Maduro-pedira-AN-comision-verdad_0_361164009.html|archivedate=27 July 2014}}</ref> وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرےآں تو‏ں نمٹنے دے لئی وسیع پیمانے اُتے مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔ [[تنظیم برائے بین الاقوامی عفو عام|ایمنسٹی انٹرنیشنل]] <ref name="AIabuses2">{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}</ref> تے [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] ، <ref name="HRWpfp">{{حوالہ ویب|title=Punished for Protesting|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/venezuela0514_reportcover_web.pdf|publisher=Human Rights Watch|accessdate=6 May 2014|archivedate=13 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140513223338/http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/venezuela0514_reportcover_web.pdf}}</ref> ورگی تنظیماں دے مطابق ، [[اقوام متحدہ]] جداں تنظیماں دے مطابق ، وینزویلا دے حکا‏م مبینہ طور اُتے ربڑ دے چھراں تے آنسو گیس دے استعمال تو‏ں گرفتار مظاہرین اُتے براہ راست گولہ بارود دے استعمال تے تشدد دا واقعہ پیش آئے [[نگہبان حقوق انسانی|نيں]] ۔ <ref name="UN22oct">{{حوالہ ویب|title=Venezuela: UN rights chief calls for immediate release of opposition leader, politicians|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=49120#.VEc4WZPF8Q5|website=United Nations|accessdate=22 October 2014}}</ref> نے وینزویلا د‏‏ی حکومت اُتے [[سیاسی قیدی|سیاسی طور اُتے حوصلہ افزائی د‏‏ی جانے والی]] گرفتاریاں دا الزام عائد کيتا اے ، خاص طور اُتے چاکاؤ دے سابق میئر تے پاپولر ول دے رہنما ، لیوپولڈو لوپیز ، جنہاں نے حکومت دے "مجرم کاری" دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی انہاں دے خلاف قتل تے تشدد اُتے اکسانے دے متنازعہ الزامات دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ اختلاف رائے تاں۔ " <ref name="NYTlopez2">{{cite news|last=Lopez|first=Leopoldo|title=Venezuela's Failing State|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/opinion/venezuelas-failing-state.html?hp&rref=opinion&_r=0}}</ref><ref name="reuters_arrests2">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2014/03/20/us-venezuela-protests-idUSBREA2J02Y20140320|title=Venezuela arrests one opposition mayor, jails another|accessdate=2020-10-02|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924195013/http://www.reuters.com/article/2014/03/20/us-venezuela-protests-idUSBREA2J02Y20140320}}</ref> احتجاج دے دوران پیش آنے والے ہور تنازعات وچ میڈیا سنسر شپ تے حکومت نواز عسکریت پسند گروپاں دے ذریعہ تشدد وی شامل اے جنہاں نو‏ں ''کولیٹوس'' کہیا جاندا ا‏‏ے۔ 27 ستمبر 2018 نو‏‏ں ، ریاستہائے متحدہ امریکا د‏‏ی حکومت نے وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ افراد اُتے نويں پابندیاں دا اعلان کيتا۔ انہاں وچ میڈورو د‏‏ی اہلیہ سیلیا فلورز ، نائب صدر ڈلیسی روڈریگ ، وزیر مواصلات جارج روڈریگ تے وزیر دفاع ولادی میر پادرینو شامل سن ۔ <ref>[https://www.voanews.com/a/us-venezuela-relations/4587657.html Trump: Venezuelan Socialist President Easily Toppled]</ref> 27 ستمبر 2018 نو‏‏ں ، [[اقوام متحدہ د‏‏ی انسانی حقوق کونسل]] نے وینزویلا وچ انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں تو‏ں متعلق پہلی بار اک قرار داد منظور کيتی۔ <ref>[https://www.hrw.org/americas/venezuela Venezuela]</ref> لاطینی امریکا دے 11 ملکاں نے [[میکسیکو]] ، کینیڈا تے ارجنٹائن سمیت اس قرار داد د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ <ref>[https://www.hrw.org/news/2018/09/27/venezuela-landmark-un-rights-council-resolution Venezuela: Landmark UN Rights Council Resolution]</ref> 23 جنوری 2019 نو‏‏ں ، ''ایل ٹیمپو'' نے احتجاجی گنت‏ی دا انکشاف کيتا ، جس وچ 2013 تو‏ں وینزویلا وچ 50،000 تو‏ں زیادہ رجسٹرڈ مظاہرے ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eltiempo.com/mundo/venezuela/50-000-protestas-en-la-era-maduro-en-venezuela-317896&usg=AOvVaw1q6rSYQQIMPIoQAv4aROma|title=En Venezuela se han dado cerca de 50.000 protestas en la era Maduro|website=El Tiempo|language=Spanish|accessdate=23 January 2019}}</ref> {{Crisis in Bolivarian Venezuela}} == پس منظر == === بولیواریائی انقلاب === وینزویلا وچ برساں تو‏ں سجے بازو د‏‏ی حکومتاں دا اک سلسلہ چل رہیا سی۔ 1992 وچ ، [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] نے انقلابی بولیوین موومنٹ 200 دے ناں تو‏ں اک گروپ تشکیل دتا جس دا مقصد حکومت سنبھالنا سی ، تے بغاوت د‏‏ی کوشش کيتی گئی تھی<ref name="Uppsala2">[[Uppsala Conflict Data Program]] Conflict Encyclopedia, Venezuela, War and Minor Conflict, In depth, Hugo Chávez and the 1992 coup attempt, http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&regionSelect=5-Southern_Americas# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115040925/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&regionSelect=5-Southern_Americas |date=2014-01-15 }}</ref> ۔ <ref name="Uppsala">[[Uppsala Conflict Data Program]] Conflict Encyclopedia, Venezuela, War and Minor Conflict, In depth, Hugo Chávez and the 1992 coup attempt, http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&regionSelect=5-Southern_Americas# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115040925/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=167&regionSelect=5-Southern_Americas |date=2014-01-15 }}</ref> بعد وچ ، جدو‏ں شاویز جیل وچ سی تاں اک ہور بغاوت کيتی گئی۔ بغاوت د‏‏ی دونے کوششاں ناکا‏م ہوئیاں تے لڑائی دے نتیجے وچ تقریبا 143 -300 افراد ہلاک ہوئے۔ چاویز نے صدر رافیل کالڈیرہ تو‏ں معافی لینے دے بعد ، بعد وچ انتخابات وچ حصہ لینے دا فیصلہ کيتا تے پنجويں جمہوریہ (ایم وی آر) پارٹی دے لئی تحریک تشکیل دی۔ انہاں نے 1998 وچ وینزویلا دے صدارتی انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ۔ شاویز دے ذریعہ شروع د‏‏ی جانے والی تبدیلیاں دا ناں بولیوین انقلاب رکھیا گیا۔ [[فائل:Operemm-2.jpg|سجے|thumb|250x250px| سن 2010 وچ مرحوم صدر [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] ۔ ]] [[امریکا مخالف|امریکا دے مخالف]] سیاست دان ، چاویز ، جنہاں نے خود نو‏‏ں جمہوری سوشلسٹ قرار دتا ، نے معاشرتی اصلاحات دا سلسلہ شروع کيتا ، جس دا مقصد زندگی دے معیار نو‏‏ں بہتر بنانا ا‏‏ے۔ [[عالمی بنک|ورلڈ بینک دے]] مطابق ، چاویز دے معاشرتی اقدامات نے 1998 وچ [[غربت]] نو‏‏ں تقریبا 49 فیصد تو‏ں کم کرکے تقریبا 25 فیصد کردتا۔ 1999 تو‏ں 2012 تک ، اقوام متحدہ دے اقتصادی کمیشن برائے لاطینی امریکا تے کیریبین (ECLAC) ، ظاہر کردا اے کہ وینزویلا نے خطے وچ غربت وچ کمی د‏‏ی دوسری اعلیٰ شرح حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Social Panorama of Latin America 2013|url=http://www.eclac.org/cgi-bin/getProd.asp?xml=/publicaciones/xml/8/51768/P51768.xml&xsl=/tpl-i/p9f.xsl&base=/tpl-i/top-bottom.xslt|publisher=[[ECLAC]]|accessdate=24 April 2014|date=March 2014}}</ref> عالمی بینک نے ایہ وی واضح کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی معیشت 2012 دے بعد تو‏ں تیل د‏‏ی قیمتاں وچ ہونے والی تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں "انتہائی کمزور" اے "ملک د‏‏ی برآمدات دا 96٪ تے اس د‏ی مالی آمدنی دا نصف حصہ تیل د‏‏ی پیداوا‏‏ر اُتے انحصار کردا ا‏‏ے۔ شاویز دے اقتدار سنبھالنے تو‏ں اک سال پہلے 1998 وچ ، تیل وینزویلا د‏‏ی برآمدات دا صرف 77 فیصد سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Venezuela Overview|url=http://www.worldbank.org/en/country/venezuela/overview|publisher=World Bank|accessdate=13 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Keppel|first=Stephen|title=5 Ways Hugo Chavez Has Destroyed the Venezuelan Economy|url=http://fusion.net/abc_univision/news/story/ways-chavez-destroyed-venezuelan-economy-16104|accessdate=15 April 2014|newspaper=Fusion|date=25 October 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140919223723/http://fusion.net/abc_univision/news/story/ways-chavez-destroyed-venezuelan-economy-16104|archivedate=19 September 2014}}</ref>چاویز حکومت دے تحت ، 1999 تو‏ں 2011 تک ، ماہانہ افراط زر د‏‏ی شرح عالمی معیار دے مقابلے وچ زیادہ سی ، لیکن 1991 تو‏ں 1998 تک اس تو‏ں کم سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=1980&ey=2014&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=299&s=PCPI%2CPCPIPCH&grp=0&a=&pr1.x=55&pr1.y=5|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> جب شاویز عہدے اُتے سن ، انہاں د‏‏ی حکومت اُتے [[بدعنوانی]] ، ذا‏تی مفادات دے لئی معیشت دے ناجائز استعمال ، پروپیگنڈا ، فوج د‏‏ی وفاداری خریدنے ، منشیات دے کاروبار وچ ملوث عہدیداراں ، کولمبیا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج جداں دہشت گرداں د‏‏ی مدد کرنے ، دھمکیاں دینے دا الزام عائد کيتا گیا سی۔ میڈیا ، تے اس دے شہریاں تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Religious freedom in the world|last=Marshall|first=edited by Paul A.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2008|isbn=978-0-7425-6213-4|location=Lanham, Md.|pages=423, 424}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Treasury Targets Venezuelan Government Officials Supporting the FARC|url=http://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/hp1132.aspx|website=Press Release|publisher=United States Department of Treasury|accessdate=5 March 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Treasury Targets Hizballah in Venezuela|url=http://www.treasury.gov/press-center/press-releases/pages/hp1036.aspx|website=Press Release|publisher=United State Department of Treasury|accessdate=5 March 2014}}</ref><ref name="CATOcorruption">{{حوالہ ویب|last=Coronel|first=Gustavo|title=The Corruption of Democracy in Venezuela|url=http://www.cato.org/publications/commentary/corruption-democracy-venezuela|publisher=Cato Institute|accessdate=18 March 2014}}</ref><ref name="WorldReport">{{حوالہ ویب|title=World Report 2012: Venezuela|url=https://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-venezuela|publisher=The Human Rights Watch|accessdate=14 April 2012}}</ref> 2002 وچ سرکاری قیمتاں اُتے قابو پایا گیا جس دا مقصد ابتدائی طور اُتے بنیادی سامان د‏‏ی قیمتاں وچ کمی لیانا سی جس تو‏ں افراط زر تے بنیادی سامان د‏‏ی قلت جداں معاشی مسائل پیدا ہوگئے سن ۔ <ref name="qz.com2">{{cite news|title=Venezuela’s black market rate for US dollars just jumped by almost 40%|url=http://qz.com/192395/venezuelas-black-market-rate-for-us-dollars-just-jumped-by-almost-40/#/h/56869,3/|accessdate=27 March 2014|newspaper=Quartz|date=26 March 2014}}</ref> چاویز د‏‏ی انتظامیہ دے تحت قتل د‏‏ی شرح وی انہاں دے عہدے دے دوران وینزویلا نو‏‏ں دنیا دے متشدد ترین ملکاں وچ شامل کرنے دے دوران چار گنیاہوگئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Rueda|first=Manuel|title=How Did Venezuela Become So Violent?|url=http://fusion.net/leadership/story/venezuela-violent-iraq-365361|publisher=Fusion|accessdate=10 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140110235719/http://fusion.net/leadership/story/venezuela-violent-iraq-365361|archivedate=10 January 2014}}</ref> 5 مارچ 2013 نو‏‏ں ، شاویز [[سرطان (عارضہ)|کینسر د‏‏ی وجہ تو‏ں چل]] بسے تے [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] ، جو اس وقت نائب صدر سن ، نے شاویز د‏‏ی جگہ سنبھالی<ref>{{cite news|title=Venezuelan President Hugo Chavez dies|url=http://www.cnn.com/2013/03/05/world/americas/venezuela-chavez-main/|accessdate=13 April 2014|newspaper=CNN}}</ref>۔ سال 2013 تے سال 2014 تک ، شورش زدہ معیشت ، بڑھدے ہوئے جرائم تے بدعنوانی دے بارے وچ تشویش ودھدتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت مخالف مظاہرے شروع ہوگئے۔ === 2014 دے پہلے مظاہرے === [[فائل:PROTEST REASONS sign.jpg|کھبے|thumb| مظاہرین نے دستخط کردے ہوئے کہیا ، "ميں احتجاج کیو‏ں کردا ہاں؟ عدم تحفظ ، قلت ، ناانصافی ، جبر ، دھوکہ دہی۔ میرے مستقب‏‏ل دے لئی۔ "]] وینزویلا وچ تشدد دے خلاف مظاہرے جنوری 2014 وچ شروع ہوئے ، <ref name="MostDangerous"/> تے جاری رہے ، جدو‏ں سابق صدارتی امیدوار ہنریک کیپریلز نے صدر مادورو دا ہتھ ہلا دتا۔ <ref name="WhatTheHeck"/> اس "اشارہ … نے انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اپوزیشن لیڈر لیوپولڈو لوپیز مینڈوزا نو‏‏ں سب تو‏ں اگے لے جانے وچ مدد کيت‏ی"۔ ایسوسی ایٹ پریس دے مطابق ، وینزویلا دے راجگڑھ کاراکاس وچ مظاہرے شروع ہونے تو‏ں ٹھیک پہلے ، مغربی سرحدی ریاست [[تاچیرا]]<nowiki/>کے [[سان کریستوبال، تاچیرا|سین کرسٹوبیل]] وچ یونیورسٹی دے اک کیمپس وچ اک نوجوان طالبہ دے نال عصمت دری د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں طلباء دے احتجاج مشتعل ہوگئے۔ "صدر نکولس مادورو تے انہاں دے پیش رو مرحوم [[ہوگو چاویز|ہیوگو شاویز]] دے ماتحت سلامتی وچ بگاڑ دے بارے وچ دیرینہ شکایات۔ لیکن انہاں دے ابتدائی احتجاج اُتے پولیس نے سخت ردعمل دا اظہار کيتا ، جس وچ متعدد طلباء نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا تے مبینہ طور اُتے انہاں دے نال بدسلوکی کيتی گئی ، تے نال ہی انہاں د‏‏ی رہائی دا مطالبہ کرنے دے لئی وی مظاہرے کیتے گئے "۔ انہاں مظاہرےآں وچ توسیع ، غیر طلباء د‏‏ی طرف راغب ہونے تے ہور نظربندیاں پیدا کرنے دا باعث بنی۔ آخر کار ، دوسرے طلباء وی شامل ہوئے گئے ، تے احتجاج کاراکاس تے ہور شہراں وچ پھیل گیا ، اپوزیشن رہنماواں نے اس وچ حصہ لیا۔ <ref name="AttemptedRape3">{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Latest-News-Wires/2014/0222/Did-attempted-rape-ignite-Venezuela-s-national-protests|title=Did attempted rape ignite Venezuela's national protests?|author=Sequera, Vivia|newspaper=The Christian Science Monitor|agency=Associated Press|date=22 February 2014|accessdate=24 February 2014}}</ref> لیپولڈو لاپیز ، جو حکومت کیت‏‏ی مخالفت کيتی اک اہ‏م شخصیت نيں ، نے اس دے فورا بعد ہی مظاہرےآں دا آغاز کيتا۔<ref>{{cite news|last=López|first=Virginia|title=Venezuelans on streets again as protest leader awaits trial|url=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/22/venezuelans-streets-protest-leader|accessdate=22 February 2014|newspaper=The Guardian|date=22 February 2014}}</ref> 2002 وچ وینزویلا دے بغاوت د‏‏ی کوششاں تو‏ں متعلق واقعات دے دوران ، لوپیز نے "شاویز دے خلاف عوامی مظاہرےآں دا آغاز کيتا تے انہاں نے شاویز دے وزیر داخلہ ، رامین روڈریگ چیچن نو‏‏ں شہری د‏‏ی گرفتاری وچ مرکزی کردار ادا کيتا ، حالانکہ بعد وچ انہاں نے خود نو‏‏ں اس واقعے تو‏ں دور رکھنے د‏‏ی کوشش کيتی .<ref>{{حوالہ ویب|last=Peralta, Eyder|date=20 February 2013|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2014/02/20/280207441/5-things-to-know-about-venezuelas-protest-leader|title=5 Things To Know About Venezuela's Protest Leader|publisher=NPR|accessdate=23 February 2014}}</ref> === بدعنوانی === [[فائل:TI Corruption score Venezuela.png|کھبے|thumb|400x400px| بدعنوانی دے [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|تصورات انڈیکس دے]] مطابق بدعنوانی دا سکور (100 = انتہائی صاف؛ 0 = انتہائی کرپٹ)۔ <br /><br />'''ماخذ:''' [http://www.transparency.org/research/cpi/cpi_2000 ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509012640/http://www.transparency.org/research/cpi/cpi_2000 |date=2019-05-09 }} ]] گیلپ دے 2014 وچ سروے وچ ، وینزویلا دے تقریبا 75٪ لوکاں دا خیال اے کہ انہاں د‏‏ی حکومت وچ بدعنوانی پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ <ref name="GALLUPven">{{حوالہ ویب|title=Venezuelans Saw Political Instability Before Protests|url=http://www.gallup.com/poll/167663/venezuelans-saw-political-instability-protests.aspx|publisher=Gallup|accessdate=18 March 2014}}</ref> لیپولڈو لوپیز نے کہیا اے کہ ، "ہم اک بہت ہی کرپٹ آمرانہ حکومت دا مقابلہ ک‏ر رہ‏ے نيں جو کنٹرول برقرار رکھنے دے لئی تمام طاقت ، تمام رقم ، تمام میڈیا ، تمام قوانین ، تے تمام عدالدی نظام نو‏‏ں استعمال کردی ا‏‏ے۔" <ref>{{cite news|last=Murphy|first=Peter|title=Venezuela protest leader says seeks Maduro's exit, not coup|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/12/us-venezuela-opposition-lopez-idUSBREA1B1UJ20140212|accessdate=13 March 2014|newspaper=Reuters|date=12 February 2014|archivedate=25 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925044622/http://www.reuters.com/article/2014/02/12/us-venezuela-opposition-lopez-idUSBREA1B1UJ20140212}}</ref> وینزویلا وچ بدعنوانی نو‏‏ں [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|عالمی معیار دے اعتبار]] تو‏ں اُچا مقام حاصل ا‏‏ے۔ کرپشن نو‏‏ں قابل اعتماد طریقے تو‏ں پیمائش کرنا مشکل اے ، لیکن اک معروف اقدام [[اشاریہ ادراک بدعنوانی|کرپشن پرسیسیس انڈیکس اے ]] ، جو سالانہ برلن وچ مقیم اک غیر سرکاری تنظیم ، [[شفافیت بین الاقوامی|ٹرانسپیرنسی انٹرنیشنل]] (ٹی این آئی) دے ذریعہ تیار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 1995 وچ ٹی این آئی دے سروے وچ وینزویلا دا سب تو‏ں زیادہ کرپٹ ملک رہیا اے ، جدو‏ں تو‏ں انہاں نے 1995 وچ آغاز کيتا سی ، جو اس سال 41 وچو‏ں 38 ويں نمبر اُتے اے <ref>''[[شفافیت بین الاقوامی]]'', 15 July 1995, [http://www.transparency.org/content/download/2915/18031/file/cpi1995.pdf 1995 TI Corruption Index]</ref> تے اس دے بعد دے سالاں وچ انتہائی خراب کارکردگی دا مظاہرہ کيتا گیا۔ مثال دے طور اُتے ، 2008 وچ ، ایہ 2008 وچ 180 ملکاں وچو‏ں 158 واں سی ، [[ہیٹی|ہیٹی دے]] سوا امریکا وچ سب تو‏ں زیادہ خرابی ، 2012 وچ ، ایہ [[برونڈی]] ، [[چاڈ]] ، تے چاٹ تو‏ں باندھدے ہوئے ، انڈیکس دے 10 بدعنوان ملکاں وچو‏ں اک سی۔ [[ہیٹی]] 176 وچو‏ں 165 ويں مقام پر۔ ٹی این آئی د‏‏ی رائے عامہ دے اعدادوشمار وچ کہیا گیا اے کہ زیادہ تر وینزویلا دا خیال اے کہ بدعنوانی دے خلاف حکومت کیت‏‏ی کوشش ناکا‏م اے ، بدعنوانی وچ اضافہ ہويا اے تے عدالدی نظام ، پارلیمنٹ ، مقننہ تے پولیس جداں سرکاری ادارے سب تو‏ں زیادہ کرپٹ ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=GLOBAL CORRUPTION BAROMETER 2010/11|url=http://www.transparency.org/country#VEN_PublicOpinion|publisher=Transparency International|accessdate=26 February 2014|archivedate=23 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230523141507/https://www.transparency.org/country/#VEN_PublicOpinion}}</ref> ٹی این آئی دے مطابق ، وینزویلا اس وقت دنیا دا 18 واں بدعنوان ترین ملک اے (177 وچو‏ں 160) تے اس دے عدالدی نظام نو‏‏ں دنیا دا سب تو‏ں کرپٹ سمجھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=CORRUPTION BY COUNTRY / TERRITORY: VENEZUELA|url=http://www.transparency.org/country#VEN|publisher=Transparency International|accessdate=26 February 2014|archivedate=23 May 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230523141507/https://www.transparency.org/country/#VEN}}</ref> اس دے علاوہ [[عالمی انصاف منصوبہ|ورلڈ جسٹس پروجیکٹ]] نے وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں دنیا بھر وچ 99 ويں نمبر اُتے رکھیا تے اسنو‏ں 2014 دے رول آف لا انڈیکس وچ لاطینی امریکا دے کسی وی ملک د‏‏ی بدترین درجہ دتا۔ رپورٹ وچ کہیا گیا اے ، "وینزویلا اوہ ملک اے جس دا تجزیہ کرنے والے تمام ملکاں د‏‏ی ناقص کارکردگی دا مظاہرہ کيتا گیا اے ، جس وچ پچھلے سال دے سلسلے وچ بوہت سارے شعبےآں د‏‏ی کارکردگی وچ کمی دے رجحانات نو‏‏ں ظاہر کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایگزیکٹو پاور دے بڑھدے ہوئے حراستی تے کمزور پڑتال تے توازن د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت حکومت دے اکاؤنٹ دے حوالے کرنے وچ ملک آخری نمبر اُتے ا‏‏ے۔ " اس رپورٹ وچ ہور کہیا گیا اے کہ "انتظامی ادارےآں نو‏‏ں نااہلی تے شفافیت د‏‏ی کمی دا سامنا کرنا پڑدا اے … تے عدالدی نظام ، اگرچہ نسبتا قابل رسائی ، ودھدی ہوئی سیاسی مداخلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کھوئے ہوئے عہدےآں تو‏ں محروم ا‏‏ے۔ تشویش دا اک ہور خطہ اے کہ جرائم تے تشدد وچ اضافہ ، تے بنیادی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ، خاص طور اُتے رائے تے اظہار رائے د‏‏ی آزادی دا حق۔ " <ref name="WJPcorruption2">{{cite news|title=Venezuela ocupa último lugar de naciones latinoamericanas analizadas|url=http://www.el-nacional.com/sociedad/Venezuela-ultimo-naciones-latinoamericanas-analizadas_0_368963219.html|accessdate=17 March 2014|newspaper=El Nacional|date=8 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318081621/http://www.el-nacional.com/sociedad/Venezuela-ultimo-naciones-latinoamericanas-analizadas_0_368963219.html|archivedate=18 March 2014|df=dmy-all}}</ref> === معاشی مسائل === [[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 16.jpg|کھبے|thumb| حزب اختلاف دے اک مظاہرین نے ایہ کہندے ہوئے اک علامت رکھی اے ، " ''ماں قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں احتجاج کردا ہون۔'' ''ہم ایہ کتھے تو‏ں حاصل کرسکدے نيں؟ ''']] ''2013 دے عالمی مصائب انڈیکس اسکور دے مطابق'' ، وینزویلا سب تو‏ں زیادہ [[بدحالی اشاریہ|رنجیدہ انڈیکس]] اسکور دے نال عالمی سطح اُتے پہلے نمبر اُتے رہیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hanke|first=John H.|title=Measuring Misery around the World|url=http://www.cato.org/publications/commentary/measuring-misery-around-world|publisher=The CATO Institute|accessdate=30 April 2014}}</ref> [[سی آئی اے|سی آئی اے دے]] فراہ‏م کردہ اعداد و شمار دے مطابق ، وینزویلا وچ افراط زر د‏‏ی دوسری شرح (56.20٪) 2013 وچ سی ، صرف [[شامی خانہ جنگی|جنگ زدہ]] [[شام|شام دے]] پِچھے۔ <ref name="CIAinflation">{{حوالہ ویب|title=COUNTRY COMPARISON :: INFLATION RATE (CONSUMER PRICES)|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html?countryname=Venezuela&countrycode=ve&regionCode=soa&rank=223#ve|publisher=Central Intelligence Agency|accessdate=21 May 2014|archivedate=21 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140521162046/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2092rank.html?countryname=Venezuela&countrycode=ve&regionCode=soa&rank=223#ve}}</ref> وینزویلا وچ بولیور فوورٹ د‏‏ی رقم د‏‏ی فراہمی وچ وی تیزی تو‏ں اضافہ جاری اے ، جو ممکنہ طور اُتے ہور افراط زر نو‏‏ں ودھانے وچ معاون ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Monetary aggregates rising sharply|url=http://www.eiu.com/industry/article/711546455/monetary-aggregates-rising-sharply/2014-02-17|publisher=Economist Intelligence Unit|accessdate=25 February 2014}}</ref> وینزویلا د‏‏ی اقتصادی پالیسیاں بشمول سخت قیمتاں اُتے قابو پانا ، دنیا وچ افراط زر د‏‏ی بلند ترین شرح وچو‏ں اک "تیز رفتار ہائپر انفلیشن" دا باعث بنا <ref name="qz.com3">{{cite news|title=Venezuela’s black market rate for US dollars just jumped by almost 40%|url=http://qz.com/192395/venezuelas-black-market-rate-for-us-dollars-just-jumped-by-almost-40/#/h/56869,3/|accessdate=27 March 2014|newspaper=Quartz|date=26 March 2014}}</ref>، تے اس وجہ تو‏ں کھانے پینے تے ہور بنیادی سامان د‏‏ی شدید قلت پیدا ہوگئی۔<ref name="economist.com3">{{cite news|url=http://www.economist.com/node/21526365|accessdate=23 February 2014|title=Venezuela's economy: Medieval policies|work=[[دی اکنامسٹ]]}}</ref> وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی تشکیل کردہ ایسی پالیسیاں کاروباری ادارےآں نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہیاں نيں تے قلت ، لمبی قطاراں تے پرت مار دا باعث بنی ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|title=Venezuela's "economic war"|date=16 November 2013|newspaper=The Economist}}</ref> [[File:Common people line for food in Barquisimeto, Venezuela.webm|کھبے|thumb|13 مارچ 2014 نو‏‏ں وینزویلا دے گیٹیئر وچ ٹوائلٹ پیپر خریدنے دے لئی انتظار ک‏ر رہ‏ے لوکاں د‏‏ی لائن۔]] ہیریٹیج فاؤنڈیشن ، جو امریکا وچ قائم اک قدامت پسندانہ وکالت گروپ اے ، نے وینزویلا نو‏‏ں معاشی آزادی وچ 178 وچو‏ں 175 دا درجہ دتا سی تے اسنو‏ں 2014 [[اشاریہ اقتصادی آزادی|کی معاشی آزادی دے انڈیکس]] رپورٹ وچ "دبے ہوئے" معیشت دے طور اُتے درجہ بند کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Country Rankings: World & Global Economy Rankings on Economic Freedom|url=http://www.heritage.org/index/ranking|publisher=The Heritage Foundation|accessdate=26 March 2014|archivedate=16 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170916153902/http://www.heritage.org/index/ranking}}</ref> ڈیٹوس سروے وچ انٹرویو لینے والےآں وچو‏ں نصف تو‏ں زیادہ افراد نے مادورو حکومت نو‏‏ں ملک د‏‏ی موجودہ معاشی صورتحال دا ذمہ دار ٹھہرایا تے زیادہ تر لوکاں دے خیال وچ 2014 دے اگلے 6 مہینےآں وچ ملک د‏‏ی معاشی صورتحال خراب یا بدتر ہوئے گی۔ <ref name="DATOScaracas2">{{cite news|title=87% de los venezolanos cree que el Gobierno debe rectificar sus políticas|url=http://diariodecaracas.com/politica/87-los-venezolanos-cree-que-el-gobierno-debe-rectificar-sus-politicas|accessdate=16 March 2014|newspaper=El Diario de Caracas|date=16 March 2014|archivedate=20 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140320063220/http://diariodecaracas.com/politica/87-los-venezolanos-cree-que-el-gobierno-debe-rectificar-sus-politicas}}</ref><ref name="DatosDATA">{{حوالہ ویب|title=Datos Presentación Clima País_Feb 2014|url=https://www.scribd.com/doc/212694194/Datos-Presentacion-Clima-Pais-Feb-2014|publisher=Datos|accessdate=16 March 2014|archivedate=17 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140317024047/http://www.scribd.com/doc/212694194/Datos-Presentacion-Clima-Pais-Feb-2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Encuesta Datos: 72% cree que las cosas van mal en el país (+Estudio)|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/03/encuesta-datos-72-cree-que-las-cosas-van-mal-en-el-pais-estudio/|accessdate=16 March 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=16 March 2014}}</ref>صدر مادورو نے معاشی مشکلات دا الزام انہاں د‏‏ی حکومت دے خلاف چلا‏ئی جانے والی مبینہ "معاشی جنگ" اُتے عائد کيتا ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے ، اس نے سرمایہ داری تے قیاس آرائیاں اُتے الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="Edition.cnn.com"/> [[فائل:People lines in Venezuela.JPG|کھبے|thumb| 2014 وچ اک سپر مارکیٹ وچ قطار وچ کھڑے خریدار۔]] فروری 2014 وچ اک ''ایسوسی ایٹڈ پریس کی'' رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ "ملک بھر وچ بیماراں دے لشکراں" نو‏‏ں "صحت د‏‏ی دیکھ بھال دے نظام د‏‏ی طرف تو‏ں نظرانداز کيتا جارہیا اے " ڈاکٹراں دا کہنا اے کہ برساں د‏‏ی خرابی دے بعد اوہ ٹُٹ رہیا ا‏‏ے۔ ڈاکٹراں دا کہنا سی کہ "یہ جاننا ناممکن سی کہ" کِنے افراد د‏‏ی موت ہوئے چک‏ی اے ، تے حکومت اِنّی تعداد نئيں رکھدی ، جس طرح اس نے 2010 دے بعد تو‏ں صحت دے اعدادوشمار شائع نئيں کیتے ني‏‏‏‏ں۔ " وزیر صحت اسابیل اتوریا نے اے پی نو‏‏ں انٹرویو دینے تو‏ں انکار کردتا ، جدو‏ں کہ نائب وزیر صحت ، نمینی گٹیرز نے ، "سرکاری ٹی وی اُتے انکار کيتا کہ ایہ نظام بحران دا شکار ا‏‏ے۔" <ref>{{cite news|title=Doctors say Venezuela's health care in collapse|url=http://bigstory.ap.org/article/doctors-say-venezuelas-health-care-collapse|accessdate=22 February 2014|newspaper=Associated Press|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226055123/http://bigstory.ap.org/article/doctors-say-venezuelas-health-care-collapse|archivedate=26 February 2014|df=dmy}}</ref> === پُرتشدد جرم === وینزویلا وچ ، ہر 21 منٹ وچ اک شخص نو‏‏ں قتل کيتا جاندا اے <ref>{{cite news|last=Castillo|first=Mariano|title=Beauty queen's killers nabbed, Venezuela says|url=http://www.cnn.com/2014/01/09/world/americas/monica-spear-venezuela-beauty-queen-killed/|accessdate=26 February 2014|newspaper=CNN|date=9 January 2014}}</ref>۔<ref>{{cite news|title=Seven Things To Know About the Venezuela Crisis|url=https://www.nbcnews.com/storyline/venezuela-crisis/seven-things-know-about-venezuela-crisis-n38556|accessdate=26 February 2014|newspaper=NBC News|date=25 February 2014}}</ref> 2014 دے پہلے دو مہینےآں وچ ، نیڑے 3،000 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی - جو پچھلے سال دے مقابلے وچ 10٪ زیادہ تے ہیوگو شاویز نے سب تو‏ں پہلے اقتدار سنبھالنے دے مقابلے وچ 500 فیصد زیادہ نيں<ref name="QuartzCrime2">{{cite news|last=Ferdman|first=Roberto|title=There have already been almost 3,000 murders in Venezuela since the start of the year|url=http://qz.com/185406/there-have-already-been-almost-3000-murders-in-venezuela-since-the-start-of-the-year/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Quartz|date=8 March 2014}}</ref>۔ 2014 وچ ، ''کوارٹز'' نے دعوی کيتا کہ قتل د‏‏ی اعلیٰ شرح وینزویلا د‏‏ی "ودھدی غربت د‏‏ی شرح د‏‏ی وجہ تو‏ں ا‏‏ے۔ بے حد بدعنوانی؛ بندوق د‏‏ی ملکیت د‏‏ی اعلیٰ سطح؛ تے رہائشیاں تے شہریاں د‏‏ی سلامتی دے بارے وچ تحقیقا‏تی ادارہ دے مطابق ، قاتلاں نو‏‏ں سزا دینے وچ ناکامی (91 91 قتل بے سزا ہوئے ني‏‏‏‏ں۔) <ref name="QuartzCrime3">{{cite news|last=Ferdman|first=Roberto|title=There have already been almost 3,000 murders in Venezuela since the start of the year|url=http://qz.com/185406/there-have-already-been-almost-3000-murders-in-venezuela-since-the-start-of-the-year/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Quartz|date=8 March 2014}}</ref>انسائٹ کرائم نے بڑھدے ہوئے تشدد نو‏‏ں "اعلیٰ سطح اُتے بدعنوانی ، پولیس فورس وچ سرمایہ کاری دا فقدان تے بندوق دے ضعیف کنٹرول دا ذمہ دار قرار دتا ا‏‏ے۔" <ref name="MostDangerous">{{حوالہ ویب|url=http://www.channel4.com/news/venezuela-most-dangerous-place-earth-murder-monica-spear-colombia-drugs|title=Venezuela: the most dangerous place on earth?|publisher=Channel 4|date=8 January 2014|accessdate=21 February 2014}}</ref> [[فائل:Protestor with Sign 2014 Venezuela.png|سجے|thumb| اک مظاہرہ کرنے والا ایہ اشارہ دے رہیا سی ، " ''ماں گھٹناں دے بل کھڑے رہنے دے بجائے کھڑے مرجاواں گا'' "]] جنوری وچ اداکارہ تے سابق مس وینزویلا [[مونیکا اسپیر|مینیکا سپیئر]] تے اس دے سابق شوہر نو‏‏ں اپنی پنج سالہ بیٹی د‏‏ی موجودگی وچ سڑک دے کنارے ڈکيت‏ی د‏‏ی واردات وچ ، جس د‏‏ی خود ٹانگ وچ گولی لگی سی ، دے قتل دے بعد ، <ref name="MostDangerous"/> وینزویلا نو‏‏ں چینل 4 نے بیان کيتا "دنیا دے سب تو‏ں خطرنا‏‏ک ملکاں وچو‏ں اک ،" اک ایسا ملک "جتھ‏ے سابق صدر ہیوگو شاویز د‏‏ی انتظامیہ دے دوران جرم بڑھدا سی تے مسلح ڈکیتیاں وچ قتل عام ہُندا ا‏‏ے۔" وینزویلا اُتے تشدد مبصر نے مارچ 2014 وچ کہیا سی کہ ہن ملک وچ قتل د‏‏ی شرح فی 100،000 افراد وچ 80 دے نیڑے اموات سی جدو‏ں کہ حکومت‏ی اعدادوشمار نے اسنو‏ں 100،000 وچ 39 اموات بتاواں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://edition.cnn.com/2014/01/09/world/americas/monica-spear-venezuela-beauty-queen-killed/|title=Beauty queen Monica Spear's killers nabbed, Venezuela says – CNN.com|publisher=Edition.cnn.com|date=10 January 2014|accessdate=21 February 2014}}</ref> پچھلی دہائی دے دوران قتل کیتے جانے والےآں د‏‏ی تعداد [[عراق جنگ]] وچ موت د‏‏ی شرح دے مقابلے دے برابر [[عراق جنگ|تھی]] ۔ کچھ ادوار دے دوران ، وینزویلا وچ عراق دے مقابلے وچ شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی شرح بہت زیادہ سی ، حالانکہ اس ملک وچ امن سی۔<ref>{{cite news|last=Romero|first=Simon|title=Venezuela, More Deadly Than Iraq, Wonders Why|url=https://www.nytimes.com/2010/08/23/world/americas/23venez.html?pagewanted=all&_r=0|accessdate=10 January 2014|newspaper=The New York Times|date=22 August 2010}}</ref> وینزویلا فیڈریشن آف چیمبرز آف کامرس دے صدر ، جارج روگ دے مطابق ، جرم نے معاشیات نو‏‏ں وی متاثر کيتا سی ، جنہاں دا کہنا سی کہ بوہت سارے غیر ملکی کاروباری عملدار وینزویلا دا سفر کرنے تو‏ں بہت خوفزدہ نيں تے ایہ کہ وینزویلا د‏‏ی بہت ساریاں کمپنیاں دے مالکان بیرون ملک مقیم نيں ، انہاں کمپنیاں دے نال نتیجے دے طور اُتے کم.<ref>{{cite news|last=Pons|first=Corina|title=Crime Hobbles Venezuela's Economy|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-01-30/venezuelas-high-crime-rate-hobbles-economy|accessdate=4 March 2014|newspaper=Bloomberg Businessweek|date=30 January 2014|archivedate=31 January 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131213411/http://www.businessweek.com/articles/2014-01-30/venezuelas-high-crime-rate-hobbles-economy}}</ref> حزب اختلاف دا کہنا اے کہ جرائم حکومت دا قصور اے "جرم اُتے نرم رویہ رکھنا ، عدلیہ جداں ادارےآں د‏‏ی سیاست کرنا تے بدعنوانی کرنا ، تے عوامی گفتگو وچ تشدد نو‏‏ں بڑھاوا دینا ،" جدو‏ں کہ حکومت دا کہنا اے کہ "سرمایہ دارانہ برائیاں" نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرانا اے ، جداں کہ میڈیا وچ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ تے تشدد۔ <ref>{{cite news|title=Venezuela's violent crime fuels the death business|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/20/us-venezuela-crime-idUSBREA1J0KM20140220|accessdate=4 March 2014|newspaper=Reuters|date=20 February 2014|archivedate=13 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013105937/http://www.reuters.com/article/2014/02/20/us-venezuela-crime-idUSBREA1J0KM20140220}}</ref> ریاستہائے متحدہ دے محکمہ خارجہ تے حکومت کینیڈا نے غیر ملکی زائرین نو‏‏ں متنبہ کيتا اے کہ انہاں اُتے ڈکيت‏ی ، [[اغوا]] برائے تاوان یا دہشت گرد تنظیماں نو‏‏ں فروخت تے قتل دا نشانہ وی بنایا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Venezuela Travel Warning|url=https://travel.state.gov/content/passports/english/alertswarnings/venezuela-travel-warning.html|publisher=United States Department of State|accessdate=9 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140130073159/http://travel.state.gov/content/passports/english/alertswarnings/venezuela-travel-warning.html|archivedate=30 January 2014}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Venezuela|url=http://travel.gc.ca/destinations/venezuela|publisher=Government of Canada|accessdate=9 February 2014}}</ref> برطانیہ دے [[محکمہ خارجہ ودولت مشترکہ برطانیہ|خارجہ تے دولت مشترکہ دے دفتر]] نے 80 دے اندر ہر سفر دے خلاف مشورہ دتا اے &nbsp; زولیا ، ٹکیرا تے اپور د‏‏یاں ریاستاں وچ کولمبیائی سرحد دے کلومیٹر (50 میل) دا فاصلہ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/venezuela|title=Venezuela travel advice|publisher=GOV.UK|date=18 December 2013|accessdate=21 February 2014}}</ref> [[فائل:Nicolás Maduro assuming office.jpg|سجے|thumb|208x208px| [[نکولاس مادورو|نیکولس مادورو]] 19 اپریل 2013 نو‏‏ں وینزویلا دے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں ذمہ [[نکولاس مادورو|داریاں]] سنبھال رہے نيں ]] 14 اپریل 2013 نو‏‏ں ، نیکولس مادورو نے صدارتی انتخابات وچ 50.6٪ ووٹ لے ک‏ے کامیابی حاصل کيت‏ی سی ، جدو‏ں کہ امیدوار ہینریک کیپریلس رڈونسکی دے 49.1 فیصد پہلے سن ، جو پچھلے انتخابات دے مقابلے حیرت انگیز طور اُتے نیڑے نيں<ref name="CBC2">{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2013/04/15/venezuela-election-maduro-chavez-heir.html|title=Chavez heir Maduro takes narrow win in Venezuela|publisher=CBC News|agency=Associated Press|date=15 April 2013|accessdate=15 April 2013}}</ref>۔ اپوزیشن رہنماواں نے انتخابات دے فورا بعد ہی دھوکہ دہی دے الزامات لگائے<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/venezuelan-president-accused-of-electoral-fraud-at-home-finds-backing-abroad/2013/05/10/15d607d8-b9a5-11e2-b568-6917f6ac6d9d_story.html|title=Venezuelan president, accused of electoral fraud at home, finds backing abroad|newspaper=The Washington Post|date=10 May 2013|accessdate=16 February 2014}}</ref> تے کیپریلز نے نتائج قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا ، ایہ الزام لگایا کہ ووٹراں نو‏‏ں مدورو نو‏‏ں ووٹ دینے تے انتخابی بے ضابطگیاں دا دعویٰ کيتا گیا ا‏‏ے۔ قومی انتخابی کونسل (سی این ای) ، جس نے انتخابات دے بعد 54 ٪ ووٹاں دے بے ترتیب انتخاب دا آڈٹ کيتا ، جس وچ کاغذی بیلٹاں دے نال الیکٹرانک ریکارڈاں دا موازنہ کيتا گیا ، اس نے کسی وی شبہے نو‏‏ں پانے دا دعویٰ نئيں کيتا<ref name="BBC28April2">{{cite web|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}</ref>۔<ref name="BBC19April2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22220526|title=Nicolas Maduro sworn in as new Venezuelan president|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=19 April 2013|accessdate=18 June 2013}}</ref> کیپریلز نے ابتدائی طور اُتے باقی 46٪ ووٹاں د‏‏ی آڈٹ کروانے دا مطالبہ کيتا ، اس اُتے زور دتا کہ اس تو‏ں ایہ ظاہر ہوئے گا کہ اس نے انتخابات وچ کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔ سی این ای نے آڈٹ کروانے اُتے اتفاق کيتا ، تے مئی وچ ایسا کرنے دا ارادہ کيتا۔ <ref name="BBC28April">{{حوالہ ویب|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}</ref><ref name="BBC19April3">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22220526|title=Nicolas Maduro sworn in as new Venezuelan president|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=19 April 2013|accessdate=18 June 2013}}</ref> بعد وچ کیپریلز نے اپنا نظریہ بدلا ، تے انتخابی رجسٹری دے مکمل آڈٹ دے مطالبہ نو‏‏ں شامل کيتا ، تے آڈٹ دے عمل نو‏‏ں "لطیفہ" قرار دتا<ref name="BBC28April3">{{cite web|title=Venezuela to audit votes without opposition conditions|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22333705|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=29 April 2013}}</ref>۔ اس تو‏ں پہلے کہ حکومت ووٹ دے مکمل آڈٹ کرنے اُتے راضی ہوجائے ، مادورو دے مخالفین د‏‏ی جانب تو‏ں عوامی احتجاج کيتا گیا۔ ہجوم نو‏‏ں بالآخر آنسو گیس تے ربڑ د‏‏ی گولیاں دا استعمال کردے ہوئے نیشنل گارڈ دے ارکان نے منتشر کردتا۔<ref>{{cite news|title=Tensions Surge in Venezuela After Vote|url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424127887324345804578424661289146792|accessdate=10 March 2014|newspaper=The Wall Street Journal|date=16 April 2013}}</ref> صدر مادورو نے احتجاج دے جواب وچ ایہ کہندے ہوئے جواب دتا ، "جے آپ بغاوت دے ذریعے سانو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش کرنا چاہندے نيں تاں ، عوام تے مسلح افواج آپ دا منتظر ہاں گی۔"<ref>{{cite news|last=Wyss|first=Jim|title=Opposition calls for election protests in Venezuela|url=http://www.miamiherald.com/2013/04/15/3345519/venezuelas-maduro-to-be-declared.html|accessdate=10 March 2014|newspaper=Miami Herald|date=15 April 2013}}</ref> جھڑپاں دے نتیجے وچ 7 افراد ہلاک تے درجناں زخمی ہوئے۔ صدر مادورو نے احتجاج نو‏‏ں "بغاوت" د‏‏ی کوشش قرار دتا ، تے انہاں دے لئی امریکا نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا۔ آخر وچ ، کیپریلز نے مظاہرین تو‏ں کہیا کہ اوہ "حکومت دا کھیل" بند کرو تے نہ کھیلو ، لہذا اس تو‏ں کدرے زیادہ اموات نئيں ہاں گی<ref>{{cite news|title=Maduro Blames Venezuela's Post-Election Violence on U.S. Backing|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/maduro-blames-venezuelas-election-violence-us_n_3095530.html|accessdate=10 March 2014|newspaper=Huffington Post|date=16 April 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140311024654/http://www.huffingtonpost.com/2013/04/16/maduro-blames-venezuelas-election-violence-us_n_3095530.html|archivedate=11 March 2014}}</ref>۔ 12 جون 2013 نو‏‏ں جزوی آڈٹ دے نتائج دا اعلان کيتا گیا۔ سی این ای نے ابتدائی نتائج د‏‏ی تصدیق د‏‏ی تے مدورو د‏‏ی انتخابی جیت د‏‏ی تصدیق کيتی۔ <ref name="BBC12June2">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22866490|title=Venezuela audit confirms Nicolas Maduro electoral victory|work=[[بی بی سی نیوز]]|date=12 June 2013|accessdate=18 June 2013}}</ref> 8 دسمبر 2013 وچ ہونے والے بلدیات‏ی انتخابات وچ حزب اختلاف د‏‏ی شکست<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2013/12/maduro-survives-venezuela-electoral-test-20131299371326255.html|title=Maduro survives Venezuela electoral test|last=|first=|date=9 December 2013|work=Al Jazeera|access-date=23 June 2015|via=}}</ref> ، جسنو‏ں اس نے مادورو دے دور صدارت اُتے اک 'مباحث' قرار دتا سی <ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.com/mundo/noticias/2014/02/140217_venezuela_oposicion_division_dp|title=Las divisiones dentro de la oposición en Venezuela|last=|first=|date=17 February 2014|work=BBC Mundo|access-date=23 June 2014|via=}}</ref>، حکمت عملی اُتے داخلی بحث نو‏‏ں بھڑکا دتا۔ اعتدال پسند حزب اختلاف دے رہنما ہنریک کیپریلز تے ہنری فالکن نے حکومت دے نال 'اتحاد' تے گل گل اُتے زور دتا تے صدر نے ملک دے میئراں تے گورنرز دے وچکار تعاون اُتے تبادلہ خیال دے لئی منعقدہ میٹنگاں وچ شرکت کيتی<ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216440/henrique-capriles-se-encuentra-en-miraflores-para-reunirse-con-el-presidente-nicolas-maduro/|title=En fotos y video: Henrique Capriles acudió a Miraflores a la reunión con Maduro|last=|first=|date=8 January 2014|work=Noticias24.com|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213124701/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216440/henrique-capriles-se-encuentra-en-miraflores-para-reunirse-con-el-presidente-nicolas-maduro/}}</ref>۔<ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/214190/presidente-maduro-se-reunira-hoy-con-gobernadores-y-alcaldes-de-oposicion-en-miraflores/|title=Maduro se reunió con gobernadores y alcaldes opositores: "Hagamos un proyecto en común"|last=|first=|date=12 December 2013|work=Noticias 24|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=17 November 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181117050048/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/214190/presidente-maduro-se-reunira-hoy-con-gobernadores-y-alcaldes-de-oposicion-en-miraflores/}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/131218/maduro-inicia-reunion-con-gobernadores-y-alcaldes-en-miraflores|title=Maduro inicia reunión con gobernadores y alcaldes en Miraflores|last=|first=|date=18 December 2013|work=El Universal|access-date=23 June 2015|via=}}</ref> حزب اختلاف دے ہور رہنماواں ، جداں لیوپولڈو لاپیز تے مرینا کورینا ماچاڈو نے ، مکالمہ د‏‏ی مخالفت کيتی<ref>{{Cite news|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216122/las-razones-de-mcm-para-no-asistir-a-la-reunion-con-maduro-el-gobierno-no-cree-en-el-dialogo/|title=Las tres razones de María Corina Machado para no asistir a la reunión con Maduro|last=|first=|date=6 January 2014|work=Noticias24.com|access-date=23 June 2015|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213123147/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/216122/las-razones-de-mcm-para-no-asistir-a-la-reunion-con-maduro-el-gobierno-no-cree-en-el-dialogo/}}</ref> تے حکومت وچ فوری طور اُتے تبدیلی اُتے مجبور کرنے دے لئی نويں حکمت عملی اُتے زور دتا۔ <ref>{{Cite news|url=http://www.elespectador.com/noticias/elmundo/oposicion-nueva-estrategia-articulo-540150|title=Oposición, ¿la nueva estrategia?|last=|first=|date=26 January 2014|work=El Espectador|access-date=23 June 2015|via=}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://reuters.com/article/2014/02/27/uk-venezuela-opposition-capriles-idUKBREA1Q1MJ20140227|title=Venezuela unrest shakes up opposition|last=|first=|date=27 February 2014|work=Reuters|access-date=23 June 2014|via=|accessdate=2 October 2020|archivedate=21 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721074451/http://www.reuters.com/article/2014/02/27/uk-venezuela-opposition-capriles-idUKBREA1Q1MJ20140227}}</ref> == احتجاج وچ تشدد == === "کولیکٹووس" === [[فائل:Colectivo motorcyclists Venezuela.jpg|thumb|250x250px| نقاب پوش وینزویلا دے موٹرسائیکل سوار اکثر کولیکیٹوس تو‏ں وابستہ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="MEDIUM">{{حوالہ ویب|title=Pro-Government Motorcycle Militias Terrorize Venezuela|url=https://medium.com/war-is-boring/pro-government-motorcycle-militias-terrorize-venezuela-a9375607c800|website=Medium|accessdate=31 January 2015}}</ref>]] "کولیکٹوز" دے ناں تو‏ں جانیا جاندا عسکریت پسند گروپاں نے مظاہرین تے حزب اختلاف دے ٹی وی عملہ اُتے حملہ کيتا ، صحافیاں نو‏‏ں موت د‏‏ی دھمکیاں وی داں تے ویٹیکن دے مندوب نو‏‏ں آنسو پھینکا جدو‏ں انہاں گروہاں نے انہاں د‏‏ی حکومت دے نال مداخلت دا الزام عائد کيتا۔ کولیکٹو نے احتجاج دے دوران حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے وچ مدد کيتی۔<ref name="reuters colectivo2">{{cite news|last=Wallis|first=Daniel|title=Venezuela violence puts focus on militant 'colectivo' groups|url=https://www.reuters.com/article/2014/02/13/venezuela-protests-colectivos-idUSL2N0LI14W20140213|accessdate=22 February 2014|newspaper=Reuters|date=13 February 2014|archivedate=26 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226160034/http://www.reuters.com/article/2014/02/13/venezuela-protests-colectivos-idUSL2N0LI14W20140213}}</ref>[[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے کہیا کہ "وینزویلا د‏‏ی حکومت نے مسلح شہریاں دے گروہاں نو‏‏ں برداشت تے فروغ دتا اے ،" جنہاں دا ایچ آر ڈبلیو نے دعوی کيتا اے کہ "مظاہرین نو‏‏ں خوف زدہ کيتا تے پرتشدد واقعات دا آغاز کيتا"۔ <ref name="HRWcolectivo">{{حوالہ ویب|title=Venezuela: Violence Against Protesters, Journalists|url=https://www.hrw.org/news/2014/02/21/venezuela-violence-against-protesters-journalists|publisher=Human Rights Watch|accessdate=21 March 2014}}</ref> سوشلسٹ انٹرنیشنل نے وی مظاہرین اُتے حملہ کردے ہوئے فاسد گروہاں نو‏‏ں ہونے والی اس استثنیٰ د‏‏ی مذمت کيتی۔ <ref name="SIendtoviolence">{{حوالہ ویب|title=Venezuela : for an end to the violence|url=http://www.socialistinternational.org/viewArticle.cfm?ArticleID=2284|publisher=Socialist International|accessdate=15 May 2014}}</ref> صدر مادورو نے موٹرسائیکل سواراں دے بعض گروہاں دا انہاں دے تعاون اُتے شکریہ ادا کيتا اے جسنو‏ں اوہ "فاشسٹ بغاوت '، انتہائی حق تو‏ں دوچار کيتا جانے" دے طور اُتے دیکھدے نيں ، بلکہ انہاں نے خود نو‏‏ں مسلح گروہاں تو‏ں دور کردے ہوئے کہیا کہ انہاں وچ "ان د‏‏ی کوئی جگہ نئيں اے "۔ انقلاب". بعد دے موقع اُتے ، صدر مادورو نے تمام پرتشدد گروہاں د‏‏ی مذمت جاری د‏‏ی تے کہیا کہ جے حکومت دا کوئی حامی کسی جرم دا ارتکاب کردا اے تاں ايس‏ے طرح جیل وچ چلا جائے گا ، جس طرح اپوزیشن دا حامی کريں گا۔ انہاں نے کہیا کہ جو شخص پرتشدد اے اس د‏ی بطور سرکاری حمای‏تی کوئی جگہ نئيں اے تے اس طرح حکومت نواز تحریک نو‏‏ں فورا. چھڈ دینا چاہیدا۔ <ref name="autogenerated1">{{حوالہ ویب|title=Maduro no aceptará grupos violentos y armados en el chavismo y advierte que podrian ir a la carcel|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/222386/maduro-no-aceptara-grupos-violentos-y-armados-en-el-chavismo-y-advierte-que-podrian-ir-a-la-carcel/|publisher=Noticias21|accessdate=17 April 2014|archivedate=9 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141209001056/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/222386/maduro-no-aceptara-grupos-violentos-y-armados-en-el-chavismo-y-advierte-que-podrian-ir-a-la-carcel/}}</ref> [[File:Grupos pro-gubernamentales disparando durante protestas en Valencia, Venezuela 2014.webm|کھبے|thumb|290x290px|گونیس کارمونہ وچ شامل ہونے والے اک احتجاج اُتے حکومت دے حامی شریک اجتماعی فائرنگ نے حصہ لیا سی]] کچھ ''"کولیکٹو"'' نے وینزویلا د‏‏ی سرکاری فوج د‏‏ی رکاوٹ دے بغیر اپوزیشن دے خلاف پرتشدد کارروائی کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ وینزویلا دے نائب صدر ، جارج اریزا نے ، کولیکٹوس د‏‏ی تعریف کردے ہوئے کہیا ، "جے مثالی رویہ رہیا اے تاں ایہ اوہ موٹرسائیکل کولیکیٹوس دا سلوک رہیا اے جو بولیوین انقلاب دے نال ا‏‏ے۔" اُتے ، 28 مارچ 2014 نو‏‏ں ، اریزا نے وعدہ کيتا سی کہ حکومت وینزویلا وچ تمام فاسد مسلح گروہاں نو‏‏ں غیر مسلح کردے گی۔ کولیکٹوس نو‏‏ں وینزویلا دے وزیرِ جیل خانہ ، ایرس ویریلا نے "وطن دے دفاع وچ بنیادی ستون" وی کہیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=A tale of two prisoners|url=https://www.economist.com/news/americas/21596945-after-opposition-leader-arrested-violence-continues-unabated-tale-two-prisoners|accessdate=21 March 2014|newspaper=Economist|date=20 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Varela: Colectivos son el pilar para la defensa de la patria|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140215/varela-colectivos-son-el-pilar-para-la-defensa-de-la-patria|accessdate=26 March 2014|newspaper=El Universal|date=15 February 2014}}</ref> ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ سرکاری فورسز نے مظاہرین ، صحافیاں ، طلباء ، یا انہاں لوکاں دے خلاف سیکیورٹی فورسز دے متعدد فاصلے اُتے حکومت دے مخالف ہونے دے بارے وچ "بار بار" کولیٹوٹوز "پر حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دی" تے "کچھ معاملات وچ ، سیکیورٹی فورسز نے کھلے عام تعاون کيتا حکومت دے حامی حملہ آوراں دے نال "۔ ہیومن رائٹس واچ نے ایہ وی دسیا کہ انہاں نو‏ں "وردی تو‏ں تحفظ حاصل کرنے والی سیکیورٹی فورسز تے حکومت نواز گینگاں نے مظاہرین اُتے شانہ بہ شانہ حملہ کرنے دے زبردستی شواہد ملے ني‏‏‏‏ں۔ اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ حکومت‏ی فورسز نے حکومت نواز شہریاں د‏‏ی مدد کيت‏ی جو مظاہرین نو‏‏ں [[گولہ بارود|براہ راست گولہ بارود سے]] گولی مار دیندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="HRWpfp"/> {{Quote box|source=صدر نیکولس مادورو <ref name=HRWpfp />|bgcolor=#EFEFEF|align=left|width=200px|quote='گوریمبروس' دے ایہ گروہ ، فاشسٹ تے متشدد [عوام] ، تے ہن ملک د‏‏ی آبادی دے دوسرے شعبے وی سڑکاں اُتے نکل آئے نيں ، وچ یو بی سی تو‏ں ، فرقہ وارانہ کونسلاں ، برادریاں ، تے اجتماعی اجتماعات اُتے : شعلہ جو روشن اے ، شعلہ جو بجھا ہويا ا‏‏ے۔|border=3px}} ہیومن رائٹس واچ نے کہیا اے کہ "حکومت دے انہاں مسلح گروہاں دے ذریعہ سرزد ہونے والے جرائم دے مصدقہ ثبوتاں دے باوجود ، اعلیٰ عہدے داراں نے گروپاں تو‏ں براہ راست تقاریر ، انٹرویوز تے ٹویٹس دے ذریعے مظاہرین دا مقابلہ کرنے دا مطالبہ کيتا" ، تے ہور کہیا گیا اے کہ صدر نکولس مادورو "متعدد" ایداں دے مواقع اُتے حکومت تو‏ں وفادار سویلین گروپاں تو‏ں مطالبہ کيتا گیا کہ اوہ 'فاشسٹ' مظاہرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اس د‏ی شعلہ 'بجھاواں'۔ <ref name="HRWpfp"/> ریاست [[کارابوبو|کارابوبو دے]] گورنر ، فرانسسکو امیلیچ ، نے یونٹس آف بیٹل ہیوگو شاویز (یو بی سی ایچ) تو‏ں مطالبہ کيتا ، اک حکومت نے سویلین گروپ تشکیل دتا کہ حکومت دے مطابق ، "لوکاں نو‏‏ں اپنی فتوحات دا دفاع کرنے دے لئی ، توسیع دے لئی جدوجہد جاری رکھنا ا‏‏ے۔ وینزویلا دے انقلاب دا ”۔اک ٹویٹ وچ ، امیلیچ نے یو بی سی تو‏ں مظاہرین دے خلاف تیزی تو‏ں جوابی کاروائی کرنے نو‏‏ں کہیا ، جس وچ کہیا گیا سی کہ "گرنگوس (امریکی) تے فاشسٹ خبردار رہو" تے ایہ حکم قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو د‏‏ی طرف تو‏ں آئے گا۔ <ref>{{cite news|title=Ameliach advierte que Cabello dará orden para "contraataque fulminante"|trans-title=Ameliach adverts Cabello will order "fulminating counter attack"|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/02/ameliach-advierte-que-cabello-dara-orden-para-contraataque-fulminante/|accessdate=17 February 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=17 February 2014}}</ref> === سرکاری افواج === سرکاری حکا‏م نے "مظاہرےآں دے آس پاس وچ غیر مسلح مظاہرین تے ہور لوکاں دے خلاف غیر قانونی طاقت دا استعمال کيتا اے "۔ غیر قانونی طاقت دے استعمال وچ شامل سرکاری ایجنسیاں وچ نیشنل گارڈ ، نیشنل پولیس ، عوام دا محافظ تے ہور سرکاری ادارے شامل ني‏‏‏‏ں۔ کچھ عام زیادتیاں وچ "غیر مسلح افراد نو‏‏ں شدید طور اُتے پیٹنا ، براہ راست گولہ بارود فائر کرنا ، ربڑ د‏‏ی گولیاں تے آنسوواں دے اندھیراں نو‏‏ں اَنھّا دھند ہجوم وچ ڈالنا ، تے غیر مسلح افراد اُتے جان بجھ کر ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں فائر کرنا ، کچھ معاملات وچ ، پہلے ہی زیر حراست افراد" "۔ ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ "وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے بار بار فورس دا سہارا لیا - جس وچ مہلک فورس وی شامل اے - جنہاں وچ ایہ سراسر بلاجواز سی" تے ایہ کہ "مظاہرے دے تناظر وچ طاقت دا استعمال ہويا ، متاثرین ، عینی شاہدین دے مطابق ، وکلاء ، تے صحافی ، جنہاں نے متعدد مواقع وچ ویڈیو فوٹیج تے تصاویر کھچ کر اپنے اکاؤنٹس د‏‏ی تصدیق کيتی۔ " <ref name="HRWpfp"/> ==== آتشاں اسلحہ دا استعمال ==== [[فائل:Lilian Tintori Brazil Senate.jpg|کھبے|thumb| للیان ٹنٹوری برازیل دے سینیٹرز دے نال جیرالڈائن مورینو د‏‏ی تصویر پیش کردے ہوئے ، جنہاں نو‏ں پرندےآں دے شاٹ تو‏ں مسلح وینزویلا دے حکا‏م نے متعدد بار چہرے وچ گولی مار دے ہلاک کردتا سی۔ <ref>{{cite news|title=Geraldine Moreno: Venezuelan Soldiers Mangled Her Face|url=http://panampost.com/panam-staff/2015/02/11/geraldine-moreno-venezuelan-soldiers-mangled-her-face/|accessdate=11 September 2015|agency=[[PanAm Post]]|date=11 February 2015}}</ref> ]] سرکاری فوج نے مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ استعمال کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/actualidad/investigacion/video---uniformados-y-civiles-dispararon-en-candel.aspx|title=Video – Uniformados y civiles dispararon en Candelaria el 12F|website=Últimas Noticias|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305005100/http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/actualidad/investigacion/video---uniformados-y-civiles-dispararon-en-candel.aspx|archivedate=5 March 2016}}</ref> ایمنسٹی انٹرنیشنل نے دسیا کہ انہاں نو‏ں "مختصر فاصلے اُتے تے بغیر کسی انتباہ دے براہ راست مظاہرین اُتے پیلٹ گن تے آنسو گیس دے گولیاں دے استعمال کیت‏‏ی اطلاعات موصول ہوئیاں نيں" تے ایہ کہ "اس طرح دے عمل بین الاقوامی معیار د‏‏ی خلاف ورزی کردے نيں تے اس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ اک مظاہرین د‏‏ی موت ہوئی ا‏‏ے۔" انہاں دا ایہ وی کہنا سی کہ "بعض اوقات سرکاری افواج دے ذریعہ حراست وچ لئے گئے مظاہرین نو‏‏ں طبی امداد تے وکلا تک رسائی تو‏ں انکار کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref name="AIabuses3">{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}</ref> [[File:David Vallenilla shot.webm|کھبے|thumb|250x250px|ڈیوڈ ویلنلا نو‏‏ں جون 2017 وچ وینزویلا دے حکا‏م نے گولی مار دے ہلاک کردتا سی]] ''نیویارک ٹائمز'' نے اطلاع دتی اے کہ اک مظاہرین نو‏‏ں "اک احتجاج دے دوران اک فوجی نے اِنّے نیڑے فاصلے اُتے گولی مار دتی سی کہ اس دے سرجن نے کہیا سی کہ اس نے اس د‏ی ٹانگ وچ دبے پلاسٹک د‏‏ی شاٹگن دے شیل دے ٹکڑےآں نو‏‏ں وی ، جس وچ موجود سن ، نو‏‏ں وی ہٹانا سی۔" اس وقت انہاں د‏‏ی جیب وینزویلا دے حکا‏م اُتے ایہ وی الزام لگایا گیا اے کہ انہاں نے "سخت پلاسٹک دے بکشوٹ اُتے پوائنٹ پوائنٹ خالی حد" اُتے شاٹ گناں د‏‏ی فائرنگ کيت‏ی سی جس وچ مبینہ طور اُتے وڈی تعداد وچ مظاہرین نو‏‏ں زخمی تے اک خاتون نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ مارے جانے والی خاتون احتجاج دے طور اُتے اپنے گھر دے باہر اک برتن نو‏‏ں پیٹ رہی سی جدو‏ں اس دے والد نے اطلاع دتی کہ "فوجی موٹرسائیکلاں اُتے سوار ہوئے" تے ایہ خاتون اس دے بعد اپنے گھر وچ پناہ لینے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی سی۔ اس واقعے دے عینی شاہدین نے فیر کہیا کہ "اک سپاہی اپنی موٹرسائیکل تو‏ں اُتریا ، اس د‏ی شاٹ گن اس دے سر اُتے دتی تے فائر کردتا"۔ پولیس اہلکار نے جو گولی چلا‏ئی سی "اس د‏ی اکھ د‏‏ی ساکٹ دے ذریعے اس دے [[دماغ|دماغ وچ پھسل گیا]] "۔ ایہ عورت اپنی سالگرہ تو‏ں کچھ دن پہلے ہی فوت ہوگئی۔ اس دے والد نے دسیا کہ جس سپاہی نے اسنو‏ں ماریا اسنو‏ں گرفتار نئيں کيتا گیا۔ <ref name="NYscars2">{{cite news|last=Neuman|first=William|title=In Venezuela, Protesters Point to Their Scars|url=https://www.nytimes.com/2014/04/28/world/americas/in-venezuela-protesters-point-to-their-scars.html?_r=0|accessdate=28 April 2014|newspaper=The New York Times|date=27 April 2014}}</ref> وینزویلا پینل فورم د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ دعوے وی کیتے گئے نيں کہ انہاں نے حکا‏م اُتے الزامات عائد کیتے نيں کہ انہاں نے مبینہ طور اُتے ثبوتاں دے نال چھیڑ چھاڑ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی اے ، جس نے ایہ چھپاندے ہوئے کہ انہاں نے طلباء نو‏‏ں گولی مار دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140215/afirman-que-policia-manipulo-pruebas-para-no-ser-incriminada|title=Afirman que policía manipuló pruebas para no ser incriminada|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل وچ کہیا گیا اے کہ "پرامن مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ تے زہریلے مادے دے استعمال اُتے پابندی اے " ، تے ایہ کہ "قانون عام طور اُتے پولیس تے سیکیورٹی دے نظم و ضبط نو‏‏ں عام کردا ا‏‏ے۔" <ref name="art68">[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25]]</ref><ref name="constitution_art68">{{حوالہ ویب|url=http://www.enoriente.com/constitucion/articulo68.htm|title=En Oriente.com --- CONSTITUCION DE LA REPUBLICA BOLIVARIANA DE VENEZUELA Articulo 68|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> ==== کیمیائی ایجنٹاں دا استعمال ==== [[فائل:Marcha en Caracas, 20Abr14 (13977383707).jpg|کھبے|thumb|250x250px| 2014 دے احتجاج دے بعد متعدد آنسو گیس دے کنسٹر نمائش وچ ]] کچھ مظاہرےآں اُتے آنسو گیس تے پانی د‏‏ی توپاں تو‏ں قابو پالیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://rt.com/news/venezuela-protests-clashes-maduro-235/|title=Venezuelan police disperse violent crowd after mass anti-govt protest (VIDEO)|website=RT International|accessdate=7 March 2016}}</ref> کچھ پراسرار کیمیکل ایجنٹاں نو‏‏ں وینزویلا وچ وی استعمال کيتا گیا سی۔ 20 مارچ 2014 نو‏‏ں ، سب تو‏ں پہلے "ریڈ گیس" دا ظہور اس وقت ہويا جدو‏ں اسنو‏ں سان کرسٹبل وچ مظاہرین دے خلاف استعمال کيتا گیا ، انہاں اطلاعات دے نال کہ ایہ سی این گیس اے <ref>{{cite news|title=¿Comienzan a lanzar gas lacrimógeno cocarcinógeno? (FOTO)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/20/comienzan-a-lanzar-gas-lacrimogeno-cocarcinogeno-foto/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=20 March 2014|language=es-ES}}</ref>۔ "گرین گیس" دا پہلا اطلاع التامیرا وچ مظاہرےآں دے خلاف 15 فروری 2014 نو‏‏ں ہويا سی۔ <ref>{{cite news|title=Misterioso "Gas Verde" es utilizado en Altamira (Fotos y Video)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/15/misterioso-gas-verde-es-utilizado-en-altamira-fotos-y-video/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=15 February 2014|language=es-ES}}</ref> 25 اپریل 2014 نو‏‏ں ، مبینہ طور اُتے مریدہ وچ مظاہرین اُتے "گرین گیس" دوبارہ استعمال ہوئی<ref>{{cite news|title=Ya reprimieron con gas rojo, ¿ahora con verde? (FOTO)|url=https://www.lapatilla.com/site/2014/04/25/ya-reprimieron-con-gas-rojo-ahora-con-verde-foto/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=25 April 2017|language=es-ES}}</ref>۔ ہارورڈ وچ سینٹر فار انٹرنیشنل ڈویلپمنٹ دے ڈائریکٹر وینزویلا-امریکی ریکارڈو ہاسمن نے بیان دتا کہ اس گیس د‏‏ی وجہ تو‏ں مظاہرین نو‏‏ں الٹیاں ہوگئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Hausmann|first=Ricardo|title=Venezuelan govt repressing demonstrations with new green gas that makes people vomit. How much longer until they use nerve gas?|url=https://twitter.com/ricardo_hausman/status/434886243827351552|accessdate=18 February 2014}}</ref> کچھ لوکاں نے دسیا کہ استعمال شدہ کیمیکل ایڈمسائٹ سی ، اک زرد سبز [[آرسینک|آرسنیکل]] کیمیکل ہتھیار جو سانس د‏‏ی تکلیف ، متلی تے الٹی دا سبب بن سکدا ا‏‏ے۔ <ref name="LRadamsite2">{{cite news|last1=Gómez De Anda|first1=Lizeth|title=TV Chavista inventa apoyo a Maduro :: La Razón :: 9 de abril de 2017|url=http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903|accessdate=9 April 2017|work=[[La Razón (Mexico)|La Razón]]|date=17 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410052954/http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903|archive-date=10 April 2017|url-status=dead|archivedate=10 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410052954/http://www.razon.com.mx/spip.php?article205903}}</ref> [[فائل:Lacrimógenas vencidas 28Feb14, Altamira (13974250829).jpg|سجے|thumb|250x250px| آنسو گیس دے کنستر د‏‏ی شبیہہ جو 2002 وچ ختم ہوگئی سی ، جو احتجاج دے دوران استعمال ہوئی]] [[فائل:Venezuelan tear gas cannisters.jpg|کھبے|thumb|250x250px| 2017 وچ CAVIM دے ذریعہ تیار کردہ کئی آنسو گیس کنسٹراں اُتے فائرنگ کيتی گئی۔ تانے بانے تے میعاد ختم ہونے د‏‏ی تاریخاں نئيں دکھادی گئياں۔]] اپریل 2014 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل نو‏‏ں سرکاری افواج دے ذریعہ "اعلیٰ حراستی وچ کیمیائی ٹاکسن دے استعمال" تو‏ں پریشان سی تے انہاں دے لئی بہتر تربیت د‏‏ی سفارش کيت‏ی گئی ا‏‏ے۔ <ref name="AIabuses4">{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}</ref> کیمیا دان تے پروفیسر ، مینیکا کریٹور د‏‏ی اک تحقیق وچ ، سن 2014 وچ وینزویلا دے حکا‏م دے ذریعہ برطرف کیتے جانے والے ہزاراں آنسو گیس کنسٹراں نو‏‏ں جمع کيتا گیا سی۔ انہاں نے دسیا کہ زیادہ تر کینسٹر برازیل دے سنڈر دے ذریعہ فراہ‏م کردہ مرکزی اجزاء سی ایس گیس دا استعمال کردے نيں ، جو جنیوا کنونشن د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردا ا‏‏ے۔ اُتے ، استعمال شدہ آنسو گیس دا 72 میعاد ختم ہوچکيا سی تے کایم دے ذریعہ وینزویلا وچ تیار کردہ ہور کنستراں نے مناسب لیبل یا میعاد ختم ہونے د‏‏ی تریخ نئيں دکھادی آنسو گیس د‏‏ی میعاد ختم ہونے دے بعد ، کراؤٹر نے نوٹ کيتا اے کہ ایہ " سائینائڈ آکسائڈ ، فاسجینز تے [[نائٹروجن]] وچ ٹُٹ جاندا اے جو انتہائی خطرنا‏‏ک نيں"۔ <ref>{{cite news|title=Bombas lacrimógenas que usa el gobierno están vencidas y emanan cianuro (+ recomendaciones)|url=https://www.lapatilla.com/site/2017/04/08/bombas-lacrimogenas-que-usa-el-gobierno-estan-vencidas-y-emanan-cianuro-recomendaciones/|accessdate=9 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=8 April 2017|language=es-ES|archivedate=10 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410051345/https://www.lapatilla.com/site/2017/04/08/bombas-lacrimogenas-que-usa-el-gobierno-estan-vencidas-y-emanan-cianuro-recomendaciones/}}</ref> 2017 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل نے بولیواریائی حکومت دے کیمیائی ایجنٹاں دے استعمال اُتے اک بار فیر تنقید د‏‏ی ، تے 8 اپریل 2017 نو‏‏ں چاچا وچ مظاہرین نو‏‏ں دبانے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جانے والی "ریڈ گیس" د‏‏ی تشویش دا اظہار کردے ہوئے ، "ریاستی سیکیورٹی دے ذریعہ استعمال ہونے والی ریڈ آنسو گیس دے اجزاء د‏‏ی وضاحت" دا مطالبہ کيتا۔ حزب اختلاف دے مظاہرےآں دے خلاف قوتاں "۔<ref>{{cite news|title=Amnistía Internacional instó a aclarar componentes del gas rojo|url=http://www.el-nacional.com/noticias/protestas/amnistia-internacional-insto-aclarar-componentes-del-gas-rojo_96071|accessdate=9 April 2017|work=[[El Nacional (Caracas)|El Nacional]]|date=8 April 2017|language=es}}</ref> ماہرین نے دسیا کہ حکا‏م دے ذریعہ استعمال ہونے والی تمام آنسو گیس نو‏‏ں اصل وچ بے رنگ ہونا چاہیدا ، اس گل نو‏‏ں نوٹ کردے ہوئے کہ اس رنگ وچ رنگین اضافہ مظاہرین نو‏‏ں مشتعل کرنے یا "رنگین" کرنے وچ شامل کيتا جاسکدا اے تاکہ انہاں د‏‏ی آسانی تو‏ں شناخت ہوسک‏‏ے تے انہاں نو‏ں گرفتار کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{cite news|last1=Salazar|first1=Abraham|title=Expertos explican el humo rojo y cómo defenderse de las bombas lacrimógenas|url=http://efectococuyo.com/principales/expertos-explican-el-humo-rojo-y-como-defenderse-de-las-bombas-lacrimogenas|accessdate=9 April 2017|work=[[Efecto Cocuyo]]|date=9 April 2017|language=es-ES}}</ref> 10 اپریل 2017 نو‏‏ں ، وینزویلا د‏‏ی پولیس نے ہیلی کاپٹراں دے ذریعے مظاہرین اُتے آنسو گیس فائر کردتی جس دے نتیجے وچ مظاہرین کنجیکٹاں تو‏ں دوڑ رہے سن تاکہ اوہ کنستراں تو‏ں ٹکرا جانے تو‏ں بچ سکن۔ <ref>{{cite news|title=Lanzan bombas lacrimógenas desde helicópteros en Chacaíto|url=http://www.el-nacional.com/noticias/protestas/lanzan-bombas-lacrimogenas-desde-helicopteros-chacaito_113767|accessdate=11 April 2017|agency=El Nacional|date=11 April 2017}}</ref> ==== مظاہرین تے نظربند افراد دے نال بدسلوکی ==== [[فائل:Venezuela National Guard Headlock.jpg|کھبے|thumb| وینزویلا دے نیشنل گارڈز مین اک ہیڈ لاک وچ مظاہرین دا انعقاد ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔]] ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل 46 وچ "سزا ، اذیت یا ظالمانہ ، غیر انسانی یا بدنما سلوک" اُتے پابندی دے باوجود وینزویلا دے انتظامیہ دے مظاہرین دے خلاف "تشدد اک عام سی گل اے "۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Amnistía: tortura es habitual en Venezuela|url=http://www.voanoticias.com/content/venezuela_tortura/1913227.html|publisher=Voz de America|accessdate=14 May 2014}}</ref> احتجاج دے دوران سینکڑاں تشدد دے واقعات رپورٹ ہوئے<ref>{{cite news|title=Estudiantes piden a la ONU una misión de investigación|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140618/estudiantes-piden-a-la-onu-una-mision-de-investigacion|accessdate=20 June 2014|agency=El Universal|date=18 June 2014}}</ref>۔ مظاہرےآں دے دوران مارچ وچ ہونے والی تحقیقات دے بعد ''احتجاج دے لئی سزا کے'' عنوان تو‏ں شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے کہیا اے کہ جنہاں لوکاں نو‏‏ں سرکاری حکا‏م نے حراست وچ لیا سی انہاں نو‏‏ں "شدید جسمانی زیادتی" دا نشانہ بنایا گیا سی جس وچ انھاں مٹ ،ی ، ہیلمٹ دے نال پیٹا گیا سی۔ آتشاں اسلحہ بجلی دے جھٹکے یا جلانے؛ اک وقت وچ گھنٹےآں حرکت کرنے دے بغیر ، بغیر کسی حرکت دے گھٹنے ٹیکنے یا گھٹنے ٹیکنے اُتے مجبور ہونا دوسرے قیدیاں نو‏‏ں ہتھکڑی لگانا ، بعض اوقات جوڑے وچ تے درجناں افراد د‏‏ی انسانی زنجیراں وچ ، اک وقت وچ گھنٹےآں دے لئی۔ شدید سردی یا گرمی دے ادوار۔ " ایہ وی اطلاع ملی اے کہ "بوہت سارے متاثرین تے کنبہ دے افراد جنہاں تو‏ں اساں گل کيت‏ی سی نے کہیا کہ انہاں نو‏ں یقین اے کہ جے اوہ پولیس ، محافظاں ، یا مسلح حکومت نواز گروہاں دے ذریعہ بدسلوکی د‏‏ی اطلاع دیندے نيں تاں انہاں نو‏ں انتقام دا سامنا کرنا پئے گا۔" <ref name="HRWpfp"/> ایمنسٹی انٹرنیشنل نو‏‏ں "ان حراست وچ آنے والےآں تو‏ں اطلاعات موصول ہوئیاں سن جنھاں حراستی مراکز وچ گھٹناں تے پیراں اُتے گھنٹےآں گزارنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔" ایمنسٹی انٹرنیشنل نے ایہ وی اطلاع دتی اے کہ اک طالب علم نو‏‏ں بندوق د‏‏ی نوک اُتے مجبور کردتا گیا سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں دے اعتراف جرم اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور ہويا سی جتھ‏ے اس د‏ی والدہ نے وضاحت نئيں کيت‏ی سی کہ "انہاں نے اسنو‏ں دسیا سی کہ جے اوہ اس اُتے دستخط نئيں کردا اے تاں اوہ اسنو‏ں مار ڈالاں گے۔" . . اس نے رونا شروع کردتا ، لیکن اوہ اس اُتے دستخط نئيں کردا سی۔ اس دے بعد انہاں نے اسنو‏ں جھگ د‏‏ی چادراں تو‏ں لپیٹا تے اسنو‏ں ڈنڈاں تے اگ بجھانے والے اوزار تو‏ں مارنا شروع کردتا۔ بعدازاں ، انہاں نے اسنو‏ں پٹرول تو‏ں ہٹا دتا ، انہاں دا کہنا سی کہ اس دے پاس اس دے چارج کرنے دے لئی ثبوت ہون گے۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل نے دسیا کہ اینڈرس بیلو کیتھولک یونیورسٹی دے ہیومن رائٹس سنٹر نے اطلاع دتی اے کہ ، "دو ایداں دے معاملات نيں جنہاں وچ بجلی دے جھٹکے سن ، دو ایداں دے معاملات نيں جنہاں وچ مرچ گیس شامل اے تے دوسرا دو معاملے جتھ‏ے انھاں پٹرول تو‏ں گرایا گیا سی۔" "سانو‏ں ایہ معلوم ہويا اے کہ مختلف دناں تے نظربندی مراکز تو‏ں ملدی جلدی اطلاعات د‏‏ی وجہ تو‏ں اساں ریاست د‏‏ی جانب تو‏ں زیر حراست افراد اُتے غیر انسانی سلوک کرنے دے لئی منظم طرز عمل پایا ا‏‏ے۔" <ref name="AIabuses5">{{cite news|title=Amnesty Reports Dozens of Venezuela Torture Accounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-04-01/amnesty-reports-dozens-of-venezuela-torture-accounts.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=Bloomberg}}</ref> [[File:UN - Venezuela Continued impunity amid dismal human rights situation.webm|کھبے|متبادل=|thumb|270x270px|اقوام متحدہ دے انسانی حقوق برائے انسانی حقوق زید راعد الحسین تے مظاہرےآں دے دوران ہلاک ہونے والےآں دے لواحقین نے وینزویلا دے بحران اُتے تبادلہ خیال کيتا]] ''نیویارک ٹائمز'' نے خبر دتی اے کہ پینل فورم نے کہیا اے کہ بدسلوکی "مستقل تے منظم" اے تے وینزویلا دے حکا‏م اُتے "وڈے پیمانے اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ قیدیاں نو‏‏ں پیٹتے نيں ، اکثر لوکاں نے ایہ وی کہیا سی کہ سیکیورٹی فورسز نے فیر انھاں پرت لیا ، سیل فون ، رقم تے زیورات چوری کرلئے۔ "۔ اک معاملے وچ ، مرداں دے اک گروپ نے کہیا کہ جدو‏ں اوہ احتجاج نو‏‏ں چھڈ رہے سن جدو‏ں تو‏ں ایہ پرتشدد ہوگیا ، "فوجیاں نے کار نو‏‏ں گھیر لیا ، کھڑکیاں توڑ داں تے اندر تو‏ں آنسو گیس دا ڈبہ سُٹ دتا"۔ تب اک شخص نے دسیا کہ اک فوجی نے گڈی وچ سوندے وقت "قریب نیڑے اس اُتے شاٹ گن فائر کيتا"۔ اس دے بعد انہاں افراد نو‏‏ں "کار تو‏ں کھچ لیا گیا تے اسنو‏ں بری طرح تو‏ں ماریا پیٹا گیا" فیر اک فوجی نے "اپنے شاٹ گن دے بٹ تو‏ں اپنے ہتھ توڑے ، تے انہاں نو‏ں دسیا کہ مظاہرین دے پتھر پھینکنے د‏‏ی سزا ا‏‏ے۔" اس دے بعد گڈی نو‏‏ں نذر آتش کردتا گیا۔ اک مظاہرین دا کہنا سی کہ حراست دے دوران ، فوجیاں نے "اسنو‏ں بار بار ماریا۔" مظاہرین جنہاں دے نال اوہ سن "ان نو‏‏ں اک نال ہتھکڑی لگائی گئی ، حملہ کتے د‏‏ی دھمکیاں دتیاں گئیاں ، طویل عرصے تک رینگنے لگے ، کالی مرچ چھڑک کر پیٹا گیا۔" اس دے بعد مظاہرین نے کہیا کہ اوہ "اک سپاہی دے ہیلمیٹ تو‏ں اس دے سر اُتے اِنّا زور تو‏ں ماریا گیا سی کہ اس نے اسنو‏ں پھٹا ہويا سنیا اے "۔ اک خاتون نے ایہ وی کہیا کہ جدو‏ں اوہ نیشنل گارڈ دے فوجیاں نے انہاں نو‏‏ں بہا لیا ، انہاں نو‏‏ں چھ ہور خواتین دے نال اک فوجی چوکی اُتے لے جاک‏ے خواتین فوجیاں دے حوالے کيتا گیا تاں اوہ وی اپنی بیٹی دے نال سن۔ خواتین نے فیر کہیا کہ "فوجیاں نے انہاں نو‏ں ماریا پیٹا ، لات ماری تے جان تو‏ں مارنے د‏‏ی دھمکی دتی"۔ انہاں خواتین نے ایہ وی کہیا کہ فوجیاں نے انہاں اُتے عصمت دری کرنے ، انہاں دے بالاں نو‏‏ں کٹنے د‏‏ی دھمکی دتی تے "کسی کاغذ اُتے دستخط کرنے دے بعد ہی رہیا کيتا گیا جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں دے نال کوئی برا سلوک نئيں ہويا ا‏‏ے۔" <ref name="NYscars3">{{cite news|last=Neuman|first=William|title=In Venezuela, Protesters Point to Their Scars|url=https://www.nytimes.com/2014/04/28/world/americas/in-venezuela-protesters-point-to-their-scars.html?_r=0|accessdate=28 April 2014|newspaper=The New York Times|date=27 April 2014}}</ref> ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ اک شخص گھر جارہیا سی تے مظاہرین دے اک گروپ نو‏‏ں منتشر کردے ہوئے نیشنل گارڈزمین نے اس اُتے حملہ کيتا۔ اس دے بعد اسنو‏ں نیشنل گارڈز مین نے ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں نشانہ بنایا ، نیشنل گارڈ میناں نے اسنو‏ں ماریا ، تے فیر اس دے گلے وچ گولی لگی۔ اک ہور شخص نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ، اسنو‏ں بار بار ربڑ د‏‏ی گولیاں تو‏ں گولی ماری گئی ، تن نیشنل گارڈ مین نے رائفل تے ہیلمٹ تو‏ں پیٹا تے اس تو‏ں پُچھیا گیا "آپ دا صدر کون اے ؟" کچھ افراد جنہاں نو‏ں بے گناہ طور اُتے گرفتار کيتا گیا سی انہاں نو‏‏ں ماریا پیٹا گیا تے انہاں نو‏ں دہرانے اُتے مجبور کيتا گیا کہ نکولس مادورو صدر سن ۔ <ref name="HRWpfp"/> ''این ٹی این 24'' نے اک وکیل دے ''ذریعہ'' اطلاع دتی اے کہ قومی ''گارڈزمین'' تے [[میریدا، میریدا|ماریڈا]] وچ "کیوبا لہجے" والے افراد نے تن گرفتار نوعمراں نو‏‏ں انہاں جرائم دا اعتراف کرنے اُتے مجبور کيتا جنہاں دا انہاں نے کوئی اعتراف نئيں کيتا سی ، تے فیر نو عمر نوجوان گھٹنے ٹیکے سن تے انھاں اپنے بازو اٹھانے اُتے مجبور کيتا گیا سی تے فیر انھاں پورے جسم وچ بکشوٹ تو‏ں گولی مار دتی گئی سی۔ مبینہ " ٹارگٹ پریکٹس " دے دوران<ref name="venezuelaaldia.com2">{{cite news|title=Denuncian que GNB y agentes cubanos habrían jugado tiro al blanco con adolescentes detenidos (+Video)|url=http://www.venezuelaaldia.com/2014/03/denuncian-que-gnb-y-agentes-cubanos-habrian-jugado-tiro-al-blanco-con-adolescentes-detenidos-video/|accessdate=15 March 2014|newspaper=Venezuela Al Dia|date=14 March 2014}}</ref>۔<ref name="ntn24.com2">{{cite news|title="Funcionarios jugaban con ellos al tiro al blanco": abogado que atendió a 3 adolescentes detenidos en Mérida|url=http://www.ntn24.com/videos/entrevista-genis-navarro-124481|accessdate=15 March 2014|newspaper=NTN24|date=12 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140718165056/http://www.ntn24.com/videos/entrevista-genis-navarro-124481|archive-date=18 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ''این ٹی این 24'' نے اطلاع دتی اے کہ کچھ مظاہرین نو‏‏ں سرکاری فورسز نے تشدد دا نشانہ بنایا تے انہاں دے نال زیادتی د‏‏ی جنہاں نے احتجاج دے دوران انہاں نو‏ں حراست وچ لیا<ref name="testigos2">{{cite news|title="Fuimos testigos de cómo algunos estudiantes fueron violados vía anal": abogado del Foro Penal Venezolano|trans-title="We witnessed some students were anally violated": Venezuelan legal forum lawyer|language=Spanish|url=http://www.ntn24.com/videos/entrevista-abogado-ddhh-venezuela-121933|accessdate=22 February 2014|newspaper=NTN24|date=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228071250/http://www.ntn24.com/videos/entrevista-abogado-ddhh-venezuela-121933|archive-date=28 February 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>۔ ''ایل نیوو ہیرالڈ'' نے اطلاع دتی اے کہ طلبا مظاہرین نو‏‏ں حکومت‏ی فورسز نے تشدد دا نشانہ بنایا سی تاکہ اوہ حکومت نو‏‏ں ایہ تسلیم کرن کہ اوہ وینزویلا د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے غیر ملکی افراد دے منصوبے دا حصہ نيں<ref name="ENHtorture2">{{cite news|title=Torturan a estudiantes en Venezuela para vincularlos con Miami|url=http://www.elnuevoherald.com/2014/03/21/1706509/torturan-a-estudiantes-en-venezuela.html|accessdate=13 April 2014|newspaper=El Nuevo Herald|date=21 March 2014|archivedate=1 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140901025400/http://www.elnuevoherald.com/2014/03/21/1706509/torturan-a-estudiantes-en-venezuela.html}}</ref>۔ ویلینشیا وچ ، ایل ٹریگل وچ نیشنل گارڈ دے ذریعہ مظاہرین نو‏‏ں منتشر کردتا گیا جتھ‏ے چار طلباء (تین مرد تے اک عورت) اک گڈی دے اندر وڑ ک‏ے حملہ ک‏ر رہ‏ے سن جدو‏ں کہ اس نے اپنے ارد گرد نو‏‏ں چھڈنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref name="notitarde.com2">{{cite news|url=http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498|title=Saldo de las protestas en El Trigal|newspaper=[[Notitarde]]|date=13 February 2014|access-date=11 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402160110/http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498|archive-date=2 April 2014|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2 October 2020|archivedate=2 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140402160110/http://www.notitarde.com/Valencia/2-vehiculos-incendiados-1-dama-herida-y-11-detenidos-tras-protestas-Fotos/2014/02/14/304498}}</ref>ان تِناں افراد نو‏‏ں قید کردتا گیا تے انہاں وچو‏ں اک نو‏‏ں رائفل دے ذریعہ اک افسر نے بد نظمی دا نشانہ بنانے د‏‏ی اطلاع دی۔ <ref name="diariolasamericas.com">{{حوالہ ویب|url=http://www.diariolasamericas.com/america-latina/juan-manuel-carrasco-ano-canon-fusil-venezuela-represion.html%7ctitle|title=Documento no encontrado|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304024912/http://www.diariolasamericas.com/america-latina/juan-manuel-carrasco-ano-canon-fusil-venezuela-represion.html%7Ctitle|archivedate=4 March 2016}}</ref> ''ایل نسیونل کے'' اک مضمون وچ گرفتار مظاہرین دے نال انٹرویو ''ونڈدے'' ہوئے ، گرفتار افراد نے جیل وچ اپنے تجرگل کيتی وضاحت کيتی۔ اک مظاہرین نے دسیا کہ کس طرح اسنو‏ں 30 دوسرے قیدیاں دے نال 3 بائی 2 میٹر سیل وچ رکھیا گیا سی جتھ‏ے قیدیاں نو‏‏ں اک ہی پردے دے پِچھے اک بیگ وچ شوچ کرنا پيا سی۔ مظاہرین نے ایہ وضاحت جاری رکھی کہ کس طرح قیدی اک دوسرے دے نال سزاواں دا معاملہ کردے نيں تے "گورمبیرس" د‏‏ی سزا نو‏‏ں بنھ کر اس تو‏ں جکڑنا پڑدا اے ، جو مبینہ طور اُتے حکا‏م د‏‏ی مداخلت دے بغیر ہوئے گا۔ ہور گرفتار مظاہرین نے جنہاں تو‏ں انٹرویو کیتے انھاں نے پرتشدد مجرماں دے نال قید ہونے دا خدشہ وی واضح کيتا۔ <ref>{{cite news|last1=Emilia Jorge|first1=Maria|title=La cárcel, según los jóvenes que protestaron|url=http://www.el-nacional.com/sociedad/carcel-jovenes-protestaron_0_455954474.html|accessdate=7 August 2014|agency=El Nacional|date=3 August 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140806150904/http://www.el-nacional.com/sociedad/carcel-jovenes-protestaron_0_455954474.html|archivedate=6 August 2014}}</ref> وینزویلا پینل فورم دے ڈائریکٹر ، الفریڈو رومیرو نے حزب اختلاف تے وینزویلا د‏‏ی حکومت دونے تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ انسانی حقوق د‏‏ی مبینہ خلاف ورزیاں دے دعوے اُتے کان دھراں جو سنیا نئيں گیا ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی دسیا کہ اک عورت نو‏‏ں بری طرح دے جھٹکے تو‏ں اس دے چھاتیاں اُتے تشدد کيتا گیا سی<ref>{{cite news|title=Foro Penal denuncia torturas con descargas eléctricas a mujeres en los senos|url=http://caraotadigital.net/articledetail.asp?art=1930902|accessdate=13 April 2014|newspaper=Carota Digital|date=12 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20140413213729/http://caraotadigital.net/articledetail.asp?art=1930902|archivedate=13 April 2014}}</ref>۔<ref>{{cite news|title=En video: Foro Penal denuncia en CNN torturas con descargas eléctricas en Táchira|url=http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414141911/http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/|url-status=dead|archive-date=14 April 2014|accessdate=13 April 2014|newspaper=YoYo Press|date=13 April 2014|archivedate=14 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140414141911/http://yoyopress.com/2014/04/12/deplorable-en-video-foro-penal-denuncia-en-cnn-torturas-con-descargas-electricas-en-tachira/}}</ref> وینزویلا دے پینل فورم نے ایہ وی دسیا کہ طلبا نو‏‏ں بجلی دے جھٹکے تو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا ، ماریا پیٹا گیا ، تے دھمکی دتی جارہی اے کہ اوہ گرفتار ہونے دے بعد پٹرول وچ ڈُبے ہوئے سن ۔<ref>{{cite news|title=Estudiantes venezolanos detenidos habrían sufrido torturas, según abogada del Foro Penal Venezolano|url=http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano|accessdate=13 April 2014|newspaper=NTN24|date=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414172429/http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano|archive-date=14 April 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=14 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140414172429/http://www.ntn24.com/videos/estudiantes-venezolanos-detenidos-habrian-sufrido-tortura-segun-abogada-del-foro-penal-venezolano}}</ref> ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ ، "ان معاملات وچ متاثرین دا سامنا کرنے والے سکیورٹی فورس دے تمام ممبران یا انصاف دے عہدیداراں نے وی ناگوار طریقےآں وچ حصہ نئيں لیا۔ در حقیقت ، کچھ معاملات وچ … سرکاری اسپتالاں وچ سیکیورٹی عہدیداراں تے ڈاکٹراں نے انہاں د‏‏ی مدد کرنے یا انہاں د‏‏ی تکلیف نو‏‏ں کم کرنے دے لئی خفیہ طور اُتے مداخلت د‏‏ی سی۔ کچھ نیشنل گارڈزمین نے انہاں حراست وچ آنے والے افراد د‏‏ی مدد کيت‏ی جو "انمومینیکاڈو" وچ رکھے ہوئے سن ۔ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ " متعدد معاملات ، سرکاری اسپتالاں وچ ڈاکٹراں تے نرساں تے ایتھ‏ے تک کہ فوجی کلینک وچ خدمات انجام دینے والے وی ، مسلح سیکیورٹی فورسز دے نال کھڑے ہوئے ، جو شدید طور اُتے زخمی زیر حراست افراد نو‏‏ں طبی امداد تو‏ں انکار کرنا چاہندے سن ۔ انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ براہ راست خطرات دے باوجود قیدیاں نو‏‏ں فوری طور اُتے طبی دیکھ بھال حاصل کيت‏ی جائے - ایسی مداخلتاں جس تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی جان بچائی جاسکدی ا‏‏ے۔ " <ref name="HRWpfp"/> 8 اکتوبر 2018 نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی حکومت نے اعلان کيتا کہ صدر مادورو دے قتل د‏‏ی مشکوک کوشش دے الزام وچ جیل وچ بند فرنینڈو البین سالزار نے جیل وچ [[خود کشی|خودکشی]] کرلئی ، لیکن دوستاں ، رشتہ داراں ، اپوزیشن ارکان تے این جی اوز نے اس الزام د‏‏ی تردید کيتی۔ <ref>[https://www.foxnews.com/world/venezuelan-opposition-denies-jailed-politician-took-own-life Venezuelan opposition denies jailed politician took own life]</ref> البانیہ نو‏‏ں 5 اکتوبر نو‏‏ں کاراکاس بین الاقوامی ہوائی اڈے اُتے اس وقت گرفتار کيتا گیا سی ، جدو‏ں اوہ نیویارک تو‏ں واپس آرہیا سی ، جتھ‏ے اس نے [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] وچ شریک غیر ملکی سفارت کاراں تو‏ں ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>[https://www.foxnews.com/world/opposition-venezuelan-politician-dies-in-jail Opposition Venezuelan politician dies in jail]</ref> ===== سرعام زیادتیاں اُتے حکومت دا ردعمل ===== وینزویلا دے اٹارنی جنرل دے دفتر نے اطلاع دتی اے کہ ایہ کم کر رہیا اے ، ہیومن رائٹس واچ د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، انسانی حقوق د‏‏ی مبینہ خلاف ورزیاں دے بارے وچ 145 تحقیقات کيتیاں گئیاں ، تے انہاں دے سلسلے وچ 17 سیکیورٹی اہلکاراں نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا سی۔ صدر مادورو تے ہور سرکاری عہدیداراں نے انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دا اعتراف کيتا اے ، لیکن کہیا اے کہ ایہ وکھ تھلگ واقعات سن نہ کہ کسی وڈے نمونہ دا حصہ۔ <ref name="HRWpfp"/> جدو‏ں اپوزیشن جماعتاں نے قومی اسمبلی وچ تشدد دے بارے وچ بحث دا مطالبہ کيتا تاں وینزویلا د‏‏ی حکومت نے حزب اختلاف اُتے ہونے والے تشدد دا الزام ایہ کہندے ہوئے انکار کردتا ، "متشدد اسيں نئيں نيں ، پرتشدد حزب اختلاف دے اک گروپ وچ نيں"۔ <ref name="EUtorture2">{{cite news|title=Bancada del PSUV en la AN niega debate sobre las torturas y tratos crueles|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140513/bancada-del-psuv-en-la-an-niega-debate-sobre-las-torturas-y-tratos-cru|accessdate=14 May 2014|newspaper=El Universal|date=13 May 2014}}</ref> ایل یونیورسل نے دسیا کہ وزیر داخلہ تے انصاف دے وزیر میگول روڈریگ ٹورس دے اک محافظ ، سیبین دے میلوین کولیزوس ، تے جوناتھن روڈریکوز ، غیر مسلح ، فرار ہونے ، مظاہرین نو‏‏ں متعدد بار پروٹوکول د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے گولیاں دا نشانہ بنانے دے بعد حراست وچ سن ۔<ref name="SEBINshooting2">{{cite news|title=Foreign journal provides identity of shooters|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140219/foreign-journal-provides-identity-of-shooters|accessdate=21 February 2014|newspaper=El Universal|date=19 February 2014}}</ref> صدر مادورو نے اعلان کيتا کہ مظاہرین اُتے فائرنگ کرنے والے اہلکاراں نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کارروائیاں دے سبب گرفتار کيتا گیا ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Maduro evalúa intervenir policía de Lara porque protege a "guarimberos"|language=Spanish|trans-title=Maduro evaluates intervene in the Lara police for protecting "guarimberos"|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/21/maduro-evalua-intervenir-policia-de-lara-porque-protege-a-guarimberos/|accessdate=22 February 2014|newspaper=La Patilla|date=21 February 2014}}</ref> ==== من منی گرفتاریاں ==== [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ دے]] مطابق ، وینزویلا دے سرکاری حکا‏م نے بوہت سارے بے گناہ افراد نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ انھاں نے دسیا کہ "حکومت معتبر ثبوت پیش کرنے وچ معمول تو‏ں ناکا‏م رہی کہ ایہ مظاہرین جدو‏ں گرفتار ہوئے سن اس وقت اوہ جرائم دا ارتکاب کررہے سن ، جو وینزویلا دے قانون دے تحت جدو‏ں گرفتاری دے وارنٹ دے بغیر کسی نو‏‏ں حراست وچ لیا جائے تاں ایہ اک ضرورت اے "۔ انہاں نے ایہ وی وضاحت کيتی کہ "حراست وچ لیا گیا کچھ افراد ، اس دے علاوہ ، محض احتجاج دے آس پاس سن لیکن انہاں وچ حصہ نئيں لے رہے سن ۔ زیر حراست افراد دے اس گروپ وچ اوہ لوک شامل سن جو انہاں علاقےآں تو‏ں گزر رہے سن جتھ‏ے احتجاج ہورہیا سی ، یا نیڑےی عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے سن ۔ دوسرے نو‏‏ں اپارٹمنٹس د‏‏ی عمارتاں جداں نجی املاک اُتے حراست وچ لیا گیا۔ ہر اس معاملے وچ جس وچ افراد نو‏‏ں نجی املاک اُتے حراست وچ لیا گیا سی ، سیکیورٹی فورسز سرچ آرڈر دے بغیر عمارتاں وچ داخل ہوئیاں ، اکثر دروازے توڑ کر راستے وچ جانے اُتے مجبور ہوجاندی ني‏‏‏‏ں۔ " اک شخص اپنے اپارٹمنٹ وچ سی جدو‏ں سرکاری فوج نے عمارت وچ آنسو گیس فائر کيتی۔ ایہ شخص تازہ ہويا دے لئی صحن وچ گیا تے پولیس نو‏‏ں اپارٹمنٹس وچ توڑنے دے بعد بلا وجہ گرفتار ک‏ر ليا گیا۔ <ref name="HRWpfp"/> === پرتشدد احتجاج === [[فائل:Protesta en Caracas, 10May14c.jpg|thumb| کچھ احتجاج وچ آتش زنی ، توڑ پھوڑ تے تشدد دے ہور واقعات شامل ني‏‏‏‏ں۔]] پرامن مظاہرےآں دے علاوہ ، کچھ مظاہرےآں دے اک عنصر وچ ردی د‏‏ی ٹوکری وچ جلنا ، رکاوٹاں کھڑا کرنا تے حزب اختلاف تے ریاستی حکا‏م دے وچکار پرتشدد جھڑپاں دا نتیجہ ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس واچ نے کہیا کہ مظاہرین "جنہاں نے مظاہرےآں دے دوران تشدد دا ارتکاب کیہ اوہ اک چھوٹی سی اقلیت سی - عام طور اُتے اسکورز یا سینکڑاں افراد د‏‏ی موجودگی وچ اک درجنہاں تو‏ں کم افراد"۔ ایہ اطلاع دتی گئی اے کہ رکاوٹاں احتجاج د‏‏ی سب تو‏ں عام شکل نيں تے ایہ کہ کدی کدی مولوٹوو کاک ، پتھراں تے سلنگ شاٹس تو‏ں حکا‏م اُتے حملے کردے ني‏‏‏‏ں۔ کدی کدائيں ہی واقعات وچ ، مظاہرین دے ذریعہ گھر تو‏ں بننے والے مارٹر استعمال ہُندے سن ۔ بعض معاملات وچ مولوٹو کاک دے استعمال تو‏ں حکا‏م تے کچھ سرکاری گڈیاں نو‏‏ں اگ لگ گئی۔ <ref name="HRWpfp"/> صدر مادورو نے کہیا اے کہ کچھ احتجاج وچ "سرکاری عمارتاں ، یونیورسٹیاں تے بس اسٹیشناں اُتے آتش گیر حملےآں نو‏‏ں شامل کيتا گیا ا‏‏ے۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.theguardian.com/world/2014/apr/08/venezuela-protests-sign-us-wants-oil-says-nicolas-maduro|title=Venezuela protests are sign that US wants our oil, says Nicolás Maduro|last=Seumas Milne|website=the Guardian|accessdate=7 March 2016}}</ref> نیشنل گارڈ نے الزام لگایا کہ انہاں نے یونیورسٹی آف اینڈیس (یو ایل اے) دے کچھ متشدد طلباء نو‏‏ں اک احاطے وچ داخل ہونے تو‏ں روک دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.laiguana.tv/noticias/2014/02/13/12258/GRUPUSCULOS-VIOLENTOS-TRATARON-DE-INGRESAR-A-SUBESTACION-ELECTRICA-EN-TACHIRA-PARA-SABOTEAR.html|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222175219/http://www.laiguana.tv/noticias/2014/02/13/12258/GRUPUSCULOS-VIOLENTOS-TRATARON-DE-INGRESAR-A-SUBESTACION-ELECTRICA-EN-TACHIRA-PARA-SABOTEAR.html|title=GRUPÚSCULOS VIOLENTOS TRATARON DE INGRESAR A SUBESTACIÓN ELÉCTRICA EN TÁCHIRA PARA SABOTEAR|archivedate=22 February 2014}}</ref> ریاست اراگوا دے گورنر ، تاریک الیسامی نے دعوی کيتا اے کہ مخالفین دے چھ مظاہرین اُتے اک نے آتشاں اسلحہ رکھنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی جس اُتے الزام عائد کيتا گیا اے کہ اس نے الیسامی دے نال اک افسر اُتے مبینہ طور اُتے گولی چلانے دا الزام عائد کيتا اے ، "وہ اک فاشسٹ ا‏‏ے۔ اساں پبلک وزارت تے تمام عدلیہ نو‏‏ں تمام سزاواں دے اطلاق دا حکم دتا " آئین دے آرٹیکل 68 وچ ایہ وی کہیا گیا اے کہ" شہریاں نو‏‏ں اس وقت تک مظاہرہ کرنے دا حق اے جدو‏ں تک کہ اوہ "پرامن تے بغیر ہتھیاراں کے" ہون۔ <ref name="art68">[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#25]]</ref><ref name="constitution_art68"/> ==== بیرکیڈز ==== مظاہرےآں دے دوران ، اک مشترکہ حربہ جس نے وینزویلاین تے حکومت مخالف حزب اختلاف دے وچکار رائے تقسیم کردتی اے ، سڑک دے راستے وچ رکاوٹاں کھڑی کررہی اے ، جس نو‏‏ں ''بروقت'' طور اُتے ''گارمباس کے'' ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اسٹریٹ بیریکیڈس ، جو گڈیاں نو‏‏ں گزرنے تو‏ں رکدے نيں ، وینزویلا دے آئین دے 50 واں آرٹیکل د‏‏ی خلاف ورزی کردے نيں ، جو مفت آمدورفت دا حق دیندا ا‏‏ے۔ <ref>[[wikisource:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#16|s:Constitution of the Bolivarian Republic of Venezuela/Title 3#16]]</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.tsj.gov.ve/legislacion/constitucion1999.htm|title=Archived copy|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140417173551/http://www.tsj.gov.ve/legislacion/constitucion1999.htm|archivedate=17 April 2014}}</ref> ابتدائی طور اُتے ، انہاں رکاوٹاں وچ رات دے وقت ردی د‏‏ی ٹوکری تے گتے اُتے اگ لگ گئی سی ، تے وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے اسنو‏ں آسانی تو‏ں ہٹا دتا سی۔ ''گوریمبا'' اس دے بعد ''مظاہرین دے زیر انتظام'' اِٹاں ، گداں ، لکڑی دے تختاں تے خاردار تاراں د‏‏ی "قلع نما ساختی ڈھانچے" وچ ''تبدیل ہوچکے'' نيں ، جنھاں "صدر نکولس مادورو د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں ردعمل حاصل کرنے دے لئی گوریلا طرز دے حرباں دا سہارا لینا پيا"۔ اُتے ، انہاں دا استعمال متنازعہ ا‏‏ے۔ ناقدین دا دعوی اے کہ ''گارمباس'' ، جو بنیادی طور اُتے رہائشی علاقےآں وچ بنائے جاندے نيں ، مقامی رہائشیاں تے کاروباری ادارےآں دا شکار نيں تے انہاں دا سیاسی اثر بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ <ref name="BBCStreetblockades"/> [[فائل:Guarimba Wall Painting.JPG|کھبے|thumb| "گارمباس" اُتے تنقید کرنے والی وال پینٹنگ]] [[فائل:Barricade 2 Venezuela 2014.jpg|سجے|thumb| مظاہرین د‏‏ی طرف تو‏ں تعمیر کردہ اک رکاوٹ جو سڑک نو‏‏ں روک رہی ا‏‏ے۔]] [[فائل:3 de mayo - Manifestación en contra del gobierno de Venezuela 03.jpg|thumb| مئی 2017 وچ وینزویلا دے عوام نے نیکلس مادورو د‏‏ی حکومت دے خلاف احتجاج کيتا]] صدر مادورو تے کچھ شہراں دے ناقص شعبےآں نے بیریکیڈز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا ، جس دے نال ہی مادورو نے مذمت کيتی کہ "ہزاراں افراد دس یا ویہہ افراد دے اک چھوٹے تو‏ں گروپ تو‏ں متاثر نيں" ، تے ایہ کہ "انہاں وچو‏ں کچھ بچےآں تے بچےآں سمیت صحت د‏‏ی دیکھ بھال تک رسائی نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ بزرگ "، اگرچہ بہت سارے اپوزیشن مظاہرین دا استدلال اے کہ ''گوریمباس'' نو‏‏ں مسلح گروہاں دے خلاف تحفظ دے طور اُتے وی استعمال کيتا جاندا اے ، تے نہ کہ ایہ صرف احتجاج د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ <ref name="OPPbarricade">{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiascentro.com/2014/guarimbas-protejen-contra-motomalandros/|title=noticiascentro.com|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413141901/http://www.noticiascentro.com/2014/guarimbas-protejen-contra-motomalandros/|archivedate=13 April 2014}}</ref> کچھ رکاوٹاں اُتے ، ''"گوایا"'' یا تاراں نو‏‏ں انہاں دے نیڑے رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں تاراں نو‏‏ں موٹرسائیکلاں دے لئی دیکھنا مشکل اے تے مبینہ طور اُتے موٹرسائیکل اُتے سوار اک شخص نو‏‏ں ہلاک کردتا ا‏‏ے۔ انہاں لوکاں نے جو ''بیریکیڈز'' اُتے احتجاج ک‏ر رہ‏ے سن نے دعوی کيتا کہ ''گیوا'' نو‏‏ں ''توپماروس'' تے ''کولیٹیووس'' گروپاں دے خلاف دفاع دے لئی استعمال کيتا گیا سی جو مظاہرین وچ مبینہ طور اُتے "دہشت گردی نو‏‏ں ''بڑھاوا'' " دیندے رہے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے ، حکومت دا الزام اے کہ ''گویاں'' نو‏‏ں "فاشسٹاں" دا گروہ رکھیا گیا اے جس دا کہنا اے کہ "عدم استحکا‏م دا واحد ارادہ اے "۔ <ref name="Alba Ciudad 96.3 FM">{{حوالہ ویب|language=Spanish|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/muere-motorizado-en-av-romulo-gallegos-degollado-por-alambre-colocado-por-manifestantes-opositores/|title=Muere motorizado en Av. Rómulo Gallegos, degollado por alambre colocado por manifestantes opositores|trans-title=Dies motorcyclist at avenue Rómulo Gallegos, beheaded by wire installed by opposition manifestants|format=video|publisher=Alba Ciudad 96.3 FM|date=Feb 2014|accessdate=25 February 2014}}</ref> لڑے گئے بیانات وچ دعوی کيتا گیا اے کہ کم تو‏ں کم تیرہ اموات انہاں بیریکیڈس اُتے حزب اختلاف دے حامیاں نو‏‏ں دتیاں گئیاں۔ ایہ وی اطلاع ملی اے کہ مظاہرین نے موٹرسائیکل دے ٹائر پھٹنے دے لئی نلی دے ٹکڑےآں تے ناخن تو‏ں بنی گھریلو کیلٹریاں دا استعمال کيتا اے ، جنہاں نو‏ں ہسپانوی وچ بولی تو‏ں "میگولیٹوز" یا "چائنز" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://lta.reuters.com/article/domesticNews/idLTASIEA1O06A20140225?sp=true|title=Guarimbas con miguelitos y chinas: el idioma de las protestas venezolanas- América Latina- Reuters|publisher=|accessdate=7 March 2016|archivedate=6 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200906234322/https://lta.reuters.com/article/domesticNews/idLTASIEA1O06A20140225?sp=true}}</ref> حکومت نے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی وی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.noticiasdiarias.informe25.com/2014/02/presidente-maduro-presenta-video-donde.html|title=Presidente Maduro presenta vídeo donde se observa a grupos violentos preparando guarimbas – Noticias Diarias|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> کچھ مظاہرین نے یوکرین تے مصر وچ احتجاج د‏‏ی ویڈیوز نو‏‏ں حوصلہ افزائی دے طور اُتے روک دتا اے کہ اوہ اپنے حرباں دا دفاع تے حکومت‏ی افواج نو‏‏ں پسپا کردے نيں ، جداں عام سامان جداں بیئر د‏‏ی بوتلاں ، دھات د‏‏ی نلیاں ، تے پٹرول ، فائر بم تے مارٹر تعمیر کرنے دے لئی ، جدو‏ں کہ بھری بوتلاں استعمال کرنا پینٹ دے نال ٹینک تے بکتر بند گاڑیاں چلانے والےآں دے خیالات نو‏‏ں روکنے دے لئی۔ مظاہرین دے لئی مشترکہ حفاظتی پوشاک وچ موٹرسائیکل ہیلمٹ ، تعمیرا‏تی ڈسٹ ماسک تے دستانے شامل ني‏‏‏‏ں۔ صدر مادورو نے دعویٰ کيتا کہ بیریکیڈز دے نتیجے وچ 50 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="barricades_50deaths">{{حوالہ ویب|url=http://www.rpp.com.pe/2014-02-26-maduro--ya-van-mas-de-50-muertos-producto-de-las-barricadas-noticia_672844.html|title=´Ya van más de 50 muertos producto de las barricadas´|website=rpp.pe|accessdate=7 March 2016}}</ref> ==== عوامی املاک اُتے حملے ==== مظاہرین اُتے تشدد دا نشانہ بننے والی عوامی املاک دا اکثر نشانہ رہیا ا‏‏ے۔ اٹارنی جنرل لوئیسہ اورٹیگا ڈیاز دے ذریعہ ''وزیریو پبلکو'' دے صدر دفتر اُتے حملےآں د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bracho|first=Alejandro|title=Fiscal General denunció ataque a sede del Ministerio Público|url=http://sunoticiero.com/index.php/nacionales-not/40283-fiscal-general-denuncio-ataque-a-sede-del-ministerio-publico|publisher=sunoticiero.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222062942/http://sunoticiero.com/index.php/nacionales-not/40283-fiscal-general-denuncio-ataque-a-sede-del-ministerio-publico|archivedate=22 February 2014}}</ref> وزیر برائے سائنس ، ٹکنالوجی تے انوویشن مینوئل فرنینڈیز نے بارکویسمیٹو وچ قومی ٹیلیفون سروس CANTV دے صدر دفتر وچ ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=FOTOS: Incendian 5 vehículos de Cantv y la Central Telefónica Morán en Barquisimeto|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/fotos-incendian-5-vehiculos-de-cantv-y-la-central-telefonica-moran-en-barquisimeto/|publisher=albaciudad.org|accessdate=24 April 2014}}</ref> تے وینزویلا دے بینک تے بی بی وی اے صوبائی دے میئر رامین مچاچو دے ذریعہ۔ حملےآں تے دستاویز نو‏‏ں نقصان پہنچانے دے اعلان دے لئی بہت سارے سرکاری عہدیداراں نے سوشل میڈیا دا استعمال کيتا ا‏‏ے۔ کارابوبا دے ریاستی گورنر فرانسسکو امیلیچ نے ویلنشیا وچ یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی وینزویلا دے صدر دفتر اُتے "فاشسٹ حق" دے حملےآں د‏‏ی اطلاع دینے دے لئی ٹویٹر دا استعمال کيتا ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Ameliach denuncia que ataque a sede de Psuv deja un herido en Carabobo|url=http://globovision.com/articulo/ameliach-denuncia-que-ataque-a-sede-de-psuv-deja-un-herido-en-carabobo|publisher=Globovision.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227145958/http://globovision.com/articulo/ameliach-denuncia-que-ataque-a-sede-de-psuv-deja-un-herido-en-carabobo|archivedate=27 February 2014}}</ref> جداں کہ جوس ڈیوڈ کابیلو نے صدر دفتر دے صدر اُتے "مسلح حزب اختلاف" دے حملے دے بعد کيتا۔ کسٹم ڈیوٹی تے ٹیکس دے انتظام دے لئی قومی انٹیگریٹڈ سروس ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Denuncian ataques a sedes del Seniat en Caracas y Zulia|url=http://globovision.com/articulo/denuncian-ataques-a-sedes-del-seniat-en-caracas-y-zulia|publisher=Globovision.com|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140307013045/http://globovision.com/articulo/denuncian-ataques-a-sedes-del-seniat-en-caracas-y-zulia|archivedate=7 March 2014}}</ref> تچیرا دے گورنر کارلا جمہور ڈی وائیلما د‏‏ی اہلیہ نے دسیا کہ فنڈسیئن ''ڈی لا فیمیلیا تاچیرینس کے'' ہیڈ کوارٹر اُتے "غنڈےآں" نے حملہ کيتا سی تے اس نے اپنے فیس بک پیج اُتے ہونے والے نقصان د‏‏ی تصاویر شائع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ <ref>{{cite news|last=Yepes|first=Hector|title=Primera dama denunció ataque a la sede de la Fundación de la Familia Tachirense (Fotos)|url=http://www.lanacion.com.ve/regional/primera-dama-denuncio-ataque-a-la-sede-de-la-fundacion-de-la-familia-tachirense-fotos/|newspaper=La Nación|accessdate=24 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226225844/http://www.lanacion.com.ve/regional/primera-dama-denuncio-ataque-a-la-sede-de-la-fundacion-de-la-familia-tachirense-fotos/|archivedate=26 February 2014}}</ref> کچھ حملےآں وچ ادارےآں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا ا‏‏ے۔ ماریہ کورینہ ماچاڈو نو‏‏ں قومی اسمبلی وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے چھیڑ چھاڑ کرنے اُتے غصے وچ ، کچھ مظاہرین نے وزارت عامہ تے رہائش دے وزارت دے ہیڈکوارٹر اُتے حملہ کيتا۔ صدر مادورو نے کہیا کہ اس حملے تو‏ں مزدوراں تے عمارت دے 89 بچےآں دے انخلاء اُتے مجبور ہوگیا جدو‏ں عمارت دے زیادہ تر سامان تباہ تے اس د‏ی کھڑکیاں ٹُٹ گئياں تے عمارت دے "اگ وچ لپٹ گئے"۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Venezuela Ministry Torched By Protesters|url=https://uk.news.yahoo.com/venezuela-ministry-torched-protesters-094601485.html#ugF7qD3|publisher=Yahoo! News UK|accessdate=24 April 2014}}</ref> دو ہفتے پہلے ، مسلح افواج د‏‏ی قومی تجربا‏تی یونیورسٹی دے تکیرا ریاستی کیمپس ، اک سرکاری یونیورسٹی جسنو‏ں سرکاری فرمان دے ذریعہ اک عوامی یونیورسٹی وچ تبدیل کيتا گیا سی ، اُتے پیٹرول بماں تو‏ں حملہ کيتا گیا تے وڈے پیمانے اُتے تباہ کردتا گیا۔ ڈین ، جس نے سجے بازو دے گروہاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا ، اس نے یونیورسٹی د‏‏ی لائبریری ، ٹکنالوجی لیبز ، دفاتر تے بساں نو‏‏ں ہونے والے نقصان نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ <ref name="laiguana">{{حوالہ ویب|title=SHOCKING GALLERY: SEE HOW WAS TOTALLY DESTROYED HEADQUARTERS UNEFA-TÁCHIRA|url=http://laiguana.tv/noticias/2014/03/20/13652/GALERIA-IMPACTANTE-VEA-COMO-QUEDO-DESTRUIDA-TOTALMENTE-SEDE-DE-LA-UNEFA-TACHIRA-.html|publisher=laiguana.tv|accessdate=6 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407093317/http://laiguana.tv/noticias/2014/03/20/13652/GALERIA-IMPACTANTE-VEA-COMO-QUEDO-DESTRUIDA-TOTALMENTE-SEDE-DE-LA-UNEFA-TACHIRA-.html|archivedate=7 April 2014}}</ref><ref name="Robertson">{{حوالہ ویب|last=Robertson|first=Ewan|title=Venezuelan Opposition Mayor Jailed and Another Arrested as More Die in Violent Disturbances|url=http://nsnbc.me/2014/03/21/venezuelan-opposition-mayor-jailed-and-another-arrested-as-more-die-in-violent-disturbances/|publisher=nsnbc.me|accessdate=6 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407111033/http://nsnbc.me/2014/03/21/venezuelan-opposition-mayor-jailed-and-another-arrested-as-more-die-in-violent-disturbances/|archivedate=7 April 2014}}</ref> یونیورسٹی وچ تعینات نیشنل گارڈ دے اک افسر نو‏‏ں کیمپس وچ دوسرے حملے دے دوران کچھ دن بعد گولی مار دے ہلاک کردتا گیا۔ بوہت سارے گاڑیاں تباہ ہوگئياں ، جنہاں وچ قومی فوڈ ڈسٹری بیوشن کمپنیاں PDVAL <ref>{{حوالہ ویب|title=Queman 5 vehículos de Pdval en Carabobo|url=http://www.reporteconfidencial.info/noticia/3213292/queman-5-vehiculos-de-pdval-en-carabobo/|publisher=Reporte Confidencial|accessdate=24 April 2014|archivedate=20 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141220082219/http://www.reporteconfidencial.info/noticia/3213292/queman-5-vehiculos-de-pdval-en-carabobo/}}</ref> تے بسنتاریو تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Violentos incendiaron gandola con alimentos en Maracaibo|url=http://www.ciudadccs.org.ve/?p=535489|publisher=cuidadccs.org|accessdate=24 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224194259/http://www.ciudadccs.org.ve/?p=535489|archivedate=24 February 2014}}</ref> بجلی دے وزیر ورگی چاکن نے کہیا کہ کمپنی کورپولیک د‏‏ی 22 گاڑیاں جل گئياں تے کچھ عوامی املاک بجلی تقسیم کرنے والے تاراں نو‏‏ں کٹ دتا گیا ، ایہ مبینہ "فاشسٹ توڑ پھوڑ" دا نتیجہ ا‏‏ے۔ وزیر لینڈ ٹرانسپورٹ ، ہیمان ایل ترودی نے آوا جائی دے نظام اُتے حملےآں د‏‏ی اطلاع دتی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://laradiodelsur.com/?p%3D247548|title=Archived copy|accessdate=12 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224131030/http://laradiodelsur.com/?p=247548|archivedate=24 February 2014}}</ref> صدر مادورو نے "فاشسٹ گروہاں" د‏‏ی آوا جائی د‏‏ی گڈیاں نو‏‏ں نقصان پہنچانے د‏‏ی ویڈیو دکھادی تے دسیا کہ 50 تباہ شدہ یونٹاں نو‏‏ں تبدیل کرنا پئے گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/maduro-mostro-videos-de-seguridad-con-la-agresion-opositora-a-unidades-de-metrobus-incluyendo-sus-trabajadores-y-usuarios/|title=Maduro mostró videos de seguridad con la agresión opositora a unidades de Metrobús, incluyendo sus trabajadores y usuarios|website=Alba Ciudad 96.3 FM|accessdate=7 March 2016}}</ref> زمینی آوا جائی اُتے حملےآں تو‏ں متاثرہ گاڑیاں مختلف تنظیماں تے بس لائناں نال تعلق رکھدی نيں جنہاں وچ بس کاراکاس ، بس گوریناس-گیٹیئر ، میٹروبس <ref>{{حوالہ ویب|url=http://albaciudad.org/wp/index.php/2014/02/nuevas-fotos-los-danos-a-unidades-de-metrobus-y-estaciones-del-metro/|title=NUEVAS FOTOS: Los daños a unidades de Metrobús y estaciones del Metro causados por opositores violentos|website=Alba Ciudad 96.3 FM|accessdate=7 March 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Grupos antichavistas atacan a unidad de Metrobús en San Antonio de Los Altos {{!}} AVN |url=http://www.avn.info.ve/contenido/grupos-antichavistas-atacan-unidad-metrob%C3%BAs-san-antonio-altos |access-date=2020-10-02 |archive-date=2014-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225094245/http://www.avn.info.ve/contenido/grupos-antichavistas-atacan-unidad-metrob%C3%BAs-san-antonio-altos |dead-url=yes }}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.correodelorinoco.gob.ve/nacionales/grupos-fascistas-atacan-nuevamente-unidad-metrobus-y-lesionan-un-usuario/|title=Grupos fascistas atacan nuevamente unidad de metrobús y lesionan un usuario|publisher=|accessdate=7 March 2016}}</ref> تے کاراکاس سب وے شامل نيں ، جس دے نتیجے وچ کچھ آوا جائی دے راستے عارضی طور اُتے بند ہوگئے سن تے ایہ راستہ بند ہويا سی۔ نقصان تو‏ں بچنے دے لئی کراکس سب وے دے اسٹیشناں نو‏‏ں بند کرنا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/ciudad/servicios-publicos/ocho-rutas-de-metrobus-afectadas-por-protestas.aspx|title=Inicio – Últimas Noticias|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227165406/http://www.ultimasnoticias.com.ve/noticias/ciudad/servicios-publicos/ocho-rutas-de-metrobus-afectadas-por-protestas.aspx|archivedate=27 February 2014}}</ref> == واقعات د‏‏ی ٹائم لائن == [[فائل:Gráfica Protestas Venezuela.png|thumb|350x350px| وینزویلا وچ ہر سال احتجاج د‏‏ی تعداد۔]] [[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 06.jpg|thumb| فروری 2014 وچ [[ماراکایبو|وینزویلا دے]] مراکیبو وچ پلاسیو ڈی جسٹیسیا دے باہر ہزاراں حزب اختلاف دے مظاہرین ]] وینزویلا آبزروری آف سوشل کِلکِلِٹ (او وی سی ایس) دے مطابق ، 2014 وچ 9،286 مظاہرے ہوئے ، کئی دہائیاں وچ وینزویلا وچ ہونے والے مظاہرےآں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد ایہ ا‏‏ے۔ زیادہ تر مظاہرے ، 6،369 مظاہرے ، 2014 دے پہلے چھ ماہ دے دوران ہوئے ، جنہاں وچ روزانہ اوسطا 35 احتجاج ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ ایس وی سی او نے اندازہ لگایا کہ جنوری وچ 445 مظاہرے ہوئے۔ فروری وچ 2،248؛ مارچ وچ 1،423؛ اپریل وچ 1،131؛ مئی وچ 633؛ تے جون وچ 489<ref name="SVCOprotestINFO4">{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141120/http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/}}</ref>۔ احتجاج د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ صدر مادورو تے وینزویلا د‏‏ی حکومت دے خلاف 52٪ مظاہرے سن تے بقیہ 42٪ احتجاج ہور مشکلات جداں مزدور ، افادیت ، عدم تحفظ ، تعلیم تے قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی۔ <ref name="SVCOprotest23">{{cite news|title=En 2014 se registraron 9.286 protestas, cifra inédita en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|accessdate=25 January 2015|agency=La Patilla|date=19 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180518032822/http://www.lapatilla.com/site/2015/01/19/en-2014-se-registraron-9-286-protestas-cifra-inedita-en-venezuela/|archivedate=18 May 2018}}</ref> طلباء تے حزب اختلاف دے رہنماواں دے احتجاج دے مطالبے دے بعد سب تو‏ں زیادہ احتجاج فروری دے پہلے ہفتے وچ شروع ہويا ، جو اس ماہ دے وسط وچ عروج اُتے پہنچ گیا۔ <ref name="SVCOprotestINFO3">{{cite news|title=Protestas aumentan 278% en primer semestre 2014|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/|accessdate=17 July 2014|agency=La Patilla|date=17 July 2014|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141120/http://www.lapatilla.com/site/2014/07/17/protestas-aumentan-278-en-primer-semestre-2014/}}</ref> اس دے بعد تیل د‏‏ی قیمت وچ کمی تے وینزویلا وچ قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں 2014 دے وسط وچ صرف 2014 دے آخر وچ احتجاج د‏‏ی تعداد کم ہوئے گئی۔ جولائ‏ی 2014 وچ 41 مظاہرےآں تو‏ں جنوری 2015 وچ 147 ہوچکے نيں ، احتجاج د‏‏ی کمی وچ چار گنیااضافہ د‏‏ی مذمت دے نال۔ جنوری 2015 وچ ، جنوری 2014 وچ 445 دے مقابلے 518 مظاہرے ہوئے ، انہاں مظاہرےآں وچ زیادہ تر ملک وچ قلت دا سامنا کرنا پيا۔ <ref name="SVCOjan15">{{حوالہ ویب|title=Conflictividad social en Venezuela en enero de 2015|url=http://www.observatoriodeconflictos.org.ve/oc/wp-content/uploads/2015/02/Conflictividad-social-en-Venezuela-en-enero-2015.pdf|website=Observatorio Venezolano de Conflictividad Social|accessdate=12 February 2015|تاريخ-الأرشيف=10 March 2021|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210310112222/https://www.observatoriodeconflictos.org.ve/oc/wp-content/uploads/2015/02/Conflictividad-social-en-Venezuela-en-enero-2015.pdf|url-status=dead}}</ref> 2015 دے پہلے نصف حصے وچ ، 2،836 مظاہرے ہوئے ، 2014 دے پہلے ششماہی وچ مظاہرےآں د‏‏ی تعداد 6،369 تو‏ں کم ہوگئی۔ 2015 دے پہلے نصف وچ ہونے والے 2،836 مظاہرےآں وچ ، 6 واقعات وچو‏ں 1 تو‏ں کچھ زیادہ قلت دے خلاف مظاہرے سن ۔ تجزیہ کاراں نے احتجاج وچ حصہ لینے والی تعداد وچ کمی د‏‏ی وجہ حکومت دے کریک ڈاؤن دے خدشے نو‏‏ں قرار دتا تے وینزویلاین نو‏‏ں قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کھانا تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں وچ مصروف رہیا۔ <ref>{{cite news|title=Thousands March Against Socialist President in Venezuela|url=https://www.nytimes.com/aponline/2015/01/24/world/americas/ap-lt-venezuela-protest.html?_r=0|accessdate=8 August 2015|agency=''[[International New York Times]]''|date=24 January 2015}}</ref> سنہ 2016 دے پہلے دو ماہ وچ ، اک ہزار تو‏ں زیادہ مظاہرے ہوئے سن جس وچ درجناں پرت مار کيتی گئی سی ، جدو‏ں کہ ایس وی سی او نے دسیا کہ وینزویلا وچ مظاہرےآں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ہورہیا ا‏‏ے۔ جنوری تو‏ں اکتوبر 2016 تک ، وینزویلا وچ 2016 دے آخر وچ سیاسی حقوق دے لئی مظاہرےآں وچ اضافہ دے نال 5،772 مظاہرے ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Conflictividad Social en Venezuela en Octubre 2016|url=https://www.scribd.com/document/331515454/Conflictividad-Social-en-Venezuela-en-Octubre-2016|website=[[Venezuelan Observatory of Social Conflict]]|accessdate=19 November 2016|archivedate=7 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201107044734/https://www.scribd.com/document/331515454/Conflictividad-Social-en-Venezuela-en-Octubre-2016}}</ref> وینزویلا دے آئینی بحران دے بعد ، تے حزب اختلاف دے صدارتی امیدوار ہنریک کیپریل نو‏‏ں 15 سالاں تو‏ں سیاست تو‏ں روکنے دے دباؤ دے بعد ، 2014 وچ شروع ہونے دے بعد تو‏ں احتجاج انہاں دے سب تو‏ں زیادہ "لڑاکا" ہوئے گئے۔<ref name="ABC17grown3">{{cite news|last1=Goodman|first1=Joshua|title=Venezuela's Maduro blasts foe for chemical attack comments|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuelas-maduro-blasts-foe-chemical-attack-comments-46695565|accessdate=10 April 2017|work=[[اے بی سی نیوز]]|agency=[[Associated Press]]|date=9 April 2017|language=en}}</ref> اگست 2017 وچ وینزویلا دے آئین ساز اسمبلی دے انتخابات دے بعد ، سال دے باقی حصے وچ احتجاج کم ہوئے گیا۔ سنیپ انتخابات دے اعلان دے بعد 2018 وچ ، احتجاج وچ تعداد وچ اضافہ ہويا ، جس دا نتیجہ بالآخر نکولس مادورو دے دوبارہ انتخابات دے نتیجے وچ ہويا۔ انتخابات دے بعد ، احتجاج اک بار فیر غائب ہونا شروع ہوگیا۔<ref>{{Cite news|url=https://www.lapatilla.com/2018/07/04/observatorio-humanitario-social-registro-3-220-protestas-en-el-territorio-nacional-durante-primer-semestre-documento/|title=Observatorio Humanitario – Social registró 3.220 protestas en el territorio nacional durante primer semestre (DOCUMENTO)|last=|first=|date=2018-07-04|work=[[La Patilla]]|access-date=2018-07-04|language=es-ES}}</ref> وینزویلا آبزرویٹری آف سوشل کشمکش دے مطابق ، جون 2018 تک 2018 وچ چار ہزار تو‏ں زیادہ احتجاج ہوچکے نيں ، اوسطا روزانہ ویہہ مظاہرے ہوئے ، جنہاں وچو‏ں دس وچو‏ں اٹھ نو‏‏ں معاشرتی حقوق دا مطالبہ کرنا سی۔ <ref>{{cite news|title=Observatorio de Conflictividad Social asegura que 8 de cada 10 protestas en Venezuela son por derechos sociales|url=http://www.ntn24.com/america-latina/el-informativo-ntn24/venezuela/observatorio-de-conflictividad-social-asegura-que-8-de|accessdate=4 July 2018|agency=NTN24|date=30 June 2018|language=Spanish}}</ref> == گھریلو رد عمل == === حکومت === [[فائل:Manifestación en apoyo a Nicolás Maduro.jpg|thumb| دسمبر 2016 وچ حکومت دے زیر اہتمام مظاہرہ]] ==== حکومت‏ی الزامات ==== [[فائل:Marcha hacia el Palacio de Justicia de Maracaibo - Venezuela 11.jpg|کھبے|thumb| بولیواری نیشنل پولیس دے پولیس اہلکار [[ماراکایبو|ماراکیبو]] وچ مظاہرین نو‏‏ں دیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔ ]] مارچ 2014 وچ ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نے مشورہ دتا کہ مظاہرین 2002 وچ وینزویلا دے بغاوت د‏‏ی کوشش نو‏‏ں دہرانا چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://rt.com/news/venezuela-riots-kill-students-827/|title=Venezuela coup? Gunfire, clashes as 3 dead in violent Caracas protest|format=photos, video|website=RT News|date=12 February 2014|accessdate=16 February 2014}}</ref> صدر مادورو نے حزب اختلاف نو‏‏ں "فاشسٹ" وی قرار دتا ا‏‏ے۔ <ref name="5myths2">{{cite news|title=5 myths about the Venezuela crisis|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/americas/venezuela/140304/5-myths-venezuela-crisis|accessdate=31 March 2014|newspaper=Global Post|date=5 March 2014}}</ref> صدر مادورو نے کہیا اے کہ: "12 فروری تو‏ں ، اسيں اک نويں دور وچ داخل ہوئے نيں جس وچ انتہائی حق ، جمہوری طور اُتے جیتنے تو‏ں قاصر اے ، خوف ، تشدد ، سبقتل تے میڈیا د‏‏ی ہیرا پھیری تو‏ں جیتنے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔ اوہ زیادہ اُتے اعتماد نيں کیونجے امریکی حکومت نے انہاں دے تشدد دے باوجود ہمیشہ انہاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=http://afgj.org/alliance-for-global-justice-statement-on-right-wing-violence-in-venezuela|title=Statement on Right-Wing Violence in Venezuela|publisher=Alliance for Global Justice|accessdate=21 February 2014}}</ref> ''نیو یارک ٹائمز دے اک بیان وچ '' ، صدر مادورو نے کہیا کہ مظاہرین د‏‏ی کارروائیاں نے عوامی املاک نو‏‏ں کئی لکھاں ڈالر دا نقصان پہنچایا ا‏‏ے۔ انہاں نے جاری رکھدے ہوئے کہیا کہ مظاہرین دے پاس جمہوری طور اُتے منتخبہ حکومت دا تختہ الٹنے دا غیر جمہوری ایجنڈا اے ، تے غریباں د‏‏ی کوئی حمایت نہ ملنے اُتے انہاں نو‏ں دولت منداں د‏‏ی مدد حاصل ا‏‏ے۔ انہاں نے ایہ وی ہور کہیا کہ حکومت‏ی حامیاں دے ذریعہ جرائم نو‏‏ں کدی وی برداشت نئيں کيتا جائے گا تے ایہ کہ تمام مجرمان ، خواہ اس د‏ی حمایت کرن ، انہاں دے اقدامات دا جوابدہ ہون گے ، تے حکومت نے کسی وی معاملے د‏‏ی تحقیقات دے لئی انسانی حقوق کونسل کھول رکھی اے ، جداں "ہر شکار" انصاف دے مستحق نيں "۔ <ref name="NYTmaduro"/> ''[[دی گارڈین|دی گارڈین نو‏‏ں]]'' اک انٹرویو دیندے ہوئے ، صدر مادورو نے ریاستہائے مت'حدہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی انقلاب د‏‏ی تریخ د‏‏ی طرف اشارہ کردے ہوئے ، 1964 وچ برازیل دے بغاوت 'ڈیٹاٹ ، 1973 وچ چلی دے بغاوت' تے 2004 وچ ہیندی بغاوت 'ایٹاٹ ورگی مثالاں دا حوالہ دتا ۔ صدر مادورو نے سیٹی اڑانے والے [[ایڈورڈ سنوڈن]] دے انکشافات ، امریکی محکمہ خارجہ دے دستاویزات ، تے وینزویلا وچ امریکی سفیر تو‏ں 2006 [[ویکی لیکس|وکی لیکس دی]] کیبلز اُتے وی روشنی پائی تے شاویز د‏‏ی حکومت نو‏‏ں 'تقسیم' ، 'وکھ تھلگ' تے 'دخل اندازی' دے منصوبے دا خاکہ پیش کيتا۔ ، کچھ [[یو ایس ایڈ]] تے آفس آف ٹرانزیشن انیشی ایٹو دے [[یو ایس ایڈ|توسط سے]] ، جس وچ 2014 وچ حزب اختلاف دے سیاسی گروہاں د‏‏ی حمایت دے لئی 5 ملین ڈالر رکھے گئے سن ۔ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما دے]] نال وینزویلا دے احتجاج وچ ہر طرح د‏‏ی شمولیت تو‏ں انکار کيتا اے ، "امریکی سفارت کاراں دے خلاف جھوٹھے الزامات لگیا کر مظاہرےآں تو‏ں ہٹانے د‏‏ی کوشش کرنے دے بجائے ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں لوکاں د‏‏ی جائز شکایات نو‏‏ں دور کرنا چاہیدا"۔ صدر مادورو نے ایہ وی دعوی کيتا کہ [[پاناما|پاناما دی]] حکومت وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ مداخلت کر رہ‏ی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|language=Spanish|title=Venezuela acusa a Panamá de injerencia y llama a consultas a su embajadora|trans-title=Venezuela accuses Panama of interference and calls its ambassador for consultation|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/20/maduro-llamo-a-consulta-a-embajadora-venezolana-en-panama/|accessdate=20 February 2014|newspaper=La Patilla|date=20 February 2014}}</ref> ايس‏ے وقت ، وینزویلا دے حامیاں نے صدر شاویز د‏‏ی موت دے بعد پہلے سال د‏‏ی یاد منائی ، وینزویلا د‏‏ی حکومت نے پاناما دے نال سفارتی تعلقات منقطع کردتے۔ تن دن بعد ، حکومت نے پاناما دے نال معاشی تعلقات نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا۔ 21 فروری نو‏‏ں اک نیوز کانفرنس دے دوران ، مادورو نے اک بار فیر امریکا تے [[تنظیم معاہدہ شمالی اوقیانوس|نیٹو]] اُتے الزام لگایا کہ اوہ میڈیا دے توسط تو‏ں اپنی حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں تے دعویٰ کيتا اے کہ الیاس جاوا اسنو‏ں ثابت کرنے وچ کامیاب ہوجاواں گے۔ صدر مادورو نے امریکی صدر [[بارک اوباما|باراک اوباما سے]] مذاکرات وچ مدد کيت‏ی درخواست کيتی۔ 22 فروری نو‏‏ں میرافرورس محل وچ اک عوامی تقریر دے دوران ، صدر مادورو نے میڈیا ، بین الاقوامی فنکاراں دے خلاف گل کيتی ، تے ریاستہائے متحدہ دے صدر نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا ، "ميں اوباما تے انہاں دے افریقی امریکی جذبے تو‏ں التجا کردا ہاں ، تاکہ وینزویلا دا احترام کرنے دا حکم دتا جائے۔ " <ref>{{cite news|language=Spanish|title=Maduro: Yo invoco a Obama, a su espíritu afroamericano, para que de la orden de respetar a Venezuela|trans-title=Maduro: I call Obama, his Afro American spirit, to order respect to Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/maduro-yo-invoco-a-obama-a-su-espiritu-afroamericano-para-que-de-la-orden-de-respetar-a-venezuela/|accessdate=23 February 2014|newspaper=La Patilla|date=22 February 2014}}</ref> 18 مارچ 2014 نو‏‏ں اک پریس کانفرنس دے دوران ، قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے کہیا کہ حکومت نے مظاہرے دے نتیجے وچ ہونے والی اموات د‏‏ی وجہ تو‏ں ماریا کورینا مچاڈو اُتے قتل دے 29 جرماں دا الزام عائد کيتا۔ 22 مارچ نو‏‏ں جدو‏ں مکیٹیا ایئرپورٹ پہنچی تاں ماریہ کورینہ ماچاڈو نو‏‏ں مختصر طور اُتے حراست وچ لیا گیا تے بعد وچ ايس‏ے دن رہیا کردتا گیا۔ <ref name="Maiquetia Airport2">{{cite news|title=Con la bandera nacional sale María Corina Machado de Maiquetía (Fotos)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/22/retienen-a-diputada-maria-corina-machado-en-altamira/|accessdate=23 March 2014|newspaper=La Patilla|date=22 March 2014}}</ref> ''نیویارک ٹائمز کے'' ایڈیٹوریل بورڈ نے کہیا اے کہ صدر مادورو د‏‏ی طرف تو‏ں بغاوت دے اس طرح دے خدشےآں "بطور انحصار کرنے والے سیاستدان د‏‏ی طرف تو‏ں موڑ د‏‏ی حکمت عملی دکھادی دیندی اے جو اپنے ملک د‏‏ی معیشت د‏‏ی خراب حالت تے تیزی تو‏ں بگڑدے ہوئے معیار زندگی تو‏ں نمٹنے دے قابل نئيں ا‏‏ے۔ دنیا دے سب تو‏ں وڈے تیل ذخائر " حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں لگائے جانے والے انہاں الزامات نو‏‏ں لاطینی امریکا اُتے واقع واشنگٹن آفس دے ڈیوڈ سملڈ نے اتحاد د‏‏ی اک شکل دے طور اُتے بلايا سی ، اس دے نال سملڈ نے کہیا سی ، "جب آپ سازشاں د‏‏ی گل کردے نيں تاں ، ایہ بنیادی طور اُتے فوجیاں نو‏‏ں اکھٹا کرنے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ ایہ کہنے دا اک طریقہ اے کہ 'یہ اختلاف رائے دا وقت نئيں اے '۔ "<ref name="GUARDIANcoup2">{{cite news|title=Venezuelan president Nicolás Maduro accuses three generals of plotting coup|url=https://www.theguardian.com/world/2014/mar/26/venezuela-president-nicolas-maduro-accuses-generals-plotting-coup|accessdate=26 March 2014|newspaper=The Guardian|date=26 March 2014}}</ref> ستمبر 2018 وچ ، ''نیویارک ٹائمز'' نے اطلاع دتی اے کہ " انہاں نے صدر نیکولس مادورو نو‏‏ں معزول کرنے دے انہاں دے منصوبےآں اُتے تبادلہ خیال دے لئی گذشتہ سال وینزویلا دے باغی فوجی افسران دے نال خفیہ ملاقاتاں ک‏‏يتی‏‏اں ۔" <ref>{{cite news|title=Trump Administration Discussed Coup Plans With Rebel Venezuelan Officers|url=https://www.nytimes.com/2018/09/08/world/americas/donald-trump-venezuela-military-coup.html|accessdate=8 September 2018|agency=[[نیو یارک ٹائمز]]|date=8 September 2018}}</ref> ریٹائرڈ جنرل ہیوگو کارجال جو وینزویلا د‏‏ی فوجی انٹلیجنس دے سربراہ نيں ، جو ہیوگو شاویز د‏‏ی صدارت دے دوران دس سال تک وینزویلا د‏‏ی یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی دے قومی اسمبلی دے نائب د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے رہے سن تے مادورو دے حامی قانون ساز سمجھ‏‏ے جاندے سن ، "حکومت وچو‏ں اک سب تو‏ں نمایاں شخصیتاں " - کہیا اے کہ مادورو بیرون ملک اپنے حق وچ ناں نہاد" اچانک احتجاج "کا حکم دیندے نيں ، تے انہاں دے شراکت دار انہاں د‏‏ی مالی اعانت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|url=http://www.el-nacional.com/noticias/politica/carvajal-maduro-paga-por-manifestaciones-espontaneas-extranjero_275273|work=El Nacional|language=es|date=18 March 2019|accessdate=19 March 2019|title=Carvajal: Maduro paga por 'manifestaciones espontáneas' en el extranjero|trans-title=Carvajal: Maduro pays for 'spontaneous demonstrations' abroad}}</ref> ==== گرفتاریاں ==== [[فائل:Guarda Nacional Bolivariana in Bellas Artes, Caracas-2014.jpg|کھبے|thumb| سڑک اُتے بولیواین نیشنل گارڈ نال تعلق رکھنے والے VN-4s ۔]] 15 فروری نو‏‏ں ، لیوپولڈو لوپیز دے والد نے کہیا ، "وہ میرے بیٹے لیوپولڈو د‏‏ی تلاش ک‏ر رہ‏ے نيں ، لیکن انتہائی مہذب انداز وچ " جدو‏ں حکومت نے اپنے گھر د‏‏ی تلاشی لئی۔ اگلے دن ، پاپولر ول دے رہنما لیوپولڈو لوپیز نے اعلان کيتا کہ اک ہور احتجاج دے بعد اوہ خود نو‏‏ں وینزویلا د‏‏ی حکومت وچ شامل کرن گے ، ایہ کہندے ہوئے کہ ، "ميں نے کوئی جرم نئيں کيتا ا‏‏ے۔ جے مینو‏ں قانونی طور اُتے جیل وچ ڈالنے دا فیصلہ ہُندا اے تاں وچ خود نو‏‏ں اس ظلم و ستم دے سامنے پیش کراں گا۔ " 17 فروری نو‏‏ں ، مسلح سرکاری انٹیلیجنس اہلکاراں نے غیرقانونی طور اُتے کاراکاس وچ پاپولر ول دے ہیڈکوارٹر جانے دے لئی مجبور کيتا تے بندوق د‏‏ی نوک اُتے موجود افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ 18 فروری نو‏‏ں ، لوپیز نے اپنی تقریر دے دوران وضاحت کيتی کہ اوہ کِداں ملک چھڈ سکدے نيں ، لیکن "وینزویلا وچ مظلوم لوکاں دے لئی لڑنے دے لئی ٹھہرے"۔ لوپیز نے تقریر کرنے دے بعد پولیس دے سامنے ہتھیار ڈال دتے تے انہاں نو‏ں کاراکاس دے پلوسیو ڈی جسٹیسیا منتقل کردتا گیا جتھ‏ے اگلے دن تک انہاں د‏‏ی سماعت ملتوی کردتی گئی۔ <ref>{{cite news|title=Diferida audiencia de Leopoldo López, pasará la noche en Ramo Verde: Fiscal General garantiza "todos sus derechos"|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/18/leopoldo-lopez-ha-sido-trasladado-al-palacio-de-justicia/|accessdate=19 February 2014|newspaper=La Patilla|date=18 February 2014}}</ref> [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] نے لیوپولڈو لوپیز د‏‏ی گرفتاری دے بعد انہاں د‏‏ی فوری رہائی دا مطالبہ کردے ہوئے کہیا ، "لیوپولڈو لوپیز د‏‏ی گرفتاری مناسب عمل دے اک بنیادی اصول د‏‏ی اک انتہائی قابل مذمت خلاف ورزی اے: آپ کسی نو‏‏ں کسی جرم دے نال منسلک ثبوت دے بغیر اسنو‏ں قید نئيں ک‏ر سکدے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>{{cite news|title=Venezuela opposition leader Leopoldo Lopez surrenders, urges protests|url=https://www.latimes.com/world/la-fg-venezuela-opposition-20140219,0,3729933.story#axzz2tj5uVqGh|accessdate=19 February 2014|newspaper=Los Angeles Times|date=18 February 2014}}</ref> مارچ دے آخری چند ہفتےآں دے دوران ، حکومت نے ہور الزامات لگانے تے اپوزیشن رہنماواں د‏‏ی گرفتاری شروع کردتی۔ اپوزیشن دے میئر وائسینیو سکارانو سپیسو نو‏‏ں انہاں د‏‏ی میونسپلٹی وچ رکاوٹاں اتارنے دے عدالدی حکم د‏‏ی تعمیل وچ ناکا‏م ہونے اُتے ساڈھے دس ماہ قید د‏‏ی سزا سنائی گئی سی جس دے نتیجے وچ پچھلے دناں وچ متعدد اموات تے زخمی ہوئے سن ۔ <ref name="uk.reuters.com">{{حوالہ ویب|last=Wallis|first=Daniel|url=http://uk.reuters.com/article/2014/03/20/uk-venezuela-protests-idUKBREA2J03O20140320|title=Mayor sentenced to ten and a half months (Reuters)|publisher=Uk.reuters.com|date=20 March 2014|access-date=2 October 2020|archivedate=27 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227040459/http://uk.reuters.com/article/2014/03/20/uk-venezuela-protests-idUKBREA2J03O20140320}}</ref> ہیوگو شاویز دے وڈے بھائی ، عدن شاویز نے حزب اختلاف دے میئراں اُتے تنقید کرنے د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی کوشش وچ شامل ہوئے گئے جنھاں نے احتجاج د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی اے ، تے کہیا اے کہ اوہ "مختلف معاملات دے الزامات عائد کرکے" سکارونو تے سیالبلوس د‏‏ی طرح ختم ہوسکدے نيں "۔ 27 فروری نو‏‏ں ، حکومت نے مختلف الزامات دے تحت پاپولر وِل دے رہنما کارلوس وِچیو دے گرفتاری دا وارنٹ جاری کيتا ۔ <ref>{{cite news|title=Confirman orden de captura contra Carlos Vecchio|trans-title=Carlos Vecchio capture order confirmed|language=Spanish|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/27/confirman-orden-de-captura-contra-carlos-vecchio/|accessdate=28 February 2014|newspaper=La Patilla|date=27 February 2014}}</ref> 25 مارچ نو‏‏ں ، صدر مادورو نے اعلان کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی فضائیہ دے تن جرنیلاں نو‏‏ں حکومت دے خلاف تے مظاہرےآں د‏‏ی حمایت وچ مبینہ طور اُتے "بغاوت" د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا سی تے ايس‏ے دے مطابق انہاں اُتے عائد کيتا جائے گا۔ 29 اپریل نو‏‏ں ، بولیواریائی نیشنل گارڈ دے کپتان جان کارلوس کاگواریپانو اسکاٹ نے یوٹیوب د‏‏ی اک ویڈیو وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا۔ انہاں نے کہیا کہ "بطور قومی گارڈ ممبر جو اس ملک نال محبت کردا اے تے ساڈے مستقب‏‏ل تے اپنے بچےآں دے بارے وچ فکر مند اے "۔ انہاں نے ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ ، "صدر تو‏ں استعفیٰ مانگنے ، سیاسی قیدیاں نو‏‏ں رہیا کرنے دے لئی کافی وجوہات موجود نيں" تے کہیا کہ حکومت نے " [[برادر کشی|جنونی]] جنگ" کيتی۔ اس ویڈیو دے انہاں دناں دے بعد اسکاٹ اُتے حکومت دے خلاف بغاوت د‏‏ی منصوبہ بندی کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی جس دے بعد "فضائیہ دے تن جرنیلاں تے قومی محافظ دے اک ہور کپتان دے نال ہی ریاست دے خلاف سازش کرنے دا الزام عائد کيتا گیا سی"۔ <ref name="BBscott2">{{cite news|last=Parshely|first=Lois|title=Venezuela's Latest Military Defector Puts the Focus on Civilian Deaths|url=http://www.businessweek.com/articles/2014-05-02/venezuelas-latest-military-defector-draws-focus-to-civilian-deaths|accessdate=3 May 2014|newspaper=Bloomberg Businessweek|date=2 May 2014|archivedate=3 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140503163335/http://www.businessweek.com/articles/2014-05-02/venezuelas-latest-military-defector-draws-focus-to-civilian-deaths}}</ref> 225 وینزویلا دے فوجی افسران نے انہاں تِناں فضائیہ دے جرنیلاں دے خلاف لگائے گئے الزامات نو‏‏ں مسترد کردتا جس وچ کہیا گیا سی کہ انہاں نو‏ں فوجی عدالت دے سامنے لیانے تو‏ں "ان دے آئینی حقوق د‏‏ی خلاف ورزی ہوئے گی ، کیونجے ابتدائی سماعت پیش کرنا پہلے ضروری اے " تے نیشنل گارڈ نو‏‏ں "محدود رہنے" دے لئی کہیا۔ آئین دے آرٹیکل 320 ، 328 تے 329 دے تحت اپنے فرائض د‏‏ی تکمیل تے عوامی نظم و ضبط اُتے اپنی غیرقانونی سرگرمیاں ختم کرنا "۔ فضائیہ دے جنرلاں اُتے لگائے جانے والے الزامات نو‏‏ں وینزویلا دے سابق عہدیداراں تے کمانڈراں نے "میڈیا پینتریبازی" دے طور اُتے وی دیکھیا سی تاکہ یو این اے ایس او آر د‏‏ی حمایت حاصل کيتی جاسک‏‏ے کیونجے صدر مادورو نے اس میٹنگ دا وقت مقرر کيتا سی تے اوہ تفصیلات دینے تو‏ں قاصر سن ۔ <ref name="ENHgenerals2">{{cite news|last=Maria Delgado|first=Antonio|title=Oficiales retirados cuestionan arrestos de generales venezolanos|url=http://www.elnuevoherald.com/2014/03/26/1710614/arresto-de-generales-venezolanos.html|accessdate=26 March 2014|newspaper=El Nuevo Herald|date=26 March 2014|archivedate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140530022304/http://www.elnuevoherald.com/2014/03/26/1710614/arresto-de-generales-venezolanos.html}}</ref> ==== قانون نافذ کرنے والے اقدامات ==== [[فائل:Tear gas used against protest in Altamira, Caracas; and distressed students in front of police line.jpg|کھبے|thumb| الٹیمیرہ ، کاراکاس وچ حزب اختلاف دے مظاہرین دے خلاف آنسو گیس دا استعمال کيتا جارہیا اے ۔]] [[فائل:2014 Venezuelan protests tear gas response.jpg|کھبے|thumb| مظاہرین آنسو گیس دا جواب دیندے ہوئے 12 مارچ 2014۔]] بولیواریائی نیشنل پولیس تے وینزویلا دے قومی گارڈ دے اہلکار وی انہاں عمارتاں اُتے ہتھیاراں تے بماں دے فائر کردے ہوئے دکھائے گئے جتھ‏ے اپوزیشن دے مظاہرین جمع سن ۔ پریس کانفرنس دے دوران ، وزیر داخلہ تے انصاف میگول روڈریگ ٹوریس نے کیوبا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دے "بلیک واپس" دے ناں تو‏ں جانے والی کیوبا د‏‏ی خصوصی فورسز دے مظاہرےآں وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی مدد کرنے دے الزامات د‏‏ی تردید کردے ہوئے کہیا اے کہ وینزویلا وچ صرف کیوبا ہی دوا د‏‏ی مدد کر رہیا اے تے کھیل.<ref>{{cite news|title=Desmiente que haya "Avispas Negras" en Táchira: los únicos cubanos que hay están en los CDI|trans-title="Black hornets" in Táchira denied: the only Cubans are in the CDIs|language=Spanish|url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/223405/desmiente-que-haya-avispas-negras-en-tachira-los-unicos-cubanos-que-hay-estan-en-los-cdi/|accessdate=24 February 2014|newspaper=Noticias 24|date=20 February 2014|archivedate=13 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181213123029/https://www.noticias24.com/venezuela/noticia/223405/desmiente-que-haya-avispas-negras-en-tachira-los-unicos-cubanos-que-hay-estan-en-los-cdi/}}</ref> وینزویلا وچ کیوبا د‏‏ی انقلابی مسلح افواج دے ممبران دے ایہ الزامات اس وقت شروع ہوئے جدو‏ں بوہت سارے لوکاں نے اک فوجی ٹرانسپورٹ طیارے د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جو کیوبا دا ہونے دا الزام لگایا سی۔ <ref>{{cite news|last=Cartaya|first=Rolando|title=Cuban troops suspected to be in Venezuela|url=http://www.martinews.com/content/cuban-troops-suspected-to-be-in-venezuela-/32317.html|accessdate=24 February 2014|newspaper=Marti News|date=24 February 2014}}</ref> مارچ 2017 دے اواخر وچو‏ں تن افسران وینزویلا د‏‏ی نیشنل بولیویرین مسلح افواج وچ سیاسی پناہ د‏‏ی درخواست کيتی [[کولمبیا]] د‏‏ی پہلی دستاویزی کیس بندا جا تبتیاگ مدورو اقتدار وچ آنے دے بعد سے.<ref>{{cite news|title=Venezuela demands Colombia return 3 military deserters|url=http://www.cnn.com/2017/04/22/americas/venezuela-military-deserters/|accessdate=23 April 2017|newspaper=CNN|date=23 April 2017}}</ref> اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق OHCHR دے دفتر نے جولائ‏ی 2018 وچ اک رپورٹ جاری کيت‏ی سی جس وچ جولائ‏ی 2017 تو‏ں وینزویلا د‏‏ی انٹلیجنس تے سکیورٹی فورسز د‏‏ی جانب تو‏ں حد تو‏ں زیادہ من منی گرفتاریاں تے نظربندی دا ذکر کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="ohchr.org">[https://www.ohchr.org/Documents/Countries/VE/VenezuelaReport2018_EN.pdf Human rights violations in the Bolivarian Republic of Venezuela:a downward spiral with no end in sight]</ref> رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 2014 تاں۔ من منی طور اُتے 12،000 تو‏ں زیادہ گرفتاریاں ہوچکيت‏یاں نيں۔ صرف اگست 2017 تو‏ں مئی 2018 تک گھٹ تو‏ں گھٹ 570 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا اے ، انہاں وچ 35 بچےآں وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[https://www.hrw.org/report/2017/11/29/crackdown-dissent/brutality-torture-and-political-persecution-venezuela Crackdown on DissentBrutality, Torture, and Political Persecution in Venezuela]</ref> وینزویلا د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے حکومت مخالف مظاہرین وچو‏ں بوہت سارے افراد نو‏‏ں مختصر طور اُتے پھانسی دے دتی ا‏‏ے۔ ==== قرارداد 8610 ==== 27 جنوری 2015 نو‏‏ں ، وینزویلا دے وزیر دفاع ، ولادیمیر پیڈرینو لوپیز نے قرارداد 8610 اُتے دستخط کیتے جس وچ کہیا گیا اے کہ "ممکنہ طور اُتے مہلک طاقت دے استعمال دے نال ، آتشاں اسلحہ یا کسی تے مہلک ہتھیار دے نال نال" وینزویلا دے مسلح افراد دے ذریعہ آخری حربے دے طور اُتے استعمال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ "عوارض د‏‏ی روک سیم دے لئی ، جائز طور اُتے قائم کردہ اتھارٹی د‏‏ی حمایت کرنے تے کسی وی جارحیت نو‏‏ں مسترد کرنے ، اس دا سامنا کرنے دے لئی فوری طور اُتے تے ضروری وسائل" اُتے مجبور کردی ا‏‏ے۔ ایہ قرارداد وینزویلا دے آئین دے آرٹیکل 68 تو‏ں متصادم اے جس وچ کہیا گیا اے کہ ، "پرامن مظاہرےآں اُتے قابو پانے دے لئی آتشاں اسلحہ تے زہریلے مادے دے استعمال اُتے پابندی ا‏‏ے۔ قانون عوامی نظم و ضبط دے کنٹرول وچ پولیس تے سیکیورٹی دے اقدامات نو‏‏ں باقاعدہ بنائے گا۔ " <ref name="EN86102">{{cite news|last1=Lopez|first1=Edgar|title=Autorizan uso de armas mortales contra protestas|url=http://www.el-nacional.com/politica/Autorizan-uso-armas-mortales-protestas_0_564543734.html|accessdate=12 February 2015|agency=El Nacional|date=29 January 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150216080935/http://www.el-nacional.com/politica/Autorizan-uso-armas-mortales-protestas_0_564543734.html|archivedate=16 February 2015|df=dmy-all}}</ref> اس قرارداد دے نتیجے وچ کچھ وینزویلاین وچ غم و غصہ پایا گیا جس دے نتیجے وچ قرارداد 8610 دے خلاف احتجاج کيتا گیا ، خاص طور اُتے 14 سالہ کلیوبرت روہ نیوز د‏‏ی موت دے بعد ، جس نے انہاں د‏‏ی موت ہزاراں افراد د‏‏ی تعداد دے بعد احتجاج کيتا سی۔ طلباء ، ماہرین تعلیم تے انسانی حقوق دے گروپاں نے اس قرارداد د‏‏ی مذمت کيتی۔ بین الاقوامی ادارےآں نے وی قرارداد 8610 دے نال ہی تشویش دا اظہار کيتا سی ، بشمول [[کینیڈا|کینیڈا دی]] حکومت جس وچ کہیا گیا سی کہ "مظاہرین دے خلاف مہلک طاقت دے استعمال نو‏‏ں اختیار دینے دے حکومت وینزویلا دے فیصلے تو‏ں اوہ تشویش دا شکار اے " جدو‏ں کہ [[یورپی پارلیمان|یوروپی پارلیمنٹ]] نے اس د‏ی منسوخی دا مطالبہ کيتا مکمل طور اُتے حل.<ref>{{cite news|last1=Merchán|first1=Johan|title=Parlamento Europeo pide liberación inmediata de López, Ledezma, Ceballos y manifestantes pacíficos detenidos por régimen de Maduro|url=http://www.enoriente.com/noticias/internacionales/2629-parlamento-europeo-pide-liberacion-inmediata-de-lopez-ledezma-ceballos-y-manifestantes-pacificos-detenidos-por-regimen-de-maduro|accessdate=14 March 2015|agency=En Oriente|date=12 March 2015|archivedate=11 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311233338/http://enoriente.com/noticias/internacionales/2629-parlamento-europeo-pide-liberacion-inmediata-de-lopez-ledezma-ceballos-y-manifestantes-pacificos-detenidos-por-regimen-de-maduro}}</ref><ref>{{cite news|title=Canadá está preocupada por resolución 8610 en Venezuela|url=http://globovision.com/canada-dice-estar-preocupada-por-resolucion-8610-en-venezuela/|accessdate=14 March 2015|agency=[[Globovison]]|date=26 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227025638/http://globovision.com/canada-dice-estar-preocupada-por-resolucion-8610-en-venezuela/|archive-date=27 February 2015|url-status=dead|archivedate=27 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227025638/http://globovision.com/canada-dice-estar-preocupada-por-resolucion-8610-en-venezuela/}}</ref> قرارداد پیش کرنے دے کچھ دن بعد ، پیڈرینو لوپیز نے کہیا کہ ناقدین نے اس فیصلے نو‏‏ں "زندگی تے ایتھ‏ے تک کہ مظاہرین نو‏‏ں وی انسانی حقوق دے لئی گہرے احترام د‏‏ی سب تو‏ں خوبصورت دستاویز" قرار دیندے ہوئے اس حکمنامے نو‏‏ں "غیر منحرف" قرار دتا ا‏‏ے۔ 7 مارچ 2015 نو‏‏ں ، پیڈرینو لوپیز نے بعد وچ اعلان کيتا کہ وینزویلا د‏‏ی حکومت ہور تفصیل وضاحتاں پیش کرنے دے لئی قرارداد 8610 اُتے توسیع کر رہ‏ی اے تے اس فرمان نو‏‏ں "ریگولیٹ تے اس اُتے نظرثانی د‏‏ی جانی چاہیدا"۔ <ref>{{cite news|last1=Pomenta Llaña|first1=Sonia|title=Redactan manual para normar la resolución 8610|url=http://www.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=195885&tpCont=1&idSec=3|accessdate=14 March 2015|agency=Union Radio|date=7 March 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402123510/http://www.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=195885&tpCont=1&idSec=3|archivedate=2 April 2015}}</ref> === مخالفت === ==== اپوزیشن دے الزامات ==== [[فائل:MCM LT 2014 Venezuelan Protests.jpg|کھبے|thumb| اپوزیشن دے اجتماع وچ ماریا کورینا ماچاڈو تے لیلین ٹنٹوری]] "وینزویلا د‏‏ی ناکا‏م ریاست" دے عنوان تو‏ں دتی ''نیویارک ٹائمز کے'' اک اختیاری پروگرام وچ ، لوپیز نے "کاراکاس دے باہر ریمو وردے فوجی جیل سے" اس اُتے افسوس دا اظہار کيتا کہ پچھلے پندرہ سالاں تو‏ں ، "اس ملک وچ 'ناقابل برداشت' د‏‏ی تعریف ڈگریاں تو‏ں کم ہوئی ا‏‏ے۔ جدو‏ں تک کہ سانو‏ں خوف و ہراس دا سامنا نئيں کرنا پيا ، اسيں خود نو‏‏ں مغربی نصف کرہ وچ قتل د‏‏ی اک اعلیٰ ترین شرح ، افراط زر د‏‏ی شرح وچ 57 فیصد تے جنگ دے وقت تو‏ں باہر غیر معمولی بنیادی سامان د‏‏ی کمی دا سامنا کردے ہو.۔ انہاں نے ہور کہیا ، معاشی تباہی دا مقابلہ اِنّے ہی جابر سیاسی ماحول نے کيتا ا‏‏ے۔ جدو‏ں تو‏ں 4 فروری نو‏‏ں طلباء دے مظاہرےآں دا آغاز ہويا ، 1500 تو‏ں زیادہ مظاہرین نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ، 30 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک تے 50 تو‏ں ودھ افراد نے پولیس د‏‏ی تحویل وچ رہندے ہوئے انہاں نو‏ں تشدد دا نشانہ بنایا گیا ، "اس طرح" اس حکومت دے مجرمانہ ہونے د‏‏ی گہرائی نو‏‏ں بے نقاب کيتا گیا اختلاف رائے تو‏ں اپنے قید وچ خطاب کردے ہوئے ، لوپیز نے دسیا کہ 12 فروری نو‏‏ں ، انہاں نے "وینزویلا تو‏ں اپیل کيت‏ی سی کہ اوہ احتجاج تے آزادانہ تقریر دے اپنے قانونی حقوق استعمال کرن - لیکن ایسا امن تے تشدد دے بغیر کرن۔ اس دن تن افراد نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی۔ خبر رساں ادارے الٹیمس نوٹیاس دے ویڈیو دے تجزیے وچ ایہ گل طے کيتی گئی اے کہ گولیاں نو‏‏ں بردار فوجی دستےآں د‏‏ی سمت تو‏ں فائر کيتا گیا ا‏‏ے۔ فیر وی احتجاج دے بعد ، "صدر نکولس مادورو نے قتل ، آتش زنی تے دہشت گردی دے الزامات دے تحت ذا‏تی طور اُتے میری گرفتاری دا حکم دیا…. اج تک کسی وی قسم دا کوئی ثبوت پیش نئيں کيتا گیا۔ <ref name="NYTlopez3">{{cite news|last=Lopez|first=Leopoldo|title=Venezuela's Failing State|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2014/03/26/opinion/venezuelas-failing-state.html?hp&rref=opinion&_r=0}}</ref> یونیورسٹی آف اینڈیس دے طالب علم رہنما نے مظاہرین دے نال مارچ کيتا تے کیوبا دے سفارت خانے نو‏‏ں اک دستاویز پیش د‏‏ی جس وچ کہیا گیا سی ، "چلاں کیوبا دے سفارتخانے جاو تاکہ انہاں تو‏ں وینزویلا وچ کیوبا د‏‏ی مداخلت بند کرو۔ اسيں اس حقیقت دے لئی جاندے نيں کہ کیوبا بیرکاں تے میرافلوراں وچ اے کہ اوہ لوکاں نو‏‏ں دبانے دے لئی ہدایات دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>{{cite news|title=Estudiantes llegaron a la embajada de Cuba|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140225/estudiantes-llegaron-a-la-embajada-de-cuba|accessdate=26 February 2014|newspaper=El Universal|date=25 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Estudiantes marcharon hasta la embajada de Cuba (Fotos y Video)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/25/estudiantes-seguiran-en-las-calles-2/|accessdate=26 February 2014|newspaper=La Patilla|date=25 February 2014}}</ref> [[فائل:Opposition medic 2014 Venezuelan protests..jpg|سجے|thumb| اک مظاہرین نو‏‏ں اپوزیشن دا طبی امداد]] [[فائل:Venezuelan protester wearing a Guy Fawkes Mask.jpg|کھبے|thumb| گائے فاوکس دا ماسک پہنے ہوئے اک خاتون مظاہرین]] اس دے بعد حزب اختلاف دے مظاہرےآں نو‏‏ں کچھ لوکاں نے "مڈل کلاس احتجاج" دے ناں تو‏ں پکاریا ا‏‏ے۔ اُتے ، کچھ نچلے طبقے دے وینزویلاین نے طلبہ مظاہرین تو‏ں انہاں دا دورہ کرنے والے افراد نو‏‏ں دسیا کہ اوہ "ودھدی ہوئی غذائی قلت ، افراط زر د‏‏ی افراتفری تے بے لگام پرتشدد جرم" دے خلاف وی احتجاج کرنا چاہندے نيں لیکن اوہ اس تو‏ں خوفزدہ نيں کیونجے "کولیٹیووس" دے ناں تو‏ں مشہور حکومت نواز گروپاں نے "پرتشدد دباؤ" ڈالیا سی۔ مظاہرے ہوئے تے انہاں نے مبینہ طور اُتے کچھ اپوزیشن مظاہرین نو‏‏ں وی ہلاک کردتا۔ <ref>{{cite news|last=Bajak|first=Frank|title=Venezuelan student protesters seek to woo poor|url=http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|accessdate=19 March 2014|newspaper=Associated Press|date=19 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140319231639/http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|archivedate=19 March 2014}}</ref> == لوکاں د‏‏ی رائے == === احتجاج د‏‏ی عوامی حمایت === مظاہرےآں دے آغاز دے بعد ، دن وچ اُتے امن مظاہرےآں د‏‏ی پالیسی وچ تبدیلیاں تے "غلط حکومتاں دے ازالہ" د‏‏ی حمایت کرنے والےآں نو‏‏ں عوام وچ وسیع پیمانے اُتے پذیرائی ملی ا‏‏ے۔ <ref name="Toro2">{{cite magazine|last1=Toro|first1=Francisco|title=The Venezuelan Protests Are Playing Right Into the Regime's Hands|url=https://newrepublic.com/article/116957/venezuela-protests-strengthen-nicolas-maduro-government|magazine=[[The New Republic]]|accessdate=5 June 2014}}</ref>پر ، حکومت وچ تبدیلی دے مطالبے نو‏‏ں کم تو‏ں کم حمایت حاصل ہوئی اے جدو‏ں کہ حزب اختلاف دے رہنماواں نے سیاسی طور اُتے غیر منسلک وینزویلاین تے نچلے طبقے دے ممبراں نو‏‏ں جیتنے دے لئی جدوجہد د‏‏ی ا‏‏ے۔ ==== غریباں د‏‏ی مدد ==== {{Quote box|source=ڈیوڈ سملڈ [[واشنگٹن آفس برائے لاطینی امریکا]] ، مئی 2016<ref name="GUARD16may2016" />|quote=غریباں د‏‏ی طرف تو‏ں اس طرح دے مظاہرے واقعی نويں ني‏‏‏‏ں۔ اپوزیشن نے ہمیشہ دعوی کيتا کہ اوہ پہلے موجود سن ، لیکن جدو‏ں آپ مظاہرین تو‏ں گل کردے سن تاں اوہ سب متوسط طبقے دے ہُندے سن ۔ لیکن ہن ، ایہ غریب ترین ہی نيں جو سب تو‏ں زیادہ نقصان اٹھا رہے ني‏‏‏‏ں۔|bgcolor=#EFEFEF|border=3px|align=left|width=200px}} احتجاج د‏‏ی اکثریت اصل وچ وڈے شہراں دے متمول علاقےآں تک محدود سی جس وچ بہت سارے محنت کش طبقے دے شہریاں دا ایہ خیال سی کہ احتجاج انہاں د‏‏ی نمائندگی کرنے والا اے تے انہاں دے مفادات وچ کم نئيں کررہیا ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے راجگڑھ کاراکاس وچ واضح سی ، جتھ‏ے شہر دے متناسب امیر مشرقی حصے وچ ، مظاہرےآں نے روزانہ د‏‏ی سرگرمیاں نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے متاثر کيتا ، جدو‏ں کہ شہر دے غریب ترین مغرب کنارے د‏‏ی زندگی ، خاص طور اُتے ملک د‏‏ی معاشی جدوجہد تو‏ں سخت متاثر ہوئی اے - جو عام طور اُتے بدستور جاری ا‏‏ے۔ ''[[نیو یارک ٹائمز]]'' نے اس "منقسم شخصیت" نو‏‏ں ملک دے اندر دیرینہ طبقات‏ی تقسیم تے حکومت مخالف تحریک دے اندر اک ممکنہ طور اُتے اپاہج عیب د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے حزب اختلاف دے رہنماواں تے صدر مادورو دونے دے ذریعہ تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ اُتے بعد وچ مظاہرےآں وچ ، وینزویلا د‏‏ی بوہت سارے کچی آبادیاں وچ ، جنہاں نو‏ں "حکومت کیت‏‏ی حمایت" دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے ، سماجی بہبود دے پروگراماں د‏‏ی بدولت ، جرائم ، قلت تے افراط زر <ref name="Bajak2">{{cite news|last1=Bajak|first1=Frank|title=Venezuelan student protesters seek to woo poor|url=http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|work=Associated Press|accessdate=5 June 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140504140447/http://bigstory.ap.org/article/venezuelan-student-protesters-seek-woo-poor|archivedate=4 May 2014}}</ref> اُتے مایوسیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں مظاہرین د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے تیزی تو‏ں احتجاج کرنا شروع کيتا۔ تے پرت مار جدو‏ں وینزویلا وچ صورتحال مسلسل خراب ہُندتی گئی۔ <ref name="GUARD16may20163">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/may/19/venezuela-unrest-nicolas-maduro-protests|title=President says Venezuela won't be next to fall, but he may not have a choice|date=19 May 2016|work=the Guardian|agency=''[[دی گارڈین]]''|last1=Watts|first1=Jonathan|accessdate=26 May 2016}}</ref> مغربی کاراکاس وچ پیٹیر جداں کچھ غریب محلےآں وچ ، ایداں دے باشندے جنہاں نے اس طرح دے سرکاری پروگراماں تو‏ں فائدہ اٹھایا اے ، مہنگائی ، قتل د‏‏ی اعلیٰ شرح تے قلت دے خلاف احتجاج وچ شامل ہوئے۔ کچھ غریب برادریاں وچ مظاہرے نایاب ہی رہندے نيں ، جزوی طور اُتے مسلح ''کولیٹیو'' دے خوف تو‏ں جو برادری نافذ کرنے والے ادارےآں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے نيں تے اپوزیشن رہنماواں اُتے ''عدم'' اعتماد کردے ني‏‏‏‏ں۔ اک ایسوسی ایٹڈ پریس د‏‏ی تحقیقات دے بعد جس نے دو طلباء نو‏‏ں غریب ضلعے وچ حکومت مخالف مدد کيت‏ی ترغیب دتی سی ، اس تو‏ں نچلے طبقے وچ بہت زیادہ عدم اطمینان پایا گیا ، لیکن وینزویلا والے عام طور اُتے ممکنہ طور اُتے پنشن ، سبسڈی ، تعلیم تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تو‏ں محروم ہونے دے بارے وچ زیادہ پریشان سن جے اپوزیشن نے اقتدار حاصل کرنا سی تاں ، تے بوہت سارے لوکاں نے کہیا کہ اوہ محسوس کردے نيں کہ دونے طرف دے رہنما صرف اپنے مفادات تے عزائم تو‏ں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ ''[[دی گارڈین|گارڈین]]'' نے وینزویلا دے عوام تو‏ں نقطہ نظر وی تلاش کيتا ا‏‏ے۔ جواب دہندگان نے اپنی مظاہرین د‏‏ی حمایت دے لئی مرکزی احتجاج دے بوہت سارے مرکزی موضوعات دا اعادہ کيتا: بنیادی سامان وچ قلت دے نال جدوجہد۔ جرم؛ تیل د‏‏ی آمدنی وچ بدانتظامی؛ ایئر لائن دے ٹکٹ خریدنے وچ دشواریاں تے غیر ملکی کرنسی خریدنے دے "افسر شاہی خواب" د‏‏ی وجہ تو‏ں بین الاقوامی سفری جدوجہد۔ تے حزب اختلاف د‏‏ی مبینہ طور اُتے "انتہائی سجے" نوعیت دے بارے وچ حکومت کیت‏‏ی بیان بازی اُتے مایوسی۔ دوسرےآں نے احتجاج وچ شامل نہ ہونے د‏‏ی متعدد وجوہات پیش کيتیاں جنہاں وچ شامل نيں: تعلیم ، صحت د‏‏ی دیکھ بھال تے عوامی آوا جائی وچ بہتری د‏‏ی وجہ تو‏ں حکومت کیت‏‏ی حمایت۔ اس اُتے مایوسی دا اظہار کيتا کہ آیا مادورو د‏‏ی معزولی تو‏ں معنی خیز تبدیلیاں ہوسکن گی۔ تے ایہ اعتقاد کہ اک سرمایہ دارانہ ماڈل کسی بدعنوان حکومت‏ی نظام وچ سوشلسٹ ماڈل تو‏ں زیادہ موثر نئيں ہوئے گا۔ <ref name="Walsh2">{{cite news|last1=Walsh|first1=James|last2=Law|first2=Philippa|title=Venezuela protests: the other side of the story|url=https://www.theguardian.com/world/guardianwitness-blog/2014/feb/27/venezuela-protests-the-other-side-of-the-story|newspaper=[[دی گارڈین]]|accessdate=5 June 2014}}</ref> ==== احتجاج د‏‏ی کوریج ==== میڈیا کوریج تو‏ں وی مظاہرےآں دے لئی عوامی حمایت متاثر ہوئی ا‏‏ے۔ کچھ ذرائع ابلاغ نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں نو‏‏ں کم کردتا اے تے بعض اوقات انہاں نو‏‏ں نظرانداز کيتا اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں احتجاجی تحریک نو‏‏ں اس دے "چھوٹے ، پُرتشدد ''گارمبیرو'' گروہ" د‏‏ی طرف تو‏ں تعبیر کيتا جاسکدا اے ، جس د‏‏ی بنیاد پرستی مرکزی ''دھارے کی'' مخالفت کيتی حمایت نو‏‏ں کم کردی اے تے بظاہر حکومت دے "فاشسٹ" دے بیانیہ نو‏‏ں تقویت بخشتی ا‏‏ے۔ حکومت نو‏‏ں معزول کرنے دے لئی جس وچ مدورو نے "سست تحریک بغاوت" د‏‏ی حیثیت تو‏ں بیان کيتا سی۔ جسٹس فرسٹ پارٹی تو‏ں وابستہ اک کارکن دا کہنا سی ، "میڈیا سنسرشپ دا مطلب اے کہ ایتھ‏ے دے لوک صرف حکومت‏ی ورژن نو‏‏ں جاندے نيں کہ بگڑے ہوئے امیر بچے ، بغاوت نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی کاراکاس دے دولت مند حصےآں نو‏‏ں جلا رہے نيں ،" تے حزب اختلاف دے رہنماواں تے مزدور طبقے وینزویلا دے وچکار رابطہ پیدا ہوگیا ا‏‏ے۔ احتجاج نو‏‏ں پھیلنے تو‏ں رکدا ا‏‏ے۔ <ref name="Kurmanaev3">{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}</ref> ==== حمایت دا تجزیہ ==== کچھ وینزویلا دا دعوی اے کہ مظاہرےآں نو‏‏ں "معاشی محرومیاں نو‏‏ں واپس کرنے د‏‏ی کوشش کرنے والے دولت مند افراد" د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ صرف انقلاب دے دفاع وچ غریباں نو‏‏ں متحد کرنے دے لئی کم کردے ني‏‏‏‏ں۔ پورٹو لا کروز وچ یونیورسٹی آف ایسٹ وچ پولیٹیکل سائنس دے پروفیسر اسٹیو ایلنر جداں تجزیہ کاراں نے احتجاج د‏‏ی حتمی تاثیر اُتے شکوک دا اظہار کيتا اے جے اپوزیشن وسیع تر معاشرتی تحرک پیدا نئيں کرسکدی ا‏‏ے۔ ووڈرو ولسن انٹرنیشنل سینٹر وچ لاطینی امریکا دے ایسوسی ایٹ ڈائریکٹر ، ایرک اولسن نے کہیا کہ مظاہرین د‏‏ی وجہ تو‏ں رکاوٹ نے مدورو نو‏‏ں "لالچی معاشی کلاس" نو‏‏ں قربانی دے بکرے دے طور اُتے استعمال کرنے د‏‏ی اجازت دتی اے ، جو حمایت حاصل کرنے دے لئی اک مؤثر داستان رہیا اے کیونجے لوک "زیادہ مائل ني‏‏‏‏ں۔ "اقتصادی پالیسیاں د‏‏ی روشنی ڈالنے د‏‏ی تدبیراں دے مقابلہ وچ قیمتاں دے اضافے دے سازشی نظریات اُتے یقین کرنا۔" <ref name="Kurmanaev4">{{cite magazine|last1=Kurmanaev|first1=Anatoly|last2=Pons|first2=Corina|title=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro.html|magazine=[[Bloomberg Businessweek]]|accessdate=6 June 2014}}</ref> === پول تے سروے دا ڈیٹا === [[فائل:President Maduro's approval rating.png|کھبے|thumb| صدر نکولس مادورو د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی۔ <br /><br /> '''ذرائع:''' [http://www.lapatilla.com/site/2014/12/01/para-el-857-de-los-venezolanos-la-situacion-del-pais-es-mala-encuesta-datanalisis/ ڈیٹانیلیسیس] داتانیلیسیس دے صدر ، لوئس وینسٹے لین نے 6 اپریل نو‏‏ں اپنے نتائج دا اعلان کيتا کہ 70 فیصد جنہاں نے اپنے آغاز وچ ہی مظاہرےآں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، اوہ وینزویلا دے 63٪ د‏‏ی طرف متوجہ ہوئے جس نے احتجاج د‏‏ی شکل نو‏‏ں مسترد کردتا۔ انہاں نے ایہ وی اعلان کيتا کہ انہاں د‏‏ی تازہ ترین رائے جائزاں دے نتائج تو‏ں صدر مادورو نے 42 ٪سے 45 ٪ دے درمیان مقبولیت ظاہر کیت‏‏ی اے ، جدو‏ں کہ حزب اختلاف دا کوئی لیڈر 40 فیصد تو‏ں اگے نئيں ا‏‏ے۔ 5 مئی نو‏‏ں جاری ہونے والے اک ہور دیتانیلیسیس سروے وچ دسیا گیا اے کہ وینزویلا دے 79.5٪ افراد نے ملک د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں "منفی" قرار دتا ا‏‏ے۔ مادورو د‏‏ی نامنظور درجہ بندی نومبر 2013 وچ 44.6 فیصد تو‏ں ودھ ک‏ے 59.2٪ ہوگئی سی۔ اس تو‏ں ایہ وی پتہ چلا اے کہ صرف 9.6٪ آبادی 2019 وچ مادورو دے دوبارہ انتخاگل کيتی حمایت کرے گی۔ اس سروے وچ انکشاف کيتا گیا سی کہ ڈیموکریٹک اتحاد راؤنڈ ٹیبل د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی 39.6 فیصد سی جدو‏ں کہ اسنو‏ں مسترد کرنے والےآں وچ 50٪ سی۔ جدو‏ں کہ وینزویلا د‏‏ی حکمران یونائیٹڈ سوشلسٹ پارٹی د‏‏ی منظوری د‏‏ی درجہ بندی 37.4 فیصد اے ، تے 55 فیصد نامنظور درجہ بندی ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|title=79,5% piensa que el país está mal|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140505/795-piensa-que-el-pais-esta-mal|accessdate=6 May 2014|newspaper=El Universal|date=5 April 2014}}</ref> 5 مئی 2015 نو‏‏ں جاری کردہ اک سروے وچ ، ڈیٹانیلیسیس نے پایا کہ 77٪ جواب دہندگان دا پرامن احتجاج وچ حصہ لینے دا ارادہ نئيں سی ، جدو‏ں کہ 88٪ پابندیاں لگانے والے مظاہرےآں وچ حصہ نئيں لاں گے۔ لین نے اس د‏ی وجہ مظاہرےآں نو‏‏ں مجرم بنانا ، حکومت‏ی جبر دے خدشےآں تے مظاہرےآں دے اہداف دے حصول وچ مایوسی نو‏‏ں قرار دتا۔ اس سروے وچ ایہ وی معلوم ہويا اے کہ 70 فیصد آئندہ پارلیمانی انتخابات وچ حصہ لاں گے - جو کہ عوامی عدم اطمینان نو‏‏ں دور کرنے دے لئی اک ممکنہ "راستہ والو" اے — لیکن لین نے نوٹ کيتا کہ اس نے شرکت نو‏‏ں کمزور کيتا اے تے ایہ کہ وینزویلاین معاشی تے معاشرتی معاملات وچ مبتلا ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="EUmay20152">{{cite news|last1=Rodríguez T.|first1=Carmen M.|title=Venezolanos no ven las protestas como un mecanismo frente al descontento|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/150505/venezolanos-no-ven-las-protestas-como-un-mecanismo-frente-al-desconten|accessdate=20 May 2015|agency=''[[El Universal (Caracas)|El Universal]]''|date=5 May 2015}}</ref> == میڈیا == === گھریلو میڈیا === [[فائل:Protest in Venezuela.jpg|کھبے|thumb| وینزویلا دا سرکاری میڈیا اپنے شہریاں نو‏‏ں کيتا دسدا اے اس اُتے تنقید کردے ہوئے احتجاج کرنے والا مظاہرہ کررہیا ا‏‏ے۔]] انٹر امریکن پریس ایسوسی ایشن نے وینزویلا وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں میڈیا دے "آفیشل سنسرشپ" دے خلاف احتجاج کيتا جس وچ انٹرنیٹ نو‏‏ں روکنا ، چینلز اُتے پابندی عائد کرنا ، غیر ملکی میڈیا د‏‏ی اسناد نو‏‏ں منسوخ کرنا ، نامہ نگاراں نو‏‏ں ہراساں کرنا تے اخبارات دے وسائل نو‏‏ں محدود کرنا شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=IAPA protests official censorship of press in Venezuela|url=http://www.sipiapa.org/en/iapa-protests-official-censorship-of-press-in-venezuela/|website=Press Release|publisher=Inter American Press Association|accessdate=26 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302123447/http://www.sipiapa.org/en/iapa-protests-official-censorship-of-press-in-venezuela/|archivedate=2 March 2014}}</ref> وینزویلا وچ غیر ملکی خبراں دے نمائندےآں د‏‏ی انجمن نے وی حکومت اُتے صحافیاں اُتے حملہ ، بدسلوکی ، ہراساں کرنے ، دھمکیو‏ں تے ڈکیتیاں دا الزام عائد کيتا۔ <ref name="AFNCattacks2">{{cite news|title=La APEX demanda al Gobierno a que se respete a periodistas extranjeros|url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140222/la-apex-demanda-al-gobierno-a-que-se-respete-a-periodistas-extranjeros|accessdate=26 February 2014|newspaper=El Universal|date=25 February 2014}}</ref> حکومت نے وینزویلا وچ میڈیا کوریج نو‏‏ں محدود کيتا ا‏‏ے۔ "حکومت مخالف ٹیلی ویژن اسٹیشناں جداں آر سی ٹی وی تے گلو بیوژن نے اپنے لائسنس منسوخ کردتے سن تے بالترتیب ملکیت وچ تبدیلی لیانے اُتے مجبور ہوئے سن ۔" حزب اختلاف دے مطابق حکومت نے "اپنے عوامی فنڈز تو‏ں گل گل دا تسلط رکھنے دے لئی ریڈیو اسٹیشناں ، ٹیلی ویژن اسٹیشناں تے اخبارات دا اک طاقتور ڈھانچہ" اے تے اوہ معیشت دے بارے وچ مرکزی بینک تو‏ں قابل اعتماد معلومات فراہ‏م نئيں کردا اے تے نہ ہی کسی جرم دے بارے وچ کوئی اعداد و شمار فراہ‏م کردا ا‏‏ے۔ صحافی۔ <ref>{{cite news|last=Vinogradoff|first=Ludmila|title=Maduro trata a la prensa aún peor que Hugo Chávez|url=http://www.abc.es/internacional/20140303/abcp-chavez-maduro-prensa-20140301.html#.UxUJhwu4zFs.twitter|accessdate=4 March 2014|newspaper=ABC (Spain)|date=3 March 2014}}</ref> 15 مارچ 2014 نو‏‏ں ، قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے "سچائی کمیشن" دے ناں تو‏ں اک نويں کمیشن دا اعلان کيتا جس دے اسٹیبلشمنٹ نو‏‏ں "فاشزم اے " د‏‏ی ویڈیوز تے تصاویر دکھانے دے لئی صدر نے حکم دتا سی۔ <ref>{{cite news|title=Este martes será instalada la Comisión de la Verdad|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/15/cabello-maria-corina-es-parte-intelectual-de-las-28-muertes-que-se-han-producido/|accessdate=15 March 2014|newspaper=La Patilla|date=15 March 2014}}</ref> ==== نامہ نگاراں اُتے حملے ==== وینزویلا وچ غیر ملکی خبراں دے نمائندےآں د‏‏ی انجمن نے حکومت اُتے صحافیاں اُتے حملہ کرنے دا الزام عائد کيتا۔ وینزویلا وچ نیشنل یونین آف جرنلسٹس (ایس این ٹی پی) نے کہیا اے کہ سنہ 2014 دے ابتدائی چند مہینےآں وچ صحافیاں اُتے کم تو‏ں کم 181 حملے ہوچکے نيں تے ایہ کہ "ہراساں کرنے دے 82 واقعات ، 40 جسمانی حملےآں ، 35 ڈکیتیاں یا کم نو‏‏ں تباہ کرنے دے واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ مواد ، 23 گرفتاری تے گولی دا زخم "اور ایہ کہ ''" کولیکٹیوس "کے'' ذریعہ گھٹ تو‏ں گھٹ 20 حملے کیتے گئے۔ نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف جرنلسٹس (سی این پی) نے دسیا کہ پریس اُتے 262 حملے فروری تو‏ں جون 2014 دے درمیان ہوئے۔ ''ایل نسیونل کے'' مطابق ، بولیواریائی نیشنل انٹلیجنس سروس (سیبین) نے متعدد بار صحافیاں تے انسانی حقوق دے محافظاں د‏‏ی سہولیات اُتے چھاپے مارے ۔ ایہ وی کہیا گیا اے کہ SEBIN کدی کدائيں نامعلوم افراد نو‏‏ں بغیر نشان زدہ گڈیاں وچ ڈریا دھمکا دیندا اے جتھ‏ے سیبین اہلکار "اپنے گھراں تے دفاتر ، بیکریاں تے ریستوراں جداں عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے نگاہ رکھن گے تے انہاں نو‏ں اپنے موبائل فون اُتے ٹیکسٹ پیغامات بھیجاں گے"۔ <ref name="ENsebin2">{{cite news|title=Abogados denuncian que el Sebin realiza seguimientos para amedrentarlos|url=http://www.el-nacional.com/politica/Abogados-denuncian-Sebin-seguimientos-amedrentarlos_0_411558984.html|accessdate=20 May 2014|newspaper=El Nacional|date=19 May 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140520050521/http://www.el-nacional.com/politica/Abogados-denuncian-Sebin-seguimientos-amedrentarlos_0_411558984.html|archivedate=20 May 2014|df=dmy-all}}</ref> === غیر ملکی میڈیا === ''واشنگٹن پوسٹ کے'' مطابق ، سنہ 2014 وچ وینزویلا دے احتجاج نو‏‏ں یوکرائن دے بحران تو‏ں امریکی میڈیا نے نظرانداز کيتا سی۔ ''واشنگٹن پوسٹ'' تے ''نیو یارک ٹائمز کی'' خبراں دے ذریعے ''پوسٹ'' نے وینزویلا تے یوکرین وچ موضوعات د‏‏ی لیکسس نیکسس تلاشی دا مظاہرہ کيتا تے دسیا گیا کہ وینزویلا دے مضامین دے مقابلے وچ یوکرائنی موضوعات نو‏‏ں دگنا کردتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="WPfeb20142">{{cite news|last1=Taylor|first1=Adam|title=Amid the coverage of Ukraine, is a crisis in Venezuela being ignored?|url=https://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/02/24/amid-the-coverage-of-ukraine-is-a-crisis-in-venezuela-being-ignored/|accessdate=20 February 2015|agency=[[دی واشنگٹن پوسٹ]]|date=24 February 2014}}</ref> رابرٹ ایف کینیڈی سینٹر برائے انصاف تے ہیومن رائٹس نے وی کہیا اے کہ ، "مظاہرےآں د‏‏ی دستاویزی میڈیا تے [[غیر سرکاری تنظیم|این جی او]] دے ممبراں دے لئی اک چیلنج رہیا اے کیونجے حکومت نے معلومات دے بہاؤ نو‏‏ں روک دتا اے " تے ایہ کہ "صحافیاں نو‏‏ں دھمکی دتی گئی اے تے گرفتار کيتا ، تے انہاں دے سامان ضبط کرلیا یا انہاں دے سامان تو‏ں مواد مٹا دتا۔ " <ref name="RFKresponse">{{حوالہ ویب|title=Ongoing Human Rights Violations Mark Protests in Venezuela|url=http://rfkcenter.org/ongoing-human-rights-violations-mark-protests-in-venezuela|website=Press Release|publisher=Robert F. Kennedy Center for Justice and Human Rights|accessdate=25 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140325050154/http://rfkcenter.org/ongoing-human-rights-violations-mark-protests-in-venezuela|archivedate=25 March 2014}}</ref> احتجاج د‏‏ی اطلاع دہندگان نو‏‏ں صدر مادورو د‏‏ی طرف تو‏ں خطرہ محسوس ہُندا اے جس نے انہاں دے لئی "ودھدی ہوئی دم گھٹنے والا ماحول" پیدا کيتا ا‏‏ے۔ وینزویلا وچ ٹیلی وژن اسٹیشناں نے مشکلات تو‏ں براہ راست مظاہرےآں د‏‏ی کوریج دکھادی اے تے اس دے نتیجے وچ متعدد حزب اختلاف دے ناظرین سی این این وچ منتقل ہوگئے سن ۔ <ref>{{cite news|last=Wallis|first=Daniel|title=Maduro threatens to expel CNN for Venezuela coverage|url=http://mobile.reuters.com/article/idUSL2N0LP2QZ20140221?irpc=932|accessdate=21 February 2014|newspaper=Reuters|date=20 February 2014}}</ref> کئی سالاں دے بعد ، 14 فروری 2017 نو‏‏ں ، صدر مادورو نے کیبل فراہ‏م کرنے والےآں نو‏‏ں سی این این این ایسپولول نو‏‏ں ہويا تو‏ں دور کرنے دا حکم دتا ، سی این این نے وینزویلا دے پاسپورٹ تے ویزا جاری کرنے دے مبینہ جعلسازی د‏‏ی تحقیقات دے چند دن بعد۔ اس خبر وچ اک خفیہ انٹیلیجنس دستاویز سامنے آئی اے جس وچ وینزویلا دے نائب صدر ٹیرک ال ایسامی نو‏‏ں وینزویلا دے 173 پاسپورٹ تے مشرق وسطی نال تعلق رکھنے والے افراد نو‏‏ں دہشت گرد گروہ حزب اللہ تو‏ں وابستہ افراد سمیت جاری کردہ ID تو‏ں جوڑ دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/02/15/americas/cnn-en-espanol-venezuela-off-air/index.html|title=CNN en Español kicked off air in Venezuela|author=Steve Almasy|website=CNN|access-date=6 March 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/02/08/world/venezuela-passports-investigation/index.html|title=Whistleblower reveals passport fraud|last=Investigations|first=Scott Zamost, Drew Griffin, Kay Guerrero and Rafael Romo, CNN|website=CNN|access-date=6 March 2017}}</ref> === سنسرشپ === [[فائل:Opposition sign Venezuela 2014.jpg|کھبے|thumb| سائن انہاں پڑھ ، "وینزویلاین احتجاج کیو‏ں کردے نيں؟ عدم تحفظ ، ناانصافی ، قلت ، سنسرشپ ، تشدد ، بدعنوانی۔ احتجاج کرنا کوئی جرم نئيں ا‏‏ے۔ ایہ حق اے "۔]] [[نامہ نگار بلا سرحداں|رپورٹرز]] وائیٹ [[نامہ نگار بلا سرحداں|بارڈرز دے]] سیکرٹری جنرل نے صدر مادورو نو‏‏ں لکھے گئے خط وچ وینزویلا د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سنسرشپ د‏‏ی مذمت کردے ہوئے تے ڈلیسی روڈریگس دا جواب دیندے ہوئے کہیا اے کہ جنھاں نے صحافیاں اُتے حملےآں د‏‏ی تردید کردے ہوئے ایہ کہندے ہوئے کہیا ، "ميں آپ نو‏‏ں یقین دلاندا ہاں کہ انہاں واقعات نو‏‏ں رپورٹرز دے بغیر سرحداں تے ہور [[غیر سرکاری تنظیم|این جی اوز دے]] ذریعہ دستاویزی دستاویزات دتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ جداں ایسپاسیو پبلیکو ، آئی پی وائی ایس تے [[نگہبان حقوق انسانی|ہیومن رائٹس واچ]] دا تصور وی نئيں کيتا گیا سی۔ " <ref>{{حوالہ ویب|last=Deloire|first=Christophe|title=RIGHT TO INFORMATION MORE ENDANGERED THAN EVER IN NATIONAL CRISIS|url=http://en.rsf.org/venezuela-right-to-information-more-26-02-2014,45933.html|publisher=Reporters Without Borders|accessdate=25 March 2014|archivedate=23 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123223258/http://en.rsf.org/venezuela-right-to-information-more-26-02-2014,45933.html}}</ref> ہسپانوی اخبار ''ایل پاس دے مطابق'' ، وینزویلا دے قومی ٹیلی مواصلات کمیشن ( کونٹیل ) نے وینزویلا وچ [[انٹرنیٹ خدمت فراہ‏م کنندہ|انٹرنیٹ سروس فراہ‏م کرنے والےآں]] نو‏‏ں متنبہ کيتا اے کہ ، انہاں نو‏ں "عدم استحکا‏م نو‏‏ں روکنے دے لئی" حکومت دے مفادات دے برخلاف ویب سائٹاں نو‏‏ں روکنے دے احکامات د‏‏ی تعمیل کرنا ہوئے گی۔ تے بدامنی "۔ ''ایل پاس کے'' ذریعہ ایہ وی اطلاع دتی گئی اے کہ ڈائریکٹ ٹی وی ، سی اے این ٹی وی ، موویسٹار تے یوٹیوب تے ٹویٹر دے ممکنہ ضابطے د‏‏ی ممکنہ آٹومیشناں ہاں گی۔ ==== انٹرنیٹ سنسرشپ ==== 2014 وچ ، انٹرنیٹ سنسرشپ د‏‏ی مخلوط اطلاعات سن۔ ایہ اطلاع ملی سی کہ [[سان کریستوبال، تاچیرا|سان کرسٹبل ، توچیرا]] وچ حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں مبینہ طور اُتے خدمات د‏‏ی روک سیم دے سبب تقریبا half نصف ملین شہریاں دے لئی انٹرنیٹ تک رسائی دستیاب نئيں ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.el-nacional.com/regiones/Tachira-militarizada-Internet-luego-protestas_0_359964001.html "Táchira militarizada y sin Internet luego de 16 días de protestas"] ("Táchira without Internet militarized after 16 days of protests") {{In lang|es}}, Eleonora Delgado, Adriana Chirinos, and Cesar Lira, El Nacional, 21 February 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref><ref>[http://noticias.terra.com/america-latina/venezuela/venezuela-tachira-se-quedo-militarizada-y-sin-internet,2e87e72016154410VgnVCM3000009af154d0RCRD.html "Venezuela: Táchira se quedó militarizada y sin internet"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517071528/http://noticias.terra.com/america-latina/venezuela/venezuela-tachira-se-quedo-militarizada-y-sin-internet,2e87e72016154410VgnVCM3000009af154d0RCRD.html |date=2017-05-17 }} ("Venezuela: Táchira remained militarized without internet") {{In lang|es}}, Terra, 20 February 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref><ref>[http://informe21.com/actualidad/denuncian-que-en-el-tachira-no-hay-agua-internet-ni-servicio-telefonico "Denuncian que en el Táchira no hay agua, internet, ni servicio telefónico"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200906225205/http://informe21.com/actualidad/denuncian-que-en-el-tachira-no-hay-agua-internet-ni-servicio-telefonico |date=2020-09-06 }} ("They claim that in Tachira no water, internet, or phone service") {{In lang|es}}, Informe21, 20 February 2014. Retrieved 23 March 2014.</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=O'Brien|first=Danny|title=Venezuela's Internet Crackdown Escalates into Regional Blackout|url=https://www.eff.org/deeplinks/2014/02/venezuelas-net-crackdown-escalates|publisher=EFF|accessdate=21 February 2014}}</ref> صدر مادورو نے [[تاچیرا|توچیرا]] نو‏‏ں دھمکی دینے دے بعد ایہ ہويا سی کہ اوہ "سب" وچ شامل ہوجاواں گے تے شہری "حیران رہ جاواں گے"۔ انٹرنیٹ تک رسائی ڈیڑھ دن بعد دوبارہ دستیاب ہونے د‏‏ی اطلاع ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://el-informe.com/21/02/2014/general/vuelve-internet-a-san-cristobal-donde-manifestaciones-y-disturbios-no-cesan/|title=Vuelve internet a San Cristóbal donde manifestaciones y disturbios no cesan – El Informe|accessdate=7 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303193350/http://el-informe.com/21/02/2014/general/vuelve-internet-a-san-cristobal-donde-manifestaciones-y-disturbios-no-cesan/|archivedate=3 March 2016}}</ref> [[ٹویٹر]] <ref>{{cite news|title=Twitter confirma bloqueo de imágenes en Venezuela|url=https://www.bbc.co.uk/mundo/ultimas_noticias/2014/02/140214_ultnot_venezuela_twitter_cantv_msd.shtml|accessdate=4 May 2014|newspaper=BBC|date=15 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Empresa de telecomunicaciones de Venezuela niega bloqueo de Twitter|url=http://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-13503656.html|accessdate=4 May 2014|newspaper=El Tiempo|date=14 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504223626/http://www.eltiempo.com/mundo/latinoamerica/ARTICULO-WEB-NEW_NOTA_INTERIOR-13503656.html|archive-date=4 May 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> تے زیلو <ref>{{cite news|last=Bajack|first=Frank|title=Venezuela Cuts Off Internet, Blocks Communication For Protestors|url=https://www.huffingtonpost.com/2014/02/21/venezuela-internet-_n_4832505.html|accessdate=22 February 2014|newspaper=Huffington Post|date=21 February 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223012821/http://www.huffingtonpost.com/2014/02/21/venezuela-internet-_n_4832505.html|archivedate=23 February 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Zello se actualizó para ayudar a los venezolanos (Entrevista Exclusiva)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/exclusiva-director-de-zello-le-desea-suerte-a-todos-los-venezolanos/|accessdate=23 February 2014|newspaper=La Patilla|date=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223214616/http://www.lapatilla.com/site/2014/02/22/exclusiva-director-de-zello-le-desea-suerte-a-todos-los-venezolanos/|archivedate=23 February 2014}}</ref> جداں سوشل میڈیا ایپلی کیشنز نو‏‏ں وی وینزویلا د‏‏ی حکومت نے سنسر کيتا ا‏‏ے۔ ==== ریاستی میڈیا سنسرشپ ==== قومی اسمبلی وچ اپنی تقریر دے دوران ، ماریہ کورینا ماچاڈو نے جدو‏ں ہلاک ہونے والےآں نو‏‏ں پیش کررہے سن تے لوئیسہ اورٹیگا داز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے کہیا سی کہ ، "ميں نے جان مانوئل کیراسکو د‏‏ی گواہی سنی اے جس اُتے زیادتی تے تشدد کيتا گیا سی تے اس ملک دے اٹارنی جنرل دے انکار کرنے تے مذاق اڑانے د‏‏ی غیر انسانی شرط اے "۔ <ref>{{cite news|title=En video: María Corina Machado mostraba imágenes de víctimas violentas en la AN y le cortaron el micrófono|url=http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/|accessdate=22 March 2014|newspaper=YoYo Press|date=25 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322052253/http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/|archive-date=22 March 2014|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=22 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140322052253/http://yoyopress.com/2014/02/25/en-video-maria-corina-machado-mostraba-imagenes-de-victimas-violentas-en-la-an-y-le-cortaron-el-microfono/}}</ref> ==== گھریلو میڈیا د‏‏ی سنسرنگ ==== اک خطرہ جس دا اک صحافی نو‏‏ں سامنا کرنا پيا اوہ اس د‏ی گڈی اُتے اک نوٹ سی جس دا تعلق ٹوپامارو تو‏ں سی ۔ اس نوٹ دا عنوان سی ، "سوشلسٹ انقلاب دے مخالف دفاع ، سامراج مخالف تے مدوریستا چاویستا" نے کہیا اے کہ انہاں دے اقدامات "صدر نیکولس مادورو د‏‏ی جائز حکومت دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کرنے والے فاشسٹ گروپاں تے غیر ریاست دے افراد دے غیر مستحکم اقدامات نو‏‏ں فروغ دیندے نيں ، شاید مالی اعانت تے غلاظت تے بورژوا حق دے ذریعہ ادائیگی نے ملک نو‏‏ں جلا دتا "۔ انہاں نے اس رپورٹر تے الٹی میٹم نو‏‏ں ایہ کہندے ہوئے کہیا کہ اوہ جاندے نيں کہ اوہ تے انہاں دے اہل خانہ اسنو‏ں "فوری طور اُتے مواصلات نو‏‏ں روکنے" دے لئی کہہ رہے نيں یا "آئین نو‏‏ں نافذ کرنے تے ساڈے اعلیٰ کمانڈر تے ابدی ہیوگو شاویز د‏‏ی میراث نو‏‏ں زندہ رکھنے" دے لئی اوہ نتائج بھگت سکدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|title=Le dan ultimátum a periodista por opinar en Twitter|url=http://espaciopublico.org/index.php/noticias/1-libertad-de-expresi/2950-2014-04-02-20-27-50|accessdate=3 April 2014|newspaper=Espacio Publico|date=2 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140404225734/http://espaciopublico.org/index.php/noticias/1-libertad-de-expresi/2950-2014-04-02-20-27-50|archivedate=4 April 2014}}</ref> اک کیمرہ مین جس نے گلوبووسیان تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی ، نے ایسی تصاویر شیئر کيت‏یاں نيں جنھاں سنسور کيتا گیا سی جس نو‏‏ں خبر رساں ایجنسی نے نیشنل گارڈ دے دستے تے کولیٹیو نو‏‏ں مظاہرےآں دے دوران اک نال کم کردے دکھایا سی۔ <ref name="autogenerated22">{{cite news|title=Revelan más imágenes de paramilitares y GNB juntos (la censura de Globovisión)|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/03/30/revelan-mas-imagenes-de-paramilitares-y-gnb-juntos-la-censura-de-globovision/|accessdate=30 March 2014|newspaper=La Patilla|date=30 March 2014}}</ref> ==== غیر ملکی میڈیا د‏‏ی سنسرنگ ==== کولمبیا دے نیوز چینل این ٹی این 24 نو‏‏ں "تشدد نو‏‏ں فروغ دینے" دے ل C کواناٹیل (وینزویلا د‏‏ی سرکاری ایجنسی ، جس نے ٹیلی مواصلات اُتے ضابطہ ، نگرانی تے کنٹرول دے لئی مقرر کيتا گیا سی) نو‏‏ں ہويا تو‏ں اتار دتا سی۔ صدر مادورو نے مظاہرےآں تو‏ں متعلق معلومات وچ ہیرا پھیری کرنے اُتے ایجنسی فرانس پریس (اے ایف پی) د‏‏ی وی مذمت کيتی۔ <ref>{{cite news|last=Schipani|first=Andres|title=Fears grow of Venezuela media crackdown|url=http://www.ft.com/cms/s/0/9e231fcc-96bd-11e3-945d-00144feab7de.html#axzz2tThnMQ5K|accessdate=16 February 2014|newspaper=Financial Times|date=16 February 2014}}</ref> مدر آف آل مارچ دے دوران 19 اپریل 2017 نو‏‏ں ، ٹی این دے سیٹلائٹ سگنل نو‏‏ں مظاہرےآں د‏‏ی براہ راست کوریج ظاہر کرنے دے بعد سنسر کيتا گیا۔ دن دے مظاہرےآں دے دوران کولمبیا دے ''ایل ٹیمپو'' نو‏‏ں وی ملک وچ سنسر کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite news|title=Comunicado del Grupo Clarín: TN, censurado en Venezuela|url=http://www.lapatilla.com/site/2017/04/21/comunicado-del-grupo-clarin-tn-censurado-en-venezuela/|accessdate=22 April 2017|work=[[La Patilla]]|date=21 April 2017|language=es-ES}}</ref> === سوشل میڈیا === [[فائل:CONATEL to SEBIN Venezuela Twitter IP address.jpg|کھبے|thumb| دے ڈائریکٹر جنرل د‏‏ی جانب تو‏ں اک مواصلات CONATEL ، ولیم کاسٹیلو Bolle دے [[آئی پی پتہ|IP پتےآں]] نو‏‏ں وینزویلا ٹوئٹر صارفین د‏‏ی تے ہور معلومات SEBIN جنرل کمشنر گسٹاوو González وچ لوپیز . ]] وینزویلا دے عوام نو‏‏ں گلیاں وچ خبراں دکھانے دے لئی سوشل میڈیا اک لازمی ذریعہ اے ، جو حکومت کیت‏‏ی زیادہ تر سرکاری خبراں تو‏ں متصادم اے تے چھوٹی ویب سائٹاں اُتے سیل فون د‏‏ی ویڈیو تو‏ں زیادہ تر کہانیاں وی اکٹھا کرنی پڑدی ني‏‏‏‏ں۔ کچھ وینزویلاین وچ سوشل میڈیا د‏‏ی مقبولیت اعتماد د‏‏ی کمی ، ریاستی ملکیت والے میڈیا دے مبینہ پروپیگنڈے تے مبینہ "سیلف سینسرشپ" د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جو نجی میڈیا ہن حکومت نو‏‏ں خوش کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ ''میشابیل کے'' مطابق ، ٹویٹر وینزویلا وچ بہت مشہور اے تے اک حزب اختلاف دے اعداد و شمار دے مطابق ، "وینزویلا اک آمریت اے ، تے واحد آزاد میڈیا ٹویٹر اے ،" مظاہرین ٹویٹر دا استعمال کردے نيں کیونجے "روايتی میڈیا" احتجاج نو‏‏ں کوریج کرنے وچ ناکا‏م رہیا ا‏‏ے۔ تے تاکہ، "بین الاقوامی برادری کيتا ہوئے رہیا اے محسوس ک‏ر سکدے نيں تے مدد سانو‏ں، ہر کونے وچ لفظ پھیلانے" پر، حکومت، جو مبینہ طور اُتے "خریدتا جدو‏ں پیروکاراں اک پروپیگنڈہ دے آلے دے طور ٹوئٹر استعمال دا الزام عائد کيتا گیا اے پیدا جعلی اکاؤنٹس حکومت دے حامی ہیش ٹیگ نو‏‏ں فروغ دینے ، تے ناقدین نو‏‏ں ہراساں کرنے دے لئی صارفین دے اک گروپ د‏‏ی خدمات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ تے ایہ دعوی کرنے والے "فاشسٹ" سن جو "بغاوت 'کا ارتکاب کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ۔ <ref name="Mashablesocialmedia2">{{cite news|title=In Venezuela, the Only Free Media Is Twitter|url=http://mashable.com/2014/02/28/venezuela-twitter/|accessdate=9 March 2014|newspaper=Mashable|date=28 February 2014}}</ref> === جھوٹھا میڈیا === کراکس وچ مقیم اک سیاسی تجزیہ کار ، تاریک یاردے دا کہنا اے کہ "سوشل نیٹ ورک اک متبادل میڈیا بن چکے ني‏‏‏‏ں۔" "لیکن دونے فریق ، حکومت تے حزب اختلاف ، انہاں نو‏ں غلط معلومات نشر کرنے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔" حزب اختلاف د‏‏ی جانب تو‏ں شام ، چلی تے سنگاپور سمیت دنیا دے مختلف ملکاں وچ مظاہرےآں تو‏ں ہونے والی کچھ تصاویر ، سوشل میڈیا دے توسط تو‏ں اختلافات نو‏‏ں ہويا دینے دے لئی گردش کيتیاں گئیاں۔ <ref>Russo, Sandra (22 February 2014). [http://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-240368-2014-02-22.html "Las falsas fotos sobre Venezuela"]. ''[[Página/12]]''.</ref> ''دی نیشن نو‏‏ں دتے گئے'' اک انٹرویو وچ ، وینزویلا دے مصنف تے وینزویلا د‏‏ی کونسل آف اسٹیٹ دے رکن لوئس برٹو گارسیا نے ایسی تصاویر دا حوالہ دتا جدو‏ں اپوزیشن د‏‏ی طرف تو‏ں مظاہرےآں نو‏‏ں جھوٹھے طور اُتے پیش کرنے د‏‏ی مہم دے ثبوت د‏‏ی حیثیت تو‏ں دسیا گیا کہ جدو‏ں مظاہرےآں وچ ملوث ہونے د‏‏ی بجائے طلباء د‏‏ی حمایت د‏‏ی جا رہی اے ، جداں کہ انہاں نے دعوی کيتا ، اک ایداں دے ملک وچ چند سو طلباء جنہاں وچو‏ں 9.5 ملین طالب علم ني‏‏‏‏ں۔ <ref name="LBGopinion2">{{cite magazine|last=Lovato|first=Roberto|title=Why the Media Are Giving a Free Pass to Venezuela’s Neo-Fascist Creeps|url=http://www.thenation.com/article/179125/why-media-are-giving-free-pass-venezuelas-neo-fascist-creeps|magazine=[[The Nation]]|accessdate=8 April 2014}}</ref> جھوٹھے میڈیا دے استعمال دا اطلاق حکومت اُتے وی ہُندا اے جدو‏ں قومی اسمبلی دے صدر ڈیوسدادو کابیلو نے وی ٹی وی دے اک پروگرام وچ اک تصویر شیئر د‏‏ی جس وچ اینجل ویواس دے گھر وچ مبینہ طور اُتے "بندوق دا مجموعہ" دکھایا گیا سی ، جدو‏ں ایہ واقعی اک ہوائی اڈے تو‏ں لی گئی تصویر سی بندوق د‏‏ی ویب سائٹ <ref>{{حوالہ ویب|title=Airsoft Rental Guns|url=http://www.airsoftbattlezone.com/airsoftgunrentals.html|publisher=Airsoft Battle Zone|accessdate=26 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140301193154/http://www.airsoftbattlezone.com/airsoftgunrentals.html|archivedate=1 March 2014}}</ref> وزیر سیاحت ، آندرس ایذارا نے وی اگست 2013 تو‏ں ہجوم والی گھاٹیاں د‏‏ی پرانی تصاویر دا استعمال کيتا جس تو‏ں ایہ ظاہر کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جارہی اے کہ وینزویلا وچ زندگی معمول اُتے آچک‏ی اے تے مارگیریٹا جزیرے وچ وڈے پیمانے اُتے گھاٹیاں دا سامان چل رہیا ا‏‏ے۔ طلباء دے مظاہرین نے ایہ بیان لڑا ، تے کہیا کہ جزیرے اُتے کوئی کارنیوال نئيں منایا جا رہیا اے تے ایہ کہ "ایتھ‏ے منانے دے لئی کچھ نئيں اے ؛ وینزویلا سوگ منا رہیا اے "<ref>{{cite news|last=Velasquez|first=Mariangela|title=Estudiantes opositores aseguraron que en Margarita no habrá carnaval|url=http://www.el-nacional.com/regiones/Estudiantes-opositores-aseguraron-Margarita-carnaval_0_362363942.html|accessdate=2 March 2014|newspaper=El Nacional|date=1 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140226215827/http://www.el-nacional.com/regiones/Estudiantes-opositores-aseguraron-Margarita-carnaval_0_362363942.html|archivedate=26 February 2014|df=dmy-all}}</ref>۔ صدر مادورو نے مبینہ طور اُتے اک ویڈیو چلا‏ئی ، جس وچ خاص طور اُتے ترمیم کيتی گئی سی تاکہ میئر اُتے چاقاؤ اُتے الزام لگایا جا سک‏‏ے کہ اوہ رکاوٹاں نو‏‏ں فروغ دے رہے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{cite news|title=Muchacho: "Pegaron frases" en el video presentado por Maduro|url=http://www1.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=168309&tpCont=1&idSec=3|accessdate=21 March 2014|newspaper=Union Radio|date=20 March 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407102516/http://www1.unionradio.net/actualidadur/nota/visornota.aspx?id=168309&tpCont=1&idSec=3|archivedate=7 April 2014}}</ref> == بین الاقوامی رد عمل == [[فائل:Students stationed in UN headquarters,Venezuela demonstrating against the government of Maduro President.jpg|وسط|thumb|778x778px|{{وسط|کراکاس وچ اقوام متحدہ دے صدر دفتر دے باہر بھکھ ہڑتال اُتے جمع ہوئے طلبا ، صدر مادورو د‏‏ی حکومت دے خلاف اقوام متحدہ دے بیان دے منتظر نيں}}]] == ہور ویکھو == * [[بہار (سیاسی اصطلاح)]] * [[وینزویلا وچ ہنگامی حالت 2016]] * [[اکیہويں صدی وچ احتجاجات د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * {{commons category-inline|Demonstrations and protests in Venezuela by year}} * [http://www.oas.org/documents/eng/press/Informe-Panel-Independiente-Venezuela-EN.pdf '''امرید‏‏یاں ریاستاں د‏‏ی تنظیم''' - وینزویلا دے حکا‏م دے ذریعہ تشدد تے تشدد تو‏ں متعلق 400 صفحات اُتے مشتمل رپورٹ] {{Venezuela topics}} {{Ongoing protests}} {{Bolivarian Venezuela Crisis|state=collapsed}} [[گٹھ:وینزویلا وچ فسادات تے شہری انتشار]] [[گٹھ:وینزویلا وچ احتجاجات]] [[گٹھ:جاری احتجاج]] [[گٹھ:کراکس وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:ویڈیو کلپس اُتے مشتمل مضامین]] [[گٹھ:وینیزویلا وچ 2010ء د‏‏ی دہائی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 1zvczcr6h2rykrzzej6y2ltt0eiexjr 0 90659 712154 706492 2026-09-26T13:51:16Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712154 wikitext text/x-wiki ایہ منتہا [[بین الاقوامی]] درجہ بندی بالحاظ ملک ا‏‏ے۔ == لسٹ == {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ececec;" ! ملک !! شماریات !! میدان !! تریخ |- |{{پرچم|افغانستان}}||'''[[افغانستان وچ افیون د‏‏ی پیداوا‏‏ر|سب تو‏ں وڈا غیر قانونی افیون پیدا کرنے والا]]''', 95% عالمی منڈی دا ($64 بلین), 2.9 ملین افیون کساناں دے نال<ref>{{cite web |url=http://www.unodc.org//pdf/publications/afg_opium_معیشت_www.pdf |title=The Opium Economy in Afghanistan: An International Problem |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime |year=2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073332/http://www.unodc.org//pdf/publications/afg_opium_%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%B4%D8%AA_www.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.unodc.org/pdf/research/wdr07/WDR_2007.pdf |title=2007 World Drug Report |publisher=United Nations Office on Drugs and Crime |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073331/http://www.unodc.org/pdf/research/wdr07/WDR_2007.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref>||align="right"|غیر قانونی منشیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|افغانستان}}||'''دنیا دا سب تو‏ں وڈا [[قنب]] پیدا کرنے والا''', 3،500 ٹن تک حشیش سالانہ پیداوا‏‏ر<ref>{{cite news |url=http://www.presstv.ir/detail.aspx?id=122108&sectionid=351020403 |title=UN: Afghanistan world leading hashish producer |publisher=PressTV |date=March 31, 2010 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073531/https://www.presstv.com/detail.aspx |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.foxnews.com/world/2010/03/31/Afghanistan-leading-hashish-producer/ | work=Fox News | title=UN: Afghanistan is leading hashish producer | date=2010-03-31 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073518/https://www.foxnews.com/world/2010/03/31/Afghanistan-leading-hashish-producer/%20 | archivedate=2018-12-26 | access-date=2013-03-03 | url-status=live}}</ref>||align="right"|غیر قانونی منشیات||align="right"|2010 |- |{{پرچم|افغانستان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ کمسن اموات|سب تو‏ں زیادہ شرح کمسن اموات]]''', 121.63 deaths per 1000 live births||align="right"|آبادیات||align="right"|2012 |- |{{پرچم|انڈورہ}}||'''[[World Tourism rankings#International tourist arrivals by country of destination 2007|Most tourist arrivals per capita]]''', 121<ref>[http://www.estadistica.ad/ 2008 statistics, Departament d'Estadística, Govern d'Andorra]. {{ca}}</ref>||align="right"|معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|انگولا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اضافہ صنعتی پیداوا‏‏ر|Highest industrial production growth rate]]''', 14.30% ([[کتاب حقائق عالم]] est.)<ref name="ReferenceA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2089rank.html |work=The World Factbook |title=Country Comparison :: Industrial production |publisher=CIA |date= |accessdate=2011-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073556/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2089rank.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> ||align="right"|صنعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ارجنٹائن}}||'''[[Pear#Production|Largest exporter of pears]]''', 490,000 tonnes<ref>{{cite web |url=http://www.wapa-association.org/newsdetail.asp?id=17 |title=WAPA releases Southern Hemisphere crop forecasts 2009 |publisher=World Apple and Pear Association |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091025175353/http://www.wapa-association.org/newsdetail.asp?id=17 |archivedate=2009-10-25 |access-date=2013-03-03 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fas.usda.gov/gainfiles/200812/146306728.pdf |title=ارجنٹائن: Fresh Deciduous Fruit – Annual Report 2008 |publisher=USDA Foreign Agricultural Service |date=November 17, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073508/https://www.fas.usda.gov/ |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref>||align="right"|زراعت||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ارجنٹائن}}||'''[[شہد|Largest exporter of honey]]''', 70,000 tonnes<ref>{{cite web |url=http://intainforma.inta.gov.ar/?p=8372 |title=Las mieles del éxito |publisher=INTA Informa |date=September 14, 2011 |language=Spanish |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073540/http://intainforma.inta.gov.ar/?p=8372 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref>||align="right"|زراعت||align="right"| 2011 |- |{{پرچم|ارجنٹائن}}||'''[[لیماں|Largest producer of lemons]]''', 1,500,000 tonnes<ref>{{cite web |url=http://intainforma.inta.gov.ar/?p=7114 |title=Limones: la ارجنٹائن primer exportador mundial |publisher=INTA Informa |date=June 17, 2011 |language=Spanish |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073446/http://intainforma.inta.gov.ar/?p=7114 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref>||align="right"|زراعت||align="right"| 2011 |- |{{پرچم|ارجنٹائن}}||'''Largest exporter of [[روغن نباندی]]''', US$2,715,890,000<ref>{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/eco_wor_tra_exp_fix_veg_oil_fat_sof-fixed-vegetables-oil-fat-soft |title=Fixed vegetables oil fat, soft (most recent) by country |publisher=Nation Master |date=February 1, 2013}}</ref>||align="right"|زراعت||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ارجنٹائن}}||'''Highest کھپت of [[beef]] per capita''', 65.2 kilograms / year<ref>{{cite web |url=http://www.fas.usda.gov/dlp/circular/2006/06-03LP/bpppcc.pdf |title=Beef: Per Capita کھپت Summary Selected Countries |publisher=USDA Foreign Agricultural Service |date=March 2006 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060502132300/http://www.fas.usda.gov/dlp/circular/2006/06-03LP/bpppcc.pdf |archivedate=2006-05-02 |url-status=live}}</ref>||align="right"|کھپت||align="right"| 2006 |- |{{پرچم|ارجنٹائن}}||'''Best performance at [[Paddle Tennis World Championship#Men Medal Count|Paddle Tennis World Championship]] (men)''', 7 gold medals, 9 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ارجنٹائن}}||'''Best performance at [[Paddle Tennis World Championship#Women Medal Count|Paddle Tennis World Championship]] (women)''', 7 gold medals, 9 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ارجنٹائن}}||'''Best performance at [[World Polo Championship]]''', 4 gold medals, 7 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2012 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''[[Wool#Production|Largest wool producer]]''', output of 475,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''[[Sheep husbandry#Sheep production worldwide|Largest sheep meat producer]]''' ||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ یورینیم ذخائر|Largest uranium reserves]]''', 1,243,000 tons||align="right"|توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر ایلومینیم آکسائڈ|Largest aluminium oxide producer]]''', 18,312,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''[[Bauxite#Production trends|Largest bauxite producer]]''', 63,000,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''[[Titanium#Occurrence|Largest titanium producer]]''', 1,291,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2003 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''[[:File:2005zirconium.PNG|Largest zirconium producer]]''', 426,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''[[Tantalum#Occurrence|Largest tantalum producer]]''', 435 tons per annum, 53% of world production||align="right"|صنعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Best performance at [[Rugby League World Cup]]s (men)''', 9 times winner (1957, 1968, 1970, 1975, 1977, 1988, 1992, 1995, 2000)||align="right"|کھیل||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Winner of most [[کرکٹ عالمی کپ]]s (men)''', 4 (1987, 1999, 2003, 2007)<ref>{{cite news |last=Miller |first=Andrew |url=http://content-uk.cricinfo.com/wc2007/content/current/story/292681.html |title=Gilchrist leads آسٹریلیا to World Cup treble |publisher=ESPN |date=April 28, 2007 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073533/http://www.espncricinfo.com/wc2007/content/story/292681.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|کھیل||align="right"| 2007 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Winner of most [[Women's Cricket World Cup]]s''', 5 (1978, 1982, 1988, 1997, 2005)||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Best performance at [[Canoe polo#ICF Canoe Polo World Championships|ICF Canoe Polo World Championships]] (men)''', 3 gold medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Best performance at [[Netball World Championships]]s''', 9 times winner||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Best performance at [[World International Doubles Squash Championships]]'''||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Best performance at [[World Team Squash Championships]]'''||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Best performance at [[Touch Football World Cup]]s'''||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|آسٹریلیا}}||'''Best performance at [[ITU Triathlon World Championship]]s (women)''', 11 gold medals, 26 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|آسٹریا}}||'''Best performance at [[FIS Alpine World Ski Championships]]''', 74 gold medals, 233 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|آسٹریا}}||'''Best performance at [[FIS Ski Flying World Championships]]''', 5 gold medals, 7 silver medals, 3 bronze medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|آذربائیجان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر شرح اضافہ (گزشتہ سال)|Highest nominal GDP year to year growth rate]]''', 48.23%||align="right"|معیشت||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|آذربائیجان}}||'''[[ای-مستعدی|Lowest E-readiness score]]''', 2.97||align="right"|سبھیاچار||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|بنگلہ دیش}}||'''[[شماریات استعمال زمین بلحاظ ملک|Largest percentage of arable land]]''', 55.39%||align="right"|زراعت<br />جغرافیہ ||align="right"|2005 |- |{{پرچم|بنگلہ دیش}}||'''[[List of countries by energy کھپت per capita|Lowest annual energy کھپت per capita]]''', 160.9 kgoe per person per year||align="right"|توانائی||align="right"|2003 |- |{{پرچم|بنگلہ دیش}}||'''Lowest level of property rights according to [[مشعر بین الاقوامی حقوق املاک]]''', score of 2.9||align="right"|سیاست||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|بیلاروس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح افراط زر|Highest annual inflation rate]]''', 52.4%||align="right"|مالیات||align="right"|2011 |- |{{پرچم|بیلجیم}}||'''Most globalized country according to [[مشعر عالمگیریت]]''', score of 91.96||align="right"|سیاست||align="right"| 2007 |- |{{پرچم|بیلجیم}}||'''Best performance at [[UCI Cyclo-cross World Championships, Men#Medal count by country|UCI Cyclo-cross World Championships, Men]]''', 25 gold medals, 52 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|بیلجیم}}||'''Best performance at [[UCI Road World Championships – Men's road race#Medallists by nation|UCI Road World Championships (Men's Road Race)]]''', 25 gold medals, 47 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|بیلجیم}}||'''Best performance at [[Motocross World Championship#World Championships by nationality|Motocross World Championship]]'''||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|بیلجیم}}||'''Largest producer of [[chickory]] roots'''||align="right"|زراعت||align="right"| 1992 |- |{{پرچم|بوٹسوانا}}||'''Lowest environmental happiness according to [[مشعر خوش سیارہ]]''', score of 22.6||align="right"|ماحولیات <br /> کیفیت حیات||align="right"|2012 |- |{{پرچم|بھوٹان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر شرح اضافہ (گزشتہ سال)|Highest GDP (real) annual growth rate]]''', 21.40% ([[کتاب حقائق عالم]] est.)<ref name="ReferenceB">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2003rank.html |work=The World Factbook |title=Country Comparison :: National product real growth rate |publisher=CIA |date= |accessdate=2011-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2003rank.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> ||align="right"|معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[Citrus production#Countries involved|Largest citrus producer]]''', output of 20,682,309 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[Orange (fruit)#Production|Largest orange producer]]''', output of 17.8 million tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[Bean#Production|Largest dry bean producer]]''', output of 3,330,435 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[Coffee#Production|Largest coffee producer]]''', output of 2,249,010 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[Sugarcane#Production|Largest sugarcane producer]]''', output of 514,079,729 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[Sisal#Global production and trade patterns|Largest sisal producer]]''', output of 113,300 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ کل قابل تجدید آبی وسائل|Largest renewable freshwater resources]]''', 8,233&nbsp;km³/year||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2000 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[:File:2007niobium (mined).PNG|Largest niobium producer]]''', 40,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''Winner of most [[فیفا عالمی کپ]]s''', 5 ([[1958 فیفا عالمی کپ|1958]], [[1962 فیفا عالمی کپ|1962]], [[1970 فیفا عالمی کپ|1970]], [[1994 فیفا عالمی کپ|1994]], [[2002 فیفا عالمی کپ|2002]])<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/teams/برازیل/4751387.stm | work=BBC News | title=Why are برازیل so good? | date=2006-05-23 | accessdate=2010-05-08 | first1=Andrew | last1=Benson | first2=John | last2=Sinnott | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073526/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/world_cup_2006/teams/%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%84/4751387.stm%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref>||align="right"|کھیل||align="right"| 2006 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''Winner of most [[FIFA Club World Cup]]s''', 3 ([[2000 FIFA Club World Championship|2000]], [[2005 FIFA Club World Championship|2005]], [[2006 FIFA Club World Championship|2006]])||align="right"|کھیل||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''Best performance at [[FIFA Beach Soccer World Cup#Successful national teams|FIFA Beach Soccer World Cup]]''', 12 times winner (1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2002, 2003, 2004, 2006, 2007, 2008)||align="right"|کھیل||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''Best performance at [[FIFA Futsal World Cup#Ranking|FIFA Futsal World Cup]]''', 4 times winner (1989, 1992, 1996, 2008)||align="right"|کھیل||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''Best performance at [[Beach Handball World Championships]]''', 2 gold medals, 4 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''Best performance at [[FIVB World League]]s''', 9 times winner, 3 times runner-up ||align="right"|کھیل||align="right"| 2011 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''Best performance at [[Swatch FIVB World Championships|Beach Volleyball World Championships]]''', 7 gold medals, 19 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|برازیل}}||'''[[Spam (electronic)#Geographical origins|Largest electronic spam producer]]''', 7.7 trillion messages per year||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|بلغاریہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اضافہ آبادی|Lowest population growth rate]]''', -0.78<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2002rank.html?countryName=بلغاریہ&countryCode=bu&regionCode=eur&rank=227#bu "Population growth rate rankings"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008225146/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2002rank.html?countryName=%D8%A8%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%81&countryCode=bu&regionCode=eur&rank=227#bu |date=2020-10-08 }}. The World Factbook. CIA.</ref>||align="right"|آبادیات||align="right"| 2011 |- |{{پرچم|بلغاریہ}}||'''[[لسٹ مملک بلحاظ شرح ملکیت گھر|Highest home ownership rate]]''', 97%<ref>[http://www.novinite.com/view_news.php?id=18773 "بلغاریہ Tops Europe's Chart of Private Home Ownership"]. Sofia News Agency. January 30, 2003. Retrieved February 1, 2013.</ref><ref>{{cite news |url=http://www.eusew.eu/awards2011-living |title=Renovation of Multi-family Buildings (بلغاریہ): Retrofitting for the Future |publisher=Sustainable توانائی Europe Awards |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110815214511/http://eusew.eu/awards2011-living |archivedate=2011-08-15 |access-date=2013-03-03 |url-status=dead}}</ref>||align="right"|کیفیت حیات<br />آبادیات||align="right"|2011 |- |{{پرچم|بلغاریہ}}||'''[[Rose oil|Largest rose oil producer]]''', 70% of all oil in the world<ref>[http://www.centcom.mil/بلغاریہ "بلغاریہ"]. ریاستہائے متحدہ امریکا Central Command.</ref>||align="right"|زراعت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|بلغاریہ}}||'''[[Lavender oil|Largest lavender oil producer]]'''<ref>Simeonova, Diana (July 14, 2011). [http://www.چینpost.com.tw/business/europe/2011/07/14/309719/بلغاریہn-lavender.htm "بلغاریہn lavender producers worried about demand drop"]. ''چین Post''. Retrieved February 1, 2013.</ref>||align="right"|زراعت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|برکینا فاسو}}||'''Worst situation with education according to [[تعلیم Index]]''', score of 0.274||align="right"|آبادیات <br /> کیفیت حیات||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|برکینا فاسو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح خواندگی|Lowest literacy rate]]''', 23.6% of population||align="right"|آبادیات <br /> کیفیت حیات||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|برونڈی}}||'''[[شہر کاری بلحاظ ملک|Highest rate of urbanisation]]''', +6.8% of urban population per year||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|برونڈی}}||'''Least globalized country according to [[مشعر عالمگیریت]]''', score of 25.75||align="right"|سیاست||align="right"| 2007 |- |{{پرچم|برونڈی}}||'''Lowest satisfaction with life according to [[مشعر اطمینان حیات]]''', 100||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|کینیڈا}}||'''[[Flax#Cultivation|Largest flax producer]]''', output of 633,500 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|کینیڈا}}||'''[[:File:2006canary seed.PNG|Largest canary seed producer]]''', output of 117,300 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|کینیڈا}}||'''[[Maple syrup|Largest producer of maple syrup]]''', output of 14,890 cubic metres||align="right"|زراعت||align="right"|1995 |- |{{پرچم|کینیڈا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ رقبہ|Largest water area]]''', 891,163&nbsp;km²<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html#Geo "کینیڈا"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html#Geo |date=2019-04-30 }}. The World Factbook. CIA.</ref>||align="right"|جغرافیہ ||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|کینیڈا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ ساحلی لمبائی|Longest coastline]]''', 243,792&nbsp;km<ref>[http://geography.about.com/library/weekly/aa052500a.htm "Canadian Superlatives – Super کینیڈا!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130404062955/http://geography.about.com/library/weekly/aa052500a.htm |date=2013-04-04 }}. About.com. Retrieved February 1, 2013.</ref>||align="right"|جغرافیہ ||align="right"| 2009 <!-- |- |{{flag|کینیڈا}}||'''Most years attaining the highest [[انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]] (HDI)''', 10 out of 19 years||align="right"|کیفیت حیات||align="right"| 2009 --> |- |{{پرچم|کینیڈا}}||'''Best performance at [[List of World Curling Men's champions#All time medals|World Curling Men's Championships]]''', 31 gold medals, 45 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|کینیڈا}}||'''Best performance at [[List of World Curling Women's champions#All time medals|World Curling Women's Championships]]''', 15 gold medals, 26 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|کینیڈا}}||'''Winner of most [[IIHF World Women's Championships#Medal Table|Women's Ice Hockey World Championships]]''', 9 times winner||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|وسطی افریقی جمہوریہ}}||'''Lowest prosperity according to [[لیگاٹم مشعر خوشحالی]]'''||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2012 |- |{{پرچم|چاڈ}}||'''Lowest ease of doing business, according to [[مشعر سہولیات کاروبار]]'''||align="right"|معیشت <br /> سیاست||align="right"|2012 |- |{{پرچم|چلی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر تانبا|Largest copper producer]]''', 5,360,800 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چلی}}||'''[[:File:Iodine.PNG|Largest iodine producer]]''', 15,346 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چلی}}||'''[[Lithium#Terrestrial|Largest lithium producer]]''', 12,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|چلی}}||'''[[Lithium#Terrestrial|Largest lithium reserves]]''', 300,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|چلی}}||'''[[Rhenium#Occurrence|Largest rhenium reserves]]''' tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چلی}}||'''[[Lists of earthquakes#Largest earthquakes by magnitude|Largest recorded earthquake]]''' 9.5||align="right"|ارضیات||align="right"|2011 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Rice#World production and trade|Largest rice producer]]''', output of 182,042,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[بین الاقوامی گندم پیداوا‏‏ر شماریات|Largest wheat producer]]''', output of 109.9 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2004fruit & vegetable.PNG|Largest fruit and vegetable producer]]''', output of 506,634,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2004 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر سیب|Largest apple producer]]''', output of 26,065,500 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Garlic#Production trends|Largest garlic producer]]''', output of 12,088,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005pear and quince.PNG|Largest pear and quince producer]]''', output of 11,537,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Citrus production#Countries involved|Largest tangerine producer]]''', output of 14,152,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005peach and nectarine.PNG|Largest peach and nectarine producer]]''', output of 6,030,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005plums and sloes.PNG|Largest plum and sloe producer]]''', output of 4,635,500 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2006persimmon.PNG|Largest persimmon producer]]''', output of 1,987,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر ٹماٹر|Largest tomato producer]]''', output of 32,540,040 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005watermelon.PNG|Largest watermelon producer]]''', output of 69,315,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005chestnut.PNG|Largest chestnut producer]]''', output of 825,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005walnut.PNG|Largest walnut producer]]''', output of 499,070 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Peanut#Production|Largest peanut producer]]''', output of 13,090,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Eggplant#Statistics|Largest eggplant producer]]''', output of 18,033,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005carrot and turnip.PNG|Largest carrot and turnip producer]]''', output of 8,395,500 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Potato#Role in world food supply|Largest potato producer]]''', output of 70 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Cabbage#Production|Largest cabbage producer]]''', output of 36,335,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Broccoli#Production|Largest cauliflowers and broccoli producer]]''', output of 8,585,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005spinach.PNG|Largest spinach producer]]''', output of 11,011,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005lettuce and chicory.PNG|Largest lettuce and chicory producer]]''', output of 11,005,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005asparagus.PNG|Largest asparagus producer]]''', output of 5,906,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005onion and shallot.PNG|Largest onion and shallot producer]]''', output of 17,793,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:Cucumber and gherkin.JPG|Largest cucumber and gherkin producer]]''', output of 26,000,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[صنعت ماہی گیری بلحاظ ملک|Largest fish producer]]''', output of 49,467,275 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[صنعت ماہی گیری بلحاظ ملک|Largest aquatic plants producer]]''', output of 11,163,675 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005honey (natural).PNG|Largest honey producer]]''', output of 298,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005mushroom and truffle.PNG|Largest mushroom and truffle producer]]''', output of 1,410,540 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005cottonseed.PNG|Largest cotton producer]]''', output of 11,400,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Silk#Production|Largest silk producer]]''', output of 290,003 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Rapeseed#Production|Largest rapeseed producer]]''', output of 10.3 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Tea#Production|Largest tea producer]]''', output of 1,183,502 million tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Tobacco industry#Production by country or region|Largest tobacco producer]]''', output of 2,298,800 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2000 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Domestic sheep#Economic importance|Largest livestock of domestic sheep]]''', 157,900,000 heads ||align="right"|زراعت||align="right"|2004 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Domestic pig#Pig farming terminology|Largest livestock of domestic pig]]''', 488,800,000 heads ||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2003mule.PNG|Largest livestock of mules]]''', 4,194,000 heads ||align="right"|زراعت||align="right"|2003 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2003ass.PNG|Largest livestock of donkeys]]''', 8,499,000 heads ||align="right"|زراعت||align="right"|2003 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2003horse.PNG|Largest livestock of horses]]''', 8,088,000 heads ||align="right"|زراعت||align="right"|2003 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Pork|Largest pork (pig meat) producer]]''', output of 48,500,000 ton||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Rice#Worldwide کھپت|Largest rice consumer]]''', 135 million metric tons per year||align="right"|کھپت||align="right"|2004 |- |{{پرچم|چین}}||'''Largest car market''', 13.64 million vehicles<ref>{{cite news |last=Jackson |first=Allison |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5h_uz7dJAkuw1VAZOfisS4RcY_I5g |title=چین overtakes US as world's largest auto market |publisher=AFP |date=January 11, 2010 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100114220726/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5h_uz7dJAkuw1VAZOfisS4RcY_I5g |archivedate=2010-01-14 |url-status=live}}</ref>||align="right"|کھپت<br />آوا جائی||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ آبادی]]''', 1,315,844,000||align="right"|آبادیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ افرادی قوت|Largest labour force]]''', 807,700,000||align="right"|آبادیات <br /> معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر برق من قابل تجدید وسائل|Largest renewable energy producer]]''', 797,4 TW·h per year||align="right"|توانائی||align="right"|2011 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Hydroelectricity#World hydroelectric capacity|Largest hydroelectricity producer]]''', 585.2 TW·h per year||align="right"|توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر کوئلہ|Largest coal producer]]''', 3,240 million tons||align="right"|توانائی <br /> صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|چین}}||'''Highest level of innovation according to [[مشعر عالمی اختراع (انسیڈ)|Global Innovation Index]]''', score of 1.1||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2012 |- |{{پرچم|چین}}||'''Largest [[wind turbine]] producer'''<ref name=bradsher>Bradsher, Keith (January 30, 2010). [http://www.nytimes.com/2010/01/31/business/energy-environment/31renew.html "چین leads global race to make clean energy"]. ''[[نیو یارک ٹائمز]]''. Retrieved February 1, 2013.</ref>||align="right"|توانائی<br />صنعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''Largest [[solar panel]] producer''',<ref name=bradsher />||align="right"|توانائی<br />صنعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[List of countries by photovoltaics production|Largest photovoltaics producer]]''', output of 10,852 MW<ref name=bradsher />||align="right"|توانائی<br />صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ اخراج کاربن دو اکسید|Most carbon dioxide emissions]]''', 6,103,493,000 metric tons||align="right"|ماحولیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ ذخائر زرمبادلہ|Largest forex reserves]]''', $2,273,000,000,000 ||align="right"|مالیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ برآمدات|Largest exporter]]''', $1,200,000,000,000<ref>{{cite news |url=http://www1.voanews.com/english/news/asia/چین-Surpasses-جرمنی-as-Worlds-Top-Exporter-81128862.html |title=چین Surpasses جرمنی as World's Top Exporter |publisher=Voice of America |date=January 10, 2010 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073519/https://www.voanews.com/english/news/asia/%DA%86%DB%8C%D9%86-Surpasses-%D8%AC%D8%B1%D9%85%D9%86%DB%8C-as-Worlds-Top-Exporter-81128862.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> ||align="right"|مالیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ خود مختار ملکاں بلحاظ موجودہ اکاؤنٹ توازن|Highest current account balance]]''', $371,833,000,000 ||align="right"|مالیات||align="right"|2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ بلند ترین نقطہ|Highest elevation above the sea level]]''', 8,848&nbsp;m (29,029&nbsp;ft) at [[ماؤنٹ ایورسٹ]] (shared with [[نیپال]])||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں وعلاقہ جات بلحاظ زمینی سرحد|Longest land border length]]''', 22,117&nbsp;km (22,147&nbsp;km if [[ہانگ کانگ]] and [[مکاؤ]], the two [[خصوصی انتظامی علاقہ جات]] are counted)||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں وعلاقہ جات بلحاظ بری و بحری حدود|Most countries bordered]]''', 14 (16 if [[ہانگ کانگ]] and [[مکاؤ]], the two [[خصوصی انتظامی علاقہ جات]] are counted), the same number as with [[روس]]||align="right"|جغرافیہ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Gold#Production|Largest gold producer]]''', 276 tonnes<ref>{{cite web |last=Mandaro |first=Laura |url=http://www.marketwatch.com/news/story/چین-now-worlds-largest-gold/story.aspx?guid=%7B8C528CE8-0262-485D-ACEB-2247D18282CB%7D |title=چین now world's largest gold producer; foreign miners at door |publisher=MarketWatch |date=2008-01-17 |accessdate=2009-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073537/https://www.marketwatch.com/story/china-now-worlds-largest-gold-producer-foreign-miners-at-door |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|صنعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر ایلومینیم|Largest aluminium producer]]''', 5,896,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Antimony#Production|Largest antimony producer]]''', 126,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Arsenic#Production|Largest arsenic producer]]'''||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر بسمیتھ|Largest bismuth producer]]''', 1,900 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005cadmium.PNG|Largest cadmium producer]]''', 3,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سیمنٹ پیداوا‏‏ر|Largest cement producer]]''', 1,800,000,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر فلورائٹ|Largest fluorite producer]]''', 3,000,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر خام لوہا|Largest iron producer]]''', 588,000,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر مینگنيز|Largest manganese producer]]''', 6,000,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:Mercury output2.PNG|Largest mercury producer]]''', 1,150 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:Mica output2.PNG|Largest mica producer]]''', 89,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ محرکی ناقل پیداوا‏‏ر|Largest motor vehicle producer]]''', 18,264,667 vehicles ||align="right"|صنعت<br />آوا جائی||align="right"|2010 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[ٹریکٹر]]''', vehicles ||align="right"|صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[صنعت گودا و کاغذ|Largest pulp and paper producer]]''', 92,599 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فولاد پیداوا‏‏ر|Largest steel producer]]''', 683,000,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Cast iron#Production in the World|Largest steel producer]]''', 543,748,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:2005strontium.PNG|Largest strontium producer]]''', 700,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:Tin (mined)2.PNG|Largest tin producer]]''', 120,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[Tin#Occurrence|Largest tin reserves]]''', 1,700,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[:File:Tungsten OR wolfram (mined)2.PNG|Largest tungsten producer]]''', 46,900 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر جست|Largest zinc producer]]''', 3,500,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد فوجی و نیم فوجی عملہ|Largest army by number of active troops]]''', 2.25 million troops<ref name="چین">{{cite news |title=The Asian Conventional عسکری Balance in 2006: Overview of major Asian Powers |date=2006-07-25 |url=http://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf |format=PDF |publisher=Center for Strategic and International Studies |page=24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073401/https://www.csis.org/media/csis/pubs/060626_asia_balance_powers.pdf |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref>||align="right"|عسکری||align="right"|2005 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سطح پيما فوجی آلات|Most frigates in operation]]''', 49||align="right"|عسکری ||align="right"| |- |{{پرچم|چین}}||'''Best performance at women's badminton [[Uber Cup#Successful national teams|Uber Cup]]''', 11 times winner||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''Best performance at [[BWF World Championships#Successful national teams|World Badminton Championships]]''', 43 gold medals won||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''Best performance at [[World Amateur Go Championship]]''', 18 wins||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''Best performance at [[World Table Tennis Championships]]''', 35 team wins||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''Best performance at [[World Weightlifting Championships#Women|World Weightlifting Championships]] (women)''', 314 gold medals, 423 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''Highest rate of execution per year''',officially not released.at least 1700 (estimated)<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8432514.stm | publisher=BBC News | title=چین executions shrouded in secrecy | date=December 29, 2009 | first=Chris | last=Hogg | accessdate=February 1, 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073407/http://news.bbc.co.uk/2/hi/8432514.stm%20 | archivedate=2018-12-26 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=13000560 |title=The Most Important Facts of 2008 (and the first six months of 2009) |publisher=Hands Off Cain |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073457/http://www.handsoffcain.info/documenti/the-most-important-facts-of-2008-and-the-first-six-months-of-2009-13000717 |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref>||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''Leading surveillance society according to the [[پرائیویسی انٹرنیشنل]]'''<ref>{{cite web |url=http://www.privacyinternational.org/article.shtml?cmd[347]=x-347-559597 |title=Leading surveillance societies in the EU and the World 2007 |publisher=Privacy International |date=December 28, 2007 |archiveurl=http://www.privacyinternational.org/article.shtml?cmd[347]=x-347-559597 |archivedate=March 12, 2008}}</ref>||align="right"|نگرانی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی صارفین|Most internet users]]''', 298,000,000<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2153rank.html "Internet users"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206014039/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2153rank.html |date=2017-12-06 }}. The World Factbook. CIA.</ref>||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد مستعمل خطوط ہاتف|Most main line phones]]''', 368,000,000<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2150rank.html "Telephones – main lines in use"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613003948/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2150rank.html |date=2007-06-13 }}. The World Factbook. CIA.</ref>||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2006 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد مستعمل محمولات|Most mobile cellular phones]]''', 703,000,000<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2151rank.html "Telephones – mobile cellular"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124010553/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2151rank.html |date=2018-11-24 }}. The World Factbook. CIA.</ref>||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ طول آبی گزرگاہ|Largest total length of waterways]]''', 110,000&nbsp;km||align="right"|آوا جائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[High-speed rail by country|Largest total length of high-speed railways]]''', 6,003&nbsp;km||align="right"|آوا جائی||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چین}}||'''[[کل تیز رفتار آوا جائی نظام شماریات بلحاظ ملک|Largest total length of rapid transit systems]]''', 1879.6&nbsp;km||align="right"|آوا جائی||align="right"|2006 |- |- |{{پرچم|چین}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ محرکی ناقل پیداوا‏‏ر|Largest motor vehicle producer]]''', 13,790,000 vehicles<ref>{{cite web |url=http://www.marketwatch.com/story/جاپان-ceded-top-auto-maker-title-to-چین-in-2009-report-2010-01-30 |title=جاپان ceded top auto maker title to چین in 2009: report |publisher=Market Watch |date=January 30, 2010 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073557/https://www.marketwatch.com/story/%D8%AC%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D9%86-ceded-top-auto-maker-title-to-%DA%86%DB%8C%D9%86-in-2009-report-2010-01-30%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> ||align="right"|صنعت<br />آوا جائی||align="right"|2009 |- |{{پرچم|کولمبیا}}||'''[[زمرد]]'''||align="right"|صنعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|کوسٹاریکا}}||'''Highest environmental happiness according to [[مشعر خوش سیارہ]]''', score of 76.1||align="right"|ماحولیات <br /> کیفیت حیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|آئیوری کوسٹ}}||'''[[Theobroma cacao#Cultivation|Largest cacao producer]]''', output of 1,330,000 metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|کیوبا}}||'''Winner of most [[Baseball World Cup#Medal table|Baseball World Cup]] (men)''', 25 gold medals ||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|کیوبا}}||'''Best performance at [[Boxing World Cup]]''', 2 times winner (2006, 2008)||align="right"|کھیل ||align="right"|2008 |- |{{پرچم|کیوبا}}||'''Winner of most [[Volleyball World Cup]]s (women)''', 4 (1989, 1991, 1995, 1999)||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|چیک جمہوریہ}}||'''[[List of countries by beer کھپت per capita|Highest کھپت of beer per capita]]''', 156.9 liters / year<ref>[http://www.kirinholdings.co.jp/english/ir/news_release051215_4.html "Per Capita Beer کھپت by Country (2004)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080623213209/http://www.kirinholdings.co.jp/english/ir/news_release051215_4.html |date=2008-06-23 }}. Kirin Holdings. Retrieved February 1, 2013.</ref>||align="right"|کھپت||align="right"|2004 |- |{{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}}||'''[[وبائیات ناقص غذائیت|Highest percentage of population suffering from undernourishment]]''', 75%||align="right"|آبادیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)|Lowest GDP (PPP) per capita]]''', 349 Int. $ ([[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ]] est.)||align="right"|معیشت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شدت توانائی|Highest energy intensity]]''', 4746.3 toe per 1 million dollars of GDP||align="right"|توانائی||align="right"|2003 |- |{{پرچم|جمہوری جمہوریہ کانگو}}||'''[[:File:2005cobalt (mined).PNG|Largest cobalt producer]]''', 22,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ڈنمارک}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ آمدن مساوات|Most equal income distribution]]''' according to [[اقوام متحدہ]]<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/hdr05_HDI.pdf |title=Human development indicators |publisher=United Nations Development Programme |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051011110457/http://hdr.undp.org/reports/global/2005/pdf/HDR05_HDI.pdf |archivedate=2005-10-11 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref> ||align="right"|آبادیات <br /> معیشت||align="right"|1997 |- |{{پرچم|ڈنمارک}}||'''[[اشاریہ ادراک بدعنوانی]] according to [[شفافیت بین الاقوامی]]''' (tied with [[نیوزی لینڈ]] and [[فنلینڈ]])<ref name="CPI">{{cite web |url=http://cpi.transparency.org/cpi2012/results |title=Corruption Perceptions Index 2012 |publisher=Transparency International |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106145203/https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2017 |archivedate=2019-01-06 |url-status=live}}</ref>||align="right"|سیاست||align="right"|2012 |- |{{پرچم|ڈنمارک}}||'''[[لسٹ گھٹ تو‏ں گھٹ اجرت بلحاظ ملک|Highest minimum wage]]''', 22,713 ([[بین الاقوامی ڈالر|Intl. dollars]])||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ڈنمارک}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شمالی ترین نقطہ|Most northernmost point on land]]''', 83°40'N at [[Kaffeklubben Island]], {{پرچم|گرین لینڈ}}||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ڈنمارک}}||'''Highest [[ای-مستعدی]]''', 8.87 out of 10 ||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ڈنمارک}}||'''Highest satisfaction with life according to [[مشعر اطمینان حیات]]''', 273.4||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|مصر}}||'''[[Phoenix dactylifera#Production|Largest date producer]]''', output of 1,313,690 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|استونیا}}||'''Lowest [[بھارت وچ دوران زچگی اموات]]'''||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2010 |- |{{پرچم|استونیا}}||'''Highest personal and economic freedoms according to [[State of World Liberty Index]]'''||align="right"|معیشت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|استونیا}}||'''Lowest [[اہمیت مذہب بلحاظ ملک|importance of religion]]'''||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|استونیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ جنسی تناسب|Highest prevalence of females in population]]''', 0.84 males per female||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|استونیا}}||[[Shale oil]] production||align="right"|آبادیات||align="right"|Since before 1960 |- |{{پرچم|ایتھوپیا}}||'''[[List of countries by first human settlement|Earliest human settlement]]''', 195,000 years ago||align="right"|آبادیات||align="right"| 2010 |- |{{پرچم|ایتھوپیا}}||'''Best performance at [[IAAF World Cross Country Championships#Champions|World Cross Country Running Championships]]''', 27 wins||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|فجی}}||'''Best performance at [[Rugby World Cup Sevens]] (men)''', 2 times winner (1997, 2005)||align="right"|کھیل||align="right"|2008 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''[[اشاریہ ادراک بدعنوانی]] according to [[شفافیت بین الاقوامی]]''' (tied with [[نیوزی لینڈ]] and [[ڈنمارک]])<ref name="CPI" />||align="right"|سیاست||align="right"|2012 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''[[List of countries by coffee کھپت per capita|Highest کھپت of coffee per capita]]''', 11.4&nbsp;kg / year<ref>{{Cite web |url=http://earthtrends.wri.org/searchable_db/index.php?theme=6&variable_ID=294&action=select_countries |title=EarthTrends: Resource کھپت: Coffee کھپت per capita<!-- Bot generated title --> |access-date=2013-03-03 |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529030315/http://earthtrends.wri.org/searchable_db/index.php?theme=6&variable_ID=294&action=select_countries |url-status=dead}}</ref>||align="right"|کھپت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''[[List of countries by milk کھپت per capita|Highest کھپت of milk per capita]]''', 361.19&nbsp;kg / year<ref>{{cite web |url=http://faostat.fao.org/site/610/DesktopDefault.aspx?PageID=610#ancor |title=Livestock and Fish Primary Equivalent |publisher=FaoStat |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106145119/http://www.fao.org/faostat/en/#ancor |archivedate=2019-01-06 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref>||align="right"|کھپت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''[[Programme for International Student Assessment#2006 survey|Best student performance in science]] according to [[پروگرام برائے بین الاقوامی طالب علم تعین]]'''||align="right"|آبادیات <br /> کیفیت حیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''Most stable country according to [[لسٹ ملکاں بلحاظ مشعر ناکا‏م ریاست|Failed States Index]]''', score of 19.7||align="right"|سیاست||align="right"| 2011 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''Most property rights according to [[مشعر بین الاقوامی حقوق املاک]]''', score of 8.6||align="right"|سیاست||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''Most press freedom according to [[آزادی صحافت (روداد)]]'''||align="right"|سیاست||align="right"|2011 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''Highest prosperity according to [[لیگاٹم مشعر خوشحالی]]'''||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''Best performance at [[List of World Rally Championship Drivers' champions#Winners by nationality|Drivers' World Rally Championship]]''', 14 wins by 7 drivers||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|فنلینڈ}}||'''Most technologically advanced according to the UN's ٹیکنالوجی Achievement Index''', 0.744<ref>{{cite journal |authors=Desai, Meghnad; Fukuda-Parr, Sakiko; Johansson, Claes; Sagasti, Fransisco |url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN014340.pdf |title=Measuring the طرزیات Achievement of Nations and the Capacity to Participate in the Network Age |journal=Journal of Human Development |volume=3 |issue=1 |year=2002 |publisher=Carfax Publishing |doi=10.1080/14649880120105399 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20181226073510/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN014340.pdf%20 |archivedate=26 دسمبر 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226073510/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN014340.pdf%20 |date=2018-12-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226073510/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/APCITY/UNPAN014340.pdf%20 |date=2018-12-26 }}</ref>||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"| 2001 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''[[Sugar beet#سبھیاچار|Largest sugar beet producer]]''', output of 29 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''Largest indigenous [[duck meat]] producer'''<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/es/ess/top/commodity.html?item=1070&lang=en&year=2005 |title=Major Food and Agricultural Commodities and Producers – Indigenous Duck Meat, 2005 |publisher=Food and Agricultural Organization of the ریاستہائے متحدہ امریکا |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402025736/http://www.fao.org/es/ess/top/commodity.html?item=1070&lang=en&year=2005 |archivedate=2011-04-02 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref>||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''Largest producer of [[دوا]]'''<ref>{{cite web |url=http://www.diplomatie.gouv.fr/en/فرانس_159/معیشت_6815/overview-of-the-french-معیشت_6831/key-figures-of-the-french-معیشت_1402.html |title=Overview of the French معیشت |publisher=فرانس Diplomatie |date=July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100114024542/http://www.diplomatie.gouv.fr/en/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3_159/%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%B4%D8%AA_6815/overview-of-the-french-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%B4%D8%AA_6831/key-figures-of-the-french-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%B4%D8%AA_1402.html |archivedate=2010-01-14 |access-date=2020-09-18 |url-status=live}}</ref>||align="right"|صنعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''Largest exporter of [[خوشبو]]'''<ref>{{cite web |url=http://www.facci.com.au/approaching-آسٹریلیا/growing-markets.html |title=Growing markets |publisher=The French-آسٹریلیاn Chamber of Commerce & صنعت |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090617082959/http://www.facci.com.au/approaching-%D8%A2%D8%B3%D9%B9%D8%B1%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7/growing-markets.html |archivedate=2009-06-17 |access-date=2020-09-18 |url-status=dead}}</ref>||align="right"|صنعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''[[نیوکلیئر توانائی بلحاظ ملک|Largest percentage of nuclear energy in total energy production]]''', 76.2% ||align="right"|توانائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ برآمد برق|Largest electricity exporter]]''', 67,600 million kWh ||align="right"|توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''[[لسٹ منطقات وقت بلحاظ ملک|Most time zones]] (overseas territories included)''', 12||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''Best performance at [[Basque Pelota#World Championships of Basque Pelota|World Championships of Basque Pelota]]''', 58 gold medals, 140 total medals ||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''Best performance at [[UCI Road World Championships – Women's Road Race|UCI Road World Championships (Women's Road Race)]]''', 9 gold medals, 15 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''Best performance at [[Endurance FIM World Championship]] (motorcycle racing)''' ||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|فرانس}}||'''[[World سیاحت rankings|Most tourist visits per year]]''', 81.9 million ||align="right"|سیاحت||align="right"| 2007 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''[[Hops#World production|Largest hop producer]]''', output of 34,438 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خالص برآمدات|Largest net exports (balance of trade) country]]''', 217,000 millions US$||align="right"|مالیات||align="right"|2010 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''[[lignite#Production|Largest producer of lignite]]''', 175,400,000 tons ||align="right"|توانائی<br />صنعت||align="right"|2001 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Largest [[شمسی توانائی بلحاظ ملک]]''', 9,799 MWh ||align="right"|توانائی||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''[[All-time Olympic کھیلs medal count|Most Winter Olympic medals]]''', 128 gold medals, 358 total medals<ref>190 medals for [[جرمنی at the Olympics|جرمنی]], 110 for [[East جرمنی at the Olympics|East جرمنی]], 39 for [[West جرمنی at the Olympics|West جرمنی]] and 19 for [[Unified Team of جرمنی]].</ref> ||align="right"|کھیل||align="right"|2010 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[FIBT World Championships#Medal table|FIBT World Championships (bobsleigh and skeleton)]]''', 58 gold medals, 146 total medals||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[Canoe polo#ICF Canoe Polo World Championships|ICF Canoe Polo World Championships]] (women)''', 3 gold medals, 7 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[ICF Canoe Sprint World Championships#Medal table|ICF Canoe Sprint World Championships]]''', 171 gold medals, 406 total medals||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[ICF Canoe Slalom World Championships#Medals table|ICF Canoe Slalom World Championships]]''', 92 gold medals, 252 total medals||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[UCI Cyclo-cross World Championships, Women#Medal count by country|UCI Cyclo-cross World Championships, Women]]''', 4 gold medals, 10 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[UCI Indoor Cycling World Championships]]''', 79 gold medals, 201 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[FEI World Equestrian کھیلs#Medal count|FEI World Equestrian کھیلs]]''', 25 gold medals, 58 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at equestrian [[Dressage World Championship]]''', 18 gold medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[Show Jumping World Championships#Medal count|Show Jumping World Championships]] (equestrian)''', 8 gold medals, 16 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[Fistball#Fistball World Cup – Men|Fistball World Cup]] (men)''', 9 gold medals, 13 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[Fistball#Fistball World Cup – Women|Fistball World Cup]] (women)''', 3 gold medals, 4 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[Fistball#World کھیلs – Men|Fistball World کھیلs]] (men)''', 4 gold medals, 6 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[FIFA Women's World Cup]]s''', 2 times winner ([[2003 FIFA Women's World Cup|2003]], [[2007 FIFA Women's World Cup|2007]]), 1 time runner-up ([[1995 FIFA Women's World Cup|1995]])||align="right"|کھیل||align="right"|2008 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[FIL World Luge Championships#Medal table|FIL World Luge Championships]]''', 85 gold medals, 215 total medals||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[World Sprint Speed Skating Championships for Women#All-time medal count|World Sprint Speed Skating Championships for Women]]''', 19 gold medals, 41 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جرمنی}}||'''Best performance at [[World Single Distance Championships for Women]] (speed skating)''', 35 gold medals, 74 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 <!--|- |{{flag|یونان}}||'''Highest کھپت of olive oil per capita''', 26.1&nbsp;kg / year <ref>http://cesonoma.ucdavis.edu/HORTIC/california_and_world_trends.pdf</ref>||align="right"|کھپت||align="right"|--> |- |{{پرچم|یونان}}||'''[[List of countries by tobacco کھپت per capita|Highest کھپت of tobacco per capita]]''', 4,313 cigarettes / year<ref>[http://www.nationmaster.com/graph/hea_tob_cig_con-health-tobacco-cigarette-کھپت "Cigarette کھپت (most recent) by country"]. Nation Master.</ref>||align="right"|کھپت||align="right"| |- |{{پرچم|جمہوریہ گنی}}||'''[[Bauxite#Production trends|Largest bauxite reserves]]''', 7,400,000,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ہونڈوراس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح دانستہ قتل|Highest intentional homicide rate]]''', 58 per 100000 people per year||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ہنگری}}||'''Best performance at [[FINA Water Polo World Cup#Team ranking|FINA Water Polo World Cup]] (men)''', 3 times winner (1979, 1995, 1999), 3 times runner-up (1993, 2002, 2006)||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|آئس لینڈ}}||'''Best environmental performance according to [[ماحولیاتal Performance Index#Overall EPI score|ماحولیاتal Performance Index]]''', 93.5||align="right"|ماحولیات||align="right"|2010 |- |{{پرچم|آئس لینڈ}}||'''[[List of countries by electricity کھپت|Highest electricity کھپت per capita]]''', 3,152W per person ||align="right"|کھپت <br /> توانائی||align="right"|2005 |- |{{پرچم|آئس لینڈ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد جالبینی صارفین|Highest percentage of Internet users]]''', 92%<ref>{{cite web | url = http://mbl.is/mm/frettir/taekni/2009/10/07/90_prosent_heimila_med_nettengingu/ | title = 90% heimila með nettengingu | publisher = [[Vísir.is]] | date = October 7, 2009 | language = آئس لینڈic | accessdate = February 1, 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226073342/https://www.mbl.is/frettir/taekni/2009/10/07/90_prosent_heimila_med_nettengingu/ | archivedate = 2018-12-26 | url-status = live }}</ref>||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2009 |- |{{پرچم|آئس لینڈ}}||'''Most freedom of press according to [[مشعر آزادی صحافت]]'''||align="right"|سیاست||align="right"|2010 |- |{{پرچم|آئس لینڈ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ جنوبی ترین نقطہ|Most northernmost southernmost point on land]]''', 63°17'N at [[Surtsey]] island ||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|آئس لینڈ}}||'''Most peaceful country according to [[مشعر عالمی امن]]'''||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2011 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Millet#Production|Largest millet producer]]''', output of 10,610,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Banana#Trade|Largest banana producer]]''', output of 21.77 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Citrus production#Countries involved|Largest lemon and lime producer]]''', output of 2,060,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''Best performance at [[کرکٹ عالمی کپ]]s (men)''', 2 times winner (1983, 2011)||align="right"|کھیل||align="right"|2011 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''Largest headcount of [[گائے]]''', approximately 281 million heads||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Mango#Production and کھپت|Largest mango producer]]''', output of 13,501,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[:File:2006areca nut.PNG|Largest areca nut producer]]''', output of 483,100 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Spice#Production|Largest spice producer]]''', output of 1,600,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2004 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Ginger#Production|Largest ginger producer]]''', output of 420,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Chickpea#Production|Largest chickpea producer]]''', output of 5,970,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Lentil#Production|Largest lentil producer]]''', output of 1,400,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''Most [[یونیورسٹی]]''', 8,407 universities in 2010||align="right"|تعلیم||align="right"|2010 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Jute#Production|Largest jute producer]]''', output of 2,140,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Dairy farming#Market|Largest milk producer]]''', output of 110,040 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Butter#Worldwide|Largest butter producer]]''', output of 1,470,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|1997 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[:File:2004buffalo.PNG|Largest livestock of water buffalos]]''', 97,700,000 heads ||align="right"|زراعت||align="right"|2004 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ نکاسی آب|Largest total freshwater withdrawal]]''', 645.84&nbsp;km³/year||align="right"|زراعت <br /> کھپت||align="right"|2000 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ آبپاشی|Largest area of irrigated land]]''', 558,080&nbsp;km²||align="right"|زراعت<br />جغرافیہ ||align="right"|2003 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[:File:1990tiger.svg|Largest tiger headcount]]''', 3750 tigers||align="right"|ماحولیات||align="right"|1990 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[Cinema of بھارت|Largest producer of films in the world]]''', 2961 films including 1288 feature films<ref name="CBFC-ANR2009">{{Cite document |title= Annual report 2010 |url= http://cbfcبھارت.gov.in/html/uniquepage.aspx?unique_page_id=30 |format= PDF |accessdate= 2010-07-16 |publisher= [[Central Board of فلم Certification]], [[Ministry of Information and Broadcasting (بھارت)|Ministry of Information and Broadcasting]], GOVERNMENT OF بھارت. |postscript= }} {{dead link|date=February 2013}}</ref>||align="right"|فلم صنعت <br /> ||align="right"|2010 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''Highest number of [[طبیب]] and [[انجینیئر]]'''||align="right"|معیشت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد پولیس افسران|Largest police force]]''', 5,776,500 officers||align="right"|معیشت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''Fastest growing rate of [[millionaires]]''', 20.8% increase per year||align="right"|معیشت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''Most culturally [[diverse]] [[ملک]]''', nearly 3500 languages{{Dubious|date=July 2012}} and nearly all of the major world religions||align="right"|سبھیاچار||align="right"|2010 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''Largest [[سناتن دھرم]] population in the world'''||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|بھارت}}||'''Largest [[سکھ]] population in the world'''||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|بھارت}}||[[List of countries by beer کھپت per capita|'''Lowest کھپت of beer per capita''']], 2&nbsp;L||align="right"|کھپت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|انڈونیشیا}}||'''[[:File:2005cinnamon (canella).PNG|Largest cinnamon producer]]''', output of 60,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|انڈونیشیا}}||'''[[:File:Clove output.jpg|Largest clove producer]]''', output of 110,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|انڈونیشیا}}||'''[[شماریات استعمال زمین بلحاظ ملک|Largest area of permanent crops]]''', 128,581&nbsp;km²||align="right"|زراعت<br />جغرافیہ ||align="right"|2005 <!-- |- |{{flag|انڈونیشیا}}||'''Most islands''', 17,508||align="right"|جغرافیہ||align="right"| 2000 --> |- |{{پرچم|انڈونیشیا}}||'''Best performance at men's badminton [[Thomas Cup#Successful national teams|Thomas Cup]]''', 13 times winner||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|انڈونیشیا}}||'''Largest [[مسلما‏ن]] population in the world'''||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[Pistachio#Cultivation|Largest pistachio producer]]''', output of 230,000 tons<ref name="fao 339">{{cite web |url=http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx |title=Food and Agricultural commodities production |publisher=FAOSTAT |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073354/http://www.fao.org/faostat/en/ |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref>||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[Saffron#Trade and use|Largest saffron producer]]''', 93.7% of world's total production<ref>{{cite journal |last=Ghorbani |first=M. |url=http://www.idosi.org/wasj/wasj4(4)/7.pdf |title=The Efficiency of Saffron’s Marketing Channel in ایران |journal=World Applied سائنسs Journal |volume=4 |issue=4 |year=2008 |pages=523–527 |publisher=IDOSI Publications |archiveurl=http://web.archive.org/web/20181226073535/http://www.idosi.org/wasj/wasj4(4)/7.pdf%20 |archivedate=26 دسمبر 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226073535/http://www.idosi.org/wasj/wasj4(4)/7.pdf%20 |date=2018-12-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226073535/http://www.idosi.org/wasj/wasj4(4)/7.pdf%20 |date=2018-12-26 }}</ref> ||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[Caviar#Production|Largest caviar producer]]'''<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1394717.stm "Crunch time for Caspian caviar"]. BBC News. June 19, 2001. Retrieved February 1, 2013.</ref> ||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Largest producer of [[توت]]'''<ref name="fao 339" /> ||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Largest producer of [[stone fruit]]s'''<ref name="fao 339" /> ||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Largest producer of [[زرشک]]'''<ref>{{cite news |url=http://www.payvand.com/news/08/nov/1235.html |title=Photos: Picking Zereshk (dried fruit of Berberis vulgaris) in Birjand, ایران |publisher=Payvand |date=November 24, 2008 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073458/http://www.payvand.com/news/08/nov/1235.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> ||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[List of weather records#Other warm records|Hottest surface temperature ever recorded]]''', 70.7&nbsp;°C (159&nbsp;°F) recorded at [[دشت لوت]]<ref>{{cite web |url=http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=7149 |title=The Hottest Spot on Earth |publisher=NASA |date=November 24, 2006 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073524/https://earthobservatory.nasa.gov/images/7149/the-hottest-spot-on-earth |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|آب و ہو‏‏ا||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Largest importer of [[گندم]]'''<ref>{{cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/1eb54d92-2ae7-11de-8415-00144feabdc0.html?nclick_check=1 |title=Tehran becomes biggest importer of wheat |work=Financial Times |date=April 17, 2009}} {{subscription required}}</ref> ||align="right"|کھپت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[ایران's brain drain|Highest rate of brain drain in the world]]'''||align="right"|آبادیات||align="right"|2003 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[Shia Islam#آبادیات|Largest Shia Population in the world]]'''||align="right"|آبادیات||align="right"|2012 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Highest ratio of female to male school enrollment''',<ref>{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/edu_gir_to_boy_rat_pri_lev_enr-boys-ratio-primary-level-enrolment |title=Girls to boys ratio, primary level enrolment (most recent) by country |publisher=Nation Master |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226073618/https://www.nationmaster.com/country-info/stats/Education/Girls-to-boys-ratio/Primary-level-enrolment |archive-date=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref> 1.22 female per male student||align="right"|تعلیم||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[Background radiation#Natural background radiation|Location with the highest natural background radiation]]''', annual dose of 260 mSv||align="right"|جغرافیہ||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Most number of major [[زلزلہ]]s, 5.5+ Richter Magnitude'''<ref>{{cite web |last=Serrano |first=Alvero |url=http://web.unfpa.org/countryfocus/ایران/disaster.htm |title=Minimizing the Impact of Disasters |publisher=United Nations Population Fund |date=February 9, 2006 |accessdate=February 1, 2013}}</ref>||align="right"|ارضیات||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[ایرانian calendar#Accuracy|Most accurate calendar in use]]''', ایرانian calendar||align="right"|ارضی فزکس ||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ رجحان استعمال افیون آمیز اشیاء|Highest annual prevalence of opiates use]]''', 2.8% of population||align="right"|صحت||align="right"|1999 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[List of former national capitals#Central and South-West Asia|Largest number of former national capitals]]''', 31 former capital cities||align="right"|تریخ||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[List of countries by statehood#Historical kingdoms and dynasties|World's oldest country]]''', Established ~3200 BC||align="right"|تریخ||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Host to the world's largest population of foreign refugees''', Mostly عراقi & Afghan refugees<ref>{{cite web |url=http://www.nationmaster.com/graph/imm_ref-immigration-refugees |title=Refugees (most recent) by country |publisher=Nation Master |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073352/https://www.nationmaster.com/country-info/stats/People/Migration/Refugees |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icri-ir.com/factsheet.htm |title=Overview of the refugee situation |publisher=International Consortium for Refugees in ایران |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080724003707/http://www.icri-ir.com/factsheet.htm |archivedate=2008-07-24 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=Vafa |first=Omid |url=http://www.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/0/9/8/4/2/p98424_index.html |title=Refugees in ایران and International Security |publisher=Paper presented at the annual meeting of the International Studies Association, Town & Country Resort and Convention Center, San Diego, California, ریاستہائے متحدہ امریکا |date=March 22, 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073527/http://www.allacademic.com/meta/p_mla_apa_research_citation/0/9/8/4/2/p98424_index.html%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://payvand.com/news/04/jul/1018.html |title=عراقi refugees use new border crossing |publisher=Payvand |date=July 7, 2004 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073405/http://payvand.com/news/04/jul/1018.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|انسانیت پسندی||align="right"|1999 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Largest producer of [[فیروز]]'''<ref>{{cite web |url=http://www.thebeadinghut.com/Turquoise_Jewellery.html |title=Turquoise Jewellery |publisher=The Beading Hut |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091213042657/http://www.thebeadinghut.com/Turquoise_Jewellery.html |archivedate=2009-12-13 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wisegeek.com/what-is-turquoise.htm |title=What is Turquoise? |publisher=Wise Geek |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073441/https://www.wisegeek.com/what-is-turquoise.htm |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''Largest reserves of [[جست]]'''<ref>{{cite web |url=http://www.ایرانconmin.de/en/leftnavigation/market |title=ایران – a key region is looking forward to welcoming you |publisher=ایران ConMin 2012 |accessdate=February 1, 2013}}</ref><ref>[http://www.etdb.org/StrategiesAndResearch/Countries/CSPReports/ReportsLibrary/ایران۔pdf] {{dead link|date=February 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.docstoc.com/docs/9328799/Doing-business-in-ایران |title=Doing business in ایران |publisher=RSM International}}</ref>||align="right"|صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''World's largest producer and exporter of [[Persian carpet|handmade carpets]]'''<ref>{{cite web |url=http://www.persian-n-oriental-rugs.com/serapi-rugs.html |title=Serapi rugs – the perfect earthtone rug |publisher=Persian N Oriental Rugs |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073338/http://persian-n-oriental-rugs.com/serapi-rugs.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/5a5c0444-1669-11df-bf44-00144feab49a.html?ftcamp=rss |title=ایران's oldest craft left behind |work=Financial Times |date=February 10, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073509/https://www.ft.com/content/5a5c0444-1669-11df-bf44-00144feab49a?ftcamp=rss%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}{{subscription required}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.erug.com/learnrugs/learn_detail/make/lrn_make_ایران.htm |title=ایران |publisher=eRug Gallery |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060902125320/http://www.erug.com/learnrugs/learn_detail/make/lrn_make_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.htm |archivedate=2006-09-02 |access-date=2020-09-18 |url-status=dead}}</ref>||align="right"|صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''World's [[سائنس and technology in ایران#International rankings|fastest growth rate in science and technology]]''', 1000% increase of science & technology output in nine years<ref>{{cite web |url=http://www.berr.gov.uk/files/file27330.pdf |title=PSA target metrics for the UK research base |publisher=Department of Trade and صنعت |date=December 2005 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080229132616/http://www.berr.gov.uk/files/file27330.pdf |archivedate=2008-02-29 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.science-metrix.com/30years-Paper.pdf |title=30 Years in سائنس |publisher=سائنس-Metrix |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073333/http://www.science-metrix.com/30years-Paper.pdf%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |authors=Moin, Mostafa; Mahmoudi, Maryam; Rezaei, Nima |url=http://link.springer.com/article/10.1007/s11192-005-0017-5 |title=Scientific output of ایران at the threshold of the 21st century |journal=Scientometrics |volume=62 |issue=2 |pages=239–248 |date=January 2005}}</ref>||align="right"|سائنس||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ایران}}||'''[[Natural gas vehicle#Implementation|World's largest fleet of NGV]]''', 2.86 million NGV in use<ref>{{cite web |url=http://www.ngvjournal.dreamhosters.com/en/statistics/item/911-worldwide-ngv-statistics |title=Worldwide NGV statistics |work=NGV Journal |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073355/http://www.ngvjournal.dreamhosters.com/en/statistics/item/911-worldwide-ngv-statistics%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=dead}}</ref>||align="right"|نقل و حملation||align="right"|2011 |- |{{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}}||'''Best quality of life according to the [[مشعر کیفیت حیات]]''', 8.333 out of 10<ref>[http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf "The Economist Intelligence Unit’s Quality-of-Life Index"]. ''The Economist''. 2005. Retrieved February 1, 2013.</ref>||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|جمہوریہ آئرلینڈ}}||'''Most Eurovision wins (7 between 1956 and 2012)||align="right"|سبھیاچار||align="right"|2012 |- |{{پرچم|اسرائیل}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ انتہائی ارتفاع|Lowest depression below the sea level]]''', -418&nbsp;m at [[بحیرہ مردار]] (shared with [[اردن]])||align="right"|جغرافیہ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|اسرائیل}}||'''[[یہودی|Largest Jewish population]] ''',5،874,300||align="right"|آبادیات||align="right"|2011 |- |{{پرچم|اسرائیل}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ اخراجات تحقیق تے ترقی|Highest spending on research and development per capita]]''', 4.2% of [[خام ملکی پیداوا‏‏ر|GDP]] ||align="right"|معیشت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|اسرائیل}}||'''[[Reclaimed water|Highest percentage of recycled water]]''', 80%||align="right"|ماحولیات||align="right"|2010 |- |{{پرچم|اسرائیل}}||'''[[سماجی جالکاری خدمت|Longest hours spent on social networks]]''', 11.1 per person per month||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2011 |- |{{پرچم|اسرائیل}}||'''[[Dairy cattle#Milk production levels|Highest production of milk per cow]]''', 12,240&nbsp;kg per year||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|اسرائیل}}||'''Highest density of eco-friendly companies<ref>{{Cite web |url=http://www.cleantech.com/wp-content/uploads/2011/10/Cleantech_Group_2011_Global_Cleantech_100_Report.pdf |title=GlobalCleantech 100: A Barometer of the Changing Face of Global Cleantech Innovation |publisher=Cleantech Group LLC |year=2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027074056/http://www.cleantech.com/wp-content/uploads/2011/10/Cleantech_Group_2011_Global_Cleantech_100_Report.pdf |archivedate=2011-10-27 |access-date=2013-03-03 |url-status=dead}}</ref>'''||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2011 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''[[Grape#Distribution and production|Largest grape producer]]''', output of 8,519,418 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر شراب|Largest wine producer]]''', output of 8,519,418 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''[[:File:2005kiwi fruit.PNG|Largest kiwifruit producer]]''', output of 415,050 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''[[:File:2005artichoke.PNG|Largest artichoke producer]]''', output of 469,980 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''[[جدول تھ‏‏اںو‏اں عالمی ثقافتی ورثہ بلحاظ ملک|Highest number of World Heritage Sites]]''', 47||align="right"|سبھیاچار||align="right"|2012 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''Best performance at [[Karting World Championship]]''', 21 wins||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''Best performance at [[F1 Powerboat World Championship]]''', 13 wins||align="right"|کھیل||align="right"|2008 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''Best performance at [[FIL World Luge Natural Track Championships#Medal table|FIL World Luge Natural Track Championships]]''', 27 gold medals, 80 total medals||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|اطالیہ}}||'''Best performance at [[World Championships of Ski Mountaineering]]''', 2 times winner (2006, 2008)||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جاپان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح سود مرکزی بینک|Lowest central bank interest rate]]''', 0.10%||align="right"|مالیات||align="right"|2011 |- |{{پرچم|جاپان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تجارتی بینکاں دا اعلیٰ شرح قرضہ|Lowest commercial bank prime lending rate]]''', 1.48%||align="right"|مالیات||align="right"|2011 |- |{{پرچم|جاپان}}||'''Best performance at [[IFAF World Cup#Rankings|American Football World Cup]]''', 2 times winner ([[1999 IFAF World Cup|1999]], [[2003 IFAF World Cup|2003]]) ||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جاپان}}||'''Best performance at [[World Judo Championships#All-time medal|World Judo Championships]]''', 97 gold medals, 229 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جاپان}}||'''Best performance at [[Karate World Championships]]''', 10 wins||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جاپان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سند حق ایجاد|Most patents granted]]''', 185,827||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|جاپان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سند حق ایجاد|Most patents in force]]''', 1,613,776||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|جاپان}}||'''[[لسٹ بحری تجارت صلاحیت بلحاظ ملک|Most merchant ships owned]]''', 3757||align="right"|آوا جائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|اردن}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ انتہائی ارتفاع|Lowest depression below the sea level]]''', -418&nbsp;m at [[بحیرہ مردار]] (shared with [[اسرائیل]])||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|قازقستان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر یورینیم|Largest uranium producer]]''', 17,803 tons||align="right"|توانائی <br /> صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|کیریباتی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ اخراج کاربن دو اکسید|Smallest volume of carbon dioxide emissions]]''', 29,000 metric tons||align="right"|ماحولیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''Lowest level of economic freedom according to [[مشعر اقتصادی آزادی]]'''||align="right"|معیشت <br /> سیاست||align="right"|2009 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''[[List of countries by military expenditures#List of countries by military expenditure as a percentage of GDP|Largest military budget as % of GDP]]''', 22.9%||align="right"|عسکری||align="right"|2003 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سطح پيما فوجی آلات|Most diesel submarines in operation]]''', 62||align="right"|عسکری||align="right"| |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد فوجی و نیم فوجی عملہ|Largest reserve force]]''', 4,700,000 ||align="right"|عسکری||align="right"| 2006 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد فوجی و نیم فوجی عملہ|Most active troops per population]]''', 46 per 1000 people ||align="right"|عسکری||align="right"| 2006 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''[[List of World Leaders|Youngest World Leader Currently in Power]]''', [[کم جونگ-اون]]''', at age 30 ||align="right"|سیاست||align="right"|2011 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''Lowest level of press freedom according to [[آزادی صحافت (روداد)]]'''||align="right"|سیاست||align="right"|2009 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''[[Lowest FIFA Ranking to Achieve Unofficial Football World Championships]]'''||align="right"|کھیل||align="right"|2011 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''Lowest level of democracy according to [[مشعر جمہوریت]]''', score of 0.86 ||align="right"|سیاست||align="right"|2008 |- |{{پرچم|شمالی کوریا}}||'''[[اشاریہ ادراک بدعنوانی]] according to [[شفافیت بین الاقوامی]]''' (tied with [[صومالیہ]] and [[افغانستان]])||align="right"|سیاست||align="right"|2012 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''[[Programme for International Student Assessment#2006 survey|Best student performance in reading]] according to [[پروگرام برائے بین الاقوامی طالب علم تعین]]'''||align="right"|آبادیات <br /> کیفیت حیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''[[Shipbuilding#World shipbuilding industry in the 21st century|Largest shipbuilder]]''', 12,400,000 Gross Tonnage ||align="right"|صنعت<br />آوا جائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''Best performance at [[World Short Track Speed Skating Team Championships]]''', 12 gold medals, 30 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''Best performance at [[World Junior Short Track Speed Skating Championships]]''', 29 gold medals, 66 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''Best performance at [[World Taekwondo Championships#Total Medal Count|World Taekwondo Championships]]''', 142 gold medals, 186 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''Highest [[طرزیات معلومات و مواصلات ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ]]''', the score of 0.80 ||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''Best performance at [[Battle of the Year]]''', 6 wins||align="right"|سبھیاچار||align="right"|2010 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''[[موبائل فون|Largest broadband network covered in the world]]''', 85%||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2011 |- |{{پرچم|جنوبی کوریا}}||'''Best performance at [[World Cyber کھیلs]]'''||align="right"|کھیل||align="right"|2011 |- |{{پرچم|کویت}}||'''[[Highest-valued currency unit]]''', [[کویتi dinar]] (KWD; 1 KWD = US$3.72953, US$1 = 0.26813 KWD)||align="right"|معیشت||align="right"| |- |{{پرچم|لیسوتھو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ انتہائی ارتفاع|Highest lowest point among all countries]]''', 1400 m||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|لتھووینیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح خودکشی|Highest suicide rate]]''', 38.6 per 100,000 people per year||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|لکسمبرگ}}||'''[[List of countries by alcohol کھپت|Highest کھپت of wine per capita]]''', 8.16 liters / year||align="right"|کھپت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|لیبیا}}||'''[[List of weather records#Temperature|Hottest air temperature ever recorded]]''', 57.8&nbsp;°C (136&nbsp;°F) ||align="right"|آب و ہو‏‏ا||align="right"|1922--> |- |{{پرچم|مڈغاسکر}}||'''[[Vanilla#Cultivars|Largest vanilla producer]]''', output of 6,200 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|مڈغاسکر}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تجارتی بینکاں دا اعلیٰ شرح قرضہ|Highest commercial bank prime lending rate]]''', 52.5%||align="right"|مالیات||align="right"|2011 |- |{{پرچم|مالدیپ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اضافہ آبادی|Highest annual population growth]]''', 5.57%||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|مالدیپ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ بلند ترین نقطہ|Lowest highest point among all countries]]''', 2&nbsp;m (7&nbsp;ft)||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|مالی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح بار آوری|Highest fertility rate]]''', 7.34 births per wسلطنت عمان||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 <!-- |- |{{flag|موریشس}}||'''Most compact measured in [[Compactness measure of a shape|circular ratio]]''', 0.81425||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 --> |- |{{پرچم|میکسیکو}}||'''[[:File:2005avocado.PNG|Largest avocado producer]]''', output of 1,021,520 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|مائکرونیشیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خالص نقل مکانی|Worst net migration rate]]''', -21.03 migrants per 1000 persons||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|مائکرونیشیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ ساحلی لمبائی|Highest coastline to area ratio]]''', 8,706.553 m/km²||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|مائکرونیشیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ رقبہ جنگلات|Highest percent of forest area]]''', 90.31%||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2007 |- |{{پرچم|مالدووا}}||'''[[شہر کاری بلحاظ ملک|Highest rate of deurbanisation]]''', -1.5% of urban population per year||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|مالدووا}}||'''[[List of countries by alcohol کھپت|Highest کھپت of alcohol per capita]]''', 18.22 litres / year||align="right"|کھپت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|موناکو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ متوقع زندگی|Highest overall life expectancy]]''', 89.68 years<ref name="cia.gov">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html "Life expectancy at birth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140528191952/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html |date=2014-05-28 }}. The World Factbook. CIA.</ref> ||align="right"|آبادیات <br /> کیفیت حیات||align="right"| 2012 est. |- |{{پرچم|موناکو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ کثافت آبادی|Most densely populated]]''', 23,660 per km²||align="right"|آبادیات||align="right"|2004 |- |{{پرچم|موناکو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ اوسط عمر|Highest median age of population]]''', 45.7 years||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|موناکو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ بیرونی قرض|Largest external debt per capita]]''', $540,000||align="right"|مالیات||align="right"|2000 |- |{{پرچم|موناکو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ بیرونی قرض|Largest external debt as percentage of GDP]]''', 1843.70%||align="right"|مالیات||align="right"|2000 |- |{{پرچم|موناکو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس مجموعی قومی آمدنی|Highest nominal Gross National Income per capita]]''', $203,900||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|منگولیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ کثافت آبادی|Least densely populated]]''', 1.7 per km²||align="right"|آبادیات||align="right"|2004 |- |{{پرچم|مونٹینیگرو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اضافہ آبادی|Largest annual population decline]]''', -0.93%||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 <!-- |- |{{flag|مونٹینیگرو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تریخ قیام|World's youngest country]]''', established in 2006||align="right"|تریخ||align="right"|2010 --> |- |{{پرچم|نمیبیا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ آمدن مساوات|Least equal income distribution]]'''||align="right"|آبادیات <br /> معیشت||align="right"|2003 |- |{{پرچم|نیپال}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ بلند ترین نقطہ|Highest elevation above the sea level]]''', 8,848&nbsp;m (29,029&nbsp;ft) at [[ماؤنٹ ایورسٹ]] (shared with [[چین]])||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|نیدرلینڈز}}||'''[[انسانی قد]]''', both men (1.837 m) and women (1.693 m) ||align="right"|آبادیات||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|نیدرلینڈز}}||'''Best performance at [[Women's Hockey World Cup#Successful national teams|Field hockey World Cup]] (women)''', 6 times winner (1974, 1978, 1983, 1986*, 1990, 2006)||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|نیدرلینڈز}}||'''Best performance at [[Korfball World Championship]]''', 7 times winner||align="right"|کھیل||align="right"|2007 |- |{{پرچم|نیدرلینڈز}}||'''Best performance at [[World Junior Speed Skating Championships]]''', 22 gold medals, 62 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|نیدرلینڈز}}||'''Best performance at [[World Single Distance Championships for Men]] (speed skating)''', 34 gold medals, 82 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|نیدرلینڈز}}||'''Best performance at [[FINA Water Polo World Cup#Team ranking|FINA Water Polo World Cup]] (women)''', 8 times winner (1980, 1983, 1988, 1989, 1991, 1993, 1997, 1999)||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|نیوزی لینڈ}}||'''Most peaceful according to [[مشعر عالمی امن]]'''||align="right"|عسکری <br /> سیاست||align="right"|2009 |- |{{پرچم|نیوزی لینڈ}}||'''[[اشاریہ ادراک بدعنوانی]] according to [[شفافیت بین الاقوامی]]''' (tied with [[ڈنمارک]] and [[فنلینڈ]])<ref name="CPI" />||align="right"|سیاست||align="right"|2012 |- |{{پرچم|نیوزی لینڈ}}||'''Best performance at [[Women's Rugby World Cup]]s''', 3 times winner ([[1998 Women's Rugby World Cup|1998]], [[2002 Women's Rugby World Cup|2002]], [[2006 Women's Rugby World Cup|2006]])||align="right"|کھیل||align="right"| 2006 |- |{{پرچم|نیوزی لینڈ}}||'''Best performance at [[Women's Rugby League World Cup]]s''', 3 times winner (2000, 2005, 2008)||align="right"|کھیل||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|نیوزی لینڈ}}||'''Best performance in [[Men's Rugby 7s World Series]]s''' |- |{{پرچم|نائجر}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح پیدائش|Highest birth rate]]''', 51.60 births per 1000 persons||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|نائجر}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ|Lowest Human Development Index]] (HDI)''', 0.340 ||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2007 |- |{{پرچم|نائجیریا}}||'''[[:File:2005yam.PNG|Largest yam producer]]''', output of 34,000,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|نائجیریا}}||'''[[:File:2005cassava.PNG|Largest cassava producer]]''', output of 41,565,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|نائجیریا}}||'''[[Taro#Cultivation|Largest taro producer]]''', output of 4,000,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ناروے}}||'''Highest level of gender equality in the معیشت according to [[روداد عالمی جنسی خلا]]'''||align="right"|آبادیات <br /> معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ناروے}}||'''[[لسٹ حکومت‏ی بجٹ بلحاظ ملک|Highest government budget surplus]]''', +US$37,300,000,000||align="right"|مالیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ناروے}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ انسانی ترقیا‏ت‏‏ی اشاریہ|Highest Human Development Index]] (HDI)''', 0.971||align="right"|کیفیت حیات||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ناروے}}||'''Best performance at the [[All-time Olympic کھیلs medal table|Winter Olympics]]''', 107 gold medals, 303 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ناروے}}||'''Best performance at [[FIS Nordic World Ski Championships#Medal table|FIS Nordic World Ski Championships]]''', 107 gold medals, 285 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ناروے}}||'''Best performance at [[World Allround Speed Skating Championships for Men#All-time medal count|World Allround Speed Skating Championships for Men]]''', 36 gold medals, 97 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سلطنت عمان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ حکومت‏ی قرض|Lowest public debt as percentage of GDP]]''', 2.40% ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|پاکستان}}||'''Best performance at [[Hockey World Cup#Successful national teams|Field hockey World Cup]] (men)''', 4 times winner (1971, 1978, 1982, 1994)||align="right"|کھیل||align="right"| 2010 |- |{{پرچم|پاکستان}}||'''[[British Open Squash Championships|Most number of British Open Squash champions (men)]]''', won 30 out of 73 championships ||align="right"|کھیل||align="right"| 2010 |- |{{پرچم|پاکستان}}||'''[[World Open Squash Championships|Greatest number of World Open Squash champions (men)]]''', won 14 out of 31 championships ||align="right"|کھیل||align="right"| 2010 |- |{{پرچم|پاکستان}}||'''[[World Open Squash Championships|Greatest number of World Open Squash champions (men)]]''', won 14 out of 31 championships ||align="right"|کھیل||align="right"| 2010 |- |{{پرچم|پاکستان}}||'''[[آئی سی سی عالمی ٹوئنٹی20|Most successful team in ICC World Twenty20]]''', 1 time champions (2009), 1 time runner-up (2007), 2 time semi-finalists (2010,2012); overall highest win percentage at 63.46%||align="right"|کھیل||align="right"| 2012 |- |{{پرچم|پاکستان}}||'''[[ڈھرکی|Tallest prilling tower in the world]]''', 128 metres||align="right"|صنعت||align="right"| 2010 |- |{{پرچم|پاکستان}}||'''Largest Ammonia production plant in the world<ref>{{cite web|title=Engro Fertilizers|url=http://engrofertilizers.com/careers/life-at-engro/}}</ref> ''' ||align="right"|صنعت||align="right"| 2010 |- |{{پرچم|پاناما}}||'''[[لسٹ بحری تجارت صلاحیت بلحاظ ملک|Most merchant ships registered]]''', 6,323||align="right"|آوا جائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|پاپوا نیو گنی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سالانہ استعمال قنب|Highest annual prevalence of cannabis use]]''', 29.5% of population||align="right"|آبادیات||align="right"|1995 |- |{{پرچم|پاپوا نیو گنی}}||'''[[لسان|Most languages spoken in a country]]''', 820 languages<ref>{{cite web |url=http://www.vistawide.com/languages/20_countries_most_languages.htm |title=Top 20 Languages by Number of Languages Spoken |publisher=Vistawide |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073459/http://www.vistawide.com/languages/20_countries_most_languages.htm%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref>||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|پاپوا نیو گنی}}||'''Best performance at [[آسٹریلیاn Football International Cup]]''', 1 time winner (2008), 2 times runner-up (2002, 2005)||align="right"|کھیل||align="right"|2008 |- |{{پرچم|پیراگوئے}}||'''Best performance at [[AMF Futsal World Cup]]''', 3 times winner, 3 times runner-up ||align="right"|کھیل||align="right"|2007 |- |{{پرچم|پیرو}}||'''[[Quinoa#تریخ and culture|Largest quinoa producer]]''', output of 32,600 metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|پیرو}}||'''[[:File:Silver (mined)2.PNG|Largest silver producer]]''', 3,193 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|پیرو}}||'''[[:File:Maca (mined)2.PNG|Largest maca producer]]''', 4,589 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|فلپائن}}||'''[[عباکا|Largest Abacá (Manila Hemp) producer]]'''<ref name="fao 339" />||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|فلپائن}}||'''[[Coconut#Production|Largest coconut producer]]''', output of 19,500,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|فلپائن}}||'''[[انناس|Largest pineapple producer]]''', output of 2,169,230 metric tons<ref>{{cite web |url=http://www.top5ofanything.com/index.php?h=e205c666 |title=The Top 5 Pineapple Producing Countries |publisher=Top 5 of Anything |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073512/https://top5ofanything.com/index.php?h=e205c666%20 |archivedate=2018-12-26 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref>||align="right"|زراعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|فلپائن}}||'''[[خارجی اخذ]]'''<ref>Balana, Cynthia D. and Lawrence de Guzman (December 5, 2010). [http://www.inquirer.net/specialfeatures/thegoodnews/view.php?db=1&article=20101204-306912 "It's official: فلپائن bests بھارت as No. 1 in BPO"]. ''The Philippine Daily Inquirer''.</ref>||align="right"|صنعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|فلپائن}}||'''Best performance at [[World Cup of Pool]]''', 2 times winner (2006, 2009)||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|پولینڈ}}||'''[[List of countries by ribes production|Largest ribes producer]]<ref>Jackson, David (November 30, 2010). ''Temperate and Subtropical Fruit Production''. CABI.</ref>'''||align="right"|زراعت||align="right"|2010 |- |{{پرچم|پولینڈ}}||'''[[Triticale#Conventional breeding approaches|Largest triticale producer]]''', output of 3.7 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|پولینڈ}}||'''Best performance at motorcycle [[Speedway World Cup]]''', 3 times winner||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|پرتگال}}||'''[[محفوظ طلا|Highest share of gold in total forex reserves]]''', 92.8% ||align="right"|مالیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|پرتگال}}||'''Best performance at [[Rink Hockey World Championship#Medal table|Roller Hockey World Championship]] (men)''', 15 gold medals, 36 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|پرتگال}}||'''[[Cork material#Sources and harvesting|Largest cork producer]]''', output of 17.7 metric tons||align="right"|زراعت||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|قطر}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ اخراج کاربن دو اکسید فی کس|Most carbon dioxide emissions per capita]]''', 56.2 metric tons||align="right"|ماحولیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|قطر}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)|Highest GDP (PPP) per capita]]''', 85,868 Int. $ ([[بین الاقوامی مالیا‏تی فنڈ|IMF]] est.)||align="right"|معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|قطر}}||'''[[List of countries by energy کھپت per capita|Highest annual energy کھپت per capita]]''', 21395.8 kgoe per person per year||align="right"|توانائی||align="right"|2003 |- |{{پرچم|جمہوریہ کانگو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شدت توانائی|Lowest energy intensity]]''', 30.5 [[Tonne of oil equivalent|toe]] per 1 million dollars of GDP||align="right"|توانائی||align="right"|2003 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[Barley#Production|Largest barley producer]]''', output of 15.7 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[Buckwheat#Agricultural production|Largest buckwheat producer]]''', output of 1 004 850 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[Oats#Cultivation|Largest oats producer]]''', output of 5.1 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[Rye#Production and کھپت statistics|Largest rye producer]]''', output of 3.6 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[Sunflower seed#Cultivation|Largest sunflower seed producer]]''', output of 6.3 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[:File:2005currant and gooseberry.PNG|Largest currant and gooseberry producer]]''', output of 463,500 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[Raspberry#Cultivation|Largest raspberry producer]]''', output of 110,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2004 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[vetches|Largest vetches producer]]''', output of 377,750 tons<ref>[http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor "Production – Crops"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619130038/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor |date=2012-06-19 }}. FAOSTAT.</ref>||align="right"|زراعت||align="right"|2008 <!--|- |{{flag|روس}}||'''Largest livestock of domesticated [[رینڈیر]]''', about two-thirds of the world's<ref>[http://inderscience.metapress.com/app/home/contribution.asp?referrer=parent&backto=issue,3,5;journal,18,34;linkingpublicationresults,1:112371,1 International Journal of Entrepreneurship and Small Business]: ''[[رینڈیر|Reindeer]] in روس'' by Konstantin Klokov, an abstract.</ref>||align="right"|زراعت||align="right"|2007--> <!-- |- |{{flag|روس}}||'''[[List of weather records#Lowest temperatures ever recorded|Coldest temperature in the world]] '''{{flag|Antarctica}}، روسn [[Vostok Station]], −89.2 °C (−128.6 °F)||align="right"|آب و ہو‏‏ا ||align="right"|1983 --> <!-- |- |{{flag|روس}}||'''[[List of weather records#Lowest temperatures ever recorded|Coldest temperature within a national territory]]''', as well as in the [[شمالی نصف کرہ]], in [[ویرخویانسک]] and [[اويمياكون]] (both in [[سخا جمہوریہ]] of روس), −68.0 °C (−90.0 °F)||align="right"|آب و ہو‏‏ا||align="right"|1933 --> |- |{{پرچم|روس}}||'''[[بشری شماریات طلاق|Highest crude divorce rate]]''', 4.42 per 1000 population||align="right"|آبادیات||align="right"|2004 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[billionaires|Moscow is city with most billionaires]]''', 79 billionaires with combined wealth of $375.3 billion||align="right"|آبادیات معیشت||align="right"|2012 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ قدرتی گیس دے ثابت شدہ ذخائر|Largest proven natural gas reserves]]''', 44,650,000,000,000 m³ ||align="right"|توانائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ قدرتی گیس پیداوا‏‏ر|Largest natural gas producer]]''', 654,000,000,000 m³ ||align="right"|توانائی <br /> صنعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ قدرتی گیس برآمد|Largest natural gas exporter]]''', 173,000,000,000 cu m ||align="right"|توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر تیل|Largest oil producer]]''', {{convert|9,980000|oilbbl/d|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html |work=The World Factbook |title=Country Comparison :: Oil – production |publisher=CIA |date= |accessdate=2011-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073435/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2173rank.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> ||align="right"|توانائی <br /> صنعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ رقبہ جنگلات|Largest forest area]]''', 8,087,900&nbsp;km²||align="right"|جغرافیہ||align="right"|2007 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ رقبہ|Largest land area]]''', 17,075,200&nbsp;km²<ref>[http://worldatlas.com/aatlas/populations/ctyareal.htm "Countries of the World (by largest land area, including indigenous water)"]. World Atlas. Retrieved February 1, 2013.</ref>||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ رقبہ|Largest total area]]''', 17,098,242&nbsp;km²<ref>{{cite news |url=http://www.rsf.org/article.php3?id_article=13449 |title=روس - 2005 Annual report |publisher=Reporters Without Borders |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060623084145/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=13449 |archivedate=2006-06-23 |access-date=2013-03-03 |url-status=live}}</ref> ||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[Exclusive Economic Zone#Rankings by area|Largest EEZ continental shelf area]]''', 3,817,843 km2||align="right"|جغرافیہ||align="right"|2009 <!--|- |{{flag|روس}}||'''Largest unfrozen [[freshwater]] reserves''', approximately one-quarter of the world's<ref>[http://countrystudies.us/روس/23.htm Library of Congress]</ref>||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2010--> |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں وعلاقہ جات بلحاظ بری و بحری حدود|Most countries bordered]]''', 14 (16 if [[ابخازيا]] and [[جنوبی اوسیشیا]] are counted), the same number as with [[چین]]||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ منطقات وقت بلحاظ ملک|Most time zones]] (contiguous territory)''', 9||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[:File:Asbestos output2.PNG|Largest asbestos producer]]''', 925,000 tons ||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[:File:Diamond output2.PNG|Largest diamond producer]]''', {{convert|38000000|carat|kg}} ||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[:File:Nickel (mined)2.PNG|Largest nickel producer]]''', 300,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[:File:2005palladium (mined).PNG|Largest palladium producer]]''', 143 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[جوہری طاقتاں|Largest nuclear arsenal]]''', 5,200 / 8,800 active/total warheads (2005 est)<ref>Robert S. Norris and Hans M. Kristensen {{cite journal | title = روسn nuclear forces, 2008 | journal = [http://www.thebulletin.org/ "Bulletin of the Atomic Scientists"] | volume = 64 | issue = 2 | pages = 54–57, 62 | date = May/June 2008 | url = http://thebulletin.metapress.com/content/t2j78437407v3qv1/ | doi = 10.2968/064002013 | accessdate = 2009-08-05 | last1 = Norris | first1 = Robert S. | last2 = Kristensen | first2 = Hans M.| archiveurl = http://web.archive.org/web/20181226073403/https://metapress.com/ | archivedate = 26 دسمبر 2018}}</ref>||align="right"|عسکری||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سطح پيما فوجی آلات|Largest tank army]]''', 22,800 tanks||align="right"|عسکری ||align="right"| |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سطح پيما فوجی آلات|Most corvettes in operation]]''', 85||align="right"|عسکری ||align="right"| |- |{{پرچم|روس}}||'''Top position at [[FIDE Federations Rankings|World Chess Rankings]] (men)''', top 10 players average Elo rating of 2724||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''Top position at [[FIDE Federations Rankings|World Chess Rankings]] (women)''', top 10 players average Elo rating of 2469||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''Best performance at the [[Sambo (martial art)#World Sambo Championships|World Sambo Championships]]''', 58 gold medals, 99 total medals||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد ٹیلی ویژن نشریات سٹیشن|Most television broadcast stations]]''', 7,306||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|1998 <!--|- |{{flag|روس}}||'''[[روسn space program|Most space launches per year]]''', 32<ref>[http://www.روسnspaceweb.com/2009.html روسn space program in 2009: plans and reality]</ref>||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2009--> <!--|- |{{flag|روس}}||'''Largest total length of [[ریلوے برق کاری نظام]]''', over 44,000&nbsp;km<ref>[http://invest.gov.ru/en/government_support/sectors/infrastructure/ Invest in روس - Infrastructure]</ref>||align="right"|آوا جائی||align="right"|2009--> |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Winner of most [[Bandy World Championships#Bandy World Championships, men|Bandy World Championships]] (men)''', 19 (1957, 1961, 1963, 1965, 1967, 1969, 1971, 1973, 1975, 1977, 1979, 1985, 1989, 1991, 1999, 2001, 2006, 2007, 2008) ||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Most [[World Chess Championship|World Chess Champions]]''', 10||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[UCI Track World Championships, Women]] (cycling)''', 48 gold medals, 111 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[FIE World Championships in Fencing#Total medals by country|FIE World Championships in Fencing]]''', 121 gold medals, 257 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[World Figure Skating Championships cumulative medal count#Overall|World Figure Skating Championships]]''', 74 gold medals, 178 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[World Artistic Gymnastics Championships#All-time medal count|World Artistic Gymnastics Championships]]''', 140 gold medals, 341 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[World Rhythmic Gymnastics Championships#Total All-Around medals by country|World Rhythmic Gymnastics Championships]]''', 23 gold medals, 58 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[gymnastics at the Summer Olympics]]''', 81 gold medals||align="right"|کھیل||align="right"|2012 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at gymnastics [[Trampoline World Championships]]''', 21 gold medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[World Women's Handball Championship#Overall medal count|World Women's Handball Championship]]''', 7 gold medals, 10 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Winner of most [[List of IIHF World Championship medalists#Medal table|Ice Hockey World Championships]] (men)''', 25 times winner||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[Team Ice Racing World Championship]]''', 26 times winner||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[ISSF World Shooting Championships#Total medals by country|World Shooting Championships]]''', 307 gold medals, 656 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[World Allround Speed Skating Championships for Women#All-time medal count|World Allround Speed Skating Championships for Women]]''', 24 gold medals, 69 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[World Sprint Speed Skating Championships for Men#All-time medal count|World Sprint Speed Skating Championships for Men]]''', 11 gold medals, 24 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Winner of most [[Volleyball at the Summer Olympics|Summer Olympic Volleyball Tournaments]] (men)''', 4 (1964, 1968, 1980, 2012)||align="right"|کھیل||align="right"|2012 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Winner of most [[Volleyball at the Summer Olympics|Summer Olympic Volleyball Tournaments]] (women)''', 4 (1968, 1972, 1980, 1988)||align="right"|کھیل||align="right"|1988 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Winner of most [[FIVB World Championships|Volleyball World Championships]] (men)''', 6 (1949, 1952, 1960, 1962, 1978, 1982)||align="right"|کھیل||align="right"|2006 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Winner of most [[FIVB World Championships|Volleyball World Championships]] (women)''', 7 (1952, 1956, 1960, 1970, 1990, 2006, 2010)||align="right"|کھیل||align="right"|2010 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Winner of most [[Volleyball World Cup]]s (men)''', 6 (1965, 1977, 1981, 1991, 1999, 2011)||align="right"|کھیل||align="right"|2011 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[Canoeing and kayaking at the Summer Olympics|Canoeing at the Summer Olympics]]''', 31 gold medals, 62 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2012 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[World Weightlifting Championships#Men|World Weightlifting Championships]] (men)''', 350 gold medals, 746 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2007 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[Weightlifting at the Summer Olympics|Summer Olympics Weightlifting]]''', 42 gold medals, 83 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2004 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[FILA Wrestling World Championships#Total team ranking|FILA Wrestling World Championships]]''', 64 times winner in three team tournaments||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Best performance at [[Wrestling at the Summer Olympics|Summer Olympics Wrestling]]''', 87 gold medals, 167 total||align="right"|کھیل||align="right"|2012 |- |{{پرچم|روس}}<br />{{پرچم|USSR}}||'''Longest [[List of spaceflight records#Total human spaceflight time by country|total human spaceflight time by country]]''', over 20,000 person-days||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2010 |- |{{پرچم|سان مارینو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح افراط زر|Highest annual deflation]]''', -3.50%||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|سعودی عرب}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ برآمدات تیل|Largest oil exporter]]''', 8,200,000 (bbl/day)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2176rank.html |work=The World Factbook |title=Country Comparison :: Oil – exports |publisher=CIA |date= |accessdate=2011-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073343/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2176rank.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|سربیا}}<br />{{پرچم|سربیا and مونٹینیگرو}}<br />{{پرچم|یوگوسلاویہ}}||'''Winner of most [[FIBA World Championship|Basketball World Championships]]''', 5 (1970, 1978, 1990, 1998, 2002)<ref>[http://www.unitedstatesbasketball.com/history/mwc_results.html Men's World Championship Team تریخ] {{dead link|date=February 2013}}</ref>||align="right"|کھیل||align="right"|2006 |- |{{پرچم|سربیا}}<br />{{پرچم|سربیا and مونٹینیگرو}}<br />{{پرچم|یوگوسلاویہ}}||'''Best performance at [[Water polo at the World Aquatics Championships|FINA World Water Polo Championship]] (men)''', 4 times winner||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|سنگاپور}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح بار آوری|Lowest fertility rate]]''', 1.08 births per wسلطنت عمان||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|سنگاپور}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ کمسن اموات|Lowest infant mortality rate]]''', 2.31 deaths per 1000 live births||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سنگاپور}}||'''Most economic freedom according to [[مشعر اقتصادی آزادی]]''', 87.1 points ||align="right"|معیشت <br /> سیاست||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سنگاپور}}||'''Most trade freedom according to [[عالمی مجاز تجارتی روداد]]''', 5.71 points ||align="right"|معیشت <br /> سیاست||align="right"|2008 |- |{{پرچم|سنگاپور}}||'''Easiest business doing according to [[مشعر سہولیات کاروبار]]'''||align="right"|معیشت <br /> سیاست||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سنگاپور}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ مجموعی مستحکم سرمایہ کاری بطور فیصد خام ملکی پیداوا‏‏ر|Highest gross fixed investment as percentage of GDP]]''', 45.00% ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|سنگاپور}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس برآمدات|Most exports per capita]]''', $49,100 per person ||align="right"|مالیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|صومالیہ}}||'''[[:File:800px-2003camel.PNG|Largest livestock of camels]]''', 7,000,000 heads ||align="right"|زراعت||align="right"|2003 |- |{{پرچم|صومالیہ}}||'''Most unstable country according to [[لسٹ ملکاں بلحاظ مشعر ناکا‏م ریاست|Failed States Index]]''', score of 114.7||align="right"|سیاست||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|صومالیہ}}||'''Least peaceful according to [[مشعر عالمی امن]]'''||align="right"|عسکری <br /> سیاست||align="right"|2012 |- |{{پرچم|صومالیہ}}||'''[[اشاریہ ادراک بدعنوانی]] according to [[شفافیت بین الاقوامی]]''' (tied with [[شمالی کوریا]])<ref>{{cite web |url=http://cpi.transparency.org/cpi2011/results/ |title=Corruption Perceptions Index 2011 |publisher=Transparency International |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073345/https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2017 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|سیاست||align="right"|2011 |- |{{پرچم|صومالیہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس خام ملکی پیداوا‏‏ر|Lowest GDP (nominal) per capita]]'''||align="right"|معیشت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|جنوبی افریقہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اضافہ ایچ آئی وی / ایڈز|Most people living with HIV/AIDS]]''', 5,700,000||align="right"|آبادیات||align="right"|2003 |- |{{پرچم|جنوبی افریقہ}}||'''[[List of countries by HIV/AIDS adult prevalence rate#HIV/AIDS deaths|Most HIV/AIDS deaths]]''', 350,000||align="right"|آبادیات||align="right"|2007 |- |{{پرچم|جنوبی افریقہ}}||'''[[Chromium#Production|Largest chromium producer]]'''||align="right"|صنعت||align="right"|2000 |- |{{پرچم|جنوبی افریقہ}}||'''[[:File:2005platinum (mined).PNG|Largest platinum producer]]''', 168 tonnes||align="right"|صنعت||align="right"|2005 <!--|- |{{flag|جنوبی افریقہ}}||'''[[Rhodium#Production|Largest rhodium producer]]''', 60% of world production<ref>[http://66.38.218.33/charts/rhodium.html http://66.38.218.33/charts/rhodium.html]</ref>||align="right"|صنعت||align="right"|--> |- |{{پرچم|ہسپانیہ}}||'''[[Olive#Production|Largest olive producer]]''', output of 6,160,100 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2003 |- |{{پرچم|ہسپانیہ}}||'''[[:File:2006carob.PNG|Largest carob producer]]''', output of 70,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ہسپانیہ}}||'''Best performance at [[Ladies Rink Hockey World Championship#Medal Table|Roller Hockey World Championship]] (women)''', 4 gold medals, 7 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|سری لنکا}}||'''[[Tea production in سری لنکا|Largest Tea Exporter]]''', 318.47 million kilograms ||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|سری لنکا}}||'''[[دارچینی|Largest Cinnamon Exporter and Producer]]''', 90% of world production ||align="right"|زراعت||align="right"|2011 |- |{{پرچم|سری لنکا}}||'''[[Sirimavo Bandaranaike|Earliest female Prime Minister]]''' ||align="right"|سیاست||align="right"|1960 |- |{{پرچم|سری لنکا}}||'''[[شفاخانہ|Earliest hospital]]''', 4th Century BC ||align="right"|تریخ||align="right"| |- |{{پرچم|سری لنکا}}||'''[[سری لنکا|First Democracy in Asia]]''', 1931 with full universal suffrage ||align="right"|سیاست||align="right"|1931 |- |{{پرچم|سوڈان}}||'''Lowest level of innovation according to [[مشعر عالمی اختراع (انسیڈ)|Global Innovation Index]]''', score of 0.4||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2012 |- |{{پرچم|سوازی لینڈ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اموات|Highest death rate]]''', 30.83 deaths per 1000 persons||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سوازی لینڈ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اضافہ ایچ آئی وی / ایڈز|Highest HIV/AIDS adult prevalence rate]]''', 26.01 of population||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|سوازی لینڈ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ متوقع زندگی|Lowest overall life expectancy]]''', 31.88 years<ref name="cia.gov" /> ||align="right"|آبادیات <br /> کیفیت حیات||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|سویڈن}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ آمدن مساوات|Most equal income distribution]]''' according to [[کتاب حقائق عالم]]||align="right"|آبادیات <br /> معیشت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|سویڈن}}||'''Highest level of democracy according to [[مشعر جمہوریت]]''', score of 9.88 ||align="right"|سیاست||align="right"|2008 |- |{{پرچم|سویڈن}}||'''Winner of most [[Bandy World Championships#Bandy World Championships, women|Bandy World Championships]] (women)''', 4 (2004, 2006, 2007, 2008) ||align="right"|کھیل ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سویڈن}}||'''Best performance at [[WTBA World Tenpin Bowling Championships#Medal history|WTBA World Tenpin Bowling Championships]], (men)''' 18 gold medals, 38 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سویڈن}}||'''Best performance at [[List of World Floorball champions|World Floorball Championship]]'''||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سویڈن}}||'''Best performance at [[World Men's Handball Championship#Medal count|World Men's Handball Championship]]''', 4 gold medals, 11 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سویڈن}}||'''Best performance at [[World Synchronized Skating Championships]]''', 5 gold medals, 10 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سویڈن}}||'''Highest [[مشعر حبالہ محیط عالم|Web Index]] score according to the [[World Wide Web Foundation]]''', 100||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2012 |- |{{پرچم|سوئٹزرلینڈ}}||'''Lowest level of business corruption according to [[مشعر رشوت دہندہ]]''', score of 7.81 ||align="right"|معیشت <br /> سیاست||align="right"|2006 |- |{{پرچم|سوئٹزرلینڈ}}||'''Highest economic competitiveness according to [[عالمی تقابلی روداد]]''', score of 5.60 ||align="right"|معیشت <br /> سیاست||align="right"|2009 <!--|- |{{flag|سوئٹزرلینڈ}}||'''Highest impact country''', 13.24 average citations per paper, 1993–2003<ref>http://in-cites.com/research/2004/april_12_2004-1.html</ref>||align="right"|سائنس||align="right"|2004--> |- |{{پرچم|سوئٹزرلینڈ}}||'''Best performance at [[UCI Mountain Bike Marathon World Championships#Total Medal Count|UCI Mountain Bike Marathon World Championships]]''', 5 gold medals, 12 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|سوئٹزرلینڈ}}||'''Best performance at [[Sidecarcross World Championship]]'''||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|سوئٹزرلینڈ}}||'''Highest tourist competitiveness according to [[Travel and سیاحت Competitiveness Report#2009 Ranking|Travel and سیاحت Competitiveness Report]]''', 5.68||align="right"|سیاحت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|شام}}||'''[[Fennel#Production|Largest fennel producer]]''', output of 115,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|تائیوان}}||'''[[Programme for International Student Assessment#2006 survey|Best student performance in mathematics]] according to [[پروگرام برائے بین الاقوامی طالب علم تعین]]'''<ref>{{cite web|url=http://www.چینpost.com.tw/تائیوان/2007/12/06/133768/تائیوان-students.htm |title=تائیوان students world’s best in math literacy |publisher=The چین Post |date=2007-12-06 |accessdate=2011-02-10}}</ref>||align="right"|آبادیات <br /> کیفیت حیات||align="right"|2006 |- |{{پرچم|تنزانیہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فیصد آبادی تحت خط غربت|Highest poverty]]''', 96.6% of population living under 2 dollar (PPP) a day||align="right"|آبادیات <br /> معیشت||align="right"|2006 <!--|- |{{flag|تھائی لینڈ}}||'''[[Rice#World production and trade|Largest rice exporter]]'''<ref>http://www.thomaswhite.com/explore-the-world/تھائی لینڈ۔aspx</ref> ||align="right"|زراعت||align="right"|2009--> |- |{{پرچم|مشرقی تیمور}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ آمدن محصول بطور فیصد خام ملکی پیداوا‏‏ر|Highest tax rate as percentage of GDP]]''', 109.7%||align="right"|مالیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|مشرقی تیمور}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ موجودہ اکاؤنٹ توازن بطور تناسب خام ملکی پیداوا‏‏ر|Highest current account balance as a percentage of GDP]]''', 44.52% ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ترکی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر خوبانی|Largest apricot producer]]''', output of 716,415 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ترکی}}||'''[[Cherry#Commercial production|Largest cherry producer]]''', output of 398,100 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ترکی}}||'''[[:File:2005fig.PNG|Largest fig producer]]''', output of 280,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ترکی}}||'''[[:File:2005hazelnut.PNG|Largest hazelnut producer]]''', output of 500,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ترکی}}||'''[[List of countries by tea کھپت per capita|Highest کھپت of tea per capita]]''', 2.5&nbsp;kg (88&nbsp;oz) / year<ref>{{cite web |url=http://www.marketresearchworld.net/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=208 |title=ترکی: Second biggest tea market in the world |publisher=Market Research World |accessdate=February 1, 2013}}</ref>||align="right"|کھپت ||align="right"| |- |{{پرچم|ترکی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر فلدسپار|Largest feldspar producer]]''', 2,500,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ترکمانستان}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ نکاسی آب|Largest freshwater withdrawal per capita]]''', 5,104&nbsp;m³/year||align="right"|زراعت <br /> کھپت||align="right"|2000 |- |{{پرچم|تووالو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ غیر ملکی نژاد آبادی|Smallest number of immigrants]]''', 300||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|تووالو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر|Lowest GDP (nominal)]]''', US$14.94 million||align="right"|معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|تووالو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)|Lowest GDP (PPP)]]''', US$15 million||align="right"|معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|تووالو}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ موجودہ اکاؤنٹ توازن بطور تناسب خام ملکی پیداوا‏‏ر|Worst current account balance as a percentage of GDP]]''', -78.17% ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|تووالو}}||'''[[شماریات استعمال زمین بلحاظ ملک|Largest percentage of cultivated land]]''', 66.67%||align="right"|زراعت<br />جغرافیہ ||align="right"|2005 |- |{{پرچم|تووالو}}||'''[[شماریات استعمال زمین بلحاظ ملک|Largest percentage of permanent crops area]]''', 66.67%||align="right"|زراعت<br />جغرافیہ ||align="right"|2005 |- |{{پرچم|یوگنڈا}}||'''[[:File:2005plantain.PNG|Largest plantain producer]]''', output of 9,045,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|یوگنڈا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ اوسط عمر|Lowest median age of population]]''', 15 years||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|یوکرین}}||'''[[Sunflower oil|Largest sunflower oil producer]]''', 60% ||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|متحدہ عرب امارات}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اموات|Lowest death rate]]''', 2.11 deaths per 1000 persons||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|متحدہ عرب امارات}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خالص نقل مکانی|Highest net migration rate]]''', 22.98 migrants per 1000 persons||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|متحدہ عرب امارات}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ جنسی تناسب|Highest prevalence of males in population]]''', 2.19 males per female||align="right"|آبادیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|متحدہ عرب امارات}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ ماحولیا‏ت‏ی اثرات|Highest ecological footprint]]'''||align="right"|ماحولیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|متحدہ عرب امارات}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ آمدن محصول بطور فیصد خام ملکی پیداوا‏‏ر|Lowest tax rate as percentage of GDP]]''', 1.4%||align="right"|مالیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|برطانیہ}}||'''Highest average overall rating in [[Corporate governance]], ''' 7.60 Rating, 394 Companies||align="right"|مالیات||align="right"| 2010 |- |{{پرچم|برطانیہ}}||'''Best performance at [[Eventing World Championship#Medal count|Eventing World Championship]] (equestrian)''', 8 gold medals, 19 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|برطانیہ}}||'''[[List of Formula One Grand Prix winners#By nationality|Most Formula One Grand Prix wins]]''', 208 by 19 drivers||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|برطانیہ}}||'''[[List of Formula One Grand Prix winners (constructors)#By nationality|Most Formula One Grand Prix wins (constructors)]]''', 494 by 12 constructors||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|برطانیہ}}||'''Best performance at equestrian [[Mounted games]]''', 22 wins (including separate [[انگلستان]] and [[ویلز]] wins)||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|برطانیہ}}||'''Best performance at [[ITU Triathlon World Championship]]s (men)''', 8 gold medals, 13 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Maize#Production quantities and methods|Largest corn (maize) producer]]''', output of 332,092,180 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Commercial sorghum#Cultivation and uses|Largest sorghum producer]]''', output of 9.8 million tons ||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Citrus production#Countries involved|Largest grapefruit and pummelo producer]]''', output of 1,580,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Garden strawberry#Production trends|Largest strawberry producer]]''', output of 1,115,000 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Soybean#Cultivation|Largest soybean producer]]''', output of 87.7 million metric tons||align="right"|زراعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[:File:2005almond.PNG|Largest almond producer]]''', output of 715,620 tons||align="right"|زراعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Beef|Largest beef producer]]''', output of 11,816,000 ton||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Chicken (food)|Largest chicken (broiler) producer]]''', output of 15,980,000 ton||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[ترکی meat|Largest ترکی meat producer]]''', output of 5,567,000 ton||align="right"|زراعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[شماریات استعمال زمین بلحاظ ملک|Largest area of cultivated land]]''', 1,669,302&nbsp;km²||align="right"|زراعت<br />جغرافیہ ||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[شماریات استعمال زمین بلحاظ ملک|Largest area of arable land]]''', 1,650,062&nbsp;km²||align="right"|زراعت<br />جغرافیہ ||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[List of countries by electricity کھپت|Largest electricity consumer]]''', 3,816,000,000 MWh/year ||align="right"|کھپت <br /> توانائی||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ درآمد برق|Largest electricity importer]]''', 51,400 million kWh ||align="right"|کھپت <br /> توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[List of countries by natural gas کھپت|Largest natural gas consumer]]''', 652,900,000,000 cu m ||align="right"|کھپت <br /> توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ قدرتی گیس درآمد|Largest natural gas importer]]''', 130,300,000,000 cu m ||align="right"|کھپت <br /> توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[List of countries by oil کھپت|Largest oil consumer]]''', {{convert|20,680000|oilbbl/d|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html |work=The World Factbook |title=Country Comparison :: Oil - کھپت |publisher=CIA |date= |accessdate=2011-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073521/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2174rank.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|کھپت <br /> توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ درآمدات تیل|Largest oil importer]]''', 13,710,000 bbl/day<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2175rank.html |work=The World Factbook |title=Country Comparison :: Oil – imports |publisher=CIA |date= |accessdate=2011-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073514/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2175rank.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|کھپت <br /> توانائی||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ صارفی منڈیاں|Largest consumer market]]''', Annual market size of approximately US$10&nbsp;trillion||align="right"|کھپت <br /> گھریلو||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[شائع کتاباں فی سال فی ملک|Most books published per year (new titles)]]''', 275,232 ||align="right"|سبھیاچار||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اسیری|Highest incarceration rate]]''', 760 prisoners per 100000 people||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اسیری|Most people in prison]]''', 2,310,984 prisoners||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس اسلحہ|Most privately owned firearms per capita]]''', 90 per 100 population<ref name="reuters2007">{{cite news | url = http://www.reuters.com/article/idUSL2834893820070828 | title = U.S. most armed country with 90 guns per 100 people | publisher = Reuters | date = August 28, 2007 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181226073438/https://www.reuters.com/article/us-world-firearms/u-s-most-armed-country-with-90-guns-per-100-people-idUSL2834893820070828 | archivedate = 2018-12-26 | access-date = 2013-03-03 | url-status = live}}</ref>||align="right"|آبادیات||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس اسلحہ|Most privately owned firearms in total]]''', 270 million<ref name="reuters2007" />||align="right"|آبادیات||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ غیر ملکی نژاد آبادی|Largest number of immigrants]]''', 38,355,000||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد امریکی ڈالر ارب پتی افراد|Most billionaires]]''', 359||align="right"|آبادیات <br /> معیشت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر|Highest GDP (nominal)]]'''||align="right"|معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر (مساوی قوت خرید)|Highest GDP (PPP)]]'''||align="right"|معیشت||align="right"|2008 <!--|- |{{flag|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Most [[startup company|startup companies]]'''<ref name="ishitech">[http://www.ishitech.co.il/0605ar1.htm The 100th smallest country, with less than 1/1000th of the world's population]</ref>||align="right"|معیشت||align="right"|--> |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر برق|Largest electricity producer]]''', 4,367,874,939,000 kWh ||align="right"|توانائی||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Wind power#Wind power usage|Largest wind power producer]]''', 25,237 MWh ||align="right"|توانائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[نیوکلیئر توانائی بلحاظ ملک|Largest nuclear power producer]]''', 101,119 MWh ||align="right"|توانائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[نیوکلیئر توانائی بلحاظ ملک|Most nuclear reactors for electricity generation]]''', 104 ||align="right"|توانائی||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Coal#World coal reserves|Largest proven coal reserves]]''', 246,643 million tons||align="right"|توانائی||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ بیرونی قرض|Largest external debt]]''', $13,773,000,000,000 ||align="right"|مالیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ حکومت‏ی بجٹ بلحاظ ملک|Largest government budget revenues]]''', $2,524,000,000,000||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ حکومت‏ی بجٹ بلحاظ ملک|Largest government budget expenditures]]''', $2,979,000,000,000||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ حکومت‏ی بجٹ بلحاظ ملک|Highest government budget deficit]]''', $-455,000,000,000 ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[محفوظ طلا|Largest official gold reserves]]''', 8,133.5 tons ||align="right"|مالیات||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ بیرون ملک براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری|Largest stock of foreign direct investment abroad]]''', $2,751,000,000,000.00 ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ موصول براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری|Largest stock of received foreign direct investment]]''', $2,220,000,000,000 ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ درآمدات|Largest importer]]''', $2,190,000,000,000 ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ خود مختار ملکاں بلحاظ موجودہ اکاؤنٹ توازن|Worst current account balance]]''', -$664,125,000,000 ||align="right"|مالیات||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Exclusive Economic Zone#Rankings by area|Largest Exclusive Economic Zone]]''', 11,351,000&nbsp;km²||align="right"|جغرافیہ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر بینٹو نائٹ|Largest bentonite producer]]''', 4,620,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[:File:2005molybdenum (mined).PNG|Largest molybdenum producer]]''', 58,900 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پیداوا‏‏ر نمک|Largest salt producer]]''', 46,500,000 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Cheese#World production and کھپت|Largest cheese producer]]''', 4,275 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Cellulose|Largest cellulose producer]]''', 47,047 tons||align="right"|صنعت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[Arms industry#World's largest arms exporters|Largest arms exporter]]''', $7,454,000,000 ||align="right"|صنعت <br /> عسکری||align="right"|2007 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ عسکری اخراجات|Largest military budget]]''', $ 518,100,000,000||align="right"|عسکری||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[List of aircraft carriers by country|Most aircraft carriers in operation]]''', 11||align="right"|عسکری||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سطح پيما فوجی آلات|Most cruisers in operation]]''', 22||align="right"|عسکری ||align="right"| |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سطح پيما فوجی آلات|Most destroyers in operation]]''', 53||align="right"|عسکری ||align="right"| |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سطح پيما فوجی آلات|Most nuclear submarines in operation]]''', 71||align="right"|عسکری ||align="right"| |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ سطح پيما فوجی آلات|Largest airforce]]''', 4000 units||align="right"|عسکری ||align="right"| |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Highest science papers output''', 2,798,448 journal papers published between 1998–2008<ref>{{cite web |url=http://sciencewatch.com/dr/sci/08/jun15-08_1/ |title=Output in سائنس: Top Ten Countries, 1998–2008 |publisher=سائنس Watch |date=June 15, 2008 |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073517/http://archive.sciencewatch.com/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref>||align="right"|سائنس||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Most cited country''', 35,368,367 citations between 1993–2003<ref>{{Cite web |url=http://in-cites.com/research/2004/march_8_2004-1.html |title=Most-Cited Countries: The Top Ten, 1993–2003 |publisher=Sci-Bytes |date=March 8, 2004 |accessdate=February 1, 2013}}</ref>||align="right"|سائنس||align="right"|2004 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[List of Olympic کھیلs host cities#Total Olympic کھیلs by country|Most Olympic کھیلs hosted]]''', 8 ([[1904ء گرمائی اولمپکس]], [[1932ء گرمائی اولمپکس]], [[1984ء گرمائی اولمپکس]], [[1996ء گرمائی اولمپکس]], [[1932 Winter Olympics]], [[1960 Winter Olympics]], [[1980 Winter Olympics]], [[2002 Winter Olympics]])||align="right"|کھیل||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[All-time Olympic کھیلs medal count|Most Olympic medals]]''', 1017 gold, 2551 total||align="right"|کھیل||align="right"|2010 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[All-time Olympic کھیلs medal count|Most Summer Olympic medals]]''', 2298 total, 930 gold ||align="right"|کھیل||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Winner of most [[FIBA World Championship for Women|Basketball World Championships for Women]]''', 7 (1953, 1957, 1979, 1986, 1990, 1998, 2002)<ref>{{Cite web |url=http://www.unitedstatesbasketball.com/news.php?news_page=wwc_results |title=ریاستہائے متحدہ امریکا Women's World Championship All-Time Results & Standings |access-date=2020-09-18 |archive-date=2019-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015732/http://www.unitedstatesbasketball.com/news.php?news_page=wwc_results |url-status=dead}}</ref>||align="right"|کھیل||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[FINA World Aquatics Championships#All-time medal since 1973|World Aquatics Championships]]''', 182 gold medals, 434 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[IAAF World Championships in Athletics#Medal totals since 1983|World Championships in Athletics]]''', 120 gold medals, 250 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[List of World Backgammon champions|World Backgammon Championship]]''', 18 wins||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[Women's Baseball World Cup]]''', 2 times winner (2004, 2006)||align="right"|کھیل||align="right"| 2008 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[WTBA World Tenpin Bowling Championships#Medal history|WTBA World Tenpin Bowling Championships]], (women)''' 16 gold medals, 51 total medals||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[UCI BMX World Championships#Nations|UCI BMX World Championships]]''', 24 gold medals, 69 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[World Cup (men's golf)|Golf World Cup]] (men)''', 23 wins||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[World Lacrosse Championship]] (men)''', 8 times winner||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[Women's Lacrosse World Cup]]''', 6 times winner||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[Racquetball World Championships]]'''||align="right"|کھیل||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[ISF Women's World Championship#Medal table|ISF Women's World Championship]] (softball)''', 8 gold medals, 10 total medals||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at tennis [[Davis Cup#Records and statistics|Davis Cup]] (men)''', 32 team wins||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at tennis [[Fed Cup#Records and statistics|Fed Cup]] (women)''', 17 team wins||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at tennis [[Hopman Cup#Records and statistics|Hopman Cup]] (mixed pairs)''', 5 team wins||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Best performance at [[Water polo at the World Aquatics Championships|FINA World Water Polo Championship]] (women)''', 3 times winner||align="right"|کھیل||align="right"| 2009 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ ریل نقحمل حجم جالکار|Longest total length of railways]]''', 227,736&nbsp;km<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html "Railways"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124012056/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2121rank.html |date=2018-11-24 }}. The World Factbook. CIA.</ref>||align="right"|آوا جائی||align="right"|2003 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ حجم شارع جالکار|Longest total length of roadways]]''', 6,407,637&nbsp;km<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html "Roadways"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702023929/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2085rank.html |date=2017-07-02 }}. The World Factbook. CIA.</ref>||align="right"|آوا جائی||align="right"|2004 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''Most airports''', 15,095<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2053rank.html "Airports"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160530055415/https://www.cia.gov/library/Publications/the-world-factbook/rankorder/2053rank.html |date=2016-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160530055415/https://www.cia.gov/library/Publications/the-world-factbook/rankorder/2053rank.html |date=2016-05-30 }}. The World Factbook. CIA.</ref> ||align="right"|آوا جائی||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ پائپ لائناں د‏‏ی کل لمبائی|Largest total length of pipelines]]''', 793,285&nbsp;km||align="right"|آوا جائی||align="right"|2006 |- |{{پرچم|ریاستہائے متحدہ امریکہ}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ فی کس محرکی ناقل|Most motor vehicles per capita]]''', 765 per 1000 population||align="right"|آوا جائی <br /> کھپت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|یوراگوئے}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شمالی ترین نقطہ|Most southernmost northernmost point on land]]''', 30°05'S||align="right"|جغرافیہ ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|ازبکستان}}||'''[[Double landlocked#Doubly landlocked country|Largest double landlocked country]]''', 447,400 km2 (172,742 sq mi)||align="right"|جغرافیہ||align="right"| |- |{{پرچم|ویٹیکن سٹی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ آبادی]]''', 800||align="right"|آبادیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|ویٹیکن سٹی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ غیر ملکی نژاد آبادی|Largest percentage of immigrant population]]''', 100%||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ویٹیکن سٹی}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ رقبہ|Smallest total area]]''', 0,44&nbsp;km²||align="right"|جغرافیہ||align="right"|2009 |- |{{پرچم|وینزویلا}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تیل دے ثابت شدہ ذخائر|Largest proven oil reserves]]''', {{convert|296,500,000000|oilbbl|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=http://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm |title=OPEC Share of World Crude Oil Reserves 2011 |publisher=Organization of the Petroleum Exporting Countries |accessdate=February 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226073430/https://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> ||align="right"|توانائی||align="right"|2010 |- |{{پرچم|وینزویلا}}||'''Best performance at Big Four Beauty Pageants ([[مس یونیورس]], [[Miss World]], [[Miss International]], [[Miss Earth]])''', 19 times winner||align="right"|سبھیاچار||align="right"| 2011 |- |{{پرچم|ویتنام}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ غیر ملکی نژاد آبادی|Smallest percentage of immigrant population]]''', 0.0249%||align="right"|آبادیات||align="right"|2005 |- |{{پرچم|ویتنام}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ تعداد فوجی و نیم فوجی عملہ|Largest paramilitary]]''', 5,080,000 ||align="right"|عسکری||align="right"| 2006 |- |{{پرچم|يمن}}||'''Lowest [[مشعر ورلڈ وائڈ ویب|Web Index]] score according to the [[World Wide Web Foundation]]''', 0||align="right"|ٹیکنالوجی||align="right"|2012 |- |{{پرچم|زمبابوے}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح بے روزگاری|Highest unemployment rate]]''', 90% of population||align="right"|آبادیات <br /> معیشت||align="right"|2009 |- |{{پرچم|زمبابوے}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ خام ملکی پیداوا‏‏ر شرح اضافہ (گزشتہ سال)|Worst GDP (real) decline]]''', -14.10% ([[کتاب حقائق عالم]] est.)<ref name="ReferenceB" /> ||align="right"|معیشت||align="right"|2008 |- |{{پرچم|زمبابوے}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح سود مرکزی بینک|Highest central bank interest rate]]''', 975.00%||align="right"|مالیات||align="right"|2007 |- |{{پرچم|زمبابوے}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ حکومت‏ی قرض|Highest public debt as percentage of GDP]]''', 241.20% ||align="right"|مالیات||align="right"|2008 |- |{{پرچم|زمبابوے}}||'''[[لسٹ ملکاں بلحاظ شرح اضافہ صنعتی پیداوا‏‏ر|Worst industrial production decline]]''', -14.70% ([[کتاب حقائق عالم]] est.)<ref name="ReferenceA" /> ||align="right"|صنعت||align="right"|2008 |- |} مندرجہ ذیل مکمل طور اُتے تسلیم شدہ ملکاں وچ مندرجہ بالا لسٹ وچ نئيں: {{Multicol}} * {{پرچم|البانیہ}} * {{پرچم|الجزائر}} * {{پرچم|اینٹیگوا و باربوڈا}} * {{پرچم|آرمینیا}} * {{پرچم|بہاماس}} * {{پرچم|بحرین}} * {{پرچم|بارباڈوس}} * {{پرچم|بیلیز}} * {{پرچم|بینن}} * {{پرچم|بولیویا}} * {{پرچم|بوسنیا تے ہرزیگووینا}} * {{پرچم|برونائی}} * {{پرچم|برما}} * {{پرچم|کمبوڈیا}} * {{پرچم|کیمرون}} * {{پرچم|کیپ ورڈی}} * {{پرچم|چاڈ}} * {{پرچم|کوموروس}} * {{پرچم|کروشیا}} * {{پرچم|قبرص}} * {{پرچم|جبوتی}} * {{پرچم|ڈومینیکا}} * {{پرچم|جمہوریہ ڈومینیکن}} * {{پرچم|ایکواڈور}} * {{پرچم|ایل سیلواڈور}} * {{پرچم|استوائی گنی}} * {{پرچم|اریتریا}} * {{پرچم|گیبون}} * {{پرچم|گیمبیا}} * {{پرچم|گھانا}} * {{پرچم|گریناڈا}} * {{پرچم|گوئٹے مالا}} * {{پرچم|گنی بساؤ}} * {{پرچم|گیانا}} * {{پرچم|ہیٹی}} * {{پرچم|جمیکا}} * {{پرچم|کینیا}} * {{پرچم|کرغیزستان}} {{Multicol-break}} * {{پرچم|لاؤس}} * {{پرچم|لٹویا}} * {{پرچم|لبنان}} * {{پرچم|لائبیریا}} * {{پرچم|مقدونیہ}} * {{پرچم|ملاوی}} * {{پرچم|ملائشیا}} * {{پرچم|مالٹا}} * {{پرچم|مارشل جزیرے}} * {{پرچم|موریتانیہ}} * {{پرچم|موریشس}} * {{پرچم|مراکش}} * {{پرچم|موزمبیق}} * {{پرچم|ناورو}} * {{پرچم|نکاراگوا}} * {{پرچم|پلاؤ}} * {{پرچم|رومانیہ}} * {{پرچم|روانڈا}} * {{پرچم|سینٹ کیٹز}} * {{پرچم|سینٹ لوسیا}} * {{پرچم|سینٹ وینسینٹ و گریناڈائنز}} * {{پرچم|سامووا}} * {{پرچم|ساؤ ٹومے و پرنسپے}} * {{پرچم|سینیگال}} * {{پرچم|سیچیلیس}} * {{پرچم|سیرالیون}} * {{پرچم|سلوواکیہ}} * {{پرچم|سلووینیا}} * {{پرچم|سولومن جزیرے}} * {{پرچم|سرینام}} * {{پرچم|تاجکستان}} * {{پرچم|تھائی لینڈ}} * {{پرچم|ٹوگو}} * {{پرچم|ٹونگا}} * {{پرچم|ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو}} * {{پرچم|تونس}} * {{پرچم|وانواتو}} * {{پرچم|زیمبیا}} {{Multicol-end}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{فہارست بلحاظ ملک}} [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ امتیازی مقام]] [[گٹھ:فہرستاں بلحاظ ملک]] [[گٹھ:ملکاں د‏‏ی فہرستاں]] 98aaffxzyn7a7p5bw7us044tg7mhsa8 0 91098 712150 711792 2026-09-26T13:21:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712150 wikitext text/x-wiki {{About|مرداں د‏‏ی ٹیم|خواتین د‏‏ی ٹیم|مصر خواتین د‏‏ی قومی فٹ بال ٹیم}} {{خانہ معلومات قومی فٹ بال ٹیم | Name = مصر | Badge = Egypt FA.png | Badge_size = 200 | Nickname = [[فرعون]]<br />(''{{lang-arz|الفراعنة}} El Phara'ena'') | Association = [[مصری فٹ بال ایسوسی ایشن]] | Sub-confederation = [[Union of North African Football Federations|UNAF]] (شمالی افریقا) | Confederation = [[افریقی فٹ بال کنفیڈریشن]] (افریقا) | Coach = [[ہیکٹر کپر]] | Asst Manager = [[اسامہ نبی]] | Captain = [[عصام الحضری]] | Most caps = [[احمد حسن]] (184) | Top scorer = [[Hossam Hassan (فٹ بال کھلاڑی، پیدائش 1966ء)|Hossam Hassan]] (70) | Home Stadium = [[Borg El Arab Stadium]] | FIFA Trigramme = EGY | FIFA Rank = {{Nft rank|44|down|1|date=15 مارچ 2018ء}} | FIFA max = 9 | FIFA max date = جولائ‏ی – ستمبر 2010ء، دسمبر 2010ء | FIFA min = 75 | FIFA min date = مارچ 2013ء | Elo Rank = {{Nft rank|50|steady|date=20 مارچ 2018}} <!-- Elo rankings change often and irregularly; there are no "releases" from which a team can go up or down in ranking --> | Elo max = 6 | Elo max date = اگست 2010 | Elo min = 62 | Elo min date = 9 مارچ 1986, 12 جون 1997 | pattern_la1 = _egito1819h | pattern_b1 = _egito1819h | pattern_ra1 = _egito1819h | pattern_sh1 = _adidas_red | pattern_so1 = _3_stripes_white | leftarm1 = DD0000 | body1 = DD0000 | rightarm1 = DD0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 000000 |extérieur= | pattern_la2 = _wal18a | pattern_b2 = _egy18A | pattern_ra2 = _wal18a | pattern_sh2 = _adidaswhite | pattern_so2 = _3 stripes black | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000000 | socks2 = FFFFFF | First game = {{fb|ITA|1861}} 2–1 {{fb-rt|EGY|1882}}<br />([[گینت]]، بلجئم; 28 اگست 1920ء) | Largest win = {{fb|EGY|1958}} 15–0 {{fb-rt|LAO|1952}}<br />([[جکاردا]]، انڈونیشیا; 15 نومبر 1963ء)<ref>http://www.superkoora.com/ar/match/55084/stats</ref> | Largest loss = {{fb|ITA|1861}} 11–3 {{fb-rt|EGY|1922}}<br />([[ایمسٹرڈیم]]، نیدرلینڈز; 10 جون 1928ء) | World cup apps = 3 | World cup first = 1934 | World cup best = 13واں، [[1934ء فیفا عالمی کپ]] | Regional name = [[افریقا اقوامی کپ]] | Regional cup apps = 23 | Regional cup first = [[1957ء افریقا اقوامی کپ|1957ء]] | Regional cup best = '''فتوحات'''، [[1957ء افریقا اقوامی کپ|1957ء]]، [[1959ء افریقا اقوامی کپ|1959ء]]، [[1986ء افریقا اقوامی کپ|1986ء]]، [[1998ء افریقا اقوامی کپ|1998]]، [[2006ء افریقا اقوامی کپ|2006ء]]، [[2008ء افریقا اقوامی کپ|2008ء]]، تے [[2010ء افریقا اقوامی کپ|2010ء]] | Confederations cup apps = 2 | Confederations cup first = [[1999ء فیفا کنفیڈریشن کپ|1999ء]] | Confederations cup best = گروپ مرحلہ، [[1999ء فیفا کنفیڈریشن کپ|1999ء]] تے [[2009ء فیفا کنفیڈریشن کپ|2009ء]] }} '''مصر قومی فٹ بال ٹیم''' ({{lang-arz|مُنتخب مَــصـر}}، ''منتخب مصر'')، مشہور بہ '''فراعنہ'''، مرداں دے [[فیفا]] [[ایسوسی ایشن فٹ بال]] وچ [[مصر]] د‏‏ی نمائندگی کردی ا‏‏ے۔ تے اس دا انتظام [[مصری فٹ بال ایسوسی ایشن]] (EFA) دے پاس اے، اس دا قیام 1921ء وچ ہويا، ایہ [[مصر وچ فٹ بال]] دا انتظام و انصرام کردی ا‏‏ے۔ ٹیم دا تاریخی میدان [[قاہرہ بین الاقوامی سٹیڈیم]] رہیا اے، لیکن سنہ 2012ء تو‏ں ٹیم اپنے زیادہ تر میچ [[برج العرب سٹیڈیم]]، [[اسکندریہ]] وچ کھیل رہی ا‏‏ے۔ ٹیم دا موجودہ منیجر [[ہیکٹر کپر]] ا‏‏ے۔ == فیفا عالمی کپ وچ مصر د‏‏ی شرکت == مصر نے تن بار فیفا عالمی کپ دے لئی کوالیفائی کيتا اے: [[1934ء فیفا عالمی کپ|1934ء]]، [[1990ء فیفا عالمی کپ|1990ء]] تے [[2018ء فیفا عالمی کپ|2018ے]] وچ ۔ مصر پہلا افریقی ملک سی جس نے فیفا عالمی کپ دے لئی کوالیفائی کيتا سی۔ پہلے عالمی کپ وچ [[ہنگری قومی فٹ بال ٹیم|ہنگری]] تو‏ں اپنے پہلے تے واحد مقابلے وچ مصری ٹیم ہار گئی سی۔ [[1990ء فیفا عالمی کپ]] وچ مصر نے صرف اک گول کيتا، ایہ گول [[مجدی عبد الغنی]] نے کيتا سی۔ ایہ ٹورنامنٹ وچ مصر دا پہلا پوائنٹ سی۔ دسمبر 2017ء تک، مصر عالمی کپ وچ دو مقابلے ہارا تے 2 برابر رہ‏‏ے۔ بتریخ 8 اکتوبر، 2017ء، مصر نے [[2018ء فیفا عالمی کپ]] دے لئی [[کانگو قومی فٹ بال ٹیم|کانگو]] نو‏‏ں 2–1 تو‏ں شکست دے ک‏ے جگہ بنا لی۔<ref>{{cite web|url=http://africanfootball.com/match-report/42299/Egypt-vs-Congo|title=Mohamed Salah brace sends Egypt to Russia|website=AfricanFootball.com|date=8 اکتوبر 2017|accessdate=10 اکتوبر 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226063517/https://africanfootball.com/match-report/42299/Egypt-vs-Congo|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> دونے گول [[محمد صلاح]] نے کیتے، دوسرا گول مقابلے دے آخری منٹ وچ [[پینلٹی شوٹ آؤٹ (ایسوسی ایشن فٹ بال)|پینلٹی شوٹ آؤٹ]] اُتے ہويا۔ صلاح نے سب تو‏ں زیادہ گول کیتے سن (اِنّے ہی [[پریجوس نقولا]] نے کیتے) [[2018 فیفا عالمی کپ کوالیفکیشن – سی اے ایف تیسرا دور#گروپ ای|تیسرا دور]] [[2018 فیفا عالمی کپ کوالیفکیشن (سی اے ایف)|سی اے ایف 2018 عالمی کپ کوالیفکیشن]] وچ مصر نے پنج گول کیتے۔ 1 دسمبر 2017ء نو‏‏ں فیفا عالمی کپ 2018ء دے لئی باضابطہ ڈریا بمقام کریملن اسٹیٹ پیلس منعقد کيتا گیا۔ اس وچ مصر گروپ اے وچ میزبان [[روس قومی فٹ بال ٹیم|روس]]، [[یوراگوئے قومی فٹ بال ٹیم|یوراگوئے]] تے [[سعودی عرب قومی فٹ بال ٹیم|سعودی عرب]] دے نال ا‏‏ے۔ == وردی == {| class="wikitable" |- ! Kit provider ! Period |- |- | {{flagicon|GER}} [[ایڈیڈاس]] | 1990–1995 |- | {{flagicon|EGY}} Venecia | 1995–1998 |- | {{flagicon|GER}} [[Puma SE|Puma]] | 1999–2004 |- | {{flagicon|GER}} [[ایڈیڈاس]] | 2004–2006 |- | {{flagicon|GER}} [[Puma SE|Puma]]<ref>[http://www.football-shirts.co.uk/fans/puma-end-egyptian-shirt-deal-egypt-on-hunt-for-new-kit-manufacturer_14687 Puma Cancel Egypt Shirt Deal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323120120/http://www.football-shirts.co.uk/fans/PUMA-end-egyptian-shirt-deal-egypt-on-hunt-for-new-kit-manufacturer_14687 |date=2016-03-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323120120/http://www.football-shirts.co.uk/fans/PUMA-end-egyptian-shirt-deal-egypt-on-hunt-for-new-kit-manufacturer_14687 |date=2016-03-23 }} Football Shirts News</ref> | 2006–2012 |- | {{flagicon|GER}} [[ایڈیڈاس]]<ref>{{Cite web |url=http://yallakora.com/arabic/yk_news/details.aspx?id=176694&Catid=1&region=&newsregion=-1&tourid=235&Selector=true&updated= |title=آرکائیو کاپی |access-date=2018-03-26 |archive-date=2013-02-10 |archive-url=https://archive.is/20130210044311/http://yallakora.com/arabic/yk_news/details.aspx?id=176694&Catid=1&region=&newsregion=-1&tourid=235&Selector=true&updated= |url-status=dead}}</ref> | 2012–present |} == کوچنک اسٹاف == === کرنٹ اسٹاف === [[File:Cuper Hector.jpg|thumb|175px|upright|[[Héctor Cúper]]، the current manager of the Egypt national football team.]] {| class="wikitable" |- ! درجہ !! ناں !! حواشی |- |Head Coach ||{{Flagicon|ARG}} [[Héctor Cúper]] || |- |Assistant coach||{{Flagicon|EGY}} [[Osama Nabih]]|| |- |1st Assistant coach||{{Flagicon|ARG}} José Fantaguzzi|| |- |Goalkeeping coach ||{{Flagicon|EGY}} Ahmed Nagy || |- |Team director ||{{Flagicon|EGY}} Ehab Leheta || |- |Analyst and Assistant Coach ||{{Flagicon|EGY}} Mahmoud Fayez || |- |Physical trainer ||{{Flagicon|GRE}} Antonio Sarioglou || |- |Team doctor ||{{Flagicon|EGY}} Mahmoud Aboul Ela || |- |Team Administrator ||{{Flagicon|EGY}} [[محمد صلاح (فٹ بال منیجر)|محمد صلاح]] || |- |Masseur ||{{Flagicon|EGY}} Badr Hamed || |- |Physiotherapist ||{{Flagicon|EGY}} Hossam El Ibrashy || |- |Kit manager ||{{Flagicon|EGY}} Abdullah El Sayed || |- |Media officer ||{{Flagicon|EGY}} Mostafa Tantawi || |} === سابقہ منیجر === {| |valign="top"| * {{flagicon|EGY|1922}} [[Hussein Hegazi]] (1920–24) * {{Flagicon|SCO}} [[James McCrae (footballer)|James McCrae]] (1934–36) * {{flagicon|EGY|1922}} [[Tewfik Abdullah]] (1940–44) * {{Flagicon|ENG}} [[Eric Keen]] (1947–48) * {{Flagicon|ENG}} [[Edward Jones (footballer)|Edward Jones]] (1949–52) * {{flagicon|EGY|1952}} National Committee – a committee of six former Egypt internationals (1953–54) * {{Flagicon|YUG}} [[Ljubiša Broćić]] (1954–55) * {{flagicon|EGY|1952}} Mourad Fahmy (1955–57) * {{Flagicon|UAR}} [[Mohamed El Gendy]] & [[Hanafy Bastan]] (1958) * {{Flagicon|HUN}} [[Pál Titkos]] (1959–61) * {{Flagicon|UAR}} [[Mohamed El Gendy]] & [[Hanafy Bastan]] (1962) * {{Flagicon|UAR}} [[Fouad Ahmed Sedki]] (1963) * {{Flagicon|YUG}} [[Andrija Pflander]]<ref>Book: "This is Yugoslavia: World Cup France 98" pag. 12</ref> (1963–64) * {{Flagicon|YUG}} Kovač (1965) * {{Flagicon|UAR}} [[Saleh El Wahsh]] & [[Kamal El Sabagh]] (1969–70) * {{Flagicon|FRG}} [[Dettmar Cramer]] (1971–74) * {{Flagicon|FRG}} [[Burkhard Pape]] (1975–77) * {{Flagicon|YUG}} [[Dušan Nenković]] (1977–78) * {{Flagicon|EGY|1972}} [[Taha Ismail]] (1978) * {{Flagicon|HUN}} [[Dezső Bundzsák|Bundzsák Dezso]] (1979) * {{Flagicon|EGY|1972}} [[Fouad Ahmed Sedki]] (1980) * {{Flagicon|EGY|1972}} [[Abdel Monem El-Hajj]] (1980) * {{Flagicon|EGY|1972}} [[Hamada El-Sharqawy]] (1980) * {{Flagicon|FRG}} [[Karl-Heinz Heddergott]] (1982–84) * {{Flagicon|EGY|1972}} Saleh El-Wahsh (1984) |width="50"|&nbsp; |valign="top"| * {{Flagicon|WAL}} [[Mike Smith (football manager)|Mike Smith]] (1985–88) * {{Flagicon|EGY}} [[Mahmoud El-Gohary]] (1988–90) * {{Flagicon|GER}} [[Dietrich Weise]] (1990–91) * {{Flagicon|EGY}} [[Mahmoud Saad (footballer, born 1952)|Mahmoud Saad]] (1992) * {{Flagicon|EGY}} [[Mohamed Shehta]] (1993) * {{Flagicon|ROU}} [[Mircea Rădulescu]] (1993–94) * {{Flagicon|EGY}} Taha Ismail (1994) * {{Flagicon|NED}} [[Nol de Ruiter]] (1994–95) * {{Flagicon|EGY}} [[Mohsen Saleh]] (1995) * {{Flagicon|NED}} [[Ruud Krol]] (1996) * {{Flagicon|EGY}} [[Farouk Gaafar]] (1996–1997) * {{Flagicon|EGY}} [[Mahmoud El-Gohary]] (1997–99) * {{Flagicon|FRA}} [[Gerard Gili]] (1999–00) * {{Flagicon|EGY}} [[Mahmoud El-Gohary]] (2000–02) * {{Flagicon|EGY}} [[Mohsen Saleh]] (2002–04) * {{Flagicon|ITA}} [[Marco Tardelli]] (2004–05) * {{Flagicon|EGY}} [[Hassan Shehata]] (2005–11) * {{Flagicon|USA}} [[Bob Bradley]] (2011–13) * {{Flagicon|EGY}} [[Shawky Gharieb]] (2013–14) * {{Flagicon|ARG}} [[Héctor Cúper]] (2015–) |} <small>Source: [http://www.rsssf.com/miscellaneous/egy-coach-triv.html Egyptian National Team Coaches]</small> == کھلاڑی == {{See also|Category:Egypt international footballers|label 1=Egypt international footballers}} === موجودہ ٹیم === ان اٹھائی&lrm; کھلاڑیاں وچو‏ں کھلاڑیاں نو‏‏ں چنا گیا جو [[نمائشی کھیل|دوستانہ مقابلہ]] جو [[پرتگال قومی فٹ بال ٹیم]] تے [[یونان قومی فٹ بال ٹیم]] دے خلا ف 23 تے 27 مارچ 2018ء نو‏‏ں کھیلا گیا۔<ref>{{cite web|url=https://www.kingfut.com/2018/03/06/cuper-picks-pharaohs/|title=Cuper calls up 17 foreign-based player for مارچ friendlies|date=6 مارچ 2018|publisher=[[KingFut|kingfut.com]]|accessdate=13 مارچ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226063511/https://www.kingfut.com/2018/03/06/cuper-picks-pharaohs/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kingfut.com/2018/03/13/cuper-local-based-squad/|title=Marwan Mohsen returns as Cuper names local-based squad for Portugal, Greece friendlies|date=13 مارچ 2018|publisher=[[KingFut|kingfut.com]]|accessdate=13 مارچ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226063519/https://www.kingfut.com/2018/03/13/cuper-local-based-squad/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><br /> ''کیپس تے گول 23 مارچ 2018ء [[پرتگال قومی فٹ بال ٹیم]] دے خلاف۔'' {{nat fs g start|background=red|color=white}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[عصام الحضری]]|other=[[کپتان (ایسوسی ایشن فٹ بال)|کپتان]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1973|1|15}}|caps=156|goals=0|club=[[التعاون ایف سی|التعاون]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=16|pos=GK|name=[[Ahmed El-Shenawy]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1991|5|14}}|caps=29|goals=0|club=[[زمالک ایس سی|زمالک]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=23|pos=GK|name=[[محمد الشناوی]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1988|12|18}}|caps=1|goals=0|club=[[الاھلی ایس سی|الاھلی]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=|pos=GK|name=[[Mohamed Awad]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1992|7|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Ismaily SC|Ismaily]]|clubnat=EGY}} {{nat fs break|background=red}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[علی جبر]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1989|1|10}}|caps=19|goals=1|club=[[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[Ahmed Elmohamady]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1987|9|9}}|caps=75|goals=2|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=DF|name=[[Omar Gaber]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1992|1|30}}|caps=22|goals=0|club=[[Los Angeles FC]]<!-- THIS IS THEIR FULL NAME. DIFFERENTIATE FROM LA GALAXY -->|clubnat=USA}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[Ahmed Hegazi (footballer)|Ahmed Hegazi]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1991|1|25}}|caps=43|goals=1|club=[[West Bromwich Albion F.C.|West Bromwich Albion]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=DF|name=[[Ahmed Fathy]]|other=[[کپتان (ایسوسی ایشن فٹ بال)#نائب کپتان|نائب کپتان]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1984|11|10}}|caps=124|goals=3|club=[[الاھلی ایس سی|الاھلی]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[Mohamed Abdel-Shafy]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1985|7|1}}|caps=49|goals=1|club=[[Al-Fateh SC|Al Fateh]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=20|pos=DF|name=[[Saad Samir]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1989|4|1}}|caps=9|goals=0|club=[[الاھلی ایس سی|الاھلی]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=27|pos=DF|name=[[Ayman Ashraf]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1991|4|9}}|caps=3|goals=0|club=[[الاھلی ایس سی|الاھلی]]|clubnat=EGY}} {{nat fs break|background=red}} {{nat fs g player|no=5|pos=MF|name=[[Sam Morsy]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1991|9|10}}|caps=3|goals=0|club=[[Wigan Athletic F.C.|Wigan Athletic]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[Tarek Hamed]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1988|10|24}}|caps=19|goals=0|club=[[زمالک ایس سی|زمالک]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[محمود کہربا]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1994|4|13}}|caps=16|goals=3|club=[[اتحاد کلب (جدہ)]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=MF|name=[[Moamen Zakaria]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1988|4|12}}|caps=11|goals=0|club=[[الاہلی اسپورٹس کلب جدہ]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[Ramadan Sobhi]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1997|1|23}}|caps=20|goals=1|club=[[Stoke City F.C.|Stoke City]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[Mohamed Elneny|Mohamed El Neny]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1992|7|11}}|caps=59|goals=5|club=[[آرسنل]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[Shikabala]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1986|3|5}}|caps=27|goals=2|club=[[Al-Raed FC|Al Raed]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[Abdallah Said]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1985|7|13}}|caps=33|goals=6|club=[[الاھلی ایس سی|الاھلی]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[Mahmoud Hassan (footballer)|Trézéguet]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1994|10|1}}|caps=22|goals=2|club=[[Kasımpaşa S.K.|Kasımpaşa]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=22|pos=MF|name=[[Amr Warda]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1993|9|13}}|caps=13|goals=0|club=[[Atromitos F.C.|Atromitos]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=25|pos=MF|name=[[Hossam Ashour]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1986|3|9}}|caps=13|goals=0|club=[[الاھلی ایس سی|الاھلی]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Hussein El Shahat]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1991|9|6}}|caps=2|goals=0|club=[[Al Ain FC|Al Ain]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=|pos=MF|name=[[Mohamed Magdy]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1996|1|1}}|caps=0|goals=0|club=[[ENPPI Club|ENPPI]]|clubnat=EGY}} {{nat fs break|background=red}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[Ahmed Hassan Mahgoub|Kouka]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1993|3|5}}|caps=15|goals=5|club=[[S.C. Braga|Braga]]|clubnat=POR}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[محمد صلاح]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1992|6|15}}|caps=57|goals=33|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=FW|name=[[Marwan Mohsen]]|age={{تریخ پیدائش تے عمر2|df=yes|1989|2|26}}|caps=21|goals=4|club=[[الاھلی ایس سی|الاھلی]]|clubnat=EGY}} {{nat fs end|background=red}} == حالیہ نتائج تے رونما ہونے الے فکسچر == ''حالیہ مقابلے۔'' === 2018 === {{footballbox collapsible |date = 6 جون |round = [[Exhibition game|Friendly]] |time = |team1 = {{fb-rt|BEL}} |score = |team2 = {{fb|EGY}} |report = https://int.soccerway.com/matches/2018/06/06/world/friendlies/belgium/egypt/2746098/ |goals1 = |goals2 = |stadium = |location = |attendance = |referee = |result = }} {{footballbox collapsible |date = 15 جون |round = [[2018ء فیفا عالمی کپ گروپ اے|2018ء فیفا عالمی کپ]] |time = 17:00 ([[UTC+05:00|UTC+5]]) |team1 = {{fb-rt|EGY}} |score = |team2 = {{fb|URU}} |report = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[مرکزی اسٹیڈیم (یاکاترنبرگ)|مرکزی اسٹیڈیم]] |location = [[یاکاترنبرگ]]، [[روس]] |attendance = |referee = |result = }} {{footballbox collapsible |date = 19 جون |round = [[2018ء فیفا عالمی کپ گروپ اے|2018ء فیفا عالمی کپ]] |time = 21:00 ([[UTC+03:00|UTC+3]]) |team1 = {{fb-rt|RUS}} |score = |team2 = {{fb|EGY}} |report = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[کریستوفسکی اسٹیڈیم]] |location = [[سینٹ پیٹرز برگ]]، [[روس]] |attendance = |referee = |result = }} {{footballbox collapsible |date = 25 جون |round = [[2018ء فیفا عالمی کپ گروپ اے|2018ء فیفا عالمی کپ]] |time = 17:00 ([[UTC+03:00|UTC+3]]) |team1 = {{fb-rt|KSA}} |score = |team2 = {{fb|EGY}} |report = |goals1 = |goals2 = |stadium = [[وولگو گراد ارینا]] |location = [[وولگو گراد]]، [[روس]] |attendance = |referee = |result = }} == ریکارڈ == '''جلی''' حروف وچ اوہ کھلاڑی نيں، جو بین الاقوامی فٹ بال وچ متحرکھیلدے رہ‏‏ے۔ {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- |+Most Caps<ref name="egypt player stats">{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/egy-recintlp.html |title=Egypt – Record International Players |author=Hazem Adel |publisher=RSSSF |accessdate=2013-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226063523/http://www.rsssf.com/miscellaneous/egy-recintlp.html%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- !width=50px|# !width=150px|کھلاڑی !width=50px|مقابلے !width=50px|گول !width=100px|دور |- | 1 || [[Ahmed Hassan]] || 184 || 33 || 1995–2012 |- | 2 || [[Hossam Hassan]] || 169 || 69 || 1985–2006 |- | 3 || '''[[عصام الحضری]]''' || 156 || 0 || 1996–{{0|0000}} |- | 4 || [[Ibrahim Hassan]] || 131 || 14 || 1988–2002 |- | 5 || '''[[Ahmed Fathy]]''' || 124 || 3 || 2002–{{0|0000}} |- | 6 || [[Hany Ramzy]] || 123 || 3 || 1988–2003 |- | 7 || [[Wael Gomaa]] || 114 || 1 || 2001–2013 |- | rowspan=2 | 8 || [[Ahmed El-Kass|Ahmed El Kass]] || 112 || 25 || 1987–1997 |- | [[Abdel-Zaher El-Saqqa|Abdel Zaher El Sakka]] || 112 || 4 || 1997–2010 |- | 10 || [[Rabie Yassin]] || 109 || 1 || 1982–1991 |} {{col-2}} {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- |+Top Goalscorers<ref name="egypt player stats" /> |- !width=50px|# !width=150px|کھلاڑی !width=50px|گول !width=50px|مقابلے !width=75px|گون ریٹو !width=100px|دور |- | 1 || [[Hossam Hassan]] || 69 || 169 || 0.41 || 1985–2006 |- | 2 || [[Hassan El-Shazly|Hassan El Shazly]] || 42 || 62 || 0.68 || 1961–1975 |- | 3 || [[Mohamed Aboutrika|Mohamed Abou Trika]] || 38 || 100 || 0.38 || 2001–2013 |- | 4 || '''[[محمد صلاح]]''' || 33 || 57 || 0.58 || 2011–{{0|0000}} |- | 5 || [[Ahmed Hassan]] || 33 || 184 || 0.18 || 1995–2012 |- | 6 ||[[Amr Zaki]] || 30 || 63 || 0.48 || 2004–2013 |- | 7 || [[Emad Moteab]] || 28 || 70 || 0.40 || 2004–2015 |- | 8 || [[Ahmed El-Kass|Ahmed El Kass]] || 25 || 112 || 0.22 || 1987–1997 |- | 9 || [[Mahmoud El Khatib]] || 24 || 54 || 0.44 || 1974–1986 |- | 10 || [[Gamal Abdelhamid|Gamal Abdel Hamid]] || 24 || 79 || 0.30 || 1979–1993 |- |} {{col-end}} In فروری 2017, Egypt set a new record, not being defeated for 24 consecutive African Cup of Nations matches, since their last match at the [[2004 African Cup of Nations]]۔ Egypt also won their 9th consecutive match in the ACN, beating [[گھانا قومی فٹ بال ٹیم]] in the [[2010 African Cup of Nations]] final match, and becoming the first team to win three consecutive ACN titles. {| class="wikitable collapsible collapsed" |-bgcolor="#ddffdd" ! تریخ ! مخالف ! اسکور ! نتیجہ |- | 3 فروری 2004 | [[کیمرون قومی فٹ بال ٹیم]] | 0–0 | برابر |- | 20 جنوری 2006 | [[لیبیا قومی فٹ بال ٹیم|لیبیا]] | 3–0 | فتح |- | 24 جنوری 2006 | [[مراکش قومی فٹ بال ٹیم|مراکش]] | 0–0 | برابر |- | 28 جنوری 2006 | [[آئیوری کوسٹ قومی فٹ بال ٹیم]] | 3–1 | فتح |- | 3 فروری 2006 | [[Democratic Republic of the Congo national football team|DR Congo]] | 4–1 | فتح |- | 7 فروری 2006 | [[سینیگال قومی فٹ بال ٹیم|سینیگال]] | 2–1 | فتح |- | 10 فروری 2006 | [[آئیوری کوسٹ قومی فٹ بال ٹیم]] | 0–0 (4–2 پنالٹی) | فتح |- | 22 جنوری 2008 | [[کیمرون]] | 4–2 | فتح |- | 26 جنوری 2008 | [[سوڈان قومی فٹ بال ٹیم|سوڈان]] | 3–0 | فتح |- | 30 جنوری 2008 | [[زمبیا قومی فٹ بال ٹیم|زمبیا]] | 1–1 | برابر |- | 4 فروری 2008 | [[انگولا قومی فٹ بال ٹیم|انگولا]] | 2–1 | فتح |- | 7 فروری 2008 | [[آئیوری کوسٹ قومی فٹ بال ٹیم]] | 4–1 | فتح |- | 10 فروری 2008 | [[کیمرون قومی فٹ بال ٹیم]] | 1–0 | فتح |- | 12 جنوری 2010 | [[نائجیریا قومی فٹ بال ٹیم]] | 3–1 | فتح |- | 16 جنوری 2010 | [[موزمبیق قومی فٹ بال ٹیم|موزمبیق]] | 2–0 | فتح |- | 20 جنوری 2010 | [[بنین قومی فٹ بال ٹیم|بنین]] | 2–0 | فتح |- | 25 جنوری 2010 | [[کیمرون قومی فٹ بال ٹیم]] | 3–1 | فتح |- | 28 جنوری 2010 | [[الجزائر قومی فٹ بال ٹیم]] | 4–0 | فتح |- | 31 جنوری 2010 | [[گھانا قومی فٹ بال ٹیم]] | 1–0 | فتح |- | 17 جنوری 2017 | [[مالی قومی فٹ بال ٹیم|مالی]] | 0–0 | برابر |- | 21 جنوری 2017 | [[یوگنڈا قومی فٹ بال ٹیم|یوگنڈا]] | 1–0 | فتح |- | 25 جنوری 2017 | [[گھانا قومی فٹ بال ٹیم]] | 1–0 | فتح |- | 29 جنوری 2017 | [[مراکش قومی فٹ بال ٹیم|مراکش]] | 1–0 | فتح |- | 1 فروری 2017 | [[بورکینا فاسو قومی فٹ بال ٹیم|بورکینا فاسو]] | 1–1 (4–3 پنالٹی) | فتح |} Subsequent to leading Egypt to its third consecutive ACN victory under his tenure, Egypt coach [[Hassan Shehata]] was offered the role of coaching the [[نائجیریا قومی فٹ بال ٹیم]] in the [[2010ء فیفا عالمی کپ]] in [[جنوبی افریقا]]۔<ref>[https://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1164995.html#shehata+claims+nigeria+interest Shehata Claims Nigeria Interest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006152107/http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1164995.html#shehata+claims+nigeria+interest |date=2014-10-06 }}۔ FIFA website.</ref> In فروری 2010, the [[مصری فٹ بال ایسوسی ایشن|ای ایف اے]] agreed to let Shehata take charge of Nigeria in 2010 World Cup only if official request was sent.<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201002170750.html|title=Nigeria/Egypt: Egypt FA Allow Shehata-Nigeria Talks|date=17 فروری 2010|publisher=|via=AllAfrica}}</ref> Ultimately, Shehata did not take the position. == مقابلاں دا اریکارڈ == {{See also|مصر قومی فٹ بال ٹیم ریکارڈ}} === فیفا عالمی کپ === {{اصل|مصر فیفا عالمی کپ وچ}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=10|[[فیفا عالمی کپ]] ! style="width:1%;" rowspan="25"| !colspan=6|فیفا عالمی کپ اہلیت ریکارڈ |- !سال !راؤنڈ !درجہ !{{Tooltip|Pld|Games played}} !{{Tooltip|W|Won}} !{{Tooltip|D|Drawn}} !{{Tooltip|L|Lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} !دستہ !{{Tooltip|Pld|Games played}} !{{Tooltip|W|Won}} !{{Tooltip|D|Drawn}} !{{Tooltip|L|Lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} |- |{{flagicon|Uruguay}} [[1930ء فیفا عالمی کپ]] |colspan=9|'''شامل نئيں ہويا''' |– |– |– |– |– |– |-bgcolor=#ccffcc |{{flagicon|Italy|1861}} [[1934ء فیفا عالمی کپ]] |'''پہلا مرحلہ''' |'''13واں''' |'''1''' |'''0''' |'''0''' |'''1''' |'''2''' |'''4''' |[[1934ء فیفا عالمی کپ دستے#مصر|دستہ]] |2 |2 |0 |0 |11 |2 |- |{{flagicon|France}} [[1938ء فیفا عالمی کپ]] |colspan=9 style="color: red"|'''کھیلنے تو‏ں انکار کر دتا''' |– |– |– |– |– |– |- |{{flagicon|Brazil|1889}} [[1950ء فیفا عالمی کپ]] |colspan=9|'''شامل نئيں ہويا''' |– |– |– |– |– |– |- |{{flagicon|Switzerland}} [[1954ء فیفا عالمی کپ]] |colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |2 |0 |0 |2 |2 |7 |- |{{flagicon|Sweden}} [[1958ء فیفا عالمی کپ]] |rowspan=3 colspan=9 style="color: red"|'''کھیلنے تو‏ں انکار کر دتا''' |– |– |– |– |– |– |- |{{flagicon|Chile}} [[1962ء فیفا عالمی کپ]] |– |– |– |– |– |– |- |{{flagicon|England}} [[1966ء فیفا عالمی کپ]] |– |– |– |– |– |– |- |{{flagicon|Mexico}} [[1970ء فیفا عالمی کپ]] |colspan=9|'''شامل نئيں ہويا''' |– |– |– |– |– |– |- |{{flagicon|West Germany}} [[1974ء فیفا عالمی کپ]] |rowspan=4 colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |2 |1 |0 |1 |2 |3 |- |{{flagicon|Argentina}} [[1978ء فیفا عالمی کپ]] |10 |6 |2 |2 |15 |11 |- |{{flagicon|Spain}} [[1982ء فیفا عالمی کپ]] |2 |0 |1 |1 |0 |1 |- |{{flagicon|Mexico}} [[1986ء فیفا عالمی کپ]] |6 |3 |2 |1 |3 |4 |--bgcolor=#ccffcc |{{flagicon|Italy}} [[1990ء فیفا عالمی کپ]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''20واں''' |'''3''' |'''0''' |'''2''' |'''1''' |'''1''' |'''2''' |[[1990 فیفا عالمی کپ دستے#مصر|دستہ]] |8 |4 |3 |1 |7 |2 |- |{{flagicon|United States}} [[1994ء فیفا عالمی کپ]] |rowspan=6 colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |6 |3 |2 |1 |9 |3 |- |{{flagicon|فرانس}} [[1998ء فیفا عالمی کپ]] |6 |3 |1 |2 |15 |5 |- |{{flagicon|جنوبی کوریا}} {{flagicon|جاپان}} [[2002ء فیفا عالمی کپ]] |10 |5 |4 |1 |22 |9 |- |{{flagicon|جرمنی}} [[2006ء فیفا عالمی کپ]] |10 |5 |2 |3 |26 |15 |- |{{flagicon|جنوبی افریقا}} [[2010ء فیفا عالمی کپ]] |13 |9 |1 |3 |22 |7 |- |{{flagicon|برازیل}} [[2014ء فیفا عالمی کپ]] |8 |7 |0 |1 |19 |14 |---bgcolor=#ccffcc |{{flagicon|روس}} [[2018ء فیفا عالمی کپ]] |''اہل'' | | | | | | | | |8 |5 |1 |2 |12 |5 |- |{{flagicon|قطر}} [[2022ء فیفا عالمی کپ]] |– |– |– |– |– |– |- |-bgcolor=grey |'''کل''' |'''گروپ مرحلہ''' |'''3/21''' |'''4''' |'''0''' |'''2''' |'''2''' |'''3''' |'''6''' |'''–''' |'''89''' |'''51''' |'''18''' |'''20''' |'''161''' |'''85''' |- |} === افریقا اقوامی کپ === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=10|[[افریقا اقوامی کپ]] ! style="width:1%;" rowspan="39"| !colspan=6|افریقا اقوامی کپ اہلیت ریکارڈ |- !سال !راؤنڈ !درجہ !{{Tooltip|Pld|Games played}} !{{Tooltip|W|Won}} !{{Tooltip|D|Drawn}}* !{{Tooltip|L|Lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} !دستہ !{{Tooltip|Pld|Games played}} !{{Tooltip|W|Won}} !{{Tooltip|D|Drawn}} !{{Tooltip|L|Lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} |-bgcolor=gold |{{flagicon|Sudan|1956}} [[1957 افریقا اقوامی کپ|1957]] |'''[[1957 افریقا اقوامی کپ#فائنل|فاتح]]''' |'''اول''' |'''2''' |'''2''' |'''0''' |'''0''' |'''6''' |'''1''' |[[1957 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |colspan=6|''اہل نئيں سی'' |-bgcolor=gold |bgcolor=gold style="border: 3px solid red"|{{flagicon|United Arab Republic}} [[1959 افریقا اقوامی کپ|1959]] |'''[[1959 افریقا اقوامی کپ#فائنل ٹورنامنٹ|فاتح]]''' |'''اول''' |'''2''' |'''2''' |'''0''' |'''0''' |'''6''' |'''1''' |[[1959 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |colspan=6|''اہل نئيں سی'' |-bgcolor=silver |{{flagicon|Ethiopia|1897}} [[1962 افریقا اقوامی کپ|1962]] |'''[[1962 افریقا اقوامی کپ#فائنل|فائنل ہارا]]''' |'''دوم''' |'''2''' |'''1''' |'''0''' |'''1''' |'''4''' |'''5''' |[[1962 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |colspan=6|''اہل بوجہ فائنل کھیلنا'' |-bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|Ghana}} [[1963 افریقا اقوامی کپ|1963]] |'''سیمی فائنل''' |'''سوم''' |'''3''' |'''2''' |'''1''' |'''0''' |'''11''' |'''5''' |[[1963 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |– |– |– |– |– |– |- |{{flagicon|Tunisia|1959}} [[1965 افریقا اقوامی کپ|1965]] |colspan=9 style="color: red"|'''کوالیفائی تو‏ں پہلے چھڈ دتا''' |– |– |– |– |– |– |- |{{flagicon|Ethiopia|1897}} [[1968 افریقا اقوامی کپ|1968]] |colspan=9 style="color: red"|'''کھیلنے تو‏ں انکار کر دتا''' |3 |2 |1 |0 |6 |4 |-bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|Sudan|1956}} [[1970 افریقا اقوامی کپ|1970]] |'''سیمی فائنل''' |'''تیسرا''' |'''5''' |'''3''' |'''1''' |'''1''' |'''10''' |'''5''' |[[1970 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |2 |1 |1 |0 |2 |1 |- |{{flagicon|Cameroon|1961}} [[1972 افریقا اقوامی کپ|1972]] |colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |4 |3 |0 |1 |6 |6 |-bgcolor="#cc9966" |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|Egypt|1972}} [[1974 افریقا اقوامی کپ|1974]] |'''سیمی فاغنل''' |'''تیسرا''' |'''5''' |'''4''' |'''0''' |'''1''' |'''13''' |'''5''' |[[1974 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |colspan=6|''اہل بوجہ میزبان ملک'' |-style="background:#9acdff;" |{{flagicon|Ethiopia|1975}} [[1976 افریقا اقوامی کپ|1976]] |'''سیمی فائنل''' |'''چہارم''' |'''6''' |'''1''' |'''2''' |'''3''' |'''9''' |'''12''' |[[1976 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |4 |3 |1 |0 |11 |3 |- |{{flagicon|Ghana}} [[1978 افریقا اقوامی کپ|1978]] |colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |2 |0 |1 |1 |4 |5 |-style="background:#9acdff;" |{{flagicon|Nigeria}} [[1980 افریقا اقوامی کپ|1980]] |'''سیمی فائنل''' |'''چہارم''' |'''5''' |'''2''' |'''1''' |'''2''' |'''6''' |'''7''' |[[1980 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |2 |1 |0 |1 |4 |3 |- |{{flagicon|Libya|1977}} [[1982 افریقا اقوامی کپ|1982]] |colspan=9 style="color: red"|'''کھیلنے تو‏ں انکار کر دتا''' |2 |2 |0 |0 |7 |3 |-style="background:#9acdff;" |{{flagicon|Côte d'Ivoire}} [[1984 افریقا اقوامی کپ|1984]] |'''سیمی فائنل''' |'''چہارم''' |'''5''' |'''2''' |'''2''' |'''1''' |'''6''' |'''6''' |[[1984 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |4 |2 |1 |1 |3 |2 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|Egypt}} [[1986 افریقا اقوامی کپ|1986]] |'''[[1986 افریقا اقوامی کپ#فائنل|فاتح]]''' |'''اول''' |'''5''' |'''3''' |'''1''' |'''1''' |'''5''' |'''1''' |[[1986 افریقا اقوامی کپ squads# Egypt|Squad]] |colspan=6|''اہل بوجہ میزبان ملک'' |- |{{flagicon|Morocco}} [[1988 افریقا اقوامی کپ|1988]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''ششم''' |3 |1 |1 |1 |3 |1 |[[1988 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |colspan=6|''اہل بوجہ سابقہ فاتح'' |- |{{flagicon|Algeria}} [[1990 افریقا اقوامی کپ|1990]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''ہشتم''' |3 |0 |0 |3 |1 |6 |[[1990 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |4 |2 |1 |1 |8 |2 |- |{{flagicon|Senegal}} [[1992 افریقا اقوامی کپ|1992]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''یازدہم''' |2 |0 |0 |2 |0 |2 |[[1992 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |6 |3 |3 |0 |13 |5 |- |{{flagicon|Tunisia|1959}} [[1994 افریقا اقوامی کپ|1994]] |'''کوائٹر فائنل''' |'''پنجم''' |3 |1 |1 |1 |4 |1 |[[1994 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |6 |2 |2 |2 |6 |5 |- |{{flagicon|South Africa}} [[1996 افریقا اقوامی کپ|1996]] |'''کوائٹر فاغنل''' |'''ہےتم''' |4 |2 |0 |2 |5 |6 |[[1996 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |10 |6 |3 |1 |24 |5 |-bgcolor=gold |{{flagicon|Burkina Faso}} [[1998 افریقا اقوامی کپ|1998]] |'''[[1998 افریقا اقوامی کپ#فائنل|فاتح]]''' |'''اول''' |'''6''' |'''4''' |'''1''' |'''1''' |'''10''' |'''1''' |[[1998 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |6 |2 |3 |1 |12 |4 |- |{{flagicon|Ghana}} {{flagicon|Nigeria}} [[2000 افریقا اقوامی کپ|2000]] |'''کوائٹر فائنل''' |'''پنجم''' |4 |3 |0 |1 |7 |3 |[[2000 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |colspan=6|''اہل وجہ سابقہ فاتح'' |- |{{flagicon|Mali}} [[2002 افریقا اقوامی کپ|2002]] |'''کوائٹر فائنل''' |'''ششم''' |4 |2 |0 |2 |3 |3 |[[2002 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |6 |4 |1 |1 |11 |6 |- |{{flagicon|Tunisia}} [[2004 افریقا اقوامی کپ|2004]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''نہم''' |3 |1 |1 |1 |3 |3 |[[2004 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |4 |3 |0 |1 |14 |1 |-bgcolor=gold |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|Egypt}} [[2006 افریقا اقوامی کپ|2006]] |'''[[2006 افریقا اقوامی کپ#فائنل|فاتح]]''' |'''1st''' |'''6''' |'''4''' |'''2''' |'''0''' |'''12''' |'''3''' |[[2006 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |colspan=6|''اہل بوجہ میزبان ملک'' |-bgcolor=gold |{{flagicon|Ghana}} [[2008 افریقا اقوامی کپ|2008]] |'''[[2008 افریقا اقوامی کپ فائنل|فاتح]]''' |'''اول''' |'''6''' |'''5''' |'''1''' |'''0''' |'''15''' |'''5''' |[[2008 افریقااقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |6 |3 |3 |0 |9 |2 |-bgcolor=gold |{{flagicon|Angola}} [[2010 افریقا اقوامی کپ|2010]] |'''[[2010 افریقا اقوامی کپ فائنل|فاتح]]''' |'''اول''' |'''6''' |'''6''' |'''0''' |'''0''' |'''15''' |'''2''' |[[2010 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |13 |9 |1 |3 |22 |7 |- |{{flagicon|Equatorial Guinea}} {{flagicon|Gabon}} [[2012 افریقا اقوامی کپ|2012]] |rowspan=3 colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |6 |1 |2 |3 |5 |5 |- |{{flagicon|South Africa}} [[2013 افریقا اقوامی کپ|2013]] |2 |0 |1 |1 |3 |4 |- |{{flagicon|EQG}} [[2015 افریقا اقوامی کپ|2015]] |6 |2 |0 |4 |5 |6 |-bgcolor=silver |{{flagicon|GAB}} [[2017 افریقا اقوامی کپ|2017]] |'''[[2017 افریقا اقوامی کپ فائنل|فائنل ہارا]]''' |'''دوم''' |'''6''' |'''3''' |'''2''' |'''1''' |'''5''' |'''3''' |[[2017 افریقا اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |4 |3 |1 |0 |7 |1 |- |{{flagicon|CMR}} [[2019 افریقا اقوامی کپ|2019]] |rowspan=3 colspan=9 |''طے ہونا باقی اے '' |1 |0 |0 |1 |0 |1 |- |{{flagicon|CIV}} [[2021 افریقا اقوامی کپ|2021]] |rowspan=2 colspan=7 |''طے ہونا باقی اے '' |- |{{flagicon|GUI}} [[2023 افریقا اقوامی کپ|2023]] |- |-bgcolor=grey |'''کل''' |'''7 ٹائٹل''' |'''22/29''' |'''91''' |'''51''' |'''15''' |'''25''' |'''155''' |'''86''' | |'''103''' |'''54''' |'''26''' |'''23''' |'''182''' |'''81''' |- |} === فیفا کنفیڈریشن کپ === مصر 9 فیفا کنفیڈریشن کپ مقابلاں وچو‏ں صرف 2 وچ شریک ہويا اے، دونے بار مصری ٹیم گروپ مرحلے ہی وچ باہر ہوئے گئی۔ مصر پہلی بار کنفیڈریشن کپ وچ [[1999 فیفا کنفیڈریشن کپ|1999]] وچ بوجہ [[1998ء افریقا اقوامی کپ]] فاتح شامل ہويا۔ دوسری بار [[2009ء فیفا کنفیڈریشن کپ|2009ء]] وچ بوجہ [[2008ء افریقا اقوامی کپ]] فاتح شامل ہويا۔ ٹیم نے اک مقابلہ [[اطالیہ قومی فٹ بال ٹیم]] تو‏ں 1–0 گروپ اسٹیج دے دوسرے مرحلے وچ جِتیا۔ {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=10|[[فیفا کنفیڈریشنز کپ]] |- !سال !راؤنڈ !درجہ !{{Tooltip|Pld|Games played}} !{{Tooltip|W|Won}} !{{Tooltip|D|Drawn}} !{{Tooltip|L|Lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} !دستہ |- |{{flagicon|سعودی عرب}} [[1992 شاہ فہد کپ|1992]] |rowspan=3 colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |- |{{flagicon|سعودی عرب}} [[1995 شاہ فہد کپ|1995]] |- |{{flagicon|سعودی عرب}} [[1997 فیفا کنفیڈریشن کپ|1997]] |-bgcolor=#ccffcc |{{flagicon|Mexico}} [[1999 فیفا کنفیڈریشن کپ|1999]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''ہفتم''' |3 |0 |2 |1 |5 |9 |[[1999 فیفا کنفیڈریشن کپ دستے# مصر|دستہ]] |- |{{flagicon|جنوبی کوریا}} {{flagicon|جاپان}} [[2001 فیفا کنفیڈریشن کپ|2001]] |rowspan=3 colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |- |{{flagicon|فرانس}} [[2003 فیفا کنفیڈریشن کپ|2003]] |- |{{flagicon|جرمنی}} [[2005 فیفا کنفیڈریشن کپ|2005]] |-bgcolor=#ccffcc |{{flagicon|جنوبی افریقا}} [[2009 فیفا کنفیڈریشن کپ|2009]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''ششم''' |3 |1 |0 |2 |4 |7 |[[2009ء فیفا کنفیڈریشن کپ دستے#مصر|دستہ]] |- |{{flagicon|برازیل}} [[2013 فیفا کنفیڈریشن کپ|2013]] |rowspan=2 colspan=9 style="color: red"|'''اہل نئيں سی''' |- |{{flagicon|روس}} [[2017 فیفا کنفیڈریشن کپ|2017]] |- | [[2021ء فیفا کنفیڈریشن کپ|2021]] |rowspan=1 colspan=9|''حالے منعقد نئيں ہويا'' |- |-bgcolor=grey |'''کل''' |'''گروپ مرحلہ''' |'''2/9''' |'''6''' |'''1''' |'''2''' |'''3''' |'''9''' |'''16''' |'''–''' |- |} === عرب اقوامی کپ === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=10|[[عرب اقوامی کپ|عرب اقوامی کپ ریکارڈ]] |- !سال !راؤنڈ !درجہ !{{Tooltip|Pld|Games played}} !{{Tooltip|W|Won}} !{{Tooltip|D|Drawn}} !{{Tooltip|L|Lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} !دستہ |- |{{flagicon|Lebanon}} [[1963 عرب اقوامی کپ|1963]] |rowspan=4 colspan=9 style="color: red"|'''شریک نئيں ہويا''' |- |{{flagicon|Kuwait}} [[1964 عرب اقوامی کپ|1964]] |- |{{flagicon|Iraq|1963}} [[1966 عرب اقوامی کپ|1966]] |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} [[1985 عرب اقوامی کپ|1985]] |-bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|Jordan}} [[1988 عرب اقوامی کپ|1988]] |'''سیمی فائنل''' |'''سوم''' |'''6''' |'''3''' |'''2''' |'''1''' |'''6''' |'''0''' |[[1988 عرب اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |-bgcolor=gold |{{flagicon|Egypt}} [[1992 عرب اقوامی کپ|1992]] |'''[[1992 عرب اقوامی کپ#فائنل|فاتح]]''' |'''اول''' |'''4''' |'''3''' |'''1''' |'''0''' |'''5''' |'''3''' |[[1992 عرب اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |-bgcolor=#ccffcc |{{flagicon|Qatar}} [[1998 عرب اقوامی کپ|1998]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''دہم''' |2 |1 |0 |1 |3 |5 |[[1998 عرب اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |- |{{flagicon|Kuwait}} [[2002 عرب اقوامی کپ|2002]] |colspan=9 style="color: red"|'''شریک نئيں ہويا''' |-bgcolor=#ccffcc |{{flagicon|Saudi Arabia}} [[2012 عرب اقوامی کپ|2012]] |'''گروپ مرحلہ''' |'''ہفتم''' |3 |0 |2 |1 |3 |4 |[[2012 عرب اقوامی کپ دستے#مصر|دستہ]] |-bgcolor=grey |'''کل''' |'''1 ٹائٹل''' |'''4/9''' |'''15''' |'''7''' |'''5''' |'''3''' |'''17''' |'''12''' |'''–''' |- |} === اولمپکس ریکارڈ === {| class="wikitable" style="text-align: Center;" |- !colspan=14|[[گرمائی اولمپکس وچ فٹٹ بال|اولمپکس]] |- !colspan=14|شمولیت: 9 |- !سال/میزبان !راؤنڈ !{{Tooltip|Pld|Games played}} !{{Tooltip|W|Won}} !{{Tooltip|D|Drawn}} !{{Tooltip|L|Lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} !{{Tooltip|Pld|Games played}} !{{Tooltip|W|Won}} !{{Tooltip|D|Drawn}} !{{Tooltip|L|Lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Greece|old}} [[1896ء گرمائی اولمپکس]]||rowspan=1 colspan=13|'''فٹ بال دا کھیل شامل نئيں سی''' |- |style="text-align: right"|{{flagicon|France}} [[1900 گرمائی اولمپکس|پیرس 1900]]||rowspan=4 colspan=13|'''شریک نئيں ہويا''' |- |style="text-align: right"|{{flagicon|USA}} [[1904 گرمائی اولمپکس|سینٹ لیوس 1904]] |- |style="text-align: right"|{{flagicon|United Kingdom}} [[1908 گرمائی اولمپکس|ہندن 1908]] |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Sweden}} [[1912 گرمائی اولمپکس|اسٹاک ہوم 1912]] |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Belgium}} [[1920 گرمائی اولمپکس|انٹورپ 1920]]||style="color: green"|'''پہلا مرحلہ'''||1||0||0||1||1||2||rowspan=3 colspan=6|''اہل نئيں سی'' |- |style="text-align: right"|{{flagicon|France}} [[1924 گرمائی اولمپکس|پیرس 1924]]||style="color: green"|'''کوائٹر فائنل'''||2||1||0||1||3||5 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Netherlands}} [[1928 گرمائی اولمپکس|ایمسٹرڈیم 1928]]||style="color: green"|'''چوتھا درجہ'''||4||2||0||2||12||19 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|USA}} [[1932ء گرمائی اولمپکس]]||rowspan=1 colspan=13|'''فٹ بال شامل نئيں سی''' |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Germany|Nazi}} [[1936 گرمائی اولمپکس|برلن 1936]]||style="color: green"|'''پہلا مرحلہ'''||1||0||0||1||1||3||rowspan=3 colspan=6|''اہل نئيں سی'' |- |style="text-align: right"|{{flagicon|United Kingdom}} [[1948 گرمائی اولمپکس|لندن 1948]]||style="color: green"|'''پہلا مرحلہ'''||1||0||0||1||1||3 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Finland}} [[1952 گرمائی اولمپکس|ہیلسنک‏‏ی 1952]]||style="color: green"|'''پہلا مرحلہ'''||2||1||0||1||6||7 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Australia}} [[1956 گرمائی اولمپکس|میلبورن 1956]]||rowspan=1 colspan=7 style="color: red"|'''فائنل تو‏ں باہر'''||2||2||0||0||9||3 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Italy}} [[1960 گرمائی اولمپکس|روم 1960]]||style="color: green"|'''پہلا مرحلہ'''||3||0||1||2||4||11||4||3||0||1||11||5 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Japan}} [[1964 گرمائی اولمپکس|توکیو 1964]]||style="color: green"|'''چوتھا درجہ'''||6||2||1||3||18||16||4||3||1||0||14||6 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Mexico}} [[1968 گرمائی اولمپکس|میکسیکو 1968]]||rowspan=1 colspan=13 |'''کوالیفائی تو‏ں باہر''' |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Germany}} [[1972 گرمائی اولمپکس|میونخ 1972]]||rowspan=2 colspan=7|'''اہل نئيں سی'''||2||1||0||1||2||3 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|Canada}} [[1976 گرمائی اولمپکس|مونٹریال1976]]||2||0||1||1||1||2 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|USSR}} [[1980 گرمائی اولمپکس|ماسکو 1980]]||rowspan=1 colspan=7 style="color: red"|'''فائنل تو‏ں باہر'''||4||1||3||0||7||4 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|United States}} [[1984 گرمائی اولمپکس|لاس اینجلس 1984]]||style="color: green"|'''کوائٹر فائنل'''||4||1||1||2||5||5||6||3||2||1||6||3 |- |style="text-align: right"|{{flagicon|South Korea}} [[1988 گرمائی اولمپکس|سیول 1988]]||rowspan=1 colspan=7 |'''اہل نئيں سی'''||4||2||1||1||7||2 |-bgcolor=grey |'''کل'''||'''9/19'''||'''24'''||'''7'''||'''3'''||'''14||'''51'''||'''71'''||'''28'''||'''15'''||'''8'''||'''5'''||'''57'''||'''28''' |} == اعزازات == === افریقی مقابلے === * [[فائل:Coppa Africa.svg|20px]] '''[[افریقا اقوامی کپ]]''' :فاتح(7): [[فائل:Gold medal africa.svg|15px]] [[1957 افریقا اقوامی کپ|1957]]، [[فائل:Gold medal africa.svg|15px]] [[1959 افریقا اقوامی کپ|1959]]، [[فائل:Gold medal africa.svg|15px]] [[1986 افریقا اقوامی کپ|1986]]، [[فائل:Gold medal africa.svg|15px]] [[1998 افریقا اقوامی کپ|1998]]، [[فائل:Gold medal africa.svg|15px]] [[2006 افریقا اقوامی کپ|2006]]، [[فائل:Gold medal africa.svg|15px]] [[2008 افریقا اقوامی کپ|2008]]، [[فائل:Gold medal africa.svg|15px]] [[2010 افریقا اقوامی کپ|2010]] (سب تو‏ں کامیاب ٹیم) :فائنل ہارا (2): [[فائل:Silver medal africa.svg|15px]] [[1962 افریقا اقوامی کپ|1962]]، [[فائل:Silver medal africa.svg|15px]] [[2017 Africa Cup of Nations|2017]] :تیسرا درجہ (3): [[فائل:Bronze medal africa.svg|15px]] [[1963 Africa Cup of Nations|1963]]، [[فائل:Bronze medal africa.svg|15px]] [[1970 Africa Cup of Nations|1970]]، [[فائل:Bronze medal africa.svg|15px]] [[1974 Africa Cup of Nations|1974]] :چوتھا درجہ (3): [[1976 افریقا اقوامی کپ|1976]]، [[1980 Africa Cup of Nations|1980]]، [[1984 Africa Cup of Nations|1984]] * '''[[Football at the All-Africa Games|All-Africa Games]]''' :فاتح (2): {{Gold1}} [[1987 All-Africa Games|1987]]، {{Gold1}} [[1995 All-Africa Games|1995]] :تیسرا درجہ (1): {{Bronze3}} [[1973 All-Africa Games|1973]] * '''[[Afro-Asian Cup of Nations]]''' :فائنل ہارا (2): {{Silver2}} 1988, 2007 * '''[[2011 Nile Basin Tournament|Nile Basin Tournament]]''' :فاتح (1): {{Gold1}} [[2011 Nile Basin Tournament|2011]] (سب تو‏ں کامیاب ٹیم) === عرب مقابلے === * '''[[Football at the Pan Arab Games|Pan Arabic Games]]''' :فاتح (4): {{Gold1}} [[Football at the 1953 Pan Arab Games|1953]]،{{Gold1}} [[1965 Pan Arab Games|1965]]،{{Gold1}} [[1992 Arab Nations Cup|1992]]،{{Gold1}} [[Football at the 2007 Pan Arab Games|2007]] (سب تو‏ں کامیاب ٹیم) :فائنل ہارا (1): {{Silver2}} [[1961 Pan Arab Games|1961]] * '''[[Arab Cup of Nations]]''' :فاتح (1): {{Gold1}} [[1992 Arab Nations Cup|1992]] :تیسرا درجہ (1): {{Bronze3}} [[1988 Arab Nations Cup|1988]] * '''[[Palestine Cup of Nations]]''' :فاتح (2): {{Gold1}} [[1972 Palestine Cup of Nations|1972]]،{{Gold1}} [[1975 Palestine Cup of Nations|1975]] (سب تو‏ں کامیاب ٹیم) === ہور مقابلے === '''[[Football at the Mediterranean Games|Mediterranean Games]]''' :فاتح(1): {{Gold1}} [[1955 Mediterranean Games|1955]] :نقری تمغے (1): {{Silver2}} [[1951 Mediterranean Games|1951]] :کانسی دے تمغے (1): {{Bronze3}} [[1983 Mediterranean Games|1983]] == ہور ویکھو == * [[مصری فٹ بال ایسوسی ایشن]] * [[مصر کپ]] * [[مصری سوپر کپ]] * [[مصر وچ فٹ بال کلباں د‏‏ی لسٹ]] * [[مصری کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == {{Commons category|Egypt national football team}} * [https://web.archive.org/web/20161022073837/http://forums.egyptgoal.com/ Egyptian Football Discussion and News site] * [http://www.efa.com.eg/ Egyptian FA official site] * [http://www.egyptianplayers.com/ Egyptian Players] * https://twitter.com/Pharaohs * [https://web.archive.org/web/20070824045714/http://sports.filbalad.com/english/ Egyptian Soccer and Sports] * [https://web.archive.org/web/20080514024603/http://www.socceregypt.com/ All About Egyptian Soccer] * [http://www.egyptianfootball.net/ Information on National team and club football in Egypt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191118224319/http://egyptianfootball.net/ |date=2019-11-18 }} * [http://en.olympic.cn/news/sports_news/2010-02-05/1965955.html Pharaohs scaling football's pyramid] {{Egypt national football team}} {{Navboxes |title= Egypt squads | bg = red | fg = white | bordercolor = black |list1= {{Egypt Squad 1992 Africa Cup of Nations}} {{Egypt Squad 1992 Summer Olympics}} {{Egypt Squad 1994 Africa Cup of Nations}} {{Egypt Squad 1996 Africa Cup of Nations}} {{Egypt Squad 1998 Africa Cup of Nations}} {{Egypt squad 1999 FIFA Confederations Cup}} {{Egypt Squad 2000 Africa Cup of Nations}} {{Egypt Squad 2002 Africa Cup of Nations}} {{Egypt Squad 2006 Africa Cup of Nations}} {{Egypt squad 2008 Africa Cup of Nations}} {{Egypt squad 2009 FIFA Confederations Cup}} {{Egypt squad 2010 Africa Cup of Nations}} {{Egypt men's football squad 2012 Summer Olympics}} {{Egypt squad 2017 Africa Cup of Nations}} }} {{مصر وچ فٹ بال}} {{International Football}} {{CAF teams}} {{UAFA Football}} {{2010 Africa Cup of Nations finalists}} {{Africa Cup of Nations Winners}} {{Men's Mediterranean Games Football winners}} {{National sports teams of Egypt}} {{DEFAULTSORT:Egypt National Football Team}} [[گٹھ:مصر قومی فٹ بال ٹیم]] [[گٹھ:افریقی قومی ایسوسی ایشن فٹ بال ٹیماں]] [[گٹھ:مصر د‏‏ی کھیلاں د‏‏ی قومی ٹیماں]] [[گٹھ:مصر وچ 1920ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:کامنز گٹھ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:مصر وچ فٹ بال]] myqmsb17nil94ct4fj3gjm606thvdm4 0 91209 712108 680909 2026-09-26T12:04:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712108 wikitext text/x-wiki ایہ '''لِسٹ قومی پرندے''' (List of national birds) ا‏‏ے۔ == قومی پرندے == {| class="wikitable" |- !ملک !نام پرندہ !سائنسی نام !سرکاری حیثیت !تصویر !حوالہ |- |{{flag|Afghanistan}} || [[سنہری عقاب]] || ''Aquila chrysaetos'' || {{Yes}} |||| {{Citation needed|date=January 2014}} |- |{{flag|Andorra}} || [[Bearded vulture]] || ''Gypaetus barbatus'' || {{No}} || [[تصویر:Bartgeier Gypaetus barbatus front Richard Bartz.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=April 2015}} |- |{{flag|Angola}} || [[Red-crested turaco]] || ''Tauraco erythrolophus'' || {{yes}} || ||<ref>{{cite web|title=Birds Angola – National Bird|url=http://www.birdsangola.org/nationalbird.htm|accessdate=20 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002946/http://www.birdsangola.org/nationalbird.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Anguilla}} || [[Zenaida dove]]|| ''Zenaida aurita'' || {{Yes}} || [[تصویر:Zenida aurita1 1 barbados.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Bird Watching in Anguilla|url=http://www.anguillalife.com/Nature/Frames/birdwatching.htm|publisher=AnguillaLNT|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003148/http://www.anguillalife.com/Nature/Frames/birdwatching.htm|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Antigua and Barbuda}} || [[Magnificent frigatebird]]|| ''Fregata magnificens'' || {{Yes}} || [[تصویر:Male Frigate bird.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Symbols|url=http://www.ab.gov.ag/gov_v2/shared/about_nationalsymbols.html|publisher=The Government of Antigua and Barbuda|accessdate=4 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003317/https://ab.gov.ag/gov_v2/shared/about_nationalsymbols.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Argentina}} || [[Rufous hornero]] ||''Furnarius rufus'' || {{Yes}} ||[[تصویر:Furnarius-rufus1.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.redargentina.com/Faunayflora/Aves/hornero.asp |title=Info about Hornero |language=Spanish |publisher=Redargentina.com |date=2007-09-24 |accessdate=2010-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002328/http://redargentina.com/Faunayflora/Aves/hornero.asp |archivedate=2018-12-26 |url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Australia}} || [[Emu]] || ''Dromaius novaehollandiae'' || {{No}} || [[تصویر:Emoe.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National symbols|url=http://www.dfat.gov.au/facts/coat_of_arms.html|publisher=[[Department of Foreign Affairs and Trade (Australia)|Department of Foreign Affairs and Trade]]|accessdate=21 January 2011|quote=Australia has never adopted any official faunal or bird emblem, but, by popular tradition, the kangaroo and emu are widely accepted as such.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003026/https://dfat.gov.au/Pages/Page-Not-Found.aspx?s=404&u=%2Fabout-australia%2Fthe-land-and-its-people&r=|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Austria}} || [[Barn swallow]] || ''Hirundo rustica'' || {{Yes}} || [[تصویر:Hirundo rustica0.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=10,000 Birds|url=http://10000birds.com/what-is-the-national-bird-of-estonia.htm|date=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003318/http://www.10000birds.com/what-is-the-national-bird-of-estonia.htm|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Bahamas}} || [[American flamingo]] || ''Phoenicopterus ruber'' || {{Yes}} || [[تصویر:Caribbean flamingo.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Bahamas National Symbols|url=http://www.bahamas-travel.info/symbols.html|publisher=bahamas-travel.info|accessdate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003206/http://www.bahamas-travel.info/symbols.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Bahrain}} || [[ہمالی بلبل]] || ''Pycnonotus leucogenys'' || {{Yes}} || [[تصویر:Himalayan Bulbul I IMG 6480.jpg|90px]] ||<ref>Birds of Bahrain http://www.davidandliz.com/birds.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117071349/http://www.davidandliz.com/birds.htm |date=2011-11-17 }}</ref> |- |{{flag|Bangladesh}} || [[Oriental magpie-robin]] || ''Copsychus saularis'' || {{Yes}} || [[تصویر:Oriental Magpie Robin (Copsychus saularis)- Male at Kolkata I IMG 3003.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Icons of Bangladesh|url=http://www.bangla2000.com/Bangladesh/national_icons.shtm|publisher=Bangla2000|accessdate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002926/http://www.bangla2000.com/Bangladesh/national_icons.shtm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Belarus}} || [[White stork]] ||''Ciconia ciconia'' || {{Yes}} || [[تصویر:WhiteStorkGaulsh02.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Belarus natural history and wildlife|url=http://www.belarus.by/en/about-belarus/natural-history|publisher=Republic of Belarus|accessdate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003239/https://www.belarus.by/en/about-belarus/natural-history|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Belgium}} || [[Common kestrel]] ||''Falco tinnunculus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Common Kestrel 1.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Belgium's National Bird|url=http://www.geosymbols.org/World/Belgium/Bird|date=5 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003309/http://www.geosymbols.org/World/Belgium/Bird|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Belize}} || [[Keel-billed toucan]]||''Ramphastos sulfuratus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Ramphastos sulfuratus -Belize Zoo-6a-2c.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web | url = http://www.belize.gov.bz/ct.asp?xItem=670&ctNode=543&mp=27 | title = The National Symbols | accessdate = 10 January 2013 | publisher = Government of Belize | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130410103142/http://www.belize.gov.bz/ct.asp?xItem=670&ctNode=543&mp=27 | archivedate = 10 April 2013}}</ref> |- |{{flag|Bermuda}} || [[Bermuda petrel]] || ''Pterodroma cahow'' || {{No}} ||||<ref>{{cite web|title=Bermuda Petrel|url=http://web1.audubon.org/waterbirds/species.php?speciesCode=berpet|publisher=[[National Audubon Society]]|accessdate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002920/http://web1.audubon.org/waterbirds/species.php?speciesCode=berpet|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Bhutan}} || [[Common raven]] ||''Corvus corax'' || {{Yes}} || [[تصویر:Corvus corax (NPS).jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Bird|url=http://www.un.int/wcm/content/site/bhutan/cache/offonce/pid/7060;jsessionid=7CEED270A343F0335A81BC5784139EC5|publisher=Permanent Mission of Bhutan to the UN|accessdate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002948/https://www.un.int/wcm/content/site/bhutan/cache/offonce/pid/7060;jsessionid=7CEED270A343F0335A81BC5784139EC5|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Bolivia}} || [[Andean condor]] ||''Vultur gryphus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Colca-condor-c03.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Bolivia National Emblems|url=http://www.boliviabella.com/national-emblems.html|publisher=BoliviaBella.com|accessdate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003118/http://www.boliviabella.com/national-emblems.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Botswana}} || [[Lilac-breasted roller]] || ''Coracias caudatus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Coracias caudatus -Etosha National Park, Namibia-8 (1).jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Viajar a Parque Nacional de Chobe|url=http://www.tripadvisor.es/Tourism-g472669-Chobe_National_Park-Vacations.html|publisher=Trip Advisor|accessdate=29 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002956/https://www.tripadvisor.es/Tourism-g472669-Chobe_National_Park_North_West_District-Vacations.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Brazil}} || [[Rufous-bellied thrush]] || ''Turdus rufiventris'' || {{Yes}}|| [[تصویر:Rufiventris2.JPG|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Symbols|url=http://www.brasilemb.org/brazil/national-symbols|publisher=Embassy of Brazil, Washington DC|accessdate=5 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003323/http://www.brasilemb.org/brazil/national-symbols|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|British Virgin Islands}} || [[Mourning dove]] || ''Zenaida macroura'' || {{Yes}} || [[تصویر:Mourning Dove 2006.jpg|90px]]||<ref>{{cite web|title=Coldwell Banker Real Estate BVI|url=http://www.coldwellbankerbvi.com/index.php?action=addon_blog_article&id=30|date=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002952/https://www.coldwellbankerbvi.com/index.php?action=addon_blog_article&id=30|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Cambodia}} || [[Giant ibis]] || ''Thaumatibis gigantea'' || {{Yes}} || [[تصویر:ThaumantibisGiganteaGronvold.jpg|90px]]||<ref>{{cite web|title=Bird Species of the Northern Plains|url=http://www.wcscambodia.org/saving-wild-places/northern-plains/bird-species-of-the-northern-plains.html|date=6 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002929/https://cambodia.wcs.org/saving-wild-places/northern-plains/bird-species-of-the-northern-plains.html|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Canada}} || None. See [[List of Canadian provincial and territorial symbols|list of Canadian provincial and territorial birds]] || || {{No}} || ||<ref>{{cite web|title=Official Bird Of Canada|url=http://www.canadianraptorconservancy.com/index.php?page=official-bird-of-canada|publisher=Canadian Raptor Conservancy|accessdate=27 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003225/http://www.canadianraptorconservancy.com/index.php?page=official-bird-of-canada|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Cape Verde}} || [[Grey-headed kingfisher]] || ''Halcyon leucocephala'' || {{Yes}} || [[تصویر:Greyheadkingfisher.jpg|90px]]||{{Citation needed|date=May 2013}} |- |{{flag|Cayman Islands}} || [[Grand Cayman parrot]] || ''Amazona leucocephala caymanensis'' || {{Yes}} || [[تصویر:Amazona leucocephala -in tree-4cp.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Cayman's National Symbols|url=http://www.caymanislands.ky/tour_guide/about_symbols.aspx|date=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003122/https://www.visitcaymanislands.com/tour_guide/about_symbols.aspx|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Chile}} || [[Andean condor]] || ''Vultur gryphus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Condor flying over the Colca canyon in Peru.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Descubre Chile|url=http://www.redchilena.com/elpais/|work=red chilena.com|accessdate=6 August 2010|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003019/http://redchilena.com/elpais/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |rowspan="2"|{{flag|China}} || [[Red-crowned crane]] || ''Grus japonensis'' || {{No}} || [[تصویر:Crane japan2.JPG|90px]] ||<ref>{{cite web|title=China Considers Red-crowned Crane for National Bird|url=http://www.china.org.cn/english/environment/208073.htm|work=china.org.cn|accessdate=6 August 2010|year=2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002937/http://www.china.org.cn/english/environment/208073.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theepochtimes.com/n2/china-news/sparrow-china-national-bird-4004.html |title=It’s Crane v. Sparrow in China’s National Bird Search |year=2008 |publisher=The Wall Street Journal (China) |accessdate=15 June 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002901/https://www.theepochtimes.com/n2/china-news/sparrow-china-national-bird-4004.html |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- | [[Eurasian tree sparrow]] || ''P. montanus'' || {{No}} || [[تصویر:Tree Sparrow Japan Flip.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web |url=http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2008/09/10/its-crane-v-sparrow-in-chinas-national-bird-search/ |title=The Sparrow Wins Internet Vote for National Bird of China |year=2008 |publisher=The Epoch Times (China) |accessdate=15 June 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002941/https://blogs.wsj.com/chinarealtime/2008/09/10/its-crane-v-sparrow-in-chinas-national-bird-search/%20/ |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Colombia}} || [[Andean condor]] || ''Vultur gryphus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Colca-condor-c03.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Emblems & Symbols|url=http://www.turiscolombia.com/colombia_emblems.htm|work=TurisColombia|accessdate=6 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003321/https://www.turiscolombia.com/colombia_emblems.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Costa Rica}} || [[Clay-colored thrush]] || ''Turdus grayi'' || {{Yes}} || [[تصویر:Turdus-grayi-001.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Costa Rica|url=http://www.costarica.com/culture/national-symbols/national-bird/|work=costarica.com|accessdate=6 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003202/https://www.costarica.com/culture/national-bird|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Côte d'Ivoire}} || [[White-cheeked turaco]] || ''Tauraco leucotis'' || {{Yes}} || [[تصویر:Tauraco leucotis.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=August 2010}} |- |{{flag|Croatia}} || [[Common Nightingale]] || ''Luscinia megarhynchos'' || {{No}} || [[تصویر:Nachtigall (Luscinia megarhynchos)-2.jpg|90px]] ||<ref>[http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1kuna.htm?tsfsg=2f8fb802e4db3c45c05d9feb07991fe6 1 Kuna Coin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622005600/http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1kuna.htm?tsfsg=2f8fb802e4db3c45c05d9feb07991fe6 |date=2009-06-22 }}. – Retrieved on 31 March 2009.</ref> |- |{{flag|Cuba}} || [[Cuban trogon]] || ''Priotelus temnurus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Cubaanse Trogon.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Symbols of Cuba|url=http://www.radioflorida.co.cu/en/utility/national-symbols-of-cuba.asp|publisher=Radio Florida|accessdate=6 August 2010}}</ref> |- |{{flag|Democratic Republic of Congo}} || [[Congo peacock|Congo peafowl]] || ''Afropavo congensis'' || {{No}} || [[تصویر:Kongopfau.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=October 2012}} |- |{{flag|Denmark}} || [[Mute swan]] || ''Cygnus olor'' || {{Yes}} || [[تصویر:Swan.spreads.wings.arp.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=In and Around Denmark|url=http://www.copenhagenet.dk/CPH-Denmark.htm|work=Copenhagen Portal|accessdate=6 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003109/http://www.copenhagenet.dk/CPH-Denmark.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- ||{{flag|Dominica}} || [[Imperial amazon]] || ''Amazona imperialis'' || {{Yes}} || [[تصویر:Amazona imperialis -Roseau -Dominica -aviary-6a-3c.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Dominica's National Bird – Sisserou Parrot|url=http://www.dominica.gov.dm/cms/?q=node/85|publisher=Government of the Commonwealth of Dominica|accessdate=6 August 2010}}</ref> |- |{{flag|Dominican Republic}} || [[Palmchat]] || ''Dulus dominicus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Dulus dominicus.JPG|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Country Facts|url=http://www.un.int/wcm/content/site/dominicanrepublic/cache/offonce/pid/3263|publisher=Permanent Mission of the Dominican Republic to the UN|accessdate=6 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003002/https://www.un.int/wcm/content/site/dominicanrepublic/cache/offonce/pid/3263|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Ecuador}} || [[Andean condor]] || ''Vultur gryphus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Colca-condor-c03.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Birds of Ecuador|url=http://www.ecuador-travel.net/biodiversity.birds.condor.htm|date=6 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003121/http://www.ecuador-travel.net/biodiversity.birds.condor.htm|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Egypt}} || [[سنہری عقاب]] || ''Aquila chrysaetos'' || {{No}} || [[تصویر:Steinadler Aquila chrysaetos closeup1 Richard Bartz.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=January 2014}} |- |{{flag|El Salvador}} || [[Turquoise-browed motmot]] || ''Eumomota superciliosa'' || {{Yes}} || [[تصویر:Guardabarranco.JPG|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Symbols El Salvador|url=http://cea-es.org/el-salavador/national-symbols#bird|publisher=Culturla and Educational Association of El Salvador|accessdate=6 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002915/http://cea-es.org/el-salavador/national-symbols#bird|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Estonia}} || [[Barn swallow]] || ''Hirundo rustica'' || {{Yes}} || [[تصویر:Landsvale.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National symbols of Estonia|url=http://www.einst.ee/publications/symbols|publisher=Estonian Institute|accessdate=6 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003055/http://www.einst.ee/publications/symbols|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Faroe Islands}} || [[Eurasian oystercatcher]] || ''Haematopus ostralegus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Austernfischer01.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Birds in the Faroe Islands|url=http://www.framtak.com/birds/oystercatcher.html|date=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002923/http://www.framtak.com/birds/oystercatcher.html|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Finland}} || [[چیختا راج ہنس]] || ''Cygnus cygnus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Singschwan.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Finland for Birdwatchers|url=http://www.birdlife.fi/english/finland-for-birdwatchers.shtml|date=August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003336/https://www.birdlife.fi/english/finland-for-birdwatchers.shtml|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|France}} || [[Gallic rooster]] ||''Gallus gallus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Rooster03.jpg|90px]]||<ref>{{cite web|title=National Symbol|url=http://www.123independenceday.com/france/national/symbols/|date=6 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003000/http://www.123independenceday.com/france/national/symbols/|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Germany}} || [[سنہری عقاب]] ||''Aquila chrysaetos'' || {{Yes}} || [[تصویر:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|90px]]||<ref>{{cite web |title=Welche Art von Adler ist auf dem Bundeswappen abgebildet? |work=[[Gutefrage.net]] |url=http://www.gutefrage.net/frage/welche-art-von-adler-ist-auf-dem-bundeswappen-abgebildet |accessdate=2014-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003108/https://www.gutefrage.net/frage/welche-art-von-adler-ist-auf-dem-bundeswappen-abgebildet |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Gibraltar}} || [[Barbary partridge]] ||''Alectoris barbara'' || {{Yes}} || [[تصویر:Alectoris barbara Tenerife.jpg|90px]]||<ref>{{cite web|title=Gibraltar's Culture and Customs|url=http://www.funtrivia.com/en/subtopics/Gibraltars-Culture-and-Customs-172246.html|accessdate=3 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002924/http://www.funtrivia.com/en/subtopics/Gibraltars-Culture-and-Customs-172246.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Greece}} || [[Little owl]] || ''Athene noctua'' || {{Yes}} || [[تصویر:Athene noctua (cropped).jpg|90px]]||{{Citation needed|date=August 2011}} |- |{{flag|Grenada}} || [[Grenada dove]] || ''Leptotila wellsi'' || {{Yes}} || [[تصویر:Grenadadove1.jpg|90px]]||<ref>{{cite web|title=Grenada Dove – National Bird of Grenada|url=http://www.gov.gd/articles/grenada_dove.html|publisher=Government of Grenada|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003029/https://www.gov.gd/articles/grenada_dove.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Guatemala}} || [[Resplendent quetzal]] || ''Pharomachrus mocinno'' || {{Yes}} || [[تصویر:Quetzal01.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Interesting Facts About Guatemala|url=http://www.all-about-guatemala.com/guatemala-facts.html|work=all-about-guatemala.com|accessdate=9 August 2010}}</ref> |- |{{flag|Guyana}} || [[Hoatzin]] || ''Opisthocomus hoazin'' || {{Yes}} || [[تصویر:Opisthocomus hoazin.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Guyana National Symbols|url=http://www.guyanaguide.com/natsymbols.html|work=guyanaguide.com|accessdate=9 August 2010|archive-date=7 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407230855/http://www.guyanaguide.com/natsymbols.html|dead-url=yes}}</ref> |- |{{flag|Haiti}} || [[Hispaniolan trogon]] || ''Priotelus roseigaster'' || {{Yes}} || [[تصویر:Priotelus roseigaster.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Haiti Culture, Map, Flag, Tourist Places|url=http://www.sphereinfo.com/haiti-history-culture-religion.htm|accessdate=6 June 2011}}</ref> |- |{{flag|Honduras}} || [[قرمزی مکاؤ]] || ''Ara macao'' || {{Yes}} || [[تصویر:Ara macao -Yucatan, Mexico-8a.jpg|90px]] ||<ref>{{cite news|title=Does Honduras have National flora and fauna?|url=http://www.travel-to-honduras.com/faq-10/51.php|accessdate=2020-10-16|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717092342/http://www.travel-to-honduras.com/faq-10/51.php}}</ref> |- |{{flag|Hungary}} || [[Saker falcon]] || ''Falco cherrug'' || {{Yes}} || [[تصویر:Falco cherrug 1 (Bohuš Číčel).jpg|90px]] ||<ref>{{cite news|title=Holy animals of our ancestors|url=http://istvandr.kiszely.hu/ostortenet/024.html|date=November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003306/http://istvandr.kiszely.hu/ostortenet/024.html|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Iceland}} || [[Gyrfalcon]] || ''Falco rusticolus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Falco rusticolus white cropped.jpg|90px]]||<ref>{{cite web|title=Icelandic Coat of Arms|url=http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-coat-of-arms/history/#Falcon_emblem|publisher=Iceland Prime Minister's Office|accessdate=29 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226003415/https://www.government.is/topics/governance-and-national-symbols/icelandic-national-flag/history/#Falcon_emblem|archive-date=2018-12-26|archiveurl=http://web.archive.org/web/20190106094744/https://www.government.is/topics/governance-and-national-symbols/icelandic-national-flag/history/|archivedate=6 جنوری 2019|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|India}} || [[ہندوستانی مور]] ||''Pavo cristatus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Peacockbench.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Bird|url=http://india.gov.in/knowindia/national_bird.php|work=[[India.gov.in]]|accessdate=9 August 2010}}</ref> |- |{{flag|Indonesia}} || [[Javan hawk-eagle]] || ''Nisaetus bartelsi'' || {{Yes}} ||[[تصویر:Javan Hawk Eagle (Spizaetus bartelsi) (464508083).jpg|90px]]||<ref>{{cite web|title=Javan Hawk-Eagle|url=http://www.speciesconservation.org/projects/Javan-Hawk-Eagle/917|date=6 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003143/https://www.speciesconservation.org/case-studies-projects/javan-hawk-eagle/917|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Ireland}} || None || || || || |- |{{flag|Iran}} || [[Common Nightingale]] || ''Luscinia megarhynchos'' || {{Yes}} || [[تصویر:Nachtigall (Luscinia megarhynchos)-2.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=August 2013}}<ref>{{Cite web |title=Iranian or Persian: What's the Difference?<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://worldnews.about.com/od/iran/p/Iran.htm |access-date=2020-10-16 |archive-date=2015-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403063505/http://worldnews.about.com/od/iran/p/Iran.htm |dead-url=yes }}</ref> |- |{{flag|Iraq}} || [[چکور]] || ''Alectoris chukar'' || {{Yes}} || [[تصویر:Alectoris-chukar-001.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Iraq Culture, Map, Flag, Tourist Places|url=http://www.sphereinfo.com/iraq-history-culture-religion.htm|date=14 July 2011|access-date=16 October 2020|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924104445/http://www.sphereinfo.com/iraq-history-culture-religion.htm|dead-url=yes}}</ref> |- |{{flag|Israel}} || [[ہد ہد]] ||''Upupa epops'' || {{Yes}} || [[تصویر:Upupa epops (Ramat Gan)002.jpg|90px]] ||<ref>{{cite news|title=Israel names biblically banned Hoopoe national bird|url=http://www.reuters.com/article/idUSCOO95531320080529|publisher=[[روئٹرز]]|accessdate=9 August 2010|date=29 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003014/https://www.reuters.com/article/us-israel-bird-odd/israel-names-biblically-banned-hoopoe-national-bird-idUSCOO95531320080529|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Italy}} || [[سنہری عقاب]] ||''Aquila chrysaetos'' || {{No}} || [[تصویر:Golden-Eagle-Szmurlo.jpg|90px]] ||<ref>{{cite news|title=Italian Golden Eagle|url=http://notizie.virgilio.it/gallery/animali_emblemi_nazionali.html,zoom=297024.html|publisher=[[Virgilio.it]]|accessdate=9 August 2010|date=29 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002903/https://notizie.virgilio.it/gallery/animali_emblemi_nazionali.html,zoom=297024.html|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Jamaica}} || [[Red-billed streamertail|Doctor bird]] || ''Trochilus polytmus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Trochilus polytmus.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Symbols|url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html|date=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002944/https://jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Japan}} || [[Green pheasant]]|| ''Phasianus versicolor'' || {{Yes}} ||[[تصویر:Phasianus versicolor in field.JPG|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Kokucho(The national bird)|url=http://www.japanlink.co.jp/ka/symb.htm|work=japanlink.co.jp|accessdate=9 August 2010}} Declared national bird by a non-government body in 1947</ref> |- |{{flag|Jordan}} || [[Sinai rosefinch]] || ''Carpodacus synoicus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Carpodacus synoicus male(01).jpg|90px]] ||<ref name="National Bird by Country">{{cite web|title=National Bird by Country|url=http://www.nationmaster.com/graph/bac_nat_bir-background-national-bird|date=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003157/https://www.nationmaster.com/country-info/stats/Background/National-tree|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Kenya}} || [[Lilac-breasted roller]] || ''Coracias caudatus'' || {{No}} || [[تصویر:Lilac Roller.jpg|90px]] ||<ref name="Johnny Jet National Bird Kenya">{{cite web | title = Johnny Jet National Bird Kenya | url = http://www.johnnyjet.com/2013/06/in-search-of-the-big-five-on-a-micato-safari-in-the-masai-mara/micato-safaris-kenya-africa-olare-mara-kempinski-masai-mara-2013-095/ | date = 14 August 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181226003405/https://www.johnnyjet.com/in-search-of-the-big-five-on-a-micato-safari-in-the-masai-mara/ | archive-date = 2018-12-26 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20190106094728/https://www.johnnyjet.com/in-search-of-the-big-five-on-a-micato-safari-in-the-masai-mara/ | archivedate = 6 جنوری 2019 | access-date = 2015-05-12 | url-status = live}}</ref> |- |{{flag|Latvia}} || [[White wagtail]] ||''Motacilla alba'' || {{Yes}} || [[تصویر:White-Wagtail.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Other Latvian Symbols|url=http://www.li.lv/index.php?option=content&task=view&id=65|publisher=Latvian Institute|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003340/http://www.li.lv/index.php?option=content&task=view&id=65|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Liberia}} || [[Garden bulbul]] || ''Pycnonotus barbatus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Pycnonotus tricolor Bwindi NP, Uganda.jpg|90px]] ||<ref name="National Bird by Country" /> |- |{{flag|Lithuania}} || [[White stork]] || ''Ciconia ciconia'' || {{Yes}} || [[تصویر:Ciconia ciconia 1.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Birds of Lithuania|url=http://www.birdlist.org/lithuania.htm|date=6 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003309/http://www.birdlist.org/lithuania.htm|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Luxembourg}} || [[Goldcrest]] || ''Regulus regulus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Regulus regulus0.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Symbols|url=http://travelluxembourg.org/?act=show_page&category_id=940|date=6 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002913/https://travelluxembourg.org/?act=show_page&category_id=940|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Malawi}} || [[Bar-tailed trogon]] || ''Apaloderma vittatum'' || {{Yes}} || [[تصویر:Apaloderma vittatum1.jpg|50px]] ||{{Citation needed|date=August 2010}} |- |{{flag|Malaysia}} || [[Rhinoceros hornbill]] || ''Buceros rhinoceros'' || {{Yes}} || [[تصویر:Buceros rhinoceros -Nashville Zoo-8.jpg|90px]] |{{Citation needed|date=February 2012}} |- |{{flag|Maldives}} || [[Oriental turtle dove]] || ''Streptopelia orientalis'' || {{No}} || [[تصویر:Orientalturtledove.JPG|90px]] |{{Citation needed|date=March 2013}} |- |{{flag|Malta}} || [[Blue rock thrush]] || ''Monticola solitarius'' || {{Yes}} || [[تصویر:Monticola solitarius philippensis.JPG|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Birdwatching in Malta – Blue Rock Thrush|url=http://www.birdinginmalta.com/species_bluerockthrush.htm|accessdate=1 June 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003255/http://www.birdinginmalta.com/species_bluerockthrush.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Mauritius}} || [[ڈو ڈو]] ||''Raphus cucullatus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Raphus cucullatus.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=August 2010|reason=not given on official symbols page http://www.gov.mu/portal/site/abtmtius/menuitem.f2019bf249a6b1984d57241079b521ca/}} |- |rowspan="2"|{{flag|Mexico}} || [[Northern crested caracara]] || ''Caracara cheriway'' || {{Yes}} || [[تصویر:Caracara cheriway Roma TX.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Birds-Mexico|url=http://birdfreak.com/national-birds-mexico/|date=14 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003220/https://birdfreak.com/national-birds-mexico/|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- || [[سنہری عقاب]] || ''Aquila chrysaetos'' || {{Yes}} || [[تصویر:GoldenEagle-Nova.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Golden Eagle|url=http://www.baldeagleinfo.com/eagle/eagle7.html|date=8 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003307/http://www.baldeagleinfo.com/eagle/eagle7.html|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Mongolia}} || [[Saker falcon]] || ''Falco cherrug'' || {{Yes}} || [[تصویر:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Mongolian Ornithological Society|url=http://www.mos.mn|accessdate=5 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002933/http://www.mos.mn/eng/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Montserrat}} || [[Montserrat oriole]] || ''Icterus oberi'' || {{Yes}} || [[تصویر:Icterus oberi.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Nature Adventures|url=http://www.visitmontserrat.com/index.php?categoryid=20|publisher=Montserrat Tourist Board|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003232/http://www.visitmontserrat.com/?categoryid=20|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- | {{flag|Myanmar}} || [[Grey peacock-pheasant]] || ''Polyplectron bicalcaratum'' || {{No}} ||[[تصویر:Polyplectron bicalcaratum -Birmingham Nature Centre, England-8a.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Myanmar's National Bird|url=http://www.geosymbols.org/World/Myanmar/Bird|date=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003000/http://www.geosymbols.org/World/Myanmar/Bird|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Namibia}} || [[African fish eagle]] || ''Haliaeetus vocifer'' || {{Yes}} || [[تصویر:African fish eagle just caught fish.jpg|90px]] ||<ref name="autogenerated1">{{cite web|title=Namibian.org|url=http://www.namibian.org/travel/namibia/birds.htm}}</ref><ref>{{cite web|title=National Symbols of Namibia|url=http://www.gov.na/national-symbols|access-date=2020-10-16|archive-date=2020-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511213711/https://gov.na/national-symbols}}</ref> |- |{{flag|Nepal}} || [[Himalayan monal]] || ''Lophophorus impejanus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Monal I IMG 4002.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Napal: An Overview|url=http://www.nepalvista.com/features/plants-animals.php|work=ncthakur.itgo.com|accessdate=9 August 2010}}</ref> |- |{{flag|New Zealand}} || [[کیوی]] || ''Apteryx mantelli'' || {{No}} || [[تصویر:TeTuatahianui.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Nationhood and identity|url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/9|work=Te Ara Encyclopedia of New Zealand|accessdate=9 August 2010|quote=The kiwi, represents New Zealand, but it has no official status as a symbol.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002909/https://teara.govt.nz/en/nation-and-government/page-9|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Nicaragua}} || [[Turquoise-browed motmot]] || ''Eumomota superciliosa'' || {{Yes}} || [[تصویر:Motmot1.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=General Investors' Guide|url=http://www.mific.gob.ni/docushare/dsweb/GetRendition/Document-800/html|publisher=El Ministerio De Fomento Industria Y Comercio|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003053/https://www.mific.gob.ni/docushare/dsweb/GetRendition/Document-800/html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Nigeria}} || [[Black crowned crane]] || ''Balearica pavonina'' || {{Yes}} || [[تصویر:Black crowned crane.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Nigeria|url=http://www.geosymbols.org/World/Nigeria|date=16 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002911/http://www.geosymbols.org/World/Nigeria|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Norway}} || [[White-throated dipper]] || ''Cinclus cinclus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Cinclus cinclus R(ThKraft).jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Norges nasjonalfugl fossekallen|url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/ostafjells/telemark/1.6578122|language=Norwegian|publisher=Norsk Rikskringkasting AS|accessdate=19 January 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002954/https://www.nrk.no/telemark/norges-nasjonalfugl-fossekallen-1.6578122|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |rowspan="2"|{{flag|Pakistan}} || [[چکور]] || ''Alectoris chukar'' || {{Yes}} || ||<ref>{{cite web|title=Basic Facts|url=http://www.infopak.gov.pk/BasicFacts.aspx|publisher=Ministry of Information & Broadcasting|accessdate=9 August 2010}}</ref> |- | [[شاہین]] || ''Falco peregrinus peregrinator'' || {{Unofficial}} || ||<ref name="nationalsymbol">{{cite web| url=http://www.nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html| title=National Symbols of Pakistan| publisher=Government of Pakistan| accessdate=2013-08-23| archive-date=2013-08-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html| dead-url=yes}}</ref> |- |{{flag|Palestine}} || claimed by Israel [[Palestine sunbird]] || ''Cinnyris oseus'' || {{Pending|Proposed}} || [[تصویر:Palestine Sunbird standing on fence.jpg|90px]] ||<ref>[http://portal.wildlife-pal.org/php/modules.php?name=News&file=article&sid=28 The First Palestinian Bird Migration Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110825000537/http://portal.wildlife-pal.org/php/modules.php?name=News&file=article&sid=28 |date=2011-08-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305121622/http://portal.wildlife-pal.org/php/modules.php?file=article&name=news&sid=28 |date=2016-03-05 }}, Palestine Wildlife Society. Retrieved 29 July 2009.</ref> |- |{{flag|Panama}} || [[Harpy eagle]] || ''Harpia harpyja'' || {{Yes}} || [[تصویر:DirkvdM big bird.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Basic Facts//National Symbols|url=http://www.embassyofpanamainjapan.org/en/countryfacts/symbols/|publisher=Embassy of Panama in Japan|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003222/http://www.embassyofpanamainjapan.org/en/countryfacts/symbols/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Papua New Guinea}} || [[Raggiana bird of paradise]] || ''Paradisaea raggiana'' || {{Yes}} || [[تصویر:Raggiana Bird-of-Paradise wild 5.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Birds of Paradise|url=http://www.habitat.org.pg/birds_of_paradise.htm|work=Rainforest Habitat|accessdate=9 August 2010}}</ref> |- |{{flag|Paraguay}} || [[Bare-throated bellbird]] || ''Procnias nudicollis'' || {{Yes}} || [[تصویر:Procnias nudicollis -captivity-4.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Guyra Campana|url=http://www.guyra.org.py/|work=Guyra Paraguay|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003044/http://guyra.org.py/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Peru}} || [[Andean cock-of-the-rock]] || ''Rupicola peruvianus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Andean Cock-of-the-Rock|url=http://www.go2peru.com/peru_birds_30.htm|work=Go2Peru.com|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003016/https://www.go2peru.com/404.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Philippines}} || [[Philippine eagle]] || ''Pithecophaga jefferyi'' || {{Yes}} || [[تصویر:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Philippine National Symbols|url=http://www.philippinecountry.com/philippine_national_symbols.html|work=Philippines country guide|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003315/http://www.philippinecountry.com/philippine_national_symbols.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Puerto Rico}} || [[Puerto Rican spindalis]] || ''Spindalis Portoricensis'' || {{Yes}} ||||<ref>[[Puerto Rican spindalis]]</ref> |- |{{flag|Romania}} || [[Great white pelican]] || ''Pelecanus onocrotalus'' || {{No}} || [[تصویر:Whitepelican edit shadowlift.jpg|90px]] ||{{Citation needed|date=July 2011}} |- |{{flag|Russia}} || [[Tundra swan]] || ''Cygnus columbianus'' || {{No}} || [[تصویر:Cygnus bewickii 01.jpg|90px]] ||{{Citation needed|date=November 2012}} |- |{{flag|Saint Helena}} || [[Saint Helena plover]] || ''Charadrius sanctaehelenae'' || {{Yes}} || [[تصویر:Charadrius sanctaehelenae (1).jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Bird Watching|url=http://www.sthelenatourism.com/pages/bird_watching.html|publisher=St Helena Tourism|accessdate=17 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226003359/http://sthelenatourism.com/pages/bird_watching.html|archive-date=2018-12-26|archiveurl=http://web.archive.org/web/20190106094801/http://sthelenatourism.com/pages/bird_watching.html|archivedate=6 جنوری 2019|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Saint Kitts and Nevis}} || [[Brown pelican]] || ''Pelecanus occidentalis'' || {{Yes}} || [[تصویر:Pelecanus Occidentalis KW 1.JPG|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Symbols|url=http://www.sknvibes.com/Government/NationalSymbols.cfm|publisher=SKNVibes inc|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003031/https://www.sknvibes.com/Government/NationalSymbols.cfm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} || [[St Vincent parrot]] || ''Amazona guildingii'' || {{Yes}} || [[تصویر:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=St. Vincent and the Grenadines National Symbols|url=http://www.visitsvg.com/intro/symbol.html|work=visitsvg.com|accessdate=9 August 2010}}</ref> |- |{{flag|Serbia}} || [[Griffon vulture]] || ''Gyps fulvus'' || {{Yes}} || [[ImageGyps fulvus 01 by Line1.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Opstanak Zasticenih Vrsta|url=http://amlramzes.blog.rs/blog/amlramzes/zastita-zivotinja/2011/11/01/beloglavi-sup|accessdate=23 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002921/http://amlramzes.blog.rs/blog/amlramzes/zastita-zivotinja/2011/11/01/beloglavi-sup|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Scotland}} || [[سنہری عقاب]] || ''Aquila chrysaetos'' || {{No}} || [[تصویر:GoldenEagle-Nova.jpg|90px]] ||<ref>{{cite news|title=Gordon Buchanan joins call for golden eagle to be made national bird|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-25917819|date=28 January 2014|location=Edinburgh|publisher=[[بی بی سی نیوز]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003036/https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-25917819|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Singapore}} || [[Crimson sunbird]] || ''Aethopyga siparaja'' || {{No}} || [[تصویر:Crimson sunbird.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Crimson sunbird tops bird poll|url=http://www.ecologyasia.com/news-archives/2002/may-02/straitstimes.asia1.com.sg_singapore_story_0,1870,122962,00.html|publisher=[[The Straits Times]]|accessdate=9 August 2010|year=2002|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003325/http://www.ecologyasia.com/news-archives/2002/may-02/straitstimes.asia1.com.sg_singapore_story_0,1870,122962,00.html|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|South Africa}} || [[Blue crane]] ||''Anthropoides paradisea'' || {{Yes}} || [[تصویر:Anthropoides paradiseaPCCA20051227-1883B.jpg|90px]] ||<ref name="NS">{{cite web|title=Namibia Stamps : SAPOA Sheetlet|url=http://www.namibstamps.com/namibia2004birds.htm|publisher=Namib Stamps|accessdate=4 August 2010|year=2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003227/http://www.namibstamps.com/namibia2004birds.htm/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The National Bird|url=http://www.saembassy.org/aboutsa/bird.htm|publisher=Embassy of South Africa in Washington DC|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003302/http://www.saembassy.org/aboutsa/bird.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|South Korea}} || [[Korean magpie]] ||''Pica (pica) serieca'' || {{No}} || [[تصویر:Korean magpie in Daejeon (side profile).jpg|90px]] || {{Citation needed|date=May 2011}} |- |{{flag|South Sudan}} || [[African fish eagle]] ||''Haliaeetus vocifer'' || {{Yes}} || [[تصویر:African fish eagle flying cropped.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=July 2011}} |- |{{flag|Spain}} || [[Spanish imperial eagle]] || ''Aquila adalberti'' || {{No}} || [[تصویر:Aquila adalberti.jpg|90px]] || |- |{{flag|Sri Lanka}} || [[Sri Lanka junglefowl]] ||''Gallus lafayetii'' || {{Yes}} || [[تصویر:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Anthem|url=http://www.mysrilanka.com/travel/lanka/nati_symbol/bird.htm|work=mysrilanka.com|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002916/http://www.mysrilanka.com/travel/lanka/nati_symbol/bird.htm|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Sudan}} || [[Secretary bird]] ||''Sagittarius serpentarius'' || {{Yes}} || [[تصویر:Sagittarius serpentarius -Tsavo East National Park, Kenya -flying-8.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=July 2011}} |- |{{flag|Swaziland}} || [[Purple-crested turaco]] ||''Tauraco porphyreolophus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Purplecreszed lourie1.jpg|90px]] ||<ref name="NS" /> |- |{{flag|Sweden}} ||[[Common blackbird]] || ''Turdus merula'' || {{Yes}} || [[تصویر:Turdus merula -garden wall-8.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Sweden's National Bird|url=http://www.geosymbols.org/World/Sweden/Bird|date=15 July 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003223/http://www.geosymbols.org/World/Sweden/Bird|archivedate=2018-12-26|access-date=2015-05-12|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Taiwan}} || [[Taiwan blue magpie]] || ''Urocissa caerulea'' || {{No}} || |- |{{flag|Thailand}} || [[Siamese fireback]] || ''Lophura diardi'' || {{Yes}} || [[تصویر:Lophura diardi -Florida, USA -captive-8a.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=ไก่ฟ้าพญาลอ นกประจำชาติ ฤๅ ตำนาน|url=http://www.jabchai.com/main/view_joke.php?id=1391}}</ref> |- |rowspan="2"|{{flag|Trinidad and Tobago}} ||[[Scarlet ibis]] || ''Eudocimus ruber'' || {{Yes}} || [[تصویر:Eudocimus ruber (portrait).jpg|90px]] ||<ref name="T&T gov">{{cite web |url=http://www.news.gov.tt/index.php?news=176 |title=The National Birds |publisher=Trinidad and Tobago Government News |date=July 14, 2008 |accessdate=2011-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002919/http://www.news.gov.tt/index.php?news=176%20 |archivedate=2018-12-26 |url-status=live}}</ref> |- |[[Rufous-vented chachalaca|Cocrico]] || ''Ortalis ruficauda'' || {{Yes}} || [[تصویر:Ortalis ruficauda -Aragua -Venezuela-8.jpg|90px]] ||<ref name="T&T gov" /> |- |{{flag|Turkey}} ||[[Redwing]] ||''Turdus iliacus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Redwing Turdus iliacus.jpg|90px]] || {{Citation needed|date=August 2010}} |- |{{flag|Uganda}} || [[East African crowned crane]] || ''Balearica regulorum gibbericeps'' || {{Yes}} || [[تصویر:Grey Crowned Crane at Zoo Copenhagen.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Ugandan National Symbols|url=http://www.ugandamission.net/aboutug/symbols.html|work=Uganda Short-term Ministry Guide|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003204/https://www.ugandamission.net/aboutug/symbols.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|United Kingdom}} || [[European robin]] || ''Erithacus rubecula'' || {{No}}|| [[تصویر:Erithacus rubecula with cocked head.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Robin (Erithacus rubecula)|url=http://www.bbc.co.uk/nature/species/European_Robin|publisher=[[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ]]|accessdate=23 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226002934/http://www.bbc.co.uk/nature/species/European_Robin|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|United States}} || [[Bald eagle]] || ''Haliaeetus leucocephalus'' || {{Yes}}|| [[تصویر:2010-bald-eagle-kodiak.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=Symbols of U.S. Government: The Bald Eagle|url=http://bensguide.gpo.gov/3-5/symbols/eagle.html|work=Ben's Guide to U.S. Government for Kids|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106094850/https://bensguide.gpo.gov/page404|archivedate=2019-01-06|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Uruguay}} || [[Southern lapwing]] || ''Vanellus chilensis'' || {{No}} || [[تصویر:Vanellus-chilensis-001.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=TERO TERO the national bird of Uruguay|url=http://www.tordesillasrefugiohotel.com/diary/2011/03/tero-tero-uruguays-national-bird/|work=by Maria TERO TERO – el ave nacional del Uruguay|accessdate=March 5, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003012/http://ww1.tordesillasrefugiohotel.com/diary/2011/03/tero-tero-uruguays-national-bird/|archivedate=2018-12-26|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Venezuela}} || [[Venezuelan troupial]] || ''Icterus icterus'' || {{Yes}} || [[تصویر:Common Troupial – Nashville Zoo.jpg|90px]] ||<ref>{{cite web|title=National Symbols|url=http://www.venezuela.org.my/About%20Venezuela/nationalsymb.html|publisher=Venezuelan Embassy in Malaysia|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003313/https://www.venezuela.org.my/About%20Venezuela/nationalsymb.html|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Zambia}} || [[African fish eagle]] ||''Haliaeetus vocifer'' || {{Yes}} || [[تصویر:African fish eagle just caught fish.jpg|90px]] ||<ref name="NS" /><ref>{{cite web|title=Zambia|url=http://www.zambiatourism.com/travel/traveladvice/general.htm|work=zambiatourism.com|accessdate=9 August 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226003105/https://www.zambiatourism.com/|archivedate=2018-12-26|url-status=live}}</ref> |- |{{flag|Zimbabwe}} || [[African fish eagle]] || ''Haliaeetus vocifer'' || {{Yes}} ||[[تصویر:Hvidhovedet afrikansk ørn2.png|90px]] ||<ref name="NS" /> |} == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:لسٹ قومی علامات]] [[گٹھ:پنچھی]] n1kz5321vklas6fpbhq8rr1bn8ivzdi 0 91516 712147 710460 2026-09-26T13:16:33Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712147 wikitext text/x-wiki [[تصویر:Map of state religions.svg|حدود|کھبے|thumb|300px| {| |- valign=top {{نقشیاں دا حاشیہ|blue|[[مسیحیت]] بطور سرکاری مذہب}} |}]] '''مسیحی ریاست''' {{ہور نام|انگریزی=Christian state}} اک ایسا ملک اے جو [[مسیحیت]] د‏‏ی کسی اک شکل نو‏‏ں اپنے سرکاری [[مذہب]] دے طور اُتے تسلیم کردا اے تے اکثر اس دا اپنا '''ریاستی کلیسیا''' ہُندا اے، <ref name="Backhouse2011">{{cite book|last=Backhouse|first=Stephen|title=Kierkegaard's Critique of Christian Nationalism|url=https://archive.org/details/kierkegaardscrit0000back|date=7 جولائ‏ی 2011|publisher=[[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس]]|isbn=978-0-19-960472-2|page=[https://archive.org/details/kierkegaardscrit0000back/page/60 60]|quote=۔۔۔it is only as an established institution that the Church can fully preserve and promote Christian tradition to the nation. One cannot have a Christian state without a state Church.}}<!-- |accessdate=16 اکتوبر 2015 --></ref> جو ملک دا غالب [[مسیحی فرقہ]] ہُندا اے جسنو‏ں حکومت کیت‏‏ی حمایت حاصل ہُندی ا‏‏ے۔ <ref name="Eberle2013">{{cite book|last=Eberle|first=Edward J.|title=Church and State in Western Society: Established Church, Cooperation and Separation|date=28 فروری 2013|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4094-9780-6|page=6|quote=Under the established church approach, the government will assist the state church and likewise the church will assist the government. Religious education is mandated by law to be taught in all schools, public or private.}}<!-- |accessdate=16 اکتوبر 2015 --></ref> تاریخی طور اُتے [[آرمینیا]] <ref name="MilmanMurdock1887">{{cite book|last1= Milman|first1= Henry Hart|last2= Murdock|first2= James|title= The History of Christianity|url= https://archive.org/details/historychristia01murdgoog|accessdate= 17 اکتوبر 2015|year= 1887|publisher= A. C. Armstrong & Son |page= [https://archive.org/details/historychristia01murdgoog/page/n263 258]|quote= But while Persia fiercely repelled Christianity from its frontier, upon that frontier arose a Christian state. Armenia was the first country which embraced Christianity as the religion of the King, the nobles, and the people.}}</ref>، [[ایتھوپیا|حبشہ (ایتھوپیا)]] <ref name="ChingJarzombek2010">{{cite book|last1= Ching|first1= Francis D. K.|last2= Jarzombek|first2= Mark M.|last3= Prakash|first3= Vikramaditya|title= A Global History of Architecture|url= https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin_d9i6|date= 13 دسمبر 2010|publisher= John Wiley & Sons|isbn= 978-0-470-40257-3|page= [https://archive.org/details/globalhistoryofa0000chin_d9i6/page/213 213]|quote= In the 4th century, King Ezana converted to Christianity and declared Aksum a Christian state—the first Christian state in the history of the world.}}<!-- |accessdate= 17 اکتوبر 2015 --></ref>، [[جارجیا]] <ref name="OlsonPappas1994">{{cite book|last1= Olson|first1= James Stuart|last2= Pappas|first2= Lee Brigance|last3= Pappas|first3= Nicholas Charles|title= An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|url= https://archive.org/details/ethnohistoricald0000unse|date= 1 جنوری 1994|publisher= Greenwood Publishing Group|isbn= 978-0-313-27497-8|page= [https://archive.org/details/ethnohistoricald0000unse/page/242 242]|quote= Kartli became a Christian state under King Mirian in 337.}}<!-- |accessdate= 17 اکتوبر 2015 --></ref> تے انہاں دے علاوہ [[رومی سلطنت]] تے [[بازنطینی سلطنت]] وی خود نو‏‏ں '''مسیحی ریاست''' <ref name="Ashby2010">{{cite book|last= Ashby|first= Warren|title= A Comprehensive History Of Western Ethics|date = 4 جولائ‏ی 2010|publisher= Prometheus Books|isbn= 978-1-61592-694-7|page= 152|quote= In the Edict of Thessalonica (380) he expressed the imperial "desire" that all Roman citizens should become Christians, the emperor adjudging all other madmen and ordering them to be designated as heretics,۔.۔condemned as such.۔.to suffer divine punishment, and, therewith, the vengeance of that power, which we, by celestial authority, have assumed. There was thus created the "Christian State."}}<!-- |accessdate=16 اکتوبر 2015 --></ref><ref name="Frucht2004">{{cite book|last= Frucht|first= Richard C.|title= Eastern Europe|year= 2004|publisher= [[ABC-CLIO]]|isbn= 978-1-57607-800-6|page= 627|quote= In contrast, the emperor Justinian (527-565) refashioned the eastern part of the Roman Empire into a strong and dynamic Byzantine Empire, which claimed Bosnia-Hercegovina, among other provinces. The Byzantine Empire became the world's predominant Christian state, based on Roman law, Greek culture, and the Greek language.}}<!-- |accessdate= 16 اکتوبر 2015 --></ref> قرار دے چکيت‏یاں نيں۔ اج کئی قوماں باضابطہ طور اُتے خود نو‏‏ں '''مسیحی ریاست''' دے طور شناخت کرواندی نيں یا انہاں دا اپنا ریاستی [[کلیسیا]] اے، انہاں وچ [[ارجنٹائن]]،<ref name="Encyclopædia Britannica-Argentina">{{cite web|url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/33657/Argentina| title = Argentina|publisher = Encyclopædia Britannica|accessdate = 11 مئی 2008}}</ref> [[کوسٹاریکا]]،<ref name="YakobsonRubinstein2009">{{cite book|last1=Yakobson|first1=Alexander|last2=Rubinstein|first2=Amnon|title=Israel and the Family of Nations: The Jewish Nation-state and Human Rights|url=https://archive.org/details/israelfamilyofna0000alex|year=2009|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-46441-3|page=[https://archive.org/details/israelfamilyofna0000alex/page/215 215]|quote=Thus the Constitution of Costa Rica, which is considered a model of stable democracy in Latin America, states in Article 75: The Roman Catholic and Apostolic Religion is the religion of the State, which contributes to its maintenance, without preventing the free exercise in the Republic of other forms of worship that are not opposed to universal morality or good customs.}}<!-- |accessdate=17 اکتوبر 2015 --></ref> [[ڈنمارک]]،<ref name="Shadid1995">{{cite book|last=Shadid|first=W. A. R.|title=Religious Freedom and the Position of Islam in Western Europe|url=https://archive.org/details/religiousfreedom0000shad_b4z4|date=1 جنوری 1995|publisher=Peeters Publishers|isbn=9789039000656|page=[https://archive.org/details/religiousfreedom0000shad_b4z4/page/11 11]|quote=Denmark has declared the Evangelical Lutheran church to be that national church (par. 4 of the Constitution)، which corresponds the fact that 91.5% of the population are registered members of this church. This declaration implies that the Danish State does not take a neutral stand in religious matters. Nevertheless, freedom of religion has been incorporated in the Constitution. Nielsen (1992, 77) gives a short description of the position of the minority religious communities in comparison to that of the State Church: The Lutheran established church is a department of the state. Church affairs are government by a central government ministry, and clergy are government employees. The registration of births, deaths and marriages falls under this ministry of church affairs, and normally speaking the local Lutheran pastor is also the official registrar. The other small religious communities, viz. Roman Catholics, Methodists, Baptists and Jews, have the constitutional status of 'recognised communities of faith'۔ … Contrary to the minority religious communities, the Lutheran Church is fully financed by the Danish State.}}<!-- |accessdate=17 اکتوبر 2015 --></ref> [[انگلستان]]،<ref name="Joppke2013">{{cite book|last=Joppke|first=Christian|authorlink=Christian Joppke|title=Veil|date=3 مئی 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-7456-5857-5|page=1}}<!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --></ref> [[فارو جزیرے]]،<ref name="StatisticsFaroe">[http://www.hagstova.fo/sites/default/files/Faroe_Islands_in_figures_2015.pdf Faroe Islands in figures 2015] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000633/http://www.hagstova.fo/sites/default/files/Faroe_Islands_in_figures_2015.pdf |date=2016-03-04 }} Statistics Faroe Island</ref> [[یونان]]،<ref name="Jiang2012">{{cite book|last=Jiang|first=Qing|title=A Confucian Constitutional Order|url=https://archive.org/details/confucianconstit0000jian|year=2012|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-15460-2|page=[https://archive.org/details/confucianconstit0000jian/page/221 221]|quote=The features of the state affect the essence of the state, but the key term is that of historical identity, hence this chapter concentrates on historical identity as the essence of the state, though at times some of the other features will also be referred to. For instance, ancient Greece has now become an Orthodox Christian state. Ancient Persia (Iran) has now become a Muslim state, and the ancient Buddhist states of the Silk Route have also become Islamic states.}}<!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --></ref> [[گرین لینڈ]]،<ref name="DenmarkConstitution">{{cite web|title=Constitution of Denmark|url=http://www.parliament.am/library/sahmanadrutyunner/dania.pdf}}</ref> [[آئس لینڈ]]،<ref name="Melton2005">{{cite book|last=Melton|first=J. Gordon|title=Encyclopedia of Protestantism|date=1 جنوری 2005|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-6983-5|page=283}}<!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --></ref> [[لیختینستائن]]،<ref name="Fox2008">{{cite book|last=Fox|first=Jonathan|title=A World Survey of Religion and the State|url=https://archive.org/details/worldsurveyofrel0000foxj|date=19 مئی 2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-47259-3|page=[https://archive.org/details/worldsurveyofrel0000foxj/page/119 119]|quote=Liechtenstein's constitution designates the Catholic Church as the state Church and guarantees religious freedom. Article 38 provides protection for the property rights of all religious institutions and states that "the administration of church property in the parishes shall be regulated by a specific law; the agreement of church authorities shall be sought before the law is enacted." Article 16 states that religious instruction in public schools "shall be given by church authorities."}}<!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --></ref> [[مالٹا]]،<ref name="legal-malta">{{cite web|url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm |title=Chapter 1&nbsp;– The Republic of Malta |publisher=Legal-Malta |accessdate=4 ستمبر 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm |archivedate=27 اگست 2011}}</ref> [[موناکو]]،<ref name=MonacoReligion>{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927091747/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |date=ستمبر 27, 2011 |title=CONSTITUTION DE LA PRINCIPAUTE}} (French): Art. 9.، Principaute De Monaco: Ministère d'Etat (archived from [http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb the original] on 27 ستمبر 2011)۔</ref> [[سامووا]]،<ref name="Wyeth2017">{{cite news |publisher=''[[The Diplomat]]'' |title=Samoa Officially Becomes a Christian State |first=Grant |last=Wyeth |url=http://thediplomat.com/2017/06/samoa-officially-becomes-a-christian-state/ |date=جون 16, 2017 |access-date=جون 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170616153746/http://thediplomat.com/2017/06/samoa-officially-becomes-a-christian-state/ |archive-date=جون 16, 2017}}</ref> [[ٹونگا]]،<ref name="Fodor1986">{{cite book|last=Fodor's|first=|title=Fodor's South Pacific|url=https://archive.org/details/fdsouthpacific190000fodo|date=12 فروری 1986|publisher=[[Fodor's]]|isbn=978-0-679-01307-5|quote=As King George I of Tonga, Tupou created the "modern" Christian state with the Cross dominating its flag, and with the rigorous constitutional clause regulating observation of the Sabbath.}}<!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --></ref> [[تووالو]]،<ref name="Temperman2010">{{cite book|last=Temperman|first=Jeroen|title=State-Religion Relationships and Human Rights Law|year=2010|publisher=Brill Academic Publishers |isbn=9789004181489|page=18|quote=The Constitution of Tuvalu in a similar vein constitutes Tuvalu as "an independent State based on Christian principles.۔.and Tuvaluan custom and tradition"; and also the Constitution of Vanuatu proclaims in its Preamble: "[we] HEREBY proclaim the establishment of the united and free Republic of Vanuatu founded on traditional Melanesian values, faith in God, and Christian principles.۔."}}<!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --></ref> [[ویٹیکن سٹی]]،<ref name="Erasmus2010">{{cite book|last=Temperman|first=Jeroen|title=State-Religion Relationships and Human Rights Law|year=2010|publisher=Brill Academic Publishers |isbn=9789004181489|page=18|quote=The Roman Catholic State of Vatican City is, of course, the best contemporary example of a Christian state. The State of Vatican City, originally established by the ''Lateran Pacts'' of 1929, approximates most faithfully the ideal-typical conception of theocratic Roman Catholic state. The Pope is ''ex officio'' simultaneously leader of the Roman Catholic Church as well as Head of State and Head of the Government of the State of the Vatican City; he also possesses (''de jure'') absolute authority over the legislative, executive and judicial branches. Practically all acts and policies of the Vatican City revolve around the interests of the Holy See and, apart from the members of the Pontifical Swiss Guard, virtually all inhabitants of the Vatican City are members of the clergy.}}<!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --></ref> تے [[زیمبیا]] <ref name="Jenkins2011">{{cite book|last=Jenkins|first=Philip|title=The Next Christendom: The Coming of Global Christianity|url=https://archive.org/details/nextchristendomc0000jenk_n3e3|date=11 اگست 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-991153-0|page=[https://archive.org/details/nextchristendomc0000jenk_n3e3/page/187 187]}}<!-- |accessdate=18 اکتوبر 2015 --></ref> شامل نيں۔ == ریاستی کلیسیا یا سابقہ ریاستی کلیسیا == {| class="sortable wikitable" |- ! ملک || کلیسیا || مذہبی فرقہ || تحلیل |- | [[Duchy of Anhalt|Anhalt]] || [[Evangelical State Church of Anhalt]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]] |- | [[آرمینیا]] || [[آرمینیائی رسولی کلیسیا]] || [[اورینٹل راسخ الاعتقادی]] || 1921 |- | [[آسٹریا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Federal Constitutional Law (Austrian act)|1918]] |- | [[Grand Duchy of Baden|Baden]] || [[کاتھولک کلیسیا]] and the [[Evangelical Church of Baden|United Evangelical Protestant State Church of Baden]] || [[کاتھولک کلیسیا]] and [[united and uniting churches|united Protestant]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]] |- | [[مملکت بویریا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]] |- | [[بولیویا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Constitution of Bolivia|2009]] |- | [[برازیل]]{{#tag:ref|[http://www.v-brazil.com/government/laws/titleIII.html Brazilian Laws – the Federal Constitution – The Organization of State]. V-brazil.com. Retrieved 5 May 2012. [[برازیل]] had [[کاتھولک کلیسیا]] as the state religion from the country's [[Independence of Brazil|independence]], in 1822, until the fall of the [[سلطنت برازیل]]. The [[República Velha|new Republican government]] passed, in 1890, Decree 119-A {{cite web|title=Decreto 119-A|url=http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/decreto/1851-1899/d119-a.htm|quote=Prohibits federal and state authorities to intervene on religion, granting freedom of religion.}} (still in force), instituting the separation of church and state for the first time in Brazilian law. [[مثبتیت]] thinker [[Demétrio Nunes Ribeiro]] urged the new government to adopt this stance. The 1891 Constitution, the first under the Republican system of government, abolished privileges for any specific religion, reaffirming the separation of church and state. This has been the case ever since – the 1988 [[Constitution of Brazil]], currently in force, does so in its Nineteenth Article. The Preamble to the Constitution does refer to "God's protection" over the document's [[promulgation]], but this is not legally taken as endorsement of belief in any deity.|group=note}} || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] ||[[History of the Constitution of Brazil#Old Republic|1890]] |- | [[Duchy of Brunswick|Brunswick]] || [[Protestant Lutheran State Church of Brunswick|Evangelical Lutheran State Church in Brunswick]] || [[لوتھریت]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]] |- | [[بلغاریہ]] || [[Bulgarian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1946 |- | [[چلی]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Chilean Constitution of 1925|1925]] |- | [[کولمبیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1936<ref>John Gunter, ''Inside Latin America'' (1941), p. 166</ref> |- | [[Connecticut Colony]] || [[Congregationalism in the United States|Congregational Church]] || [[کالوینیت]] || 1818 |- | [[کیوبا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1902 |- | [[قبرص]] || [[کلیسیائے قبرص]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1977 with the death of the Ethnarch [[مکاریوس سوم]] |- | [[چیکو سلوواکیہ]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Czechoslovak Constitution of 1920|1920]] |- | [[ڈنمارک]] || [[Church of Denmark]] || [[لوتھریت]] || Current |- | [[East Florida]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1783 |- | [[انگلستان]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || Current |- | [[سلطنت ایتھوپیا]] || [[حبشی راسخ الاعتقاد توحیدی کلیسیا]] || [[اورینٹل راسخ الاعتقادی]] || [[Derg|1974]] |- | [[فارو جزیرے]] || [[Church of the Faroe Islands]] || [[لوتھریت]] || Current; elevated from a diocese of the [[Church of Denmark]] in 2007 (the two remain in close cooperation) |- |rowspan="2"| [[فن لینڈ]] || [[Evangelical Lutheran Church of Finland]] || [[لوتھریت]] || 1869 |- | [[Finnish Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1917 |- | [[فرانس]]{{#tag:ref|In France the [[Concordat of 1801]] made the Roman Catholic, [[کالوینیت]] and [[لوتھریت]] churches state-sponsored religions, as well as [[یہودیت]].|group=note}} || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[1905 French law on the Separation of the Churches and the State|1905]] |- | [[جارجیا]] || [[Georgian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1921 |- | [[یونان]] || [[کلیسیائے یونان]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]]<ref name=GreeceConstitution>[http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002214338/http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A3 |date=2017-10-02 }} THE CONSTITUTION OF GREECE: SECTION II RELATIONS OF CHURCH AND STATE: Article 3, [http://www.hri.org/ Hellenic Resources network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801193832/http://www.hri.org/ |date=2017-08-01 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801193832/http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html |date=2017-08-01 }}.</ref> || The [[کلیسیائے یونان]] is recognized by the Greek Constitution as the "prevailing religion" in Greece.<ref name=GreeceConstitution /> However, this provision does not give official status to the Church of Greece, while all other religions are recognized as equal and may be practiced freely.<ref name=GreeceConstitution2>[http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A13] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171002214338/http://www.hri.org/docs/syntagma/artcl25.html#A13 |date=2017-10-02 }} THE CONSTITUTION OF GREECE: PART TWO INDIVIDUAL AND SOCIAL RIGHTS: Article 13</ref> |- | [[گرین لینڈ]] || [[Church of Denmark]] || [[لوتھریت]] || Current; under discussion to be elevated from [[Diocese of Greenland|The Diocese of Greenland in the Church of Denmark]] to a state church for Greenland, along‐the‐lines the [[Church of the Faroe Islands|Faroese Church]] took in 2007 |- | [[گواتیمالا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1871 |- | [[ہیٹی]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Constitution of Haiti|1987]] |- | [[ہوائی]] || [[Church of Hawaii]] || [[انگلیکانیت]] || 1893 |- | [[Grand Duchy of Hesse|Hesse]] || [[Evangelical Church of Hesse and Nassau|Evangelical Church in Hesse]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || [[German Revolution of 1918–1919|1918]] |- | [[ہنگری]]{{#tag:ref|In Hungary the constitutional laws of 1848 declared five established churches on equal status: the [[کاتھولک کلیسیا]], [[کالوینیت]], [[لوتھریت]], [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] and [[توحید پرستی (مسیحیت)]] Church. In 1868 the law was ratified again after the [[Ausgleich]]. In 1895 [[یہودیت]] was also recognized as the sixth established church. In 1948 every distinction between the different denominations were abolished.<ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220121400/http://www.legislationline.org/upload/legislations/cd/86/39b1e5cc4b9b9b6a97c2830f3608.htm |date=20 February 2008 |title=Constitution of the Republic of Hungary}} (archived from [http://www.legislationline.org/upload/legislations/cd/86/39b1e5cc4b9b9b6a97c2830f3608.htm the original] on 2008-02-20)</ref><ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070523210720/http://www.magyarorszag.hu/english/keyevents/a_alpolg/a_allampolgarsagemberijogok/a_alapjog20050805/a_gondlelkiismjog20060627.html |date=23 May 2007 |title=The right of thought, the freedom of conscience and religion –Hungary.hu}} (archived from [http://www.magyarorszag.hu/english/keyevents/a_alpolg/a_allampolgarsagemberijogok/a_alapjog20050805/a_gondlelkiismjog20060627.html the original] on 2007-05-23)</ref>|group=note}} || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1946 |- | [[آئس لینڈ]] || [[National Church of Iceland|Lutheran Evangelical Church]] || [[لوتھریت]] || Current |- | [[مملکت آئرلینڈ]]{{#tag:ref|In the [[مملکت آئرلینڈ]] the [[کلیسیائے آئرلینڈ]] was established [[Reformation in Ireland|in the Reformation]].<ref name="LivingstoneSparks2013">{{cite book|last1=Livingstone|first1=E. A.|last2=Sparks|first2=M. W. D.|last3=Peacocke|first3=R. W.|title=The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church|url=https://books.google.com/books?id=DZecAQAAQBAJ&pg=PA286|accessdate=3 December 2014|date=2013-09-12|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-965962-3|page=286|chapter=Ireland}}</ref> The [[Act of Union 1800]] created the [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ]] with the [[کلیسیائے انگلستان]] established outside Scotland. The [[Irish Church Act 1869]] demerged and disestablished the Church of Ireland,<ref name="LivingstoneSparks2013" /> and the island was [[تقسیم آئرلینڈ]].|group=note}} || [[کلیسیائے آئرلینڈ]] || [[انگلیکانیت]] || 1871 |- | [[جمہوریہ آئرلینڈ]]{{#tag:ref|The Republic of Ireland's [[Constitution of Ireland|1937 constitution]] prohibits an established religion.<ref>{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/en/constitution/index.html#article44|title=CONSTITUTION OF IRELAND|work=[[Irish Statute Book]]|pages=Article 44|accessdate=3 December 2014}}</ref> Originally, it recognized the "special position" of the Roman Catholic Church "as the guardian of the Faith professed by [[Roman Catholicism in Ireland|the great majority of the citizens]]", and recognized "the [[کلیسیائے آئرلینڈ]], the [[Presbyterian Church in Ireland]], the [[Methodist Church in Ireland]], the [[Religious Society of Friends]] in Ireland, as well as the [[Jews in Ireland|Jewish Congregations]] and the other religious denominations existing in Ireland at the date of the coming into operation of this Constitution".<ref name="KeoghMcCarthy2007">{{cite book|last1=Keogh|first1=Dermot|last2=McCarthy|first2=Dr. Andrew|title=The Making of the Irish Constitution 1937: Bunreacht Na HÉireann|date=2007-01-01|publisher=Mercier Press|isbn=978-1-85635-561-2|page=172}}</ref> These provisions were [[Fifth Amendment of the Constitution of Ireland|deleted in 1973]].<ref>{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/1972/en/act/cam/0005/index.html|title=Fifth Amendment of the Constitution Act, 1972.|work=[[Irish Statute Book]]|accessdate=3 December 2014}}</ref>|group=note}} || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1973 |- | [[اطالیہ]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1985 |- | [[لیختینستائن]] || [[کاتھولک کلیسیا]]<ref name=LiechtensteinConstitution>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326162534/http://www.liechtenstein.li/en/pdf-fl-staat-verfassung-sept2003.pdf |date=26 March 2009 |title=Constitution Religion}} (archived from [http://www.liechtenstein.li/en/pdf-fl-staat-verfassung-sept2003.pdf the original] on 2009-03-26).</ref> || [[کاتھولک کلیسیا]] || Current |- | [[Principality of Lippe|Lippe]] || [[Church of Lippe]] || [[کالوینیت]] || 1918 |- | [[لتھووینیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1940 |- | [[Free City of Lübeck|Lübeck]] || [[North Elbian Evangelical Lutheran Church|Evangelical Lutheran Church in the State of Lübeck]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | [[لکسمبرگ]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || Current |- | [[شمالی مقدونیہ]] || [[Macedonian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1921 |- | [[مالٹا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || Current |- | [[Grand Duchy of Mecklenburg-Schwerin|Mecklenburg-Schwerin]] || [[Evangelical Church of Mecklenburg|Evangelical Lutheran State Church of Mecklenburg-Schwerin]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | [[Grand Duchy of Mecklenburg-Strelitz|Mecklenburg-Strelitz]] || [[Evangelical Church of Mecklenburg|Mecklenburg-Strelitz State Church]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | [[میکسیکو]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[constitution of 1857|1857]] (reestablished between 1864 and 1867) |- | [[موناکو]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || Current |- | [[نیدرلینڈز]] || [[Dutch Reformed Church]] || [[کالوینیت]] || 1795 |- | [[نیو برنزویک]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || |- | [[ناروے]] || [[Church of Norway]] || [[لوتھریت]] || 2017<ref>{{Cite web|url=http://christiandaily.com/article/norways-church-and-state-to-divorce-after-almost-500-years/59710.htm|title=Norway's church and state to divorce after almost 500 years|website=christiandaily.com|access-date=2017-01-02|archive-date=2018-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220033211/http://www.christiandaily.com/article/norways-church-and-state-to-divorce-after-almost-500-years/59710.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kirken.no/nb-NO/om-kirken/aktuelt/2017---et-kirkehistorisk-merkear/|title=2017 – et kirkehistorisk merkeår|last=|first=|date=2017-12-30|website=Den norske kirke, Kirkerådet|publisher=|access-date=2017-01-02}}</ref> |- | [[نووا سکوشیا]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1850 |- | [[Grand Duchy of Oldenburg|Oldenburg]] || [[Evangelical Lutheran Church in Oldenburg|Evangelical Lutheran Church of Oldenburg]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | [[پاناما]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1904 |- | [[پیراگوئے]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1992<ref>Under the 1967 Constitution, Roman Catholicism was the state religion as stated in Article 6: "The Roman Catholic Apostolic religion is the state religion, without prejudice to religious freedom, which is guaranteed in accordance with the provisions of this Constitution. Official relations of the republic with the Holy See shall be governed by concordats or other bilateral agreements." The 1992 Constitution, which replaced the 1967 one, establishes Paraguay as a secular state, as mentioned in section (1) of Article 24: "Freedom of religion, worship, and ideology is recognized without any restrictions other than those established in this Constitution and the law. The State has no official religion."</ref> |- | [[فلپائن]]{{#tag:ref|The Philippines was among several possessions ceded by [[ہسپانیہ]] to the United States in 1898; religious freedom was subsequently guaranteed in the archipelago. This was codified in the [[Philippine Organic Act (1902)]], section 5: "... That no law shall be made respecting an establishment of religion or prohibiting the free exercise thereof, and that the free exercise and enjoyment of religious profession and worship, without discrimination or preference, shall forever be allowed." A similarly-worded provision still exists in the [[1987 Constitution|present Constitution]]. Catholicism remains the predominant religion, wielding considerable political and cultural influence.|group=note}} || [[Roman Catholic Church in the Philippines|Roman Catholic Church]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1898 |- | [[پولینڈ]]{{#tag:ref|Article 25 of [http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/angielski/kon1.htm the constitution] states: "1. Churches and other religious organizations shall have equal rights. 2. Public authorities in the Republic of Poland shall be impartial in matters of personal conviction". Article 114 of the Polish [[March Constitution of Poland|March Constitution of 1921]] declared the Roman Catholic Church to hold "the principal position among religious denominations equal before the law" (in reference to the idea of ''[[primus inter pares|first among equals]]''). The article was continued in force by article 81 of the [[April Constitution of Poland|April Constitution of 1935]]. The Soviet-backed [[PKWN Manifesto]] of 1944 reintroduced the March Constitution, which remained in force until it was replaced by the [[Small Constitution of 1947]].|group=note}}|| [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1947 |- | [[پرتگال]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || 1910, 1976 (reestablished between 1933 and 1974) |- | [[پرنس ایڈورڈ آئی لینڈ]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || |- | [[Province of Georgia]], [[British America]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1789 |- | [[صوبہ میری لینڈ]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1776 |- | [[Province of Massachusetts Bay]] || [[Congregational Church]] || [[کالوینیت]] || 1834 |- | [[Province of New Hampshire]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1877 |- | [[Province of North Carolina]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1776 |- | [[Province of South Carolina]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1790 |- | [[مملکت پروشیا]]<br />pre 1866 provinces || [[Evangelical State Church of Prussia's older Provinces]] with nine ecclesiastical provinces || [[united and uniting churches|united Protestant]] || 1918 |- | Prussia<br />[[Province of Hanover]] || [[Evangelical Reformed Church – Synod of Reformed Churches in Bavaria and Northwestern Germany|Evangelical Reformed State Church of the Province of Hanover]] || [[Continental Reformed church|Reformed]] || 1918 |- | Prussia<br />Province of Hanover || [[Evangelical Lutheran State Church of Hanover]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | Prussia<br />[[Province of Hesse-Nassau]] (partially)|| [[Evangelical Church of Hesse and Nassau|Evangelical State Church of Frankfurt upon Main]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || 1918 |- | Prussia<br />Province of Hesse-Nassau (partially)|| [[Evangelical Church of Hesse-Kassel and Waldeck|Evangelical Church of Electoral Hesse]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || 1918 |- | Prussia<br />Province of Hesse-Nassau (partially)|| [[Evangelical Church of Hesse and Nassau|Evangelical State Church in Nassau]] || [[united and uniting churches|united Protestant]] || 1918 |- | Prussia<br />[[Province of Schleswig-Holstein|Prov. of Schleswig-Holstein]] || [[North Elbian Evangelical Lutheran Church|Evangelical Lutheran Church of Schleswig-Holstein]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | [[کیوبیک]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Quiet Revolution|1960]] |- | [[رومانیہ]] || [[Romanian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1947 |- | [[روس]] || [[روسی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1917 |- | [[تورینگن]] || [[Evangelical Church in Thuringia|church bodies in principalities which merged in Thuringia in 1920]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | [[Kingdom of Saxony|Saxony]] || [[Evangelical Lutheran State Church of Saxony]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | [[Principality of Schaumburg-Lippe|Schaumburg-Lippe]] || [[Evangelical State Church of Schaumburg-Lippe]] || [[لوتھریت]] || 1918 |- | [[اسکاٹ لینڈ]]{{#tag:ref|The modern Church of Scotland has always disclaimed recognition as an "established" church. The Church of Scotland Act 1921 formally recognised the Kirk's independence from the state.}} || [[کلیسیائے اسکاٹ لینڈ]] || [[پریسبیٹیرین کلیسیا]] || State control disclaimed since 1638. Formally recognised as not an established church in 1921 |- | [[سربیا]] || [[Serbian Orthodox Church]] || [[مشرقی راسخ الاعتقاد کلیسیا]] || 1920 |- | [[ہسپانیہ]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Spanish Constitution of 1978|1978]] |- | [[سویڈن]] || [[کلیسیائے سویڈن]] || [[لوتھریت]] || 2000 |- | [[سویٹذرلینڈ]] || separate Cantonal Churches («Landeskirchen») || Zwinglianism & [[کالوینیت]] or [[کاتھولک کلیسیا]] || during the 20th century |- | [[تووالو]] || [[Church of Tuvalu]] || [[کالوینیت]] || Current |- | [[United Province of Canada]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1854 |- | [[یوراگوئے]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[کاتھولک کلیسیا]] || [[Constitution of Uruguay of 1918|1918]] (into effect in 1919) |- | [[Colony of Virginia|Virginia]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1786 |- | [[Waldeck (principality)|Waldeck]] || [[Evangelical Church of Hesse-Kassel and Waldeck|Evangelical State Church of Waldeck and Pyrmont]] || [[united and uniting churches|united Protestants]] || 1918 |- | [[ویلز]]{{#tag:ref|The [[Church in Wales]] was split from the [[کلیسیائے انگلستان]] in 1920, by [[Welsh Church Act 1914]]; at the same time becoming disestablished.|group=note}} || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1920 |- | [[West Florida]] || [[کلیسیائے انگلستان]] || [[انگلیکانیت]] || 1783 |- | [[مملکت وورٹمبرگ]] || [[Evangelical State Church in Württemberg]] || [[لوتھریت]] || 1918 |} == ہور ویکھو == * [[مذہبی آمریت]] == حوالے == {{حوالے|2}} {{حوالے|references group="note"}} [[گٹھ:ریاستی کلیسیاواں]] [[گٹھ:مسیحی اصطلاحات]] [[گٹھ:مسیحی تنظیم دیاں قسماں]] [[گٹھ:مسیحی ریاستاں]] [[گٹھ:مسیحیت تے سیاست]] [[گٹھ:طرز حکومت]] 4i8oi1ne099ws83k2dxpi8rgv8dcb6m 0 98692 712145 709354 2026-09-26T13:15:58Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712145 wikitext text/x-wiki [[فائل:KAMIL-ALSINAAH.PNG|thumb|کھبے|250px|[[علی ابن العباس المجوسی]] د‏‏ی کتاب دے اوراق۔ <ref>United States [http://www.nlm.nih.gov/hmd/arabic/welcome.html National Library of Medicine].</ref> ]] اس مقالے وچ '''مسلم سائنس''' تو‏ں مراد اس دنیاوی علم (یعنی [[سائنس]]) د‏‏ی اے جو [[محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|محمد]] (ص) نو‏‏ں انسانیت دے لئی دتے گئے خالق دے آخری پیغام [[قرآن]]، د‏‏ی تعلیمات اُتے عمل پیرا ہونے تو‏ں وجود وچ آنے والی [[اسلامی رہتل|رہتل]] وچ نمودار ہويا تے پروان چڑھیا۔ سائنس دا مسلم دنیا وچ ایہ سفر فی الحقیقت نزول قرآن تو‏ں ہی شروع ہوئے جاندا اے تے دنیا دے مستقب‏‏ل اُتے گہرے اثرات مرتب کردے ہوئے{{ر}}<ref>Paul Vallely, [http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20060311/ai_n16147544 How Islamic Inventors Changed the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925020454/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20060311/ai_n16147544/print |date=2008-09-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925020454/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20060311/ai_n16147544/print |date=2008-09-25 }} ''[[The Independent]]'', 11 March 2006.</ref>{{ڑ}} کوئی اٹھ سو سال دے عرصے اُتے محیط رہنے دے بعد 15 ہواں صدی دے میان تو‏ں اپنے انحطاط د‏‏ی جانب گامزن ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ پہلے و بعد وچ نزول قرآن د‏‏ی [[تریخ]] دا مطالعہ کيتا جائے تاں قرآن، جو متعدد بار [[کائنات]] دے مظاہر اُتے غور و خوص د‏‏ی دعوت دیندا اے {{ر}}<ref>Travel through the earth and see how Allah originated creation. [[قرآن|Quran]] 29:20</ref>{{ڑ}} دراصل اوہ منبع ثابت ہُندا اے جس نے مسلم رہتل دے اذہان نو‏‏ں [[اسلوب علم|مشاہدے تے تفکر]] د‏‏ی جانب راغب کیا، ایہ تفکر ابتدا وچ تاں مذہبی غلبے دے تحت جاری ہويا تے اٹھويں صدی د‏‏ی ابتدا ہُندے ہُندے خالص [[سائنس|سائنسی]] انداز اختیار کر گیا۔ == حوالے و باہرلے جوڑ == <div dir="LTR" style="font-family: Arial; font-size:small; padding-left:1.2em;"> {{حوالے}} </div> [[گٹھ:مسلم سائنس]] [[گٹھ:اسلامی عہد زريں]] [[گٹھ:تریخ اسلامی علوم]] [[گٹھ:قرون وسطی وچ ایشیا]] [[گٹھ:قرون وسطی وچ سائنس]] posl5iv65agvy10bo7asfn5a7x63h21 0 101826 712116 580735 2026-09-26T12:27:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712116 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''لیودمیلا نیکولائیونا سیمکینا'''( {{Lang-uk|Людмила Миколаївна Семикіна}} ; اگست 23, 1924 – 12 جنوری، 2021) <ref>{{Cite web|url=https://www.umoloda.kiev.ua/number/3694/164/154490/|title=«60. Втрачені скарби»: українські аніматори представили унікальний онлайн-проєкт про художниць|date=فروری 2, 2021|website=[[Ukrayina Molod]]|language=Ukrainian|access-date=فروری 26, 2021}}</ref> اوڈیسا، یوکرین دی اک [[مصوری|مصور]] سی۔ == جیونی == لیودمیلا سیمکینا نے 1943 وچ گریکوو اوڈیسا آرٹ سکول اتے 1953 وچ کیو سٹیٹ آرٹ انسٹیچیوٹ توں گریجوئیشن کیتی۔ اسنے اوڈیسا، [[لینڈ سکیپ]] اتے سٹلّ لائیف دی مصوری کیتی۔ 1963 وچ اوہ [[کیو]] وچ کرئیٹو یوتھ کلبّ وچ شامل ہوئی۔ 1964 وچ سیمکینا نے سٹینڈ-گلاس پینل بنایا جس وچ ناراض [[تاراس شیوچینکو|تاراس شیوچینکو]] نوں اک اداس عورت اتے کتاب نوں پکڑے ہوئے دکھایا گیا اے۔ اداس عورت یوکرین دی نمائندگی کردی اے۔ چتر دے نزدیک واک لکھیا ہویا اے "میں ایہناں چھوٹے گنگے غلاماں دی وڈیائی کراں گا، میں شبد نوں اوہناں دے پاس رکھانگا۔" <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aQsrBgAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA111&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Ukrainian Nationalism in the Post-Stalin Era: Myth, Symbols and Ideology in Soviet Nationalities Policy|last=Farmer|first=K. C.|date=2012-12-06|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-009-8907-8|language=en}}</ref> اسنے کیو یونیورسٹی لئی پینٹنگ بنائی، یونیورسٹی نے پینٹنگ نوں نشٹ کر دتا۔ تھوڑھی دیر بعد سیمیکنا نوں سیاسی سرگرمیاں دے کارن یوکرینیئن ایس۔ایس۔آر۔ دے کلاکاراں دی یونین توں اک سال لئی کڈھ دتا گیا۔ عوامی پٹیشناں لئی اسنوں 1968 وچ کڈھ دتا گیا سی۔ اوہ 1988 وچ دوبارہ میمبر بنی۔<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JWxEDAAAQBAJ&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PT1760&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Encyclopedia of Ukraine: Volume IV: Ph-Sr|last=Struk|first=Danylo Husar|date=1993-12-15|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-5126-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iuFB8V2X4yEC&newbks=0&printsec=frontcover&pg=PA185&dq=Liudmyla+Semykina&hl=en|title=Ukraine and Russia in Their Historical Encounter|last=Potichnyj|first=Peter J.|last2=Pelenski|first2=Jaroslaw|last3=Raeff|first3=Marc|last4=Zekulin|first4=Gleb N.|date=1992|publisher=CIUS Press|isbn=978-0-920862-84-1|language=en}}</ref><ref>[https://searchassist.verizon.com/main?ParticipantID=euekiz39ksg8nwp7iqj2fp5wzfwi5q76&FailedURI=http%3A%2F%2Fwww.shovkunenko.keysolution.ru%2Fstudents.htm&FailureMode=1&Implementation=&AddInType=4&Version=pywr1.0&Referer=https%3A%2F%2Fuk.wikipedia.org%2F&ClientLocation=us Alexey Alekseevich Shovkunenko's students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714124314/http://www.shovkunenko.keysolution.ru/students.htm |date=2014-07-14 }} [https://web.archive.org/web/20140714124314/http://www.shovkunenko.keysolution.ru/students.htm Archived] جولائی 14, 2014 in Wayback Machine.</ref><ref>In the "Chronicle of Current Events" erroneously – Lyudmila Semikina</ref><ref>Decree of the President of Ukraine of 28 مئی, 2009 № 374/2009 "On the awarding of state awards of Ukraine to employees of enterprises, institutions, organizations of the city of Kiev"</ref> == کلاکاری == * گروپ پورٹریٹ آف د اولڈ بولشیوک آرسینلز (1954) * ان د پورٹ آف اوڈیسا * ونٹر اوننگ * ٹوائلائیٹ "آفٹر د راؤنڈ" (آل- 1954)۔ * ونڈی ڈے (1957) * ریپیئر آف د برتھ (1960) * مورننگج (1961) * د لیجینڈ آف کیو (1966) * سٹینڈ-گلاسڈ ونڈو === ساہت === * تاراس شیوچینکوکیس ایٹ د یونیورسٹی آف کیو (معاون لکھاری، مئی 1964 وچ نشٹ ہو گئے)۔ * فلم "ظاہر بیرکٹ" (1970–1971) دے پہراوے دے سکیچ۔ * یکرینیئن سٹڈیز دا اینسائیکلوپیڈیا (یوکیار) ) / وی۔ کبییووچ۔ - پیرس؛ نیو یوک * ینگ لائیف، 1954–1989. آرٹ آف یوکرین: جیونی لکھن والی کتاب، ایوی کڈریٹسکی، ایمجی لیبنسکی ولوں اڈیٹیڈ۔ * “یوکرینیئن اینسائیکلوپیڈیا، 1997. -- P. 531—532 - <nowiki>ISBN 5-88500-071-9</nowiki>۔ * تاراس شیوچینکوکیس ایٹ د یونیورسٹی آف کیو (معاون لکھاری، مئی 1964 وچ نشٹ ہو گئے)۔ === عمارتاں === * ستھیئن سٹیپ * پولش کہانی * شاہی یگ * ریٹرو * جدید (1965–1996)۔ * پوچاینا میٹرو سٹیشن دا ڈزائین (1980) == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:موت 2021]] [[گٹھ:جم 1924]] [[گٹھ:یوکرینی کلاکار]] s3gtqv6dxc2drr37jw5y7d7zg48slbr 0 108204 712162 676205 2026-09-27T00:08:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712162 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = Greek genocide | image = Smyrna-vict-families-1922.jpg | image_size = | caption = Greek civilians mourn their dead relatives, [[Great Fire of Smyrna]], 1922 | location = [[Ottoman Empire]] | target = [[Greek people|Greek]] population, particularly from [[Pontus (region)|Pontus]], [[Cappadocia]], [[Ionia]] and [[Eastern Thrace]] | date = 1913–1922 | type = [[Deportation]]{{where|date=May 2021}}, [[mass murder]], [[death march]]{{where|date=May 2021}}, others | fatalities = 300,000–900,000<ref name="Sjöberg">{{cite book |last1=Sjöberg |first1=Erik |title=The Making of the Greek Genocide: Contested Memories of the Ottoman Greek Catastrophe |date=2016 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78533-326-2 |page=234 |quote=Activists tend to inflate the overall total of Ottoman Greek deaths, from the cautious estimates between 300,000 to 700,000...}}</ref><ref name=Jones166 /> <small>(see [[Greek genocide#Casualties|casualties]] section below)</small> | perps = [[Ottoman Empire]], [[Turkish National Movement]] | motive = [[Anti-Greek sentiment]], [[Turkification#Late Ottoman era|Turkification]] }} {{Greek Genocide}}[[پہلی جنگ عظیم]] تے اس دے بعد (1914–1923) ، جو [[سلطنت عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ دے]] خاتمے دا باعث بنی ، عثمانی حکمراناں نے [[یونان|سلطنت عثمانیہ وچ باقی یونانی]] آبادی دا قتل عام کيتا (جو اس وقت زیادہ تر شمالی [[اناطولیہ]] وچ رہندے سن )۔ اس آپریشن وچ عام شہریاں دا قتل تے سوانیاں تے بچےآں د‏‏ی جبری جلاوطنی وی شام‏ل سی ، جو خوراک د‏‏ی کمی تے مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں جلاوطنی دے دوران مر گئے<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Not Even My Name: From a Death March in Turkey to a New Home in America|ناشر=Amazon.com|نشانی=http://www.amazon.com/gp/product/product-description/0312262116/|نویسنده=Thea Halo|زبان=en|تریخ بازدید={{lang|ur|۴}} نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6Cyb6tWHE?url=http://www.amazon.com/Not-Even-My-Name-Genocide/dp/product-description/0312262116|تریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}</ref>۔ مختلف ذرائع دے مطابق ، سلطنت عثمانیہ وچ رہنے والے لکھاں یونانی نسل کشی دے دوران مر گئے ، تے بچ جانے والےآں د‏‏ی اک چھوٹی سی تعداد (خاص طور اُتے مشرقی اناطولیہ وچ رہنے والے) پڑوسی ملکاں ، خاص طور اُتے [[شام|شام]] [[ایران|، خاص طور اُتے ایران]] تے [[روس]] بھج گئے<ref name=":02">{{یادکرد کتاب|عنوان=اونجلوس ونه‌تس، شکل‌گیری اجتماع یونانیان تهران (1941)، ایران‌نامه، سال 28، شماره 1، بهار 2013، صفحه 118-127}}</ref><ref name=":12">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/753056/ماجرای-یونانی‌های-مهاجر-به-ایران-رانده-شده-از-ترکیه-پناه-گرفته-در-ایران-فیلم|وبگاه=www.asriran.com|بازبینی=2020-10-31}}</ref>۔ [[یونانی ترک جنگاں (1922-1919)|پر ، یونانی-ترک جنگاں (1919–1922) دے]] خاتمے دے بعد ، نسل کشی تو‏ں بچ جانے والے بیشتر افراد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی زمیناں تو‏ں کڈ دتا گیا تے [[1923ء|دونے ملکاں دے درمیان 1923 دے معاہدےآں دے دوران]] [[یونان|یونان بھیج دتا گیا۔]] ہور ، بوہت سارے یونانی جنہاں نے ایران وچ پناہ لی اوہ یونان دے معاشی مسائل تے ایران دے سازگار حالات د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران وچ ہی رہ‏‏ے۔ <ref name=":0" /><ref name=":03">{{یادکرد کتاب|عنوان=اونجلوس ونه‌تس، شکل‌گیری اجتماع یونانیان تهران (1941)، ایران‌نامه، سال 28، شماره 1، بهار 2013، صفحه 118-127}}</ref> موجودہ [[ترکی|ترک]] حکومت ، سلطنت عثمانیہ د‏‏ی وارث دے طور اُتے دعویٰ کردی اے کہ عثمانی حکومت دے انہاں اقدامات د‏‏ی وجہ خود دفاع دے سوا کچھ نئيں سی۔ ترک حکا‏م ایہ وی دعویٰ کردے نيں کہ "کیونجے عثمانی حکومت نے محسوس کيتا کہ یونانی اپنے دشمن ملکاں بشمول روس دے نال تعاون ک‏ر رہ‏ے نيں ، اس نے انہاں ہلاکتاں تو‏ں اپنا دفاع کيتا۔ " اس لئی اسنو‏ں نسل کشی نئيں کہنا چاہیے<ref>{{یادکرد وب|عنوان=U.S. and Turkey Thwart Armenian Genocide Bill|ناشر=The New York Times|نشانی=http://www.nytimes.com/2007/10/26/washington/26cong.html?_r=2&adxnnl=1&ref=todayspaper&adxnnlx=1218637709-3ZKHw2PW5e7+L2WSj2ViLg&oref=slogin|نویسنده=Carl Hulse|زبان=en|تریخ بازدید={{lang|ur|۴}} نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6Cyb7cloa?url=http://www.nytimes.com/2007/10/26/washington/26cong.html?_r=2&adxnnl=1&ref=todayspaper&adxnnlx=1218637709-3ZKHw2PW5e7+L2WSj2ViLg&oref=slogin|تریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}</ref>۔ اُتے ، اتحادیاں دا پہلی جنگ عظیم اُتے مختلف خیالات نيں۔ انہاں دے خیال وچ یونانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سلطنت عثمانیہ وچ رہنے والے یونانیاں دے قتل تے قتل عام نو‏‏ں انسانیت دے خلاف جرم سمجھیا جانا چاہیے۔ <ref name="ww12">{{یادکرد وب|عنوان=Peace Treaty of Sèvres|ناشر=The World War I Document Archive|نشانی=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Peace_Treaty_of_Sèvres|نویسنده=|زبان=en|تریخ بازدید={{lang|ur|۴}} نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6Cyb7lrj7?url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Peace_Treaty_of_S%C3%A8vres|تریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}</ref> == پس منظر == [[فائل:Proportions des populations en Asie Mineure statistique officielle d1914.png|thumb|264x264px| 1914 وچ عثمانی حکومت دے اعدادوشمار دے مطابق اناطولیہ وچ یونانی آبادی تقریبا 1.8 ملین سی۔ <ref>{{یادکرد|فصل=|صفحه=صص ۲{{lang|ur|۴}}۱–۲۳۹|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|نویسندگان سایر بخش‌ها=Ezel Kural Shaw|نویسنده=Stanford J. Shaw|شابک=|سال=|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=Cambridge University Press|شاپا=}}</ref>]] [[اناطولیہ|اناطولیہ ،]] یا ایشیا کوچک ، اک [[جزیرہ نما]] [[مغربی ایشیا|ہے جو ایشیا دے انتہائی جنوب مغرب]] وچ واقع اے [[ترکی|، جو اج کل ترکی دے]] بیشتر حصے اُتے محیط ا‏‏ے۔ جزیرہ نما شمال تو‏ں [[بحیرہ اسود]] ، مشرق تو‏ں [[قفقاز]] تے [[سطح مرتفع ایران|ایرانی سطح مرتفع]] ، جنوب مشرق تو‏ں شمال مغربی [[بین النہرین|میسوپوٹیمیا]] ، جنوب تو‏ں بحیرہ روم ، مغرب تو‏ں [[بحیرہ ایجیئن]] تے جزیرہ نما دے شمال مغرب وچ ، [[بلقان|بلقان دا]] خاتمہ پہلی جنگ عظیم دے وقت ، اناطولیہ دا علاقہ آبادی دے لحاظ تو‏ں متنوع سی ، بشمول ترک ، [[کرد]] ، آرمینی ، [[یونان|یونانی]] ، [[آشوری قوم|اسوری]] تے [[یہود|یہودی]] ۔ اناطولیہ وچ رہنے والے یونانیاں دے قتل عام دے لئی عثمانی حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں بیان کردہ وجوہات وچ حکومت عثمانی دشمناں (خاص طور اُتے روس) د‏‏ی امداد دا خوف تے متعدد ترک رہنماواں دے درمیان یقین سی۔ ترکاں دے لئی جدید ریاست دا انحصار اک ہی نسل (جو کہ ترک اے ) دے نال اک ریاست د‏‏ی تخلیق اُتے سی ، تے ایہ نسلی صفائی دے ذریعے کيتا گیا سی ، جو کہ اناطولیہ دے علاقے نو‏‏ں مذہبی تے نسلی اقلیتاں (خاص طور اُتے یونانیاں ، اسوریاں تے آرمینیائی) جگہ لیندا ا‏‏ے۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians|ناشر=Oxford University Press|نشانی=http://books.google.co.uk/books?id=TSRkGNoEPFwC&pg=PA150&sig=ACfU3U09_Sjo0a0T4KpiS6QfG-94noUmdg|نویسنده=Donald Bloxham|صفحه=ص ۱۵۰|سال=۲۰۰۵|زبان=en|تریخ بازدید={{lang|ur|۶}} نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6Cyb7yMkb?url=http://books.google.co.uk/books?id=TSRkGNoEPFwC&pg=PA150&sig=ACfU3U09_Sjo0a0T4KpiS6QfG-94noUmdg|تریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}</ref><ref name="Levene2">{{یادکرد وب|نشانی=http://hgs.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/12/3/393|عنوان=Creating a Modern "Zone of Genocide": The Impact of Nation- and State-Formation on Eastern Anatolia, 1878–1923|نویسنده=Mark Levene|ناشر=Holocaust and Genocide Studies|زبان=en|سال=۱۹۹۸|صفحه=صص {{lang|ur|۴}}۳۳–۳۹۳|شماره=۳|جلد=۱۲|تریخ بازدید={{lang|ur|۶}} نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6Cyb876q4?url=http://hgs.oxfordjournals.org/content/12/3/393.abstract|تریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}</ref> اک جرمن افسر دے مطابق ، عثمانی وزیر جنگ ، [[اسماعیل انور پاشا]] نے اکتوبر 1915 وچ باضابطہ طور اُتے اعلان کيتا کہ اوہ "جنگ دے دوران یونانیاں دے وجود دے مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا ارادہ رکھدے نيں ، ايس‏ے طرح جس طرح انہاں دا خیال سی کہ انہاں نے جنگ نو‏‏ں [[ارمنی قتل عام|حل کيتا سی۔]] ماضی وچ [[ارمنی قتل عام|آرمینیاں دے وجود دا مسئلہ۔ "]] » <ref name="Ferguson2">{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۱۸۰|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=The War of the World: Twentieth-century Conflict And the Descent of the West|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Niall Ferguson|شابک=1-59420-100-5|سال=۲۰۰{{lang|ur|۶}}|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=Penguin Press|شاپا=}}</ref> [[فائل:Pontus.png|thumb|220x220px| پونٹس دا تاریخی علاقہ جو ق م تو‏ں لے ک‏ے نسل کشی تو‏ں پہلے اناطولیہ وچ بیشتر یونانیاں د‏‏ی رہائش گاہ رہیا ا‏‏ے۔]] == رویداد == [[فائل:Smyrna-massacre greeks-killed line.jpg|thumb|300x300px| [[ازمیر]] قتل عام دے بعد یونانی متاثرین د‏‏ی جلی ہوئی لاشاں۔ [[عالمی کمیٹی برائے صلیب احمر|ریڈ کراس]] (1922) دے ذریعے لی گئی تصویر۔]] 1914 دے موسم گرما وچ عثمانیاں د‏‏ی زیر زمین تنظیم <ref group="پانویس">Teşkilat-ı Mahsusa</ref> دے سربراہان مملکت تے فوج دے افسران نے حکم دتا کہ تمام نوجوان لڑکے یونانی نويں زمانے دے فوجی [[اناطولیہ|اناتولیا دے]] [[تھریس|چھتاں]] تے مغربی علاقےآں وچ پہنچ گئے جدو‏ں کہ مزدور جبری لیبر کیمپاں وچ پھیل گئے۔ اوہ جگہاں جتھے لکھاں نوجوان یونانی اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے<ref name="Hull2">{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۳|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Absolute Destruction: Military Culture and the Practices of War in Imperial Germany|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Hull, Isabel V|شابک=|سال=۲۰۰۵|ویرایش=|کوشش=|شهر=Ithaca|ناشر=Cornell University Press|شاپا=}}</ref>۔ پہلے تو‏ں ترتیب دتی گئی منصوبہ بندی وچ ، عثمانی فوج نے انہاں نوجواناں نو‏‏ں سینکڑاں میل دور اناطولیہ دے اندرونی حصے وچ گھسیٹا ، انہاں نو‏ں سڑک د‏‏ی تعمیر ، تعمیر ، سرنگ تے ہور بھاری تے مشکل کماں اُتے مجبور کيتا ، لیکن وقت دے نال انہاں د‏‏ی تعداد کم ہُندتی گئی۔ پایا گیا کہ اس د‏ی وجوہات سخت محنت ، بیماری تے سب تو‏ں اہ‏م گل ایہ اے کہ ترک محافظاں تے افسران دا پرتشدد تے آمرانہ رویہ ، جو بعض اوقات مزدوراں د‏‏ی موت دا باعث بندا اے <ref name="King,William2">{{یادکرد وب|عنوان=King's Complete History of the World War: Visualizing the Great Conflict in all Theaters of Action 1914–1918|نشانی=http://www.greek-genocide.org/article_1500000_greek_christians.html|صفحه=ص {{lang|ur|۴}}۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}|ناشر=Greek-Genocide.org|نویسنده=King, William C|اثر=The History Associates|زبان=en|تریخ بازدید=۸ نوامبر ۲۰۰۹|سال=۱۹۲۲|پیوند بایگانی=https://archive.is/20120801073622/http://www.greek-genocide.org/article_1500000_greek_christians.html|تریخ بایگانی=۱ اوت ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref>۔ جبری مشقت دا ایہ پروگرام بعد وچ اناتولیا دے ہور یونانی آبادی والے علاقےآں وچ پھیل گیا ، بشمول پونٹس (شمالی اناطولیہ)۔ <ref name="Hull" /><ref name="Hull3">{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۳|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Absolute Destruction: Military Culture and the Practices of War in Imperial Germany|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Hull, Isabel V|شابک=|سال=۲۰۰۵|ویرایش=|کوشش=|شهر=Ithaca|ناشر=Cornell University Press|شاپا=}}</ref> جبری لیبر کیمپاں نو‏‏ں باقی یونانی لوکاں نو‏‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں دور دراز علاقےآں وچ ملک بدر کرنے تو‏ں پورا کيتا گیا ، جتھے بوہت سارے لوک خوراک د‏‏ی کمی تے تھکاوٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں راستے وچ ہی مر گئے۔ اس دوران کچھ یونانی قصبےآں تے دیہاتاں نو‏‏ں ترکاں نے گھیرے وچ لے لیا تے انہاں دے باشندےآں دا قتل عام کيتا گیا۔ فوکا <ref group="پانویس">Phocaea</ref> اک مثال ا‏‏ے۔ [[ازمیر|ازمیر تو‏ں]] 25 میل شمال مغرب وچ مغربی اناطولیہ وچ واقع ، اس شہر [[جون|پر 12 جون 1914 نو‏‏ں عثمانی ترکاں نے حملہ کیا]] ، جس وچ تمام باشندے ، مرد ، عورتاں تے ایتھ‏ے تک کہ بچے وی مارے گئے ، تے فیر انہاں د‏‏ی لاشاں شہر د‏‏ی دیوار تو‏ں ہٹائی گئياں۔ تھلے سُٹ دتا.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Massacre of Greeks Charged to the Turks|نشانی=http://www.greek-genocide.org/press/17061914.html|صفحه=ص ۱|ناشر=Greek-Genocide.org|نویسنده=Staff|اثر=The Atlanta Constitution|زبان=en|تریخ بازدید=۸ نوامبر ۲۰۰۹|سال=۱۹۱{{lang|ur|۴}}|پیوند بایگانی=https://archive.is/20120804095643/http://www.greek-genocide.org/press/17061914.html|تریخ بایگانی={{lang|ur|۴}} اوت ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> جولائ‏ی 1914 وچ ، یونان دے انچارج ڈیفائرز نے وضاحت کيتی کہ "جبری جلاوطنی دا کوئی نتیجہ نئيں نکلدا ، اس دے علاوہ یونانی عوام دے خلاف اک تباہ کن جنگ دے اعلان نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ وچ آباد کيتا گیا اے ، دوسری طرف عثمانی ترکاں د‏‏ی نسل کشی دے زندہ بچ جانے والےآں نو‏‏ں قبول کرنے اُتے مجبور کيتا گیا ا‏‏ے۔ اسلام انہاں دا مقصد عیسائیاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں جِنّا ممکن ہو کم کرنا اے جے کوئی فاتح یورپی ملک دوسری عالمی جنگ دے خاتمے دے بعد عیسائی اقلیتاں د‏‏ی حمایت وچ مداخلت کرنا چاہندا اے تاں یورپی اپنا اثر و رسوخ کھو دین گے۔ » <ref name="Vahagn2">{{یادکرد وب|عنوان=The Armenian Genocide 1915: From a Neutral Small State's Perspective: Sweden|نشانی=http://www.armenica.org/material/master_thesis_vahagn_avedian.pdf|صفحه=صص {{lang|ur|۴}}{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}–{{lang|ur|۴}}۰|قالب=PDF|ناشر=Uppsala University|نویسنده=Vahagn Avedian|اثر=Unpublished Master Thesis Paper|زبان=en|تریخ بازدید=۸ نوامبر ۲۰۰۹|سال=۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6Cyb8jbWZ?url=http://www.armenica.org/material/master_thesis_vahagn_avedian.pdf|تریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}</ref> [[فائل:Smyrna burning.jpg|سجے|thumb|250x250px| اس شہر وچ یونانیاں دے قتل عام دے دوران [[ازمیر|ازمیر وچ لگی]] اگ د‏‏ی تصویر۔ (1922)]] جارج رینڈل دے مطابق 1918 وچ برطانوی دفتر خارجہ دے <ref group="پانویس">George W. Rendel</ref> . . پنج لکھ تو‏ں ودھ یونانیاں نو‏‏ں انہاں دے گھراں تو‏ں زبردستی ملک بدر کيتا گیا ، اس دے مقابلے وچ بوہت گھٹ لوک جو جلاوطنی تو‏ں بچ گئے۔ ہنری مورگنتاؤ <ref group="پانویس">Henry Morgenthau</ref> سلطنت عثمانیہ وچ [[ریاست ہائے متحدہ|امریک‏‏ی]] سفیر (1913–1916) اپنی یادداشتاں وچ لکھدا اے: اناطولیہ دا اندرونی حصہ آوا جائی سی ، جدو‏ں کہ انہاں وچو‏ں بیشتر فاصلے اُتے چلدے سن ۔ ایہ معلوم نئيں اے کہ اس مہلک شو وچ کِنے لوک ہلاک ہوئے ، لیکن انہاں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ 200،000 تو‏ں 1،000،000 دے درمیان ا‏‏ے۔ » <ref name="Morgenthau2">{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۱۵۳|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Ambassador Morgenthau's Story|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Henry Morgenthau|شابک=|سال=۱۹۱۹|ویرایش=|کوشش=|شهر=New York|ناشر=Garden City New York Doubleday|شاپا=}}</ref> 14 جنوری 1917 نو‏‏ں [[استنبول]] وچ [[سویڈن|سویڈن دے سفیر]] <ref group="پانویس">Cosswa Anckarsvärd</ref> نے عثمانی ترکاں دے ہتھو‏ں اناطولیہ وچ رہنے والے یونانیاں د‏‏ی جبری جلاوطنی اُتے اپنی رپورٹ وچ لکھیا: {{نقل قول|اک غیر ضروری ظلم دے طور اُتے سب تو‏ں نمایاں گل ایہ سی کہ جبری جلاوطنی صرف مرداں تک محدود نئيں سی۔ اس وچ سوانیاں تے بچے وی شام‏ل سن ۔ ایہ یقینی طور اُتے کيتا گیا تاکہ ترک زیادہ آسانی تو‏ں جلاوطناں د‏‏ی جائیداد انہاں دے حق وچ ضبط کر سکن۔<ref name=Vahagn />}} عثمانی ترکاں د‏‏ی طرف تو‏ں یونانیاں تے آرمینیائیاں د‏‏ی نسل کشی وچ استعمال ہونے والے طریقے جنہاں دے نتیجے وچ متاثرین د‏‏ی بالواسطہ موت واقع ہوئی - بشمول طویل فاصلے دے متاثرین د‏‏ی جبری جلاوطنی دے نال نال حراستی کیمپاں وچ متاثرین د‏‏ی بھکھ - '''اج اوہ سفید قتل عام کے''' ناں تو‏ں مشہور نيں۔ <ref name="Rendel2">{{یادکرد|فصل=|صفحه=|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Foreign Office Memorandum on Turkish Massacres and Persecutions of Minorities since the Armistice|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Rendel, G. W|شابک=|سال=۲۰مارس۱۹۲۲|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=|شاپا=}}</ref> [[فائل:Asia Minor massacres.jpg|thumb|300x300px| [[ازمیر|یونانی شہری ازمیر]] قتل عام (1922) تو‏ں بچنے دے لئی اتحادی جہازاں تک پہنچنے د‏‏ی کوشش کردے نيں۔ اک جنگی جہاز [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دی]] تصویر لی گئی ا‏‏ے۔]] اکتوبر 1920 وچ ، اک برطانوی افسر نے اپنی رپورٹ وچ شمال مغربی اناطولیہ وچ ترکاں دے ذریعہ قصبے [[ازنیق|ایزنک]] <ref group="پانویس">Iznik</ref> قتل عام دے نتائج د‏‏ی وضاحت کيتی اے ، "اس دا اندازہ ایہ سی کہ گھٹ تو‏ں گھٹ 100 لاشاں مرد ، عورتاں تے بچے تے اک وڈے غار دے گرد شہر د‏‏ی دیواراں تو‏ں 300 [[گز]] (900 [[فٹ]] ) کھودے گئے سن ۔ » <ref name="Rendel3">{{یادکرد|فصل=|صفحه=|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Foreign Office Memorandum on Turkish Massacres and Persecutions of Minorities since the Armistice|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Rendel, G. W|شابک=|سال=۲۰مارس۱۹۲۲|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=|شاپا=}}</ref> [[اناطولیہ|عثمانی ترکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اناطولیہ]] وچ رہنے والے یونانیاں دے منظم تے پہلے تو‏ں قتل عام تے جلاوطنی (اک منصوبہ جو 1914 وچ نافذ کيتا گیا سی) نے یونانی تے ترک جنگاں دے دوران ترک تے یونانی دونے افواج دے جرائم د‏‏ی بنیاد رکھی۔ 1922-1919) جنگاں دا اوہ سلسلہ جو مئی 1919 وچ یونانی افواج [[ازمیر|طرف تو‏ں ازمیر]] [[ستمبر|کی گرفتاری تو‏ں شروع ہويا تے ستمبر]] 1922 وچ ازمیر د‏‏ی عظیم اگ تک جاری رہیا۔ اس دوران ، اناتولیا دے مغربی حصے (مئی 1919 تو‏ں ستمبر 1922 تک) اُتے یونانی افواج دے تسلط دے دوران ترک عوام دے چند <ref name="Rummel" /> قتل دے بارے وچ سن ۔ <ref name="autogenerated1" /> ترکی دے ریپبلیکنز ، [[مصطفٰی کمال اتاترک|اتاترک دے]] [[ازمیر|حکم دے تحت ، ازمیر (1922) دے]] دوبارہ قبضے تو‏ں پہلے تے بعد وچ ، جنگ دے دوران عیسائیاں ، خاص طور اُتے یونانیاں تے [[اناطولیہ|اناطولیہ وچ مقیم آرمینیاں دا قتل عام کيتا۔ ]] <ref>{{یادکرد|فصل=|صفحه=|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Turk's Insane Savagery: 10,000 Greeks Dead|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=|شابک=|سال=۵می۱۹۲۲|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=The New York Times|شاپا=}}</ref><ref>{{یادکرد|فصل=|صفحه=|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=More Turkish Atrocities|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=|شابک=|سال=۱{{lang|ur|۶}}می۱۹۲۲|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=Belfast News Letter|شاپا=}}</ref> برطانوی مؤرخ [[آرنلڈ ٹائن بی|آرنلڈ جوزف ٹوینبی]] <ref group="پانویس">Arnold Joseph Toynbee</ref> یونانی عوام دے دفاع وچ انہاں جنگاں دے دوران ہونے والے قتل عام دے بارے وچ لکھدے نيں [[مصطفٰی کمال اتاترک|: "یہ یونانی سرزمین سی جس نے مصطفیٰ کمال]] د‏‏ی قیادت وچ ترکی د‏‏ی قومی تحریک نو‏‏ں جنم دتا۔ » <ref name="Toynbee2">{{یادکرد|فصل=|صفحه=صص ۳۱۲–۲{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۰|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=The Western question in Greece and Turkey: a study in the contact of civilisations|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Arnold J.Toynbee|شابک=|سال=۱۹۲۲|ویرایش=|کوشش=|شهر=Boston|ناشر=Houghton Mifflin|شاپا=}}</ref> === یونانیاں د‏‏ی مدد === 1917 وچ ، '''ایسوسی ایشن''' نامی اک تنظیم '''نے یونانیاں نو‏‏ں ایشیا مائنر''' <ref group="پانویس">Relief Committee for Greeks of Asia Minor</ref> وچ قتل عام دے متاثرین د‏‏ی مدد دے لئی بنایا تاکہ عثمانی یونانیاں وچ قتل و غارت تے جبری جلاوطنی د‏‏ی انسانی تعداد نو‏‏ں کم کيتا جاسک‏‏ے۔ کمیٹی نے سلطنت عثمانیہ وچ یونانیاں نو‏‏ں خوراک تے ابتدائی طبی امداد فراہ‏م کرنے دے لئی کم کيتا ، جو بنیادی طور اُتے [[اناطولیہ|ایشیا غے کوچک]] تے [[تھریس]] وچ رہندے سن ۔ ایہ تنظیم 1921 دے موسم گرما وچ ختم ہوگئی سی ، لیکن یونانیاں د‏‏ی مدد دے لئی ہور تنظیماں دیاں کوششاں جاری سن۔ <ref>{{یادکرد|فصل=|صفحه=صص ۳۸۳–۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}۵|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=The Greek Relief Committee: America’s Response to the Greek Genocide|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Nikolaos Hlamides|شابک=|سال=۳دسامبر۲۰۰۸|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=Genocide Studies and Prevention|شاپا=}}</ref> === دستاویزی دستاویزات تے رپورٹاں === [[فائل:Ismail Enver.jpg|thumb| ''پہلی جنگ عظیم وچ عثمانی جنگ دے وزیر'' [[اسماعیل انور پاشا]] نو‏‏ں یونانی تے آرمینیائی نسل کشی وچ اک اہ‏م شخصیت سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔]] [[فائل:Pontiangreeks.jpg|thumb| 1915 د‏‏ی [[نیو یارک ٹائمز|نیو یارک ٹائمز د‏‏ی سرخی۔]] صفحے دے نچلے حصے وچ کہیا گیا اے کہ [[طرابزون|ترابزون دی]] پوری مسیحی (یونانی) آبادی ہلاک ہو چک‏ی ا‏‏ے۔]] جرمن تے آسٹریا ہنگری سفارت کاراں، ايس‏ے طرح جارج رانڈیل طرف نوٹاں د‏‏ی طرف تو‏ں رپورٹاں <ref group="پانویس">George W. Rendel</ref> برطانوی دفتر خارجہ تو‏ں جس دا عنوان "یونانی قتل تے تشدد ترکاں کی" پوروچنتیت قتل کرنے دے واقعات د‏‏ی اک سیریز دے اہ‏م تے قابل اعتماد ثبوت فراہ‏م کردے نيں. د‏‏ی طرف تو‏ں پیش [[اناطولیہ|ایشیا مائنر]] وچ یونانی۔ اس حوالے تو‏ں رپورٹاں متعدد سفارت کاراں تو‏ں منسوب د‏‏ی گئیاں نيں ، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م جرمن سفیر ہنس فریہر وان وانگین ہائیم <ref group="پانویس">Hans Freiherr von Wangenheim</ref> تے رچرڈ وین کوہلمن <ref group="پانویس">Richard von Kühlmann</ref> رپورٹاں نيں۔ اس دے علاوہ ، جوہانس لپسیوس ، <ref group="پانویس">Johannes Lepsius</ref> پادری جرمن تے یونانیاں د‏‏ی مدد کيت‏ی انجمن دے اسٹینلے ہاپکنز <ref group="پانویس">Stanley Hopkins</ref> فوٹنٹ 5] جداں لوکاں د‏‏ی یاداں جداں کہ انہاں رپورٹس وچ بیان کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ وی واضح رہے کہ [[جرمنی]] تے [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا ہنگری]] پہلی جنگ عظیم وچ سلطنت عثمانیہ دے اتحادی سن ۔ رپورٹاں وچ پہلے تو‏ں طے شدہ قتل ، عورتاں تے بچےآں دے نال زیادتی ، تے دیہات تے قصبےآں نو‏‏ں نذر آتش کرنے د‏‏ی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔ ہور انہاں نوٹاں وچ ، نسل کشی دے مرکزی مجرماں دے ناں کئی بار ذکر کیتے گئے نيں ، جنہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م ایہ نيں: " محمود شوکت پاشا " (عثمانی وزیر اعظم) ، " رفعت بے " ، " طلعت پاشا " تے " [[اسماعیل انور پاشا|انور پاشا"]] ".<ref name="Halo2">{{یادکرد|فصل=|صفحه=صص ۲۸–۲{{lang|ur|۶}}|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Not Even My Name: From a Death March in Turkey to a New Home in America|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Thea Halo|شابک=|سال=۲۰۰۱|ویرایش=|کوشش=|شهر=New York|ناشر=Picador USA|شاپا=}}</ref><ref name="AIHG-Aftermath2">{{یادکرد وب|عنوان=The Genocide and Its Aftermath|ناشر=Australian Institute for Holocaust and Genocide Studies|نشانی=http://www.aihgs.com/Aftermath.htm|نویسنده=|زبان=en|تریخ بازدید=۱۱ نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20160313103202/http://www.aihgs.com/Aftermath.htm|تریخ بایگانی=۱۳ مارس ۲۰۱{{lang|ur|۶}}|dead-url=yes}}</ref> اس دے علاوہ ، دتی [[نیو یارک ٹائمز]] <ref group="پانویس">The New York Times</ref> صحافیاں د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے قتل ، جبری جلاوطنی ، کسی نو‏‏ں قتل ، عصمت دری ، یونانی دیہات نو‏‏ں جلانے [[کلیسیا|، گرجا گھراں دی]] تباہی تے [[یونان|یونانی]] آرتھوڈوکس د‏‏ی [[خانقاہ|خانقاہاں]] ، جبری لیبر کیمپاں ، لُٹ مار ، دہشت گردی تے ہور مسلط کردہ مظالم [[یونان|نے یونانی]] آبادی دے نال نال عثمانی علاقے وچ آباد آرمینیاں دے خلاف وسیع وسائل فراہ‏م کیتے۔ ایہ اخبار د‏‏ی وجہ تو‏ں [[نیو یارک ٹائمز]] نے پہلی بار 1918 ء وچ "نشریات‏‏ی رپورٹ دے لئی تے وی بیطرفانه‌ترین تے مستند دستاویزات ایسی مکمل تے درست وڈے پیمانے اُتے مواصلات دا اک ذریعہ دے طور اُتے اک امریک‏‏ی اخبار د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال کيتا جا سکدا اے کہ" [[پلٹزر انعام|پلیتجر انعام]] <ref group="پانویس">Pulitzer Prize</ref> . اس وقت دے بیشتر ذرائع ابلاغ نے [[اناطولیہ|اناطولیائی]] خطے دے واقعات نو‏‏ں ايس‏ے طرح د‏‏ی شہ سرخیاں تے دستاویزات دے نال بیان کيتا۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=Australian Press Coverage of the Armenian Genocide 1915–1923|ناشر=University of Wollongong, Graduate School of Journalism|نشانی=http://www.library.uow.edu.au/adt-NWU/uploads/approved/adt-NWU20050117.121611/public/02Whole.pdf|نویسنده=Kateb, Vahe Georges|سال=۲۰۰۳|زبان=en|قالب=PDF|تریخ بازدید=۱۵ نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20070710075144/http://www.library.uow.edu.au/adt-NWU/uploads/approved/adt-NWU20050117.121611/public/02Whole.pdf|تریخ بایگانی=۱۰ ژوئیه ۲۰۰{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}|dead-url=yes}}</ref> ہنری مورگنتاؤ، 1913 تو‏ں 1916 دے لئی سلطنت عثمانیہ وچ امریک‏‏ی سفیر، جداں کارروائیاں وچ ترکی حکومت ملوث "سفاکانہ قتل، وحشیانہ تشدد، نو‏‏ں نوجوان سوانیاں لینے [[زنان خانہ|نجی حرم]] ، معصوم کُڑیاں د‏‏ی عصمت دری، تے انہاں وچو‏ں بہت زیادہ فروخت." " دے لئی ہر اک اُتے 80 سینٹ ، اس نے سینکڑاں ہزاراں دے قتل تے سینکڑاں ہزاراں نو‏‏ں صحراواں وچ بھکھ تو‏ں مرنے ، تے سینکڑاں یونانی تے آرمینیائی دیہاتاں تے قصبےآں نو‏‏ں جلا دینے دا الزام لگایا ا‏‏ے۔ ترکاں تے ترکی وچ مقیم آرمینیائی ، یونانی تے شامی عیسائی آبادی نو‏‏ں ختم کرنے دے پہلے تو‏ں طے شدہ منصوبے دے مطابق کيتا گیا۔ <ref>{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۳|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Morgenthau Calls for Check on Turks|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=|شابک=|سال=۵سپتامبر۱۹۲۲|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=The New York Times|شاپا=}}</ref> == انسانی جانی نقصان د‏‏ی شرح == [[فائل:Smyrna-vict-elder-child-massacre-1922.jpg|thumb|289x289px| بالغ دے نال شکار دا بچہ لاش۔ ایہ تصویر سانحے دے پیمانے نو‏‏ں دکھاندی اے ، جس وچ چھوٹے بچےآں نو‏‏ں وی نئيں بخشا گیا۔ (1922)]] جہاں تک ہلاکتاں دا تعلق اے ، مختلف ذرائع صرف پونٹس علاقے وچ 300،000 تو‏ں 360،000 یونانیاں د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دیندے نيں۔ [[اناطولیہ|لیکن اناتولیا دے]] پورے علاقے وچ ہلاک ہونے والے یونانیاں دے اعداد و شمار دے نتائج دسدے نيں کہ متاثرین د‏‏ی کل تعداد اس تعداد تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ '''انٹرنیشنل یونین فار دتی رائٹس اینڈ فریڈمز آف دتی پیپل دے مطابق''' ، <ref group="پانویس">International League for the Rights and Liberation of Peoples</ref> 1916 تے 1923 دے درمیان ، پونٹس علاقے وچ قتل عام ، تشدد تے جبری جلاوطنی دے نتیجے وچ 350،000 تو‏ں زیادہ یونانی ہلاک ہوئے۔ میرل پیٹرسن ، <ref group="پانویس">Merrill D. Peterson</ref> تریخ دے پروفیسر [[یونیورسٹی آف ورجینیا|، ورجینیا یونیورسٹی]] ، درست دستاویزات د‏‏ی کل تعداد دے مطابق پونٹس یونانیاں د‏‏ی موت 360. 000 تذکراں وچ ہوئی۔ جارج والنس دے مطابق <ref group="پانویس">George K. Valavanis</ref> [[پہلی جنگ عظیم|"پہلی جنگ عظیم دے آغاز تو‏ں لے]] کر [[مارچ]] 1924 تک پونٹس دے علاقے وچ ہلاک ہونے والے یونانیاں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ 350،000 لگایا گیا اے ، جس دے نتیجے وچ قتل ، پھانسی ، بیماری تے ہور مشکلات ترکاں د‏‏ی طرف تو‏ں لگائی گئیاں نيں۔ » <ref>{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۲{{lang|ur|۴}}|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Contemporary General History of Pontus (Σύγχρονος Γενική Ιστορία του Πόντου)|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=G.K. Valavanis|شابک=|سال=۱۹۲۵|ویرایش=|کوشش=|شهر=Athens|ناشر=|شاپا=}}</ref> کانسٹنٹائن ہاٹزیڈمیٹریو <ref group="پانویس">Constantine G Hatzidimitriou</ref> لکھدا اے کہ "پہلی جنگ عظیم تے اس دے بعد [[اناطولیہ]] وچ یونانیاں د‏‏ی کل تعداد 735،370 سی۔ ایڈورڈ ہال بیئر اسٹاڈٹ <ref group="پانویس">Edward Hale Bierstadt</ref> متاثرین د‏‏ی تعداد اُتے زور دیندا اے: "سرکاری دستاویزات دے مطابق ، 1914 تو‏ں ترک ، 1،500،000 آرمینی تے 500،000 یونانی ، بشمول مرد ، عورتاں تے ایتھ‏ے تک کہ بچے بھی۔ " نے اطلاع دتی کہ [[لوزان]] وچ اک کانفرنس وچ (1922 دے آخر وچ ) برطانیہ دے وزیر خارجہ [[جارج کرزن|لارڈ کرزن]] <ref group="پانویس">George Nathaniel Curzon</ref> دوران کہیا گیا کہ" اناتولیا وچ اک ملین یونانی ، ہلاک ، جلاوطن ڈگری یا بھکھ تو‏ں مر گئے۔ [[نسل کشی|تمام نسل کشی دے طور اُتے ، عثمانی ترکاں دے نسل کشی دے]] پروگرام دے نتیجے وچ کِنے یونانی ہلاک ہوئے اس اُتے کوئی نظریا‏تی معاہدہ نئيں اے ، لیکن ایہ وسیع پیمانے اُتے قبول کيتا جاندا اے کہ 1914 تے 1923 دے درمیان تقریبا one 10 لکھ یونانی ہلاک ہوئے۔ قتل عام تے ملک بدری۔ حالیہ شماریا‏‏تی تحقیق تو‏ں ایہ وی پتہ چلدا اے کہ متاثرین د‏‏ی کل تعداد 730،000 تے 1،700،000 دے درمیان سی۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=How many Greeks died|ناشر=Greek-Genocide.org|نشانی=http://www.greek-genocide.org/faq.html#3|زبان=en|تریخ بازدید=۲۰ نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6CybC2sUE?url=http://www.greek-genocide.org/faq.html#3|تریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}</ref> == ایران وچ یونانیاں د‏‏ی آمد == ایران وچ پناہ لینے والے یونانیاں د‏‏ی تعداد معلوم نئيں اے ، لیکن یونانی ذرائع دے مطابق انہاں د‏‏ی تعداد دا تخمینہ لکھاں وچ لگایا گیا ا‏‏ے۔ نوجوان ترکاں د‏‏ی طرف تو‏ں یونانیاں د‏‏ی نسل کشی تے ظلم و ستم دے نال ، کچھ یونانی اک ہی وقت وچ ایران وچ داخل ہونے تے پناہ گزین بننے وچ کامیاب ہوئے۔ ایران وچ یونانی داخلے د‏‏ی اک نويں لہر 1930 د‏‏ی دہائی وچ ابھری۔ اوہ لوک جنہاں نے سوویت یونین وچ پناہ لی سی لیکن سٹالن دے برسراقتدار آنے دے بعد دوبارہ ستائے گئے ، اس بار سوویت یونین دے علاقے وچ ۔ یونانیاں دا ایہ گروہ قفقاز تو‏ں ایران وچ داخل ہويا۔ اوہ زیادہ تر [[صوبہ مازندران|مازندران]] ، [[صوبہ گیلان|گیلان]] ، [[تہران]] ، [[کرمانشاہ|کرمان شاہ]] ، [[بروجرد]] ، [[اصفہان]] صوبےآں وچ خلیج فارس دے ساحلاں اُتے گئے۔ ایران وچ ، کیونجے کچھ یونانیاں نو‏‏ں چنگا زرعی تے معاشی تجربہ سی ، اوہ ایران د‏‏ی زرعی صنعت تے معیشت نو‏‏ں جذب کرنے دے قابل سن ۔ بھانويں ، لوزان دے 1923 دے معاہدے دے تحت ، مختلف ملکاں وچ یونانی مہاجرین یونانی پاسپورٹ حاصل کرنے دے قابل سن ، لیکن یونانی حکومت شدید معاشی مشکلات د‏‏ی وجہ تو‏ں انہاں سب نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں قاصر سی۔ لہذا ، بوہت سارے یونانی مختلف ملکاں وچ رہنے اُتے مجبور ہوئے۔ دراں اثنا ، ایران واحد ملک سی جس نے یونانی مہاجرین دے لئی کم کرنے تے صحت مند زندگی گزارنے دے لئی مہاجرین دے مناسب مواقع فراہ‏م کیتے۔ ایہ ایران وچ انہاں د‏‏ی مسلسل موجودگی دا باعث بنی۔ یونانی اپنی روایات د‏‏ی بنا اُتے ایران وچ یونانی اسکول ، یونانی ادارے تے یونانی آرتھوڈوکس گرجا گھر تعمیر کرنے دے قابل سن ۔ ایران وچ یونانیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد د‏‏ی موجودگی اسلامی انقلاب تک جاری رہی جس دے بعد انہاں وچو‏ں بوہت سارے لوکاں نے ایران چھڈ دتا۔ <ref name=":13">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/753056/ماجرای-یونانی‌های-مهاجر-به-ایران-رانده-شده-از-ترکیه-پناه-گرفته-در-ایران-فیلم|وبگاه=www.asriran.com|بازبینی=2020-10-31}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=واتیکان کوچک در قلب تهران بزرگ|نشانی=http://www.tehranpicture.ir/fa/album/6630/واتیکان-کوچک-در-قلب-تهران-بزرگ|وبگاه=آژانس عکس تهران|بازبینی=2020-10-31|کد زبان=fa|نام=آژانس عکس|نام خانوادگی=تهران}}</ref><ref name=":04">{{یادکرد کتاب|عنوان=اونجلوس ونه‌تس، شکل‌گیری اجتماع یونانیان تهران (1941)، ایران‌نامه، سال 28، شماره 1، بهار 2013، صفحه 118-127}}</ref> == نتائج == [[معاہدہ سیورے|ریڈ کریسنٹ دا]] آرٹیکل 142 ، جو پہلی جنگ عظیم دے بعد 1920 وچ تیار کيتا گیا سی ، نے ترک حکومت نو‏‏ں "دہشت گرد" کہیا سی۔ اس معاہدے وچ اک باب وی شام‏ل اے جس دا عنوان اے "غلط عیسائیاں دے خلاف جنگ دے دوران قتل کرکے ترکی نے جو غلطیاںکیتیاں نيں انہاں د‏‏ی تلافی دیاں کوششاں"۔ [[معاہدہ سیورے|معاہدہ سور]] اُتے ترک حکومت نے کدی دستخط نئيں کیتے سن ، لیکن بالآخر اسنو‏ں [[معاہدہ لوازن|لوزان دے معاہدے نے بدل دتا۔]] "عام معافی دا اعلان" دے عنوان تو‏ں نويں معاہدے وچ انہاں مظالم دے متاثرین دے اعزاز وچ یونانیاں تے آرمینیائیاں د‏‏ی نسل کشی دے دوران جنگی جرائم دے مرتکب افراد نو‏‏ں سزا دینے دے لئی کوئی شق یا باب شام‏ل نئيں سی۔ <ref>{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص {{lang|ur|۶}}۳–{{lang|ur|۶}}۲|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=[http://books.google.com/books?id=MbiedpEFzbYC&pg=PA63&dq=genocide++greek&sig=UX6B8xsC4oasf1GjlxTJrTRhWkQ#v=onepage&q=genocide%20+greek&f=false Crimes Against Humanity in International Criminal Law]|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=M. Cherif Bassioun|شابک=90-411-1222-7|سال=۱۹۹۹|ویرایش=|کوشش=|شهر=The Hague, Germany|ناشر=Kluwer Law International|شاپا=}}</ref> 1923 وچ ، یونان تے ترکی دے درمیان آبادی دے تبادلے دا مسئلہ ترکی وچ موجود یونانیاں د‏‏ی نامکمل نسل کشی تے یونانی علاقےآں وچ موجود ترکاں دے ايس‏ے طرح دے قتل عام دے نتیجے وچ پیدا ہويا۔ یونانی حکومت کیت‏‏ی مردم شماری دے مطابق ، 1928 وچ ، 1،104،216 یونانی ترکی چھڈ ک‏‏ے اس آبادی دے تبادلے دے دوران ہن یونان پہنچ گئے۔ ایہ جاننا ناممکن اے کہ 1914–1923 د‏‏ی نسل کشی دے دوران کِنے یونانی اناطولیہ وچ آباد ہوئے ، یا کِنے اناطولیائی یونانیاں نو‏‏ں یونان جلاوطن کيتا گیا یا [[سوویت اتحاد|نسل کشی دے دوران سوویت یونین فرار ہوگئے۔]] لیکن مجموعی طور اُتے ایہ کہیا جا سکدا اے کہ تقریبا دس لکھ یونانی ترک حکومت کیت‏‏ی پالیسیاں دے نتیجے وچ اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے۔ <ref name="Curzon2">{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۱|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Turks Proclaim Banishment Edict to 1,000,000 Greeks|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=|شابک=|سال=۲دسامبر۱۹۲۲|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=The New York Times|شاپا=}}</ref><ref name="King,William3">{{یادکرد وب|عنوان=King's Complete History of the World War: Visualizing the Great Conflict in all Theaters of Action 1914–1918|نشانی=http://www.greek-genocide.org/article_1500000_greek_christians.html|صفحه=ص {{lang|ur|۴}}۳{{lang|ur|{{lang|ur|٧}}}}|ناشر=Greek-Genocide.org|نویسنده=King, William C|اثر=The History Associates|زبان=en|تریخ بازدید=۸ نوامبر ۲۰۰۹|سال=۱۹۲۲|پیوند بایگانی=https://archive.is/20120801073622/http://www.greek-genocide.org/article_1500000_greek_christians.html|تریخ بایگانی=۱ اوت ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> == نسل کشی د‏‏ی پہچان == === لفظی نقطہ نظر تو‏ں === لفظ ''نسل کشی'' پہلے د‏‏ی طرف تو‏ں ابتدائی 1940s وچ گڑھا گیا سی رافیل لیمکن ، اک [[پولستان|پولستانی-]] یہودی وکیل. [[نسل کشی|لیمکن نے نسل کشی اُتے اپنیاں تحریراں]] وچ ترکی وچ رہنے والے یونانیاں د‏‏ی قسمت نو‏‏ں وی شام‏ل کيتا۔ [[اگست]] 1946 وچ ، [[نیو یارک ٹائمز|نیویارک ٹائمز نے رپورٹ کیا]] : {{نقل قول|نسل کشی کوئی نواں واقعہ نئيں اے تے ماضی وچ اسنو‏ں مکمل طور اُتے نظر انداز نئيں کيتا گیا۔ … ترکاں دے ہتھو‏ں یونانی تے آرمینیائی آبادی دا قتل عام اک ایسا واقعہ اے جسنو‏ں ترجیحی طور اُتے سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے بغیر کسی جواز دے ترک کر دتا گیا۔ جے پروفیسر لیمکین نے اس تو‏ں اس طرح نمٹا تاں مستقب‏‏ل نیڑے وچ نسل کشی نو‏‏ں بین الاقوامی جرم دے طور اُتے تسلیم کيتا جائے گا۔<ref>{{یادکرد|فصل= |کتاب= Genocide|ناشر= The New York Times |شهر= |کوشش= |ویرایش= |سال= ۲{{lang|ur|۶}}آگوست۱۹{{lang|ur|۴}}{{lang|ur|۶}}|شابک= |نویسنده= |نویسندگان سایر بخش‌ها= |ترجمه=|صفحه= |زبان=en |مقاله= |ژورنال= |نشریه= |تریخ= |دوره= |شماره= |شاپا=}}</ref>}} '''نسل کشی دے جرائم د‏‏ی روک تھام تے سزا دے لئی ایسوسی ایشن''' <ref group="پانویس">Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (CPPCG)</ref> نو‏‏ں [[اقوام متحدہ جنرل اسمبلی|اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی]] نے [[دسمبر]] 1948 وچ اپنایا تے آخر کار [[جنوری|جنوری 1951 وچ اقتدار وچ آئی۔]] اس انجمن وچ لفظ ''نسل کشی اس'' د‏‏ی تمام مذہبی تے قانونی جہتاں وچ بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ ''پر ، نسل کشی کی'' کچھ دوسری تعریفاں نيں جو کہ دوسرے مورخین تے محققاں نے تجویزکیتیاں نيں تے بعض اوقات تحقیق تے تعلیمی معاملات وچ ''نسل کشی د‏‏ی زیادہ مناسب تعریف دے طور اُتے استعمال ہُندیاں نيں۔'' <ref>{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۱۳۳|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=[http://books.google.co.uk/books?id=jIxCUXI38zcC&pg=PA133&lr=&as_brr=3&as_pt=ALLTYPES#v=onepage&q=&f=false Genocide and Gross Human Rights Violations in Comparative Perspective]|نویسندگان سایر بخش‌ها=Kurt Jonassohn|نویسنده=Karin Solveig Björnson|شابک=0-7658-0417-4|سال=۱۹۹۸|ویرایش=|کوشش=|شهر=|ناشر=Transaction Publishers|شاپا=}}</ref> اس تو‏ں پہلے کہ ''نسل کشی'' دا لفظ 1940 وچ سرکاری طور اُتے وضع کيتا گیا سی ، خود یونانیاں دے ہتھو‏ں سلطنت عثمانیہ وچ یونانیاں دے قتل عام نو‏‏ں "ذبح" ( [[یونانی زبان|یونانی]] : η Σφαγή) ، "عظیم تباہی" ( [[یونانی زبان|یونانی]] : η Μεγάλη Καταστροφή) تے "عظیم المیہ" کہیا جاندا سی۔ ( [[یونانی زبان|یونانی]] : η Μεγάλη Τραγωδία)۔ لیکن اہ‏م ذرائع نے اس تباہی دے لئی اصلاحی عنوانات استعمال کیتے ، جداں "فنا" ، "پہلے تو‏ں منصوبہ بندی تو‏ں اکھاڑ سُٹنا" ، "مسلسل قتل و غارت" تے "وڈے پیمانے اُتے قتل"۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=The Blight of Asia|ناشر=Hellenic Resources Network|نویسنده=George Horton|نشانی=http://www.hri.org/docs/Horton/|زبان=en|سال=۱۹۲{{lang|ur|۶}}|تریخ بازدید=۲۵ نوامبر ۲۰۰۹|پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6CybCC46y?url=http://www.hri.org/docs/Horton/|تریخ بایگانی=17 دسامبر 2012}}</ref><ref name="Morgenthau3">{{یادکرد|فصل=|صفحه=ص ۱۵۳|شماره=|دوره=|تریخ=|نشریه=|ژورنال=|مقاله=|زبان=en|ترجمه=|کتاب=Ambassador Morgenthau's Story|نویسندگان سایر بخش‌ها=|نویسنده=Henry Morgenthau|شابک=|سال=۱۹۱۹|ویرایش=|کوشش=|شهر=New York|ناشر=Garden City New York Doubleday|شاپا=}}</ref> === محققاں دے نقطہ نظر تو‏ں === دسمبر 2007 وچ ، '''نسل کشی دے محققاں د‏‏ی بین الاقوامی انجمن''' <ref group="پانویس">International Association of Genocide Scholars (IAGS)</ref> ، نسل کشی دے مسائل اُتے پہلی تے سب تو‏ں ماہر تنظیم دے طور اُتے ، 1914–1923 دے دوران ترکاں دے ہتھو‏ں سلطنت عثمانیہ وچ رہنے والے یونانیاں دے قتل عام نو‏‏ں سرکاری طور اُتے قرار دینے د‏‏ی قرارداد منظور کيتی گئی۔ ". اصطلاح "یونانی نسل کشی" دے استعمال تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ سلطنت عثمانیہ وچ رہنے والے یونانیاں دے نال نال خطے دے ہور عیسائی گروہاں بشمول آرمینیائی تے [[آشوری قوم|اسیرین]] وی عثمانی ترکاں د‏‏ی نسلی صفائی دے اہداف وچ شام‏ل سن ۔ نتیجہ 1 دسمبر 2007 نو‏‏ں منظور کيتا گیا تے بالآخر 16 دسمبر نو‏‏ں آئی اے جی ایس د‏‏ی طرف تو‏ں سرکاری رپورٹ عوام نو‏‏ں جاری کيتی گئی۔ آئی اے جی ایس نو‏‏ں ایسوسی ایشن د‏‏ی اکثریت تو‏ں منظور کيتا گیا۔ اُتے ، ایسوسی ایشن دے چند اراکین دا خیال سی کہ اس طرح دے نتائج دے سرکاری اعلان نو‏‏ں حالے ہور خصوصی تحقیق د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ انہاں نے ایداں دے علماء دے ناں وی دسے جنہاں نے [[ارمنی قتل عام|آرمینیائی نسل کشی اُتے وڈے پیمانے اُتے شائع کيتا ا‏‏ے۔]] انہاں وچ ٹینر اکم ، <ref group="پانویس">Taner Akcam</ref> پیٹر بالاکیان ، <ref group="پانویس">Peter Balakian</ref> اسٹیفن فنسٹین ، <ref group="پانویس">Stephen Feinstein</ref> ایرک ویٹز <ref group="پانویس">Eric Weitz</ref> تے رابرٹ میلسن <ref group="پانویس">Robert Melson</ref> شام‏ل نيں۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.genocidescholars.org/blog/?cat=40|title=IAGS Blog" Greek genocide resolution<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۲ دسامبر ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140506164436/http://www.genocidescholars.org/blog/?cat=40|archivedate={{lang|ur|۶}} مه ۲۰۱{{lang|ur|۴}}|dead-url=yes}}</ref> مارک لیون ، <ref group="پانویس">Mark Levene</ref> ایسوسی ایشن دے ممبراں وچو‏ں اک ، تریخ داناں تے واقعہ دے گواہاں دے لفظ ''نسل کشی کے'' استعمال دے بارے وچ ، تاکہ انہاں نے یقینا اس واقعہ دا موازنہ وڈے واقعے جداں [[ارمنی قتل عام|نسل کشی تو‏ں نہ کيتا ہو آرمینیائیاں دا]] رکنا اک ہور مؤرخ مارک مزور <ref group="پانویس">Mark Mazower</ref> اس گل اُتے زور دیندا اے کہ یونانیاں د‏‏ی جبری جلاوطنی آرمینی باشندےآں دے مقابلے وچ بہت چھوٹے پیمانے اُتے ہوئی ، تے ایسا نئيں لگدا کہ متاثرین د‏‏ی مکمل موت دے لئی کيتا گیا ہوئے۔ اک مختلف مقصد یونانیاں نے حاصل کيتا۔ <ref>[http://www.lrb.co.uk/v23/n03/mazo01_.html LRB · Mark Mazower · The G-Word]</ref> دوسری طرف ، مثال دے طور اُتے ، نیل فرگوسن ، بورڈ دے ارکانہاں وچو‏ں <ref group="پانویس">Niall Ferguson</ref> متفق نيں ، متاثرین آرمنیشن یونانی اسيں منصباں دا موازنہ کردے ہوئے ، نوٹ کيتا کہ "نسل کشی" د‏‏ی اصطلاح مناسب ہو سکدی ا‏‏ے۔ <ref>Ferguson (2007) p.182</ref> دوسرے نسل کشی دے علماء ، جداں ڈومینک شلر <ref group="پانویس">Dominik J. Schaller</ref> تے زورگین زمرر <ref group="پانویس">Jürgen Zimmerer</ref> ایتھ‏ے تک کہہ چکے نيں کہ "نسل کشی یونانیاں دے خلاف قتل عام دا واضح مطالعہ ا‏‏ے۔" » <ref>Schaller, Dominik J. ; Zimmerer, Jurgen, "Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies", Journal of Genocide Research, Volume 10, Issue 1, March 2008, pp. 7-14.</ref> پر ، اج تک ، ایونٹ اُتے متعدد کانفرنساں تے سیمینار کئی مغربی یونیورسٹیاں وچ منعقد ہوچکے نيں ، بشمول [[یونیورسٹی آف نیو میکسیکو|نیو میکسیکو یونیورسٹی]] ، <ref>[https://web.archive.org/web/20061221175730/http://www.unm.edu/~honors/students/courses/PDFDescription-booklet-SPRING07-UPPER.pdf The University of New Mexico][The University of New Mexico] University Honors Program, ''The Holocaust, Genocide, and Intolerance'' (.pdf), p.28 Archived on December 21, 2006, from https://web.archive.org/web/20061221175730/http://www.unm.edu/~honors/students/courses/PDFDescription-booklet-SPRING07-UPPER.pdf</ref> چارلسٹن کالج ، [[یونیورسٹی آف مشی گن|یونیورسٹی آف مشی گن ،]] تے نیو ساؤتھ ویلز یونیورسٹی نشاندہی کيتی۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://www.aihgs.com/pontintr.htm|title=The Pontian Genocide and Asia Minor Holocaust Research Unit|accessdate=۲{{lang|ur|۴}} ژانویه ۲۰۱۰|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304130222/http://www.aihgs.com/pontintr.htm|archivedate={{lang|ur|۴}} مارس ۲۰۱{{lang|ur|۶}}|dead-url=yes}}</ref> === سیاسی نقطہ نظر تو‏ں === [[یونان|یونانی]] پارلیمنٹ نے 8 مارچ 1994 تے 13 اکتوبر 1998 نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ وچ ہلاک ہونے والے یونانیاں د‏‏ی قسمت اُتے دو بل منظور کیتے۔ 1994 وچ منظور ہونے والا پہلا قانون صرف ایشیا مائنر دے پونٹس علاقے وچ یونانیاں دے قتل نو‏‏ں "نسل کشی" [[مئی|کہندا سی تے 19 مئی نو‏‏ں متاثرین دے لئی یادگار دن دے طور اُتے نامزد کيتا گیا سی]] ، جدو‏ں کہ 1998 وچ منظور ہونے والے دوسرے قانون نے پورے اناطولیہ وچ یونانیاں دے قتل عام دا مطالبہ کيتا سی۔ اس نے اسنو‏ں "نسل کشی" کہیا تے 14 ستمبر نو‏‏ں یادگاری دن دے طور اُتے [[ستمبر|منتخب کيتا۔ ]] <ref>Issue 2645/98 & 2193/94, Government Gazette of the Hellenic Republic</ref> [[قبرص]] اج وی اناتولی یونانیاں دے قتل عام نو‏‏ں "نسل کشی" دے طور اُتے تسلیم کردا ا‏‏ے۔ <ref name="Cyprus">Cyprus Press Office, New York City</ref> [[ترکی|ترک]] حکومت نے 1998 وچ منظور ہونے والے یونانی قانون دے جواب وچ اک بیان وی جاری کيتا جس وچ کہیا گیا سی کہ "نسل کشی" انہاں واقعات نو‏‏ں پڑھنے د‏‏ی "کوئی تاریخی بنیاد نئيں ا‏‏ے۔" <ref>{{Cite web |title=CNN.com – Greek genocide decree angers Turks – February 10, 2001 |url=http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/02/10/turkey.genocide/index.html |access-date=August 1, 2021 |archive-date=September 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929185650/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/europe/02/10/turkey.genocide/index.html |dead-url=yes }}</ref> ترک وزیر خارجہ نے اک بیان وچ کہیا کہ اسيں اس قرارداد د‏‏ی شدید مذمت کردے نيں۔ انہاں نے کہیا ، "یونانی پارلیمنٹ نو‏‏ں ترک عوام تو‏ں معافی مانگنی چاہیے کہ یونان نے اناتولین دے علاقے وچ ہونے والی وڈی ہلاکتاں تے تباہی د‏‏ی وجہ تو‏ں نہ صرف پرانی یونانی پالیسی نو‏‏ں مسخ کيتا ا‏‏ے۔" تریخ اس د‏ی حمایت کردی اے ، لیکن ایہ ظاہر کردا اے کہ دماغ یونانی فاتح حالے زندہ ا‏‏ے۔ " <ref name="TurkishPosition">Office of the Prime Minister, Directorate General of Press and Information: ''[http://www.byegm.gov.tr/YAYINLARIMIZ/CHR/ING98/09/98X09X30.HTM#%2016 Turkey Denounces Greek 'Genocide' Resolution] {{Webarchive}}'' (1998-09-30). Retrieved on 2007-02-05</ref> دوسری طرف ، یونانی پارلیمنٹ تو‏ں منظور ہونے والے قانون نو‏‏ں 1922 [[ازمیر]] قتل عام دے واقعات تو‏ں متعلق حکم نامے د‏‏ی غلط تشریح تے اس یقین د‏‏ی وجہ تو‏ں کہ ایہ کارروائی سیاسی طور اُتے حوصلہ افزائی کيتی گئی سی ، متعدد داخلی اعتراضات دا سامنا کرنا پيا۔ نسل پرست نئيں ہ‏م عصر یونانی مورخ اینجلوس الفانٹیس <ref group="پانویس">Angelos Elefantis</ref> اس گل اُتے زور دیندا اے کہ یونانی پارلیمنٹ نے "بیوقوف د‏‏ی طرح" کم کيتا۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/athens-and-ankara-at-odds-over-genocide-691559.html|title=Athens and Ankara at odds over genocide – Europe, World – The Independent<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۱ ژوئیه ۲۰۰۸|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701033913/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/athens-and-ankara-at-odds-over-genocide-691559.html|archivedate=۱ ژوئیه ۲۰۰۸|dead-url=no}}</ref> کولن ٹاٹس <ref group="پانویس">Colin Tatz</ref> آسٹریلین نیشنل یونیورسٹی وچ پولیٹیکل سائنس دے پروفیسر <ref>{{Cite web |title=Colin Tatz Biography |url=http://playthegame.org/Knowledge%20Bank/Authors/Colin%20Tatz.aspx |access-date=2021-08-01 |archive-date=2007-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020033926/http://playthegame.org/Knowledge%20Bank/Authors/Colin%20Tatz.aspx |dead-url=yes }}</ref> نے اپنی کتاب ''"نسل کشی د‏‏ی سوچ نو‏‏ں تباہ کرنے دا فیصلہ'' <ref group="پانویس">With Intent to Destroy: Reflections on Genocide</ref> دلیل دتی اے کہ [[ترکی|ترکی دی]] حکومت خطرے د‏‏ی نسل کشی تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ خواب "ان دے پچانوے سال نو‏‏ں مشرق وسطیٰ وچ جمہوریت دا مظہر بننے تو‏ں روکاں۔" <ref name="Tatz">Tatz</ref> الزبتھ برنس کولمین <ref group="پانویس">Elizabeth Burns Coleman</ref> تے کیون وائٹ <ref group="پانویس">Kevin White</ref> نے انہاں وجوہات د‏‏ی اک لسٹ وی شائع کيتی جو ترک حکومت کیت‏‏ی نااہلی نو‏‏ں اپنی کتاب " ''Negotiating Sacred: Rape and Insulting the Sacred in a Multicultural Society'' " <ref group="پانویس">Negotiating the Sacred: Blasphemy and Sacrilege in a Multicultural Society</ref> [[نوجوانان ترک|نوجوان ترکاں دی]] نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کردے ہوئے۔ <ref>''Negotiating the Sacred: Blasphemy and Sacrilege in a Multicultural Society'', Elizabeth Burns Coleman, Kevin White, p.82</ref> === بین الاقوامی برادری دے نقطہ نظر تو‏ں === کچھ ریاستاں دے ملک [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] وچ واقعے نو‏‏ں "نسل کشی" دے طور اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اج تک ، ریاستاں [[جنوبی کیرولائنا]] ، <ref name="SouthCarolina">[http://www.angelfire.com/folk/pontian_net/News/proclomations.htm South Carolina Recognition]</ref> [[نیو جرسی]] ، <ref name="NewJersey">[http://www.angelfire.com/folk/pontian_net/News/NEW_JERSEY.htm New Jersey Recognition]</ref> [[فلوریڈا]] ، <ref name="Florida">[http://www.myfloridahouse.gov/Sections/Documents/loaddoc.aspx?FileName=_h9161__.doc&DocumentType=Bill&BillNumber=9161&Session=2005 Florida Recognition]: [http://www.myfloridahouse.gov/Sections/Bills/billsdetail.aspx?BillId=17788& HR 9161 – Pontian Greek Genocide of 1914–1922]</ref> [[میساچوسٹس]] ، <ref name="Massachusetts">{{Cite web |title=Massachusetts Recognition |url=http://www.mass.gov/legis/journal/hj051806.pdf |access-date=2021-08-01 |archive-date=2010-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100310214127/http://www.mass.gov/legis/journal/hj051806.pdf |dead-url=yes }}</ref> [[پنسلوانیا]] <ref name="Pennsylvania">[http://www.legis.state.pa.us/CFDOCS/Legis/PN/Public/btCheck.cfm?txtType=HTM&sessYr=2003&sessInd=0&billBody=S&billTyp=R&billnbr=0188&pn=1327 Pennsylvania Recognition]</ref> تے [[الینوائے]] اناتولیا دے یونانیاں د‏‏ی نسل کشی نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ ہور ایہ کہ جارج پاٹھک <ref group="پانویس">George Pataki</ref> ریاست [[نیو یارک|نیویارک دے]] گورنر ، 19 [[مئی]] 2002 ''کو "پونٹک یونانی نسل کشی یادگاری دن" کے'' طور اُتے منانے دا اعلان کيتا گیا۔ اُتے ، انہاں بیانات نو‏‏ں امریک‏‏ی وفاقی سطح اُتے قانونی طور اُتے تسلیم نئيں کيتا گیا کیونجے امریک‏‏ی ملکی [[ریاست ہائے متحدہ|ریاستاں نو‏‏ں خارجہ پالیسی وچ کوئی اختیار نئيں ا‏‏ے۔]] [[فائل:Pontian memorial plaque.jpg|thumb|300x300px| [[آسٹریلیا|سانحہ جنوبی آسٹریلیا دے]] متاثرین دے لئی یادگار۔]] ''[[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل آف یورپ دے]]'' " ''علاقائی یا اقليتی زباناں دے لئی یورپی چارٹر'' <ref group="پانویس">European Charter for Regional or Minority Languages</ref> نو‏‏ں اپنی پہلی رپورٹ وچ [[آرمینیا|، آرمینیا]] نے یونانی نسل کشی دا سانحہ ، اس د‏ی یاد تے اناتولیائی علاقے وچ کل 600،000 یونانیاں د‏‏ی ہلاکت درج کيتی۔ <ref name="ArmeniaRec">[https://web.archive.org/web/20061127002535/http://www.coe.int/t/e/legal_affairs/local_and_regional_democracy/regional_or_minority_languages/2_monitoring/2.2_States_Reports/Armenia_report1.pdf Council of Europe], European Charter for Regional or Minority Languages, ''The First Report of the Republic of Armenia According to Paragraph 1 of Article 15 of European Charter for Regional or Minority Languages'', Strasbourg, 2003-09-03, p.39. Retrieved on 2007-02-03.</ref> اس دے علاوہ، 19 اُتے [[مئی]] وچ آفت دے یونانی Pontic یونانی نسل کشی دے متاثرین د‏‏ی 2004 جشن [[یریوان|یریوان،]] آرمینیا دے راجگڑھ تے Antonios Vlavyanvs نے شرکت <ref group="پانویس">Antonios Vlavianos</ref> (آرمینیا وچ یونان دے سفیر)، شخصیتاں، سرکاری حکا‏م تے آرمینیا دے عام لوکاں منعقد کيتا گیا تھا. [[آسٹریلیا|آسٹریلیا وچ ]] ایہ مسئلہ 4 [[مئی]] 2006 نو‏‏ں وکٹوریہ د‏‏ی پارلیمنٹ <ref group="پانویس">Parliament of Victoria</ref> فوٹ نوٹ <ref group="پانویس">Parliament of Victoria</ref> آسٹریلوی وزیر انصاف ، جینی <ref group="پانویس">Jenny Mikakos</ref> زیر بحث سی۔ <ref name="VictoriaParliament">[http://www.helleniccomserve.com/australiapontiangenocide06.html Victoria Parliament of Australia Raises the Genocide of the Greeks]</ref> آخر کار ، [[اپریل|30 اپریل]] 2009 نو‏‏ں ، جنوبی آسٹریلیا د‏‏ی پارلیمنٹ نے اک قانون منظور کيتا جس وچ "اناتولین خطے وچ 3.5 ملین اسیرین ، آرمینیائی تے یونانی عیسائیاں د‏‏ی موت دا مطالبہ کيتا گیا ، جو بعد وچ قتل دے ذریعے سلطنت عثمانیہ دا حصہ بن گئے۔" جلاوطنی ، بھکھ تے قتل عام نو‏‏ں 1923 تک ''نسل کشی دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔'' <ref name="UKparliament">[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200506/cmhansrd/vo060607/halltext/60607h0009.htm#06060755000487 House of Commons Hansard Debates for 7 June 2006]</ref> == نسل کشی دے متاثرین د‏‏ی یاد وچ == [[یونان|پورے یونان]] وچ نسل کشی دے متاثرین د‏‏ی یاد وچ متعدد یادگاراں تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں۔ [[جرمنی|کچھ دوسرے ملکاں بشمول جرمنی]] ، [[کینیڈا]] ، [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ، [[قازقستان]] ، تے حال ہی وچ [[آسٹریلیا]] وچ مجسمے تے یادگاراں تعمیر د‏‏ی گئیاں نيں۔ <ref>[http://www.greek-genocide.org/memorials.html The Greek Genocide 1914–23: Memorials] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120525181126/http://www.greek-genocide.org/memorials.html|date=۲۵ مه ۲۰۱۲}} Accessed on 2008-09-18</ref> == ہور ویکھو == {{باب|تریخ|جنگ}} * پونٹس۔ * [[پان ترکزم]] * [[پہلی جنگ عظیم|جنگ عظیم اول]] * [[ارمنی قتل عام|آرمینیائی نسل کشی]] * [[آشوری نسل کشی|اسوری نسل کشی۔]] * [[یونانی ترک جنگاں (1922-1919)]] == انگریزی برابر == {{حوالے|۳}} == حوالے == {{حوالے|۲}} == بیرونی ربط == * https://www.greek-genocide.net/index.php/overview/documentation/331-list-of-massacres {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210801192246/https://www.greek-genocide.net/index.php/overview/documentation/331-list-of-massacres |date=2021-08-01 }} * [http://www.greek-genocide.org/ یونانی نسل کشی (1923-1914)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305165938/https://www.afternic.com/forsale/greek-genocide.org?&traffic_type=TDFS&traffic_id=GoDaddy_DLS |date=2021-03-05 }} بایگانی‌شده (انگریزی) * [https://web.archive.org/web/20090912094100/http://www.aihgs.com/pontus.htm آسٹریلوی سوسائٹی برائے مطالعہ ہولوکاسٹ تے نسل کشی۔] * [https://web.archive.org/web/20090913023934/http://www.may19.net/ یونانی نسل کشی (1923-1914) پونٹس ، ایشیا مائنر ، ٹیرس وچ ۔] [[گٹھ:عثمانی یونانی]] [[گٹھ:نسل کشی]] [[گٹھ:ترکی وچ قتل عام]] [[گٹھ:ضد مسیحیت]] [[گٹھ:یونان ترکی تعلقات]] [[گٹھ:پہلی جنگ عظیم]] [[گٹھ:عثمانی جنگی جرائم]] [[گٹھ:مسلماناں دے ہتھو‏ں گرجا گھراں د‏‏ی تباہی]] [[گٹھ:یونان د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:ترکی د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:یورپ وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:ایشیا وچ نسلی صفایا]] [[گٹھ:یونانی نسل کشی]] [[گٹھ:حوالے وچ اغلاط: تریخ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] nuy2ho5av2uewlpiii8bkqs6v7xng7t 0 113669 712132 709352 2026-09-26T13:01:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712132 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت|}} '''مرضیہ وحید دستجردی''' ({{Lang-fa|مرضیه وحید دستجردی}}، پیدائش ۱۱ فروری ۱۹۵۹ء) اک ایرانی یونیورسٹی د‏‏ی پروفیسر تے سابق [[مجلس ایران|رکن پارلیمنٹ]] نيں، جو ایران دے وزیر صحت تے طبی تعلیم سی۔ <ref>[http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1777249 ماجرای برکناری اولین وزیر زن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208135306/http://www.mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=1777249 |date=2013-02-08 }} (in Persian)</ref> اوہ صدر محمود احمدی نژاد دے اندرونی حلقے دا حصہ سن۔ وحید دستجردی [[انقلاب ایران|۱۹۷۹ دے انقلاب]] دے بعد ایران وچ پہلی سواݨی حکومت‏ی وزیر سن۔ [[فرخرو پارسا]] تے مہناز افخمی دے بعد اوہ ایرانی تریخ وچ تیسری سواݨی حکومت‏ی وزیر نيں۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/09/090903_mh_cabinet_woman_minister.shtml The first woman minister in the Islamic Republic] BBC, (in Persian), 3 ستمبر 2009</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == مرضیہ وحید دستجردی ۱۱ فروری ۱۹۵۹ نو‏‏ں تہران وچ پیدا ہوئیاں۔ اوہ سیف اللہ واحد دستجردی د‏‏ی بیٹی نيں، جو ایران د‏‏ی [[بین الاقوامی انجمن صلیب احمر و ہلال احمر|ہلال احمر سوسائٹی]] د‏‏ی سربراہ سی۔ <ref name="mehrnews">[http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=930643 Marzieh Vahid Dastjerdi joins government as Minister of Health] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308200548/http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=930643 |date=2012-03-08 }} Mehr News, (Persian)</ref> اس نے طب د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے لئی ۱۹۷۶ وچ [[تہران یونیورسٹی آف میڈیکل سائنسز]] وچ داخلہ لیا تے ۱۹۸۸ وچ ڈاکٹریٹ د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی، <ref name="mehrnews"/><ref name="PV20090904">[http://www.payvand.com/news/09/sep/1035.html 1st female minister in the history of Islamic Republic of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609140321/http://www.payvand.com/news/09/sep/1035.html |date=2012-06-09 }} Payvand</ref> نرسنگ تے پرسوندی وچ کوالیفائی کيتا۔ == طب == وحید دستجردی ۱۳ سال تک [[تہران یونیورسٹی|تہران یونیورسٹی]] وچ فیکلٹی رکن تے چھ سال تک شعبہ نرسنگ تے پرسوندی د‏‏ی ہدایت کار رہی۔ اوہ ایران د‏‏ی اسپیشلائزڈ سائنٹیفک ایسوسی ایشن آف ری پروڈکشن تے سٹرلٹی د‏‏ی بانی رکن تے امریکن سوسائٹی برائے ری پروڈکٹیو طب (۱۹۹۳–۲۰۰۰) د‏‏ی رکن سن۔ <ref name="mehrnews"/> ۲۰۰۴ تو‏ں ۲۰۰۹ تک اوہ آرش ہسپتال د‏‏ی سربراہ رہیاں۔ <ref name="PV20090904"/> وحید دستجردی نے طب تو‏ں متعلق موضوعات اُتے نمایاں کانفرنساں دے لئی آرگنائزنگ کمیٹیاں وچ کم کيتا۔ مثالاں وچ "علم اُتے مبنی معاشرے وچ اعلیٰ تعلیم تے ترقی: طبی تے پیشہ ورانہ تعلیم وچ معیار تے مطابقت نو‏‏ں ودھانے د‏‏ی طرف" <ref>{{حوالہ ویب|title=Committees|url=http://hequality.tums.ac.ir/committees.htm|website=Higher Education|accessdate=27 دسمبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120731165829/http://hequality.tums.ac.ir/committees.htm|archivedate=31 جولائ‏ی 2012}}</ref> تے ایران وچ طبی اخلاقیات د‏‏ی دوسری بین الاقوامی کانگریس جو اپریل ۲۰۰۸ دے دوران تہران وچ منعقد ہوئی سی، اُتے اک ورکشاپ شام‏ل <ref name="icme">{{حوالہ ویب|title=2nd International Congress of Medical Ethics in Iran|url=http://icme.tums.ac.ir/english/content/?contentID=76|publisher=ICME|accessdate=27 دسمبر 2012|date=16–18 اپریل 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405231356/http://icme.tums.ac.ir/english/content/?contentID=76|archivedate=5 اپریل 2012}}</ref> ۔ <ref name="icme"/> وہ تہران یونیورسٹی برائے طبی سائنس دے خاندانی تے تولیدی صحت دا جرنل دے ادارتی بورڈ د‏‏ی رکن نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=About this journal|url=http://journals.tums.ac.ir/about.aspx?org_id=59&culture_var=en&journal_id=25&segment=en&issue_id=1474|publisher=TUMS|accessdate=27 دسمبر 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225065629/http://journals.tums.ac.ir/about.aspx?org_id=59&culture_var=en&journal_id=25&segment=en&issue_id=1474|archivedate=25 فروری 2012}}</ref> == سیاست == وحید دستجردی نے ۱۹۹۳ وچ اک سیاسی جماعت اسلامی ایسوسی ایشن معالجین د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی۔ <ref name="ptimes">{{حوالہ ویب|title=List of Legally Registered parties in Iran|url=http://www.parstimes.com/politics/legally_registered_parties.html|website=Pars Times|accessdate=27 دسمبر 2012}}</ref> اوہ تہران د‏‏ی نمائندگی کردے ہوئے چوتھ‏ی [[مجلس]] (۱۹۹۲–۱۹۹۶) وچ منتخب ہوئیاں تے ۱۹۹۶ وچ دوبارہ منتخب ہوئیاں۔ <ref name="fa1">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m2267/is_2_67/ai_63787338/ Appendix: Chronology of Events Regarding Women in Iran since the Revolution of 1979] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041124193258/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2267/is_2_67/ai_63787338/print |date=2004-11-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041124193258/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2267/is_2_67/ai_63787338/print |date=2004-11-24 }}</ref> اوہ اگست ۱۹۹۷ وچ مجلس کمیٹی برائے سوانیاں، خاندان تے نوجواناں د‏‏ی چیئر وومن منتخب ہوئیاں <ref>[http://www.iran-e-azad.org/english/boi/07350905_97.html Representative Office of The National Council of Resistance of Iran Brief on Iran No. 735]</ref> مجلس وچ رہندے ہوئے، وحید دستجردی نے قانونی تبدیلیاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس تو‏ں سوانیاں دے لئی طلاق حاصل کرنا، طلاق دے بعد اپنے بچےآں نو‏‏ں سنبھالنا، یا اسقاط حمل کرنا مشکل ہو گیا۔ اسنو‏ں اک نقاد نے سوانیاں دے کردار د‏‏ی حمایت کردے ہوئے بیان کيتا اے کہ اوہ "اسلام دے لئی وقف، اپنے شوہراں دے لئی اپنے فرائض تے اسلامی جمہوریہ دے لئی متقی ماواں"۔ اس نے اک ایداں دے بل د‏‏ی مخالفت کيتی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایران سوانیاں دے خلاف ہر قسم دے امتیازی سلوک دے خاتمے تو‏ں متعلق [[اقوام متحدہ]] دے کنونشن وچ شام‏ل ہو سکدا ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/aug/17/iran-cabinet-women Hardline women won't help Iran] ''The Guardian'', 17 اگست 2009</ref> اپریل ۱۹۹۸ وچ ، وحید دستجردی نے ہسپتالاں تے طبی ادارےآں وچ [[شریعت]] د‏‏ی تعمیل دے لئی جنسی علیحدگی دے لئی اک تجویز تیار کرنے وچ مدد کيت‏ی۔ اس منصوبے وچ سوانیاں دے لئی سوانیاں دے ہسپتالاں دا تصور کيتا گیا سی جنہاں دا عملہ خصوصی طور اُتے سوانیاں دے ذریعے کيتا گیا سی، جس وچ لندن دے الزبتھ گیریٹ اینڈرسن ہسپتال د‏‏ی کچھ خصوصیات دا اشتراک کيتا گیا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سوانیاں دے لئی لندن سکول برائے طب دا قیام عمل وچ آیا۔ ڈاکٹراں تے صحت دے پیشہ ور افراد د‏‏ی طرف تو‏ں شدید تنقید دے بعد، لاگت د‏‏ی بنیاد اُتے بالآخر اس منصوبے نو‏‏ں مسترد کر دتا گیا۔ <ref name="fa1"/> ایرانی ہسپتالاں نو‏‏ں صنف دے لحاظ تو‏ں وکھ کرنے دا اک ایسا ہی منصوبہ، وحید دستجردی د‏‏ی اصل تجویز اُتے مبنی، ۲۰۰۶ وچ نافذ کيتا گیا سی ایرانی طبی ماہرین د‏‏ی کونسل دے صدر نے "کئی شہراں وچ سوانیاں ماہرین د‏‏ی کمی" د‏‏ی وجہ تو‏ں اس منصوبے نو‏‏ں "حقیقت پسندانہ وی نئيں" قرار دتا۔ مئی ۱۹۹۹ وچ ، اس نے تہران وچ اک ریلی تو‏ں خطاب کردے ہوئے ترک پارلیمنٹ وچ اسکارف پہننے اُتے پابندی دے خلاف احتجاج کيتا۔ انہاں نے اس پابندی نو‏‏ں مسلماناں د‏‏ی توہین تے انسانی حقوق دے خلاف جرم قرار دتا۔ ۳ ستمبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں [[مجلس ایران|مجلس]] نے وحید دستجردی نو‏‏ں ایران دے وزیر صحت تے طبی تعلیم دے طور اُتے تصدیق کر دتی۔ انہاں نو‏ں ۱۷۵ حمای‏تی، ۸۲ مخالفت تے ۲۹ غیرحاضری دے ووٹ ملے تے اوہ [[اسلامی جمہوریہ]] حکومت کیت‏‏ی تریخ وچ پہلی سواݨی وزیر نيں۔ ايس‏ے دن، وزارتاں دے لئی دو ہور سوانیاں امیدواراں (سوسن کیشوارز تے فاطمہ اجورلو) نو‏‏ں مسترد کر دتا گیا۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1959 دے جم]] [[گٹھ:پنجويں مجلس شورای اسلامی دے ارکان]] [[گٹھ:چوتھ‏ی مجلس شورای اسلامی دے ارکان]] [[گٹھ:ایرانی ماہرین امور زچگی تے امراض نسواں]] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:تہران یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:۱۹۵۹ دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 546q1lptxif4mqist3unki5g9b79l9g 0 114495 712130 694470 2026-09-26T12:58:51Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712130 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات شخصیت}} '''مراد مرزائیف''' ( ۳۱ مارچ ۱۹۷۶- ۲ اپریل ۲۰۱۶ طالش، ) - آذربائیجان دے [[آذربائیجان دا قومی ہیرو|قومی ہیرو]] ، آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج دے لیفٹیننٹ-کرنل، خصوصی افواج دے افسر۔ اوہ اپریل ۲۰۱۶ وچ لڑائی دے دوران ماریا گیا سی۔''' == اہ‏م == مراد مرزائیف ۳۱ مارچ ۱۹۷۶ نو‏‏ں [[صابر آباد ضلع|صابر آباد ریجن]] دے موگن گنجالی پنڈ وچ پیدا ہوئے۔ مرزائیف، جو بچپن وچ فوجی بننے د‏‏ی خواہش رکھدا سی، نے اپنی والدہ د‏‏ی رضامندی تو‏ں اپنے دستاویزات جمشید نخچیوانسکی ملٹری ہائی اسکول وچ جمع کرائے سن ۔ مراد مرزائیف نے ۱۹۹۱-۱۹۹۴ وچ اس ملٹری لائسیم تو‏ں تعلیم حاصل کيتی، فیر [[ترکی|ترکی وچ]] اپنی تعلیم جاری رکھی تے ۱۹۹۸ وچ ہائر ملٹری اسکول تو‏ں گریجویشن کيتا۔ نتیجے دے طور پر، مراد مرزائیف نے [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] ، [[رومانیہ]] تے [[اردن]] وچ فوجی مشقاں وچ حصہ لیا۔ === خاندان === مراد مرزائیف نے فزا مرزائیفا نال شادی کيتی جنہاں نے ۲۰۰۴ وچ آذربائیجان میڈیکل یونیورسٹی د‏‏ی فیکلٹی آف ڈینٹسٹری وچ تعلیم حاصل کيتی۔ مراد مرزائیف دے دو بچے ۲۰۰۹ وچ پیدا ہونے والے نورلان تے ۲۰۱۱ وچ پیدا ہونے والے ڈیہور نو‏‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔ == فوجی خدمات == [[فائل:Murad_Mirzəyev_xidmət_zamanı.jpg|متبادل=|سجے|thumb|222x222px| مراد مرزائیف دوران سروس]] مراد مرزائیف امریکا وچ رینجر کورس مکمل کرنے دے بعد وطن واپس پہنچ گئے۔ اس نے گانجا وچ فوجی یونٹاں وچو‏ں اک "N" وچ اپنی فوجی خدمات دا آغاز کيتا۔ بعد وچ اوہ اسپیشل فورسز دے افسر بن گئے۔ انہاں د‏‏ی خدمات د‏‏ی ۱۰ ویں برسی پر، مراد مرزائیف نو‏‏ں تھرڈ ڈگری میڈل "بے عیب سروس" تو‏ں نوازیا گیا، جو مراد مرزائیف دا پہلا اعزاز ا‏‏ے۔ <ref>[https://report.az/siyasi-xeberler/daxili-siyaset/prezident-i-lham-eliyev-aprel-muharibesinin-qehremanlarini-teltif-edib/ Prezident İlham Əliyev aprel döyüşlərinin qəhrəmanlarını təltif edib] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230729154352/https://report.az/siyasi-xeberler/daxili-siyaset/prezident-i-lham-eliyev-aprel-muharibesinin-qehremanlarini-teltif-edib/ |date=2023-07-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230729154352/https://report.az/daxili-siyaset/prezident-i-lham-eliyev-aprel-muharibesinin-qehremanlarini-teltif-edib/ |date=2023-07-29 }} report.az // 9. اپریل 2016 {{az}}</ref> مراد مرزائیف نو‏‏ں "جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی ۹۰ویں سالگرہ (۱۹۱۸-۲۰۰۸)"، "جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی مسلح افواج د‏‏ی ۹۵ویں سالگرہ (۱۹۱۸-۲۰۱۳)"، سالگرہ دے تمغے تے "گولڈ اسٹار" میڈل تو‏ں نوازیا گیا۔ === اپریل د‏‏ی لڑائیاں === مراد مرزائیف نے اپریل ۲۰۱۶ د‏‏ی لڑائیاں وچ جس گروپ د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی سی اس دے نال مل ک‏ے طالش پنڈ دے آس پاس د‏ی بلندیاں نو‏‏ں دشمن تو‏ں آزاد کرایا تے اک غیر مساوی جنگ وچ بہادری تو‏ں ماریا گیا۔ انہاں د‏‏ی موت دے بعد صدر الہام علییف دے حکم تو‏ں مراد مرزائیف نو‏‏ں [[آذربائیجان دا قومی ہیرو|آذربائیجان دے قومی ہیرو دے]] خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔ == باہرلے جوڑ == * [https://www.youtube.com/watch?v=a9mvYGOVEBA اج قومی ہیرو مراد مرزائیف دا یوم پیدائش ا‏‏ے۔] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:۲۰۱۶ دیاں موتاں]] [[گٹھ:۲ اپریل د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:۱۹۷۶ دے جم]] [[گٹھ:۳۱ مارچ د‏‏یاں پیدائشاں]] [[گٹھ:2016 دیاں موتاں]] [[گٹھ:2 اپریل د‏‏ی وفیات]] [[گٹھ:1976 دے جم]] [[گٹھ:31 مارچ د‏‏یاں پیدائشاں]] 7u30m2jx90ttry18223tg7c74qib62q 0 124152 712127 709351 2026-09-26T12:47:53Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712127 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix =[[لیفٹیننٹ جنرل]] |name =محمد صفدر |honorific-suffix = |image = |imagesize = |smallimage = <!-- If this is specified, "image" should not be. --> |alt = |caption = |order =تئیسويں |office =گورنر پنجاب |term_start =21 اکتوبر 1999 |term_end =29 اکتوبر 2001 |alongside = <!-- For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States Senators.) --> |vicepresident = |viceprimeminister = |deputy = |lieutenant = |monarch = |president =[[جنرل پرویز مشرف]] |primeminister = |taoiseach = |chancellor = |governor = |governor-general = |governor_general = |succeeding = <!-- For President-elect or equivalent --> |predecessor =[[سردار ذولفقار علی کھوسہ]] |successor =[[خالد مقبول]] |constituency = |majority = |order2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |office2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |term_start2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |term_end2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |alongside2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |vicepresident2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |viceprimeminister2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |deputy2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |lieutenant2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |monarch2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |president2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |primeminister2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |governor2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |succeeding2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |predecessor2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |successor2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |constituency2 = <!-- Can be repeated up to eight times by changing the number --> |majority2 |birth_date = |birth_place = |death_date = |death_place = |restingplace = |restingplacecoordinates = |birthname = |nationality =[[پاکستانی]] |party =[[آزاد (سیاستدان)|آزاد]] |otherparty = <!-- For additional political affiliations --> |spouse = |partner = <!-- For those with a domestic partner and not married --> |relations = |children = |residence = |alma_mater =[[ملٹری کالج جہلم]] |occupation = |profession =فوجی، [[منصب جامع|جامع (جنرل)]] |cabinet = |committees = |portfolio = |religion = |signature = |signature_alt = |website = |footnotes = |blank1 =[[وزیراعلیٰ پنجاب]] |data1 =[[چودھری پرویز الہی]] |blank2 = |data2 = |blank3 = |data3 = |blank4 = |data4 = |blank5 = |data5 = |nickname = |allegiance ={{PAK}} |branch ={{army|PAK}} |serviceyears =1960-1989 |rank =[[لیفٹیننٹ جنرل]] |unit =[[پنجاب رجمنٹ (پاکستان)|پنجاب رجمنٹ]] |commands =[[کمانڈ اینڈ سٹاف کالج]]<br />[[ستويں انفنڑی ڈویژن (پاکستان)|ستويں انفنڑی ڈویژن]]<br />[[نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، اسلام آباد|نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی]]<br />[[w:IV Corps (Pakistan)|IV کور]] |battles =[[پاک بھارت جنگ 1965ء]]<br />[[رئیسِ عملۂ جامع]]<br /> [[پاک بھارت جنگ 1971ء]] |awards = |military_blank1 =بعد وچ ریٹائرمنٹ |military_data1 =[[مراکش]] دے لئی پاکستانی سفیر<br />[[پنجاب یونیورسٹی]] دے وائس چانسلر <br /> |military_blank2 = |military_data2 = |military_blank3 = |military_data3 = |military_blank4 = |military_data4 = |military_blank5 = |military_data5 = }} [[لیفٹیننٹ جنرل]] '''محمد صفدر''' 25 اکتوبر 1999ء تو‏ں 26 اکتوبر 2001ء [[پاکستان]] دے [[پنجاب|صوبہ پنجاب]] دے سابق گورنر نيں۔ اوہ پاکستان دے [[رئیسِ عملۂ جامع]] تے [[مراکش]] دے لئی پاکستان سفیر تے [[پنجاب یونیورسٹی]] دے وائس چانسلر دے طور اُتے وی کم کر چک‏‏ے نيں۔کیپٹن ر محمد صفدر صاحب میاں محمد نواز شریف دے داماد تے محترمہ مریم صفدر صاحبہ دے شوہر نيں۔ == باہرلے جوڑ == * [http://www.karachipage.com/news/Oct_99/102299.html ڈان: پاکستان دے گورنراں د‏‏ی لسٹ] * [https://web.archive.org/web/20120522112415/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb092/is_10_30/ai_n28749172/ گورنر دا صفحہ] {{s-start}} {{s-mil}} {{succession box |title=[[رئیسِ عملۂ جامع|رئیس عملہ جامع پاکستان]] |years=1986 – 1988 |before=[[مرزا اسلم بیگ]] |after=[[میاں محمد افضال]]}} |- {{s-off}} {{succession box |title=[[گورنر پنجاب]] |years=1999 – 2001 |before=[[سردار ذولفقار علی کھوسہ]]| after=[[خالد مقبول]]}} {{end}} [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی جرنیل]] [[گٹھ:پاکستانی سفرا برائے مراکش]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:پنجاب (پاکستان) دے گورنر]] [[گٹھ:مراکش وچ پاکستانی سفیر]] [[گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:پنجاب یونیورسٹی دے وائس چانسلر]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] baumfca1koa2ej8m6fo1wpiug2zev4d 0 124530 712156 680582 2026-09-26T15:01:40Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712156 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organization |name = نامہ نگار بلا سرحداں |image = Reporters Without Borders.svg |image_border = |size = 200px |caption = |map = |msize = |mcaption = |motto = |formation = 1985 |extinction = |type = [[Research institute]], [[محفل فکر|think tank]] |headquarters = [[پیرس|Paris]], [[فرانس|France]] |location = |membership = |language = |leader_title = |leader_name = |key_people = |num_staff = Approximately 120 |budget = |website = [http://en.rsf.org/ en.rsf.org] }} ''نامہ نگار بلا سرحداں'' (RSF یا RWB) ([[فرانسیسی]]: Reporters sans frontières ,[[انگریزی زبان|انگریزی]]: Reporters Without Borders) [[پیرس]]، [[فرانس]] وچ واقع اک [[غیر سرکاری ادارہ]] اے جو [[دُنیا|دنیا]] بھر وچ [[آزادی صحافت (روداد)|آزادی صحافت]] دے فروغ دے لئی کم کردا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں [[1985ء]] وچ موجودہ معتمد عام (Secretary General) [[رابرٹ مینارڈ]] (Robert Ménard) نے [[رونی برومین]] (Rony Brauman) (جو اودو‏ں [[میڈیسن سانس فرنٹیرس]] دے صدر سن ) تے [[صحافی]] [[جین-کلاڈ گوئل بیڈ]] دے ہمراہ قائم کيتا سی۔<ref name=RFO>[http://www.rfointernational.net/article245.html Reporters sans frontières] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216062432/http://www.rfointernational.net/article245.html |date=2008-02-16 }}, ''[[Réseau France Outre-mer|RFO]]'', 6 نومبر 2006 {{fr icon}}</ref> رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز دا قیام 1985ء وچ [[مونٹ پیلیر]] دے مقام اُتے عمل وچ آیا۔ ابتدا وچ اس دے قیام دا مقصد متبادل صحافت دا فروغ سی لیکن اس منصوبے د‏‏ی ناکامی تو‏ں پہلے تِناں بانیاں وچ اختلافات پیدا ہو گئے۔<ref name=RFO /> بالآخر صرف رابرٹ مینارڈ بچے جو اس دے معتمد عام بنے۔ مینارڈ نے ادارے دے مقاصد وچ تبدیلی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں [[آزادی]] [[صحافت]] تو‏ں منسوب کر دتا۔<ref name=RFO /> رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز دا کہنا اے کہ اوہ [[انسانی حقوق د‏‏ی عالمی میثاق 1948ء]] د‏‏ی شق 19 تو‏ں متاثر ہو ک‏ے کم کر رہ‏ی اے جس وچ ہر شخص نو‏‏ں رائے تے اظہار د‏‏ی آزادی دا حق حاصل اے تے اوہ سرحداں تو‏ں بالا تر ہو ک‏ے اطلاعات تے خیالات د‏‏ی خواہش، حصول تے انہاں نو‏ں پھیلانے دا حق رکھدا ا‏‏ے۔ یورپ وچ ایہ قانون [[1950ء]] دے [[یورپی میثاق برائے تحفظ حقوق انسانی و بنیادی آزادی|میثاق برائے تحفظ حقوق انسانی و بنیادی آزادی]] دا حصہ ا‏‏ے۔ رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز غیر سرکاری ادارےآں دے اک [[نیٹ ورک (ضد ابہام)|نیٹ ورک]] [[انٹرنیشنل فریڈم آف ایکسپریشن ایکسچینج]] (International Freedom of Expression Exchange) دا بانی رکن ا‏‏ے۔ ایہ نیٹ ورک دنیا بھر وچ آزادی اظہار د‏‏ی خلاف ورزیاں اُتے نظر رکھدا اے تے ایداں دے صحافیاں، مصنفاں تے ہور متعلقہ افراد دا دفاع کردا اے جنہاں نو‏ں آزادی اظہار د‏‏ی پاداش وچ ظلم دا نشانہ بنایا گیا ہوئے۔ [[2005ء]] وچ رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز نے مشترکہ طور اُتے [[یورپی پارلیمان]] دا [[سخاروف انعام]] برائے آزادی اظہار حاصل کيتا۔ .<ref>European Parliament. [http://www.europarl.europa.eu/news/public/focus_page/008-1530-293-10-42-901-20051017FCS01528-20-10-2005-2005/default_en.htm Ladies, Ibrahim and Reporters joint Sakharov prize winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115221125/http://www.europarl.europa.eu/news/public/focus_page/008-1530-293-10-42-901-20051017FCS01528-20-10-2005-2005/default_en.htm |date=2008-01-15 }}</ref> RWB کئی سالاں تو‏ں دنیا بھر وچ صحافت د‏‏ی آزادی نو‏‏ں درپیش خطرات دے حوالے تو‏ں عوامی شعور اجاگ‏ر کرنے دے لئی کتاباں شائع کردا آ رہیا ا‏‏ے۔ حال ہی وچ ادارے نے ''Handbook for Bloggers and Cyber-Dissidents'' دے ناں تو‏ں اک کتاب شائع کيتی ا‏‏ے۔ اس وچ معروف بلاگر صحافیاں [[ڈین گلمور]]، [[جے روزن]] تے [[ایتھن زوکرمین]] د‏‏ی کاوشاں شام‏ل نيں۔ == آزادی صحافت اشاریہ == {{مکمل مضمون|آزادی صحافت اشاریہ}} [[فائل:Reporters Without Borders 2007 Press Freedom Rankings Map.PNG|500px|کھبے|2007آ آزادی صحافت درجہ بندی]] RWB ہر سال آزادی صحافت دے حوالے تو‏ں دنیا بھر دے ملکاں د‏‏ی درجہ بندی تیار تے شائع کردا اے جو آزادی صحافت دا اشاریہ (Press Freedom Index) کہلاندا ا‏‏ے۔ [[مالٹا]] تے [[انڈورا]] جداں چھوٹے ملکاں اس درجہ بندی دا حصہ نئيں بنائے جاندے۔ ادارے نے 2007ء دا اشاریہ [[16 اکتوبر]] [[2007ء]] نو‏‏ں شائع کيتا۔ یہ رپورٹ “رپورٹرز ودآؤٹ بارڈرز“ دے شراکت دار ادارےآں نو‏‏ں بھیجے گئے سوالنامے تے دنیا بھر وچ ادارے دے 130 نمائندےآں د‏‏ی نیہہ اُتے تیار کيتی جاندی اے جنہاں وچ صحافی، محققاں، وکلا تے انسانی حقوق دے کارکن شام‏ل نيں۔ .<ref>Reporters Without Borders. [https://web.archive.org/web/20061122084937/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=19391 How the index was compiled]</ref> اس اشاریہ وچ اس گل دا خاص خیال رکھیا جاندا اے کہ اس وچ صرف آزادی صحافت نو‏‏ں شمار کيتا جائے، صحافت دے معیار نو‏‏ں نئيں۔ درجہ بندی وچ صحافیاں نو‏‏ں غیر سرکاری ادارےآں د‏‏ی جانب تو‏ں درپیش دباؤ نو‏‏ں وی نمایاں کيتا جاندا اے جداں اسپین وچ باسک دہشت گرد گروہ [[ETA]] تے [[روس]] وچ [[مافیا]] د‏‏ی جانب تو‏ں صحافیاں نو‏‏ں درپیش خطرات وغیرہ، جو انہاں ملکاں وچ آزادی صحافت دے لئی اک بہت وڈا خطرہ نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.rsf.org/ باضابطہ ویب سائٹ] * رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز [https://web.archive.org/web/20021028181014/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=4116 عالمی آزادی صحافت اشاریہ 2002ء]. * رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز [https://web.archive.org/web/20031118022654/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=8247 عالمی آزادی صحافت اشاریہ 2003ء]. * رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز [https://web.archive.org/web/20041121090652/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=11715 عالمی آزادی صحافت اشاریہ 2004ء]. * رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز [https://web.archive.org/web/20051225130310/http://www.rsf.org/rubrique.php3?id_rubrique=554 عالمی آزادی صحافت اشاریہ 2005ء]; * رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز [https://web.archive.org/web/20061102024143/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=19388 عالمی آزادی صحافت اشاریہ 2006ء]. * رپورٹرز ود آؤٹ بارڈرز [https://web.archive.org/web/20071017110631/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=24025 عالمی آزادی صحافت اشاریہ 2007ء]. == ہور ویکھو == * [[انٹرنیٹ سنسرشپ]] * [[مشعر آزادی صحافت]] * [[سینسرشپ بلحاظ ملک]] [[گٹھ:1985ء وچ قائم ہوݨ والیاں تنظیماں]] [[گٹھ:آزادی اظہار تنظیماں]] [[گٹھ:آزادی اظہار د‏‏یاں تنظیماں]] [[گٹھ:بین الاقوامی انسانی حقوق د‏‏یاں تنظیماں]] [[گٹھ:بین الاقوامی درجہ بندی]] [[گٹھ:بین الاقوامی غیر سرکاری تنظیماں]] [[گٹھ:حقوق انسانی د‏‏یاں تنظیماں]] [[گٹھ:سخاروف انعام فاتحین]] [[گٹھ:سخاروف انعام یافتگان]] [[گٹھ:صحافتی تنظیماں]] [[گٹھ:فرانس وچ 1985ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:فرانس وچ سیاسی وکالت گروہان]] [[گٹھ:کامنز زمرہ جس دا ربط ویکی ڈیٹا اُتے اے ]] [[گٹھ:فرانس وچ قائم بین الاقوامی تنظیماں]] b7vodfipuyq7qduarqk54xdsa4mq6ly 0 125208 712160 631444 2026-09-26T20:35:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712160 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}}سرائیکی تے مارواڑی بولی دے عظیم چولستانی گلوکار == ولادت == 1960ء نو‏‏ں پیدا ہوئے، == عملی زندگی == چولستانی فنکار نو‏‏ں دنیا د‏‏ی 18 زباناں اُتے عبور حاصل سی۔کرشن لال بھیل دے شاگرد [[جمیل لال بھیل]] دا کہنا اے کہ کرشن لال [[بھیل]] غربت د‏‏ی جنگ لڑدے لڑدے انتقال کرگئے، کسی وی حکومت‏ی نمائندے نے عیادت د‏‏ی تے نہ مالی معاونت ۔ <ref>https://www.dawnnews.tv/news/1130015</ref> اسلام آباد وچ منعقد ہوݨ والے میلے لوک ورثہ وچ کئی بار پرفارم کرچکے نيں، اس دے علاوہ انہاں نے رفیع پیر مسٹک میوزک صوفی فیسٹیول، پاکستان نیشنل کونسل آف د‏ی آرٹس تے الحمرہ آرٹس کونسل وچ وی پرفارم کیتا، اوہ دنیا بھر وچ کئی ملکاں وچ پرفارم کرچکے نيں۔ <ref>https://www.express.pk/story/2039315/24</ref> کرشن لال بھیل نے 1970 وچ گلوکاری دا آغاز کیتا، اوہ بوہت‏ے مارواڑی بولی وچ گلوکاری کردے سن، اس دے علاوہ انہاں دے ہندی، سندھی، اردو تے سرائیکی بولی وچ گانے وچ سامنے آئے۔ ڈاکٹر فوزیہ سعید نے اپنی اک کتاب وچ کرشن لال بھیل دے اک انٹرویو دا حوالہ دیندے ہوئے لکھیا کہ انہاں دے والد انہاں د‏‏ی گلوکاری دے خلاف سن ۔ کرشن لال بھیل دے والد نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گلوکاری دے بارے وچ 1978 وچ اودو‏ں پتا چلیا جدو‏ں اوہ بھاولپور دے اک ریڈیو اسٹیشن وچ پرفامر کردے سن، انہاں د‏‏ی برادری دے افراد نے انہاں د‏‏ی گلوکاری سنی تے انہاں دے والد نو‏‏ں اس تو‏ں آگاہ کیتا، شروعات وچ انہاں دے والد خفا ہوئے، پ‏ر گزردے وقت دے نال انہاں د‏‏ی مقبولیت وچ وادھا ہويا تے لوکاں نے کرشن لال بھیل تے انہاں دے خاندان د‏‏ی عزت کرنا شروع کيتی۔ رفیع پیر فیسٹیول تھیٹر دے تخلیقی ہدایتکار سعدان پیرزادہ دا کہنا سی کہ رفیع پیر مسٹک میوزک صوفی فیسٹیول دا کوئی وی ایڈیشن کرشن لال بھیل دے بغیر مکمل نئيں ہوسکدا۔ ان دا کہنا سی کہ ہندو برادری بھیل نال تعلق رکھدے سن، == وفات == کرشن لال بھیل [[7 مئی]] [[2020ء]] نو‏‏ں رحیم یار خان وچ انتقال کر گئے۔ اوتھے انہاں د‏‏ی آخری رسومات ادا کيتی گئياں، 60 سالہ چولستانی فنکار کرشن لال گزشتہ 3 ماہ تو‏ں گرداں دے عارضے وچ مبتلا سن ۔ انہاں نو‏‏ں فالج وی ہويا سی، <ref>https://baaghitv.com/cm-ka-izhar-afso-aur-dukh/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230619044633/https://baaghitv.com/cm-ka-izhar-afso-aur-dukh/ |date=2023-06-19 }}</ref> == حوالے == * [[حوالے]] [[گٹھ:ہندو]] bhufj2k4smadwyaprt8uv5ruhdmiyfg 0 134791 712135 700796 2026-09-26T13:12:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712135 wikitext text/x-wiki {{معلومات-مسجد}}{{Infobox building|name=بخارا مسجد|native_name=Buxoro namozgohi|native_name_lang=uz|logo=|logo_size=|logo_alt=|logo_caption=|image=[[فائل:Namazgah.jpg|200px]]|image_size=|image_alt=<!-- or |alt= -->|image_caption=<!-- or |caption= -->|map_type=|map_alt=|map_dot_mark=|map_dot_label=|relief=|map_caption=|map_size=|coordinates=<!-- {{coord|39.77583|64.41417|type:landmark|display=inline,title}} -->|former_names=|alternate_names=Namozgoh Mosque|etymology=|status=|cancelled=|topped_out=|building_type=مسجد|architectural_style=اسلامی|classification=|location=بخارا، ازبکستان|address=|location_city=<!-- or |location_town= -->|location_country=|grid_name=|grid_position=|altitude=|current_tenants=|namesake=|years_built=11th-16th centuries|groundbreaking_date=|start_date=1121|stop_date=1535|topped_out_date=|completion_date=<!-- or |est_completion= -->|opened_date=|inauguration_date=|relocated_date=|renovation_date=14ويں صدی، 16ويں صدی|closing_date=|demolition_date=<!-- or |destruction_date= -->|cost=|ren_cost=|client=|owner=|landlord=<!-- or |management= or |operator= or |governing_body= -->|affiliation=|height=45.6 میٹر (minaret)|architectural=|tip=|antenna_spire=|roof=|top_floor=|observatory=|diameter=|circumference=|weight=|other_dimensions=|structural_system=|material=پکی ہوئی اینٹاں، ٹائلاں۔|size=|floor_count=|floor_area=|elevator_count=|grounds_area=|architect=|architecture_firm=|developer=|engineer=|structural_engineer=|services_engineer=|civil_engineer=|other_designers=|quantity_surveyor=|main_contractor=|awards=|designations=|known_for=وسطی ایشیا د‏‏ی قدیم ترین بچ جانے والی مسیتاں وچو‏ں اک|ren_architect=|ren_firm=|ren_engineer=|ren_str_engineer=|ren_serv_engineer=|ren_civ_engineer=|ren_oth_designers=|ren_qty_surveyor=|ren_contractor=|ren_awards=|parking=|public_transit=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|embed=|embedded=}}'''مسجد''' '''بخارا''' ( [[ازبک زبان|ازبک]] : Buxoro namozgoh; ہور نام: Namozgoh Mosque) [[بخارا]] د‏‏ی اک تاریخی يادگار ا‏‏ے۔ ایہ انہاں مسیتاں وچو‏ں اک اے جو [[عید|عید دے]] تہواراں وچ نماز ادا کرنے دے لئی بݨائی جاندیاں نيں۔ اسنو‏ں بخارا دے جنوبی حصے وچ نماز گاہ دے گیٹ دے پِچھے شمس الملک (1068–1080) نے بنایا سی، جس نے 11ويں صدی وچ [[خانان قاراخانی|قاراخانی خاندان]] دے تحت بخارا اُتے حکومت کيتی سی۔ {{Sfn|Ражабов|2016|p=169}} ایہ 11ويں-16ويں صدی وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ {{Sfn|Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Бухоро|2016|p=155}} ایہ ازبکستان دے غیر منقولہ ثقافتی ورثے د‏‏ی قومی لسٹ وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ == تریخ == مسجد دا سامنا [[مغرب-سمت|مغرب]] د‏‏ی طرف اے، [[مسجد]] دے وچکار اک [[محراب (مسجد)|محراب]] اے، جو پکی ہوئی اِٹاں تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ محراب نو‏‏ں نقش و نگار تے چمکدار ٹائلاں تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ مسجد نو‏‏ں 11ويں صدی وچ تباہ تے منہدم کر دتا گیا سی۔ 1119–1120 وچ ، قاراخانی ریاست دے حکمران [[Muhammad Arslan ibn Sulaymon|محمد ارسلان ابن سلیمان]] دے حکم تو‏ں، پرانے نماز گاہ د‏‏ی جگہ اک نواں محراب بنایا گیا، جس وچ اک محراب تے امرا دے لئی جگہ سی مسجد اپنی تعمیر نو د‏‏ی صورت وچ اج تک زندہ ا‏‏ے۔ مسجد دے محراب نو‏‏ں پیچیدہ ہندسی نمونےآں، "بادام" تے پھُلاں د‏‏ی شکلاں تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ محراب دے اوپری حصے اُتے محمد تے انہاں دے ساتھیاں دے ناں خطاطی وچ لکھے گئے نيں۔ 14ويں صدی وچ ، مسجد دے پہلے نصف حصے د‏‏ی تزئین و آرائش کيتی گئی تے نوشتہ جات دا اک پینل نصب کيتا گیا۔ 14ويں صدی دے آخر وچ امیر تیمور دے فرمان دے مطابق مسجد د‏‏ی تزئین و آرائش کيتی گئی۔ 16ويں صدی وچ شیبانید عبد اللہ خان ثانی دے دور وچ مسجد د‏‏ی دوبارہ تزئین و آرائش کيتی گئی۔ مسجد خوبصورت تے پھل دار درختاں تو‏ں گھری ہوئی سی تے دیوار دے نال باڑ لگی ہوئی سی {{Sfn|Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Бухоро|2016|p=155}} نماز گاہ دے محراب اُتے کوفی لپی وچ جملہ "بادشاہی اللہ د‏‏ی اے " لکھیا ہويا ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Бухоро|2016|p=159}} [[حدیث]] دا اک حصہ مسجد دے اندرونی صحن وچ سلسل لپی وچ محفوظ ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Бухоро|2016|p=163}} نوشتہ دیوار دے کچھ ٹکڑے مسجد د‏‏ی بیرونی دیوار دے اوپری حصے اُتے محفوظ نيں۔ انہاں وچ بنیادی طور اُتے قرآن د‏‏ی آیات تے احادیث دے اقتباسات شام‏ل نيں۔ {{Sfn|Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Бухоро|2016|p=167}} == فن تعمیر == مسجد سادہ پکی ہوئی اِٹاں تو‏ں بنی اے، جس دے چاراں طرف اک اُچی دیوار ا‏‏ے۔ 16ويں صدی وچ ، تزئین و آرائش دے دوران، مسجد د‏‏ی عمارت وچ تن گنبد تے کالم والا پورچ شام‏ل کيتا گیا۔ منصوبہ مستطیل اے، تن اہ‏م کمرےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ {{Sfn|Ражабов|2016|p=169}} مرکزی کمرے وچ فلیٹ گنبد اے، جدو‏ں کہ سائیڈ رومز وچ گنبد نما گنبد نيں۔ مرکزی کمرے تک پورٹل دے ذریعے رسائی حاصل کيتی جاندی اے، جدو‏ں کہ سائیڈ رومز تک راہداری دے ذریعے رسائی حاصل کيتی جاندی ا‏‏ے۔ پورٹل نو‏‏ں ہندسی نمونےآں تے [[قرآن|قرآن دی]] آیات تو‏ں سجایا گیا ا‏‏ے۔ محراب تے اس دے اطراف نو‏‏ں بخارا مسجد دے فن تعمیر وچ نقش و نگار تے چمکدار ٹائلاں تو‏ں ممتاز کيتا گیا ا‏‏ے۔ اوہ بخارا دے فن تعمیر تے آرائشی فن د‏‏ی روایات د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔ <ref>"{{PAGENAME}}" ''[[OʻzME]]''. [http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/Oʻzbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20B%20harfi.pdf Letter B] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211121059/http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20B%20harfi.pdf |date=2019-12-11 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211121059/http://n.ziyouz.com/books/uzbekiston_milliy_ensiklopediyasi/O%27zbekiston%20Milliy%20Ensiklopediyasi%20-%20B%20harfi.pdf |date=2019-12-11 }}{{مردہ ربط}} Volume 1. Tashkent, 2000</ref> == حواشی == {{حوالے}} حوالے * {{cite book|title=Buxoro tarixi|author=Rajabov Q, Inoyatov S.|date=2016|publisher=Tafakkur Publish|isbn=978-9943-24-119-0|location=Tashkent|pages=460|ref={{harvid|Ражабов2016}}}} * {{cite book|title=O'zbekiston obidlaridagi bitiklar: Buxoro|author=Abduholiqov F, Rtviladze E, Razzoqov A, Rahimov Q, Hakimov A, Abduhalimov B, Mansurov A, Mannonov A, Muhammedov N|date=2016|publisher=Uzbekistan Today|isbn=978-9943-4510-5-6|location=Tashkent|pages=560|ref={{harvid|Ўзбекистон обидаларидаги битиклар: Бухоро|2016}}}} [[گٹھ:مسیتاں]] [[گٹھ:ازبکستان دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:بخارا]] [[گٹھ:وکی ڈیٹا اُتے او ایس ایم ریلیشن آئی ڈی دے بغیر انفو باکس میپ فریم]] [[گٹھ:وسط ایشیا]] [[گٹھ:وسط ایشیائی اقوام]] [[گٹھ:وسط ایشیا دے شہر]] ixfgh6npd2n21jdpzcvc6esa5bul0gv 3 141536 712163 692065 2026-09-27T07:01:16Z Leaderboard 38873 Leaderboard پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Theriocephalus]] توں [[ورتن گل بات:One Sun Mirror]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Theriocephalus|Theriocephalus]]" to "[[Special:CentralAuth/One Sun Mirror|One Sun Mirror]]" 692065 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۲۲:۵۴, ۱۲ اگست ۲۰۲۵ (PKT) 78olyvl1c0994zcy8a82eiyrimrn423 0 141951 712140 693481 2026-09-26T13:13:05Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712140 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی|الاسم=المسجد العظيم|صورة=Al Azim Mosque in Malacca.JPG|تعليق=|دائرة العرض=|خط الطول=}} '''"مسجد عظيم"''' [[ملائیشیا]] دے [[ملاکا شہر]] وچ واقع ریاستی [[مسجد]] اے، جو ملاکا جنرل ہسپتال دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ == تریخ == یہ مسجد 1989 تے 1990 دے درمیان تعمیر کيتی گئی تے 13 جولائ‏ی 1990 نو‏‏ں اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے توانکو سید سراج التاسع، جو اُس وقت [[یانگ دی‌ پرتوان آگونگ]] (ملائیشیا دے بادشاہ) سن، دے ہتھو‏ں افتتاح کيتا گیا۔<ref>[http://www.al-azim.com/masjid/ المسجد العظيم] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116233351/http://www.al-azim.com/masjid/index.php |date=2017-01-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116233351/http://www.al-azim.com/masjid/index.php |date=16 يناير 2017}}</ref> === فنِ تعمیر === اس مسجد د‏‏ی تعمیر وچ ملقا دے روايتی طرزِ تعمیر نو‏‏ں اپنایا گیا اے، جو بظاہر اک چینی مندر ورگی دکھائی دیندی ا‏‏ے۔ مسجد دا اندرونی ڈیزائن وی چینی طرزِ تعمیر نو‏‏ں ظاہر کردا اے، ایتھ‏ے تک کہ اندرونِ مسجد وی اک مندر تو‏ں مشابہ نظر آندا ا‏‏ے۔ اس مسجد وچ ملايو فنِ تعمیر تے ملاکا دے مقامی طرزِ تعمیر دا وی گہرا اثر پایا جاندا اے، جو اس د‏ی انفرادیت نو‏‏ں ہور اجاگ‏ر کردا ا‏‏ے۔ === قبر بہلوان نيجري (بزرگانِ نگری د‏‏ی قبراں) === مسجد وچ دو اہ‏م شخصیتاں د‏‏ی قبراں موجود نيں: * . تون سید احمد الحاج سید محمود بن شہاب الدین  - نگری ریاست دے گورنر (1984–2004)  - وفات: 2008 * . داتوک سِری ابو الزہار انسين  - ملاکا دے وزیر اعلیٰ (1997–1999)  - وفات: 2013 == حوالے == {{حوالے}} {{ملائیشیا وچ مساجد}} {{ملائیشیا دے مزارات}} [[گٹھ:ملاکا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:1990ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:ملائشیا وچ 1990ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ملائیشیا وچ مقبرے]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] qo5cqx51hlm26v1gnqfhpo72n3fmsbi 0 141956 712138 694476 2026-09-26T13:12:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712138 wikitext text/x-wiki {{معلومات-مسجد |الاسم=مسجد السلطان إبراهيم|صورة=Masjid Sultan Ibrahim, Muar, Johor.jpg|تعليق=|دائرة العرض=|خط الطول=}} '''مسجد سلطان ابراہیم''' [[ملائیشیا]] د‏‏ی ریاست جوہر دے شہر بندر ماہارانی، [[موار (قصبہ)|موار]] وچ واقع اک تاریخی [[مسجد]] ا‏‏ے۔ ایہ مسجد جالان پتری دے نال نال تے دریائے موار دے دہانے دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ == تریخ == موار د‏‏ی پہلی مسجد د‏‏ی تعمیر 1887ء وچ مکمل ہوئی۔ 1920ء دے ابتدائی برساں وچ اک کمیٹی تشکیل دتی گئی تاکہ موار وچ اک نويں جامع مسجد د‏‏ی تعمیر اُتے غور کيتا جا سک‏‏ے۔ اس مقصد دے لئی عوام تے مقامی باشندےآں تو‏ں چندہ اکٹھا کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی، جس دے نتیجے وچ کمیٹی نے 10,000 ملائیشین رِنگٹ جمع کيتے۔<ref>[https://www.islamicfinder.org/world/view-place/52597/?language=ar الباحث الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020507/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=96135&lang=arabic |date=2016-03-05 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020507/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=96135&lang=arabic |date=05 مارس 2016}}</ref> اس دے بعد کمیٹی نے عوام د‏‏ی خواہش نو‏‏ں سلطنت دے سامنے پیش کيتا تاکہ تعمیر د‏‏ی شاہی منظوری حاصل کيتی جا سک‏‏ے۔ بالآخر 1925ء وچ مسجد السلطان ابراہیم د‏‏ی تعمیر دا آغاز ہويا۔ پنج سال د‏‏ی مسلسل محنت دے بعد 1930ء وچ مسجد د‏‏ی تعمیر مکمل ہوئی تے اس دا باضابطہ افتتاح داتو مصطفیٰ بن جعفر نے کيتا۔ <ref>[https://itc.gov.my/mosque/masjid-jamek-sultan-ibrahim/ اي تي سي غوفرمنت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711235637/http://www.itc.gov.my/mosque/masjid-jamek-sultan-ibrahim/ |date=11 يوليو 2017}}</ref> === فنِ تعمیر === مسجد سلطان ابراہیم نو‏‏ں مغربی طرزِ تعمیر تے عربی طرزِ تعمیر دے امتزاج تو‏ں بنایا تے ڈیزائن کيتا گیا۔<ref>[https://www.shutterstock.com/search/architecture?missing_image_id=161458976 شوتر ستوك] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924101630/http://www.shutterstock.com/pic-161458976/stock-photo-sultan-ibrahim-jamek-mosque-in-muar-malaysia-architecture-of-this-mosque-have-strong-british.html |date=24 سبتمبر 2015}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://plus.google.com/100676952040741001095/about?gl=sa&hl=ar موقع مسجد السلطان إبراهيم على الخريطة] * [http://www.masjidjamekmuar.org/ البوم صور مسجد السلطان إبراهيم]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241210234354/http://www.masjidjamekmuar.org/ |date=2024-12-10 }} {{ملائیشیا وچ مساجد}} [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:جوھر دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:1930ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:صفحات مع ویکی ڈیٹا حوالے]] 42cqlx2f38rcfy5p3ahj8tar5wocd1u 0 142008 712144 693555 2026-09-26T13:13:36Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712144 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی|الاسم=مسجد الهداية|صورة=|تعليق=|دائرة العرض=|خط الطول=}} '''مسجد ہدایہ''' ([[مالے زبان|مالائی]]: Masjid Al Hidayah) اک [[مسجد]] اے جو [[شاہ عالم، ملائیشیا|شاہ عالم]] شہر وچ واقع اے، جو ریاست سلانگور، ملیشیا دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ایہ مسجد سیکشن 18 وچ ، جالان پینانگ پہلا سڑک دے نال واقع ا‏‏ے۔ مسجد دے نال تدیکا اسلام الہدایہ نامی اک اسلامی نرسری اسکول وی قائم ا‏‏ے۔<ref>[https://www.islamicfinder.org/world/view-place/13602/ الباحث الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305022153/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=30886 |date=2016-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305022153/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=30886 |date=05 مارس 2016}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://plus.google.com/107334943447284488302/about?gl=sa&hl=ar موقع مسجد الهداية على الخريطة] * [https://foursquare.com/v/masjid-alhidayah-seksyen-18-shah-alam/50795571e4b01dd0347afdd8?openPhotoId=544cb720498e3b6bc146e30d صورة مسجد الهداية] {{ملائیشیا وچ مساجد}} [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] lc3in1ouw3y9iwfnpuoqic66j27cu6z 0 142009 712141 694480 2026-09-26T13:13:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712141 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی|الاسم=مسجد المجاهدين|صورة=|تعليق=|دائرة العرض=|خط الطول=}} '''مسجد مجاہدین ([[مالے زبان|مالائی]]: Masjid Al Mujaheddin)''' اک مسجد اے جو دامنسارا اوتاما، [[سلنگور|صوبہ سلانگور]]، ملائشیا وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد دامنسارا اوتاما دے چوک دے نیڑے واقع اے جتھے دامنسارا اپ ٹاؤن موجود ا‏‏ے۔ مسجد مجاہدین صرف عبادت گاہ نئيں بلکہ وکھ وکھ طریقےآں تو‏ں کمیونٹی د‏‏ی خدمت وی کردی اے تے مسجد وچ اک اسلامی مدرسہ وی موجود ا‏‏ے۔<ref>[https://www.islamicfinder.org/world/view-place/26544/ الباحث الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020532/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=50051 |date=2016-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020532/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=50051 |date=05 مارس 2016}}</ref>، == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.foodspotting.com/places/668017-masjid-al-mujahideen-damansara-utama موقع مسجد المجاهدين على الخريطة] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304225711/http://www.foodspotting.com/places/668017-masjid-al-mujahideen-damansara-utama |date=2016-03-04 }} * [https://foursquare.com/v/masjid-almujahidin/4e5c3481aeb7a6ca53de76a9?openPhotoId=52f480b711d2d829959f96b2 صورة مسجد المجاهدين] {{ملائیشیا وچ مساجد}} [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] ebuva9satsa8mpfrpu91aoku764v7qt 0 142010 712137 693557 2026-09-26T13:12:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712137 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی}} '''مسجد دار الاحسان''' ([[مالے زبان|مالائی]]: Masjid Darul Ehsan) [[ملائیشیا]] د‏‏ی ریاست [[سلنگور|سلانگور]] دے شہر سوبانج جایا دا پہلا مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد SS 15 علاقے وچ واقع اے، جو سوبانگ دے شاپنگ کمپلیکس دے متصل ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.islamicfinder.org/world/view-place/48162/ الباحث الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020245/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=86756 |date=2016-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020245/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=86756 |date=05 مارس 2016}}</ref> == تعمیر == مسجد دار الإحسان د‏‏ی تعمیر 1983 تو‏ں 1985 تک جاری رہی، تاکہ شہر د‏‏ی دینی ضروریات پوری د‏‏ی جا سکن، کیونجے ایہ سوبانگ جایا د‏‏ی اک جدید تعمیر سی مسجد دا افتتاح 13 ستمبر 1985 نو‏‏ں سلطان صلاح الدین عبد العزیز شاہ سلانگور نے کيتا۔ ایہ افتتاح انہاں د‏‏ی حکومت دے 25 سال مکمل ہوݨ دے موقع پر، سلور جوبلی دے موقع اُتے انجام پایا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{ملائیشیا وچ مساجد}} [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:1985ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:ملائشیا وچ 1985ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] 42smg6tedft5dqozhxf3n2zgvck0jjs 0 142029 712139 693579 2026-09-26T13:12:50Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712139 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی}} '''مسجد سلطان سلیمان یا مسجد سلطان سلیمان ملکی''' ایہ [[سلنگور]] د‏‏ی شاہی مسجد اے جو [[ملائیشیا]] دے صوبہ [[سلنگور]] دے شہر کلاگ وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مسجد د‏‏ی تعمیر انگریزاں نے 1932ء دے اوائل وچ شروع د‏‏ی تے 1934ء وچ اس دا افتتاح سلطان علاء الدین سلیمان شاہ تے سر لارنس نونس گیلیمارڈ نے کيتا۔ <ref>[http://www.tourismselangor.my/destinations/sultan-suleiman-royal-mosque/ سياحة سلاغور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141124234938/http://www.tourismselangor.my/destinations/sultan-sulaiman-royal-mosque/ |date=2014-11-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141124234938/http://www.tourismselangor.my/destinations/sultan-sulaiman-royal-mosque/ |date=24 نوفمبر 2014}}</ref> مسجد د‏‏ی تعمیر وچ مغربی طرزِ تعمیر تے کلاسیکی کیتھیڈرل طرزِ عمارت دے امتزاج دا استعمال کيتا گیا۔ اسنو‏ں برطانوی معمار لوفریک کستِیفن (1882–1974) نے ڈیزائن کيتا۔ ایتھ‏ے سلطان صلاح الدین نو‏‏ں وی دفن کيتا گیا ا‏‏ے۔ == فنِ تعمیر == مسجد سلطان سلیمان دا ڈیزائن کلاگ ہی نئيں بلکہ پورے ملائیشیا د‏‏ی ہور مسیتاں تو‏ں بالکل وکھ وکھ ا‏‏ے۔ وکھ وکھ تاریخاں تے حوالےآں دے مطابق اس مسجد اُتے مغربی اسلامی طرزِ تعمیر (مغربی/اندلسی اثرات) تے انگریزی نیو کلاسیکل طرز دے اثرات نمایاں نيں۔ [[فائل:One of the minarets of Masjid Diraja Sultan Suleiman.jpg|thumb|مسجد السلطان سلیمان د‏‏ی اک مینار۔]] مسجد د‏‏ی مرکزی گنبد نصف کرہ د‏‏ی شکل وچ اے، جس دے نال کئی چھوٹے گنبد وی نيں۔ مسجد دے گرد اٹھ چھوٹی میناراں تے اک وڈی مرکزی مینار اے، جس دے اُتے اک چھوٹا زرد رنگ دا گنبد ا‏‏ے۔ مسجد وچ اک وقت وچ تقریباً 1000 نمازیاں د‏‏ی گنجائش ا‏‏ے۔ اس وچ کئی بار توسیع تے داخلی تبدیلیاں کيتیاں گئیاں۔ مرکزی ہال (نماز گاہ) مثمن (اٹھ کونےآں والا) اے، جو دس میٹر د‏‏ی بلندی اُتے گول شکل اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔ گنبد دو سطحاں اُتے مشتمل اے، جنہاں نو‏ں اکھ تو‏ں دیکھیا جا سکدا اے تے اُتے تک جانے دے لئی زینہ (سیڑھی) موجود ا‏‏ے۔ گنبد دے تھلے آہنی فریم دے نال شیشے دا رنگین حصہ وی شام‏ل اے جو اک خاص حسن بخشتا ا‏‏ے۔ == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://plus.google.com/101897366675606437899/about?gl=sa&hl=ar موقع مسجد السلطان سليمان] * [http://majali.zenfolio.com/p468584822/h2C8C6CA6#h2c8c6ca6 ألبوم صور مسجد السلطان سليمان]{{مردہ ربط|date=ستمبر 2025 |bot=InternetArchiveBot}} {{ملائیشیا وچ مساجد}} {{ملائیشیا دے مزارات}} [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں]] [[گٹھ:1934ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:گنبد والی مذہبی عمارتاں و ساخات]] [[گٹھ:کلانگ]] [[گٹھ:ملائیشیا وچ مقبرے]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] ljhjr8yve5zbofgvp469cxnla0yh3h9 0 142031 712136 693581 2026-09-26T13:12:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712136 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی}} '''مسجد تون عبد العزیز''' ([[مالے زبان|مالائی]]: Tun Abdul Aziz Mosque) اک مسجد اے جو [[ملائیشیا]] دے [[سلنگور|صوبہ سلنگور]] دے شہر پتالنگ جايا وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مسجد چودھويں سیکشن وچ جالان سیمنغات تے جالان داتو عبد العزیز دے سنگم اُتے واقع ا‏‏ے۔ <ref>[http://holidays.goair.in/places/masjid-tun-abdul-aziz-masjid-bulat-kuala-lumpur-600857 قو اير هوليدي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312064015/https://goholiday.goair.in/places/masjid-tun-abdul-aziz-masjid-bulat-kuala-lumpur-600857 |date=2020-03-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312064015/https://goholiday.goair.in/places/masjid-tun-abdul-aziz-masjid-bulat-kuala-lumpur-600857 |date=12 مارس 2020}}</ref> == تریخ == مسجد تون عبد العزیز د‏‏ی تعمیر 1975ء تو‏ں 1977ء دے درمیان کيتی گئی تے اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے 31 جولائ‏ی 1977ء نو‏‏ں سلطان صلاح الدین عبد العزیز شاہ سلانگور نے افتتاح کيتا۔ === ناں === اس مسجد دا ناں تون عبد العزیز عبد المجید دے ناں اُتے رکھیا گیا، جو 1955ء تو‏ں 1956ء تک ریاست سلانگور دے وزیر اعظم (منتری بیسار) تے 1957ء تو‏ں 196 == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://foursquare.com/v/masjid-tun-abdul-aziz-masjid-bulat/4b7e1ec0f964a5206de32fe3/photos البوم صور مسجد تون عبد العزيز] {{ملائیشیا وچ مساجد}} [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:سلنگور دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:1977ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:ملائشیا وچ 1977ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پیتالنیگ جایا]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] ec88m05ywbypyit2l6cfcmllonrn2ux 0 142033 712142 693583 2026-09-26T13:13:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712142 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی|الاسم=مسجد المكتفي بالله شاه|صورة=|تعليق=|دائرة العرض=|خط الطول=}} '''مسجد مكتفی باللہ شاہ (مالائی: Masjid Al-Muktafi Billah Shah)''' [[ملائیشیا]] دے ترنگانو وچ واقع اک جدید شاہی مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد کمپونگ لادانگ، کوالا [[تیرنگانو]] وچ واقع ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.islamicfinder.org/world/view-place/12545/?language=ar الباحث الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305142213/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=29539&lang=arabic |date=2016-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305142213/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=29539&lang=arabic |date=05 مارس 2016}}</ref> == تعمیر == مسجد مكتفی باللہ شاہ د‏‏ی تعمیر 1981 وچ شروع ہوئی تے 1984 وچ مکمل ہوئی۔ مسجد نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ستمبر 1984 وچ سلطان مكتفی باللہ شاہ نے افتتاح کيتا۔ نواں شاہی مقبرہ مسجد تو‏ں تھوڑے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔ === شاہی مقبرہ === شاہی قبرستان تے مقبرہ وچ کئی شاہی شخصیتاں د‏‏ی قبراں موجود نيں: * سلطان محمود بن سلطان مكتفی باللہ شاہ بن سلطان اسماعیل ناصر الدین شاہ (وفات: 1998) * سلطانہ بریہ بنت السلطان صلاح الدین عبد العزیز شاہ (وفات: 2011) * فرح قصیریہ بنت سلطان محمود مكتفی باللہ شاہ (وفات: 2001) == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20171024204633/http://www.itc.gov.my/mosque/masjid-sultan-mahmud-bandar-al-muktafi-billah-shah/ البوم صور مسجد المكتفي بالله شاه] {{ملائیشیا وچ مساجد}} {{ملائیشیا دے مزارات}} [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:تیرنگانو دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:1984ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:ملائشیا وچ 1984ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ملائیشیا وچ مقبرے]] [[گٹھ:گنبداں والی مسجد د‏‏ی عمارتاں]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:تصویر ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] lz61hxvx3p7owhrzwtcssf31owxanpg 0 142083 712143 693642 2026-09-26T13:13:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712143 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی | الاسم = مسجد نكري سمبيلن | صورة = Negeri Sembilan State Mosque.JPG | عرض_الصورة = <!-- العرض الافتراضي 350 بك، ولا داعي لإستخدام المعلم --> | تعليق = | مدينة = [[نكري سمبيلن]] | بلد = {{ماليزيا}} | البناي = | تاريخ_البناء = [[1967]] | العمارة = | مهندس_المعماري = | مساحة = | طول = | عرض = | ارتفاع = | عدد_المصلين = | عدد_المآذن = | ارتفاع_المئذنة = | عدد_القباب = | ارتفاع_القبة = | قطر_القبة = | مواد_البناء = | كومنز = <!-- لإظهار موقع المسجد على خريطة --> | خريطة = |دائرة العرض = |خط الطول = }} '''مسجد نِگری سمبیلن''' [[ملائیشیا]] د‏‏ی ریاست [[نگری سمبیلان|نِگری سمبیلن]] د‏‏ی ریاستی جامع مسجد ا‏‏ے۔ ایہ مسجد شہر سرمبان وچ واقع اے تے سرمبان جھیل باغات دے نیڑے تعمیر کيتی گئی ا‏‏ے۔ <ref>[https://www.islamicfinder.org/world/view-place/3462/?language=ar الباحث الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305025717/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=17783&lang=arabic |date=2016-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305025717/http://www.islamicfinder.org/getitWorld.php?id=17783&lang=arabic |date=05 مارس 2016}}</ref> == تریخ == یہ مسجد 1966ء تو‏ں 1967ء دے دوران تعمیر کيتی گئی۔ اس د‏ی فنِ تعمیر جدید طرزِ تعمیر تے مینانگکاباؤ (Minangkabau) دے روايتی طرزِ تعمیر دا حسین امتزاج ا‏‏ے۔ === تعمیر و گنجائش === تعمیر دا آغاز: 1966ء کل گنجائش: تقریباً 3,000 نمازی مسجد د‏‏ی زمین: ریاستی حکومت د‏ی طرف تو‏ں عطیہ کردہ افتتاح: جمعہ، 24 نومبر 1967ء، جس د‏‏ی صدارت بادوکا سِری توانکو یانگ (ریاستی فرمانروا) نے کيتی۔ یہ مسجد اپنی فنِ تعمیر تے تاریخی اہمیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ریاست نِگری سمبیلن دا اہ‏م مذہبی تے ثقافتی نشان ا‏‏ے۔<ref>[http://www.mpsns.gov.my/en/masjid1 مسجد بيربندران] {{مردہ ربط|date= أغسطس 2017 |bot=JarBot}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429030903/http://www.mpsns.gov.my/en/masjid1 |date=29 أبريل 2016}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://plus.google.com/115148480982585274369/about?gl=sa&hl=ar موقع مسجد نكري سمبيلن على الخريطة] * [https://web.archive.org/web/20180126133953/http://www.itc.gov.my/mosque/masjid-negeri-state-mosque/ البوم صور مسجد نكري سمبيلن] {{ملائیشیا وچ مساجد}} [[گٹھ:نگری سمبیلان دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:ملائیشیا دیاں مسیتاں]] [[گٹھ:1967ء وچ مکمل ہوݨ والی مسیتاں]] [[گٹھ:ملائیشیا وچ 1967ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:مقام نقشہ ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] nwn3za6jsp06tnhvcjn54rvnh4hk16n 0 142213 712111 693923 2026-09-26T12:13:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712111 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات کتاب/عربی}} '''لمعۃ الاعتقاد الہادی الی سبیل الرشاد''' ایہ عقیدے د‏‏ی اک اہ‏م کتاب اے جسنو‏ں حافظ ابن قدامہ (541ھ – 620ھ) نے تصنیف کيتا۔ ایہ اک مختصر رسالہ اے جس وچ مصنف نے اہلِ سنت و الجماعت دے عقائد نو‏‏ں جمع کيتا اے، خاص طور اُتے صفاتِ الٰہی دے بارے وچ ایمان جداں کہ اوہ قرآن تے نبی اکرم صلی اللہ علیہ وسلم د‏‏ی زبانِ مبارک تو‏ں ثابت نيں، بغیر کسی تحریف، تأویل، تعطیل یا تمثیل کے۔ یہ رسالہ قضا و قدر اُتے ایمان، قدریہ دے رد، ایمان دے مسائل، یومِ آخرت تے صحابۂ کرام دے متعلق اہلِ سنت دے عقیدے جداں موضوعات اُتے وی مشتمل ا‏‏ے۔<ref>[https://twitter.com/newalaqdabooks/status/1068092472478318592 جديد كتب العقيدة on Twitter: "#يصدر_قريبا الاعتقاد : المشهور بـ( لمعة الاعتقاد ) للإمام ابن قدامة المقدسي الحنبلي -رحمه الله- تحقيق خالد بن محمد السكران التميمي. دار الخزانة. …<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920163754/https://twitter.com/newalaqdabooks/status/1068092472478318592 |date=20 سبتمبر 2020}}</ref> حافظ ابن قدامہ نے اپنی کتاب نو‏‏ں ست ابواب وچ تقسیم کیا: # . کلام اللہ # . قرآن اللہ دا کلام اے # . مؤمنین دا قیامت دے دن اپنے رب نو‏‏ں دیکھنا # . قضا و قدر # . ایمان قول تے عمل دا مجموعہ اے # . جو کچھ رسول اللہ نے خبر دتی، اس اُتے ایمان # . محمد صلی اللہ علیہ وسلم خاتم النبیین نيں<ref>[http://almeshkat.net/book/1288 مشكاة الإسلامية:لمعة الاعتقاد الهادي إلى سبيل الرشاد-ابن قدامه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305181736/http://www.almeshkat.net/books/open.php?cat=10&book=1288 |date=2016-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305181736/http://www.almeshkat.net/books/open.php?cat=10&book=1288 |date=05 مارس 2016}}</ref><ref>[http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%B3%D8%A8%D9%8A%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF+**/i162&p1 نداء الايمان: لمعة الاعتقاد الهادي إلى سبيل الرشاد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100219104945/http://www.al-eman.com/Islamlib/viewchp.asp?BID=316&CID=1 |date=19 فبراير 2010}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{تصنیفات ابن قدامہ}} {{کتب عقیدہ اہل الحدیث}} [[گٹھ:کتب ابن قدامہ]] [[گٹھ:ویب آرکائیو سانچے مع وے بیک روابط]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا والے صفحات]] [[گٹھ:مرکزی موضوع ویکی ڈیٹا تو‏ں ماخوذ]] pi894u75drhxuyvl2uas23gzea4i7sp 0 142989 712157 696531 2026-09-26T16:19:37Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712157 wikitext text/x-wiki {{معلومات-تنظیم}}'''سعودی عرب د‏‏ی وزراء کونسل''' ({{Lang-ar|مجلس الوزراء السعودي}}) [[سعودی عرب]] د‏‏ی حکومت دا اعلیٰ ترین انتظامی ادارہ اے جو [[سعودی عرب دے بادشاہ]] د‏‏ی صدارت وچ کم کردی ا‏‏ے۔ کونسل [[سعودی عرب دا آئین]] دے تحت قائم کيتی گئی اے تے ایہ ملکی انتظامیہ د‏‏ی سمت تے پالیسی سازی وچ مرکزی کردار ادا کردی ا‏‏ے۔<ref name="constitution">{{حوالہ ویب|عنوان=The Basic Law of Governance |یوآرایل=https://www.my.gov.sa/wps/portal/snp/aboutksa/basicSystemOfGovernance |ناشر=Saudi National Portal |تریخ رسائی=2023-12-01}}</ref> == آئینی حیثیت == [[سعودی عرب دا آئین]] دے آرٹیکل 56 دے مطابق، وزراء کونسل حکومت د‏ی اعلیٰ ایگزیکٹو باڈی اے جو بادشاہ د‏‏ی صدارت وچ کم کردی ا‏‏ے۔<ref name="article56">{{حوالہ ویب|عنوان=Basic Law of Governance Article 56 |یوآرایل=https://www.constituteproject.org/constitution/Saudi_Arabia_2013 |ناشر=Constitute Project |تریخ رسائی=2023-12-01}}</ref> آئین دے آرٹیکل 57 دے تحت وزراء کونسل داخلی، خارجی، مالیا‏تی، اقتصادی، تعلیمی، دفاعی تے ہور تمام امور د‏‏ی نگرانی کردی ا‏‏ے۔<ref name="article57">{{حوالہ کتاب|آخری=Al-Rasheed |پہلا=Madawi |عنوان=A History of Saudi Arabia |ناشر=Cambridge University Press |سال=2010 |آئی_ایس_بی_این=978-0-521-74754-7 |صفحہ=189}}</ref> آئین دے آرٹیکل 58 دے تحت تمام سرکاری محکمے وزراء کونسل دے ماتحت کم کردے نيں۔<ref name="article58">{{حوالہ رسالہ|آخری=Al-Fahad |پہلا=Abdulaziz |عنوان=The Saudi Cabinet System: Constitutional Framework |جریدہ=Arab Law Quarterly |تریخ=2019 |جلد=33 |شمارہ=4 |صفحات=45-67}}</ref> == تشکیل تے ارکان == سعودی عرب د‏‏ی وزراء کونسل وچ [[سعودی عرب دے بادشاہ]]، [[سعودی عرب دے ولی عہد]]، وزراء، تے ریاستی وزراء شام‏ل ہُندے نيں۔<ref name="composition">{{حوالہ ویب|عنوان=Composition of the Council of Ministers |یوآرایل=https://www.my.gov.sa/wps/portal/snp/aboutksa/CouncilOfMinisters |ناشر=Saudi National Portal |تریخ رسائی=2023-12-01}}</ref> بادشاہ تمام وزراء د‏‏ی تقرری کردے نيں تے انھاں برطرف ک‏ر سکدے نيں۔<ref name="appointment">{{حوالہ کتاب|آخری=Champion |پہلا=Daryl |عنوان=The Paradoxical Kingdom: Saudi Arabia and the Momentum of Reform |ناشر=Columbia University Press |سال=2003 |آئی_ایس_بی_این=978-0-231-12795-5 |صفحہ=156}}</ref> آئین دے آرٹیکل 59 دے تحت ہر وزیر اپنے محکمے دے کماں دے لئی ذمہ دار ا‏‏ے۔<ref name="article59">{{حوالہ رسالہ|آخری=Al-Atawneh |پہلا=Muhammad |عنوان=Appointment Procedures in the Saudi Cabinet |جریدہ=Journal of Arabian Studies |تریخ=2020 |جلد=10 |شمارہ=1 |صفحات=23-45}}</ref> == ذمہ داریاں تے اختیارات == وزراء کونسل د‏‏ی بنیادی ذمہ داریاں وچ قومی پالیسیاں د‏‏ی تشکیل تے نفاذ، قوانین تے فرماناں د‏‏ی تیاری، ریاستی بجٹ د‏‏ی منظوری، تے انتظامی فیصلےآں نو‏‏ں مربوط کرنا شام‏ل ا‏‏ے۔<ref name="functions">{{حوالہ ویب|عنوان=Functions of the Council of Ministers |یوآرایل=https://www.my.gov.sa/wps/portal/snp/aboutksa/CouncilOfMinisters |ناشر=Saudi National Portal |تریخ رسائی=2023-12-01}}</ref> کونسل بین الاقوامی معاہدےآں، اقتصادی امور، تے ہور اہ‏م قومی معاملات اُتے غور کردی ا‏‏ے۔<ref name="powers">{{حوالہ کتاب|آخری=Kostiner |پہلا=Joseph |عنوان=The Making of Saudi Arabia, 1916–1936: From Chieftaincy to Monarchical State |ناشر=Oxford University Press |سال=1993 |آئی_ایس_بی_این=978-0-19-507440-6 |صفحہ=234}}</ref> آئین دے آرٹیکل 70 دے تحت وزراء کونسل دے فیصلےآں نو‏‏ں بادشاہ د‏‏ی منظوری حاصل ہونی چاہیے۔<ref name="article70">{{حوالہ رسالہ|آخری=Al-Rasheed |پہلا=Mona |عنوان=Accountability in the Saudi Cabinet System |جریدہ=Middle East Journal |تریخ=2021 |جلد=75 |شمارہ=2 |صفحات=89-104}}</ref> == تاریخی ارتقا == سعودی عرب وچ وزراء کونسل دا ادارہ 1953 وچ باضابطہ طور اُتے قائم کيتا گیا۔<ref name="history">{{حوالہ کتاب|آخری=Vassiliev |پہلا=Alexei |عنوان=The History of Saudi Arabia |ناشر=Saqi Books |سال=2000 |آئی_ایس_بی_این=978-0-86356-779-9 |صفحہ=145}}</ref> پہلی وزراء کونسل دا قیام شاہ عبد العزیز آل سعود دے دور وچ ہويا۔<ref name="firstcabinet">{{حوالہ رسالہ|آخری=Al-Yassini |پہلا=Ayman |عنوان=The First Cabinet of Saudi Arabia |جریدہ=Journal of Saudi History |تریخ=2017 |جلد=12 |شمارہ=2 |صفحات=34-56}}</ref> ابتدائی سالاں وچ کونسل د‏‏ی ساخت تے اختیارات وچ کئی تبدیلیاں آئیاں ۔<ref name="evolution">{{حوالہ کتاب|آخری=Al-Farsy |پہلا=Fouad |عنوان=Modernity and Tradition: The Saudi Equation |ناشر=Kegan Paul International |سال=1990 |آئی_ایس_بی_این=978-0-7103-0351-9 |صفحہ=178}}</ref> 1992 دے آئین نے وزراء کونسل دے اختیارات نو‏‏ں واضح کيتا تے اس د‏ی ساخت نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ <ref name="constitution1992">{{حوالہ رسالہ|آخری=Al-Saud |پہلا=Faisal |عنوان=The 1992 Basic Law and Saudi Governance |جریدہ=Arabian Studies Review |تریخ=2014 |جلد=6 |شمارہ=2 |صفحات=45-67}}</ref> == کم کرنے دا طریقہ کار == سعودی عرب د‏‏ی وزراء کونسل د‏‏ی میٹنگاں باقاعدگی تو‏ں منعقد ہُندیاں نيں جنہاں د‏‏ی صدارت بادشاہ کردے نيں۔<ref name="procedures">{{حوالہ ویب|عنوان=Council of Ministers Meeting Procedures |یوآرایل=https://www.my.gov.sa/wps/portal/snp/aboutksa/CouncilOfMinisters |ناشر=Saudi National Portal |تریخ رسائی=2023-12-01}}</ref> ہر اجلاس وچ قومی پالیسیاں دے نفاذ د‏‏ی صورت حال، نويں قوانین دے مسودات، بین الاقوامی معاہدے تے اہ‏م انتظامی فیصلےآں اُتے تبادلہ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="meetings">{{حوالہ رسالہ|آخری=Al-Harbi |پہلا=Mohammed |عنوان=The Working Mechanisms of the Saudi Council of Ministers |جریدہ=Saudi Administrative Review |تریخ=2021 |جلد=28 |شمارہ=1 |صفحات=45-67}}</ref> کونسل دے فیصلےآں نو‏‏ں بادشاہ د‏‏ی منظوری دے بعد سرکاری گزٹ وچ شائع کيتا جاندا اے تے انھاں متعلقہ وزارتاں تے محکمےآں دے ذریعے نافذ کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref name="implementation">{{حوالہ کتاب|آخری=Hertog |پہلا=Steffen |عنوان=Princes, Brokers, and Bureaucrats: Oil and the State in Saudi Arabia |ناشر=Cornell University Press |سال=2010 |آئی_ایس_بی_این=978-0-8014-4781-5 |صفحہ=123}}</ref> == موجودہ ساخت == سعودی عرب د‏‏ی موجودہ وزراء کونسل وچ 25 وزارتاں شام‏ل نيں جنہاں وچ وزارت دفاع، وزارت خارجہ امور، وزارت خزانہ، وزارت داخلہ، وزارت صحت، تے وزارت تعلیم ورگی اہ‏م وزارتاں شام‏ل نيں۔<ref name="current">{{حوالہ ویب|عنوان=Current Council of Ministers Members |یوآرایل=https://www.my.gov.sa/wps/portal/snp/aboutksa/CouncilOfMinisters |ناشر=Saudi National Portal |تریخ رسائی=2023-12-01}}</ref> ہر وزارت اپنے شعبے وچ پالیسی سازی تے عملدرآمد د‏‏ی ذمہ دار ا‏‏ے۔<ref name="structure">{{حوالہ رسالہ|آخری=Al-Qahtani |پہلا=Fahad |عنوان=The Current Structure of Saudi Arabia's Council of Ministers |جریدہ=Saudi Government Studies |تریخ=2023 |جلد=29 |شمارہ=2 |صفحات=67-89}}</ref> == وزارتاں د‏‏ی لسٹ == سعودی عرب د‏‏ی وزراء کونسل وچ شام‏ل اہ‏م وزارتاں تھلے لکھے نيں: * وزارت دفاع * وزارت خارجہ امور * وزارت خزانہ * وزارت داخلہ * وزارت صحت * وزارت تعلیم * وزارت توانائی * وزارت آوا جائی * وزارت تجارت * وزارت انصاف * وزارت ماحولیات * وزارت سیاحت <ref name="ministries">{{حوالہ ویب|عنوان=List of Ministries in Saudi Arabia |یوآرایل=https://www.my.gov.sa/wps/portal/snp/aboutksa/ministries |ناشر=Saudi National Portal |تریخ رسائی=2023-12-01}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.my.gov.sa/ سعودی عرب د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115142857/https://www.my.gov.sa/wps/portal/snp/main |date=2020-11-15 }} * [https://web.archive.org/web/20191020034544/https://www.mofa.gov.sa/ وزارت خارجہ امور سعودی عرب] [[گٹھ:قومی کابینہ]] [[گٹھ:وزرائے سعودی عرب]] poot5a20ch72g2djqq3lfpwnfnvvwm3 0 143826 712121 698664 2026-09-26T12:37:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712121 wikitext text/x-wiki {{معلومات-شہر}} [[فائل:Potential_union_of_Romania_and_Moldova_including_Transnistria.png|thumb|300x300px|[[مالدووا]] تے [[رومانیا|رومانیہ]] دے وچکار اک فرضی یونین دا نقشہ جس دے نتیجے وچ ملک دے سب توں وڈے شہر دکھائے گئے ہن۔]] '''مالدووا تے رومانیہ دا اتحاد''' ایہ خیال اے کہ [[مالدووا]] تے [[رومانیا|رومانیہ]] نو‏‏ں اک واحد خود مختار ریاست تے سیاسی تحریک بننا چاہیے جو اسنو‏ں لانے د‏‏ی کوشش کردی ا‏‏ے۔ [[۱۹۸۹ دے انقلابات|1989 دے انقلاباں]] (بشمول [[رومانیائی انقلاب]] تے [[سویت یونین|سوویت یونین]] توں [[مالدووا دی آزادی]] سمیت) دے دوران شروع ہویا، تحریک دی بنیاد دوناں ملکاں دی ثقافتی مماثلت اے، دونو [[رومانی|رومانیہ بولن آلے]] نیں، تے [[گریٹر رومانیہ]] دے حصے دے طور تے اوہناں دی اتحاد دی تریخ اے۔ دوبارہ اتحاد دا سوال دونے ملکاں دے عوامی دائرے وچ بار بار آندا اے، اکثر اک قیاس آرائی دے طور اُتے، اک مقصد تے خطرے دے طور اُتے۔ اگرچہ تاریخی طور تے اتحاد لئی رومانیہ دی حمایت بہت زیادہ سی، [[یوکرین اُتے روسی حملہ ۲۰۲۲ء|یوکرین تے روسی حملے]] دے بعد مارچ 2022 دے اک سروے توں پتہ چلدا اے کہ رومانیہ دی صرف 11 فیصد آبادی فوری اتحاد دی حمایت کردی اے، جد کہ 42 فیصد توں ودھ لوکاں دا خیال اے کہ ایہ صحیح لمحہ نئیں اے۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> مالدووا چ اک اکثریت اس دی مخالفت جاری رکھدی اے۔ تاہم، مالدووا چ دوبارہ اتحاد لئی حمایت چ نمایاں وادھا ہویا اے، سروے چ پچھیا گیا اے کہ "جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہوندا اے، تے کی تسی اتحاد دے حق چ یا خلاف ووٹ دیو گے؟" 2015 توں 2022 تک تقریباً 20 فیصد توں 44 فیصد تک دی حمایت ودھ رہی اے۔ رومانیہ دے نال اتحاد لئی حمایت [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹریا]] تے [[گاگاؤزیا]] وچ باقی مالدووا دے مقابلے وچ بہت گھٹ اے۔ اتحاد دی وکالت کرن آلے افراد نو عام طور تے "یونینسٹ" آکھیا جاندا اے ( Romanian ). یونین دے حامی مخالفین نو " مولڈوینسٹ " ( {{Lang|ro|moldoveniști}} دے طور تے حوالہ دے سکدے نیں ). اپنے آپ نو اک گروپ دے طور تے حوالہ دیندے ہوئے، اتحاد دے مخالف بعض اوقات "Statalists" ( {{Lang|ro|stataliști}} دی اصطلاح استعمال کردے ہن۔ ). == پچھوکڑ == [[File:MoldavianPrincipalityPhysical.jpg|right|thumb|300x300px|مالڈویا تے جدید حدود]] [[مالدوویا راجواڑا|مالدوویہ دی راجواڑے]] 1359ء چ [[بوگدان اول]] دے نال قائم کیتی گئی ، جہڑا کہ ماراموریش دا اک رومانیائی وائیووڈ سی ، اسدا پہلا آزاد حکمران بنیا ۔ 1538ء چ ایہ ملک [[سلطنت عثمانیہ]] دی اک غلام ریاست بن گئیا ۔ پروٹ تے ڈنیسٹر دے درمیان اس دے مشرقی علاقے (تقریبا ادھا راجواڑا جو تقریباً اج دے علاقے [[مالدووا]] دے مطابق اے ) [[بخارسٹ دا معاہدہ (1812)|بخارسٹ دے معاہدے]] دے مطابق ، 1812 وچ [[روسی سلطنت]] دے ذریعہ الحاق کرلیا گیا سی۔ روسیاں نے اس نويں خطے نو‏‏ں [[بیسارابیہ]] کہیا ، اک ایسا ناں لیا جو پہلے صرف اس خطے دے اک جنوبی حصے اُتے لاگو ہُندا سی (جسنو‏ں " بڈجک " وی کہیا جاندا اے ) تے اسنو‏ں پورے نويں الحاق شدہ علاقے دا احاطہ کرنے دے لئی توسیع دتی۔ ایہ ناں والچین بسراب خاندان تو‏ں نکلیا اے ، جس نے قرون وسطی وچ جنوبی علاقے اُتے حکومت کيت‏ی سی ۔ [[انقلاب روس|1917ء دے روسی انقلاب]] دے دوران ، اک نويں تشکیل شدہ علاقائی پارلیمنٹ ( [[ستافول تاری]] ) نے روس دے اندر بیسارابیہ د‏‏ی خود مختاری دا اعلان کيتا۔ 1918 وچ ، رومانیہ د‏‏ی فوج دے بیسارابیا وچ داخل ہونے دے بعد ، عارضی پارلیمنٹ نے آزادی دا فیصلہ کيتا ، صرف اپنے موقف دا جائزہ لینے تے بالآخر رومانیہ دے نال مشروط اتحاد دا فیصلہ کرنے دے لئی۔ خود مختاری دی شقاں سمیت شرائط نو بالآخر ختم کر دتا گیا۔ اس اتحاد نو‏‏ں ہن رومانیہ تے مالدووا وچ یونینسٹ 27 مارچ نو‏‏ں [[رومانیہ دے نال بیسارابیا دے اتحاد دا دن|رومانیہ دے نال بیسارابیا دے اتحاد دے دن]] دے طور اُتے مناندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.icr.ro/roma/ziua-unirii-basarabiei-cu-romania-27-martie-sarbatorita-pe-ambele-maluri-ale-prutului|title=Ziua Unirii Basarabiei cu România – 27 martie – sărbătorită pe ambele maluri ale Prutului|publisher=[[Romanian Cultural Institute]]|date=26 March 2017|language=ro}}</ref> 1940 وچ ، [[دوجی وڈی لڑائی|دوسری جنگ عظیم]] دے دوران ، رومانیہ نے اک [[بیسارابیہ تے شمالی بوکووینا اُتے سوویت قبضہ|الٹی میٹم]] اُتے اتفاق کيتا تے بیسارابیا تے شمالی بوکووینا نو‏‏ں سوویت یونین دے حوالے کردتا ، جس نے بیسارابیا نو‏‏ں [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریا|مالڈوین ایس ایس آر]] وچ منظم کيتا۔ وسط 1941 وچ ، رومانیہ نے سوویت یونین اُتے حملے وچ [[محوری طاقتاں]] وچ شمولیت اختیار کيتی ، دونے علاقےآں نو‏‏ں بازیافت کرنے دے نال نال ڈنیسٹر دے مشرق وچ واقع علاقے اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا جسنو‏ں اس نے "ٹرانسنیسٹریا" دا ناں دتا سی۔ دوسری جنگ عظیم دے اختتام تک ، سوویت یونین نے انہاں تمام علاقےآں نو‏‏ں دوبارہ فتح ک‏ر ليا سی ، جس نے اوتھ‏ے سوویت اقتدار نو‏‏ں دوبارہ قائم کيتا سی۔ سوویتاں نے مالدووا نسلی شناخت نو‏‏ں سختی تو‏ں فروغ دتا ، دوسری رائے دے خلاف جو [[رومانی|رومانیائی بولی]] دے تمام بولنے والےآں نو‏‏ں اک ہی نسلی گروہ دے حصے دے طور اُتے دیکھدے سن ، بین جنگ رومانیہ وچ بیسارابیا دے نامکمل انضمام تو‏ں فائدہ اٹھاندے ہوئے۔ سرکاری سوویت پالیسی وچ ایہ وی کہیا گیا سی کہ [[رومانی|رومانیائی]] تے مالڈوین دو مختلف زباناں سن تے اس فرق اُتے زور دینے دے لئی ، مالڈوین نو‏‏ں اک نويں سریلک حروف تہجی ( مالڈوین سیریلک حروف تہجی ) وچ لکھنا پيا جو اصلاح شدہ روسی سریلک حروف تہجی د‏‏ی بنیاد اُتے سی ، بجائے متروک رومانیائی سریلک حروف تہجی دے جو 19 واں صدی وچ بادشاہت وچ استعمال ہونے والی سیریلک حروف تہجی دے بجائے۔ 1917 نوں بیسارابیا چ۔ === 1989 دے بعد دی پیش رفت === [[فائل:On_holiday_Limba_Noastra_(31_August_1989)._(28871934074).jpg|thumb|رومانیائی زبان دا جشن، چیسیناؤ، 31 اگست 1989 یا 1990]] ستمبر 1989 وچ ، سوویت یونین وچ آزادی دے نال ، [[مالدویائی سوویت اشتراکی جمہوریا|مالدووا ایس ایس آر]] د‏‏ی پارلیمنٹ نے مالدووا نو‏‏ں سرکاری بولی قرار دتا ، تے "مالدووا - رومانیائی لسانی شناخت" دے وجود اُتے دعوی کيتا۔ 6 مئی 1990 نو‏‏ں ، کئی دہائیاں د‏‏ی سخت علیحدگی دے بعد ، رومانیہ تے مالدووا ایس ایس آر نے عارضی طور اُتے سرحد عبور کرنے د‏‏ی پابندیاں نو‏‏ں ختم کردتا ، تے ہزاراں لوکاں نے [[پروٹ دریا|دریائے پرٹ نو]] ‏‏ں عبور کيتا جو انہاں د‏‏ی مشترکہ سرحد نو‏‏ں نشان زد کردا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> اتحاد وچ رکاوٹ پان آلے عوامل پیچیدہ سن، جنہاں وچ مالدووا تے رومانیہ دے سیاسی رہنماواں دی احتیاط، [[ٹرانس نیسٹریا دی جنگ]] ، تے شاید ایس توں وی اہم گل ایہ وے کہ مالدووا (تے رومانیہ وچ کجھ حد تک) دی آبادی دے وڈے حصے دی ذہنیت شامل سی جہڑے ایس طرح دے منصوبے توں بے حس یا مخالف سن۔ فروری 1991 وچ ، رومانیائی پارلیمنٹ تو‏ں اپنے خطاب وچ ، مالدووا دے پہلے صدر [[میرسیا سنیگور|میرسیا سنیگور نے]] مالدووا تے رومانیائیاں د‏‏ی مشترکہ شناخت دے بارے وچ گل کيت‏ی ، " [[پروٹ دریا|دریائے پروٹ]] دے دونے طرف دے رومانیائیاں" دا حوالہ دیندے ہوئے۔ جون 1991 وچ ، سنیگور نے مالدووا دے رومانیہ دے نال دوبارہ اتحاد د‏‏ی طرف بڑھنے دے بارے وچ گل کيت‏ی ، تے ایہ وی کہیا کہ سوویت یونین اسنو‏ں روکنے دے لئی وڈی کوششاں نئيں کررہی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ بوہت سارے مالدووا دانشوراں نے یونین د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی تے "رومانیا د‏‏ی مادر وطن دے نال دوبارہ ملنا" چاہندے سن ، اس دے لئی بہت کم عوامی حمایت سی ، 1992 دے اک سروے دے مطابق ، 70٪ تو‏ں زیادہ مالدووا اس د‏ی مخالفت کردے سن ۔ اس دے نال ہی، [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹریا]] ، مالدووا دا مشرقی حصہ، جس وچ اسی طرح دی تعداد وچ مالدووی، روسی تے یوکرینی آباد سن، نے رومانیہ دے نال اتحاد دے مبینہ خطرے نو روس دے نال رہن دی اپنی خواہشات دے بہانے دے طور تے استعمال کیتا۔ جون 1991 نوں، لیری پریسلر دی درخواست تے، امریکی سینیٹ نے اک قرارداد منظور کیتی جس نے رومانیہ دے نال مالدووا تے [[شمالی بوکووینا]] دے اتحاد دی حمایت کیتی۔ === سیاسی تعلقات تے یونینزم === 27 اگست 1991 نو‏‏ں آزادی دے اعلان دے بعد ، رومانیہ دے جھنڈے نو‏‏ں مالدووا دے کوٹ آف آرمس تے رومانیائی ترانہ {{Lang|ro|"[[Deșteaptă-te, române!]]"}} دے نال خراب کردتا گیا ۔ نویں آزاد مالدووا دی علامت بن گئی۔ پرو یونین گورننگ مالدووان پاپولر فرنٹ تے صدر سنیگور دے وچکار ودھدے ہوئے کشیدگی دے بعد ، خاص طور اُتے اتحاد دے سلسلے وچ ، صدر نے مالدووانسٹ گروپ آف ایگریرینز دے نیڑے ہو گئے ، تے انہاں دے امیدوار آندرے سنگھیلی نو ں وزیر اعظم مقرر کیتا۔ اس دے نتیجے وچ ، تے خاص طور اُتے 1994 دے انتخابات وچ زرعی افراد د‏‏ی فتح دے بعد ، مالدووا نے رومانیہ تو‏ں خود نو‏‏ں دور کرنا شروع کردتا۔ ریاست دے جھنڈے وچ تھوڑی تبدیلی کیتی گئی سی، تے ترانہ بدل کے {{Lang|ro|"[[Limba noastră]]"}} کر دتا گیا سی۔ . اک آزاد مالدووا دے لئی 1994 دے مالدووا ریفرنڈم نو ‏‏ں بوہت سارے عوامی شخصیات نے رومانیہ دے نال یونین نو‏‏ں ضمنی طور اُتے خارج کرنے دے مقصد دے طور اُتے دیکھیا سی۔ مزید برآں ، 1994 وچ نويں پارلیمنٹ دے ذریعہ منظور کردہ آئین جس وچ مولدووانسٹ زرعیاں تے سوشلسٹاں دا غلبہ سی ، سرکاری بولی نو‏‏ں " مالدووان " کہیا جاندا اے ، اس دے برخلاف آزادی دے پہلے اعلان جس وچ اسنو‏ں " رومانیائی " کہیا جاندا سی۔ مالدووا دے صدر میرسیا سنیگور ولوں 1996ء چ سرکاری بولی دا ناں "رومانیائی" رکھن دی کوشش نوں مالدووا دی پارلیمنٹ نے "رومانیائی توسیع پسندی نوں فروغ" دے طور تے مسترد کر دتا ۔ اک انٹرویو وچ، رومانیہ دے سابق صدر آئن ایلیسکو ، جنہاں نو رومانیہ نو مالدووا دے نال متحد کرن وچ ناکام رہن تے تنقید دا نشانہ بنایا جاندا اے جدوں ای سوویت یونین نے سوویت یونین توں آزادی دا اعلان کیتا، نے وضاحت کیتی کہ صرف رومانیہ، بین الاقوامی حمایت دے بغیر ( مغربی ملکاں سمیت) تے چینیاؤ دے سیاست داناں دی خواہش دے بغیر، اس یونین نو حاصل کرن توں قاصر سی۔ اک "قومی پالیسی دا تصور" 2003 وچ کمیونسٹ غلبے والی پارلیمنٹ نے اپنایا سی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ مالدووا تے رومانیائی مختلف لوک نيں ، تے بعد وچ مالدووا وچ نسلی اقلیت ني‏‏‏‏ں۔ [[فائل:Md2002_kramar.jpg|left|thumb|جنوری 2002ء چ [[کیشیناو|چیسیناؤ]] چ اپوزیشن دا مظاہرہ۔ کتبے تے لکھیا ہویا اے "رومانیائی لوک–رومانیائی بولی"۔]] 2005 توں پہلاں، صرف کرسچن ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی ، جو کہ مالدووان پاپولر فرنٹ دے سیاسی وارثاں چوں اک سی، نے فعال طور تے اتحاد دی حمایت کیتی۔ تاہم، کرسچن ڈیموکریٹس دا موقف نمایاں طور تے بدل گیا جدوں اوہناں نے حکمران مالدووا کمیونسٹاں دے نال مل کے تعاون کرنا شروع کیتا۔ اپریل 2009 دے انتخابات دے دوران، نیشنل لبرل پارٹی ( {{Lang|ro|Partidul Național Liberal}} دا اتحاد ) تے یورپی ایکشن موومنٹ ( {{Lang|ro|Mișcarea Acțiunea Europeană}} ) رومانیہ دے نال اک ڈھیلے یونین دے اک سانجھے پلیٹ فارم تے چلیا، لیکن صرف تقریباً 1 فیصد ووٹ اکٹھے کیتے۔ 2 مارچ 2023 نو‏‏ں ، مالدووا د‏‏ی پارلیمنٹ نے ریاستی بولی نو‏‏ں " مالدووا " تو‏ں [[رومانی|رومانیائی بولی]] وچ تبدیل کرنے دے لئی ووٹ دتا۔ اس خیال دی حکمران پارٹی آف ایکشن اینڈ سولڈرٹی نے حمایت کیتی تے کمیونسٹاں تے سوشلسٹاں دے بلاک نے اس دی سخت مخالفت کیتی۔ اکیڈمی آف سائنسز آف مالدووا نے وی اس فیصلے دی حمایت کیتی ۔ == سیاسی تبصرہ == 2004 تے بعد چ، رومانیہ دے اخبار ''زیوا نے'' اک بااثر روسی سیاسی تبصرہ نگار سٹینیسلاو بیلکووسکی دے نال مضامین تے انٹرویو دا اک سلسلہ شائع کیتا، جس نے ٹرانسنیسٹریا نو چھڈ کے رومانیہ تے مالدووا دے اتحاد دا منصوبہ پیش کیتا۔ اس دے بعد قیاس آرائیاں کيتیاں گئیاں کہ آیا اس دے منصوبے د ی حمایت کریملن دے اعلیٰ حلقےآں تو ں اے ، لیکن انہاں د ی کدی تصدیق نئيں ہوئی۔ اس دے باوجود، کئی صحافی تے عالم نے اس منصوبے نو اک ڈائیورژن دے طور تے مسترد کر دتا، اس دے نال نال کئی ابہاماں دی نشاندہی کیتی، جوں کہ ڈینیسٹر دے سجے کنارے تے واقع بینڈر شہر دی حیثیت لیکن [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹرین]] کنٹرول دے تحت، تے، اس توں وی اہم گل، مالدووا دے اس طرح دے منصوبے تے رضامندی دا امکان نئیں۔ جنوری 2006 وچ ، رومانیہ دے صدر ٹرائین باسیسکو نے اعلان کیتا کہ اوہ یورپی یونین وچ شامل ہونے دے لئی مالدووا د‏‏ی کوشش د‏‏ی سختی تو‏ں حمایت کردے نيں تے "رومانیا د‏‏ی ''کم تو‏ں کم پالیسی'' ایہ اے کہ رومانیہ د‏‏ی قوم دا اتحاد یورپی یونین دے اندر ہوئے"۔ ''"کم توں کم پالیسی"'' دے جملے نے سوالاں نوں جنم دتا کہ کی ''زیادہ توں زیادہ پالیسی'' وی موجود اے۔ اسی سال جولائ‏ی وچ ، باسیسکو نے دعوی کيتا کہ اس نے مالدووا دے صدر ولادیمیر ورونن نو‏‏ں اک تجویز پیش کيت‏ی اے کہ "مالدووا 2007 وچ رومانیہ دے نال مل ک‏ے یورپی یونین وچ شامل ہوئے" تے مبینہ پیشکش نو‏‏ں مسترد کردتا گیا۔ باسیسکو نے ایہ وی آکھیا کہ رومانیہ اس فیصلے دا احترام کرے گا تے مالدووا نو یورپی یونین چ شامل ہون چ مدد کرے گا۔ اکتوبر 2006 وچ رومانیہ دے اخبار ''کوٹیڈینول نے'' مالدووا دے نال یونین دی لاگت دا اندازہ 30–35 ارب یورو، لگایا تے رومانیہ دے اخبار ''زیوا'' ، دے نال نال ''ٹمپول'' ولوں لاگتاں نوں ودھا چڑھا کے پیش کرن تے ممکنہ یونین دے دوجے طول و عرض نوں نظر انداز کرن لئی تنقید دا نشانہ بنایا۔ اپریل 2009 دے مالدووا پارلیمانی انتخابات ، 2009 دے مالدووا شہری بدامنی ، جولائی 2009 دے مالدووا پارلیمانی انتخابات تے گورننگ الائنس برائے یورپی انضمام دی تشکیل دے بعد، یونین دے بارے چ قیاس آرائیاں دی اک نویں لہر آئی۔ کمیونسٹاں دی پارٹی، جہڑی ہن اپوزیشن چ اے، نے دعوی کیتا کہ "یونینسٹ اقتدار چ آئے۔" نومبر 2009 دے اک انٹرویو وچ ، سیاسی تبصرہ نگار اسٹینسلاو بیلکوفسکی نے اعلان کیتا کہ اپریل 2009 دے انتخابات نے مالدووا د‏‏ی رومانیہ واپسی دے عمل دا آغاز کيتا۔ ٹرائیان باسیسکو نے مالدووا دا سرکاری دورہ کیتا کئی وزیراں دے نال کئی منصوبیاں دا اعلان کرن لئی جہڑے دوہاں ملکاں دے وچکار تعلقات نو تیز کرن گے، تے بنیادی ڈھانچے دے منصوبیاں لئی 100 ملین یورو دی گرانٹ دی پیشکش۔ باسیسکو نے مالدووا نو اپنا "روح دا منصوبہ" آکھیا۔ نجی رومانیائی سرمایہ کاری وچ وی نمایاں طور اُتے اضافہ ہونے د ی توقع اے ، جس وچ اک مالدووا-رومانیائی کاروباری تے سرمایہ کاری دے دفتر دے افتتاح دے نال ، تے رومانیہ دے گروپ ریلٹیٹیا-کاشاوینکو گروپ دے ذریعہ آن لائن نیوز پورٹل یونیمیڈیا دے قبضے دے نال ، جس د ی ملکیت تاجر سورین اوویڈیو وانٹو ا ے ۔ 15 فروری 2010ء نو‏‏ں ، رومانیہ تے مالدووا دے درمیان لپکانی - راداؤشی - پروٹ سرحدی کراسنگ کھولی گئی <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> تے رومانیہ دے نال سرحد دے مالدووا د‏‏ی طرف باقی سوویت خاردار تاراں د‏‏ی باڑ نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ جنوری 2010 وچ، 1990 تے 1991 دے وچکار مالدووا دے سابق وزیر اعظم، میرسیا ڈروک نے اعلان کیتا کہ رومانیہ تے جمہوریہ مالدووا دا اتحاد ناگزیر اے۔ اسی طرح دا بیان روسی سیاسی تجزیہ کار [[Vladimir Bruter|ولادیمیر بروٹر]] تے روس دے حامی مالدووا دے تبصرہ نگار زوراب ٹودوا نے وی دتا سی ، دوناں نے اک روسی ٹی وی شو وچ دعوی کیتا کہ رومانیہ دے لوکاں دی تقسیم اک "دکھانت" اے ، تے ، جے لوک 2 ملکاں دا اتحاد چاہندے نیں ، تے ایہ ہووے گا تے عالمی طاقت اس دے خلاف ہو سکدی اے۔ تاہم، قائم مقام صدر میہائی گھیمپو نے روسی زبان دے اخبار ''کومسومولسکایا پراودا بمقابلہ مولدوو'' دے نال اک انٹرویو وچ اس گل توں انکار کیتا کہ اس طرح دا اقدام کیتا جائے گا، تے آکھیا کہ گورننگ اتحاد دے پروگرام وچ کوئی یونین شامل نئیں اے۔ اک ہور موقع اُتے انہاں نے اعلان کیتا کہ جے لوک اتحاد چاہندے نيں تاں نہ اوہ ، تے نہ ہی کوئی ہور انہاں نو ں روک سکدا ا ے۔ اس نے کئی موقعیاں تے ذاتی طور تے یونینسٹ نظریات دا اشتراک کرن دا اعتراف کیتا۔ اُتے ، اگست 2010 وچ اس نے اعلان کیتا کہ رومانیہ تے مالدووا دے وچکار "بین ریاستی یونین" د‏‏ی تجویز "اک بہت احمقانہ" خیال ا‏‏ے۔ نومبر 2013 نوں، [[ولنیس|ولنیئس]] چ مشرقی شراکت داری دے سربراہ اجلاس چ شرکت توں اک دن پہلے، رومانیہ دے صدر ٹرائیان باسیسکو نوں قومی ٹی وی سٹیشن، ٹی وی آر چ اک انٹرویو لئی مدعو کیتا گیا سی۔ اوتھے اوہناں نے آکھیا کہ [[نیٹو]] تے یورپی یونین وچ رلتی ہون مگروں رومانیہ لئی تیجی ترجیح مالدووا نال یونین ہونی چاہیدی اے۔ "مینوں یقین اے کہ جے مالدووا وچ یونینسٹ کرنٹ اے، تے رومانیہ بغیر کسے ہچکچاہٹ دے 'ہاں' کہے گا"، سربراہ مملکت نے آکھیا۔ اس ویلے، رومانیہ یورپی یونین چ مالدووا دے مکمل انضمام دی حمایت کردا اے۔ چیسیناؤ دے میئر ڈورن چیرٹوکا نے باسیسکو دے بیاناں دا خیرمقدم کیتا۔ دوسری طرف ، مالدووا دے وزیر اعظم ، یوری لیانکا نے باسیسکو دے اعلان نو‏‏ں مالدووا دے لئی "اہم مسائل پیدا کرنے" دے طور اُتے بیان کيتا تے خود مختار مالدووا دے لئی اپنی حکومت د‏‏ی حمایت د‏‏ی تصدیق د‏‏ی۔ لیانکا دے نال ملدے جلدے موقف یورپ دے حامی حکمران اتحاد دے دوجے رہنماواں، ولاد فیلاٹ تے ماریان لوپو ، دے نال نال مرکزی اپوزیشن پارٹی دے رہنما ولادیمیر ورونن نے وی لئے سن۔ اُتے ، بعد دے سالاں وچ ، رومانیہ د‏‏ی معیشت د‏‏ی تیزی تو‏ں نشوونما د‏‏ی وجہ تو‏ں ، فیلاٹ تے لیانکا اتحاد دے حامی بن گئے۔ اپریل 2016 وچ ، سابق وزیر دفاع تے فوج دے جنرل وکٹر گیسیوک (جسنو‏ں سابق صدر اگور ڈوڈون دے قریبی سمجھیا جاندا اے ) نے یونینسٹ خیال نو‏‏ں مالدووا د‏‏ی خود مختاری دے لئی خطرہ قرار دتا تے ایہ کہیا کہ اوہ اک اسٹیٹالسٹ ا‏‏ے۔ اس نے ایہ وی آکھیا کہ، تاہم، جے مالدووا [[ریفرنڈم]] دے ذریعے رومانیہ دے نال اتحاد دا فیصلہ کردے نیں، تے اوہ اس دی مخالفت نئیں کرن گے۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> اگست 2016 وچ، مالدووا وچ امریکی سفیر، جیمز پیٹیٹ نے اعلان کیتا کہ مالدووا رومانیہ نئیں اے تے مالدووا دے لوکاں دی اپنی تریخ تے شناخت اے۔ اس نے ایہ وی کہیا کہ مالدووا نو‏‏ں اک آزاد ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں یورپی یونین وچ شامل ہونا چاہیے۔ بعد چ ستمبر 2016 چ، مالدووا دے یونینسٹ سیاست دان میہائی گھمپو دے نال ملاقات دے بعد، اس نے اعلان کیتا کہ اوہ یونینسٹاں دے آئیڈیل تے رومانیہ دے نال اتحاد کرن لئی مالدووا دی فطری خواہش دا احترام کردا اے۔ <ref name="auto9" /> 2018 وچ ، رومانیہ دے مورخ [[:ro:Mircea Dogaru|میرسیا ڈوگارو نے]] پیٹیٹ نو‏‏ں اک عوامی خط لکھیا ، جس وچ اس دے اینٹی یونینسٹ موقف اُتے تنقید کيتی گئی۔ تریخ دان وکٹر سٹیپانیوک ، جہڑا اپنڑے مالڈوینسٹ موقف دے لی جانیا جاندا اے، نے 2016 چ آکھیا کہ جے مالدووا اک آزاد ریاست دے طور تے کامیاب نئیں ہو سکدا، تے فیر واحد حل رومانیہ دے نال اتحاد اے۔ 2017 وچ، ڈومیترو ڈیاکوف ( مالدووا دی ڈیموکریٹک پارٹی دے بانی تے اعزازی صدر) نے آکھیا کہ اتحاد دا منصوبہ اس ویلے غیر حقیقت پسندانہ اے، تے اتحاد شاید 100 سالاں وچ ممکن ہو جائے گا۔ اکتوبر 2019 وچ، رومانیہ دے سیاست دان کیلیمین ہنر نے اعلان کیتا کہ، اگرچہ اوہ رومانیائیاں دی مالدووا دے نال اتحاد دی خواہش نو سمجھدے نیں، بعد وچ مشرقی رومانیہ وچ کجھ کاؤنٹیاں بنن لئی اپنی آزادی نئیں چھڈے گا تے ایہ کہ، اوہناں دی رائے وچ، مالدووا لئی [[یورپی یونین|یورپی یونین وچ]] شامل ہونا بہتر اے، لیکن آزاد رہوے۔ پیٹریزور پیو ( بخارسٹ دی پولیٹینیکا یونیورسٹی دے پروفیسر، جو یونینسٹ ایڈووکیٹ ہون دے لی جانے جاندے نیں) نے رومانیہ دے رہنماواں (جیویں کلاز آئوہانس ) دی تقریر وچ یونینسٹ عناصر دی کمی تے تنقید کیتی، خاص طور تے "یورپی انضمام" تے توجہ مرکوز کیتی، دوبارہ اتحاد تے نئیں۔ اس نے ایہ وی دعوی کيتا کہ اس نے رومانیہ دے سیاست داناں تو‏ں پُچھیا کہ اوہ اتحاد د‏‏ی حمایت کیوں نئيں کردے نيں، تے انہاں نے جواب دتا: " [[جرمنی]] ایہ نئيں چاہندا"۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> اسی ویلے، اوانا ارساچے ( یو ایس آر پلس )، ہر جگہ رومانیائی لوکاں دے محکمے دی ریاستی سیکرٹری، نے یوکرین چ رومانیائی کمیونٹی لئی سب توں اہم اخباراں چوں اک، "میساگر بوکووینین" دی مالی اعانت نوں کٹ دتا۔ مزید برآں ، 2021 دے مالدووا انتخابات دے دوران ، رومانیہ دے وزیر دفاع نکولائی سیوکا (پی این ایل) نے بیان کيتا کہ ، رومانیہ دے نال اتحاد تے یورپی انضمام دے درمیان ، رومانیہ اک خود مختار ریاست دے طور اُتے مالدووا دے یورپی انضمام د ی حمایت کردا ا ے۔ نومبر 2021 وچ، مالدووا دے وزیر خارجہ نکو پوپیسکو نے آکھیا کہ مالدووا دے زیادہ تر شہری رومانیہ دے نال اتحاد دی حمایت نئیں کردے، تے اوہ اک آزاد مالدووا ریاست دی وی حمایت کردے ہن۔ یوکرین تے 2022 دے روسی حملے دے بعد، رومانیہ دے نال مالدووا دے اتحاد دا خیال اک واری فیر پریس وچ بحث دا موضوع بن گیا اے۔ اس خیال دے حامی (جیسے رومانیہ دے مورخ ماریئس اوپریا ) دا استدلال اے کہ اتحاد [[نیٹو]] دے مشرقی پہلو نو‏‏ں مضبوط کرے گا تے ٹرانسنیسٹرین تنازعہ وچ اضافے د‏‏ی صورت وچ مالدووا دا دفاع کرے گا۔ مالدووا دے سابق وزیر اعظم یوری لیانکا نے کہیا کہ مالدووا نو‏‏ں روس تو‏ں بچانے دا واحد طریقہ رومانیہ دے نال اتحاد کرنا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، مالدووا د‏‏ی صدر مایا ساندو نے کہیا کہ رومانیہ دے نال اتحاد صرف اس صورت وچ حاصل کيتا جاسکدا اے جدو‏ں مالدووا د‏‏ی آبادی چاہے۔ نویں تناظر وچ اتحاد دے بارے وچ اوہ کیہ سوچدے نیں ایس بارے پچھن تے مالدووا دے وزیر خارجہ نیکو پوپیسکو نے آکھیا کہ صرف مالدووا دے لوک ای اپنے مستقبل دا فیصلہ کر سکدے نیں ۔ مزید برآں، مالدووا دی وزیر اعظم نتالیہ گاوریلیٹا نے آکھیا کہ رومانیہ دے نال اتحاد نو مدنظر نئیں رکھیا جا رہیا اے۔ اس نے ایہ وی کہیا کہ مالدووا یورپی یونین وچ شامل ہونا چاہندا اے ، لیکن نیٹو وچ نئيں۔ جنوری 2023 وچ، روسی ڈپٹیاں لیونڈ کلاشنکوف تے سویتلانا ژورووا نے خبردار کیتا کہ مالدووا دے رومانیہ دے نال اتحاد دے ارادے، تے اس طرح [[نیٹو|نیٹو وچ]] شمولیت، اس دی تباہی دا باعث بن سکدے ہن۔ 2 فروری 2023ء نو‏‏ں ، روسی وزیر خارجہ سرگئی لاوروف نے اعلان کيتا کہ مالدووا نو‏‏ں یوکرین د‏‏ی قسمت (مطلب روس دا حملہ کرنا) ہوسکدا اے جے مالدووا د‏‏ی صدر مایا سانڈو ، جس د‏‏ی رومانیہ د‏‏ی شہریت اے ، چاہندی اے کہ مالدووا رومانیہ دے نال متحد ہوجائے تے نیٹو وچ شامل ہوئے۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> بیلکوفسکی نے بیان کیتا کہ روسی سیاسی شخصیتاں دے ایہ اعلانات مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد نو‏‏ں تیز کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ رومانیہ چ کئی سیاسی تے عوامی شخصیتاں نے آکھیا اے کہ مایا سینڈو 2024 چ رومانیہ دی صدارت لئی چون لڑ سکدی اے، اسی طرح الیگزینڈرو آئون کوزا ، رومانیہ دی شہریت رکھدے ہوئے، رومانیہ دی آبادی چ سینڈو دی مقبولیت دا حوالہ دیندے ہوئے، اس طرح ''ڈی فیکٹو'' اتحاد حاصل کیتا جا سکدا اے۔ 16 فروری 2023 نوں، سانڈو نے ایس مسئلے نال گل بات کیتی، تے آکھیا کہ اوہ رومانیہ چ کسے وی عہدے لئی چون لڑن دا کوئی ارادہ نئیں رکھدی۔ مئی 2023 نوں، [[کیشیناو|چینیو]] چ مالدووا دی حکومت ولوں اک وڈے یورپی حامی مظاہرے دے دو دن بعد، [[:ro:Euronews România|یورونیوز رومانیہ]] نوں دتے گئے اک انٹرویو چ، مالدووا دی صدر مایا سانڈو نے اعلان کیتا کہ مالدووا دی آبادی چ یونینسٹ تحریک دی کافی حمایت نئیں اے، جس دی وجہ توں مولدووا یورپی پیتھ چ رلتی ہون دا تعاقب کر رہیا اے۔ اک آزاد ملک دے طور تے یونین۔ جولائی 2025 نو‏‏ں ، جرمنی دے اپنے سرکاری دورے دے دوران [[نیکوشور دان|نیکوسور ڈین نے]] مالدووا دے نال اتحاد دے لئی اپنی ذاتی حمایت دا اظہار کيتا ، لیکن اس گل اُتے زور دتا کہ اوہ فرینکفرٹر آلگمین زیٹنگ دے نال انٹرویو دے دوران اس دے شہریاں د‏‏ی مرضی دا احترام کرن گے۔ 9 ستمبر 2025 نو‏‏ں ، جرمن ایم ای پی لوکاس سیپر نے کہیا کہ "مالدووا رومانیہ نئيں ا‏‏ے۔ مالدووا رومانیہ د‏‏ی طرح ہی یورپ ا‏‏ے۔" == موجودہ رجحانات == [[فائل:Great_Romania_Graffiti_Moldova.JPG|thumb|[[بریچانی|بریسینی]] ، مالدووا دے نیڑے گریٹر رومانیہ دی شکلاں دے نال گرافٹی۔ ایہ تصویر اسٹیفن دی گریٹ دی اے، جہڑا دوناں ملکاں دا قومی ہیرو اے۔]] [[فائل:ROMANIA_SI_MOLDOVA_REUNITE_IN_2018.jpg|thumb|"رومانیا تے مالدووا 2018 وچ دوبارہ اکٹھے ہون گے!" دسمبر 2017 وچ بخارسٹ رنگ دے نال لگدی دیوار تے ویکھی گئی گرافٹی]] === مالدووا دے شہریاں لئی دوہری شہریت === نومبر 2007 وچ آئی پی پی چیسیناؤ دے ذریعہ کیتے گئے اک سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ مالدووا د‏‏ی 33.6٪ آبادی رومانیہ د‏‏ی شہریت حاصل کرنے وچ دلچسپی رکھدی اے ، جدو‏ں کہ 58.8٪ اس وچ دلچسپی نئيں رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ دلچسپی رکھن آلیاں دی بنیادی وجہ ایہ اے: رومانیائی محسوس کرنا (31.9٪)، رومانیہ دا سفر کرن دا امکان (48.9٪)، تے یورپی یونین وچ سفر کرن تے / یا کم کرن دا امکان (17.2٪)۔ 1991 تے 2009 دے درمیان ، تقریبا 140،000 مالدووا شہریاں نے رومانیہ د‏‏ی شہریت حاصل کيتی۔ کجھ اندازیاں دے مطابق، 2009 تک 1 ملین مالدووا شہریاں نے رومانیہ دی شہریت دی درخواست کیتی 2010 وچ، رومانیہ دی حکومت نے شہریت لئی قومی اتھارٹی تشکیل دتی تاکہ رومانیہ دی شہریت لئی خاص طور تے مالدووا دے شہریاں توں آن آلی درخواستاں دی وڈی تعداد تے کارروائی کیتی جا سکے۔ مطالعہ "رومانیا دی شہریت دا دوبارہ حصول: تاریخی، تقابلی تے لاگو نقطہ نظر"، 2012 وچ جاری کیتا گیا، اندازہ لایا گیا کہ 226,507 مالدووا شہریاں نے 15 اگست 2011 تک رومانیہ دی شہریت دوبارہ حاصل کیتی 15 اگست 2011 تے اکتوبر 2015 دے درمیان اک ہور 90,000 نے نیشنل اتھارٹی فار سٹیزنشپ دے مطابق، رومانیہ دی شہریت دوبارہ حاصل کیتی، جس نال کل تعداد 320,000 ہو گئی۔ سوروس فاؤنڈیشن رومانیہ دے اک 2013 دے مطالعے وچ پایا گیا کہ 1991 وچ شہریت دے قانون د‏‏ی منظوری تو‏ں لے ک‏ے 2012 دے آخر تک مالدووا تو‏ں کامیاب درخواستاں د‏‏ی تعداد 323،049 سی۔ ایہ 15 اگست 2011 توں 96,542 کامیاب درخواستاں دا وادھا اے اسی عرصے وچ، درخواستاں دی تعداد 449,783 سی، مطلب ایہ اے کہ تقریباً 125,000 درخواستاں نو ہُن وی حتمی شکل دین دی لوڑ اے۔ <ref name="soros.ro" /> 2011 تے 2012 وچ بالترتیب 100,845 تے 87,015 درخواستاں جمع کروائیاں گئیاں سن ۔ <ref name="soros.ro" /> انہاں درخواستاں وچ شہریت دتے گئے افراد دی اصل تعداد واضح نئیں اے کیونکہ ہر درخواست وچ بالغاں دی فائلنگ تے انحصار کرن آلے نابالغ شامل ہو سکدے ہن۔ لوکاں دی گنتی 400,000 دے نیڑے ہون دا اندازہ لایا گیا اے، جے ساریاں بقایا درخواستاں کامیاب ہو جاندیاں نیں تے 150,000 ہور لوکاں دی صلاحیت اے۔ <ref name="soros.ro" /> یکم جنوری 2010 تے 5 نومبر 2021 دے درمیان 1,027,091 مالدووا شہریاں نے رومانیہ دی شہریت حاصل کیتی، جنہاں چوں 746,695 بالغ تے 280,396 نابالغ سن۔ {| class="wikitable" !سال ! پروسیس کیتیاں گئیاں فائلاں دی گنتی (بالغاں لئی) |- | 1991–2001 | 108,000 |- | 2002–2008 | 7,500 |- | 2009 | 22,000 |- | 2010 | 41,800 |- | 2011 | 69,800 |- | 2012 | 73,800 |- | 2013 | 64,900 |- | 2014 | 61,800 |- | 2015 | 47,300 |- | 2016 | 63,000 |- | 2017 | 85,400 |- | 2018 | 47,200 |- | 2019 | 43,600 |- | 2020 | 73,900 |- | 2021 | 42,400 |- ! کل ! 852,400 |} {{Transnistria conflict}} [[فائل:Vrem_Unirea_Moldova_Romania_2015.jpg|thumb|200x200px|نوجوان مظاہرین فروری 2015 وچ رومانیہ دے صدر، کلاز آئوہانس توں [[کیشیناو|چیسیناؤ]] وچ اتحاد دا مطالبہ کر رئے سی۔]] [[فائل:Miting_Pro_Basarabia_IMG_2003_(3424418139).jpg|thumb|300x300px|[[سیبو|سبیو]] چ اتحاد لئی اجلاس، 8 اپریل 2009 نوں]] اپریل 2011 وچ، رومانیہ تے مالدووا دے این جی اوز دے اک اتحاد نے شہری پلیٹ فارم ایکشن 2012 ( {{Lang|ro|Acțiunea 2012}} تشکیل دتا۔ )، جس دا مقصد "رومانیا تے جمہوریہ مالدووا دے درمیان اتحاد د‏‏ی ضرورت دے بارے وچ شعور پیدا کرنا" ا‏‏ے۔ سال 2012 نو تاریخی مالدوویہ دے 1812 دے ڈویژن دی دو سو سالہ یادگار دے حوالے نال چنیا گیا سی، جدوں [[روسی سلطنت|روسی سلطنت نے]] بعد چ [[بیسارابیہ|بیسارابیا دے]] ناں توں الحاق کر لیا سی۔ حامی اتحاد نو اس تاریخی تقسیم دے الٹاؤ دے طور تے ویکھدے نیں، اک الٹاؤ جہڑا [[رومانیہ دے نال بیسارابیا دا اتحاد|رومانیہ دے نال بیسارابیا دے مختصر مدت دے یونین]] (1918–1940) توں متاثر ہویا سی جہڑا [[بیسارابیہ تے شمالی بوکووینا اُتے سوویت قبضہ|سوویت قبضے]] دی وجہ توں خلل پے گیا سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> === یونین کونسل === فروری 2012 وچ ، "رومانیا دے قومی اتحاد دے خیال نو‏‏ں فروغ دینے" دے لئی "تمام یونینسٹاں نو‏‏ں جمع کرنے" دے لئی یونین کونسل تشکیل دتی گئی سی۔ دستخط کرن آلیاں چ: میرسیا ڈروک سابق مالدووا وزیر اعظم، مالدووا پارلیمنٹ دے سابق سپیکر الیگزینڈرو موسانو ، مالدووا نیشنل لبرل پارٹی دی صدر وٹالیا پاولیسنکو ، ولادیمیر بشلیگا لکھاری، مولڈووا ٹائپمین دے ڈائریکٹر قسطنطین ٹاناسے ، ''ڈیپامپول'' جرنل ٹرسٹ میڈیا دے بٹنارو صدر، اولیگ بریگا صحافی تے کارکن، مالدووا راک بینڈ گنڈول ماسی دے نیکو سارنا سولوسٹ، تے رومانیائی نو فاشسٹ ایسوسی ایشن نوا ڈریپٹ دے صدر ٹیوڈر آئونیسکو، ویلنٹین ڈولگانیوک ، سابقہ مولڈووانیا، ڈومینیا کاروباری ایم پی، مولڈوانیا انٹون مورارو، مالدووا دے تریخ دے پروفیسر، یوجین میہالچے، پیپلز پارٹی دے نائب صدر، ڈین ڈائیکونسکو تے دوجے۔ === نیشنل یونٹی بلاک (بی یو این) === مئی 2015 نوں 30 این جی اوز دے اتحاد دے طور تے تشکیل دتا گیا رومانیہ دے نال جمہوریہ مالدووا دے اتحاد دی حمایت کردے نیں سربراہ افراد: آئن لیسینکو (اصل رہنما)، اناتول ارسو، کانسٹنٹائن کوڈرینو (سابقہ رہنما)، اولیگ چیکو، لوسیا ویرو، وٹالی پریساکارو، آرٹیس بالانیس، کلاڈیٹا === سفاتول تاری 2 === 27 مارچ 2016 نو‏‏ں ، یونینسٹاں نے "سفاتول تاری 2" تشکیل دتا ، جو سفاتول Țării دا خود اعلان کردہ جانشین ا‏‏ے۔ اس وچ ہر ضلعے دے نمائندے دے نال نال نسلی مذہبی اقلیتاں دے نمائندے وی شامل سن ۔ اجلاس دے اختتام اُتے ، علامتی طور اُتے ، "رومانیا دے نال مالدووا دے دوبارہ اتحاد دا اعلان" منظور کيتا گیا سی۔ شرکاء وچ نکولائی ڈابیجا ، میرسیا ڈروک ، آئن انگوریانو ، الیگزینڈرو موشانو، الیکو رینیٹا، میہائی سمپوئی ، آئن نیگری ، یوجین ڈوگا ، آرکیڈی سوسیویانو ، [[:ro:Nicolae Botgros|نکولائی بوٹروس]] ، ایترو ، پیٹرو، ایدوری ، ہاڈوری شامل سن۔ کولسنک ، [[:ro:Gheorghe Mustea|گھیورگی مستیا]] ، [[:ro:Ninela Caranfil|نینلا کارانفیل]] ، آئن آئیووسیو ، اوکٹیوین شیکو ، [[:ro:Sandu Grecu|سینڈو گریکو]] ، [[:ro:Vasile Iovu|واسیل آئیوو]] ، پیٹرو بوگاٹو ، ولادیمیر بیشلیگا تے [[:ro:Silviu Tănase|سلویو ٹاناسے]] ۔ === یونین مارچ === [[فائل:Manifestare_pro-europeană_la_Chișinău.jpg|thumb|200x200px|اپریل 2014 نوں [[کیشیناو|چیسیناؤ]] چ یورپی حامی مظاہرہ]] نویں بنائے گئے ایکشن 2012 تے یونین کونسل دے پہل گروپاں نے پورے 2012 وچ اتحاد دی حمایت وچ کئی مظاہر دا اہتمام کیتا۔ پہلا 25 مارچ 2012 نوں [[کیشیناو|چیسیناؤ]] وچ 2,000 توں 3,000 لوکاں دی ریلی سی، 2017 مارچ نوں [[رومانیہ دے نال بیسارابیا دا اتحاد|رومانیہ دے نال یونین بیبیا دی]] سالگرہ دے طور تے منعقد کیتی گئی۔ وڈے ریلیاں 13 مئی (جس وچ [[بخارسٹ دا معاہدہ (1812)|بخارسٹ دے 1812 دے معاہدے]] دے 200 سال تے بیسارابیا دے پہلے روسی الحاق د‏‏ی یاد منائی گئی) تے 16 ستمبر نو‏‏ں منعقد ہوئی۔ اکتوبر 2012 وچ [[بخارسٹ]] وچ اک یونین مارچ وی منعقد ہويا سی جس وچ کئی ہزار افراد نے شرکت کيتی سی۔ بالترتیب 22 جولائی تے 5 اگست نو مالدووا دے شہراں [[کاہول|کاہل]] تے بالسی چ نکے پیمانے تے مظاہر ہوئے۔ دوناں ملکاں دے مختلف دانشوراں تے فنکاراں نے مارچاں د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ مالدووا د‏‏ی سپیکر ماریان لوپو تے وزیر اعظم ولاد فلات نے انہاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ بخارسٹ وچ ریلیاں بعد وچ اکتوبر 2013 <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> تے اکتوبر 2014 وچ دہرائیاں گئیاں۔ اس دے علاوہ ، ستمبر 2014 وچ ، اک ہور ریلی چیسیناؤ وچ منعقد ہوئی ، جس دے دوران 300 میٹر لمبا رومانیہ دا جھنڈا شہر د ی مرکزی گلی تو ں گزر گیا سی۔ 16 مئی 2015 نو‏‏ں ، 5،000 (پولیس تخمینے) تو‏ں 25،000 افراد (منتظمین دا تخمینہ) دے درمیان چیسیناؤ وچ اتحاد دے لئی مظاہرہ کيتا ، جو 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں سب تو‏ں وڈے رومانیائی حامی احتجاج ہونے دا دعوی کيتا گیا ا‏‏ے۔ اک ہور احتجاج، جہنے 5,000 توں 30,000 لوکاں نوں اپنی طرف متوجہ کیتا (منتظمین دا دعویٰ)، 5 جولائی 2015 نوں [[کیشیناو|چیسیناؤ]] چ ہویا۔ شرکاء چوں تقریباً اک ہزار نوجوان "اسٹیفن عظیم دے مارچ" ( Romanian چ [[بخارسٹ]] دا رخ کیتا۔ ) رومانیہ دے نال مالدووا دے اتحاد دا مطالبہ کردے ہوئے۔ مارچ اک ہفتہ جاری رہیا، 5 توں 11 جولائی تک۔ جمہوریہ مالدووا چ، مارچ [[ستراشنی|سٹراشینی]] - لوزووا - [[کلارشی|کالاراشی]] - کارنیشٹی - انگینی دے رستے تے چلیا۔ شرکاء نے 11 جولائی نوں سویرے 10 وجے، 1990 وچ پُھلاں دے پلاں دے وڈے پیمانے تے دوبارہ اداکاری وچ، [[پروٹ دریا|دریائے پرٹ]] پار کیتا اوہناں دا مارچ [[بخارسٹ]] وچ ختم ہویا، جتھے یونیورسٹی اسکوائر وچ کئی سو رومانیائی شہریاں نے اوہناں دا استقبال کیتا، اس توں پہلاں کہ اوہ رومانیہ دے صدر نوں کوٹرو پیلس ول بلاون ۔ اتحاد دے منصوبے دی حمایت کرن لئی آئوہانس ۔ مالدووا دے سابق صدر ولادیمیر ورونین نے رومانیہ دے مارچ دی سخت مذمت کیتی اے۔ [[یورپی پارلیمنٹ|یورپی پارلیمنٹ دے]] صدر مارٹن شولز نوں لکھے گئے اک خط وچ، جو 7 جولائی نوں جاری کیتا گیا، ورونن نے بخارسٹ تے الزام لایا کہ اوہ "مالدووا دی تباہی تے الحاق" نوں فروغ دے رہیا اے۔ <ref name="eurasia">{{Cite news|url=http://www.eurasianet.org/node/74176|title=Moldova: Pondering Unification with Romania?|newspaper=EurasiaNet.org|date=10 July 2015}}</ref> 2018 وچ، عظیم یونین دی صد سالہ جشن، صد سالہ مارچ دے ناں توں اک مظاہرہ کئی رومانیائی تے مالدووا کارکناں ولوں اتحاد لئی منعقد کیتا گیا سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> ایہ 1 جولائی 2018ء نو‏‏ں [[البا ایولیا|البا یولیا]] تو‏ں شروع ہويا تے 1 ستمبر 2018ء نو‏‏ں چیسیناؤ وچ ختم ہويا <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> اس دا اک اہ‏م مقصد رومانیہ دے نال مالدووا دا اتحاد حاصل کرنا سی۔ شرکاء نے [[ریفرنڈم]] دے انعقاد دے لیی 10 لکھ دستخط اکٹھے کرن دی کوشش کیتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> اگرچہ پہلے مالدووا دے حکام نے شرکاء نو‏‏ں سرحد پار کرنے تو‏ں منع کيتا سی ، لیکن بعد وچ انہاں نو‏ں داخل ہونے د‏‏ی اجازت دے دتی گئی سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.icr.ro/roma/ziua-unirii-basarabiei-cu-romania-27-martie-sarbatorita-pe-ambele-maluri-ale-prutului|title=Ziua Unirii Basarabiei cu România – 27 martie – sărbătorită pe ambele maluri ale Prutului|publisher=[[Romanian Cultural Institute]]|date=26 March 2017|language=ro}}</ref> == عوامی رائے == === مالدووا === بین الاقوامی ریپبلکن انسٹی ٹیوٹ گیلپ، انکارپوریٹڈ دے نال شراکت داری چ باقاعدگی نال جمہوریہ مالدووا چ کئی سماجی تے سیاسی معاملات تے سروے کردا اے۔ درج ذیل نتائج اتحاد دے سوال تے مالدووا چ عوامی موقف دی عکاسی کردے نیں: نومبر 2008 وچ مالدووا وچ آئی آر آئی دے اک سروے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ 29٪ آبادی رومانیہ دے نال اتحاد د‏‏ی حمایت کرے گی جدو‏ں کہ 61٪ اسنو‏ں مسترد کرن گے۔ یونینسٹ دے حامی این جی او "رومانین سینٹر آف اسٹریٹجک اسٹڈیز" نے رپورٹاں شائع کیتیاں جہدے وچ اس خیال دی نمایاں طور تے زیادہ حمایت دا دعوی کیتا گیا: {| class="wikitable" !تریخ ! سوال ! پوری حمایت ! کجھ حمایت ! کجھ حد تک مخالفت ! پوری طرحاں مخالفت ! نئیں پتہ/کوئی رائے نئیں |- | فروری 2014 | کی تسی رومانیہ دے نال جمہوریہ مالدووا دے دوبارہ اتحاد دی حمایت کردے او یا مخالفت کردے او؟<small> (گاگاؤزیا تے ٹرانسنیسٹریا نو چھڈ کے)</small> | 27٪ | 25٪ | 20٪ | 12٪ | 15٪ |} پبلک اوپینین بیرومیٹر (بی او پی)، آئی پی پی (انسٹی ٹیوٹ آف پبلک پالیسی) دے اقدام تے مالدووا چ سال چ دو واری جاری کیتا جاندا اے، اس چ اپنے نومبر 2015 دے ایڈیشن دے نال دوبارہ اتحاد دے بارے چ اک سوال شامل سی۔ {| class="wikitable" !تریخ ! سوال ! اتحاد لئی ! اتحاد دے خلاف ! میں ووٹ نئیں پاواں گا ! مینوں معلوم نئیں/<br /><br /><br /><br /> میں فیصلہ نئیں کیتا ! کوئی جواب نئیں |- | نومبر 2015 <ref name="bop.ipp.md" /> | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 20.6٪ | 52.7٪ | 9.4٪ | 13.8٪ | 3.5٪ |- | اپریل 2016 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 17.3٪ | 66.1٪ | 4٪ | 11.5٪ | 1.1٪ |- | اکتوبر 2016 <ref name="bop.ipp.md" /> | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 15.6٪ | 63.8٪ | 8.1٪ | 11.8٪ | 0.8٪ |- | اپریل 2017 <ref name="bop.ipp.md" /> | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 23.0٪ | 58.1٪ | 8.2٪ | 8.6٪ | 2.0٪ |- | نومبر 2017 <ref name="bop.ipp.md" /> | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 21.7٪ | 56.2٪ | 7.1٪ | 12.7٪ | 2.3٪ |- | اپریل 2018 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 24.0٪ | 57.0% | 9.0٪ | 9.0٪ | 1.0٪ |- | اکتوبر 2020 <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> | جے تہانوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ووٹ پان لئی آکھیا جائے، تے کی تسی ایس دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 33.3٪ | 48.3٪ | 3.5٪ | 12.8٪ | 2٪ |- | جون 2021 <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> | جے تہانوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ووٹ پان لئی آکھیا جائے، تے کی تسی ایس دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 41.4٪ | 46٪ | 3.7٪ | 8.2٪ | 0.7٪ |} آئی ایم اے ایس مالدووا ولوں سال چ کئی وار جاری کیتے جان آلے سماجی سیاسی بیرومیٹر چ دوبارہ اتحاد دے بارے چ سوال وی شامل سی۔ {| class="wikitable" !تریخ ! سوال ! اتحاد لئی ! اتحاد دے خلاف ! میں ووٹ نئیں پاواں گا ! مینوں معلوم نئیں/<br /><br /><br /><br /> میں فیصلہ نئیں کیتا ! کوئی جواب نئیں |- | اگست 2016 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 19.0٪ | 55.0٪ | 7.0٪ | 16.0% | 4.0٪ |- | مئی 2017 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 24.0٪ | 65.0٪ | 4.0٪ | 7.0٪ | 0.0٪ |- | جولائی 2017 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 25.0٪ | 61.0% | 4.0٪ | 15.0٪ | 3.0٪ |- | دسمبر 2017 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 32.0٪ | 54.0٪ | 3.0٪ | 9.0٪ | 3.0٪ |- | فروری 2018 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 25.0٪ | 62.0٪ | 3.0٪ | 8.0٪ | 2.0٪ |- | دسمبر 2019 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 34.0٪ | 54.0٪ | 3.0٪ | 8.0٪ | 1.0٪ |- | جون 2020 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہویا، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 37.0% | 52.0٪ | 2.0٪ | 7.0٪ | 2.0٪ |- | اپریل 2021 <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> | ایس صورت وچ جے تہانوں پک سی کہ جمہوریہ مالدووا وچ تنخواہاں تے پنشناں رومانیہ دی تنخواہاں وانگوں ہو جان گیاں، تے کی تسی اتحاد دے حق وچ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 50.0٪ | 43.0٪ | کوئی آپشن نئیں | 7.0٪ | 0.0٪ |} ایف او پی ولوں کیتے گئے سروے نے درج ذیل نتائج پیش کیتے {| class="wikitable" !تریخ ! سوال ! اتحاد لئی ! اتحاد دے خلاف ! میں ووٹ نئیں پاواں گا ! مینوں معلوم نئیں/<br /><br /><br /><br /> میں فیصلہ نئیں کیتا ! کوئی جواب نئیں |- | 11 – 20 مارچ 2016 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد لئی ریفرنڈم ہویا تے تسی ووٹ دیو گے | 23٪ | 63٪ | 7٪ | 6٪ | 0٪ |- | جون 2020 | جے اگلے اتوار نوں جمہوریہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد دے حوالے نال ریفرنڈم ہوندا اے، تے کی تسی اتحاد دے حق چ ووٹ دیو گے یا خلاف؟ | 33٪ | 55٪ | 4٪ | 7٪ | 1٪ |} کمپنی آئی ڈیٹا نے باقاعدگی نال اپنے سروے وچ اتحاد دے بارے وچ اک سوال شامل کیتا اے۔ مارچ 2021 دے دوجے نصف چوں اک، 1,314 شرکاء دے نال، بیان کیتا کہ جے اک ہفتے دے اندر ریفرنڈم دتا جائے تے مالدووا دا 43.9 فیصد لوک رومانیہ دے نال دوبارہ ملن لئی ووٹ دین گے، تے مالدووا دا 67.8 فیصد یورپی یونین (یورپی یونین) چ شامل ہونا چاہندے سن۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> اسی کمپنی دا اک ہور سروے، 19–28 مئی 2021 دے درمیان منعقد کیتا گیا، جس وچ 1,227 شرکاء شامل سن، نے ایہ تعین کیتا کہ جے اک ہفتے دے اندر ریفرنڈم دتا جائے تے مالدووا دے 41.6٪ لوک رومانیہ دے نال اتحاد دے لئی ووٹ دین گے، تے مالدووا دے 67.3٪ نے یورپی یونین وچ شامل ہونے د ی حمایت کيتی۔ اک ہور سروے جون 2021 وچ کئی کمپنیاں دے اک گروپ ولوں منعقد کیتا گیا سی۔ اس اُتے ، 35.0٪ مالدوواناں نے کہیا کہ اوہ رومانیہ دے نال اتحاد دے لئی ووٹ دین گے تے 47.3٪ نے کہیا کہ اوہ اس دے خلاف ووٹ دین گے۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> اتحاد دے حق وچ لوکاں دی تعداد 41.2٪ تک ودھ گئی جداں کہ 21 تے 28 جولائی 2021 دے درمیان آئی ڈیٹا دے اک سروے تو ں پتہ چلدا اے جس وچ 1،065 شرکاء شامل سن ، جنہاں وچ کچھ ٹرانسنیسٹریا دے سن ۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> COVID-19 وبائی مرض دے دوران دونے ملکاں دے وچکار تعاون نے اتحاد دے حامیاں دی تعداد وچ وی اضافہ کیتا اے۔ ستمبر 2021 وچ ، آئی ڈیٹا نے اک نواں سروے کیتا ، جس وچ 70٪ مالدووا نے یورپی یونین وچ شامل ہونے د ی خواہش دا اظہار کيتا تے جس وچ 40٪ مالدووا نے اعلان کيتا کہ اوہ مالدووا تے رومانیہ دے اتحاد د‏‏ی حمایت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> اکتوبر 2021 وچ ، اسی کمپنی دے اک سروے دے 43.8٪ شرکاء نے رومانیہ دے نال اتحاد دے لئی ووٹ دتا ، <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> ایہ تعداد نومبر 2021 دے اک سروے وچ 41.2٪ سی۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> آئی ڈیٹا دے جنوری 2022 دے اک سروے توں پتہ چلدا اے کہ 38.4 فیصد مالدووا لوک رومانیہ دے نال اتحاد دی حمایت کرن گے۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> بعد چ، سی بی ایس ریسرچ دے جنوری توں فروری 2022 دے اک سروے توں پتہ چلدا اے کہ 34.4% مالدووا لوک رومانیہ نال رلنا چاہن گے تے 49.9% ایس دی مخالفت کرن گے۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> 27 اپریل تے 6 مئی 2022 دے درمیان منعقدہ اک پچھلی سروے توں پتہ چلدا اے کہ 35.2 فیصد مالدووا نے یونین دی حمایت کیتی جد کہ 50.6 فیصد نے اس دی مخالفت کیتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> 5 مئی تے 14 مئی دے درمیان کیتے گئے اک ہور سروے توں پتہ چلدا اے کہ 34.7% مالدووا نے یونین دی حمایت کیتی تے 49.7% نے اس دی مخالفت کیتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> مئی 2022 وچ ، مالدووا وچ اک سروے وچ پایا گیا کہ 30.7٪ دوبارہ اتحاد د‏‏ی حمایت کردے نيں ، جدو‏ں کہ 27.1٪ ٹرانسنیسٹریا د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تسلیم کرنے دے حق وچ سن ۔ جون 2022 وچ ، اک ہور مالدووا سروے وچ پایا گیا کہ 35.2٪ نے اتحاد د ی حمایت کيتی۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> ستمبر 2022 وچ، 34.6% مالدووا نے انج کیتا۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> ایہ 29 ستمبر–11 اکتوبر دے سروے وچ 39.7٪ تک ودھ گیا ، جس د‏‏ی وجہ رومانیہ د‏‏ی قانون سازی وچ تبدیلیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سمجھیا جاندا اے جس نے اس وقت ملک دے توانائی دے بحران دا مقابلہ کرنے دے لئی ترجیحی قیمتاں اُتے مالدووا نو‏‏ں بجلی د‏‏ی فروخت د‏‏ی اجازت دتی سی۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.icr.ro/roma/ziua-unirii-basarabiei-cu-romania-27-martie-sarbatorita-pe-ambele-maluri-ale-prutului|title=Ziua Unirii Basarabiei cu România – 27 martie – sărbătorită pe ambele maluri ale Prutului|publisher=[[Romanian Cultural Institute]]|date=26 March 2017|language=ro}}</ref> 16 تے 23 نومبر دے درمیان کیتے گئے اک سروے دے مطابق ، 42.5٪ مالدووا دے حق وچ تے 57.5٪ مخالف ووٹ دین گے۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> === رومانیہ === نومبر-دسمبر 2010 وچ منعقدہ اک سروے تے ''رومانیہ دے عوامی شعور وچ جمہوریہ مالدووا'' (ریپبلکا مالدووا în conștiința publică românească) دے مطالعے وچ وسیع پیمانے اُتے تجزیہ کیتا گیا سی، نے دوبارہ اتحاد دے مسئلے تو ں نمٹا۔ جون 2012 وچ رومانیہ وچ رومانیائی سینٹر آف اسٹریٹجک اسٹڈیز دے ذریعہ کیتے گئے اسی طرح دے سروے نے درج ذیل نتائج ظاہر کیتے: {| class="wikitable" !سوال ! رومانیائی ! مالدووا ! روسی ! نئیں پتہ/کوئی رائے نئیں |- | کی تسی سمجھدے او کہ بیسارابین بنیادی طور تے: | 67.5٪ | 28.2٪ | 3.9٪ | 0.3٪ |} 29 نومبر 2013ء نو‏‏ں رومانیائی انسٹیٹیوٹ برائے تشخیص تے حکمت عملی (آئی آر ای ایس) دے ذریعہ کیتے گئے اک سروے دے مطابق ، 76٪ رومانیہ رومانیہ تے مالدووا دے اتحاد تو‏ں متفق نيں ، جدو‏ں کہ صرف 18٪ ممکنہ اتحاد د‏‏ی مخالفت کردے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> {| class="wikitable" !سوال ! میں مندا ہاں ! میں متفق نئیں ! مینوں معلوم نئیں |- | کی تسی ذاتی طور تے جمہوریہ مالدووا دے رومانیہ دے نال اتحاد نال متفق او | 76٪ | 18٪ | 6٪ |} INSCOP ولوں اک سروے، 9–14 جولائی 2015 دے وچکار کیتا گیا، نے 2018 تک اتحاد بارے پچھیا۔ {| class="wikitable" !سوال ! جواب |- | میں 2018 تک جمہوریہ مالدووا دے نال رومانیہ دے اتحاد دی حمایت کردا ہاں (عظیم یونین دی صد سالہ سالگرہ) | 67.9% |- | میں 2018 تک رومانیہ دے جمہوریہ مالدووا دے نال اتحاد دی حمایت نئیں کردا (عظیم یونین دی صد سالہ سالگرہ) | 14.8٪ |- | مینوں نئیں پتہ/کوئی جواب نئیں | 17.3٪ |} [[Avangarde|ایوانگارڈ]] ولوں 2023 چ 850 لوکاں تے کیتے گئے اک سروے نے اگلے نتیجے وکھائے: {| class="wikitable" !سوال ! جواب |- | میں جمہوریہ مالدووا دے نال رومانیہ دے اتحاد دی حمایت کردا ہاں | 33٪ |- | میں جمہوریہ مالدووا دے نال رومانیہ دے اتحاد دی حمایت نئیں کردا | 54٪ |- | میں مالدووا دے [[نیٹو|نیٹو چ]] شامل ہون دی حمایت کردا ہاں | 40٪ |- | مینوں نئیں پتہ/کوئی جواب نئیں | 13٪ |} {| class="wikitable" !ذیلی تقسیم ! رقبہ (کلومیٹر ² ) ! آبادی ! وَسوں<br /><br /><br /><br /> کثافت (/کلومیٹر ² ) ! جی ڈی پی<br /><br /><br /><br /> (ارب امریکی ڈالر) ! جی ڈی پی فی<br /><br /><br /><br /> اک بندہ (امریکی ڈالر) |- |{{جھنڈا|Romania}} | 238,398 | 19,051,562 | 79.92 | 351 | 18,419 |- |{{جھنڈا|Moldova}} | 33,843 | 2,512,758 | 74.25 | 16 | 6,650 |- | ''{{Flagicon|Romania}}[[رومانیا|متحدہ رومانیہ]]'' | 272,241<br /><br /><br /><br /> ''({{Increase}} 14.20%)'' | 21,564,320<br /><br /><br /><br /> ''({{Increase}} 13.18%)'' | 79.21<br /><br /><br /><br /> ''( 0.89%)'' | 367<br /><br /><br /><br /> ''({{Increase}} 4.56%)'' | 17,000<br /><br /><br /><br /> ''( 7.70%)'' |- |} [[مالدووا|جمہوریہ مالدووا]] 2.6 ملین باشندیاں دا اضافہ کرے گا تے [[خام ملکی پیداوار|مجموعی گھریلو پیداوار]] (جی ڈی پی) وچ 12.7 امریکی ڈالر دا اضافہ کرے گا۔ ارب (رومانیا دی جی ڈی پی دا 4.8٪) رومانیہ نوں دتا گیا۔ جے دو دیساں نوں اک کیتا جاوے تاں اسدا رقبہ {{Convert|272241|km2|0}} ہو جاویگا , تے ایہ دنیا دا 75واں سب توں وڈا دیس ہووے گا۔ اُتے ، فی کس جی ڈی پی 14،400 ڈالر تک گر جائے گی ، کیونجے موجودہ رومانیہ د ی فی کس جی ڈی پی دا اندازہ 15،980 امریکی ڈالر اے ، جدو ں کہ مالدووا د ی فی کس جی ڈی پی 3،700 امریکی ڈالر ا ے۔ اندازہ لگایا گیا اے کہ اتحاد اُتے 10 ارب امریکی ڈالر خرچ ہون گے ، مالدووا 1.5 ارب امریکی ڈالر دا احاطہ کر سکے گا ، تے رومانیہ نو‏‏ں 8.5 ارب امریکی ڈالر دے فرق دا احاطہ کرنا پڑے گا۔ ایہہ تجویز کیتا گیا اے کہ یورپی یونین لاگت دا کجھ حصہ پورا کرے گا۔ اگر مالدووا نے رومانیہ دے نال اتحاد دا فیصلہ کیتا تاں ، [[گاگاؤزیا|مالدووا]] د‏‏ی اک "قومی علاقائی خود مختار یونٹ" د‏‏ی حیثیت غیر واضح ہوئے گی جس د‏‏ی تن سرکاری زباناں (رومانیائی ، گاگاؤز تے روسی) ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ گگاؤزیا د‏‏ی خود مختاری د‏‏ی ضمانت مالدووا آئین دے ذریعہ دتی گئی اے تے 1994 دے گاگاؤز خود مختاری ایکٹ دے ذریعہ منظم کيتا گیا اے ، رومانیہ دے قوانین نسلی بنیاد اُتے علاقائی خود مختاری تے رومانیائی دے علاوہ کسی دوسری سرکاری بولی د‏‏ی اجازت نئيں دیندے ني‏‏‏‏ں۔ جدوں گل [[ٹرانسنسٹریا|ٹرانسنیسٹریا]] دی ہوندی اے، جہڑی تن سرکاری زباناں ( مالدووان ، [[روسی]] تے [[یوکرینی بولی|یوکرینیائی]] ) دے نال اک غیر تسلیم شدہ خود اعلان کردہ ریاست اے، تے ایہ واضح نئیں اے کہ اتحاد تے کی ہووے گا۔ در حقیقت ، اتحاد دے خیال د‏‏ی مقبولیت نے 1992 وچ ٹرانسنیسٹریا د‏‏ی جنگ شروع ہونے وچ حصہ لیا ، جدو‏ں ٹرانسنیسٹریا نے مالدووا تو‏ں آزادی دا اعلان کيتا۔ اقوام متحدہ ہلے وی ٹرانس نیسٹریا نوں مالدووا دا حصہ مندا اے ۔ اتحاد دی تجویز دا اک ورژن ٹرانسنیسٹریا نو خارج کرے گا۔ == رہتل == جد کہ رومانیائی تے مالدووا دی رہتل چ کجھ فرق اے، کجھ مماثلتاں وی ہن۔ مالدووا دا کھانا وی رومانیہ دے کھان پین نال بہوں ملدا جلدا اے۔ رومانیائی میڈیا تے مالدووا میڈیا وی اکو جئے ہن۔ انہاں دونے ملکاں دی کرنسی دا ناں لیو اے، جس چ رومانیائی لیو تے مالدووا لیو شامل نیں ۔ == اتحاد دے منظرنامے == رومانیہ دے نال مالڈویا دے ممکنہ اتحاد دے لئی کئی ممکنہ منظر نامے نيں: * موجودہ "ڈی جوری" (قانونی) سرحداں وچ اک واحد ریاست وچ ضم ہونا (جس دا مطلب اے کہ نويں ریاست نے اس علاقے وچ روسی فوجی موجودگی دے بغیر اک علاقائی یونٹ دے طور اُتے ٹرانسنیسٹریا اُتے قبضہ کرنا) تے موجودہ علاقائی اکائیاں د ی سیاسی تے انتظامی صورتحال تو ں قطع نظر ، جو نويں ریاست دے اندر محفوظ یا اصلاح کيت ی جاسکدی اے ؛ * موجودہ "ڈی فیکٹو" سرحداں اُتے واحد ریاست وچ ضم ہونا (جس دا مطلب ایہ اے کہ نويں ریاست ٹرانسنیسٹریا د ی الگ ریاست دے زیر کنٹرول علاقے نو ں ترک کردی اے ، جس دے بعد آزادی ، یوکرین وچ شامل ہونے یا روس وچ شامل ہونے دے وچکار انتخاب ہوئے گا: اسنو ں پریس نے " بیلکوفسکی منصوبہ" کہیا سی )۔ رومانیہ یوکرین نوں ٹرانس نسٹریا وی دے سکدا اے، جس نوں [[چرنیوتسی اوبلاست|چرنیوٹسی اوبلاست]] یا [[اودیسا اوبلاست|اوڈیسا اوبلاست]] دے بلہورود-دنسٹروفسکی ریون ، ازمایل ریون تے بولہراڈ ریون دے علاقے وچ برابر دا حصہ ملدا اے، جتھے رومانیائی لوکاں دیاں اہم برادریاں موجود نیں، جو دریائے ڈی دی سرحد نوں بحال کردیاں نیں۔ * اک معاشی، مالیاتی، کسٹم تے فوجی کمیونٹی وچ دو ریاستاں دی وفاقی کاری (جہڑی ہر ریاست دی سیاسی خود مختاری نوں برقرار رکھے گی) (ایہ آپشن میرسیا سنیگور دے "اک لوک، دو ریاستاں" دے خیال توں متاثر اے)۔ == اتحاد دے حامی == {{Irredentism}} === جمہوریہ مالدووا === ==== سیاسی جماعتاں ==== ==== سیاسی شخصیتاں ==== * Vlad Bilețchi, civic activist, head of ODIP NGO, part of National Unity Bloc (BUN), president of the Moldovan branch of the Alliance for the Union of Romanians * Dorin Chirtoacă, Mayor of Chișinău (2007–2017) and president of Liberal Party (PL) * Constantin Codreanu [ro], Moldovan and Romanian politician, Romanian MP, member of [[National Unity Party (Moldova)|PUN]] and of [[People's Movement Party|PMP]] * Vasile Costiuc, historian, journalist and president of the Democracy at Home Party (PPDA) * Tudor Deliu, politician, professor, associate professor, lecturer and former president of the Liberal Democratic Party of Moldova (PLDM) * Mircea Druc, Moldovan and Romanian politician, former Prime Minister of Moldova (1990–1991) * Gheorghe Ghimpu, political prisoner in Soviet Union, one of the leaders who fought for the independence of the Republic of Moldova and reunification with Romania * Mihai Ghimpu, former president of Liberal Party (PL), former interim President of Moldova (2009–2010) * Ana Guțu, professor of philology, vicepresident of the National Unity Party (PUN) * Ion Leașcenco, politician and civic activist, head of the National Unity Bloc (BUN) * Ilie Ilașcu, Moldovan and Romanian politician, victim of the Transnistrian regime * Valeriu Munteanu, president of Save Bessarabia Union (USB) * Vitalia Pavlicenco, president of National Liberal Party (PNL) * Alecu Reniță, president of Ecological Movement of Moldova * John Onoje, Sierra Leonean-born Moldovan politician * Maia Sandu, politician and economist, current President of Moldova (since 2020) * Anatol Șalaru, general secretary and former president of National Unity Party (PUN), former Minister of Defence of Republic of Moldova and founder of the National Liberal Party (PNL) * Octavian Țîcu, president of National Unity Party, historian and former professional boxer * Anatol Ursu, politician and civic activist, member of Romanian Popular Party (PPR) * Mihai Cimpoi, politician, cultural scientist, academician * Veaceslav Untilă, politician, member of Liberal Party * Nicolae Timofti, former president of Republic of Moldova  * Vlad Filat, politician and businessman, former prime minister of Moldova * Ion Costaș, military general and politician * Veaceslav Platon, politician * Dinu Plîngău, politician, member of Dignity and Truth Platform Party * Vlad Cubreacov, politician * Alexandru Moșanu, politician, historian and academician, 1st president of the Moldovan Parliament * Valentin Dolganiuc, politician, founder of Dignity and Truth Platform Party * Ion Sturza, politician and businessman, former Prime Minister of Moldova * Iurie Leancă, politician, former Prime Minister of Moldova, member of European People's Party of Moldova and of PRO Romania * Anatol Petrencu, historian, politician * Valeriu Muravschi, politician, former Prime Minister of Moldova * Nicolae Andronic, politician * Sergiu Mocanu, politician, president of the Anti-Mafia People's Movement (Romanian: Mișcarea Populară Antimafie) * Valeriu Matei, politician, writer, academician * Vasile Șoimaru, politician * Nicolae Costin, politician, former mayor of Chișinău * Ion Hadârcă, writer, translator and politician, founder of the Popular Front of Moldova, former member of Moldovan Parliament, former member of the Senate of Romania * Ion Varta, historian and politician * Valeriu Graur, political prisoner in the Soviet Union, one of the founders of the National Patriotic Front * Alexandru Usatiuc-Bulgăr, political prisoner in the Soviet Union, one of the founders of the National Patriotic Front * Alexandru Șoltoianu, political prisoner in the Soviet Union, one of the founders of the National Patriotic Front * Călin Vieru, politician, physician, son of poet Grigore Vieru * Ion Vatamanu, chemist, writer and politician * Monica Babuc, politician, historian, former Minister of Education * [[:ro:Ion Leucă|Ion Leucă]], politician<ref name="multimedia.parlament.md" /> * [[:ro:Ghenadie Buza|Ghenadie Buza]], politician<ref name="multimedia.parlament.md" /> * Oazu Nantoi, politician * Ion Cebanu, politician, former Minister of Youth and Sports * Gheorghe Brega, physician, politician, former Deputy Prime Minister for Social Affairs of Moldova * Sergiu Burcă, journalist, politician * Leonida Lari, poet, journalist, politician, former member of the Parliament of Romania (1992-2008) and of the Supreme Soviet of the Soviet Union (1989-1991) * Mihai Coșcodan, scientist, politician * Chiril Gaburici, politician, former Minister of Economy and former Prime Minister of Moldova * Iacob Golovcă, civic activist, leader of the Anti-Molotov–Ribbentrop Pact Association * Iurie Colesnic, technical literature corrector, former publishing director, literary historian, politician and writer * Pavel Filip, engineer, politician, former Prime Minister of Moldova * Alexandru Tănase, jurist, politician former president of the Constitutional Court of the Republic of Moldova, former Minister of Justice * Oleg Bodrug, [[طبیعیات دان|physicist]], politician * Vladimir Plahotniuc, oligarch, businessman, philanthropist, politician * Andrian Candu, jurist, politician, former President of the Moldovan Parliament * Tatiana Potîng, politician, former deputy prime minister of Moldova * Vladimir Solonari, politician, historian * Mihai Godea, historian, politician, former member of the Moldovan Parliament * Sergiu Prodan, politician, film director, current Minister of culture * Anatolie Dimitriu, president of [[ضلع یالووینی|Ialoveni district]] (since 2015) * Nadejda Brânzan, physician, politician, former member of Moldovan Parliament * Alexandru Arseni, politician, jurist, professor * Igor Munteanu, politician and diplomat, former Moldovan Ambassador to the United States, Canada and Mexico, former member of the Moldovan Parliament * Lilian Carp, politician and professor, member of the Moldovan Parliament * Valeriu Ghilețchi, Baptist clergyman and politician, president of the European Christian Political Party * Nicolae Mătcaș, linguist, writer, academic and politician, 1st Minister of Science and Education * Gheorghe Ghidirim, physician, politician * [[Fiodor Ghelici]], politician, former presidential adviser to Igor Dodon, member of the Working People's Party * Constantin Tampiza, economist, politician, 1st Minister of Finance and the 1st Minister of Economy of Moldova from 1990 to 1992 * Anatol Țăranu, historian, politician, former deputy * Mihai Severovan, politician, former minister * Gheorghe Briceag, former political prisoner in the Soviet Union * Tudor Panțîru, former President of the Constitutional Court of Moldova * Igor Șarov, historian, former Minister of Education * Gheorghe Duca, former President of the Academy of Sciences of Moldova ==== فنکار ==== * Grigore Vieru, poet and writer * Eugen Doga, composer * Nicu Țărnă, musician, actor, songwriter, showman, and TV presenter * Nicolae Dabija, writer and academician * Ion Ungureanu, actor, former member of the Popular Front of Moldova, 1st Moldovan minister of Culture and Cults * Vladimir Beșleagă, writer * Aurelian Silvestru, writer and activist * Dumitru Matcovschi, writer and poet * Leo Butnaru, writer and poet<ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * Valentin Mândâcanu, writer, founding member of the Popular Front of Moldova * Doina and Ion Aldea Teodorovici, musical duo * [[:ro:Andrei Țurcanu|Andrei Țurcanu]], writer * Nicolai Costenco, writer and poet * Gheorghe Vodă, poet and film director * Serafim Saka, writer * [[:ro:Nicolae Botgros|Nicolae Botgros]], violinist, conductor * Ion Suruceanu, singer * Ion Ciocanu, literary critic * [[:ro:Iulian Filip|Iulian Filip]], writer * [[:ro:Valentina Rusu-Ciobanu|Valentina Rusu-Ciobanu]], painter * Mihai Volontir, actor<ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * Emil Loteanu, film director, actor and writer * [[:ro:Efim Tarlapan|Efim Tarlapan]], writer * Silviu Berejan, linguist, writer, academician * Zdob și Zdub, [[روک موسیقی|rock]] band * Ion Moraru, activist and author, founder of the anti-Soviet group Sabia Dreptății and a political prisoner in the Soviet Union * [[:ro:Victor Buruiană|Victor Buruiană]], musician, composer, guitarist * Gheorghe Urschi, actor, director, humorist * [[:ro:Aureliu Busuioc|Aureliu Busuioc]], writer, journalist and poet * [[:ro:Gheorghe Erizanu|Gheorghe Erizanu]], writer * [[Ricky Ardezianu]], singer * Spiridon Vangheli, writer * [[:fr:Vladimir Lortchenkov|Vladimir Lorcenkov]], writer and journalist of Russian ethnicity * [[:ro:Tudor Tătaru|Tudor Tătaru]], actor and humorist * Irina Rimes, singer * Nicolae Sulac, folk musician * Igor Cobileanski, actor and film director ==== دوجے ==== === رومانیہ === ==== سیاسی جماعتاں ==== * اتحاد برائے یونین رومانیائیاں (اے یو آر) * پیپلز موومنٹ پارٹی (پی ایم پی) * یونائیٹڈ رومانیہ پارٹی (پی آر یو) * گریٹر رومانیہ پارٹی (پی آر ایم) * نووا ڈریپٹا (این ڈی) * رومانیائی نیشن ہڈ پارٹی (این آر) * صحیح متبادل (اے ڈی آر) ==== سیاسی شخصیتاں ==== * Traian Băsescu, President of Romania (2004–2014) * Florin Călinescu, politician, actor, theatre director and television host, President of the Green Party * Mihai Chirica [ro], politician, Mayor of Iași<ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * Dacian Cioloș, Prime Minister of Romania (2015–2017), ex-president of the Save Romania Union, leader of Renew Europe * [[نیکوشور دان|Nicușor Dan]], president of Romania (since 2025), civic activist, mathematician, politician, and former party leader of Save Romania Union (USR) * Liviu Dragnea, politician, former president of the Social Democratic Party (PSD), President of the Chamber of Deputies (2016–2019) * Daniel Gheorghe [ro], politician and historian, MP, member of [[National Liberal Party (Romania)|Romanian National Liberal Party]] (PNL) * Ramona Mănescu, National Liberal MEP (2007–2013), Romanian Transport Minister (2013–2014) and Foreign Affairs Minister (July–November 2019) * Mihail Neamțu, philosopher, theologian and writer, founder of New Republic political party{{حوالہ لوڑیندا|date=September 2021}} * Norica Nicolai, MEP (2009–2019)<ref name="Listaeurocandidaţilor" /> * Ludovic Orban, politician, former president of the Romanian National Liberal Party (PNL) (2017-2021), former prime minister of Romania (2019–2020) * Theodor Paleologu, historian, diplomat and politician, Minister of Culture of Romania (2008–2009), formerly a member of the National Liberal Party (PNL), the People's Movement Party (PMP), and the Democratic Liberal Party (PDL) * Varujan Pambuccian [ro], politician, informatician, and mathematician, MP on behalf of the [[Armenians of Romania|Armenian minority]] * Victor Ponta, jurist and politician, Prime Minister of Romania (2012–2015), former president of the Social Democratic Party (PSD), President of PRO Romania * Călin Popescu-Tăriceanu, politician, Prime Minister of Romania (2004–2008), President of the Alliance of Liberals and Democrats (ALDE) * George Simion, politician, writer and civic activist; president of the Alliance for the Union of Romanians (AUR) * Eugen Tomac, politician, historian and journalist, President of the People's Movement Party (PMP) * Varujan Vosganian, economist, politician, writer, Romanian Minister of Economy and Commerce (2006–2008), and Minister of Economy and Finance (2007–2008) * Dan Barna, politician, former president of the Save Romania Union * Corneliu Coposu, politician, political detainee during the communist regime * Klaus Iohannis, president of Romania (2014–2025) * Theodor Stolojan, politician, former prime minister of Romania * Mircea Diaconu, actor and politician, former member of the European Parliament<ref name="stiridinbelgia.be" /> * Dan Diaconescu, politician and journalist, former president of People's Party - Dan Diaconescu * Corneliu Vadim Tudor, politician<ref name="moldova.europalibera.org" /> * Teodor Meleșcanu, politician, diplomat * Adrian Papahagi, philologist, politician, founding member of The Right Alternative * Rareș Bogdan, politician, journalist, MEP (since 2019) * Adrian Năstase, diplomat, politician, jurist, former Prime Minister of Romania<ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * [[:ro:Ion Coja|Ion Coja]], philologist, politician * George Pruteanu, literary critic and politician * Mircea Chelaru, general, historian, essaist politician, former Chief of the Romanian General Staff * [[:ro:Ninel Peia|Ninel Peia]], politician, leader of the Romanian Nationhood Party * Ion Rațiu, lawyer, diplomat, journalist, businessman, writer, and politician * Victor Ciorbea, lawyer, politician, former Prime Minister of Romania * Radu Vasile, historian, politician, former Prime Minister of Romania<ref name="auto7" /> * Nicolae Văcăroiu, economist, politician, former Prime Minister of Romania * Claudiu Târziu, politician, journalist, former co-president of the Alliance for the Union of Romanians (AUR) * Emil Boc, current mayor of [[کلوج ناپوکا|Cluj-Napoca]], former Prime Minister of Romania * Gheorghe Buzatu, historian, politician * Cristian Diaconescu, jurist, politician, diplomat, leader of People's Movement Party (since 2021) * Crin Antonescu, historian, politician, former President of the Senate of Romania * Alexandru Mironov, science-fiction writer, journalist, politician, former Minister of Youth and Sport * Marcel Ciolacu, politician, President of the Social Democratic Party (PSD) and current President of the Chamber of Deputies of Romania (since 2021) * Marian Munteanu, politician * Vasile Dîncu, former Deputy Prime Minister of Romania * Mihai Șora, philosopher, essayist, politician, former Minister of Education * Diana Iovanovici Șoșoacă, lawyer, politician * Titus Corlățean, jurist, diplomat, politician, former Minister of Foreign Affairs * Anton Crihan, politician, lawyer, economist, former member of Sfatul Țării, former member of the Parliament of Romania * Gheorghe Funar, economist, politician, former mayor of Cluj-Napoca * Cozmin Gușă, physicist, journalist, politician * Ion Gheorghe Maurer, lawyer, diplomat and [[اشتراکی جمہوریہ رومانیہ|communist politician]], former Prime Minister of Romania (1961-1974) and former President of the Presidium of the Great National Assembly (1958-1961) * Monica Macovei, lawyer, prosecutor, politician, former Minister of Justice (2004-2007), former Member of the European Parliament (2009-2019)<ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * Emil Străinu, army general, politician, writer, journalist, ufologist, former president of Greater Romania Party * Dragoș Tudorache, MEP * Eugen Teodorovici, economist and politician, former Finance Minister of Romania * Ilie Năstase, former world No. 1 [[ٹینس|tennis]] player and former Senator of Romania ==== فنکار ==== * Alexandru Arșinel, actor * Claudiu Bleonț, actor * [[:ro:Cheloo|Cheloo]], Romanian rapper, member of Paraziții rap group. * Tudor Chirilă, actor, musician, composer, and producer * Tudor Gheorghe, singer, songwriter, and actor * Ovidiu Lipan, musician, composer, and drummer<ref name="vedeteunire" /> * Maia Morgenstern, actress<ref name="vedeteunire" /> * Florin Piersic, actor * Stela Popescu, actress<ref name="arstela" /> * [[:ro:Rudi Rosenfeld|Rudy Rosenfeld]], Romanian actor of Jewish descent, born in [[چرنیوتسی|Chernivtsi]] (today in Ukraine) * Adrian Păunescu, poet * [[:ro:Fuego|Fuego]], musician * Paul Goma, writer, anticommunist dissident * Gheorghe Zamfir, Romanian nai musician * Grigore Leșe, musician * Anastasia Lazariuc, musician<ref name="agorapress.ro" /> * Nicolae Covaci, [[روک موسیقی|rock]] musician, founder and leader of Transsylvania Phoenix<ref name="agorapress.ro" /> * Vasile Șeicaru, musician * Ștefan Hrușcă, musician * Nicu Alifantis, musician * Emil Brumaru, writer, poet, physician<ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * Ion Caramitru, actor, politician, former Minister of Culture * Sofia Vicoveanca, singer * Dan Bittman, [[روک موسیقی|rock musician]], lead singer of Holograf * Dan Puric, actor, director, and pantomime artist * Marius Moga, composer, producer, singer * [[:ro:Radu Theodoru|Radu Theodoru]], writer, historian, military officer, former member of Greater Romania Party * Daniel Ioniță, poet and translator * [[:ro:Fără Zahăr|Fără Zahăr]], folk rock band * Ovidiu Creangă, writer ==== کھلاڑی ==== ==== دوجے ==== * کرسٹین ٹیوڈر پوپیسکو ، صحافی * رومانیہ دے پیٹرآرک ڈینیل ، رومانیائی آرتھوڈوکس چرچ دے پیٹرآرک * نیگو جووارا ، (1916–2018)، مورخ، مضمون نگار، فلسفی، صحافی، ناول نگار، تے سفارتکار * رومانیہ دا مائیکل اول ، (1921–2017)، رومانیہ دا آخری بادشاہ * ایڈرین سیورویانو ، مورخ، سابقہ وزیر خارجہ * ڈین ڈونگاسیو ، ماہر سماجیات * آئون-اوریل پاپ ، مورخ، رومانیہ اکیڈمی دے صدر (2018 توں) * رومانیہ دی مارگریٹا ، ہاؤس آف رومانیہ دی سربراہ <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * آئن کرسٹیو ، صحافی <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * Iosif Constantin Drăgan ، تاجر، ارب پتی، مصنف، مورخ، ڈیسیانسٹ ، آئرن گارڈ دے سابقہ رکن * کیلن جارجسکو ، انتہائی دائیں بازو دے سیاست دان، سازشی نظریہ دان، پائیدار ترقی دے سینئر ماہر، کلب آف روم دے سابق صدر * قسطنطنیہ بالسیانو-سٹولنیچی ، نیورولوجسٹ، رومانیائی اکیڈمی دے رکن * [[:ro:Gleb Drăgan|گلیب ڈرگن]] ، اکیڈمیشن، انجینئر، رومانیائی اکیڈمی دے ممبر * [[:ro:Doru Braia|دورو برائیا]] ، صحافی * Mircea Badea, صحافی، سیاسی طنز نگار، ٹیلی ویژن میزبان، میڈیا نقاد، ریڈیو شخصیت === جمہوریہ مالدووا === ==== سیاسی شخصیتاں ==== * Nicu Popescu, former minister of foreign affairs * Igor Dodon, former president of Moldova<ref>{{Cite news|url=https://www.icr.ro/roma/ziua-unirii-basarabiei-cu-romania-27-martie-sarbatorita-pe-ambele-maluri-ale-prutului|title=Ziua Unirii Basarabiei cu România – 27 martie – sărbătorită pe ambele maluri ale Prutului|publisher=[[Romanian Cultural Institute]]|date=26 March 2017|language=ro}}</ref> * Vladimir Voronin, former president of Moldova * Renato Usatîi, former mayor of Bălți * Ilan Șor, former mayor of [[اورہیئی|Orhei]] * Zinaida Greceanîi * Vadim Krasnoselsky, President of [[ٹرانسنسٹریا|Transnistria]] * [[Mihail Garbuz]], politician, president of [[Moldovan Patriots Party]] * Victor Șelin, president of Social Democratic Party of Moldova<ref name="auto3" /> * Vasile Tarlev, former prime-minister of Moldova<ref name="auto3" /> * Vadim Mișin, founder of Revival Party<ref name="auto3" /> * [[:ro:Valerii Klimenko|Valerii Klimenko]], founder and former president of Ravnopravie Movement<ref name="auto3" /> * [[:ro:Alexandr Petkov|Aleksandr Petkov]]<ref name="auto3" /> * Mark Tkaciuk * [[:ro:Grigore Petrenco|Grigore Petrenco]], one of the leaders of the Moldovan Antifa Movement * Vlad Batrîncea, secretary of Party of Socialists of the Republic of Moldova * Alexandru Slusari * Iurie Muntean, politician, leader of the Collective Action Party - Civic Congress * Bogdan Țîrdea [ro] * Marian Lupu, former President of the Moldovan Parliament, former acting President of Moldova, chairman of Court of Accounts of Moldova<ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * [[:ro:Nicolae Pascaru|Nicolae Pascaru]]` * Vasile Stati, historian, politician * Irina Vlah, politician, current Governor of [[گاگاؤزیا|Găgăuzia]] * Mihail Formuzal, politician, former Governor of Găgăuzia * Vladimir Țurcan, politician * [[:ru:Кысса, Владимир Михайлович|Vladimir Cîssa]], politician, current president of Halk Topluşu * [[:ro:Dumitru Croitor|Dumitru Croitor]], politician, former Governor of Gagauzia<ref name="infotag.md" /> * [[:ro:Nicolai Dudoglo|Nicolai Dudoglo]], former Mayor of Comrat<ref name="infotag.md" /> * [[Dmitri Constantinov]], former president of Halk Topluşu<ref name="infotag.md" /> * [[:ru:Дудник, Корнелий|Corneliu Dudnic]], politician * [[Iosif Belous]], Holocaust survivor, President of the Association of Former Prisoners of Ghettos and Concentration Camps of Moldova * Corneliu Popovici, politician, former Minister of Education * Victoria Furtună, president of the Greater Moldova Party * [[:ro:Valeriu Senic|Valeriu Senic]], former MP and former president of the Socialist Party of Moldova<ref name="Curentul.md_2025-08-22">{{Citation|title=Un istoric din stînga Nistrului, printre conducătorii unui partid politic de la Chişinău}}</ref><ref name="Limbaromana.md/index.php?go=articole&n=3334_2025-08-22">{{Citation|title=Moldovenism versus Românism (I)}}</ref> * بورس ماریان ، مصنف تے سابق سوویت اختلافی <ref name="Ava.md/ru/stati/society/boris-marian-ya-ostayus-moldavaninom-i/_2025-08-22">{{Citation|title=Борис Мариан: Я остаюсь молдаванином и государственником}}</ref> * [[Gherasim Ghidirim|گھیراسیم گھیدیریم]] ، لکھاری تے سابق انٹیلی جنس افسر <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> <ref>{{Cite news|last1=Nahoi|first1=Ovidiu|title=Sondaj: patriotismul românilor în context de război|url=https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi|work=RFI România: Actualitate, informaţii, ştiri în direct|date=24 March 2022|language=ro|accessdate=7 January 2026|archivedate=27 March 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220327101445/https://www.rfi.ro/social-143799-sondaj-patriotism-romani-context-razboi}}</ref> * کمیونسٹاں تے سوشلسٹاں دا انتخابی بلاک{{حوالہ لوڑیندا|date=May 2024}} : ** جمہوریہ مالدووا دے کمیونسٹاں دی پارٹی ** جمہوریہ مالدووا دی سوشلسٹاں دی پارٹی * [[Renato Usatîi Electoral Bloc|ریناتو یوساتی الیکٹورل بلاک]]{{حوالہ لوڑیندا|date=May 2024}} : ** ساڈی پارٹی ** [[Motherland Party (Moldova)|مدر لینڈ پارٹی]] * احیاء پارٹی{{حوالہ لوڑیندا|date=May 2024}} * پارٹی آف ریجنز آف مالدووا * ساڈی پارٹی === دوجے === * مارشل میہاسکو ، بشپ آف بالسٹی اینڈ فالستی == ایہہ وی ویکھو == * [[مالدووا تے رومانیہ چ 2018 دے اتحاد دے اعلانات]] * [[بیسارابیئن سوال]] * [[مالدووا میں نسلی تے لسانی شناخت تے تنازعہ]] * [[مالدووا تے رومانیہ دے تعلقات]] * [[جرمن دوبارہ اتحاد]] * [[ٹرانس نیسٹریا دا مالدووا وچ دوبارہ ضم کرنا]] * [[گریٹر مالدووا]] * [[گریٹر رومانیہ]] * " [[بیسارابیا ، رومانیہ دی سرزمین]] " * [[رومانیہ دے نال بیسارابیا دا اتحاد|رومانیہ دے نال بیسارابیا دا یونین]] == حوالے == {{حوالے}} == ذرائع == * لینور اے گرینوبل (2003) ''سوویت یونین وچ بولی دی پالیسی'' ، سپرنگر، * جان میکنلے، پیٹر کراس (2003) ''ریجنل پیس کیپرز'' اقوام متحدہ یونیورسٹی پریس * چارلس کنگ، "مالدووان شناخت تے پین رومانیائی ازم دی سیاست"، ''سلاوک جائزہ'' ، والیوم۔ 53، نمبر 2. (گرمیاں 1994)، پی پی۔&nbsp;345–368۔ * چارلس کنگ، دی مالدووا: رومانیہ، روس، تے ثقافت دی سیاست، ہوور انسٹی ٹیوشن پریس، سٹینفورڈ یونیورسٹی، 2000۔ [[ISBN (identifier)|آئی ایس بی این]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8179-9792-X|<bdi>0-8179-9792-X</bdi>]] == باہرلے جوڑ == *{{Commons category-inline}} *{{in lang|ro}} [https://web.archive.org/web/20170829075345/http://www.publika.md/unirea-romaniei-cu-moldova--sustinuta-de-platforma-civica-actiunea-2012_294811.html Official website of Action 2012] *{{in lang|ro}} {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20061029131815/http://www.romanism.net/ Romanism.net Website dedicated to Romanian-Moldovan reunification]}} *{{in lang|ro}} [http://www.bbc.co.uk/romanian/news/story/2005/03/050302_interviu_rosca.shtml BBC Romanian: "Interviu cu președintele PPCD Iurie Roșca"] (March 2005) *{{in lang|ro}} [https://web.archive.org/web/20051227011512/http://www.ziua.net/display.php?id=178900&data=2005-06-21 Ziua: "Trădarea Basarabiei de la București"] (June 2005) *{{in lang|ro}} [http://www.hotnews.ro/articol_45823-Sondaj-CIVIS-Coruptia-principala-cauza-a-neincrederii-occidentalilor-in-romani.htm HotNews: March 2006 Poll] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929105148/http://www.hotnews.ro/articol_45823-Sondaj-CIVIS-Coruptia-principala-cauza-a-neincrederii-occidentalilor-in-romani.htm |date=29 September 2007 }} *{{in lang|ro}} [http://www.cotidianul.ro/index.php?id=7252&art=18305&cHash=a8395322ca Cotidianul: "Cîți bani ne-ar costa unirea cu Basarabia"] (October 2006) *{{in lang|en}} [http://www.regnum.ru/english/730646.html Băsescu Plan: Actions supporting unification with Romania held in Chișinău] (October 2006) [[گٹھ:لسانی اشتمالیت]] [[گٹھ:ترجمے نوں سمکھیاواں چاہیدیاں]] k8xs0f5padbw1gjq7v09tzkooemkwlx 0 144297 712152 700126 2026-09-26T13:33:03Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 712152 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مسجد/عربی}} '''حضرت ایوب علیہ السلام دا مزار''' [[سلط]] محافظہ وچ بطنا دے علاقے وچ واقع اے ۔ اس علاقے نو‏‏ں "خربہ ایوب" کہیا جاندا اے، اوتھ‏ے اک مٹی د‏‏ی پہاڑی اُتے واقع اک مقام موجود اے جو قدیم آثار اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ ایہ مقام پرانی عمارتاں د‏‏ی بنیاداں اُتے مشتمل اے، جنہاں وچ دیواراں تے پتھراں دے باقیات شام‏ل نيں۔ وکھ وکھ ذرائع دے مطابق ایہ آثار مملوک دور نال تعلق رکھدے نيں تے اس مقام نو‏‏ں حضرت ایوب علیہ السلام تو‏ں منسوب کيتا جاندا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.albalqanews.net/NewsDetails.aspx?NewsID=13750 مقام النبي أيوب عليه السلام | وكالة البلقا الإخبارية<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190124041712/http://albalqanews.net/NewsDetails.aspx?NewsID=13750 |date=24 يناير 2019}}</ref> == مسجد == اردن دے صوبہ بلقاء دے علاقے بطنا وچ اک اہ‏م تاریخی مقام موجود اے جو حضرت ایوب علیہ السلام تو‏ں منسوب ا‏‏ے۔ ایہ مقام اردن دے بادشاہ عبد اللہ دوم بن حسین د‏‏ی زیر قیادت کمیٹی برائے تعمیرِ مسیتاں، انبیا، صحابہ تے شہداء دے منصوبےآں دے تحت تعمیر کيتا گیا ا‏‏ے۔ === مسجد مقام حضرت ایوب علیہ السلام د‏‏ی خصوصیات === *1. افتتاح: مسجد دا افتتاح اردن دے بادشاہ نے خود کيتا۔ *2. ساخت تے تعمیر: مسجد وچ مرداں تے عورتاں دے لئی وکھ وکھ نماز پڑھنے دے لئی ہال نيں۔ بیرونی احاطے وچ باغات تے کھلی جگہاں شام‏ل نيں۔ امام دے لئی رہائش تے ہور سہولیات وی فراہ‏م د‏‏ی گئیاں نيں۔ مسجد د‏‏ی مینار د‏‏ی اونچائی 20 میٹر ا‏‏ے۔ *3. تاریخی اہمیت: مسجد دے صحن وچ صدیاں پرانے بلوط دے درخت موجود نيں جو اس جگہ د‏‏ی تاریخی اہمیت نو‏‏ں ہور اجاگ‏ر کردے نيں۔ *4. رقبہ: تعمیرا‏تی رقبہ: 2700 مربع میٹر۔ زمین دا کل رقبہ: تقریباً 5 دونم۔ ایہ مسجد نہ صرف اک عبادت گاہ اے بلکہ اک اہ‏م تاریخی تے ثقافتی ورثہ وی اے جو علاقے د‏‏ی قدیم تریخ تے مذہبی اہمیت د‏‏ی عکاسی کردی ا‏‏ے۔<ref name="petra">[http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?Site_Id=2&lang=1&NewsID=157184 وكالة الأنباء الأردنية - الملك يفتتح مسجد مقام النبي أيوب ويشارك جموع المصلين أداء صلاة الجمعة<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115063959/http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?Site_Id=2 |date=2016-01-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115063959/http://www.petra.gov.jo/Public_News/Nws_NewsDetails.aspx?Site_Id=2 |date=15 يناير 2016}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{اردن دے مقابر}} [[گٹھ:اردن دیاں تھانواں تے مزارات]] [[گٹھ:اردن دے مقبرے]] l9vr1l46q56tixug7owldqby9yir8l7 3 149726 712164 2026-09-27T07:01:16Z Leaderboard 38873 Leaderboard پلٹی صفحہ [[ورتن گل بات:Theriocephalus]] توں [[ورتن گل بات:One Sun Mirror]]: ؜Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Theriocephalus|Theriocephalus]]" to "[[Special:CentralAuth/One Sun Mirror|One Sun Mirror]]" 712164 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:One Sun Mirror]] ft3w7qscqj3unnpiogqh86mxcsvlhe6